تمل رسم الخط

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="skr">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>skrwiki</dbname>
    <base>https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتݨ آلا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ونکی</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ونکی ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>تمل رسم الخط</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23144</id>
    <revision>
      <id>73031</id>
      <parentid>72880</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T00:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>564</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>73031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8721" sha1="k7fei7m22e0du5j5dy5tacidxoo08yf" xml:space="preserve">{{Infobox writing system|name=تمل رسم الخط|altname={{lang|ta|தமிழ்}}|type=[[ابوگیدا]]|time=c. 400 CE – present&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|آخری=Rajan |پہلا=K. |عنوان=Territorial Division as Gleaned from Memorial Stones |جے_اسٹور=29757518 |جریدہ=East and West |ناشر=Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente (IsIAO) |تاریخ=دسمبر 2001 |جلد=51 |شمارہ=3/4 |صفحہ=363}} (table showing Tamil in row for the 601–800 period)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|آخری1=Diringer |پہلا1=David |عنوان=Alphabet a key to the history of mankind |یوآرایل=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.57042 |تاریخ=1948 |صفحہ=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.57042/page/n387 385]}}&lt;/ref&gt;|languages=[[تمل زبان]]&lt;br /&gt;[[Kanikkaran language|Kanikkaran]]&lt;br /&gt;[[Badaga language|Badaga]]&lt;br /&gt;[[Irula language|Irula]]&lt;br /&gt;[[Paniya language|Paniya]]&lt;br /&gt;[[Saurashtra language|Saurashtra]]|fam1=[[براہمی رسم الخط]]|fam2=[[Tamil-Brahmi]]|fam3=[[Pallava script]]{{Sfn|Mahadevan|2003|p=209}}{{Sfn|Mahadevan|2003|p=212}}|sisters=[[Grantha script|Grantha]]، [[Old Mon script|Mon]]، [[Khmer alphabet|Khmer]]، [[Kawi script|Kawi]]|unicode={{Unbulleted list|class=nowrap |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U0B80.pdf U+0B80–U+0BFF] {{بہت چھوٹا|Tamil}} |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U11FC0.pdf U+11FC0–U+11FFF] {{بہت چھوٹا|Tamil Supplement}}}}|iso15924=Taml|sample=Word Tamil.svg|imagesize=250px}}

[[تمل]] حروف تہجی ([[انگریزی]]: Tamil script) دراصل ہک ابوگیدا رسم الخط ہئی جیڑھا [[بھارت]]، [[سری لنکا]]، [[ملائیشیا]]، [[سنگاپور]] تے دنیا بھر وِچ رہوݨ والے تمل لوک تے تمل زبان دے ٻولݨ والے تمل زبان کوں لکھݨ کِیتے استعمال کریندے ہِن۔&lt;ref&gt;{{Citation|عنوان=The Unicode 5.0 Standard|ایڈیشن=5|ناشر=Addison-Wesley|مقام=Upper Saddle River, NJ|سال=2006|آئی_ایس_بی_این=0-321-48091-0|آخری=Allen|پہلا=Julie}} at p. 324&lt;/ref&gt; ٻئے اقلیتی زباناں جیویں جو [[سوراشٹر زبان]]، [[بداگا زبان]]، [[آئیرولا زبان]] تے [[پانیا زبان]] وی تمل رسم الخط وِچ لکھیاں ویندیاں ہِن۔&lt;ref&gt;{{Citation|مرتب آخری=Lewis|مرتب پہلا=M. Paul|عنوان=Ethnologue: Languages of the World|ایڈیشن=16th|یوآرایل=http://www.ethnologue.com/|ناشر=SIL International|مقام=Dallas, Tex.|سال=2009|تاریخ رسائی=2009-08-28}}&lt;/ref&gt;

== خصوصیات ==
[[فائل:Evolution_of_Vatteluttu_and_Tamil_scripts.gif|thumb|402x402px|Diverging evolution of [[Tamil-Brahmi]] script (center column) into the [[Vatteluttu alphabet]] (leftmost column) and the Tamil script (rightmost column)]]
تمل رسم الخط وِچ 12 مصوتے ہِن جنہاں کوں (உயிரெழுத்து، uyireḻuttu: روحانی حروف) آکھیا ویندا ہئی۔ 18 حرف صحیح (மெய்யெழுத்து، meyyeḻuttu: اصل حروف) تے ہک حرف خاص (ஆய்த எழுத்து) ہئی جیڑھا &quot;اکو&quot; وی آکھیا ویندا ہئی۔ اِیہ نہ تاں حرف صحیح ہئی تے نہ ای حرف علت۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210214081015/https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/romadict.pl?table=tamil-lex&amp;page=148&amp;display=utf8%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81{{مردہ ربط|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }} University of Madras Tamil Lexicon, page 148: &quot;{{lang|ta|அலியெழுத்து}} [ {{کلمہ نویسی|ta|ISO|aliyeḻuttu}}&lt;nowiki&gt; ] n &lt;/nowiki&gt;{{کلمہ نویسی|ta|ISO|ali-y-eḻuttu}}۔ &lt; {{lang|ta|அலி}}¹ +۔ 1. The letter {{lang|ta|ஃ}}، as being regarded as neither a vowel nor a consonant; {{lang|ta|ஆய்தம்}}۔ ({{lang|ta|வெண்பாப்۔ முதன்மொ۔ 6, உரை۔}}) 2. Consonants; {{lang|ta|மெய்யெ ழுத்து۔ (பிங்۔)۔}}&lt;nowiki&gt;&quot;]&lt;/nowiki&gt;{{مردہ ربط|date=October 2022|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; پر اِینکوں حروف علت دے بعد سبھ توں اخیر وِچ لکھیا ویندا ہئی۔ تمل رسم الخط حروف تہجی دی بجائے مقطعی اُتے مبنی ہئی۔ ایں طرح تمل رسم الخط وِچ کل 31 حروف ہِن۔ ٻئے 216 حروف ٻئے حروف نال مِل کے بݨدے ہِن تے کل حروف دی تعداد 247 (12+18+216+1) تھی ویندی ہئی۔

== ٻِیا ݙیکھو ==

* [[تمل زبان]]

== حوالے ==
&lt;references /&gt;
[[ونکی:براہمی رسم الخط]]
[[ونکی:تمل زبان]]</text>
      <sha1>k7fei7m22e0du5j5dy5tacidxoo08yf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>روری ڈگلس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28746</id>
    <revision>
      <id>73026</id>
      <parentid>63970</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:10:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1731" sha1="3ba7gdecnkxdsmvxtpo9ga8k7vrqbc4" xml:space="preserve">'''روری ڈگلس''' (پیدائش اکتوبر 29، 1963) ہک [[امریکی]] مالیاتی خواندگی دے وکیل تے مصنف ہے۔ اوہ &quot;دولت کی طاقت: کوئی پیسہ درکار نہیں&quot; دا مصنف ہے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-10-23|title=Financial Literacy with Rory Douglas|url=https://www.turnto23.com/lifestyle/kern-living/financial-literacy-with-rory-douglas|access-date=2025-08-12|website=KERO 23 ABC News Bakersfield|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Papadatos|first=Markos|date=2020-08-05|title=Meet Rory Douglas: Financial educator, author, and life coach (Includes interview)|url=https://www.digitaljournal.com/life/meet-rory-douglas-financial-educator-author-and-life-coach/article/575924|access-date=2025-08-12|website=Digital Journal|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-11|title=The Financial Gentleman: Rory Douglas’s Journey to Empowerment – The Chicago Weekly News|url=https://thechicagoweeklynews.com/the-financial-gentleman-rory-douglass-journey-to-empowerment/|access-date=2025-08-12|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Writer|first=Inside South Florida|date=2023-11-22|title=‘The Power to Get Wealth’ with Author Rory Douglas|url=https://www.wsfltv.com/inside-south-florida/the-power-to-get-wealth-with-author-rory-douglas|access-date=2025-08-12|website=WSFL|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-12-15|title='The Power to Get Wealth': Rory Douglas on a Mission to Educate &amp; Uplift Millions|url=https://www.abcactionnews.com/morning-blend/the-power-to-get-wealth-rory-douglas-on-a-mission-to-educate-uplift-millions|access-date=2025-08-12|website=ABC Action News Tampa Bay (WFTS)|language=en}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>3ba7gdecnkxdsmvxtpo9ga8k7vrqbc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی ادب تے ادبی تاریخ دا مکھ مہاندرا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33224</id>
    <revision>
      <id>72991</id>
      <parentid>70515</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6149" sha1="9ewzazepovltx6hdy3gyhaf21og26lm" xml:space="preserve">                        اَساݙے چیتے جینویں ای تاریخ دا شبد آندے تاں نال ای کہیں وݙے راڄ کاڄ مہاراجیں تے انھیں دے کرتݨ دا خیال اپݨ جھات بݨاوݨ پئے ویندے۔ پر ھک تاریخ اینجھی وی ہوندی ہے جیندا ایں سارے قتلام یا بھڑاند نال کوئی سانڳا نئیں رکھدی۔جی ہا او ہوندی ہے کہیں وی زبان تے ادب دی ادبی تریخ۔جے ایں تریخ دا کوئی خیال ساݙے چیتے دی کہیں وی چنڈ اچ اپݨے سانگے کوئی جھاہ لبھے تاں ول ساکوں وکھو وکھ قومیں دی لسانی تہذیبی تے ادبی حیاتی دا مکھ بکھݨ پئے ویندے۔ اصل اچ تاں ادبی تریخ کہیں وی خطے اچ وسدے لوکیں دے جمالیاتی ذوق دا ونڄ ویندا حال ہوندے۔ ایں ڳالوں اے تریخ ملکیںبتے اوندے شاہین دی تریخ کولوں اصلوں وکھ تے نویکلی ہوندی ہے، جے سچ پچھدا تاں اے ادبی تحقیق اتے تنقید کولوں وی کہیں حد تائیں نویکلی تے پروبھری ہوندی ہے۔ سرائیکی حالی تائیں کوئی بھرویں ادبی تریخ نئیں لکھی ڳئی۔ایں لکھ اچ کجھ لوکیں کم ضرو کیتے او ٻہوں منڈھلا کم ہے۔ یا وت کجھ نکے وݙے ادبی تذکرے دی صورت سرائیکی ادبی تریخ دے کجھ پکھ ہݨ تائیں نشابر کیتے ونڄ سڳین۔ ادبی تریخ دا کھرا پیرا آکھوں یا ایرا ساکوں او کتھائیں ادبی صنفیں وچ آ لبھسی۔ جیویں جو دوہا گنان بیت کافی ، ݙوہرہ گیت ، مرثیہ ، غزل ، نظم (آزاد پابند تے نثری) قصہ کہاݨی ناول داستان او وسیلے ہن جنھیں دی امداد ٻہوں گھاٹے مطالعے نال تساں اوں ادب دی تریخ دے نال نال ون پونے معاشرتی پنے دی ڳول پھرول وی کر سڳدے ہو۔

                       اتھاں اے ڳال چیتے راہوے جو ادبی تریخ وقت دے کہیں خاص حد ٻنے یا تاݨے پیٹے اچ رہندیں ہوئیں متعلقہ زمانیں زبانیں ادیبیں شاعریں اتے ادبی تحریکیں دے دھن مال تیں تحقیقی تے تنقیدی حوالیں نال سائیں کوں نتارݨ تے سجھالݨ دی ہک نروئی اہر ہے۔ خالد اقبال جیندی سنڄاݨو سرائیکی ادب وچ روز سوائی ہے، سرائیکی زبان و ادب دا کوئی پکھ اینجھا نئیں جیں وچ انھیں دا رڄا کڄا بھانڳا نہ ہووے۔

                       ایں کم وچ پروفیسر ڈاکٹر [[مقبول گیلانی]] وی انھیں دے امدادو تے ٻانہہ ٻیل ہن۔ ایں پوتھی دے پڑھݨ نال تہاکوں آپیں اندازہ تھی ویسی جو انھیں (ایں پوتھی کوں ستھݨ آلے)کوں ایں ڳال دی پوری سدھ ہے پئی جو ادبی مؤرخ کوں کہیں ہک خاص ماحول اتے نقطہ نظر دے نال نال ویلھے دے وݙدے ساگر اچ ہر شئے اپݨامکھ مہاندرے تے جٹی وٹایندی رہ ویندی ہے۔ایں پاروں ادبی مؤرخ دی تریخ کہیں لوہے دی پاݨی لڳیا یا ٹھلیا ہویا کوئی بکسا نئیں۔ انہیں دا وکھرا تے چسولا کم اے ہوندے جو او ہمیش معلوم حقائق دے سوجھلے اچ نا معلوم وقوعیں تائیں اپڑدن۔ ٻہوں مد پہلے (1974 وچ) انگریزی ادب دے ہک فلسفی پروفیسر رالف اپݨی کتاب New Directions in Literary History  وچ اے پہلی واری ݙسایا جو تریخ دا مطالعہ کجھ منڈھلیں وٹاندینبدی اٹھ اچ ہے، ادبی تریخ مجموعہ ہے نظریات اسلوبیات اتے لسانیات دا،انہیں دی ایں کتاب اچ یورپ دے چوݙاںبوݙے وݙے عالمیں تے نقادیں دے مضامین شامل ہن جئیں وچ انھیں ادبی تریخ لکھݨ دے نویں گر تے قاعدے ݙسین،ساݙے ادبی مؤرخ ایں پوتھی توں ضرور اپݨا چیتا رنگن۔

                       اے ادبی تریخ سݙیجݨ آلی پوتھی یا ایہو جہیں پوتھیاں ہک لحاظ نال تاں ادبی اصناف دا سن وار ریکارڈ یا ادبی واقعات نظردن۔ اے محض اے تائیں ݙکیا کم نئیں اے شاعریں ادیبیں دی حیاتی دا تاݨا پیٹا وی نشابر کریندے۔ ایں اوکھے تے ݙونگھا کم کوں سئیں ڈاکٹر خالد اقبال ادبی ذوق تاریخی بصیرت اتے ݙوجھے سماجی وسیلیں کوں پوری تول تک اچ رکھ کے ورتیندیں ہوئیں ایں کم دی ذمیداری کوں نبھائے،اے کم انھیں واسطے ایں ڳالوں ودھیک ݙکھائو تے اوکھا ہا جو سرائیکی وچ ایندی کوئی پہلے لکھاری مثال یا نمونہ موجود نا ہا۔ انھیں دا اے کم اپݨے پڑھݨ والیں کوں ول ول ڄݨویندے جو ادبی تریخ کوئی موئے مردیئیں دی کھتونی نئیں ، بھل ہک جیندے جاڳدے تے ودھدے پھلدے فن دے قصے دی نت نویں ٹور ہے، جیندے وچ کئی تخلیق کار لوکیں تے ادبی انصاف والے ہک تاریخی فکری منطقی تے معاشی ڳانڈھے دی صورت ہے۔

محبوب تابش

دامانی جھوک 

پیر خورشید کالونی ملتان شریف

== حوالہ ==
تاریخ . سرائیکی زبان و ادب ,مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان</text>
      <sha1>9ewzazepovltx6hdy3gyhaf21og26lm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی زبان. پاکستان دی اہم زبان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33225</id>
    <revision>
      <id>73011</id>
      <parentid>70517</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11800" sha1="sdxlqshl11sazue94u2jje837gr4o22" xml:space="preserve">سرائیکی زبان کوں پاکستان دی اہم زبانیں وچ شمار کیتا ویندے ۔ پر ایہ او زبان ہے جیڑھی ساریاں صوبیاں اِچ ٻولی تے سمجھی ویندی ہے ۔ اے لکھاں دی نی ، کروڑیں لوکیں دی زبان ہے ۔ عربی ، فارسی تے پاکستان دیاں ٻیاں علاقائی زبانیں نال تعلق دی وجہ کرکے ایندے تے کئی زباناں دے اثرات موجود ہِن۔ 

سرائیکی زبان دا اُردو نال ڳوڑھا ڳانڈھا ہے ۔ ہِیں بنیاد تیں [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] کوں ’’اُردو دی ماء‘‘آکھیا ویندے۔(1)تے سندھی کوں سرائیکی دی بھیݨ آکھیا ویندے کیوں جو اُنھیں وچ ٻہوں تھولا جیہاں فرق اے ، لب و لہجہ ہکو ہے ۔ حروف ہکو جئیں ہِن ، بس رسم الخط ؍ لکھت اَنج ہے ، اے ݙوہئیں دراوڑی گروہ دیاں زباناں ہِن۔ سرائیکی نے پنجابی صوبہ پنجاب دیاں ݙو وݙیاں زباناں ہن ، سرائیکی زبان دی ایہ سب کنوں نیڑے دی ہمسایہ زبان ہے۔

ایویں اِی بلوچ قوم وݙی تعداد اِچ سرائیکی علاقے اِچ آباد ہِن ۔ صوبہ بلوچستان دیاں سرحداں تیں وسݨ آلے لوک سرائیکی تے بلوچی ݙوہائیں زباناں ٻولیندن ، ایں سانگھے ایہ زباناں ہک ݙوجھے تیں اثرات رکھیندین۔

سرائیکی دنیا دی ٻہوں پڑاݨی زبان ہے ۔ ایندا ہک ناں ملتانی وی ہے۔ ملتان جتنا پُراݨا ہے ایندی زبان وی اُتنی اِی پُراݨی اے ۔ سرائیکی زبان دا مرکزی مقام ملتان ہے ۔ مہاراجہ ہرکنشپ دے حالات کنوں پتہ لڳدے جو اے شہر طوفان نوح دے ویلے وی موجود ہئی۔

ملتان وادیٔ سندھ دا مرکز ریہے تیں ایندی وادی دی تہذیب ݙو دریاواں سندھ تے ہاکڑہ یا گھاگھرا دے دامن اِچ نِسردی اُسردی رہی ، ایں وادی اِچ سب کنوں پہلے کئیں پیر ڄمائے اَتے کئیں اینکوں آن وسایا؟ ایں بارے کھ پتہ نی لڳ سڳیا ،پر کجھ کھنڈریں کوں ݙیکھ سُدھ پوندی اے جو اَڄ کنوں پنج ہزار سال پہلے ایں وادی اِچ ہڑپہ تے موہنجوداڑو جئیں شہر آباد ہَن۔ اندازہ لایا ویندے جو انھیں تہذیب یافتہ شہریں اِچ ٻولی ونڄݨ آلی زبان علمی تے ادبی درجہ ضرور رکھیندی ہوسی۔

وادیٔ سندھ وچ دراوڑی نسل دی تہذیب 4000توں 3000ق ۔م اِچ نظردی ہے ۔ وَل آریا قوم دے آوݨ دے متعلق اَنج اَنج نظریات ہِن۔ جو ایں قوم دا اصل وطن وسیب کتھاں ہائی ،تاں جو اے قوم دریائے سندھ پار کرکے ہندوستان دے اکثر حصیاں اِچ پھیل؍دِگھر ڳئی۔ انہیں دی زبان دا پیرا چاتا ونڄے تاں ایندے ݙانڈے سرائیکی زبان نال ونڄ رَلدن۔

سرائیکی زبان فصیح و بلیغ تیں اثر رکھݨ آلی زبان ہے ۔ ایہ ٻہوں ساریاں صِفتاں دے نال رَڄی پُڄی اے ۔ ایندے اِچ لطف ، مٹھاس ، کھنڈار ، سلاست ، جاذبیت، سذاجت ، یسارت ، تے قدامت اپݨی مثال آپ ہے۔ ایندے اِچ تشبیہات تے استعاریاں دی مٹھاس، خیالیں دی خشبو ، تے کنئیں اِچ رَس گھولیندی شیرݨی تے فصاحت و بلاغت دا ہک سمندر ٹھاٹھا ںکھڑا مریندے ۔ ایندے وچ اکھاݨاں ، کہاوتاں ،محاوریاں ، تے لفظیں دا ٻہوں وݙا ذخیرہ موجود ہے ۔ سارے لوک سرائیکی زبان کوں مٹھی تے نرم لہجے آلی زبان آہدن۔ کہیں دا ٻول ، اَلا سُݨ ایویں لڳدے جیویں منہ اِچوں پُھل پئے کِردے ہوون۔

سرائیکی زبان ہک ٻہوں وݙے ادبی ورثے دی مالک ہے ۔ سرائیکی زبان دا ادب مالا مال ہے ۔ ہر صنف تے ہر نوع تیں ہرقسم دا پُراݨا تے نواں ادب موجود ہے ۔ نظم ہووے یا نثر ہر صنف اِچ قابل قدر کم کیتا ڳئے ۔ ایندے وچ دینی ادب ، شاعری ، لسانیات ، افسانہ ، ڈرامہ ، خاکہ ، انشائیہ ، ناول ، تحقیق ، تنقید، تاریخ ، ثقافت ، نثری ادب ، سیاسی ادب ، لوک ادب ، فریدیات ، مشاعرے تے صحافت دے حوالے نال بے انت خزانہ موجود ہے۔

ایں زبان دا علمی ادبی ذخیرہ صدیاں پُراݨا ہے ،پہلے اے ذخیرہ سینہ بہ سینہ پُڄدا ریہا ۔ چھاپݨ دی سہولت آوݨ دے بعدپچھیں اے ذخیرہ محفوظ کر گھدا ڳیا ۔ اکادمی ادبیات پاکستان موجب پاکستان اِچ سب کنوں زیادہ کتاباں سرائیکی زبان اِچ شائع تھیندیاں پئین۔

پاکستان دے منظوم یعنی نظمیں دی صورت اِچ ادب تے نظر ماروں تاں ہک ٹھاٹھاں مریندا سمندر ہے ۔ مذہبی شاعری دے حوالے نال ݙیکھوں تاں حمد ، نعت ، مولود ، تے مرثیے دا اتنا وݙا ذخیرہ موجود ہے جیندا مقابلہ دُنیاں دی کئی زبان نی کر سڳدی ۔ صوفیانہ شاعری وی حمد ، نعت ، ابیات ،تے کافی دی شکل اِچ ہزاراں صفحیاں تے پھیلی پئی ہے ، سرائیکی شاعری اِچ غزل تے نظم جدید اڄوکے سرائیکی ادب دی نمائندگی کریندی اے۔

سرائیکی منظوم داستاناں دے حوالے نال سرائیکی ادب اِچ چنگا چوکھا سرامایہ موجود ہے ، اُنھیں وچ ہیر رانجھا ، سسّی پنوں ، مرزا صاحباں ، سوہݨی مہینوال، سیف الملوک ، لیلیٰ مجنوں ، یوسف زلیخا ، شامل ہِن ۔ سرائیکی لوک گیتاں تے نظر پویجے تاں ایندے وچ وی ٻہوں وݙا ذخیرہ ہے۔ اُنھیں وچ شادی ویاہ دے سرائیکی گیت،ٻالیں دے گیت ، کھیݙاں دے گیت ، تے فصلاں دے گیت شامل ہِن ۔ ایں کنوں اَنج ݙوہڑہ ،قطعہ ، ہائیکو تیں سرائیکو دے بے اَنت خزانے موجود اے۔

سرائیکی زبان دے نثری ادب دا گھیر وی ٻہوں وݙا ہے ۔ ایندے وچ لوک کہاݨیاں ، افسانے ، ڈرامے، ناول ، انشائیہ ، خاکے ، لسانیات ، فریدیات ، تحقیق و تنقید ، تاریخ ثقافت ، لوک ادب ، سیاسی ادب تے صحافتی ادب شامل ہِن۔ انہاں ساریاں صِنفاں کنوں ودھ سرائیکی دینی ادب اِچ چوکھا کم کیتا ڳئے۔

ایندے وچ سب کنوں اہم کم ترجمے دے حوالے نال ہے ۔ رسولِ کریمؐ دی احادیث مبارکہ دے ترجمہ موجود ہِن ۔ ایں کنوں علاوہ قرآن پاک دے سرائیکی تراجم ہزاراں صفحیاں اِچ موجود ہن۔ انہیں وچ معرّٰی ،محشیٰ تے مفسر ترجمے شامل ہِن۔ ایں توں علاوہ سیرت نبی ﷺ تیں کئی کتاباں شامل تھی چکین۔ سیرت نبی دے حوالے نال سرائیکی نثری ادب اِچ وسیع ذخیرہ موجود ہے۔

منظوم دینی ادب دے حوالے نال سرائیکی زبان دا ذخیرہ ٻہوں ضخیم اے اگر منظوم دینی ادب تے دید بھنوائوں تاں حمد ، نعت ،مولود ، مرثیہ نگاری ، نورنامے ، معراج نامے ، حلیہ مبارک گھڑولی نامے ، قصہ ہرنی، قصیدہ بردہ ، بارات نامے ، درود نامے ، وصال نامے ، جوگی نامے ، طوطے نامے ، ہدہد نامے ، نعتیہ ڈھولے، حضور پاک ﷺ دے معجزات تیں سیرت کوں منظوم انداز اِچ پیش کیتا ڳئے۔

ایں کنوں اَنج قرآن مجید دے منظوم سرائیکی ترجمے وی کیتے ڳئے تے ایویں اِی منشور ترجمے قرآن مجید دے ہزاراں صفحیاں تے پھیلے ہوئے ہِن۔ سرائیکی سیرت نگاری دے حوالے نال سرائیکی دینی ادب دا علمی تے تاریخی اثاثہ موجود ہے ۔ جیندے وچ رسول کریمﷺ دے اسوہ حسنہ دے اَنج اَنج پکھیں تیں سرائیکی زبان دے نویکلے طور تیں روشنی پاتی ڳئی ہے۔

سرائیکی زبان اِچ ݙوجھیاں زباناں کنوں کئی صِنفاں اِچ ترجمے وی کیتے ڳئے۔شاعری دے حوالے نال عمر خیام دی رُباعیاں ، مرزا غالب دیاں غزلاں دے تے علامہ اقبال دے کلام دے سرائیکی ترجمے شائع تھئے ۔ دُنیا دے بہترین افسانیاں دے سرائیکی اِچ ترجمے وی کیتے ڳئے۔ ایویں اِی اُردو ، انگریزی ڈرامیاں ، ناولاں تے مثنویاں دے سرائیکی ترجمے وی چھاپے دے سُݨہپ نال سامݨے آئن ۔

دینی ادب دے حوالے نال کئی ترجمے وی کیتے ڳئے ، جنہاں وچ قصیدہ ، بردہ شریف دے کئی سرائیکی ترجمے سامݨے آئے ، ڈاکٹر مہر عبدالحق نے قصیدہ بُردہ شریف دا چار زبانیں وچ ترجمہ لکھیئے۔ ایندے وچ انگریزی ترجمہ نثری اے تیں فارسی ، اُردو تے سرایکی ترجمیاں کوں نظم دی صورت اِچ لکھیا ڳئے۔ پروفیسرمحمد صدیق شاکرؔ نے قصیدہ بُردہ شریف دا نثری سرائیکی ترجمہ کیتے ۔ اُستاد محمد رمضان طالب نے ’’اوچھݨ‘‘ دے ناں نال نظم دی صورت اِچ سرائیکی ترجمہ کیتا۔

بائبل دے سرائیکی ترجمے ہک صدی پہلے شائع تھئے ۔ پہلا ترجمہ 1888ء اِچ چھپیا ۔ ایویں اِی اناجیل اربعہ دے سرائیکی ترجمے بائبل سوسائٹی لاہور نے 1898ء اِچ شائع کیتے ۔

ایں کارگزاری اِچ سب کنوں وݙا تے اُتم کم قرآن مجید دے سرائیکی تراجم ہِن۔ جیڑھا جو ٻہوں پاک تے شاباسی آلا کم ہے۔ اے ترجمے معرّٰی ، محّٰشی، مفسر تے منظوم ہِن ، سرائیکی ترجمیاں دا اے ذخیرہ ہزاراں صفحیاں تیں پھیلا ہویا ہے ۔ سرائیکی زبان اِچ سب کنوں زیادہ ترجمے دینی ادب دے حوالے نال تھئے ہِن۔ انھیں وچ اکثر ترجمے تاں چھپ چُکین ، تیں کئی اَڄاں تئیں تحریری صورت اِچ ہِن تے اے چھاپے نی چڑھیئے۔

== حوالہ ==
تاریخ . سرائیکی زبان و ادب ,مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان</text>
      <sha1>sdxlqshl11sazue94u2jje837gr4o22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی زبان تے ایندی وجہ تسمیہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33226</id>
    <revision>
      <id>73012</id>
      <parentid>70519</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14310" sha1="3ze73qx98k7jabf4o8xghsplatzefdn" xml:space="preserve">سرائیکی ٻہوں پُراݨی زبان ہے ، مُنڈھ کنوں ایں زبان دا ناں کیا ہئی ، اساں نی ڄاݨدے ، آریاویں دے آوݨ توں بعد کہیں اینکوں ’’سین دب‘‘ آکھیا ، کہیں ایندا ناں ’’ادھ ناگری‘‘ رکھیا ۔ مسلمان مؤرخین نے سیاحواں نے ایکوں [[سندھی زبان|سندھی]] ڄاتا ، مشہور؍نامور مؤرخ مسعودی لکھدے:
’’سندھ اِچ ہک خاص زبان ٻولی ویندی ہے ، جیڑھی ہندوستان دیاں ، ݙوجھیاں زباناں کنوں اَنج ہے‘‘۔ (۳)
’’۱۱۱؁ھ اِچ جݙاں سندھ وادی سیاسی لحاظ نال ݙو دھڑیں اِچ ونڈیج ڳئی، مطلب ہک زیریں سندھ تیں ݙوجھا بالائی سندھ بݨ ڳیا ۔ بالائی سندھ دی زبان کوں سروکی یا سرائیکی آکھیا ڳیا ۔ ’’سرو‘‘ دا مطلب ہے ’’اُتے آلا حصہ، وݙا ، سردار‘‘ ، سر، وغیرہ ۔ ایویں سرائیکی دا مطلب اُتلے علاقے دی ٻولی ، سر آلے پاسے دی ٻولی ، تے سرداریں دی زبان ونڄ بݨیا۔‘‘(۴)
پیر حسام الدین راشدی ’’سندھی ادب‘‘ اِچ لکھدن:
’’جتھاں تئیں سندھ دی ڳالھ اے اِتھاں تاں اُنھیں دی عام ٻول چال دا ناں ’’ورچٹا‘‘ ݙسیا ویندے ، ایندے نال سندھ دیاں چار ٻولیاں مزید بݨیاں۔
1۔	وچولی: 	جیڑھی وسطحی سندھ اِچ ٻولی ویندی ہے۔
2۔	سرائیکی یا سریلی: جیڑھی سندھ دے مشرقی حصہ اِچ ٻولی ویندی ہے۔
3۔	تھریلی :	جیڑھی تھرپارکر دے علاقے اِچ ٻولی ویندی ہے۔
4۔	کچھیلی:	جیڑھی کچھ تے کاٹھیا واڑ دے علاقے اِچ ٻولی ویندی ہے۔
یارہویں تے ٻارہویں صدی دے شاعراں نے اینکوں ہندی دا ناں ݙتا ۔ مولوی عبدالکریم نے اپݨی مثنوی’’نجات المومنین‘‘ 1080ء؁ اِچ لکھیا ہے۔
فرض مسائل فقہ دے ہندی کر تعلیم 
 کارݨ مرداں مومناں جوڑے عبدالکریم
 مولوی الطف علی اپݨی مشہور مثنوی’’سیف الموک‘‘ ۱۱۹۵ء؁ اِچ لکھدن:
؎	لطف علی دے بیت ہندی دے
	خم مارن نال نظم دے
حمل لغاری متوفی (۱۱۹۹ء) ہک ݙوہڑے اِچ آہدن:
؎	ہندی بیت حمل دے یارو عالم وچ اظہار ہوئے
ابوالفضل نے ایندا ناں ملتانی لکھیے:
(ݙیکھو آئین اکبری مطبوعہ مطبع نولکشی لکھنؤ۔ ص ۴۹)
اڄوکے دور دے محقق سیّد سلیمان ندوی مرحوم اپݨے ہک مضمون جیڑھا سہ ماہی رسالہ ’’ہندوستانی‘‘ آگرہ اِچ شائع تھیا ۔ لکھدن:
’’عربی تے فارسی سب کنوں پہلے ہندوستان دیاں جیڑھیاں زباناں نال رَلیاں مِلیاں او سندھی تے ملتانی ہَن ، اوں کنوں پچھلے پنجابی تیں وَل دہلوی ‘‘۔
گریریسن کنوں لا اڄوکے دور دے ماہرین لسانیات جیویں ڈاکٹر سدھیشوورما، ڈاکٹر شوکت سبزواری ، عین الحق فرید کوٹی ، ڈاکٹرسہیل بخاری تے ݙوجھے حضرات اپݨے لسانیاتی تحقیقی مضامین اِچ اینکوں ملتانی زبان دے ناں نال یاد کریندن۔ خود ایں زبان دے محقق ڈاکٹر مہر عبدالحق نے ’’ملتانی زبان اور اسکا اُردو سے تعلق‘‘ دے عنوان نال مقالہ لکھ کے پی ۔ ایچ ۔ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی۔‘‘(۵)
کیفی جام پوری لکھدن:
ملتانی کنوں علاوہ ایندے ٻئے ٻہوں سارے ناں ہِن ، کہیں زمانے اینکوں ’’اوچی‘‘ آکھیا ویندا ہئی۔ بہاول پور دے لوک اینکوں بہاول پوری ، سندھ دے اُتلے حصے اِچ ایندا ناں سرائیکی ہے۔جاٹکی ، جگدالی ، ہندکو ، دیرے والا وی ہِیندے ناں ہِن۔(۶)
’’سومرہ خاندان (۱۳۹۹ء توں ۱۴۳۹ء تئیں) دے دور اِچ راجپوتیں دا ہک قبیلہ ہئی ۔ سرائیکی زبان کوں ملتان تے سندھ اِچ پہلی سرکاری سرپرستی حاصل تھئی‘‘۔(۷)
ایڈورڈ اوبرائن موجب:
’’لوک اینکوں ہندی تے ہندکی آہدن، تے ڈیرہ غازی خان دے بلوچی ٻولݨ آلے علاقے اِچ جگدالی ، پوربی لوکاں ایندا ناں ملتانی رکھے پر کوئی اینکوں ایں ناں نال نی ڄانڑدا‘‘(۸)
ایورنڈٹرپور بمفورڈ نے ۱۸۹۵ء اِچ اینکوں مغربی لہندا دا ناں ݙتا ۔ اینڈریو جیوکس لکھدن:
’’مغربی پنجابی یا ڄٹکی زبان کیتے ٻہوں سارے مقامی ناں ورتے ویندن ۔ ملتانی، بلوچی، پشاوری ، پوٹھوہاری ، ہزاری ، بہاولپوری ، دیرے وال ، جگدالی ، شاہ پوری‘‘ ۔(۹)
جیمز ولسن۱۹۰۳ء اِچ ایں زبان کوں ’’تھلی‘‘ دا ناں ݙتے ۔ رچرڈ فرانس برٹن موجب سندھ اِچ ٻولی ونڄݨ آلی پنجابی دے وڳڑے ترائے لہجے لوکیں اِچ سُنڄاتے ویندن۔
(۱)سرائیکی	(۲) بلوچی	(۳) ڄٹاکی
جارج ابراہام گریرسرن نے لینگوئسٹک سروے آف انڈیا دے اَٹھ ہزار صفحیاں اِچ ۱۸۳ صفحے’’جنوبی لہندا‘‘ سرائیکی کیتے وقت کیتن۔
ایچ ٹی لمبرک سندھ اے جنرل انٹروڈکشن اِچ لکھدن:
’’پہلے پہلے سرائی دا مطلب ’’اُتر کے لوگ‘‘ہوندے ہَن ۔ پر بعد اِچ ایہ لفظ کلہوڑیاں دے گھراݨے نال ڳانڈھے دے وجہ کرکے ’’تعظیمی لقب‘‘ دے طور تیں کم آوݨ لڳیا ۔ اُنھیں دے اکثر قبیلے آپس اِچ لہندا یا معربی ٻولیندے ہَن۔ ایں ٻولی کوں سندھ اِچ سرائیکی آکھیا ویندے۔‘‘
ڈاکٹر کرسٹوفرشیکل لکھدن:
’’سولہویں صدی توں اُونویہویں صدی دی درمیانی مدّت اِچ جݙاں مغربی پنجاب دے بلوچ سرائیکی ٻولیندے ہوئے سندھ اِچ آن پہنتے تاں سندھیاں اُنہیں دی زبان کوں سرائیکی دا ناں ݙتا۔‘‘
روسی ماہر لسانیات یو۔ اے ۔سمرنوف’’لہندا لینگوئج‘‘ اِچ لکھدن:
’’اڄوکے سالیں اِچ زیرِ بحث زبان کوں پاکستان اِچ زیادہ تر سرئیکی یا سرائیکی آکھیا ویندے۔‘‘
سرائیکی ماہرین لسانیات مولوی عبدالکریم جھنگوی تے مولوی خدا بخش نے ستارھویں تے اٹھارہویں صدی عیسوی اِچ لکھے ڳئے لغت دے قائدے وچ سرائیکی زبان کوں ہندی دا ناں ݙتے۔
ظامی بہاولپوری موجب:
’’بہاولپوری تے ملتانی دا اصل تے منڈھ قدیمی ناں سری رام پوری ہئی ، بس اے لفظ ٻہوں زیادہ ورتیوݨ نال سری رام پوری کنوں ’’سری کی‘‘ تے وَل ’’سرائیکی‘‘ مشہور تھیا ۔ کجھ محققین دا آکھݨ ہے جو پراݨے زمانے اِچ ایں علاقے دی زمینی تے آبی گزرگاہویں تیں جیڑھیاں سرائیں آباد ہِن ۔ اُنھیں دا انتظام عام طور تیں ملتانیاں دے ہتھیں ہئی بلکہ دہلی کنوں گھن ملتان تئیں دے انتظامیہ ایہے لوک ہِن۔ اے اپݨے عملے سمیت بہاولپوری؍ ملتانی زبان ٻولیندے ہِن۔ ایں زبان دے سراویں اِچ ٻولی ونڄݨ کرکے سندھ دے لوک اینکوں سرائیکی آکھݨ لڳ پئے‘‘۔ (۱۰)
تابش الوری وی ظامی بہاولپوری دی ایں رائے نال سانجھ رکھیندن۔(۱۱)
ڈاکٹر مہر عبدالحق انھیں ناویں وچوں اینکوں ملتانی ، بہاولپوری ، اُچی ، ہندکو ، جگدالی، یغدالی، ڄٹکی ، سرائیکی تے سرائے کی دا ناں ݙتے۔(۱۲)
علامہ عتیق فکری نے اپݨی کتاب اِچ لفظ سرائیکی دی ہک توجہ طلب تاریخ وچ سرائیکی لفظ کوں حضرت بی بی سارہ زمانہ حضرت ابراہیمؑ تک گھن ویندن۔ تاں ایں طریقے سارہ سین ، سراکہ ، سراکی ، جہیں لفظاں نال ایندا ڳانڈھا ڳنڈھیندن۔(۱۳)
سیّد نور علی ضامن حسینی لکھدن:
’’جرمن دانشور سرآ ول سیٹن دا مقالہ رائل جیوگرافیکل سوساٹی دے جریدہ جیوگرافیکل جنرل اپریل ۱۹۴۲ء ، صفحات ۱۷۶ توں ۱۸۲ شائع تھیا ہے ، صفحہ نمبر۱۷۶ تیں پیرا نمبر۲ اِچ رگ وید دے گیتاں وچ ہک عظیم دریا سرسوتی دا ذکر ہے ۔ سرسوتی توں مُراد دراصل ’’سوبراس وتی‘‘ یعنی اصحاب الرس دا دریا تھی سڳدے تے ہیں بناء تے یقین پکاّ تھیندے جو سرائیکی دا لفظ اصل اَڄ ’’سویراکی‘‘ ہئی۔جیڑھا وڳڑ کے سرائیکی تھی ڳیا۔‘‘(۱۴)
مقبول اسد ملتانی:
’’خود سندھ آلے ملتانی زبان کوں سرائیکی آہدن۔‘‘
اوچ شریف (ضلع بہاولپور) ایں سری رام ناں دا ہک کائستھ ہندو رہندا ہا ۔ جیندی وجہ نال اتھوں دی زبان دا ناں سری رام پوری تھی ڳیا جیڑھا بعد اِچ بدل کے سرائیکی تھی ڳیا۔‘‘(۱۵)
اسلم رسول پوری لکھدن:
’’میݙے خیال اِچ ایں سچائی کنوں کوئی انکار نی کر سڳدا ، جو سندھ اِچ منڈھ کنوں سرائیکی دا اوہو ناں ورتیندا ریہا تے ساݙے کݨے اُتھائوں آیا ، نہیں تاں اِتھاں ایں زبان کوں علاقے یا سمت دی بنیاداں تے ملتانی، اُچی ، ہندی، ڈیرہ وال ، بہاول پوری ، ہندکی ، لہندا ، جگدالی تے ڄٹکی آکھیا ویندا ہئی ۔‘‘ (۱۶)
اسلم رسول پوری ’’سرائیکی قومی سوال‘‘ اِچ لکھدن:
’’اَڄ ٻہوں ساریاں زباناں جیڑھیاں اپݨی آزادانہ حیثیت اختیار کر چکن ، کجھ چیئر پہلے سرائیکی زبان دی قدیم صورت دے مقامی لہجے ہِن۔ جنہیں اِچ پوٹھوہاری ، اجڑی ، کھتراݨی ، یغدالی ،، سوریلی (سندھی)  مارواڑی تے گجراتی وغیرہ شامل ہن۔‘‘
احسن واگھا لکھدن:
The Popular supposition that Siraiki is the name given by the Sindhis to the language of the Poupler of Sera (north) is falsified by the fact that the term is not a Sindhi word grammatically. If the term was invented in Sindh/ it would have been &quot;Siraiji&quot; becuse in Sindhi the &quot;ki&quot; of Hindhi is Converted into &quot;ji&quot;.  (17)
دلشاد کلانچوی دا خیال ہے:
’’ہک روایت ہے جو مسلمانیں دے وادیٔ سندھ اِچ پدھارݨ کنوں پہلے سندھ تیں ملتان دے علاقیں اِچ ’’سراوا‘‘ شہر کوں وی ٻہوں اہمیت حاصل رہی ہے ۔ اَڄ وی او شہر ضلع رحیم یارخان اِچ ’’سراوا‘‘ دے ناں نال موجود ہے ۔ مُلخ مُلخ توں تاجر برصغیر آ کے عام ٻول چال تے کاروباری معاملات کیتے اوں ویلے دی ٻولی ونڄݨ آلی زبان نال سُنڄاکی تھیوݨ کیتے تھیندے تے اپݨیاں زباناں دے الفاظ تے محاورے اِتھوں دی زبان نال مِلا جُلا ݙیندے ہن۔ ایہ ملی جُی زبان سراوا دی پراݨی تے اہم منڈی دی وجہ کرکے ’’سراوائی‘‘ اَکھیویجݨ لڳی تے سراوائی رسم الخط اِچ لکھی ویندی رہی‘‘۔ (۱۸)
حکیم فقیر الٰہی بخش سرائی لکھدن:
’’سرائیکی قوم دے ٻہوں سارے لوک ’’سرا‘‘ دے واسی ہَن۔ جیڑھا بھکر تے ملتان دے درمیانی علاقے دا ناں ہئی ۔ ایں کیتے انھیں کوں سرائی آکھݨ لگے ۔ سرائی قوم دی مادری زبان سرائیکی ہے ۔ ہُݨ ملتان اِچ سرائی برادری دے ہزاراں گھراݨے آباد ہِن ۔ اے ملتانی مشہور تھئی ، پر اصل اِچ اے سرائیکی ہے۔‘‘(۱۹)
شوکت مغل سرائیکی زبان دی وجہ تسمیہ بارے لکھدن:
’’پراݨیاں کتاباں اِچ عالمیں تیں صوفیاء نے ایں زبان کیتے اے ناں ورتئین جیویں سار، ایکی ، ایکہ ، ایکم ، والی ، اسرو ، اسور ، ساریکا ، سرایکی ، آسورا تے آشورا بعد اِچ جیڑھی زبان بݨی اینکوں سارایکی یا سرائیکی آکھیا ڳیا۔‘‘
شوکت مغل مزید لکھدن:
’’سرائیکی زبان دا اے ناں ’’ساراسین‘‘ توں نکلئے جیڑھا اوں عرب قبیلیاں کیتے ورتیا ڳیا ، جنہیں دیاں سرحداں آباد اِن ، تیں آن مُکدیاں ہِن۔ سراکین ناں دا ہک ضلع وی عرب اِچ موجود ہئی’‘۔(۲۰)</text>
      <sha1>3ze73qx98k7jabf4o8xghsplatzefdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی زبان دا آغاز تے ارتقاء</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33227</id>
    <revision>
      <id>73013</id>
      <parentid>70522</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18803" sha1="i2porv99jr3hyocdfdxstp0ilobkeed" xml:space="preserve">انگریز مصنف مسٹر اوبرائن ’’گلاسری آف ملتانی لینگوئج’‘ اِچ لکھدن:۔  

’’ملتانی زبان جھوپڑیاں اِچوں اُٹھدے دُکھدئیں دُھوں تیں کݨک دے اَٹے دی سوہݨی خشبو اِچ ولیٹی ہوئی اے ۔ اے زبان مشرقی ہند دی مصنوعی تے جکڑیاں ہوئیاں زبانیں دی نسبت لامحدود طور تیں قدرتی دلکشی رکھیندی اے ۔ جیڑھی اپݨی خار دار راہگزر ایں نال محبت رکھیندی ہے ۔ پر ایندی فضا ایندے جادو نال معمور ہے۔ جیڑھیاں جھاڑیاں اِچ نِسرے پھل پیش کریندن۔ ایجھیں پُھل جیندا سادہ تے دلکش حُسن مصنوعی گلدستیاں دی شان رکھیندے ۔ ایں زبان اِچ شعر و نغمہ ، قصے کہاݨیاں ، چیستانوں ، ٻجھارتاں تے محاوریاں دا ہک وسیع خزانہ ہے ۔ جیڑھا اَڄاں لکھت اِچ نی آیا۔‘‘

شوکت مغل لکھدن:

’’سرائیکی وادی سندھ دی قدیم  ترین زبان ہے ، جیڑھی دکن توں کشمیر تئیں ٻولی کیتے کشمیر ویندی اے ، پرایں زبان کوں زمانے دی کہن سالی ،نویاںجغرافیائی حد بندیاں ، غیر زبانیں دی یلغار ، ابنائے زمین دی سرد مہری ، سیاسی حکومت دی بے اعتنائی اَتے ٻولݨ آلیاں دی عدم توجہی تے بے حسی کھا ڳئی ہے  اوہ زبان جیکوں موہنجوداڑو ، ہڑپہ ، ہاکڑہ تے ٹیکسلا دے قدیم تہذیبی آثار دے حوالے نال لبھیا ونڄݨاں چاہیدا ہئی ، وقت دے خداواں تے مُلخ نا خداویں دی غیر دلچسپی دا شکار رہی ۔ اَڄ جݙاں ایں زبان دا علمی سرمایہ لبھݨ دی لوڑ پوندی ہے تاں ہتھ مِلݨ توں سواء کجھ نی مِلدا۔‘‘(۱۲)

ڈاکٹر مہر عبدالحق دی کتاب ’’سرائیکی زبان دے قاعدے قانون‘‘ دے دیباچے اِچ ڈاکٹر طاہر تونسوی لکھدن:

’’سرائیکی زبان وادیٔ سندھ دی قدیم ترین زبان ہے ۔ تیں ایندی لمحہ موجود آلی صورت اختیار کرݨ دی مدّت ہک محتاط اندازے موجب تیرہاں سو سال بݨدی ہے۔ تاریخی شہادتاں اے ݙسیندین جو وادیٔ سندھ سمندر دے ساحل توں پامیر دی پہاڑیاں تک تئیں راجپوتانہ کنوں دریا ہلمند تک کھنڈی ہوئی ہئی۔ ایندی حیثیت ہک خُد مختار خطے دی ہئی۔‘‘(۲۲)

شکیل پتافی لکھدن:

’’ہندوستان دیاں قدیم زباناں دی محققین تے ماہر لسانیات منیندن جو سرائیکی وادیٔ سندھ دی قدیم ترین زبان ہے۔(۲۳)

دلشاد کلانچوی لکھدن:

’’سرائیکی اوں ویلے دی ہے جݙاں اے وادی وجود اِچ آئی۔‘‘(۲۴)

زوار حسین بھٹہ لکھدن:

’’سرائیکی زبان دا ݙکھ اے ہے جو ایندی قدامت دا اعتراف کرݨ دے باوجود ماہرین لسانیات ایندی کوئی قدیمی تحریری ثبوت اَڄ تئیں ݙیوݨ توں معذور ہن۔ اصل اِچ ترائے ہزار سال قبل مسیح دا زمانہ وی تاں اہجیاں ہئی جو دُنیاں اِچ لکھݨ دا فن وجود اِچ نہ آیا ہئی ۔ ایں سلسلے اِچ اگر کوئی شے مِلدی وی ہے ، تاں ایندی حیثیت اشاریاں ، نشانیاں ، تے تصویریں ، خاکیاں توں زیادہ نی تے ایندے نال کوئی مثبت نتیجہ وی نہی نکلدا۔‘‘(۲۵)

ڈاکٹر مہر عبدالحق لکھدن:

’’او تہذیب جیڑھی چار ہزار سال توں وادیٔ سندھ دی جھولی اِچ پرورش پیندی رہی ، اِتھوں دی زبان کوں کیا کجھ نہ ݙتاہوسِس۔‘‘ (۲۷)

عمر کمال خان دی کتاب ’’سرائیکی ادب کی نشاۃ ثانیہ کے بیس سال‘‘ دے تعارف اِچ لکھدن:

’’سرائیکی زبان برصغیر دیاں قدیم ترین زبانیں وچوں ہک ہے ۔ جیڑھی وادیٔ سندھ دے اہم مرکز اِچ علم تے عرفان دیاں قندیلاں روشن کرکے قدیم الایام نال ضوفشانی کریندی آندی ہے ۔ ایں کنوں علاوہ ایں علاقائی زبان دی اسلام اِچ تبلیغ تے اشاعت دے سلسلے وچ خدمات سنہری حروف اِچ لکھݨ دے قابل ہن۔ ایندا دستیاب لٹریچر اُتنا ہی پراݨا ہے ، جتنا ݙوجھیاں ہمسایہ عاقائی زبانیں دا لٹریچر۔‘‘(۲۷)

’’کجھ عرصہ پہلے تئیں وادیٔ سندھ دی قدیم تاریخ آریا قوم کنوں شروع تھیندی ہئی ، ایں کیتے ماہرین لسانیات ݙوجھیاں زباناں آلی کار سرائیکی زبان کوں وی آریائی زبان آہدن تے سمجھدن ۔ ہڑپہ ، موہنجوداڑو ، جلیل پور تے وادیٔ ہاکڑہ دے آثار قدیمہ دی کھدائی توں اے ڳالھ کُھل کر سامݨے آئی ہے جو آریاویں کنوں بہوں پہلے وادیٔ سندھ اِچ دراوڑ قوم دی حکمرانی ہئی۔ تئیں اِتھوں دے قدیم باشندے منڈا ، کول ، سنتھال، جانگی، بھیل ، ہو ، ساورا ، کور تے گونڈ قوماں ہن ۔ انہاں قبیلیاں دی تہذیب تے زبان دا اَڄاں تئیں پتہ نی لڳیا ۔ ماہرین نے اینکوں ہڑپائی تہذیب کنوں پہلے ’’آمری نال‘‘ تہذیب دا ناں وی ݙتے ۔ دراوڑی زبان نے آریاویں تے ٻہوں اثرات مرتب کیتے ، پر منڈا قبیلیاں دی زباناں نے کوئی واضح اثرات نی چھوڑئیے ۔‘‘(۲۸)

محمد حیات خان بنگش اپݨے مقالے اِچ لکھدن:

’’سرائیکی وی ہک قدیم زبان ہے ۔ جینویں ݙوجھیاں زباناں دے حوالے نال محققین حتی الوسع کوشش کیتی تے ایں مسئلے دی ڳتھی سُلجھیندے رہے ، اینویں اِی سرائیکی زبان دے محققین کوشت کرکے او چیزاں سامݨا گھن آئن تاں جو سرائیکی دی قدامت تے ایندے اسماء اِچ توضیح دا مسئلہ نہ پھپھڑے، ماہرین لسانیات ایندی قدامت دے اعتراف دے باوجود ایندے آغاز دے دور دا اندازہ لاوݨ توں قاصر ہن۔‘‘(۲۹)

بشیر احمد ظامی لکھدن:

’’اے زبان کݙاں دی ہے تے ایندا منڈھ کنوں ناں کیا رکھیجا تے کݙاں کنوں لکھیا ڳیا تے زمانی انقلاب نال ہر دور اِچ ایندے وچ کیا تبدیلیاں تھیندیاں ریہاں ۔ جیویں ایندیاں ماضی بعد دیاں تبدیلیاں تاریخ دی نظر کنوں اوڈھر رہن ۔ ایویں اِی ایں زبان دے قدیم اسماء وی ماضی اِچ لُک ڳین۔‘‘(۳۰)

احسن واگھا اپݨے پی ۔ ایچ ۔ ڈی دے مقالے اِچ لکھدن:

   &quot; The evolution of the Siraiki language had been mainly contributed by the dialects of ancient Pre-Aryan, Dravidean and Dardic groups of languages. The hordes of invaders from the central Asian and the Pamir mountain ranges brought to the plairs of the Indus Valley a grat amalygam of dialects which has a termendous impect on the develpment of local languages. It is actully the impact of Dadic group of languages on Siraiki and Sindhi which Separated them from all other languages of the Suoth Asian region.&quot;(31)

گریرسن موجب:

’’دراوڑی تے منڈا زبانیں دے کجھ لفظ قدیم سنسکرت اِچ ملدن۔ جیویں پاݨی، کپاہ ، بانس دے تیر ، سریا وغیرہ ۔ وَل بعضے جغرافیائی ناں جیویں کوشل ، تسلا ، کلانگاہ وغیرہ ۔ ایویں ہی ڳنتری اِچ ویہہ (20)دی اکائی اے ، ڄاݨ کے حیرانگی تھیندی ہے جو منڈاری قبیلیاں آلی کار اَڄ وی سرائیکی علاقیاں وچ دیہاتی آبادی ڳنتری کیتے ویہہ دی اکائی ورتیندی ہے ۔100آکھݨا ہووے تاں ڄٹ ’’پنج ویہاں‘‘ آہدے ۔ ایویں ہک سرائیکی اَکھاݨ:

’’کتنے ویہاں سو تھیندے۔‘‘

ڈاکٹر مہر عبدالحق سرائیکی زبان کوں غیر آریائی زبان منیندن ۔ او آہدن:

’’وادیٔ سندھ دیاں زبانیں دا ذخیرہ لفظیں دا اکثر حصہ غیر آریائی ہے تے ایں ڳالھ دا قومی امکان ہے جو انہیں زبانیں دی بنیاد کہیں اہجئیں زبان تیں رکھی ڳئی ہے ۔ جیندی پاڑ انہاں مغربی مُلخیں اِچ ہئی ۔ جیندا گانڈھا موہنجو داڑو ، ملتان ، یا ہڑپہ دی پراݨی تہذیب دے نال ہے۔‘‘(۲۳)

جارج گرئیرسن آکھدے ہِن:

’’ایں دور دے ہند آریائی لوکیں دی زبان دا اولین تحریری نمونہ جیڑھا ساکوں مِل سڳے، او ویہویں صدی اِچ موجود ہے ۔ اساں ڄانڑدے ہَیں جو اے لوک اَڄاں تئیں اُنہیں دیوتاویں دی پوجا کریندن جنہاں دے ناں اُنہیں دے منڈا اِچ وسݨ آلے بزرگیںرکھیے ہن۔‘‘(۳۳)

ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز لکھدن:

’’[[سرائیکی وسیب]] دی تاریخ ݙیکھݨ توں پتہ لڳدے جو دراوڑی نسل دی سندھ دی تہذیب ۲۳۰۰ قبل مسیح ہے ۔ ایں علاقے اِچ دراوڑ،،آریا، داداگشناشپ، سائرس، مہاتما بدھ، راجا سہرس رائے چیچ ، داہر ، یعقوب بن لیث صفاری ،قرامطہ دائوو بن نصرمحمود غزنوی، سومرون ، شہاب الدین غوری،ناصر الدین قباچہ ، شہزادہ محمد سعید لنگاہ ،مرزا عسکری کامران ، مرزا فتح خان بلوچ ، زاہد خان سدوزئی ، نواب مظفر خان ، مہاراجہ رنجیت سنگھ تے وَل انگریز حکمراناں دی حیثیت نال نظردن ، مہاتمابدھ نے اپݨی تبلیغ کیتے اہل علم دی زبان سنسکرت دی بجائے عوامی زبان کوں چُنڑیا ۔ پالی زبان نے سرائیکی دے ارتقاء اِچ اہم کردار ادا کیتا تے وَل اپ بھرنش دور آیا ۔ ایں کنوں پچھیں لاڑکی ، جھٻیل تے جھیر قوم جیڑھی دردستان اِچوں آئی ہئی۔ دردی ٻولیندی ہئی ۔ ایں زبان دا سرائیکی تے اثر پیا ، تئیں وَل ادب بھرنش دے نال نال پشاجی نے اینکوں نکھاریا۔ سرائیکی ادب دے نسرݨ تے اُسرݨ اِچ تصوف وݙا کم کیتا ۔ ہُݨ پشاچی ہزار کنوں ڈھیر ’’ضرب الامثال تے کہاوتاں‘‘ وی کٹھیاںکر گھدیاں ڳئین ، جیڑھیاں ایں زبان دی وݙیائی کیتے ٻہوں ہِن ۔ ایندی قدیم ادب اِچ جیڑھیاں لوریاں تے دوہے ملدن ، او بلوچستان ، لسبیلہ ،، کچھی، تھرپارکر ، تے سندھ دے سرائیکی علاقیاں کنوں شروع تھی ، سرحد دے ہندکو علاقے تئیں ہکی طرز اِچ نظردی اے۔‘‘(۳۴)

عین الحق فرید کوٹی لکھدن:

’’اَڄ تئیں دیاں تاریحی شہادتاں اے ثابت کیتا جو منڈا گروہ دیاں زباناں ہی او پہلیاں زباناں ہِن جیڑھیاں وادیٔ سندھ اِچ ٻولیاں ویندیاں ہن تے اُتھاں وسݨ آلے آسٹریلوی نسل دے منڈا قبیلے وادیٔ سندھ دے قدیم ترین تہذیب واݨ ہِن۔ ماہر لسانیات عین الحق فرید کوٹی نے ایں موضوع تیں تحقیقی کم کیتے ، اُنہاں رانچی تے چھوٹا ناگپور اِچ وسݨ آلے جانگلی منڈا قبیلیاں کوں چُݨیئے ۔ جیڑھے اڄ وی نویں تہذیب کنوں واصف کائنی۔ عین الحق فرید کوٹی کئی اہجیاں رسماں دی ڳول اِچ کامیاب تھئین ۔ جیڑھیاں اَڄ وی پنجاب دے مختلف علاقیاں اِچ رائج ہِن۔‘‘(۳۵)

زوار حسین بھٹی آہدن جو:

’’وادیٔ سندھ اِچ ہزار سال قبل مسیح کنوں مختلف آبادیاں دی نقل مکانی دا سلسلہ چلدا ریہا ۔ بلکہ دنیاں دا کوئی وی خطہ اہجیاں نہ ہئی جیڑھا نویاں آبادیاں دی یلغار کنوں امان اِچ ریہا ہووے۔ اِتھاں وی ایہو سلسلہ چلیا تے پورے طور تیں ایندا نتیجہ اے نکلیا جو دُنیاں دیاں ٻیاں زباناں آلی کار سرائیکی زبان وی اپݨی خالص حالت اِچ نہ رہی۔‘‘(۳۶)

دلشاد کلانچوی لکھدن:

’’ایں رلاوٹ ملاوٹ کرکے کوئی وی پراݨا تے صاف ستھرا نمونہ ہتھیں لڳݨا ناممکن ہے ۔ جیندے نال قدیم سرائیکی دے ڈانڈے اڄوکی سرائیکی نال با آسانی مِلائے ونڄ سڳدن۔‘‘(۳۷)

سرائیکی تیں سنسکرت دے حوالے نال ماہرین لسانیات اَنج اَنج تجویزاں ݙتی رکھدن۔

علامہ عتیق فکری رقمطراز ہِن:

’’ہُݨ جنہیں لوکیں دا اے دعویٰ ہووے جو سرائیکی یا ملتانی سنسکرت اِچوں ڄمی ہے ، نی منیا ونڄ سڳیندا جبکہ خود ملتانی یا سرائیکی تے سنسکرت تے اثر پاتے۔‘‘ (۳۸)

ڈاکٹر کالا سنگھ بیدی اپݨے مضمون ’’ملتانی زبان کا ارتقاء خواجہ فریدؒ کے حوالے سے‘‘ اِچ لکھدن:

’’ملتانی زبان اِچ جتنی حد تئیں سنسکرت، عربی ، فارسی تے پشتو وغیرہ زبان دے الفاظ ملدن۔ اتنے پنجابی یا کہیں ٻئی علاقائی زبانیں اِچ نی ملدے ۔ ایندی وجہ ملتان دی سیاسی اہمیت ہے جیڑھی اَنج اَنج ذاتاں تے قوماں دا دارالحکومت بݨݨ دی وجہ کرکے حاصل رہی ہے۔‘‘(۳۹)

منشی عبدالرحمن خان لکھدن:

’’ملتانی زبان معمولی ردو بدل کوں چھوڑ کے اپݨے ابتدائی زمانے اِچ بحیرہ عرب دے ساحل کنوں گھن کے راجپوتانہ دے ریگستاناں دے آخری کناریاں تک ٻولی تے سمجھی ویندی ہئی ۔ سندھ کنوں اَنج تھیوݨ دے بعد ملتان تے مختلف وختیں وچ مختلف حکمران ریہے ۔ انھیں دے اثرات نال ملتانی زبان پہلے کنوں زیادہ فصیح ، زیادہ مٹھی تے زیادہ خیال افزوز بݨ ڳئی۔‘‘(۴۰)

مسعود حسن شہاب موجب:

’’آریاواں دی سندھ اِچ آمد توں پہلے ’’مید‘‘ تے ’’جاٹ‘‘ آباد ہن ، انھیں دی زبان سنسکرت کنوں وکھری ہئی۔‘‘(۴۱)

ڈاکٹر عبدالمجید سندھی لکھدن:

’’اِتھوں دے قدیم باشندیاں دی زبان سنسکرت کنوں پہلے دی قدیم دور دی ہک نویکلی زبان ہئی۔‘‘(۴۲)

ڈاکٹر وزیر آغا رقمطراز ہن:

’’آریاویں دی ویدک تاں دراوڑی زبان دے لفظیں تے آویزیں توں کجھ ایں طریقے رنگین تھئی جو اے اثر آریائی تشخص تے آریائی فکر تے مہمیز ثابت تھیا ، تے اُنھیں اپݨی زبان کوں دراوڑی اثرات کنوں شعوری طور تیں پاک صاف کرݨ دی کوشش کیتی ۔ انھیں دا اے آہر سنسکرت دے پھپھڑݨ دی وجہ بݨیا۔‘‘ (۴۳)

مولانا نور احمد فریدی موجب:

’’ماہرین لسانیات دا ایں ڳالھ تے اتفاق ہے جو سرائیکی سنسکرت کنوں ڈھیر پراݨی ہے۔‘‘(۴۴)

پیر حسام الدین راشدی ’’سندھی ادب‘‘ اِچ لکھدن:

’’جتھیں تئیں سندھی دا تعلق ہے اِتھاں عام ٻول چال دی زبان دا ناں ’’ورچٹا‘‘ ݙسیا ویندے ۔ ایندے توں چار سندھی ٻولیاں پیدا تھیندن ، جیڑھے علاقائی  لحاظ نال چار شاخاں اِچ ونڈیندن۔‘‘

1۔وچولی       :                      جیڑھی وسطی سندھ اِچ ٻولی ویندی اے ۔

2۔ سرائیکی یا سریلی:     جیڑھی سندھ دے مشرق حصّے اِچ ٻولی ویندی اے، جیندے وچ                                       بہاول پور دا علاقہ وی ڳݨیا ویندے۔

3۔تھریلی   :                      جیڑھی تھرپارکر دے علاقے اِچ ٻولی ویندی اے ۔

4۔ کھچی       :                      جیڑھی کچھ ٻئے کاٹھیا واڑ دے علاقے اِچ ٻولی ویندی اے ۔ (۴۵)

انھیں نظریات توں اے ڳالھ سامݨے آندی اے جو آریاویں دی آمد کنوں پہلے تے سنسکرت توں پہلے ایں علاقے دی زبان سرائیکی ہئی۔

سید سلمان ندوی لکھدن:

’’مسلمانیں دی عربی تے فارسی سب کنوں پہلے جیڑھی زبان نال رلی ملی او سندھی تے ملتانی ہے۔‘‘(۴۶)

== حوالہ ==
تاریخ . سرائیکی زبان و ادب ,مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان</text>
      <sha1>i2porv99jr3hyocdfdxstp0ilobkeed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی تے دراوڑی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33228</id>
    <revision>
      <id>73006</id>
      <parentid>70523</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1379" sha1="crpq10cg04kvl2pio1emzs75hzqbt1j" xml:space="preserve">ماہرین لسانیات وادیٔ سندھ اِچ آریاویں دی آمد کنوں پہلے ترائے وݙے لسانی گروہ دا ذکر کریندن۔ پہلا پہاڑی زباناں جنہاں کوں تبتّی یا برمی آکھیا ویندے ۔ ݙوجھا منڈاری زباناں تے تریجھا دراوڑی زباناں جیویں تامل ، تلگو ، ملیالم ، کناری تے گونڈی ایندیاں اہم شاخاں ہن ۔ بلوچستان دے براہوی قبیلیاں دی زبان وی ہِیں سلسلے دی اہم کڑی ہن ۔ ایں زبان اِچ اَڄ وی 50%دراوڑی زبان دے الفاظ پائے ویندن۔ [[سرائیکی زبان]] تیں غور کروں تاں بے شمار الفاظ دراوڑی زبان نال رلدے مِلدے ہن۔

دلشاد کلانچوی آہدن:

’’دراوڑی پہلی زبان ہئی جئیں قدیم سرائیکی تے اثرات چھوڑے۔‘‘

’’سرائیکی دے اضافی حروف بارے وی ایہو آکھیا ویندے جو اے دراوڑی کنوں گھدے ڳئین ، کالڈویل تے سلیٹر دا خیال ہے جو ݙو اَکھیں آلی ’’ھ‘‘ دے مرکب الفاظ وی دراوڑی نال تعلق رکھیندن۔ جیڑھی برصغیر دی کئی زبانیں اِچ ورتی ویندی ہے۔‘‘(۴۷)</text>
      <sha1>crpq10cg04kvl2pio1emzs75hzqbt1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی تے اَسوری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33229</id>
    <revision>
      <id>73019</id>
      <parentid>70524</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="sks621mahqq5awdnje78gp6ubu61jzq" xml:space="preserve">رگ وید اِچ ہے جو دراوڑیں توں پچھیں اَسوری اقتدار تیں آئے تے ترائے ہزار قبل مسیح تائیں وادیٔ سندھ تے ݙوجھیاں علاقیاں تے حکومت کریندے ریہے ، اے مصری ہن تے بابل دے اشوری، [[ایران]] دے آہوری تے اتھوں دے اسوری اصل اِچ ہکی قوم دیاں مختلف شاخاں ہن۔

ظامی بہاول پوری موجب:

’’ایں فاتح قوم اسوری دی زبان کوں اسوری آکھیا ویندا ہئی جیڑھا بعد اِچ سرائیکی بݨ ڳیا۔‘‘

اکبر خان نجیب آبادی ’’مقدمہ تاریخ ہند قدیم‘‘ اِچ لکھدن:

’’اشوری تے خالدی لوک۳۰۰۰ ق ۔ م وچ لکھݨ دے فن نال چنگی طرح واقف ہن۔ موہنجوداڑو سندھ توں سارگن یا سرغون بادشاہ بابل تے نینوا توں جیڑھیاں مہراں برآمد تھیاں او ترائے ہزار قبل مسیح دیاں ݙسیاں ویندین۔ انھیں اِچ مِخی تے پیکانی اِچ الفاظ کندہ ہن ۔ جیڑھا سندھ کوں اسوریہ دا صوبہ ظاہر کریندن۔‘‘ (۴۸)

== حوالہ ==
تاریخ . سرائیکی زبان و ادب ,مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان</text>
      <sha1>sks621mahqq5awdnje78gp6ubu61jzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی تے پالی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33230</id>
    <revision>
      <id>73008</id>
      <parentid>70525</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="843" sha1="ab9xjojqaeipz3hj27fjc5na1p8hw2l" xml:space="preserve">وادیٔ سندھ اِچ بدھ مت کوں عروج حاصل ریہا ، چینی سیاح ہیون سانگ چھیویں صدی عیسوی اِچ جݙاں ملتان تے سندھ آیا ہئی تاں اوں لکھیا جو:

’’اتھاں ݙاہ ہزار بھکشو رہندن۔اشوک دے زمانے اِچ جݙاں بدھ مت کوں سرکاری سرپرستی ملی تاں بھکشواں دی ہک وݙی تعداد [[ملتان]] آئی ۔ ایں حالات اِچ سرائیکی تے پالی نے یقینا ہک ݙوجھے تے اثرات مرتب کیتے ہوسن ، کجھ مشترک الفاظ ݙیکھو: سنگ، بھت ، پتر ، وغیرہ۔‘‘

حوالہ : &quot;تاریخ . سرائیکی زبان و ادب&quot; مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان</text>
      <sha1>ab9xjojqaeipz3hj27fjc5na1p8hw2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی تے دردیٔ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33231</id>
    <revision>
      <id>73005</id>
      <parentid>70526</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1161" sha1="7wc8hxecbcr1ad0un9oi7o3o0neq8vd" xml:space="preserve">ہِیں زمانے اِچ ہک نویں قوم پشاچہ [[ایران]] تے افغانستان توں تھیندی ہوئی ایں علاقے اِچ داخل تھئی ۔ اینکوں آریائی قومیں دا آخری گروہ وی آکھیا ویندے ۔ انھیں دا ذکر ہندواں دی مذہبی کتاباں پراناں اِچ موجود ہے ۔ اے پہلے آلے آریاویں دی نسبت غیر مہذب ہن ۔ ایں کیتے انھیں کوں پشاچہ یعنی بدتمیز آکھیا ڳیا۔ انھیں  دی زبان داردک یا دردئی ہئی۔ اڄوکی کشمیری ، شینا ، چترالی وغیرہ دردئی زباناں ہن ۔ سرائیکی زبان بݨاوݨ آلیاں دے طور تیں پشاچہ قوم دا ناں گھدا ویندے ۔ اُنہاں اڄوکی سندھی تے سرائیکی تے ٻہوں اثرات مرتب کیتن ۔ ایچ ٹی لمبرک&quot;Sind: A Genral introduction&quot;دے صفحہ نمبر۳۹۶ تے لکھدن:

’’لہٰذا (سرائیکی) تے سندھی دا  داردک ٻولیاں نال حروف علت دے حوالے نال اشتراک ہے۔‘‘(۴۹)</text>
      <sha1>7wc8hxecbcr1ad0un9oi7o3o0neq8vd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی زبان تے واراچڈ اپ بھرنش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33232</id>
    <revision>
      <id>73016</id>
      <parentid>70528</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2750" sha1="9jyyb4gp8hhi19iyr38at91k3d1opz7" xml:space="preserve">ماہرین لسانیات موجب پشاچہ دے آوݨ کنوں ٻہوں دیر بعد وادیٔ سندھ اِچ ہک کھنڈی پُنڈی زبان واراچڈا دا حوالہ وی مِلدے ۔ سرجارج گریرسن ’’لنگوئسٹک سروے آف انڈیا‘‘ اِچ لہندا ، [[سندھی زبان|سندھی]] ، تے ملتانی زبانیں دے حوالے نال آہدن جو :

’’انھیں زبانیں دے ماخذ تے سرچشمہ بارے ساکوں ٻہوں گھٹ علم ہے ۔ سندھی (ملتانی) کنوں پہلے ہک اپ بھرنش پراکرت ہئی جیندا ناں واراچڈا ہئی ، تے جیندے بارے ہندوستان گرامر دے ماہرین ساکوں اطلاع ݙیندن تے اہجئیں واراچڈا ، پشاچی دا ذکر کریندن جیڑھی ظاہری طور تیں ایں علاقے و ٻولی ویندی ہئی ۔ ایں ڳالھ تے اصرار کریندن جو پشاجی ایں پراکرت دی سب کنوں وݙی قسم ہئی۔ پشاچی زبان اڄوکی قوم درد دے آبائو اجداد دی زبان ہئی۔ مُکدی ڳالھ اے ہے جو دردی زبانیں دی بنیاد پشاچی زباناں تے رکھی ڳئی(جیڑھی ایں علاقے وچ کئیں ویلے ٹیم ضرور ٻولی ویندی ہوسی) ایں شہادت نال ڳالھ مکمل تھیندی اے۔‘‘(۵۰)

’’وادیٔ سندھ اِچ ٻولی ونڄݨ آلی قدیم زبان واراچڈا ناں دی ہک پراکرت ہئی ۔ ایندی خاصیت اے ہے جو ’’ݙ‘‘ تے ’’ج‘‘ دیاں آوازاں جیڑھیاں ہندوستان دیاں ٻیاں پراکرتاں اَڄ ہکو جیہاں ورتیاں ویندین۔ واراچڈا  اَڄ Dentalیعنی ݙنداں دے قریب توں ادا تھیوݨ دی بجائے  Cerchleیعنی حلق اِچوں نکلݨ آلیاں تھی ویندین۔جیویں ’’ݙ‘‘ تے ’’ڄ‘‘ جیڑھی اڄوکی سرائیکی تے سندھی اَڄ اونویں دی اونویں موجود ہن۔‘‘ (۵۱)

ڈاکٹر مہر عبدالحق آہدن:

’’ایں علاقے دی قدیم زبان کوں دردستان توں آوݨ آلیاں دی زبان پشاچی اپ بھرنش نے ٻہوں متاثر تھیا تے پراݨیاں زباناں ہک نویں صورت اختیار کیتی ۔ واراچڈہ اپ بھرنش او آخری زبان ہئی جیڑھے بعد ایں علاقے اِچ سرائیکی تے سندھی ٻولی ڳئی۔‘‘(۵۲)

حوالہ : &quot;تاریخ . سرائیکی زبان و ادب&quot; مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان</text>
      <sha1>9jyyb4gp8hhi19iyr38at91k3d1opz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی تے شور سینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33233</id>
    <revision>
      <id>73007</id>
      <parentid>70529</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1224" sha1="qfxbe5xm44x6b3cgftijte8t3fc6qaz" xml:space="preserve">اے زبان ہک وخت اِچ برصغیر دے ہک ٻہوں وݙے علاقے اِچ ٻولی ویندی ہئی ۔ ایندا علاقہ اترپردیش ، پنجاب گجرات ، راجپوتانہ ، تے دکن تک ݙسیا ویندے ۔ ایندے نال مہاراشٹری ، اب بھرنش ، واراچڈہ ، سندھی تے سرائیکی زباناں وی وجود اِچ آیاں ۔ شور سینی کوں آریائی زبانیں وچ قدیم آکھیا ویندے۔

ظامی بہاولپوری دا آکھݨ ہے جو:

’’واراچڈہ سرائیکی تے [[سندھی زبان|سندھی]] دی سکّی ماں ہے ، شورسینی نانی ہے تے رگ وید آلی سنسکرت پرنانی ہے‘‘۔ ایں زبان دے اثرات اَڳوں پیدا تھیوݨ آلیاں زباناں ہندی تے اُردو تے وی ٻہوں زیادہ مرتب تھئے ، سرائیکی دے نال کجھ مشترک الفاظ ݙیکھو:

کٹورا ، تھال ، توا ، رکابی ،وغیرہ            (۵۳)

حوالہ : &quot;تاریخ . سرائیکی زبان و ادب&quot; مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان</text>
      <sha1>qfxbe5xm44x6b3cgftijte8t3fc6qaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی دا لہجہ ۔ قدنھاری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33236</id>
    <revision>
      <id>73010</id>
      <parentid>70534</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4283" sha1="ng842k7orxd3l9zsyxn56dfvgmoqq8x" xml:space="preserve">سرائیکی زبان ہک ٻہوں وݙے علاقے تے پھیلی ہوئی ہے ،ایہ [[پاکستان]] توں گھن تے ہندوستان ، افغانستان تے وسط ایشیاء دے کئی علاقیاں اِچ ٻولی تے سمجھی ویندی ہے۔برصغیر کنوں ٻاہر وی ہُݨ تئیں سرائیکی دے اثرات موجود ہِن۔ ظامی بہاولپوری نے اپݨی کتاب ’’سرائیکی زبان کا ارتقاء‘‘ وچ ہفت روزہ ’’اختر‘‘ ملتان فروری۱۹۶۸ء دے ہک مضمون ’’جت اور جگدال قبائل‘‘ دے حوالے نال لکھیا ڳئے: ایرانی بلوچستان دے علاے زابل وسیستان دے قرب و جوار اِچ سرائیکی ٻولݨ آلے قبیلے آباد ہِن۔ ہزاراں لوکاں تے مشتمل اے قبیلے جت جگدال یا جدڳال اکھوائے ویندن: ایہ سرائیکی بلوچستان اِچ جت جگدال تے روس اِچ آباد سرائیکی ٻولݨ آلے قبیلے خالص سرائیکی ٻولیندن تے بلوچی اَکھوائے ویندن ۔ پر بلوچی زبان کنوں ناواقف ہن ۔ مشہور ایرانی لکھاری آقائے امان اللہ جہانی اپݨی کتاب ’’سرگذشت بلوچستان‘‘ اِچ انہیں قبیلیاں دا ذکر کیتے ۔ ایندے علاوہ یورپ دے کئی خانہ بدوش ’’ہپی جو‘‘زبان ٻولیندن۔ ایندے اِچ سرائیکی دے ٻہوں سارے الفاظ شامل ہن ۔ اُنھیں خانہ بدوش قبیلیاں بارے تحقیق کیتی ڳئی اے ، ٻارہویں صدی عیسوی اِچ پنجاب توں ہجرت کر ڳئے ہن ۔ عجب ڳالھ اے ہے جو مشرقی یورپ دے اے خانہ بدوش اپݨے آپ کوں ’’ملتانی‘‘ آہدن ۔ پر اپݨی زبان کوں روحانی آہدن۔

افغانستان دے کئی علاقے خصوصی طور تیں جیندے اِچ قندھار شامل ہے ، پراݨے ہندو سرائیکی دا ملتانی لہجہ ٻولیندن تے اینکوں کتھائیں کتھائیں قندھاری وی آکھیا ویندے۔ قندھاری تے سرائیکی دی ڳنتری سو تائیں ہکو سانویں ہے ۔ ملتانی قنداری اِچ سرائیکی دیاں خاص آوازاں وی موجود ہن۔

میر حسان الحیدری سرائیکی زبان دے سِرݨ اُتے اُسرݨ بارے لکھدن:

’’وادیٔ سندھ دی تہذیب نے ملتان کوں جیڑھی زبان ݙتی ، ایندے متعلق وثوق نال کجھ نی آکھیا ویندا، ایں زبان دے بچے کھچے الفاظ ضرور ہُݨ وی ورتیندے ہوسن۔ وادیٔ سندھ دا رسم الخط ڄئے تئیں پڑھیا نی ویندا۔حتماً کجھ آکھݨ محال ہے ۔ البتہ آریاویں دی آمد کنوں پچھے اِتھوں دی زبان وید توں متاثر تھئی۔ بُدھواں دے مقامی زبان نال تعلق رکھݨ کرکے جتھاں ایݙے اوݙے دیاں زباناں ترقی کریندیاں پیاں ہن، تاں لازمی سرائیکی زبان وی ارتقاء دے مرحلے طے کرݨ لڳی ۔ پالی زبان نے وی سرائیکی کوں مزید فروغ ݙتا ۔‘‘(۸۵)

اختر وحید’’در و گوہر‘‘ اِچ لکھدن:

’’ملتانی زبان صرف سنسکرت توں ہی نئیں نکلی بلکہ ایندی اصل قدیم ’’ملی‘‘ یا ’’ملئی‘‘ قوم دی زبان ہئی ۔جیندا اقتدار ۳۲۵ق م اِچ چٹان بݨ کے سکندر اعظم نال ٹکرایا ۔ ۶۸۱ء اِچ ملتانی شاعری اِچ سنسکرت آمیز ہندی نظر آئی ۔ ملتانی دا قدیم ناں ہندی ہئی۔‘‘(۸۶)

اُتے ݙتا ڳیا نقشہ اے ظاہر کریندے جو سرائیکی زبان پاکستان دے چاریں صوبیاں اِچ ٻولی ویندی اے۔

== حوالہ ==
&quot;تاریخ . سرائیکی زبان و ادب&quot; مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان</text>
      <sha1>ng842k7orxd3l9zsyxn56dfvgmoqq8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی اِچ تحریری ادب تے ایندے ابتدائی نمونے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33237</id>
    <revision>
      <id>72993</id>
      <parentid>70535</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10715" sha1="gnynrq3msqlcxiytw3e1iuka0fan0x5" xml:space="preserve">دلشاد کلانچوی لکھدن: 

’’شروع شروع اِچ انسان دل دی ڳالھ ݙوجھیاں تئیں پُڄاوݨ کیتے اشارے دی زبان ورتیندا ہا ، وَل آوازاں کڈھ کے اپݨا مطلب سمجھاوݨ لڳیا۔ ول انہاں آوازاں دی شکلاں مقرر کیتیاں ڳیاں ، تاں جو آوازیں کوں لکھݨ پڑھݨ اِچ ورتیا ونڄیجے تے انھیں کوں محفوظ وی کیتا ونڄیجے،اہجیاں شکلاں رسم الخط اَکھیویجیاں۔ شروع اِچ حرف جو نہ ہن تاں ایندے کیتے ابتدائی رسم الخط تصویری رسم الخط آکھیا ویندا ہئی۔ مثلاً

رات                                    ݙینہہ                                       درخت

ایہہ تصویری رسم الخط اپݨے ارتقائی منزلاں طے کریندا ریہا، پر انسان کوں اپݨی جوابی ڳالھ بیان کرݨ کیتے ٻہوں ساریاں شکلاں بݨاوݨیاں پوندیاں ہِن۔ ایندے کیتے سالم شکلاں بݨاوݨ دی بجائے مختصر اشارے مقرر کیتے ڳئے ۔ وَل اُنہیں اشاریاں کوں وی مختصر کرکے حروف تہجی اِچ ڈھالیا ڳیا۔ عام خیال موجب حروف تہجی کنوں پہلے مصر اِچ وجود اِچ آئے ۔‘‘(۸۷)

وادیٔ سندھ دے رسم الخط دا تعلق ارامی رسم الخط نال ہے۔ ارامی زبان پرانے وختیں وچ شام اِچ ٻولی ویندی ہئی۔ ارامی زبان دے کجھ کتبے ٹیکسلا دے عجائب گھر اِچ موجود ہِن۔ اے ٻدھ مت دے زمانے دے ہن۔ ایویں اِی اسامی رسم الخط کنوں عربی تے فارسی رسم الخط وی اِچ اَئے۔

وادیٔ سندھ دی سبھ کنوں پہلی قوم جیندے رسم الخط دی سونہہ مل سڳی ہے او دراوڑی قوم ہئی ، تے اُنہاں اپݨا رسم الخط عراق دے قدیم تصویری رسم الخط اِچوں کڈھیا۔ ایہ رسم الخط سڄے ہتھ کنوں کھٻے ہتھ کوں شروع تھیندا ہئی ، اَتے ایہا رسم الخط سرائیکی دا قدیم رسم الخط تھی سڳدے ۔ (۸۸)

ڈاکٹر مہر عبدالحق آہدن:

’’ملتان دے قلعے اِچوں مِلݨ آلے مٹی آلے تھانویں دے ٹکڑیاں اِچ جیڑھے حروف مشاہدے اِچ اَئے او ترقی دے منزل وچ موہنجوداڑو دے خط کنوں ہک منزل اَڳونہیں ہن۔‘‘(۸۹)

اسلم رسول پوری دا آکھݨ ہے:

’’ملتان دے حروف موہنجوداڑو دے حروف دے قریب ہن‘‘۔(۹۰)

احسن واگھا، عین الحق فریدکوٹی دے حوالے نال لکھدن:

   According to Ainul Haq Farced Kati writing and ceading had started in the Indus Valley in 300 B.C in a Script which was later established as Barahmi seript. barahmi alphabet is named as Barahma Sutra in sanskrit and was Pirama Tottiram, Oniginally in proto Dravidean language linked with the pictographs of the seals of Harappa and Mohergodro. Brahmi script old Continuation and its Variants Can be seen in most of the medren scripts. (91)

دلشاد کلانچوی لکھدن:

’’کڑکی رسم الخط او ہے جیڑھا ہندو ساہوکار یا دکاندار اپݨے بہی کھاتے اِچ اپݨے ݙے گھن دا حساب کتاب لکھی رکھدے ہن۔ اے رسم الخط برصغیر دی ونڈ تئیں باقاعدہ چلدا ریہا۔‘‘(۹۲)

ڈاکٹر کرسٹوفرشیکل کڑکا رسم الخط بارے لکھدن:

  &quot;...... The new testament was published in 

Siraiki as the language,s

     first printed book in 1818 A.D. Althouge 1000 copies seem to havn been printed the book is now rare ........ It is there fore unfortunate that such a labour of love should have been of so 

hiatle practical use .

Principally because of the use of lud Hindi Lader 

script .......&quot; (93)

۱۸۱۹ء اِچ انجیل دا پہلا سرائیکی ترجمہ بنیا؍کڑکا رسم الخط اِچ تھیا ۔ ایں رسم الخط اِچ انجیل دا سرائیکی زبان عوام اِچ زیادہ پسند نہ کیتا ڳیا۔ ایں کیتے سیرام پور مشن نے اپݨی ناکامی من کے انجیل دے ترجمے دا کم ۱۸۲۰ء اِچ بند کر ݙتا۔ (۹۴)

کیفی جام پوری آہدن:

’’مسلمانیں دی آمد کنوں پہلے سرائیکی زبان تے ایندے ادب دا کوئی نمونہ دستیاب کوئینی ۔ ایندے اِچ کوئی شک نی جو ایں زمانے دے لوکیں اِچ کوئی نی ، کوئی رسم الخط ضرور مروج ہوسی ۔ مسلمانیں دے شروع دے زمانے دی وی کوئی تحریر محفوظ نی رہ سڳی۔ اگر ایں زمانے دا کوئی قدیم ادبی سرمایہ زمانے دے ہتھوں بچ وی ڳیا ہوسی  تاں ایندا اکثر و بیشتر حصہ(انگریز چا ڳئے) آکھیا ویندے جو لندن دی انڈیا آفس لائبریری تے ایفروایشین لائبریری وچ سرائیکی ادب دیاں ݙو وݙیاں الماریاں بھریاں لاتھین۔‘‘(۹۵)

ڈاکٹر مہر عبدالحق موجب:

’’سرائیکی دیاں ݙو قدیم تحریراں وچوں ہک قصیدہ بردہ شریف دا منظوم سرائیکی ترجمہ تے ݙوجھی کتاب حُلیہ مبارک جیڑھا سرائیکی زبان اِچ ہے۔ ایندے تیں فقیر سعد اللہ ولد مولوی عبداللہ ملتانی لکھیا ہے۔ قصیدہ بردہ شریف دا اے ترجمہ ساریاں ترجمیاں کنوں پراݨا ہے۔ لہٰذا اساں اینکوں پاک و ہند دی زباناں دا پہلا ترجمہ آکھ سڳدے ہیں ۔ ترجمے دی زبان کنوں سونہہ مِلدی اے ، جو گھٹ ودھ پنج سو سال پراݨی زبان ہے۔

حُلیہ مبارک دی زبان ایں کنوں سوکھی اے ۔ جیڑھے قصیدہ بردہ شریف دے ترجمے توں ہک سو سال پچھیں دی زبان ہے۔ ٻہوں سارے حلیے مبارک موجود ہِن ، پر ایہ سبھ کنوں پراݨا لڳدے ۔ سعد اللہ دی ہک تحریر تے ۱۲۲۹ہجری درج ہے۔ عیسوی سن دے حوالے نال ایہ ۱۸۱۴ء ہے ۔‘‘ (۹۶)

میر حسان الحیدری نے ’’سرائیکی زبان کی کہاوتیں‘‘ (جیڑھیاں چودہ ہزار دے نیڑے نیڑے ہن، ضرب الامثالاں جیڑھیاں اَٹھ ہزار کنوں گھٹ نی) وچ ٻولی تے ’’ݙوہڑا‘‘ کوں سرائیکی زبان دے قدیم نمونے آکھیئے۔ مزید لکھدن:

’’سرائیکی زبان دے پراݨے تحریری سرمائے بارے اساکوں جو باوثوق ذرائع کنوں پتہ لڳدے جو انھیں دا ڳانڈھا ستویں تے اَٹھویں صدی عیسوی توں ہے‘‘۔

سرائیکی تے سندھی علاقیاں اِچ اَڄ وی اہجئیں قوم آباد ہے جینکوں چاڑن آکھیا ویندے ۔ جیڑھے قدیم خانداناں دے شجرہ نسب تے کبت سُݨ سُݨ دان وصول کریندے ریہے۔ دت لوک وی شجریاں کوں محفوظ رکھیندے تے کبت ڳاندے ہن۔’’بلوچوں کی تاریخ قبائل کے آئینے میں‘‘ دے حوالے نال میر حسان الحیدری لکھدن۔ جو دت عرب اِچ وی کئی مُد ریہے تے کربلا دے واقعہ اِچ حضرت امام حسین علیہ السلام دے ساتھ ݙیوݨ دی وجہ کرکے یزیدیاں انہیں کوں بلوچ قوم دے نال سرزمین عراق اِچوں ایران دِھک چھوڑیا۔

سرائیکی زبان دے ہک محقق اختر وحید مرحوم نے اُنھیں دّتیں دے او کبت اپݨی ملتانی گرائمر اِچ نقل کیتی جیڑھے دّتاں واقعہ کربلا دے حوالے نال نظم کیتن۔ اختر وحید مرحوم انہاں کبتاں کوں بکرمی جیتی عہد دے قریب یعنی ۶۸۱ء دی سرائیکی شاعری دا نمونہ آکھیئے۔

آکھیا ویندے جو اڄوکی سندھی ۱۱۰۰ء دے لڳ بھڳ سرائیکی کنوں اَنج ہک مستقل زبان بݨ ڳئی ۔ ایں کیتے سندھی دیاں پراݨیاں تحریراں سرائیکی نال ٻہوں مِلدیاں جُلدیاں ہن۔

سرائیکی اِچ مذکورہ ݙینہاں دیاں کبتاں دے علاوہ ہک ترجمہ قرآن تے بیاں ٻہوں ساریاں رزمیہ طویل نظمیں دا سراغ وی مِلدے ۔ ترجمہ قرآن دے بارے اعجازالحق قدوسی ہک مقالے اِچ لکھدن جو:

’’۸۸۳ء ؍۶۷۰ھ اِچ اساکوں ہک ٻئے عراقی عالم دی سُونہہ مِلدی اے  جیڑھے ہَن تاں عراقی پر اُنہاں سندھ دے مشہور شہر منصورہ اِچ پرورش پاتی تے سندھ اِچ ہی ودھے پھلّے ۔ راجہ مہروک بن رائک ہک ہندو راجہ نے منصورہ دے حاکم عبداللہ بن عم ہباری کنوں خواہش کیتی جو او اسلامی عقائد تے تعلیمات کوں سندھ اِچ ترجمہ کرواپٹھے ۔ تاں جو او اسلام دی حقیقت کوں سمجھ سڳے۔ ایں کیتے حاکم مذکورہ نے انہیں عالم عراقی دا انتخاب کیتا ، اُنہاں ہک قصیدے اسلامی عقائد و تعلیمات کوں نظم کرکے بھیڄیا ، اَتے وَل راجہ دی منشاء تیں ایں زمانے دی [[سندھی زبان]] وچ پورے قرآن مجید دا ترجمہ وی کیتا۔‘‘(۹۷)

سرائیکی ادب دے ابتدائی نمونیاں اِچ عبدالکریم جھنگوی دی ’’نجات المومنین‘‘ ہے ۔ ایں کنوں انج حلیہ مبارک قدیم سرائیکی ترجمہ قصیدہ بردہ شریف ، نور نامہ (نسخہ ملاں) ، نورنامہ (نسخہ مُراد) دی سونہہ وی مِلدی اے۔

حوالہ 

&quot;تاریخ . سرائیکی زبان و ادب&quot; مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان</text>
      <sha1>gnynrq3msqlcxiytw3e1iuka0fan0x5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی ۔ قدیم تے عظیم زبان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33401</id>
    <revision>
      <id>72988</id>
      <parentid>70741</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4336" sha1="nmb1shgisw2mwnvvd1nzksax1us0ywy" xml:space="preserve">                        سرائیکی ٻہوں قدیم تے عظیم زبان ہے  جیکر اساں تاریخ دے ورقے پھرولوں تاں سرائیکی دی تاریخ انسانی آبادی دی ابتدائی ایام تے چلی ویندی ہے۔ میں اے سب کجھ اپݨی طرفوں نی پیا آکھدا بلکہ [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] دی ریسرچ سکالر فرحت رمضان صاحبہ اپݨی کتاب اچ لکھیے۔ اے کتاب ڈیجیٹل دور دے تقاضے پورے کریندی ءِ، میں ہک عرصے توں سرائیکی وکی پیڈیا دے حوالے نال کم کریندا پیاں ، سرائیکی زبان و ادب دیاں ڈھیر ساریاں چیزاں میݙی نظر توں گزردیاں رہندن۔ انشاء اللہ اے کتاب ڈیجیٹل ادب دا بہترین تے خوبصورت سرمایہ ثابت تھیسے۔ مشہور کتاب سرائیکی زبان و ادب دی تاریخ دے حوالے نال میں اے ڳال کرݨ چہنداں جو  ۱۹۶۰ء دے بعد سرائیکی ادب وچ ترقی پسندی دے رُجحان کوں تقویت ملی ۔ جدّید سرائیکی شاعری اپݨے باطن وچ بے شمار موضوعات کوں مزاحمتی حوالیاں نال جوڑیا ہویا ہے ۔ جدید نظم نے سرائیکی وچ نہ صرف نویں ہیئت کوں متعارف کرایا ۔ بل کہ اے خیالات اَتے موضوعات دے اعتبار نال وی انج ݙسدی ہے۔ جیندی ابتدائی شکل ارشاد تونسوی دی نظماں ہِن ۔ موجودہ دور گلوبل ہتھیار نال مدافعتی عمل وچ مصروف کار ہے جو اپݨے توانا وجود دے نال اشو لال تے رفعت عباس دی شاعری وچ موجود ہے ۔ جینویں گلوبلائزیشن تیزی نال اَڳاں ودھدی پئی ہے ۔ اُوں تیزی دے نال مقامی ، سیاسی ، ثقافتی مزاحمت دی تحریک وی اپݨاں سفر کریندی پئی ہے ۔ جدید سرائیکی شاعری ایں نمایاں رجحان دا وݙا ثبوت ہے ۔ 

                       جدّید سرائیکی شاعری راہیں نظم اَتے ایندی ہیئت وچ نویں تجربات اَتے موضوعات دی رنگا رنگی ، قارئین دی توجہ حاصل کرݨ وچ بٖہوں کامیاب رَہی ۔ انسان دوستی ، دھرتی نال پیار ، تاریخی تہذیبی ، سیاسی ثقافتی سماجی شعور ، مونجھ مزاحمت ، بُکھ تریہہ دا احساس ، اپݨی ماء بٖولی نال پیار دے نال نال تصوّف دے روایت نال جُڑے موضوعات سرائیکی نظم کوں ہک سُݨہپ تے وکھرپ عطا کیتے۔فرحت رمضان صاحبہ اڄوکی شاعری دے حوالے نال دینی شاعری ، عارفانہ شاعری ، کربلائی ادب ، انسان دوستی دے حوالے ، دھرتی ماء نال محبت، ݙکھ بُکھ تریہہ ، چھل سیلاب، غریبی دا احساس ، ماء ٻولی دی خدمت، کھل ہس ، سیاسی تے سماجی شعور دے حوالے نال ایں کتاب اچ ٻہوں کجھ لکھیے۔ میں اپݨی تے وطن وسیب دی طرفوں جتنی مبارکباد پیش کراں گھٹ ءِ، سرائیکی کتاباں سرائیکی ادب دا سرمایہ ہن، کتابیں دے اضافے نال ہک ݙیہاڑے اساں سرکاری تے پرائیویٹ تعلیمی اداریاں کوں ایں ڳال تے مجبور کر ݙیسوں جو او ماء ٻولی وچ تعلیم کوں عام کرن۔ کتاب دی اشاعت دے موقعے تے میں سرائیکی قوم دے فخر تے سرائیکی وطن وسیب دے عظیم اشاعتی ادارے جھوک کوں وی مبارکباد پیش کرینداں اللہ سئیں جھوک کوں سدا آباد و شاد رکھے۔ (آمین) 

پروفیسر پرویز قادر خان 

بانی ایڈمن سرائیکی وکیپیڈیا

== حوالہ ==
'''اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان'''</text>
      <sha1>nmb1shgisw2mwnvvd1nzksax1us0ywy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی شعر و ادب دے وسعتی خدو خال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33403</id>
    <revision>
      <id>73018</id>
      <parentid>70743</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4368" sha1="fog52gn0s21desxla03il7bo5y5xk7n" xml:space="preserve">                        زبان کئی وی ہووے اپݨے اندر معاشرتی ، سماجی ، ثقافتی ، علمی ، ادبی محاسن دا چلن رکھیندی ہے، اردو ، [[انگریزی]] ، عربی ، فارسی ، جرمنی ، فرانسیسی ، لاطینی ، عبرانی یا ٻیاں زباناں وانگوں سرائیکی زبان وی انہاں تمام محاسن دا بھر پور چلن رکھیندی ہے، ایہا وجہ ہے جو مقامی سرائیکی دے علاوہ ٻئیاں زباناں دے لوک وی سرائیکی زبان کوں فروغ ݙیوݨ  وچ عملاً فعال کردار ادا کریندے پن ۔

                       عام ٻول چال سرائیکی ، خطوط نگاری ، نثر، شاعری ، مقالے، ڈرامے، ناول ، انشائیہ ، افسانہ ، تھیٹر، علمی و ادبی مباحث دی زبان سرائیکی بی ایس، ایم فل ، پی ایچ ڈی سرائیکی ۔ شاعری سرائیکی اصناف ݙوہڑہ ، نظم ، غزل ، کافی ، ماہیا، سرائیکیو، رباعی ، مسدس، ثلاثی ، قصیدہ ، ہجو، تنقیدی و تصحیری وسعتاں دا کھنڈݨ ساریں قارئین ادب تے ٻہوں واضح ہے۔ اساکوں چہیدے جو اساں اردو، عربی ، فارسی ، انگریزی تے ٻنہاں زباناں دے ادب کوں مزید سرائیکی زبان وچ ترجمے کروں  تانجو سرائیکی زبان کوں ٻئی وسعت ملدی راہوے۔ 

قدم بڑھانے سے رستے سمٹتے جاتے ہیں 

کیوں نہ منزل کے پرچم کو تم بھی لہراؤ 

                       مقتدمین، متوسطین ، متاخرین یا معاصرین دے تناظر وچ جیکر سرائیکی شعر و ادب دا ہک انتہائی کڑا انتخاب کیتا ونڄے تاں درج ذیل ناں اپݨے اپݨے مثبت ، تعمیری ، فکری ، تخلیقی ، ادبی ، تحقیقی ، شعری ، علمی ، اشاعتی کماں دی وجہ توں سرائیکی تاریخ ادب وچ ہمیش ہمیش معتبر ڳݨیے ویندے رہسن۔                         سرائیکی شعر و ادب دے لعل تے گوہر خواجہ غلام فرید، عبداللطیف کشفی مظفر گڑھی ، ارشاد تونسوی ، مخدوم غفور ستاری، خواجہ محمد یار فریدی ، ڈاکٹر اسلم انصاری ، ڈاکٹر انوار احمد، ابن حنیف ، شاکر شجاع آبادی، ڈاکٹر حمید الفت ملغانی ، جاوید اختر بھٹی ، اقبال سوکڑی ، احمد خان طارق، انور سعید انور، ڈاکٹرمختار ظفر، ظہور احمد فاتح ، عاشق بزدار، حفیظ خان ، جاوید احسن ، ڈاکٹر مقبول گیلانی ، ڈاکٹر خالد اقبال ، فیض بلوچ، عزیز شاہد، مشتاق سبقت، سیف اللہ سیفی ، امجد بلوچ، عباس صادر، ظہور احمد دھریجہ ، مالک اشتر، افضل چوہان ، محمد جیلانی چغتائی ، ساجد علی پوری ، ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز، دلبر حسین مولائی ، فرید ساجد، اصغر گورمانی ، فرحت رمضان ، ڈاکٹر نسیم اختر، نسیم ارشاد العصر جعفری ، ڈاکٹر گل عباس اعوان ، یاسین صابر، اقبال مہروی ، اسلم رسول پوری ، صابر انصاری ، شبیر ناقد ، رفعت عباس اور راقم الحروف دا کم ہمیش نشابر رہسے۔ 

                       میں یعنی ظریف احسن اڄوکے عہد دے مستقبل کوں فرحت رمضان دے نال جڑیندیں ہوئیں خوشی محسوس کریندا پیاں تے مقالے دی اشاعت تے مبارکباد وی ݙینداں، لہٰذا دبستانِ کراچی دی مبارکباد ، سرائیکی شعر  و ادب کوں ۔ (سرائیکی ترجمہ) 

ظریف احسن

کراچی            

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>fog52gn0s21desxla03il7bo5y5xk7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی شاعری دا اڄوکا جائزہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33404</id>
    <revision>
      <id>72996</id>
      <parentid>70764</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9879" sha1="2zyhdtp6e8ftasazwn6tsf73oc6efri" xml:space="preserve">== '''اپݨی ڳال''' ==
سچ پچھو  تاں اڄ میݙی خوشی دی کوئی انتہاء کائنی جو میں اپݨی کتاب واسطے اپݨی ڳال لکھدی پی آں، میݙی کتاب شائع تھیندی پی اے، اے سب کجھ سرائیکی دی محبت دے صدقے تھئے۔ سرائیکی نال محبت شروع دی ہے، میݙے والدین اندرون پاک گیٹ دربار حضرت موسیٰ پاک دے نال صرافہ بازار راہندے ہن ، بزرگیں دے ویلے خالص سرائیکی ماحول ہئی ، سرائیکی دی محبت والدین توں ملی۔ میں سرائیکی وچ ایم اے دے بعد ایم فل وی کر گھدے۔ ہُݨ پی ایچ ڈی کرݨ چہندی آں، داخلے دا امتحان وی پاس کر گھدے،  میݙے واسطے دعا کریسو ، میݙی اے وی حسرت ہے جو میں سرائیکی ٹیچر بݨ تے اپݨے وسیب دے ٻالاں کوں سرائیکی پڑھاواں ۔ ایں کتاب دی اشاعت واسطے سر ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی صاحب تے جھوک اخبار دے سئیں [[ظہور دھریجہ]] دا جتنا شکریہ ادا کراں گھٹ اے۔ میں اے وی آکھدی آں جو کتاب پڑھݨ آلیں کوں جیکر کوئی چیز چنڳی لڳے تاں دعا ݙیسن، جیکر کتھائیں کوئی خامی یا پروف دی غلطی نظر آوے تاں میکوں آگاہ کریسن تاکہ آئندہ ایڈیشن وچ درستگی تھی سڳے۔ 

فرحت رمضان چغتائی

== '''مہاڳ''' ==
                       سب توں پہلاں میں اپݨے خالق تے قادر مطلق خدا بزرگ و برتر دی بے پناہ شکر گزار ہاں ۔ جیندی قدرت تے طاقت نے میکوں میݙےایم فل سرائیکی دا مقالہ بعنوان &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سرائیکی شاعری دا اڄوکا جائزہ (٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء) کوں تکمیل تے پُجاوݨ دی ہمت بخشی اتے اللہ مہربان ایں تحقیقی و تنقیدی کم وچ میݙےحوصلے تے عزم کوں پست نئیں تھیوݨ ݙتا۔ ہر قدم تے اپݨی پیاری مخلوق اچوں با صلاحیت انساناں کوں میݙا  معاون تے ٻانہہ بیلی بݨایا۔

                       &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سرائیکی شاعری دا اڄوکا جائزہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;(٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء)تئیں دا تحقیقی تے تنقیدی مقالہ کُئی سوکھا کم نہ ہئی اتے ݙوجھی وݙی ڳالھ  اے جو ایند ا تحقیقی مواد ہکی جاہ تے موجود نہ ہئی۔ ایندی گول پھرول وچ ٻہوں اُوکھڑیاں دا سامݨا کرݨاں پیا۔ کئی لائبریریاں ، اداریں ، دفتریں، شعراء کرام اتے ادیباں نال رابطے کرݨ دے بعد مطلوبہ مواد کٹھا تھیا۔ 

                       سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر دی لائبریری ، ملتان دیاں مختلف لائبریریاں جینویں جو لانگے خان لائبریری، میونسپل لائبریری، سنٹرل لائبریری (بی۔زیڈ۔یو) ، استاد عارف صاحب دی ذاتی لائبریری، ڈاکٹر خالد اقبال دی ذاتی لائبریری تے اپݨے حیاتی آلے بھرا محمد جیلانی چغتائی دی ذاتی لائبریری ،حفیظ خان دے علاوہ مختلف اشاعتی اداریاں ،فہرستاں دا ریکارڈ جمع کر کے استفادہ کیتا ۔

                       میݙےایں کم وچ جنہاں ادیباں ،شاعراں ، دوستاں ،قابل قدر اساتذہ کرام کتاباں ، کتاباں دے حوالے تے انہاں دی ݙس تے ٹیلی فونک رابطیاں توں معلومات حاصل کیتی ڳئی۔ ایں مقالے کیتے میݙےسپروائزر سئیں عارف صاحب نال مسلسل رابطہ ریہا۔ انہاں میݙی رہݨمائی کیتی۔ جیندی وجہ توں ایں مقالے تکمیل دے مراحل طے کیتے تے ایں اہمیت دے حامل مقالے دے موضوع تے کم کرݨ کیتے جئیں میݙی کمر بدھی ، ایں کیتے اپݨی شفیق استانی شعبہ سرائیکی دی ڈائریکٹر ڈاکٹر نسیم اختر صاحبہ دی تہہ دل نال مشکور و مقروض ہاں۔ کیوں جو اِنہاں میکوں اڄوکے وقت دی ضرورت کوں مد نظر رکھیندے ہوئیں میݙی شاعری بارے دلچسپی کوں مد نظر رکھیندیں ایں اہم ترین کم کوں کرݨ دے قابل سمجھیا۔

                       ایں توں علاوہ میݙے تمام اساتذہ کرام جناب حمید الفت ملغاݨی صاحب ، ڈاکٹر حافظ محمد فیاض صاحب، سر عمار یاسر صاحب اپݨے اپݨے طور تے معدود و معاون ثابت تھئے۔ 

                       ایندے بعد اپݨی ماء سیݨ ، بھراویں تے ہم جماتیاں دا شکریہ ادا کریندی ہاں  جنہاں میݙےایں تحقیقی کم کوں ویلے سر انجام ڈیوݨ اچ میݙی معاونت کیتی تے قیمتی وقت تے ݙے کراہیں میکوں کامیابی دے رستے تے ٹوریئے۔

'''فرحت رمضان'''  '''چغتائی'''

== سرائیکی شاعری دا اڄوکا جائزہ ==
                       کہیں زبان دی شاعری دا معاصر نامہ اُوں زبان دی معاصرشاعراں دے دی شاعری دے موضوعات دے حوالے نال سامݨے آندے۔ اڄوکے دور جینکوں جو سرائیکی شاعری دا جدید دور وی آکھیا ویندے۔ ایندے وچ سرائیکی شاعراں اپݨے وسیب دے لوکاں دے خواب ، انہاں دیاں آرزواں، انہاں دیاں خواہشاں، انہاں دیاں محرومیاں، تے مسائل کوں ٻہوں مؤثر  انداز وچ پیش کیتے۔ ٢٠٠٠ء توں گھن تے ٢٠٠٢ء تئیں چھاپݨ آلے سرائیکی شعری مجموعیاں دا تنقیدی تے تحقیقی جائزہ گھنݨ دے نال جیڑھے موضوعات سامݨے آئے ہن نہاں نال معاصر سرائیکی شاعری دا منظر نامہ کھل تے ساݙے سامݨے آویندے۔ایہ منظر نامے جنہاں مسائل ، محرومیاں تے جنہاں خواب کوںظاہر کریندے ۔ انہاں توں ایہ ڳالھ  نشابر تھیندی ہے جو سرائیکی وسیب دے لوکاں دی حیاتی کینویں دی ہے۔ سرائیکی وسیب دے لوکاں دیاں مشکلاں کیڑھیاں ہن۔ اڄوکے سرائیکی شعری منظر نامے وچ جنہاں موضوعات بارے شعری مجموعے چھپ تے سامݨے آندے پین انہاں وچ درج ذیل موضوعات شامل ہن:

١۔                   دینی شاعری

٢ ۔                تصوف

٣۔                 کربلا دا استعارہ

٤۔                 انسان دوستی

٥۔                 پاکستانیت

٦۔                 دھرتی ماء نال پیار

٧۔                 مونڄھ تے مزاحمت

٨۔                بُکھ، تریہہ، سیلاب

٩۔                 تاریخی، تہذیبی ، ثقاتی ، سیاسی تے سماڄی شعور

١٠ ۔               ماء ٻولی دا احساس

١١ ۔                غربت دا احساس

١٢ ۔               تانیثیت

١٣ ۔               طنز و مزاح

                       معاصر سرائیکی شاعری دے اُو پُکھ جنہاں کوں اڄوکی سرائیکی شاعری دا منظر نامہ آکھیا ونڄ سڳدےتے جنہاں پُکھاں کوں سرائیکی وسیب دے لوکاں دا ترجمان آکھیا ویندے تے جنہاں موضوعات بارے معاصر سرائیکی شاعراں رج رج تے لکھے تے جنہاں موضوعات نال اڄوکے دور دی ہک پوری حقیقی تصویر اُبھر تے ساݙے سامݨے آندی ہے موضوعات درج ذیل ہن:

١۔                  سماڄی قدراں دی پامالی تے بے حرمتی

٢۔                 روحانی کلھیپا

٣۔                 بندے دا کلہیپ تے بے چینی

٤۔                 امیداں پوریاں نہ تھیوݨ دا ݙکھ

٥۔                 فرسودہ عقائد تے فرسودہ سیاسی نظام نال ٹرن توں انکار

٦۔                  خود ساختہ اخلاقی نظام تے تنقید

٧۔                رائج مذہبی خیالات دا جائزہ گھنݨ دا آہر

٨۔                اپݨی ثقافت تے اپݨی سطور دی گول

٩۔                 استحصالی طبقے دے خلاف احتجاڄ

١٠۔               درباری تاریخ(سرکاری ٻیانیے) کوں درست منݨ توں انکار

١١۔                  مقامی بندے دی ݙسی ہوئی تاریخ دا مطالعہ

١٢۔                 نویں شاعری وچ ہیت دے تجربے                                   (١)

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>2zyhdtp6e8ftasazwn6tsf73oc6efri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی شعری ادب دا تعارف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33405</id>
    <revision>
      <id>73001</id>
      <parentid>70745</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:53:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3082" sha1="dsmtsm8giqeuee7qa8m1ayncpzoozel" xml:space="preserve">== '''ادب دی تعریف تے توضیح:''' ==
                       ادب انسانی دے جذبات تے احساسات دا سوہݨے تے پُر اثر لفظاں وچ اظہار دا ناں ہے۔ ادب دا فکری تے فنی حد ٻناں ٻہوں وسیع ہے۔ ہر زبان کہیں مخصوص خطے دے لوکاں دے اظہار دا ہک ذریعہ ہوندی ہے تے ایں زبان دی ترقی تے ایندے وجود دا ضامݨ ایندا ادب ہوندے۔ ادب کہیں وی معاشرے دا شیشہ ہوندے جیندے وچ اساں اوں معاشرے دے انسان دی روح دا عکس ݙیکھ سڳدےہیں۔اے انسانیں دی سانجھی وراثت ہوندے اے اینجھا شیشہ ہوندے جیندے وچ اوں عہد/ دور دی سوچ فکر، تہذیب، ثقافت، ݙکھ سکھ، وسیبی ورت ورتاوے اتے تاریخ نشابر تھیندی ہے۔ ادبی لکھتاں دیاں ݙو قسماں ہن:

١۔نثر                                      ٢۔[[شاعری]] 

                       انہاں ݙو قسماں دیاں آپݨے آپݨے قسماں ہن۔ جنہاں کوں ادب دیاں صنفاں ݙوہیں ونکیاں آکھیا ویندے۔ انہاں مختلف اصناف نال کہیں وی زبان دے ادب دی ہک پوری تصویر سامݨے آندی ہے۔ادب دی انہاں قسماں وچوں شاعری دا مقام بالا ہے۔ ایندی بنیادی وجہ شاعری دی فکر انگیزی تے اثر پذیر ی ہے۔ شاعری انسان کوں سوچݨ آلے پاسے ٻہوں جلدی راغب کریندی ہے تے ول ایندا اثر وی ٻہوں جلدی تھیندے۔ شاعری وچ کہیں وی معاشرے دے مسائل ، ایندی محرومیاں تے ایندی پسماندگی دی وجوہات دی ترجمانی کرݨ دی ٻہوں وݙی صلاحیت موجود ہوندی ہے۔ 

                       ادب دی تاریخ اتنی ہی پراݨی ہے جتنی کہ خود انسان دی۔ انسان دی پیدائش دے نال ہی ادب نے جنم گھدا چونکہ پہلے اے اتنا پیچیدہ تے باقاعدہ نہ ہی تاں جو اینکوں کوئی ناں نہ ݙتا ڳیا ۔ پہلے دا انسان آپݨے خیالات دا اظہار ڈنڳیاں پھنڳیاں لکیراں، نقشیاں تے مختلف شکلاں راہیں کریندا رہیا۔ گزدے وقت دے نال ایندیاں صلاحیتاں وچ ضرورتاں دے مطابق اضافہ تھیندا ڳیا۔ ہݨ دے انسان کوں خیالات دے اظہار کیتے باقاعدہ زباناں، لہجے، رسم الخط اتے مختلف اصنافِ سخن موجود ہن۔ انہاں وچ سب توں خوبصورت تے پُر اثر صنف شاعری ہے۔ 

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>dsmtsm8giqeuee7qa8m1ayncpzoozel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی شاعری دا کردار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33407</id>
    <revision>
      <id>73015</id>
      <parentid>70747</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2757" sha1="em0paz36lce43qhzflchkeudidx76xc" xml:space="preserve">                        ہر انسانی گروہ دی آپݨی وسوں آپݨا رہݨ سہݨ، طرز معاشرت تے تہذیب ہوندی اے اینویں ای ہر گروہ دی آپݨی زبان، لہجہ تے خاص آوازاں ہوندن جیندا ورتاوا انہاں کوں ہک بئے توں امتیازی حیثیت ݙیندے۔ رہݨ سہݨ، رسم و رواڄ اتے طرز معاشرت دی طرح زبان وی ثقافت دا اہم جزو ہے۔ قوماں کوں زندہ رکھݨ کیتے اوندی مادری زبان یعنی ماء ٻولی اچ لکھیا ڳیا ادب ٻہوں ضروری اے۔ کیونجو ادب توں ہی قوماں دی تہذیب و ثقافت دی شناخت تھیندی اے۔ ادب، خاص طور تے شعری ادب توں ایں ڳالھ دا اندازہ لایا ویندے جو کہیں قوم دیاں ڄڑھاں کتنیاں مضبوط تے گہریاں ہن۔

                       [[سرائیکی زبان]] چونکہ پاکستان اچ رہݨ آلی اکثریتی عوام دی زبان ہے ماء ٻولی ہووݨ سانگے اینکوں جیندا رکھݨ اچ سرائیکی ادب دا ٻہوں وݙا کردار اے۔ سرائیکی زبان و ادب کوں ودھاوݨ کیتے لوک ورثے، ادیباں اتے خاص کر شاعراں دی ناقابلِ فراموش جدوجہد نظردی اے۔ شاعری صرف الفاظ تے جُملیاں دا ہیر پھیر نی تے نہ ہی اے صرف لکھت دی ترجمانی کریندی اے بلکہ اے ہک مکمل تاریخ دا درجہ رکھیندی اے تے اینویں ای شاعر صرف شاعر نی ہوندا بلکہ او ہک پورا عہد ہوندے تے مؤرخ دا درجہ رکھیندے۔

                       سرائیکی شاعری کوئی اڄوکی یا ماضی قریب دی جموندر نی بلکہ ایندی تاریخ ہزاراں صدیاں پراݨی اے۔ شروعات اچ پہلے اے لوک ورثے دے طور تے لوکیں دے دلیں تے سینہ بہ سینہ چلدی ہئی۔ باقاعدہ طور تے ایندا آغاز تقریباً ١١٧٣ء بمطابق ٥٦٩ھ توں صوفیانہ طور تے حضرت بابا فرید الدین گنج شکر توں تھیا۔ ابتدائی دور اچ سرائیکی شاعری اچ چند اک موضوعات مثلاً مذہبی، رزمیہ، عشق حقیقی، تے تصوف وغیرہ تک محدود ہئی تے ہیئت دے اعتبار نال وی قاضی محدود ہئی۔

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>em0paz36lce43qhzflchkeudidx76xc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی شعر ی مجموعے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33409</id>
    <revision>
      <id>73017</id>
      <parentid>70749</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="sban2wted6z5wucc0g44yb6fqbx96h5" xml:space="preserve">                       ایں باب وچ نمائندہ سرائیکی شعراء دیاں سن ٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء دے دوران شائع تھیوݨ والیاں کتاباں دا تذکرہ مناسب تعارف اتے موضوعات سمیت کیتا ڳئے۔ سب کنوں پہلے شاعری دے درج ذیل اصناف دا جائزہ گھدا ویسی۔ کیونجو اے صنفاں سرائیکی شاعری اچ زیادہ مقبول ہن تے انہاں نے بنہاں صنفاں کنوں زیادہ کم تھیا سامݨے آئے۔ 

١۔ دینی شاعری، نعتیہ مجموعے، منظوم سفر نامے ۔  ٢۔ملی شاعری ۔ ٣۔ [[کافی]]۔  ٤۔نظم ۔ ٥۔ غزل ۔ ٦۔ ݙوہڑہ ۔ ٧۔مثنوی ۔٨۔ سرائیکو۔٩۔ ہائیکو 

                       ایں توں علاوہ ٻیاں صنفاں جینویں جو قطع، مسدس، مخمس، چوکڑی، مثلث، گیت وغیرہ تے ٻہوں گھٹ کم تھئے تے انہاں صنفاں دے کوئی مخصوص مجموعے وی شائع نی تھئے۔ امید ہے جو آوݨ آلے وقت اچ انہاں صنفاں تے وی توجہ ݙتی ویسی تے اے صنفاں وی سرائیکی شاعری دے سہݨپ اچ وادھا کریسن۔ 

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>sban2wted6z5wucc0g44yb6fqbx96h5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی شاعری اچ کافی دی صنف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33412</id>
    <revision>
      <id>73014</id>
      <parentid>70752</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16912" sha1="r7vqhwiq41c9lw5zik3anhbzwrvb4d1" xml:space="preserve">                        کافی سرائیکی شعری ادب دی ٻہوں قدیم صنف ہے۔ جیڑھی ہر عہد وچ لکھیندی آئی ہے۔ ٻہوں سارے شاعراں صرف ایں صنف کافی وچ طبع آزمائی کیتی اتے کافیاں دے مجموعے چھپ تے سامݨے آئے۔ پر ایندے علاوہ کثیر تعداد اینجھے شاعراں دی وی ہے جنہاں آپݨے شعری مجموعیاں وچ حمد، نعت، ذکر حسین دے بعد ہک ݙو کافیاں شامل کر تے آپݨی عقیدت، محبت دا اظہار کیتے۔ ایں پکھ اچ کافی دی صنف تے سال ٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء تائیں جتنے شعراء کرام نے طبع آزمائی کیتی اے تے ایں صنف کوں حیات بخشی ۔ انہاں دا جائزہ مناسب معلومات تے حوالیاں نال پیش کیتا ڳئے۔ 

== '''کافی دے مجموعے''' ==
                       سال ٢٠٠٠ء وچ چھپݨ آلے شعری مجموعے جنہاں وچ کجھ حصہ کافیاں دا شامل کیتا ڳئے۔ اے شعری مجموعے مختلف اشاعتی اداریاں دے طرفوں مختلف شعراء کرام نے انج انج عنواناں دے نال پیش کیتن جنہاں وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لہو دا عرق&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شاکر شجاآبادی نے جھوک پبلشرز ملتان توں شائع کروایا۔ 

                       &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیار دا سنیہا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دمساز قیصرانی دا سنجوک پبلشرز [[ملتان]] نے شائع کیتے۔ اتے حیدر بزدار دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میں مہانگے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین، ڈیرہ غازی خان دی پیش کش ہے۔ اتے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;موڑ مہاراں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال سید حسین شاہ ساڄد ملتانی دا لکھیا مجموعہ سرائیکی ادبی مجلس ملتان شائع کیتا۔ اینویں ہی سال ٢٠٠١ء وچ شائع تھیوݨ آلے شعری مجموعہ دی مختصر جائزہ کجھ ایں طرح ہے۔ ایں سال وچ تریجھے شعری مجموعے اینجھیں سامݨے آئین جیندے وچ ساکوں کافی دی ونکی ملدی ہے۔ پہلا مجموعہ احمد خان طارق دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میکوسی لڳدے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین، ڈیرہ غازی خان توں اتے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہر پُھل زخمی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ہمراز اُچوی دا لکھیا کلام جینکوں اکادمی سرائیکی ادب بہاولپور نے چھپیا ایں توں علاوہ ہک ٻیا مجموعہ کلام وی سامݨے آئے جیندے وچ کافیاں دی ونکی کوں شامل کیتا ڳئے اے فقیر بخت علی بخت دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دیوان بخت&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال شائع تھیا۔ 

                       سال ٢٠٠٢ء وچ کلام دانش دے عنوان نال حاڄی امیر بخش خان دانش سرائیکی سنگت بہاولپور توں چھپ جیندے وچ شاعری دیاں بنہاں ونکیاں توں علاوہ کافی دی ونکی وی شامل ہے۔ 

                       ٢٠٠٣ء وچ چار شعری مجموعے سامݨے آئین جیندے وچ کافی کوں شامل کیتا ڳئے اتے نویں انداز اتے موضوعات دے طرز اچ لکھیاں ڳیئن۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سرخاب دے پر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; صادق کاشف بزدار دا لکھیاکلام جینکوں سلمان برادرز ملتان نے شائع کیتا۔ ݙوجھا مجموعہ ناصر جر وار دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ویݨ وکھوہے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان توں چھپیا۔ اتے ہک ٻیا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سنویں سنجھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال شمس الدین شمو دا لکھیا ہویا سامݨے آئے جیندے وچ کافی دی ونکی ملدی ہے۔ ہیں سال ہی سلیمان پردیسی دالکھیا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نبی دا ڈھولا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وی ڈیرہ غازی کان دی اشاعت ہے۔ 

                       ٢٠٠٤ء وچ ݙو شعری مجموعے سامݨے آندن ہک تاں نویں دور دی نویں شاعری وچ نویکلا انداز رکھݨ آلے شاعر ڈاکٹر خالد اقبال دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کویلی دی کاوڑ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں چھپ کے سامݨے آندے جیندے وچ سرائیکی زبان اتے وسیب دے نویکلے اتے من بھانوݨیں رنگ علامت اتے استعارے کوں ورتیندے ہوئیں آزاد نظم اتے کافی دی صنف کوں نویں ہیئت اتے اظہار دا نواں طرز متعارف کروائے۔ 

                       ݙوجھا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ٹھڈڑے ساہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; صوفی فیض محمد دلچسپ دا بزم فیض جند و پیر کمال، لیاقت پور توں چھپ کے سامݨے آئے جیندے وچ کافی دی ونکی شامل ہے۔ 

                       ایں توں علاوہ ٢٠٠٥ء وچ رفعت عباس دا کافیاں دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق اللہ سائیں جاڳیا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سامݨے آئے جیندے وچ ڈہائی سو دے قریب کافیاں شامل ہن، انہاں کافیاں کوںن ویں انداز نال پیش کرݨ دا تجربہ کیتے۔ اتے ایں مجموعے دا اشاعتی ادارہ کتاب نگر ملتان ہے۔ 

                       ادارہ جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں احمد خان طارق دی شاعری &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عمراں دا پورھیا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; (٢٠٠٧ء) وچ شائع تھیا اتے ایں سال محمد ریاض خاکوانی دیاں کافیاں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;یاداں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور، صابرہ شاہین ڈیروی، خالی بک، تسمانی آرٹ پریس ڈیرہ غازی خان، سلیمان سہو دیاں کافیاں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کن توں پہلے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سانجھ پبلشرز لہور، نذیر احمد قاصر دی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چپ رہساں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ٢٠٠٧ وچ شائع تھیاں۔ 

                       سال ٢٠٠٥ء وچ شمیم عارف قریشی دی کافیاں دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نیل کتھا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیا۔ ایں سال ای فیض محمد سندھڑ دی شاعری صنف کافیاں مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق کیا ڄاݨے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; پاکستان بک سنٹر لیہ اتے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روہی ریت سمندر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; کافیاں، شاعر، خورشید قمر لاشاری، چترانگ پبلی کیشنز، بہاولپور دی طرفوں شائع تھیاں۔ 

                       سال ٢٠٠٩ء وچ رفعت عباس دی کافیاں دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مکھ آدم دا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع تھیا۔ 

                       سال ٢٠١١ء وچ خلیل احمد فریدی دی کافیاں دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گول نئیں مکدی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ضوریز اکادمی ملتان نے شائع کیتا۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;متاں مل پووے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال دل نور نور پوری دا اے مجموعہ ݙوجھی وار جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ 

                       سال ٢٠١٢ء وچ عباس ملک دا شعری مجموعہ (کافیاں) جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع تھیا۔ اتے ایں سال &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دیوان ساڄد&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; حافظ عبداللہ ساڄد (مرحوم) دا شعری مجموعہ جھوک پبلشرز نے شائع کیتا۔ 

                       سال ٢٠١٣ء وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کلام خرم بہاولپوری&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ترتیب و تدوین حفیظ خان، ملتان انسٹیٹیوٹ آف پالیسی اینڈ ریسرچ ملتان ولوں شائع کیتا ڳئے۔ خرم بہاولپوری سرائیکی زبان دے حقیقت پسند شاعر ہن۔ انہاں شاعری کوں سرئیکی کلاسیکی روایت کنوں انج کر تے حیاتی دے حقیقی مسائل کوںپیش کیتا۔ خرم بہاولپوری کوں انہاں دی حیاتی وچ او مقام نہیں ݙتا ڳیا جیندے او مستحق ہن۔ خرم بہاولپوری دی شاعری دی تفہیم اے تعبیر سانگے حفیظ خان نے ایں طرح الائے۔ 

&lt;nowiki&gt;''خرم بہاولپوری، شخصیت و فن اور منتخب سرائیکی کلام'' وچ رواں اردو ترجمے دے اہتمام نے ایں بے نظیر شاعر کوں انہاں ادبی حلقیاں تک متعارف کروایا جیڑھے ہݨ تئیں سرائیکی شاعری دی معنوی وسعت توں نا آشنا ہن۔ ٢٠٠١ء وچ خرم صاحب دے بارے ابتدائی مضمون قلمبند کریندیں ہوئیں اے فرمائش جناب آصف فرخی دی ہئی جو کلام خرم دی تدوین اچ اردو ترجمے دی سہولت وی موجود ہووے۔ میں سمجھداں جو فرخی صاحب دی ایں تجویز نے ٢٠٠٧ء وچ متذکرہ کتاب دی اشاعت دے بعد خرم فہمی دے گراف کوں بلند توں بلند تر کر ݙتا۔''&lt;/nowiki&gt;(١٧) 

                       ایں سال ٢٠١٣ء وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سکھ دا سجھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; حاڄی بشیر ملتانی تے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کلام فیاض&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال فیاض احمد پوری دی کافیاں دے مجموعے جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع تھئے۔ بہاولپور اکادمی سرائیکی ادب دی طرفوں جمشید کلانچوی اعواݨ دی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لفظیں دے پھل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شائع تھئی۔ نامور بزرگ شاعر محمد رمضان طالب دی شاعری &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھریٹاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال فرید سرائیکی سنگت ڈیرہ غازی خان دی طرفوں چھپی۔ 

                       سال ٢٠١٤ء وچ احمد خان طارق دی شاعری دی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میں کیا آکھاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اسیمکو ویلفیئر فاؤنڈیشن کوٹلہ گورماݨی، ڈیرہ غازیخان دی طرفوں شائع تھیا۔ جیندے وچ کافیاں شامل ہن۔ &quot;دُرِ یتیم&quot; غلام حیدر خان یتیم جتوئی دا مجموعہ جھوک پبلشرز نے شائع کیتا۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دیوان عبد&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; عبدالرحمان عبد دا شعری مجموعہ فرید سرائیکی سنگت ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع تھیا۔ ݙو لفظ، حارث غوری دا شعری مجموعہ ایں سال شائع تھیا۔ 

                       سال ٢٠١٥ء وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تھل دا بوچھݨ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال امجد بلوچ دا شعری مجموعہ سوجھل سرائیکی فورم ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع تھیا۔ سال ٢٠١٦ء وچ امتیاز فریدی (مرحوم) دی شاعری &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق الیندا ناہیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال ناصر پبلشرز ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع کیتی ڳئی۔ ایں مجموعے وچ کافیاں وی شامل ہن۔ افضل چوہان، جنہاں دا تعلق مظفر گڑھ نال ہے۔ انہاں دی شاعری دے مجموعے وچ کافیاں شامل ہن۔ انہاں دی شاعری دے مجموعے دا ناں ہے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنجھ دا سیک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ایہ مجموعہ سخن سرائے پبلی کیشنز ملتان دی طرفوں شائع تھئے۔ ریاض ارم دا تعلق کبیر والا نال ہے انہاں دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;آس دی پینگھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتے۔ 

                       سال ٢٠١٧ء وچ نذیر فیض منگی دی شاعری &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنج دا فیض&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; چھپ تے سامݨے آئی۔ جیندے وچ نظماں دے نال کافیاں وی شامل ہن۔ اے کتاب جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;خمرے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ریاض قمر دا شعری مجموعہ ہے جیندے وچ کافیاں شامل ہن اے کتاب سخن سرائے پبلی کیشنز ملتان دی طرفوں شائع تھئی ہے۔        &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ساوݨ مکدا پئے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; عبدالکریم ساڄد دی کتاب ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع تھئی۔  

                       سال ٢٠١٨ء وچ جعفر نادار دے شعری مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;یاداں ہن سرمایہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ملازم حسین شانی دے مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اوندی مرضی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سردار خادم حسین مغفی دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لیکھا چوکھا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ندیم سمیجو دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سنبھل واݨ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; فاروق کاشف دے شعری مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اَݨ ولدی دا سݙ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; حاڄی علی بخش بھیٹ دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دیوان علی بخش&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; عاشق حسین صدقاݨی دے شعری مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میں گونگا نمی الا جاݨداں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وچ شاعری دیاں بنہاں صنفاں دے نال کافی وی کتھائیں کتھائیں شامل ہے۔ 

                       سال ٢٠١٩ء وچ جیڑھے مجموعیاں اچ ساکوں کافی دی صنف گھٹ ودھ تعداد اچ ملدی ہے انہاں وچوں احمد سعید گل دے شعری مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ول آپاروں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; نو بہار دولتانہ دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نہ وچھڑے یار کِسے دا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شبیر طاہر حمایتی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مزاور&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; فیض بلوچ دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تھل واس&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; بشیر احمد رہبر' دے لکھے کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روہی ول آ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; طارق اداس دے مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ݙکھارے ساہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اتے ریاض فاروق بزدار دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روح دا ریشم&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; قابل ذکر ہن۔ 

                       سال ٢٠٢١ء اچ شائع تھیوݨ آلے مجموعیاں دے ناں جنہاں وچ کافی دی ونکی ثواب جوگی پاتی ڳئی ہے اے ہن۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سوجھل سوچاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سید قاسم جلال دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نظمیں دے مجمسے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; مالک اُشتر دا لکھیا مجموعہ شامل ہن۔ 

                       سال ٢٠٢٢ء اچ وی ݙو شعری مجموعے ایسے ہن جنہاں وچ کافی ثواب جوگی ہک ہک یا ٣ یا ٤ پاتیاں گیٔن انہاں اچ ہک تاں مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;فجر تھی ڳئی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; رمضان کاوش دا لکیا ہویا ہے تے ٻیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گونگی حسرت&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیندے شاعری سعید احمد راشد ڈیروی ہن۔ 

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>r7vqhwiq41c9lw5zik3anhbzwrvb4d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی شعری نظماں دے مجموعے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33413</id>
    <revision>
      <id>73000</id>
      <parentid>70753</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44418" sha1="aihbmgcugua7wqw6vstd0jb7fexzac7" xml:space="preserve">                        سرائیکی شعری ادب وچ اگر نظماں دی ڳالھ  کیتی ونڄے تاں اے ڳالھ  غلط نہ ہوسی جو سرائیکی ادب وچ جتنا حصہ شاعری دا ہے۔ اتنا نثر دا کوئنی اتے ول شاعری وچ وی سب توں وݙا حصہ جیہڑھا ساکوں تجزیہ کرݨ توں بعد پتہ لڳئے۔ اوہ صنف نظم دی ہے۔ سال ٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء تائیں جتنے شعراء کرام شاعری کیتی ہے اوندے وچ وݙا حصہ نظم دا ہے۔

                       اساݙی تحقیق دا موضوع چونکہ سرائیکی شاعر دا معاصر منظرنامہ پیش کرݨ ہے تے ایں ڳالھ  کوں مد نظر رکھیندیں ہوئیں اساں جائزہ گھندے ہیں۔ جو شعری صنف نظم وچ ایں عرصے دے دوران کیتی مجموعیاں ساݙے ادب وچ ودھارا کیتے ۔

                       سال ٢٠٠٠ء وچ ساݙے سامݨے ١١ شعری مجموعے ایجھیں آندے ہن جنہاں وچ نظم دا حصہ چوکھا ہے۔ انہاں وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اوّل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; عزیز شاہد ہوراں دا مجموعہ جیڑھا دبستان سحر ، ڈیرہ غازی خان توں چھپیا۔ سفیر لاشاعری دامجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سفارت&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور نے شائع کیتا۔عکاس پبلی کیشنز اسلام آباد توں خاور نقوی دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھل بوٹا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سامݨے آیا۔ دمساز قیصرانی دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیار سنیہا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سنجوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ ایویں ہی فضل سکوری دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چنری خاک لویراں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سنجوک دی ہی اشاعت ہے۔ سعداختر سیال دی لکھی شعری مجموعیاں دی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وساکھ ڈیرہ اسماعیل خان توں چھپ کے سامݨے آئی۔ ایویں ہی سرائیکی سنگت سکھاݨی والا، راڄن پور توں ساحل بزدار دا لکھیا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سولی کوں سِک منصور دی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ایں کنوں علاوہ عابد عمیق دیاں نظماں دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تل وطنی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شرکت پرنٹگ پریس لہور توں چھپ کے سامݨے آئی۔

                       &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;موڑ مہاڑاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال سید عیسن شاہ ،ساڄد ملتانی دا کلام سرائیکی ادبی مجلس [[ملتان]] توں سامݨے آندے ۔ ایویں ہی ڈیرہ غازی خان دبستان سحر توں عبدالحد حسن دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پتھر ہنج&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سامݨے آیا تے ایں کنوں بعد &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وفا دے ڈیوئے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; منظور احمد اعوان دا لکھیا کلام جیندی اشاعت امداد سرائیکی ادبی سنگت ، رحیم یار خان توں تھئی سامݨے آئے۔

                        سال٢٠٠١ء وچ چھی شعری مجموعے چھپ کے سامݨے آئے جنہاں دا مختصر تعارف ذیل وچ ݙتا ڳئے:           سرائیکی ادبی سنگت محراب والا توں سفیر لاشاعری دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اساں خیرات نی منگدے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ورلڈ وائیڈ میݙیا کمیونی کیشن اسلام آباد توں اسلم جاوید دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ست سرائی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں ریاض فاروق دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مونڄھے منظر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اکادمی سرائیکی ادب، بہاول پور توں ہمراز سیال اچوی دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہر پھل زخمی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; مثال پبلشنگ لاہور توں محمد اشرف درپن دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;درپن&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال اتے قاصر ادبی فورم ڈیرہ غازی خان توں مظہر علی تابش دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ٹھیڑیاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال چھپ کے سامݨے آئے۔

                        سن ٢٠٠٢ء وچ چھی شعری مجموعیاں سرائیکی شعری ادب وچ وھدارا کیتا۔ رفعت عباس دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پروبھرے ہک شہر اچوں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سامݨے آندے۔ جیکوں بیکن بکس ، ملتان نے شائع کیتے۔ ہیں سال ہی جھوک پبلشرز ، ملتان صوفی یار محمد بے رنگ دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دیوان بے رنگ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال (حصہ اوّل) دے طور تے چھپئے۔

                       دانش سرائیکی ادبی سنگت بہاول پور توں حاڄی امیر بخش خان دانش دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کلام دانش&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال چھپئے۔شبیر ناز دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چپ دی چیک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان  توں چھپ کے سامݨے آئے۔ ایویں ہی دبستان سحر ڈیرہ غازی خان توں نور وارث دا لکھیا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ادھوری چپ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال شائع تھیا ہئی۔ ڈیرہ غازی خان  توں ہی سلیمان ادبی اکیڈمی دے طرفوں حسین ہوت دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;افق تئیں لالی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال چھپائی۔

                       سن ٢٠٠٣ء وچ خذینہ علم و ادب لاہور توں جانباز جتوئی دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہواڑاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; چھپیا۔ قیس قلم قافلہ کوٹ مٹھن توں رب نواز مخمور دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;زمانہ چندرتے پُج ڳئے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سامݨے آندے۔ ایندے علاوہ ناصر جرار دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ویݨ وکھوہے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین توں چھپیاء اتے ڈیرہ غازی خان توں الطاف حسین جابر دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اڄاں میں بے وفا ہاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال چھپ کے سامݨے آیا۔ 

                       سال ٢٠٠٤ء وچ شائع تھیوݨ آلیاں مجموعہ کلام دا حوالہ کُجھ ایں ہے۔ جو الکتاب گرافکس ملتان توں اللہ بخش یاد دا لکھیا کالام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; میݙا مٹھا وطن&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ڈاکٹر خالد اقبال دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کویلی دی کاوڑ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں ،شاکری مہروی دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میں یاد آساں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ۔احمد خان طارق سرائیکی ادب ثقافتی سنگت سݨاواں توں امان اللہ ارشد دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اکھیں خواب جڳارے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دلچسپ ادبی ول فئیر ایسوسی ایشن، لیاقت پور توں ، حماد خان دا لکھیا مجموعہ کلام&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اڈدے پکھی' شام کے بعد پہلی پبکی کیشنز ، لہور توں اتے کاروان ادب پبلی کیشنز کبیر والاتوں ریاض ارم دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;حیاتی دے پندھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال چھپ کے سامݨے آئے۔&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ملوہاں سدا سہاگݨ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شبیر اختر دی لکھی کتاب ہے۔ اے ہک طویل نظم تے مشتمل ملتان دی وار ہے۔ جیکوں بہائو الدین زکریا یونیورسٹی دے سرائیکی ریسرچ سنٹر نے شائع کیتے۔ 

                       سال ٢٠٠٥ء وچ وی چوکھے ودھارے شعری ادب وچ تھئے۔ جیندا مختصر تعارف پیش کیتا ڳئے۔ جھوک پبلشرز ، ملتان توںمرتضیٰ زاہد دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ترنڈ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اتے عارف فریدی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;یاد سڄݨ دی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شائع تھئے۔ سچیت کتاب گھر ، لاہور توں عابد عمیق دیاں نظما ںدا مجموعہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پکھی جاتک تے رستہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; مثال پبلشرز فیصل آباد توں محمد مظہر نیازی دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنج دا ویݨ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان توں اقبال سوکڑی دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اَٹھواں اَسمان&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; بزم الفت ارہ جعفر، ڈیرہ غازی خان  توں گلزار احمد گلزار دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گول&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال اتے دبستان سحر ڈیرہ غازی خان توں شفقت بزدار دا مجموعہ (ݙوجھے ایڈیشن) دے طور تے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نکھیڑے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال چھپ کے سامݨے آئے۔

                       سال ٢٠٠٨ء وچ جھوک پبلشرز ملتان توں عزیز شاہد دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جوگ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; صفدر کربلائی دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;شام توں پہلے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال شائع تھئے۔ا یویں ہی ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان توں ترائے مجموعے چھپے۔ واحد بخش شیراز دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیلھوں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ممتاز غافل دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنج دریا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اتے وسو لال دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;راول&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان توں چھپیا۔

                       ایں توں علاوہ ارشد تونسوی دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ندی نال سنجوک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سرائیکی ریسرچ سنٹر ملتان دی پیش کش ہے۔ محمد اظہر احمد دا کلام مثال پبلشرز ، فیصل آبد نے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنجوں ریت ہوا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال شائع کیتا اتے سرائیکی ادبی بورڈ ملتان توں خادم رِذمی دا لکھیا سرائیکی کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اساں اپݨے اُڈݨ ہارے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال شائع تھیاہئی۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیریں ٹردا شہر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سلیم شہزاد دا لکھیا نظماں دا مجموعہ ہے۔ جیکوں جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔

                       سال ٢٠٠٧ء وچ سرائیکی اشعار دے ١٠ مجموعے چھپئے جنہاں دا مختصر تعارف کُجھ ایں طرحاں دا ہے۔ سانجھ پبلشرز لاہور ݙو شعری مجموعے چھپئے ہک اشو لال فقیر دا لکھیا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; چھیڑو ہتھ نہ مُرلی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور توں محمد ریاض خاکوانی دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;یاداں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; بزم کمتر رسول پور ، جام پور توں جمشید احمد کمتر رسول پوری دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پھل غلاب دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; العباس لاء چیمبر ، تونسہ توں فریاد ہیروی دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مصر دا بازار&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;۔        قسمانی آرٹ پریس توں صابرہ شاہین دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;خالی بُک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سویل کتاب ، ملتان توں ڈاکٹر اظہر علی دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھاتی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; احمد خان طارق سرائیکی ادبی سنگت کورٹ ادو توں ملک غلام فرید کہتر دا کام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پتھر کے صنم&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; نذیر احمد قاصر دا نظماںدا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چپ راہساں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; چھپ کے سامݨے آندے اتے قیس قلم سردار گڑھ ، رحیم یار خان توں کریم بخش شدیب دے مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کچا گھڑا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دی ݙس ملدی ہے۔ 

                       سال ٢٠٠٨ء وچ وی ١٠ شعری مجموعے ایجھیں سامݨے آندن جنہاں وس سرائیکی نظم دی صنف دی ݙس ملتی ہے۔ انہاں وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;طبل کوہاڑی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اسلم جاوید دی طویل نظم جیہڑھی ٥٠٠٠ اشعار تے مشتمل ہے۔

                        رضوانہ تبسم درانی دی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کونڄ چناہہ دی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اتے وارث علی شاہ دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اݨ ڈٹھے خواب&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال جھوک پبلشرز ملتان توں چھپ کے سامݨے آئے۔ ایویں ہی ملتان ضوریز پبلی کیشنز توں ݙو مجموعے چھپئے جنہاں وچ ہک ایم ۔ بی اشرف دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وس وسیب&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اتے خاکی دنیا پور دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھل ہنجواں دی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; چھپئے۔     ایں توں علاوہ شہزاد نصیر سرائیکی اردو ادبی سنگت واہواہ توں جمیشد ناشاد دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پرلی کندھی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; نیو خاور کتاب مرکز ڈیرہ اسماعیل خان توں ، سید حفیظ اللہ گیلانی دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سنجھ دا سیک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ڈیرہ اسماعیل خان توں ہی ق۔ پبلی کیشنز توں ابرار عقیل دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مچ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; چترانگ پبلی کیشنز بہاول پور توں خورشید قمرلاشاری دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روہی ریت سمندر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ایشئین آرٹ کمیونیکیشن ، لاہور مہر ساڄد عباس امن دا لکھیا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وسدر ماݨون&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; چھپ کے سامݨے آیا۔

                       سال ٢٠٠٩ء وچ تقریباً ١٠ نظماں دے مجموعے چھپ کے سامݨے آئے ۔ انہاں وچوں ٥ مجموعے جھوک پبلشرز ملتان دی اشاعت ہن۔ جیویں سیف اللہ آصف دی کتاب&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بوچھݨ دے گنڈھ کنجیاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سیفل بلوچ دی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لفظیں دے محل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; صفدر کربلائی دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیریں ہتھ اَسمان&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ڈاکٹر گل عباس اعواݨ دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سوجھل خواب&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اتے سیف اللہ خان سیفل دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;صدائے سیفل &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شامل ہن۔ایں توں علاوہ صابر چشتی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جیوݨ  اُتم جوگ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ملتان انسٹی ٹیوٹ آف پالیسی ملتان توں شائع تھیا۔ سنجوک سرائیکی ادبی سنگت لورا لائی بلوچستان توں ریاض فاروق دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سکِ سفریں تے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سب رس پبلشرز، میلسی توں غلام حسین کملا دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پینگاں پیار دیاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; صد رنگ پبلی کیشنز ملتان توں صفدر کربلائی دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تیکوں یاد رکھیجے اُوں ویلے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اتے بختاور پبلی کیشنز، احمد پور شرقیہ توں محمد سلیم نیازی دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;محبت ریت ہے اساݙی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دی اشاعت دی ݙس ملدی ہے۔

                       سال ٢٠١٠ء وچ ست شعری مجموعے ایجھیں آئین جنہاں وچ ساکوں نظم دے ہووݨ دی ݙس ملدی ہے۔ خواجہ غلام فرید کلچر بورڈ ڈیرہ غازی خان توں شفقت بزدار دا لکھیا شاعری دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ریشم رستے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; احمد خان طارق سرائیکی ادبی ثقافتی سنگت سݨاواں توں شاکر مہروی دا لکھیا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بس توں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ق ۔ پبلی کیشنز ،ڈیرہ اسماعیل خان دی اشاعت اے۔ طاہر شیرازی دا لکھیا کلام ہے جیندا عنوان &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جاتراں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; فاتح پبلی کیشنز تونسہ شریف توں شبیر ناقہ دا لکھیا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;من دی مسجد&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ملتان توں حیات اللہ خان ترین دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میݙا  سائیں بݨ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سرائیکی ادبی سنگت مٹھے والی تونسہ توں جہانگری سوز دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سنویں سنج دا سفر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان توں وسو لال دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;زریاب&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال شائع تھیا۔

                       سال ٢٠١١ء وچ مصطفی خادم دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پورھیا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیہڑھا خواجہ فرید کلر بورڈ ڈیرہ غازی خان توں چھپ کے سامݨے آئے۔ ایویں ہی فریاد ہریوی دا لکھیاں نظماں دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جاگدی رُت اچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سجاک ادبی سنگت شاند لنڈڈیرہ غازی خان توں چھپیا ، ڈیرہ غازی خان توں ہی ناصر پبلی کیشنز دی اشاعت مہینوال منگوٹھی دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گزریا یاداں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سامݨے آندے۔ایویں ہی ملتان دے مختلف اشاعتی اداریاں نے شاعری دیاں کتاباں شائع کیتن۔ انہاں وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اہر امن دے' ' دمساز قیصڑانی دا لکھیا مجموعہ جیکون سلمان بردارز پبلشرز ، ملتان نے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گو نی مُکدی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; خلیل احمد فریدی دا لکھیا کلام ضوریز اکادمی ادب ملتان نے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سُکیاں ہنجوں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; نذیر شجاع آبدی دا کلام جھوک پبلشرز ملتان توں ، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;درداں دی ماری دلڑی علیل اے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;۔ اللہ ڈیوایا پر جوش د اکلام سرائیکی ادبی بہار &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ملتان توں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اللہ ڈیوایا پر جوش دا لکھیا، ہک ٻیا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سندھ تیݙی لالڑی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دی سرائیکی ادبی بہار ملتان نے شائع کیتا۔ بزم گُل ایوان تعلیم مہر لاڄ سادا کالونی ملتان توں قمر قتال پوری دا لکھیا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چھالے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سامݨے آئے۔

                       جھوک پبلشرز ملتان توں ریاض ارم دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;درداں دیا ں پٹیاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دی اشاعت دی رݙس ملتی ہے اتے شودا سرائیکی کتاب گھر ، فاضل پور توں خلیل احمد شودا مستوئی دا لکھا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق بڈھݨے توں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; احمد خان طارق سرائیکی ادبی ثقافت سنگت کوٹ ادو توں فاروق راول دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روگ اچ ہئیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دی ایں سال ݙس ملدی ہے۔

                       سال ٢٠١٢ء اچ ١٢ سرائیکی نظم دے مجموعہ سامݨے آئین  جنہاں وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پندھ کویلیاں ا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ڈاکٹر خالد اقبال دا مجموعہ جیندی اشاعت کتاب دوست ، ملتان توں تھئی۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اݙار&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; عباس ملک دا لکھیا کلام جیندی اشاعت جھوک پبلشرز ، ملتان توں تھئی۔&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جوڳ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ساحر رنگ پوری دا لکھیا کلام دی جھوک پبلشرز ملتان دی اشاعت ہے۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جند نماݨی سولاں وات&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; خادم حسین خادم دا لکھیاں نظماں دا مجموعہ دستک پبلی کیشنز ملتان دی اشاعت ہے۔ ایویں ہی ریاض عصمت دا لکھیا کلام&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نشانی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ایمکو ویلفیئر فاونڈیشن کوٹلہ گورماݨی ڈیرہ غازی خان خان توں شائع تھئے۔ ڈیرہ غازی خان توں ہی جمشید نادار دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پرایا چندر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ناصر پبلشرز دی اشاعت ہے۔

                        &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بانگ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سلیم صابر گورماݨی دا لکھیا کلام جیہڑھا سُجاک ادبی سنگت شادن لنڈ توں شائع تھئے اتے شادن لنڈ توں ہی ہک ٻیا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سیپ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اصغر تورماݨی دا لکھیا کلام ہے۔ جیکوں سجاک ادبی سنگت ہی شائع کیتے۔                ڈیرہ اسماعیل خان توں ق۔ پبلشرز دی طرفوں محمود ظہیر احمد دا لکھیا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لُکار&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سامݨے آئے ۔ محمد رمضان نادار دا لکھی کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وانج&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیکوں مرکزی وسیب سرائیکی ادبی سنگت گھڈ واہواہ نے شائع کیتے۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنج دے حاشیے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شریف پردیسی دا لکھیا کلام ہے۔ جیکوں سرائیکی ادبی سُدھ ، تونسہ ڈیرہ غازی خان نے چھپئے۔ ایں توں علاوہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کفتاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; صفدر کربلائی دا مجموعہ کلام سامݨے آئے۔ جیکوں سانجھ پبلشرز لاہور نے شائع کیتا۔

                       سال ٢٠١٣ء وچ نوں شعری مجموعہ سامݨے آئے۔ جیندے وچ نظماں دی ݙس ملدی ہے۔ خاور نقوی دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پباں بھار&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; عکاس پبلی کیشنز اسلام آباد دی طرفوں شائع تھیا۔منظور بھٹہ دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میݙی کمت دا حساب کتھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دستک پبلی کیشنز ملتان توں شائع تھئے۔ ڈاکٹر گل عباس اعوان دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لوں لوں جاگدی تس&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھوک پبلشرز نے شائع کیتے۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دلاسے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دے ناں نال فہد قتال پوری دا شعری مجموعہ قتال پور ادبی سنگت ملتان دی طرفوں شائع تھیا۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مٹی میݙےپیریں دی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; منور عباس منور دا شعری مجموعہ ، ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان دی طرفوں چھپیا، طارق محسن قیصرانی دی شاعری دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سمندر ُسک ڳیا ہوسی' ' جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع تھیا۔                       کلام فیاض&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; فیاض احمد پوری دا شعری مجموعہ، جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع کیتا ڳیا۔ جمشید کلانچوی اعوان دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لفظیں دے پھُل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اکادمی سرائیکی ادبی بہاولپور دی طرفوں شائع تھیا۔ سیݨ عابدہ نازش دی شاعری &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھٹ لڳسی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال جھوک پبلشرز دی طرفوں شائع تھیا۔ 

                       سال ٢٠١٤ء وچ شائع تھیوݨ والے شعری مجموعیاں وچو ں سرائیکی وسیب دے نامور شاعر سئیں احمد خان طارق دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میں کیا آکھاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; کوں ایمکو ویلفیئر فائونڈیشن ،کوٹلہ گورماݨی ،ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع کیتا ڳیا۔جدید اسلوب اتے آہنگ رکھݨ والے شاعررفعت عباس دیاں نظماں دا مجموعہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ماء ٻولی دا باغ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; خمیس یاترا ملتان دی طرفوں شائع تھیا۔ سرائیکی وسیب دے نامور دانشور، محقق ڈاکٹر احسن واگھا دی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اکھر شبدے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال شائع تھئی۔ جیندے وچ انہاں دی سرائیکی شاعری اتے مضامین وی شامل ہن۔تونسہ شریف دے معروف قصبہ منگروٹھہ نال تعلق رکھݨ والے بزرگ شاعر مہیوال منگڑوٹھوی دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تانگھاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال شائع تھیا۔ سیݨ شبنم اعوان دی نظماں دی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بوچھݨ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال جھوک پبلشر ملتان دی طرفوں سامݨے آئی۔ نوجوان شاعر سلیم سیفی دی شاعری دی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بھانبھر' ' دے ناں نال جھوک پبلشرز دی طرفوں چھپی ۔ ملک غلام محمد پرویز جھمٹ دی شاعری &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وت رات ہجر دی پئی آندی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; صدق رنگ پبلی کیشنز ملتان نے شائع کیتی۔ ابرار بلوچ دی شاعری &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تانگھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع تھئی۔مختار لغاری دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق اللہ دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان نے شائع کیتا۔

                       سال ٢٠١٥ء وچ وسیب دے نامور شاعر قیس فریدی دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گھاگھر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال بزم ادراک خان پور دی طرفوں شائع تھیا۔ مشہور تے معروف شاعر ، عزیز شاہد دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چݨیاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سانجھ ادبی سنگت کرم داد قریشی مظفر گڑھ دی طرفوں شائع کیتا ڳئے۔ڈاکٹر قاسم جلال ، نامور شاعر،محقق ، ڈرامہ نویس ، افسانہ نگار دا شعری مجموعہ ،&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سنیہا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دے ناں نال مرکز تعلیم و تدریس برائے زبان و ادب ،مظفر گڑھ نے شائع کیتا۔ ایں سال عزیز شاہد دا ٻیا شاعری دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پݨیال&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال شائع تھیا۔عارف گلشن دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پھل گلشن دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شائع تھیا۔ نجیب اللہ انجم دا شعری مجموعہ&quot;سوچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سوجھل سرائیکی فورم ڈیرہ غازی خان نے شائع کیتا۔ حسن بیگ دی شاعری دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;یادیں دے رشتے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز توں شائع تھیا۔ ایں توں علاوہ محمد رمضان نادار دا شعری کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;رات تھک پئی اے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال اردو سخن چوک اعظم لیہ توں شائع تھیا۔

                       سال ٢٠١٦ء دے وچ سرائیکی ادبی بورڈ ملتان دی طرفوں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چوبھے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نال نال مہندر پرتاب چاند دی شاعری دا مجموعہ شائع تھیا۔ وستی رسول پور ، ضلع راڄن پور توں تعلق رکھݨ والے جواں مرگ شاعر امتیاز فریدی دا شعری مجموعہ انہاں دی وفات توں بعد &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق الیندا ناہیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع کیتا ڳیا۔ اخلاق مزاری دا لکھیا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پاݨی رنڳیاں اکھیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; تے علامتی نظماں تے مشتمل مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ٹاکرپنہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیندے شاعر کرامت کشش تے اشاعتی ادارہ وسنگھڑ پردیس تونسہ ہے۔ہیں سال ہک ٻیا نظماں دا جموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اظہار ہے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیا۔ جیندے شاعر مسیح اللہ جام پوری ہن۔ ایں توں علاوہ امیتاز فریدی مرحوم دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق الیندا ناہیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، مہندر پرتاب دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چوبھے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;، افضل چوہان دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنجھ دا سیک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، غیور بخاری دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کجھ الا سانولا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، جمشیدنا شاد دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پپلیں ہیٹھ جہان&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، مصطفیٰ عمد دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;داݨے داݨے دی ڳال&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; قاسم سہاݨی دے &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;لعل نی مُکدے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;، ریاض ارم دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;آس دی پینگھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; فضل سوکڑی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سکھڑیں ہتھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شبیر ناقد دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روح دی روہی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، باقر نیازی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھانولا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، ڈاکٹر محمد قدر بخش گورنماݨی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چندر مکھی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; یاسین بلوچ دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بھاگ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;فرید نا چیزدی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سِک سانول دی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، رانا گنوری دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مہک مٹی دی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ نظم دی صنف کوں بنہاں صنفاں دے رَلے شامل کیتا ڳئے۔ 

                       ٢٠١٧ء وچ نامور شاعر عزیز شاہد دا شعری مجموعہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;، پھلیں بھری جنگیر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ناصر پبلی کیشنز، ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع تھیا۔ احمد خان طارق دا شعری مجموعہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عمراں دا پورھیا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیا۔ اے شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;احمد خان طارق دی کلیات ہے۔ جیندے وچ انہان دی شاعری دے سارے مجموعے شامل ہن۔ڈیرہ اسماعیل خان توں تعلق رکھݨ والے نامور شاعر سعید اختر سیال دی نظمیہ شاعری دا مجموعہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نوکھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سپت سندھ پبلی کیشنز ، ڈیرہ اسماعیل خان دی طرفوں شائع تھیا۔ ترقی پسند،مزاحمتی شاعری کرݨ والے شاعر نذیر فیض منگی دا شعری مجموعہ، ہنج دافیض&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع کیتا ڳیا۔ضلع خوشاب توں تعلق رکھݨ والے شاعر اقبال قریشی دا شعری مجموعہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; عشق دیاچھلاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; خالد پرنٹنگ پریس سرگودھا نے شائع کیتا۔ وسیب دے ناموربزرگ شاعر، سردار خادم حسین مخض دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کرݨی بھرنی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; حرف اکادمی راولپنڈی دی طرفوں شائع تھیا۔ سخن سرائے پبلی کیشنز ملتان دی طرفوں ، ریاض قمر دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;خمرے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شائع کیتا ڳیا۔ نویکلے لہجے دے شاعر اظہر کلیانی دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;در اڳوں کچنال&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; خمیس یاترا ملتان دی طرفوں شائع کیتا ڳیا۔ 'ابھردا سیجھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سوجھل بخاری دا شعری مجموعہ ، جویرہ پرنٹنگ پریس ، پل شوالہ ملتان نے شائع کیتے۔

                        اکبر محمود مغل دی شاعری ، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اُوپری کندھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان نے شائع کیتی ہے۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پرکھ پڑھان&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; فضل عباس ظفر دی شاعری دی کتاب ، پرکھ ادبی سنگت ، کوٹ چھٹہ، ضلع ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع تھئی ہے۔ نوجوان شاعر، کیفی جام پوری دا تعلق وستی رسول پور نال ہے۔انہاں دی شاعری دی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پھونہار &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز نے شائع کیتی ۔ کشور لودھراں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہݨ کِتھ ٹر ڳئیں، &quot;ڈھول نکھڑ ڳئے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اے کتاب کشور لودھراں ادبی سنگت ، لودھراں ولوں شائع تھی ہے۔&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھمراں، شوکت عاڄز دا شعری مجموعہ ، کوٹ ادو، ادبی فورم ، کوٹ ادو نے شائع کیتا۔ سمندر دی تیہہ، سچل سپت پوری اتے محمد رمضان شاہ گیلانی دی شاعری &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہاں دی دھانہہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ، ملتان دی طرفوں شائع تھئی۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چھال &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; مرتضیٰ ناظر اتے رشید اشتردی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پکھڑو&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان  شائع کیتے۔ فرید فورم ، بہاول پور دی طرفوں گدا حسین راول دی شاعری ، گونگے انت الیسن&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ارسلان پبلشرز ملتان دی طرفوں عارف حسین عارف دی شاعری &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چکھڑے چاک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شائع تھئی۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;الف توں پہلے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ساڄد علی پوری د ی کتاب جیکوں جھوک پبلشرز شائع کیتا۔ایں توں علاوہ گلزار احمد گلزار دے مجموعے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;برہوں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ وی نظم دی وݨکی کوں شامل کیتاڳئے۔

                       سال ٢٠١٨ء اچ نظماں تے مشتمل ترائے شعری مجموعے شائع تھئے۔پہلا پروفیسر طارق گجر دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;قصہ کراں ست پُٹھا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں ݙوجھا عاشق حسین صدقاݨی دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میں گونگا نمی لا ڄانڑدا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وی جھوک پبلشرز ملتان شائع کیتا تے تریجھا عبدالمجید ساغر دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;منزل گم گشتہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وژن آرٹ گیلری ملتان  شائع کیتا۔ ایں توں علاوہ غلام عباس قنمبر قتال پوری دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چھالے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شاز بخاری دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پارت ہووی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شعبان جھلݨ شعبان دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;آس دی پونبل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جاوید آصف دی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کھارے چڑھدی سِک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سعید سروت دی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سِک سنگتاݨی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ،جعفر نادار دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;یاداں ہن سرمایہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، گلزار احمد گلزار دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نماݨے لوک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ملازم حسین شانی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اوندی مرضی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سردار خادم حسین مخفی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لیکھا چوکھا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، ندیم سمیجو دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سنبھل واݨ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، گلزار احمد گلزار دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ساقی سوائی ݙے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شاہد علوی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وفا دے گویڑ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;، فاروق کاشف دے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اݨ ولدی دا سݙ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سید زوار حسین دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وسیلہ نجات&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; حاڄی سیفل بلوچ دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دیوان سیفل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، اچ نظماں دے نمونے ملدن۔

                       سال ٢٠١٩ء اچ چار شعری مجموعے ایجھے شائع تھین جنہاں اچ صرف نظم دی وݨکی ہے۔ انہاں وچ پہلا بشیر احمد رہبر دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روہی ول آ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیڑھا جو جھوک توں شائع تھیا۔ ݙوجھا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھوک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وحید سیال دا لکھیا مجموعہ کلام ہے۔ جیڑھا ڈیرہ اسماعیل خان توں شائع تھیا۔ تریجھا مجموعہ مظہر حسین یاسر دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پکھیاں کوں نہ مارو&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; لکھیا ۔ جیکوں اردو سخن چوک اعظم لیہ نے شائع کیتا۔ اتے چوتھا جھوک پبلشرز دی طرفوں فیض فریدی دا لکھیا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لوک مٹی دے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شائع تھیا۔ ایں توں علاوہ گلزار احمد گلزار دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ول آ پاروں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; نوبہار دولتانہ دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نہ وچھڑے یار کِسے دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، منظور حسین سیال دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مندری&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، فیض بلوچ دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تھل واس&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جہانگیر مخلص دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; میݙا کوٹ ڈیراورسہاڳ والا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;، ڈاکٹر نصر اللہ جامی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دھائیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; بشیر احمد رہبر دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روہی ول آ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، ریاض فاروق دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روح دا ریشم&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; قنبر نقوی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اڄاں کُجھ دیر باقی ہے' ' ، مختار مخلص دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سدھ سنیہا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; تے نادر لاشاری دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گوہیڑ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ایجھیں مجموعے ہن ۔ جنہاں وچ شاعری دیاں ٻنہاں صنفاں نال نظم دی صنف و ی ملدی اے۔ 

                       سال ٢٠٢٠ء اچ صرف نظم دی صنف تے مشتمل ہک شعری مجموعہ سامݨے آئے۔ اے عطا اللہ تسکین دا لکھیا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سکدی روہی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیکوں جھوک  پبلشرز ملتان نے شائع کیتے۔ایں کنوں علاوہ ابو الٻیان ظہور احمد فاتح دے لکھئے مجموعے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پینگھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، حافظ خدا بخش ملتانی واصف دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیریں باڄھ پندھیڑو&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیندے وچ آزاد نظم پاتی ویندی اے۔ ایں تو علاوہ محمد ندیم اشرف دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;حسن ازل چودھار ڈٹھم&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وچ طویل نظم کوں شامل کیتا ڳئے۔ ساڄد بخاری دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چھاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ وی نظم شامل اے تے سیف اللہ سیفی دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سوبھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ وی ایں وݨکی دی ݙس ملدی اے۔

                       سال ٢٠٢١ء اچ نظماں دے جیڑھے مجموعے شائع تھئے۔ انہاں اچ شاہد عالم شاہد دا لکھیا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چندر درسال تے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیکوں سرائیکی انسٹیٹیوٹ آف لینگویج اینڈ کلچر شائع کیتا۔ ایں توں علاوہ مالک اشتر دا لکھای مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نظمیں دے مجسمے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیاء تے سید شاز بخاری دا ج مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;یار نئیں وت؟&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; تے اشولال ڈاکٹر دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جال منوتی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیکوں شفیق پرنٹنگ پریس ملتان نے شائع کیتا۔ ایں توں علاوہ نثری نظم دا ہک مجموعہ وی سال سامݨے آئے۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;رلے پندھ کریسوں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیکوں لکھݨ آلے شاعر زاہد اڄمل قریشی ہن تے اشاعتی ادارہ جھوک پبلشرز ملتان ہے۔ ایں توں علاوہ سید قاسم جلال دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سوجھل سوچاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ صوفی شبیر ابن بے رنگ دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کونین دا مختار &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وچ نظم دا حصہ موجود اے۔

                       سال ٢٠٢٢ء اچ نظماں دا ہک مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سروپ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیندے شاعر اقبال بار تے اشاعتی ادارہ حرف ذاد پبلی کیشنز ، کراچی، اسلام آباد دی طرفوں شائع تھیا۔ ایں توں علاوہ نظم  دی ونکی سعید راشد ڈیروی دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گونگی حسرت&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ شہباز شاذ دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق خوشبو ہے ݙو جہانیں دی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ تے شفقت بزدار دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پئیو استاد دے ماء استانی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ وی ملدی اے۔

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>aihbmgcugua7wqw6vstd0jb7fexzac7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی ݙوہڑے دے مجموعے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33415</id>
    <revision>
      <id>72987</id>
      <parentid>70755</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35140" sha1="prcbsmuv1mat84p2exuaxq0ydqbjjo0" xml:space="preserve">                        سن ٢٠٠٠ء وچ مکمل ݙوہڑیاں تے مشتمل مجموعہ سامݨے آئے۔ اے مجموعہ لیاقت بلوچ دا لکھیا ہویا &lt;nowiki&gt;''لیاقت دے ݙوہڑے''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال جھوک پبلشرز [[ملتان]] نے شائع کیتا۔سنجوک پبلشرزملتان توں ݙو مجموعے شائع تھئے۔ ہک دامساز قیصرانی دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''پیار سنیہا'' ، ٻیا فضل سوکڑی دا لکھیا ''چنری خاک لویراں'' ایویں ہی سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان توں حیدر بزدار دا لکھیا ''میل مہانگے'' دے عنوان نال شائع تھیا۔ ڈیرہ غازی خان توں ہی دبستان سحر دی اشاعت عبدالاحد دا لکھیا مجموعہ کلام ''ہج پتھر '' دی ݙس ملدی ہے۔ سعید عیسن شاہ ساڄد ملتانی دا سرائیکی کلام دا مجموعہ ''موڑ مہاڑاں'' سرائیکی ادبی مجلس ملتان دی پیش کش ہے۔ امداد سرائیکی ادبی سنگت رحیم یار خان توں منظور احمد اعوان دا لکھیا مجموعہ ''وفادے ڈیوئے''&lt;/nowiki&gt; سامݨے آئے جیندے وچ ݙوہڑے دی صنف ہک مخصوص حصہ دے طور تے پاتی ویندی ہے۔ 

                       سال ٢٠٠١ء وچ مکمل طور تے ݙوہڑے دی صنف تے مشتمل ترئے مجموعے شائع تھئے۔ جنہاں وچ اقبال حسن بھپلا دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سندری سوچ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; بھپلا ادبی اکیڈمی ملتان توں شائع تھیا۔ ݙوجھا اصغر شجاع آبادی دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دل دی ہنج&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ایاز پبلی کیشنز ملتان دی اشاعت ہے۔ اتے تریجھا مجموعہ اللہ ڈتہ ناشاد دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ݙکھا دے پندھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز دی اشاعت ہے۔ایں توں علاوہ بئے مجموعے ایسے ہن۔ جنہاں وچ ݙوہڑے دی صنف تھوڑی ٻہوں پاتی ویندی ہے۔ انہاں وچ سوچ سنجان سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان توں احمد خان طارق دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میکوں سی لگدے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں ریاض فاروق دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مونڄھے منظر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں انور شاہ انور دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق دی مالا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اکادی سرائیکی ادب بہاول پور توں ہمراز سیال اچوی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہر پھل زخمی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; مثال پبلشنگ توں محمد اشرف درپن دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;درپن&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; فقیر بخت علی بخت دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دیوان بخت&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، سالک سادھوی دا جھوک پبلشرز ملتان توں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سوچ سمندر &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; مخدوم پبلشرز ملتان توں رانا محمد نواز نیازی دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;آ ونڄ سانول &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے شائع تھیوݨ دی ݙس ملدی ہے۔ 

                       سن ٢٠٠٢ء وچ صر ف ݙوہڑے دی صنف تے مشتمل ݙو مجموعے شائع تھئے۔جنہاں وچ ثاقب ساہی دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سِک دی سنگت&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دلچسپ سرائیکی سنگت جندو پیرتوں تے سیف بلوچ دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;الڑدیاں ٻاہیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; طیب بک سنٹر ولی پور  توں شائع تھئی کے سامݨے آئے۔ایں توں علاوہ او مجموعے انہاں وچ شاعری دے نال ݙوہڑے کون وی اہمیت ݙتی ڳئی ہے۔ جیویں جو &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دیوان بے رنگ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; (حصہ اوّل) صوفی یار محمد بے رنگ دا لکھیا ہویا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کلام دانش&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; حاڄی امیر بخش خان دانش دا لکھیا کلام دانش سرائیکی سنگت موضع ڈتہ بلوچ بہاول پور توں غلام شاکر ، شاکر شجاع آبادی وسیب سرائیکی ادبی مرکز ملتان توں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;افق تئیں لالی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; حسین ہوت دا لکھیا کلام سلیمان ادبی اکیڈمی ڈیرہ غازی خان توں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وچھڑی کونڄ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سید عیسن شاہ ساڄد ملتانی دا لکھیا مجموعہ جھوک پبلشرز ملتان توں چھپ کے سامنے آئے۔

                       سال٢٠٠٣ء مکمل طور تے مشتمل ݙوہڑیاں دے ترئے مجموعے شائع تھئے۔ جنہاں وچوں پہلا محمد رفیق راکب سہراݨی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اوکو آکھیں چا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ڈیرہ غازی خان ، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;شاکر دے ݙوہڑے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شاکر شجاع آبادی دے جھوک پبلشرز ملتان توں تے تریجھا سلیمان پردیسی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پردیسی ݙوہڑے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; قابل ذکر ہن۔ایں توں علاوہ او مجموعے جنہاں وچ ݙوہڑے دی صنف ہک مخصوص حصے دے طور تے پاتی ویندی ہے۔ انہاں دا حوالہ کُجھ ایں طرحاں نال ہے۔ خزینہ علم و ادب لاہور توں جانباز جتوئی دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہواڑیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، فرید سرائیکی سنگت ڈیرہ غازی خان توں شائع تھیا ہویا محمد رمضان طالب دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سکھ سمل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، سلیمان بردارز ملتان توں صادق کاشف بزدار دا لکھیا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سرخاب دے پر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;، قیس قلم قافلہ کوٹ مٹھݨ توں چھپیا ، رب نواز مخمور دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;زمانہ چندر تے پُج ڳئے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین توں ناصر جروار دا نسخہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ویݨ وکھوہے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ،ڈیرہ غازی خان توں الطاف حسین جابر دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اڄاں میں بے وفا ہاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں بشیر ملتانی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دل وار ڈیواں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں ہی ہک ٻیا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہاں دے پیرے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، غلام مرتضی ان کھُت دا لکھیا ، مخدوم پبلشرز ملتان توں شمس الدین شمسو دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سویں سنجھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے موضوع نال ڈیرہ غازی خان توں سلمان پردیسی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنی دا ڈھولا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; احمد خان طارق د ا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;متاں مال ولے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شامل ہن۔

                       سال ٢٠٠٤ء المحسن آرٹ پریس ڈیرہ غازی خان توں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وسوں رند فقیر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دا لکھیا ݙوہڑیاں تے مشتمل مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گنج قادری&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال شائع تھیا۔ایں سال بئے جتی مجمعے شائع تھئے۔ انہاں وچ کہیں حد تک ݙوہڑے دی صنف کوں شامل کیتا ڳئے۔ ایں حوالے نال شاکر مہروی دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میں یاد آساں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; احمد خان طارق سرائیکی ادب ثقافتی سنگت سݨاواں ڈیرہ غازی خان توں امان اللہ ارشد دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اکھیں خواب جڳارے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دلچسپ ادبی ویلفئیر ایسوسی ایشن جندو پیر کمال لیاقت پور دی اشاعت حماد خان دا کلام&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;اݙدے پکھی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شام کے بعد پبلی کیشنز لاہور توں سلطا قادری دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تانگھی تارے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; مجلس سرائیکی مصنفین مظفرگڑھ توں ،زوار حسین زوار دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پینگھ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; یونیک کمپیوٹرز خان گڑھ مظفر گڑھ توں ، ریاض ارم دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے پندھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; کارواں ادب پبلی کیشنز، کبیر والا توں کشور لودھراں دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دل نئیں داہندا&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; کشور لودھراں ادبی سنگت لودھراں توں ، بزم فرید لودھراں توں ،صیف خاکی دنی پوری دا نمونہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تانگھ سنجݨ دی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جام عابد حسین عابد دا لکھیا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سِک سرمایہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; قیس قلم قافلہ کوٹ مٹھݨ توں اتے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سنگھٹ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; انور شاہ نور دا لکھیا سرائیکی کلام دا مجموعہ سچل سانجھ پاکستان توں شائع تھی کے سامݨے آئے۔ 

                       سال٢٠٠٥ء اچ اقبال بھپلا دے ݙو ݙوہڑیاں دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چنانہور&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، مندری&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توںشائع تھئے اتے او مجموعے جنہان وچ ݙوہڑے دی صنف ٻیاں شاعری دیاں صنفاں دے پاتی ڳئی ہے۔ انہاں وچ اقبال سوکڑی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اٹھواں اَسمان&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;،ناصر پبلی کیشنز ملتان توں ، احمد خان طارق دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہتھ جوڑی جُل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; احمد خان طارق سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان توں ، مرتضی زاہد دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ترنڈ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں ، گلزار احمد گلزار دی شعری تخلیق &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گول&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; بزم الفت اڑہ جعفر ڈیرہ غازی خان توں شائع تھیوݨ دی ݙس ملدی ہے۔

                       سن ٢٠٠٦ء اچ صر ف ݙوہڑے دی صنف دے ݙو مجموعے سامݨے آئے۔ انہاں وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنج دا ماتم&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ،غلام عباس مسکیکن دا لکھیا ہویا جیہڑاڄھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا ۔ ہیں ادارے نے ہک ٻیا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;متاں مِل پووئے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دلنور نوری پوری دا مجموعہ شائع تھیا۔بئے ٨ مجموعے ہن، جنہاں وچ ݙوہڑے دی صنف پاتی ویندی ہے۔ انہاں وچ ترئے مجموعے جھوک پبلشرز ملتان توں چھپئے۔ پہلا عیسن شاہ ساڄد ملتان دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دل دیاں دل وچ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ݙوجھا رشید حسرت سہوانہ دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مندریے منہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اتے تریجھا صفدر کربلائی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;شام توں پہلے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شامل ہن۔ ایویں ہی ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان توں چار مجموعے شائع تھئے۔ جنہاں وچ واحد بخش شیراز دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیلھوں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، ممتاز عامل دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنج دریا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ،سلیم صابر گورنمانی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;غلطی وݙی کیتوسے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، وسو لال دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;راول&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دی اشاعت تھئی اتے ڈیرہ غازی خان دے انصاف کتاب گھر توں ایم اے راہی دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ٹوبھے تھل دے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دی ݙس ملی ہے۔

                       سال ٢٠٠٧ء اچ ݙوہڑے دی صنف تے مشتمل ݙو مجموعے سامݨے آئے۔ پہلا صابر بھریوں دا لکھا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تھل جڳراتے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شال پبلشرز فیصل آباد توں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ݙوجھا حافظ گلاب فیاض دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کونڄ کرُلاٹ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھئے۔ایں توں علاوہ ست مجموعے ایجھیں ہن جنہاں وچ ݙوہڑے دی صنف کوں شامل کیتا ڳئے۔ احمد خان طارق دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عمراں دا پورھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھوک پبلشرز ملتان ، سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور توں محمد ریاض خاکوانی دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;یاداں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جمشیداحمد کمتر رسول پوری دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پھل غلاب دے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; بزم کمتر رسول پور ، جام پور توں مشعل ادب ملتان توں فیض بلوچ دا لکھیا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تھل دی ڈات&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، قسمانی آرٹ پریس توں صابرہ شاہین دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;خالی بُک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; مثال پبلشرز فیصل آباد توں محمد مظہر نیازی دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سر تے تال&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اتے ملک غلام فرید کہتر دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پتھردے صنم&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; احمد خان طارق سرائیکی ادبی سنگت کوٹ ادو دی اشاعت ہے۔

                       سال ٢٠٠٨ء وچ ݙوہڑیاں دے ݙو مکمل طور تے مجموعے سامݨے آئے۔ جنہاں وچ پہلا سیفل بلوچ دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;صدائے سیفل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان دی اشاعت ہے تے ݙوجھا خاکی دنیا پوری دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھل ہنجواں دی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وی ہیں ادارے دی اشاعت ہے۔بئے مجموعہ کلام جیہڑھے مکمل طور تے ݙوہڑے تے مشتمل نی پر انہاں وچ ٻیاں شعری صنفاں دے نال ݙوہڑے کوں وی اہمیت ݙتی ڳئی ہے۔ جیویں جو جمشید ناشاد دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پرلی کندھی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، شہزاد نصیر سرائیکی ادو ادبی سنگت واہواہ توں چھپیا۔ جھوک پبلشرز ملتان توں ݙو مجموعے سامݨے آئے ۔ پہلا شبیر ناز دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سجاک سوچاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ݙوجھا سہیل عباس دانش د لکھیا ہویا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیار دے گاوݨ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وی چھپݨ دی ݙس ملی ہے۔                      پاکستان بک سنٹر لیہ توں فیض محمد سندھڑا دا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق کیا جانڑیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; چترانگ پبلی کیشنز بہاول پو رتوں خورشید قمر لاشاری د ا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روہی ریت سمندر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ایشین آرٹ کمیونیکیشن لاہور توں مہر ساڄد عباس امن دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وسدا ساوݨ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ضوریز پبلی کیشنز ملتان توں خاکی دنیا پور دا لکھیا ہویا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھل ہنجواں دی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دی اشاعت دی سُدھ ملی ہے۔ 

                       سال ٢٠٠٩ء اچ صرف ݙوہڑے دی صنف تے مشتمل مجموعے شائع تھئے۔ پہلا جھوک پبلشرز ملتان توں صفیہ ملک دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنجواں دی مالا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ݙوجھا عابدہ ملتانی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سِک سجݨا دی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وی ہیں ادارے شائع کیتا۔ایں توں بعد انہاں مجموعیاں دا حوالہ جنہاں وچ ݙوہڑہ طبع آزمائی جوڳا لازمی پاتا ڳئے۔              جھوک پبلشرز ملتان توں ترائے مجموعے چھپئے۔ پہلا سیفل بلوچ دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لفظیں دے محل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ݙوجھا سیف اللہ آصف دا لکھیا ہویا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بوچھݨ دے گنڈھ کُنجیاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; تریجھا کریم بخش شعیب دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کاسہ دل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شامل ہن۔ ایں توں علاوہ دلچسپ سرائیکی سنگت جندو پیر کمال ، لیاقت پور توں خلیل عامر دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سوچیں دا اَسمان&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے چھپن دی ݙس ملدی ہے۔  صدق رنگ پبلی کیشنز ملتان توں صفدر کربلائی دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تیکوں یاد کریجے اُوں ویلے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دی اشاعت دا پتہ لڳے۔

                       سن ٢٠١٠ء اچ صرف ݙوہڑے دی صنف دے ݙو مجموعے سامݨے آئے ۔ ہک عبدالغفار عاشر دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;آ سݙو&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان دی اشاعت ہے تے ٻیا مجموعہ امان اللہ ارشد &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ارشد دے ݙوہڑے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توںشائع تھیا۔ ہݨ انہاں مجموعیاں دا تذکرہ جنہاں وچ کہیں حد تک ݙوہڑے دی صنف کوں شامل کیتا ڳئے۔سرائیکی ادبی ثقافتی سنگت سݨاواں توں شاکر مہروی دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بس توں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، خواجہ غلام فرید کلچر بورڈڈیرہ غازی خان توں شفقت بزدار دا لکھیا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ریشم رستے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;، فاتح پبلی کیشنز تونسہ شریف توں بشیر ناقد دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;من دی مسجد&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، خواجہ فرید کلچر بورڈ ڈیرہ غازی خان توں صادق مہر دا لکھیاکلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روح دا روگ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں حاتم نائچ دا لکھیا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میݙا حال نہ پچھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک توں ہی حیات اللہ خان ترین دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میڈ ا سائیں بݨ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک توں ہی ہک ٻیا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سکھ دی چھاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ظفر حسین مسکین دی پیش کش ہے۔ ایں توں علاوہ سرائیکی ادبی سنگت مٹھے والی ،تونسہ شریف دی طرفوں ہک مجموعہ شائع تھیا۔ ایکوں جہانگیر سوز نے لکھے تے ایندا موضوع &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سویں سنج دا سفری &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;  ہے ایندے وچ وی ݙوہڑے دی صنف کوں اہمیت ݙتی ڳئی ہے۔ ہیں سال ہک مرتب شدہ مجموعہ خدا یار ملے کس دا ، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کلام بے کس&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال شائع تھیا ۔جیکوں ڈاکٹر شکیل پتافی مرتب کیتا۔

                       سال ٢٠١١ء اچ ݙوہڑے دے ٣ مجموعیاں دی اشاعت دی ݙس ملدی اے۔ انہاں وچ احمد خان طارق دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پنل گولیندیاں ودین&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; مجتبی ناصر دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ݙکھ ہور وی ہن&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; تے سرگودھا توں اقبال قریشی دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق دے پیمانے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شامل ہن۔ او مجموعے جنہاں وچ ݙوہڑے دی صنف کوں وی شامل کیتا ڳئے۔ تفصیل درج ذیل اے۔ مصطفٰی خادم دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پورھیا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ،دمساز قیصراݨی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;آہرامن دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; عالیہ انمول دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ساوݨ مینگھ ملہار&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، مہنیوال منگروٹھوی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گزریاں یاداں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; خلیل احمد فریدی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گول نی مُکدی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ،عارش گیلانی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اڈراک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; فاروق راول دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روگ اچ ہیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; تے خلیل احمد شودا مستوی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق بدھݨے توں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; قابل ذکر ہݨ۔

                       سال ٢٠١٢ء اچ مکمل ݙوہڑے دے ݙو مجموعے شائع تھئے۔ پہلا صفیہ ملک دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جئیں تن لڳدی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان توں تے ݙوجھا عبد الرحمن نادم دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نہ مونڄھا تھی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وی جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیا۔                ایسے مجموعے جنہاں وچ ݙوہڑہ تھوڑا ٻہوں شامل کیتا ڳئے۔ انہاں وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اڈار&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; عباس ملک، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نشانی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ریاض عصمت، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وانج&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، محمد رمضان نادار&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چوڳ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، ساحر رنگ پوری ، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مونڄھ دا میلہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; قاسم سہاݨی ، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنج دے حاشیئے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شریف پردیسی، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بانگ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سلیم صابر گورنمانی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پار دیاں ٹالھیاں ، مصطفی عدم تے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سِک سمندر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; روفی جہان پوری شامل ہن۔ 

                       سال ٢٠١٣ء اچ ݙوہڑے دی صنف تے کوئی مجموعہ شائع نی تھیا۔ مگر مکرر اشاعت دے طور تے کُجھ مجموعے سامݨے آئے۔ جنہاں وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;شاکر دے ݙوہڑے &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; نازش دے ݙوہڑے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، سیفل دے ݙوہڑے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ارشد دے ݙوہڑے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وغیرہ شامل ہن۔ایں توں علاوہ منظور بھٹہ دا لکھیا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میݙی کمت دا حساب کتھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;،ڈاکٹر گل عباس اعوان دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لُوں لُوں جاگدی تَس&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; فہد قتال پوری دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دلاسے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، جمشید کلانچوی اعوان&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لفظیں دے پھُل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، مخدوم جعفر شاہ دا لکھیا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میں کہیں پاسے توں کہیں پاسے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تے عابدہ نازش دے لکھیئے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھٹ لڳسی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے وچ ݙوہڑے دی صنف کوں وی شامل کیتا ڳئے۔ہیں سال ہک شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کچھی سونے دی پچھی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیکوں ترتی ب ݙتا ۔ سید مالک اشتر نے تے ایندے شاعر حُرخان کنداݨی (مرحوم) ہن۔ ایندے وچ وی ݙوہرے دی وݨکی پاتی ویندی اے۔ 

                       سال ٢٠١٤ء اچ ݙوہڑے تے مشتمل کوئی مجموعہ شائع نی تھیا۔ مگر احمد خان طارق دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; میں کیا آکھاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، صفدر کربلائی دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کُفتاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، مہنیہوال منگروٹھوی دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تانگھاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; قاسم عارض دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنج درداں دی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; محمد رفیق چغتائی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اڄڑی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سلیم سیفی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بھانبڑ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سید رسول حیدر دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;محبت ٻہوں ضروری اے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، واحد بخش راکب دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سنڑاوت&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; حارث غوری دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ݙو لفظ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; پری محسن علی قریشی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سجݨاں دے درد&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ابرار بلوچ دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تانگھ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ ݙوجھیاں شعری صنفاں نال ݙوہڑے کوں وی شامل کیتا ڳئے۔

                       سال ٢٠١٥ء اچ ہک مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بزمی دے ݙوہڑے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; بلال بزمی دالکھیا جیہڑھا صرف ݙوہڑے دی صنف تے مشتمل جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ مگر نوں(٩) مجموعے ایسے ہن۔ جنہاں ا چ ݙوجھیاں صنفاں دے نال ݙوہڑے اچ وی شاعری کیتی ڳئی اے۔ انہاں اچ مختیار لغاری دا لکھیا کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق اللہ دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جاوید آصف دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;وساندر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; احمد بلوچ دا تھل دا بوچھݨ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ملک ریاض حسین شیخانہ دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پھُلاں دے ہار&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; بشیر شرر دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;آس&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شاہین بلوچ دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;خوابیں دا سفر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شاہ نواز شاد دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تاریاں بھری رات&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; حسن بیگ دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;یادیں دے رشتے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; بلام بزمی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بزمی دے ݙوہڑے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شامل ہن۔ 

                       سال ٢٠١٦ء اچ ݙوہڑے دی صنف دا کوئی مجموعہ شائع نی تھیا۔ پر مصطفی عدم دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;داݨے داݨے دی ڳال&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، قاسم سہاݨی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لعل نیں ملدے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، ریاض ارم دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;آس دی پینگھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، فضل سوکڑی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سکھڑیں ہتھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شبیر ناقد دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روح دی روہی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; باقر نیازی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھانولا اتے فرید ناچیز دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سِک سانول دی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے وچ ݙوہڑہ ہک مخصوس حصے دے طور تے شامل کیتا ڳئے۔

                       سال ٢٠١٧ء اچ ݙوہڑے تے مشتمل ترئے مجموعے شائع تھیوݨ دی ݙس ملدی اے۔ پہلا ایم بی اشرف دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;توں ہانویں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دستک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ ݙوجھا حافظ گلاب فیاض دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چندر اچ ٹالھی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیکوں جھوک پبلشرز ملتان شائع کیتا تے تریجھا عبدالستار زائر دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سِک سانول دی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ایکوں شائع کرݨ آلا ادارہ وی جھوک پبلشرز ملتان ہے۔او شعری مجموعے جنہاں اچ ݙوجھیاں شعری صنفاں نال ݙوہڑے کوں وی شامل کیتا ڳئے۔ انہاں وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق دیاں چھلاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;،اقبال قریشی ، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;خمرے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، ریاض قمر &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اُبھردا سجھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سوجھل بخاری ، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ساوݨ مُکدا ویندے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، عبدالکریم ساڄن،&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھمراں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ،شوکت عاڄز تے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;برہوں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، گلزار احمد گلزار ہوراں دے مجموعے قابل ذکر ہن۔ 

                       سال ٢٠١٨ء اچ کوئی ݙوہڑے دا مجموعہ شائع نی تھیا۔ پر انہاں مجموعیاں وچ ݙوہڑے دی وݨکی پاتی ویندی اے۔ جیویں کہ غلام عباس قیصر قتال پوری دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چھالے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، ابو لٻیان پروفیسر ظہور احمد فاتح دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سنجاݨ ساکوں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، قاسم سہاݨی دے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; تجلی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ایندے وچ نعتیہ ݙوہڑے پاتے ویندن۔ کلیم احسن کنڈ دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تماشا&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;، شاذ بخاری دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پارت ہووی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شعبان جھلݨ شعبان دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;آس دی پونبل &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سعید ثروت دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سکِ سنگتاݨی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; زوار حسین زاری دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;شوق دے پندھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جعفر نادار د ے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;یاداں ہن سرمایہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; گلزار احمد گلزار دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نماݨے لوک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ساقی سمیݨوی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سایہ نہ ثانی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ملازم حسین شانی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اندی مرضی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; گلزار احمد گلزار دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ساقی سوائی ݙے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ۔ شاہد علوی وفا دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گوہڑ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; فاروق کاشف دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اݨ ولدی دا سڈ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; حاڄی علی بخش بھیٹ دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دیوان علی بخش&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; عاشق حسین صدقاݨی دے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;میں گونگ نمی الا جاݨداں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; تے حاڄی سیفل بلوچ دے دیوان سیفل اچ اے صنف پاتی ویندی اے۔ 

                       سال ٢٠١٩ء کوں وی ݙوہڑے دا کوئی مجموعہ چھاپے نی چڑھیا۔ ایں سال وی ایجھیں مجموعے شائع تھئے۔ جنہاں وچ ݙوہڑے دی صنف کوں تھوڑا ایہوں شامل کیتا ڳئے۔ 

                       انہاں وچ احمد سعید گل دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ول آ پاروں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; نوبہار دولتانی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نہ وچھڑے یار کیسے دا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; منظور حسین سیال دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;قندری&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شبیر طاہر حمایتی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مزاور&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; محمد عظیم حاذق دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نسخہ حاذق&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; مظہر حسین خان چانڈیہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نکھیڑا نہ ہواندر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; نادر شاہ گیلانی دا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ݙکھ پردیساں دے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، ڈاکٹر نصر اللہ جامی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دھائیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بشیر احمد رہبر دا ،&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روہی ول آ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; طارق اداس دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ݙکھارے ساہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; حاڄی فرید الحق دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنج نی رُکدی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وحید سیال دا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جھوک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، خادم حسین عرضی دا ،&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اساں تیݙے ہیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;،مختار مخلص دا،&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سدھ سنیہا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; نادر لاشاری دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گودڑی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; قابل ذکر ہن۔

                       ایویں ہی سال ٢٠٢٠ء اچ کہیں مجموعے دی اشاعت دی ݙس نی ملدی ، پر چند اک مجموعیاں اچ ݙوہرہ تھوڑا ٻہوں شامل کیتا ڳئے۔ جنہاں دی تفصیل اے ہے۔ غفور بلوچ دا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;آسیں دا ست ماڑ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; حافظ محمد خدا بخش واقف ملتانی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیرں باڄھ پنڈھیڑو&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جوہر لجواݨی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نمِ دا چھاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; منیرݨ بلوچ جلال پوری دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اکھیں پاݨی پاݨی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ساڄد بخاری دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چھاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; تے سیف اللہ سیفی دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سوبھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دی اشاعت دا پتہ لڳے۔

                       سال ٢٠٢١ء اچ کہیں شعری مجموعے اچ ݙوہڑے دی وݨکی کوں شامل نی کیتا ڳیا۔ سوائے ہک مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہک دی سِک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیندے شاعر تنویر احمد شاد ہن تے ایں مجموعے کوں جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ ایندے وچ ݙوہڑے توں علاوہ نعت، غزل، گیت ، قطعے دی صنف کوںوی شامل کیتا ڳئے

                       سال ٢٠٢٢ء کوں وی کوئی خاص  ݙوہڑے دی صنف تے کم نی کیتاڳیا تے نہ ہی کوئی ݙوہڑے دا مجموعہ شائع تھیا۔ مگر شفقت بزداردے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیو استاد تے ماء استانی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; مزاحیہ شاعری مجموعے اچ مزاحیہ ݙوہڑے شامل کیتے ڳئے۔ ایں توں علاوہ مصطفی مستو دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;شام توں پہلے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; یٰسین بلوچ دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;شال&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تے سعید احمد راشد دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گونگی حسرت&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ ݙوہڑے دی وݨکی ملدی اے۔ 

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>prcbsmuv1mat84p2exuaxq0ydqbjjo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی مثنوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33416</id>
    <revision>
      <id>72997</id>
      <parentid>70756</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="5pqohb26klkxsipyzs77hze81g67c6r" xml:space="preserve">                        &lt;nowiki&gt;''مثنوی یوسف زلیخا''&lt;/nowiki&gt; سن ٢٠٠٠ء اچ سرائیکی ادبی مجلس ، بہاول پور توں چھپی اتے ایندے شاعر محمد نواز خوشتر ہن۔ اتے ہک خوبصورت نمونہ کلام اتے نویں شاعری دا نواں تجربہ ہے۔

&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;                       ٢٠٠٤ء اچ چھپیا ڳیا ہک مثنوی دا کلام 'سیربہاو پور &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیکوں سیادت روزنامہ ، بہاول پور نے شائع کیتے اتے ایندے شاعر زاہد علی خان ہن۔ ایں مثنوی کوں بہاول پور دی منظوم ادبی اتے صحافتی تاریخ آکھیا ونڄ سگیندے۔[[جانباز جتوئی]] دی ہک مثنوی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سسی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ٢٠٠٥ء اچ سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور شائع کیتی۔ ایکوں خوبصورت لکھت اتے اسلوب ٻیان پاروںصدارتی ایوارڈ توں وی نوازیا ڳئے۔ کیوں جو ایندے وچ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سسی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دی داستان نویکلے انداز وچ ٻیان کیتی ڳئی ہے۔ہک بئی مثنوی ٢٠٠٨ء اچ شائع تھئی۔ اے اعجاز ڈیروی دی لکھی ڳئی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سسی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ہے۔ ایکوں دسبستان سحر ڈیرہ غازی خان نے چھاپیا۔ ایویں ہی ٢٠١٤ء وچ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سسی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; مثنوی دی صورت اچ لکھی ڳئی ۔ جیکوں لکھݨ آلے شاعر سید جلال شاہ کلیم اللہ ہن۔ اتے ایندی اشاعت ملتان توں جھوک پبلشرز نے کیتی۔

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>5pqohb26klkxsipyzs77hze81g67c6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکو دے مجموعے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33417</id>
    <revision>
      <id>73020</id>
      <parentid>70757</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8694" sha1="9zwylkconrmxam0vq44at8yy9l0yljv" xml:space="preserve">                        سرائیکی شاعری اچ اڄوکی اصناف دی ڳالھ  کروں تاں ساݙے سامݨے سرائیکو ہک جدید اصناف سخن وچ کیتا ڳیا نواں تجربہ سامݨے آندے۔ ساݙے سرائیکی وسیب دے جدید شعراء کرام ایں وݨکی کوں آزمائے اتے اپݨے مجموعہ کلام اچ شامل کیتے۔ جنہاں دی تفصیل مندرجہ ذیل ہے:

&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;                       سن ٢٠٠١ء وچ [[سفیرؔ لاشاری|سفیر لاشاری]] اپݨے مجموہ کلام اچ سرائیکوکوں شامل کیتا ۔ انہاں دا مجموعہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اساں خیرات نی منگدے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ،جیکوں سرائیکی ادبی سنگت محراب والا نے شائع کیتے ایندے وچ موجود سرائیکوں کوں ٻہوں سراہا ڳیا۔                  سال ٢٠٠١ء اچ ہی مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مونڄھے منظر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیکوں جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا ۔ایندے وچ وی ہک مخصوص حصہ سرائیکو دا شامل ہے۔ ریاض فاروق چونکہ جدید دور دا شاعر ہے۔ انہاں جدید صنف تے ٻہوں سوہنڑا کم کیتے۔سالک سادھو دا مجموعہ کلام&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سوچ سمندر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیکوںملتان توں جھوک پبلشرز سن ٢٠٠١ء اچ شائع کیتا۔ ایندے وچ وی ساکوں سرائیکی دی طرز اچ اڄوکی شاعری دا حوالہ ملدے۔ ایویں ہی سال ٢٠٠٣ء وچ ݙو مجموعے شائع تھئے۔ جیندے وچ سرائیکو دے نمونے ملدن۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;زمانہ چندر تے پُج ڳئے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; رب نواز مخمور دا لکھیا مجموعہ ہے۔جیکوں قیس قلم قافلہ کوٹ مٹھݨ نے شائع کیتے اتے ݙوجھا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ویݨ وکھوہے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ناصر جروار دا لکھیاہویا ہے۔ ایکوں سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین نے چھپیا۔&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نکھیڑے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شفقت بزدار دا لکھیا مجموعہ کلام ہے۔ ایکوں ݙوجھی واری سال ٢٠٠٥ء اچ دبستان سحر، ڈیرہ غازی خان شائع کیتا ۔ جیندے وچ سرائیکو دے نمونہ کلام ملدن۔ڈیرہ غازی خان توں ہی ناصر پبلی کیشنز دی طرفوں سن ٢٠٠٦ء وچ ممتاز غفل دے مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہنج دریا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شائع کیتا ڳیا۔ جیندے وچ اڄوکی شاعری دی صنف سرائیکو کوں لکھیا ڳئے۔

&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;                       &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;روہی ریت سمندر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; خورشید قمر لاشاری دا لکھیا کلام ہے۔جیکوں چترانگ پبلی کیشنز ، بہاول پور نے سن ٢٠٠٨ء اچ پیش کیتا۔ ایندے وچ وی سرائیکو دا ہک حصہ موجود ہے۔ عارش گیلانی دا ہک مجموعہ کلام&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اڈراک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیہڑھا خواجہ غلام فرید کلچر بورڈ،ڈیرہ غازی خان توں ٢٠١١ء، اچ چھپ کے سامݨے آیا۔ ہیں سال اچ ہی خلیل احمد فریدی جنہاں دا تعلق داڄل نال ہے۔ انہاں دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گول نی مُکدی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وچ سرائیکی کوں خاص طور تے نمائندگی ݙتی ڳئی ہے۔ انہاں دا اے مجموعہ ضوریز اکادمی ، ملتان توں چھپ کے سامݨے آئے۔سال ٢٠١٢ء اچ ساحر رنگ پوری دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;جوگ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وچ وی سرائیکو دی ݙس ملتی ہے۔ جیہڑھا جھوک پبلشرز ملتان توں چھپئے۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لُوں لُوں جاگدی تس&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ڈاکٹر گل عباس اعواݨ دا لکھیا شعری مجموعہ جیہڑھا جھوک پبلشرز ملتان توں سن ٢٠١٣ء وچ چھپیا۔ ایندے وچ وی سرائیکو دا کُجھ حصہ موجود ہے۔ ٢٠١٣ء وچ ہی ہک ٻیا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کلام فیاص&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال سامݨے آئے۔ جیندے لکھاری فیاض احمد پوری ہن اتے ایکوں چھپݨ آلے جھوک پبلشرز ملتان ہن۔ ہک ٻیا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لفظیں دے پھُل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیندے شاعر جمشید کلانچوی اعواݨ ہن۔ ہیں سال چھپ کے سامݨے آئے۔ جیندے وچ سرائیکو دی جدید شعری صنف نے قابل ذکر کم کیتا ڳئے۔ ایکوں اکادمی سرائیکی ادب بہاول پور نے شائع کیتا۔ایں توں علاوہ ڈاکٹر گل عباس اعواݨ دے شعری مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لُوں لُوں جاگدی تس&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ سرائیکی دی صنف کوں شامل کیتا ڳئے۔ سرائیکو دی جدید صنف کوں صفدر کربلائی نے اپݨے شعری مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کُفتاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وچ شامل کیتے۔ جیکوں اردو سخن (چوک اعظم) دی طرفوں سن ٢٠١٤ء وچ چھپ کے سامݨے آیا۔                       ہیں سال ہک ٻیا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;بھانبھڑ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے ناں نال جیڑھا سلیم سیفی نے لکھیا اتے جھوک پبلشرز نے چھاپیا۔ ایندے وچ وی سرائیکو دی وݨکی ملدی ہے۔

&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;                       ایویں ٢٠١٧ء اچ اقبال قریشی دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق دیاں چھلاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیکوں خالد پرنٹنگ پریس سرگودھا نے چھاپیا۔ ایندے وچ وی سرائیکو دے نمونہ کلام ملدن۔٢٠١٨ء اچ رضوانہ تبسم درانی دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ٻانہہ اچ بدھے گانے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شعری مجموعہ جیڑھا جو مکمل طور تے سرائیکو دی وݨکی ہے۔ اچ لکھیا ڳئے۔ جھوک پبلشرز ملتان توںشائع تھیا۔ایں توں علاوہ سعید ثروت دا مجموعہ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سِک سنگتاݨی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شاہد علوی وفا دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گویڑ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ہیں سال سامݨے آئے۔ جیندے وچ سرائیکی دی وݨکی تھوڑی ٻہوں موجود ہے۔ سال ٢٠١٩ء اچ احمد سعید گل دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ول آ پاروں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شبیر طاہر حمایتی دا مجموہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مزاور&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; فیض بلوچ دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تھل واس&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ سرائیکو دی صنف ہک مخصوص حصہ دے طور تے شامل کیتی ڳئی ہے۔ ایں توں علاوہ نادر لاشاری دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;گودڑی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ شاعری دیاں ݙوجھیاں صنفاں دے نال سرائیکو کوں وی شامل کیتا ڳئے۔

&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;                       سن ٢٠٢٠ء اچ سرائیکو دا کوئی شعری مجموعہ شائع نی تھیا۔مگر حافظ خد ا بخش واقف ملتانی دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیریں باڄھ  پندھیڑو&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; محمد ندیم اشرف دا شعری مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;حسن ازل چودھار ݙٹھم&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جوہر لنجواݨی دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نمِ دی چھاں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; تے سیف اللہ سیفی دے مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سوبھ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وچ کہیں  کہیں جاہ تے سرائیکو دے نمونے ملدن۔ ایں توں بعد سال ٢٠٢٢ء اچ شفقت بزدر دے مزاحیہ شعری مجموعے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; پیو استاد تے ماء استانی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اچ بنہاں شعری صنفاں دے ناول ساکوں مزاحیہ سرائیکو دے نمونے وی ملدن۔ 

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>9zwylkconrmxam0vq44at8yy9l0yljv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دینی شاعری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33420</id>
    <revision>
      <id>73030</id>
      <parentid>70765</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5066" sha1="8s1ryvgg678adhjr4bah6bod6jg0b8n" xml:space="preserve">                        دینی ادب دے حوالے نال سرائیکی شاعری دی ابتداء حضرت ملا دے نور نامے توں تھیندی ہے۔ ایندے وچ ١٥٠ شعر مثنوی دے انداز وچ لکھئے ہوئے ہن۔ اے تقریباً اڄ توں ١١ صدیاں پہلے لکھیا ڳیا ہئی۔ مذہبی شاعری [[سرائیکی ادب]] دا ہک مستقل موضوع ہے۔ ایں موضوع کوں روایت دے تناظر وچ ، کلاسیقی اتے جدید ادب دا بݨیادی حصہ قرار ݙتا ونڄ سگدے۔ سرائیکی شعری سرمائے وچ حمد، نعت  ، منقبت وچ اسلوب تے ہیت دے تجربات وی کیتے ڳئین۔ ایں حوالے نال سرائیکی وسیب دے کُجھ شاعراں دا نمونہ کلام ملاحظہ فرماؤ:

== &lt;nowiki&gt;''احد نال احمد رَلا''&lt;/nowiki&gt; ==
'''شاعر: خواجہ محمد یار فریدی'''

احد نال احمد رَلا کیوں نہ ݙیکھاں

حبیب خدا کوں خدا کیوں نہ ݙیکھاں

ہین صورت دے اولے اولے صورت آیا

محمدۖ دی صورت ݙسا کیوں نہ ݙیکھاں(٢)

'''شاعر :امید ملتانی'''

نمونہ کلام:

توں ہیں خالق مالک رازق

توں جڳ دا رکھوالا سائیں

سب خلقت محتاڄ تیڈی ہے

توں دا دا ان داتا سائئیں

باغ بہار تیݙا مظہر

پھُلاں دے وچ تیڈی خوشبو

‎

رنگاں دے وچ تیݙا جلوہ

تیݙا رنگ انوکھا سائیں

کمزوراں تے مظلوماں دا 

غربت دے ماریاں دا جڳ وچ  

آس امید تے کھٹیا وٹیا

توں ہیں ماݨ تے تکیہ سائیں(٣)   

'''حمد باری تعالیٰ'''

'''نمونہ کلام : یٰسین بلوچ'''

میکوں رب سئیں بچا چا گناہوں کنوں

کوڑی دنیا دے بے سوبھ راہوں کنوں

تیڈی بندگی کراں سبھ دی سیوا کراں

صرف اخلاق کوں اپݨا شیوہ کراں

اولے تھیوئے نہ حق سچ نگاہواں کنوں

اینویں جذبات شاہ ٹہکدے رین

یاد تیݙے دے پھل نت مہکدے رہݨ

آوئے خوشبو ایہا روز ساہواں کنوں

تار تقوے دے بت روح کوں تاری رہے

ݙے کے پرواز فلکیں اڈاری رہے

خالی راہوݨ دائیں نہ آہواں کنوں

جوی جذبہ ہے تھی کے او پورا رہے 

خاب کئی وی میݙا  نہ ادھورا رہے

فیدہ چاوئے ہا جڳ میݙیں باہواں کنوں

تیݙا ٰیٰسین اینویں کرم رہ ونڄے

دل دے اندر تیݙا ذکرضم رہ ونڄے

گھندا رہواں چمک اپڑیں چاہواںکنوں (٤)

'''نعت شریف'''

'''شاعر دا ناں:شاکر شجاع آبادی'''

ذکر تیݙے یار دا مولا کریندا رہ ونڄاں

توں وی راضی میں وی ، اپݨا ہاں ٹھریندا رہ ونڄاں

تیݙا میݙا  ہک جو ہے محبوب تاں ول ایں کروں

عرش تے توں ناں گھنیں میں اتھ چمیندارہ ونڄاں

لوک پڑھدن حج نمازاں میݙےذمے لا یہو

میں تیݙے محبوب دے سہرے لکھیدا رہ ونڄاں

توڑیں ہر دم وصل ہووئے نہ اکھیں دی سِک لہئے

ہجر وانگوں رات ڈینہہ ہنجوں وہینداں رہ ونڄاں

یار وانگوں یار دا وی یار ہوندے معتبر

کیوں نہ تیݙے یار کوں میں سجدے ڈیندا رہ ونڄاں

زندگی وچ آئے خدا توفیق شاکر کوں ݙتی

قبر وچ وی نت میلاداں میں منیندا رہ ونڄاں(٥)  

'''منقبت'''

'''شاعر: صوفی شبیر ابن بے رنگ'''

صابر صبر دی حد پیا ݙکھیندے

گھر چھوڑ تے سئیں کربلا پیا ویندے

کائنات ساری تھئی غم زدہ ہے

نانے کنوں سئیں تھیندا جدا ہے

رب دی رضا کوں چم چم تے چیندے

ہے سخت کتنی میدان کربلا

اڄ تک نی کہیں اے طے کیتی منزل

رب دا محب انے پندھ پیا کریندے

جو جو پی آوئے منزل ݙکھاری

سادات توں ہا قرآن جاری

سݨ سݨ تے رب سئیں خود داد ݙیندے

جیویں ازل توں تھی ڳیا ہا وعدہ

نہ ترک کیتا اصلوں ارادہ

کھل کھل تے سیددا لاشے چیندے

منشور اݨا اپݨا سئیں نہ بدالیس

توݨے جو سارا کنبہ کونہائیس

ظالم دے ہتھ وچ پر ہتھ نہ ݙیندے

لکھ شان پنجتن دل شاد رہسی

ݙوجڳ دے اندر آباد رہسی

پیا ابن بے رنگ تیکوں چتیندے(٦)

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>8s1ryvgg678adhjr4bah6bod6jg0b8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی ادب۔ طنز و مزاح</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33430</id>
    <revision>
      <id>72990</id>
      <parentid>70776</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10635" sha1="ngrehshk2y8qpr7at2hey0ji3ksl5co" xml:space="preserve">                         طنز و مزاح انسانی رویاں وچوں چسولا تے من بھاونڑاں رویہ ہے۔ مونڄھ منجھاری ، رووݨ کُرلاٹ تے سنجیدگی دے ُالٹ رویہ داں ناں طنز و مزاح ہے۔ آکھیا ویندے جو جیڑھا بندہ کھِل یا کھِلا نی سگدا اوہ وی کوئی بندہ ہے۔

                        خوشی غمی زندگی دا حصہ ہے۔ طنز و مزاح دے موضوع تے ہر ادب وچ لازمی طور تے موا د موجود ہوند ے۔ ایویں ہی [[سرائیکی ادب]] وچ نثر اچ تا کہیں حد تک ایں موضوع کوں خاص توجہ ݙتی ڳئی ہے۔مگر شاعری اچ ایندے اتے سرائیکی شعرا کرام کُجھ گھٹ ہی توجہ ݙتی ہے۔ چند شعراء کرام نے ہی طنز و مزاح کوں موضوع بݨائے۔ شیت ایندی وجہ اے ہے  جو ایں دھرتی واوسیاں تے ظلم ، تشدد ، جبر ، استحصال ، سیاسی تے عامرانہ دبائو نے انہاں وچوں خوشی دے عنصر کوں مار مُکائے۔

                       پر ول وی اے قدرتی امر ہے جو کوی جتنا وی ݙوکھی ہووئے کہیں نہ کہیں موقعے تے او خوش وی ضرور تھیندے۔ ایں حوالے نال محمد مظہر نیازی اپݨی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;انسان دی کہاݨی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وچ صفحہ نمبر ١٨٩ تے لکھدن جو:

( ترجمہ)&lt;nowiki&gt;''جتھاں رووݨ دی داستان مُکدی ہے۔ اتھاں کھِل ہاسیاں دی نویں داستان شروع تھیندی اے۔ ہک ڳالھ بئی وی ہے جو ݙکھ ودھ ونڄݨ تاں برداشت ودھ ونڄݨی چاہیدی اے ، پر تھیندا اے ہے جو ݙکھ ودھ ونڄݨ نال برداشت گھٹ ویندی اے۔ ان حالات اچ کھِل ہس دی پھونہار آ ونڄے تاں ݙکھ چݨ گھندی اے۔''&lt;/nowiki&gt;(٧٠)

== '''طنزیہ شاعری:''' ==
                        طنزیہ شاعری اصل وچ مزاحیہ شاعری وچوں پھٹݨ والی او شاعری ہوندی ہے۔ جیڑھی معاشرے دیاں بعض لُکیاں گُجھیاں بُرایاں اتے خراٻیاں کوں سوہنڑیں تے مٹھے انداز اچ نشاندہی کریندی ہے۔ شاعری وچ طنزیہ انداز کوں اختیار کر کے ݙکھیاں چھپیاں حقیقتاں توں پردہ ہٹایا ویندے۔

                       سال ٢٠٠ء توں ٢٠٢٢ء تائیں دا جائزہ گھدنے ہوئیں جو اتنے امن پسند اتے مٹھی زبان تے نرم لہجہ رکھݨ آلے لوکیں کنوں اے موضوع کیوں وسردا ویندے ۔ کیوں لوک مجبور ہن۔ جو او صرف ݙکھ تکلیف اتے نا انصافیاں کوں ہی شاعری دا موضوع بنڑیندے ہن۔ او کیوں کھِل ہس تے خوشیاں شادمانیاں آلی شاعری نی کریندے۔

                       سال ٢٠٠١ء، وچ زید جعفری دی مرتب کیتی ہک کتاب جیندا موضوع &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مزاحیہ سرائیکی شاعری&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، دیحوالینال ہے۔ ایں کتاب وچوں سرائیکی دے مہاندرے شعراء کرام دے مزاحیہ کلام کوں  اجاگر کر تے پیش کیتا ڳئے۔ ایں کنوں بعد سال ٢٠٠٣ء وچ منیرݨ بلوچ دا لکھیا مزاحیہ شعری مجمعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اکھریں دے پھُل&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جیکوں پیر قتال سرائیکی ابدی سنگت جلال پور پیر والا تے جھوک پبلشرز ملتان دے اڄتماعی تعاون نال شائع کیتا ڳیا۔

                       سال ٢٠٠٣ء اچ ہی ہک ٻیا مجموعہ کلام دے چھپݨ دی ݙس ملدی ہے۔ اے کلام جند وڈہ مغموم دا لکھیا ہویا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ٹھاکے پھاکے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال مٹھݨ ویلفیرء سوسائٹی راڄن پور نے شائع کیتا۔ 

                       سال ٢٠٠٥ء وچ ہک مجموعہ کلام جیندی اشاعت ݙوجھی واری ہیں سال تھئی۔ اے کلام ڈاکٹر خورشید ملک دا ہے۔ جیکوں انہاں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;خدلا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال کوٹ مٹھݨ عصائے کلیم دِگا توں شائع کروایا۔ ایندا پہلا ایڈیشن سال ١٩٩٨ء وچ شائع تھیا۔ جیکوں لوکاں ٻہوں پسند کیتا۔

                       سال ٢٠٠٦ وچ ہک مرتب تھئی کتاب دی ݙس ملدی ہے جیکوں فیض بلوچ نے مرتب کیتا جیندا عنوان&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سرائیکی شاعری وچ طنز و مزاح اے ۔ مجموعہ کلام مشعل ادب ملتان دے زیر اہتمام جھوک پبلشرز ملتان دی اشاعت ہے۔ ایں مجموعے وچ سرائیکی دے تمام شعراء دے لکھے ہوئے طنز و مزاح تے مبنی غزلاں ،ݙوہڑے، ماہیے، ھلے، قطعے، لوک گیت، منظوم قطعہ گوئی،  ڈھولے، نظماں وغیرہ شامل ہن۔ طنزیہ شاعری دے حوالینال ہک ہندو شاعر دِلو رام موجی دی ہک مشہور نظم دا بند ݙیکھو:

== '''نظم پیسہ''' ==
دولت جیندے کول زیادی

ٻیٹھا ہووے عمراں کھادی

نینگر نال کریندے شادی

ٻڈھڑیاں کوں پرنیندے پیسہ

سب کُجھ کر ݙکھلیندے پیسہ

وݙے پاپی لوبھی پکے

ݙینے دھیریں گھندن ٹکے

روکݨ والے آخر تھکے 

ایجھاں اندھ چڑھیندے پیسہ

سب کُجھ کر ݙکھلیندے پیسہ(٧١)

== '''سرائیکی شاعری وچ طنز و مزاح''' ==
'''(ممبری دا جھگڑا)'''

نمونہ کلام :

ووٹ گھݨ دی آ ڳئی واری

جندلا جت ڳئے بازی ساری

میݙی ایجھی قسمت ہاری 

خالی بکسہ ٻہہ کھڑکینداں

ممبری دا میں شوق رکھینداں

اپݨے آپ کوں ہر دا ݙٹھم

یر دا بکسہ بھردا ݙٹھم

ول میں روستہ گھر دا ݙٹھم

لمبے لمبے قدم بھرینداں 

ممبری دا میں شوق رکھینداں

جݙاں پہنچاں گھر وچالے 

ݙیکھ تے میݙا  مندڑا حال اے 

کھٹے تھی ڳئے سب گھرا والے

ذال کوں رو کے ڳل چالینداں

ممبری دا میں شوق رکھینداں

ذال نے پچھیا حال سݨا ہاں 

ٻہہ کے میݙے  نال سݨا ہاں

ووئیں وی کئی ڳال سݨا ہاں 

روکے سار حال سݨینداں

ممبری دا میں شوق رکھینداں(٧٢)

                       سال ٢٠٠٩ء وچ ݙو شعری مجموعے چھپئے۔ پہلا عبدالخالق سرور دا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کھِلدیں کھِلدیں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ، ملتان دی اشاعت ہے۔ ݙوجھا خواجہ مظفر سعیدی تے حاڄی میاں مظہر الدین دا لکھیا &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;سوغات کشکول&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے عنوان نال جھوک پبلشرز ملتان شائع کیتا۔ ایں مجموعے دی خاص ڳالھ  اے ہے۔جو ایندے وچ چھی زبانیں دی نمائندگی کیتی ڳئی ہے جنہاں وچ اردو ، عربی ، انگریزی، فارسی ، پنجابی، تے سرائیکی شامل ہن۔ 

                       سال ٢٠٢٢ء وچ شفقت بزدار دا لکھیا مزاحیہ شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیو استاد تے ما ء استانی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اردو سخن پاکستان ، چوک اعظم لیہ توں شائع تھی کے سامݨے آئے۔ ایں مجموعہ کلام وچ نظماں غزلاں ، مزاحیہ سرائیکی ، رباعیات ، خطعیات تے ݙوہڑے شامل ہن۔ شفقت بزدار دی شاعری بارے پروفیسر اختر بخاری الویندن جو :

&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;شفقت بزدار دی ظریفانہ شاعری دا ایہ عمل جیوݨ دی سکت ݙیندے۔ بندے دا حوصلہ ودھیندے ، اے عمل بندے کوں تکلیفاں نال لڑݨ دی صلاحیت ودھیندے۔ ایہا نکی جیہی کھل درد دی کیفت کوں مٹا ݙیندی اے تے بندہ ولا نرویا تھی ویندے۔ سیاݨے آہدن جیویں ضمیر انسان کوں گناہ توں بچݨ دی تݙ ݙیندے ۔ اونویں مسکار دی ݙکھیں کوں ٹالݨ دے دارو اے۔ ایہا دارو سئیں پروفیسر شفقت بزدار دے شعری مجموعے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;پیو استاد تے ماء استانی &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وچ ملسی۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; (٧٣)

                       ایں مجموعے کنوں پہلے انہاں دیاں شاعری تے مشتمل کتاباں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;نکھیڑے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ریشم رستے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; تے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کُریہہ دا قرض&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; شائع تھی چکے ہن۔ 

== '''نمونہ کلام:مزاحیہ سرائیکی''' ==
لینڈ مافیا ، ڈرگ مافیا، معافی دے ہن لائق

دہشت گردی دیں ایں گرد اچ کفن ویچ کے ݙیکھو

بچے ویچ کے ݙیکھو                            (٧٤)

== '''رباعی''' ==
نوٹ سر جی جمع کر تفریق ݙے

یورپی تفریح دی توفیق ݙے

نائٹ ساری اساں نیٹ تئیں رہوݨے

طب ݙے ، تاریخ ݙے ، تحقیق ݙے(٧٥)

==   '''ݙوہڑہ:''' ==
چوراہ تئیں ڈھیر ٹریفک ہے گپ شب دا ٹائم نیں ملدا

ساݙا میک اپ گرد غبار وطن دیکیکپ دا ٹائم نیں ملدا 

ݙتی ڈیوٹی سینہ تاݨ کے نت لُک چھپ دا ٹائم نئیں ملدا

ہک شفقت ظاہر باطن ہے گُندپ دا ٹائم نئیں ملدا (٧٦)

==  حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>ngrehshk2y8qpr7at2hey0ji3ksl5co</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی لفظیں دا کھوجی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33434</id>
    <revision>
      <id>72999</id>
      <parentid>70780</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8895" sha1="rrl5glqufpsoq6fcs9dyd3vb8rqati6" xml:space="preserve">                        سئیں غلام فرید صیب نال میݙا تعارف تاں اُنہیں دیاں کتاباں ’’مُرکݨیاں‘‘ تے ’’کچکوݙیاں‘‘ نال تھیا۔ ول ہِک ݙینہوار اُنہاں اُچیچا پندھ کیتا تے میکوں قرطبہ یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان ملݨ تشریف گھِن آئے۔ وݙے بندے دا اے وصف ہے ڄو اُوندی شفقت ہر جھاہ تے ہر کہیں واسطے ہوندی ہے۔             ایں ملاقات اِچ پتہ لڳا ڄو سئیں غلام فرید صیب سرائیکی لفظیں دی ڳول اِچ ٹُر پیئن۔ ڈھڳ سارا پندھ کر چُکین پرلفظیں دی ڳول جاری ہے ۔ سچ آہدن ڄو سیاݨے بندے دی ڳول نئیں مُکدی۔ 

                       انسان نے اپݨی طویل تریخ اِچ ڄتھاں ٻہوں ساریاں قابل ذکر کامیابیاں حاصل کیتن، اُنہیں اِچوں ہِک اہم ترین کامیابی اوندا زبان سکھݨ ہے۔ زبان توں بغیر انسان دا تصور وی نئیں کیتا ونڄ سڳدا۔ زبان اوکوں ݙوجھیاں مخلوقات توں معتبر بݨیندی ہے۔ ایندے نال وسیبی رشتے بݨاوݨ، ساری تہذیب، ساری ثقافت ، انسان دے سارے اخلاقی قدراں، زبان نال جُڑیاں ہویاں ہِن۔ تعلیم، تربیت سب کجھ ایندے نال جُڑا ہویا ہے۔

                       زبان کیا ہے؟ زبان اظہار دا وسیلہ ہے ، بامعنی تے متواتر آوازاں دا سلسلہ ہے، زبان ساݙے خیالات دی ترجمان ہے، اے ساݙے جسمانی حرکات دی وی ترجمانی کریندی ہے ۔ انسان اے ترجمانی ’’ٻولݨ ‘‘نال کریندے۔ لفظیں دی ادائیگی، آوازاں، او آوازاں ڄیکوں ٻیا انسان سمجھ سڳے۔ تے ڄیں ویلے چاہوے اوکوں دُہرا وی سڳے۔ انہاں ساریاں ڳالھیں کوں زبان آہدن۔

                       ایکوں مزید وضاحت نال بیان کروں تاں ایں آکھ سڳدے ہیں ڄو ڄبھ نال کڈھیاں ڳیاں او آوازاں ڄنہاں کوں سݨیا، سمجھا تے دہرایا ونڄ سڳے ۔ لفظیں دا مجموعہ ڄیکوں ہِک خاص ترتیب نال کیہیں انسانی گروہ دے لوک ہِک ٻئے نال الاوݨ سانگھے ورتیندن، زبان سݙویندے۔

                       ڳالھیں کیتم، آوازاں ، آوازیں دی ہِک ترکیب تے ترتیب تے تریجھی ڳالھ انساناں دے خاص گروہ دے درمیان ڳالھ مہاڑ دا ذریعہ، چوتھی ڳالھ ڄیکوں سُݨا ، سمجھا تے ول دہرایا ونڄ سڳے ، اوکوں زبان آہدن۔

                       سئیں غلام فرید صیب سرائیکی زبان دی ڳول اِچ ٹرن تاں اپݨی تحقیق کوں ماہرین لسانیات دے حوالے ݙے کے معتبر بݨائے نیں۔ ظاہر ہے ڄیڑھیاں سہولیات جیوکس، شیکل ، ایف بی جے کوئیپر ، مائیکل ویزل تے ٻیاں کھوجیاں کول مجود ہن ، او سئیں غلام فرید صیب کول کائینی۔ بھل اُنہاں اپݨی کاوش نال آپݨی تحقیق کوں مستند بݨائے۔

                       اُنہاں سارے محققین (کھوجیاں) دا مطالعہ کیتے ، اینڈریو جیوکس ، شوکت مغل تے سردار سعداللہ خان کھیتران ، اُنہاں دی کھوج (تحقیق) دے بنیادی مآخذ ہن کیوں ڄو انہاں تریہاں نے سئیں غلام فرید صیب توں پہلے سرائیکی زبان تے کم کیتے تے سرائیکی لغات مرتب کیتے نیں۔

                       زبان دے ماہرین ݙسیندن ڄو ابتدائی سومیری رسم الخط اِچ ’’ملوہا‘‘ یعنی قدیم ملتان دے بارے معلومات ملدن ۔ (ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر)

                       محترم غلام فرید صیب [[سرائیکی زبان]] دا ایرا ویدک ادب نال جُڑیندن۔ اُنہاں دے موجب ’’رگ وید‘‘ سپت سندھو علاقے اِچ ستھی ڳئی اے۔سپت سندھو دا مطلب ہے ’’ست دریاواں توں سیراب علاقہ‘‘ ست دریاواں توں مُراد سندھ،راوی، چناب، جہلم، ستلج ، بیاس تے ہاکڑا (گھاگھرا) ۔ ویدک ادب اِچ اِنہاں دریاواں دی محبت اِچ گیت لکھے ڳئین۔ آریاواں نے ہِک دریا کوں ’’سرسوتی‘‘ دا ناں وی ݙتے۔ اڄوکے ماہرین وی پنجاب دے پنڄ دریاواں توں علاوہ سندھ تے سرسوتی کوں ملا تے سَت دریا ڳݨ ویندن۔ اے دریا ہیڈ پنجند دے مقام تے ونڄ ملدن۔ (سید مظہر جمیل، جدید سندھی ادب، ص267)

                       غلام فرید صیب دے موجب ایف بی جے کوئیپر دے موجب ’’رگ وید‘‘ اچوں 383ایجھے لوظ ملن ڄیڑھے سنسکرت دے نئیں بھلکہ اے اوں زبان دے لفظ ہِن ڄیڑھی زبان آریاواں دی آمد توں پہلے سپت سندھو دے علاقے اِچ ٻولی ویندی ہئی۔

                        سئیں غلام فرید صیب اپݨی تحقیق نال ویدک ادب دا ویورا کیتے تے ایں نتیجے تے پہنچن ڄو سرائیکی زبان دا تعلق برصغیر دیاں زباناں دے کیں خاندان نال نئیں۔ اے ہِک وݙی بھرویں کوشش ہے۔ لفظ ڳولݨ، اوندے خاندان دا پتہ کرݨ تے اوندے معنی وی ݙسن۔ محترم غلام فرید صیب دا اے کم سرائیکی دھرتی کیتے قابل فخر کم ہے تے او لوک ڄیڑھے سرائیکی زبان دے بارے نامناسب رائے رکھیندن ، اُنہاں کوں مدلل تے مستند جواب ہے۔

                       سئیں غلام فرید صیب دی اے تحقیق سرائیکی دی قدامت ثابت کریندی ہے تے ایندے نال ای سئیں غلام فرید صیب کوں وی ہِک وݙا کھوجی (محقق) ثابت کریندی ہے۔

                       رگ وید اِچ مجود ہِک لفظ ’’کاݨا‘‘ کوں مائیکل ویزل دی ہِک اَکھ آلا (one eyed) لکھدن تے اے لفظ اڄ وی ایہو معنیس ݙیندے۔ لفظیں دی تندیر دے 51نمبر تے سئیں غلام فرید صیب ہِک لفظ ’’بالا‘‘Bala لکھدن۔ اے لفظ چھت اِچ استعمال تھیوݨ آلا لکڑی دا چھوٹا ٹکڑا دے معنی اِچ گھِندن۔ اُنہاں دے موجب مستشرق محقق ’’جیوکس‘‘ وی ایں لفظ دے ایہو معنی درج کریندے۔

                       رگ وید دا ہِک ٻیا لفظ ’’وٻلݨ‘‘ توں گھدا ڳیا لفظ ہے ۔ سردار سعداللہ خان کھتران (مرحوم) ایندا مطلب بدحواس، پریشان، حیران لکھدن۔ ’’وٻلاہویا، وٻلی ہوئی‘‘ اے لفظ اڄ وی ساݙے وسیب اِچ ٻولے ویندن۔

                       محترم غلام فرید صیب ایں کتاب اِچ اے ڳالھ ثابت کرݨ اِچ کامیاب رہ ڳیئن ڄو سرائیکی آریاواں دی آمد توں وی پہلے دی زبان ہے۔ اے ہند آریائی زبان نئیں ، بلکہ اے سندھ وادی دی زبان ہے۔ غلام فریدصیب دی اے تحقیقی کتاب پڑھ تے ڈھڳ ساری خُشی تھئی اے ۔ اُنہاں ٻہوں اعلیٰ تے شاندار کم کیتے ، اے زند ہ راہوݨ آلا کم ہے ، مدلل ہے، مستند ہے تے ہر سطح دے قاری کوں سمجھ آونڄݨ آلے انداز اِچ لکھا ڳئے۔

                       غلام فرید صیب ڈھڳ ساریاں مُبارخاں، ڈھڳ ساریاں دُعائیں۔

ڈاکٹر گل عباس اعوان

گلشن ِ عباس، لیہ

08/01/2025 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>rrl5glqufpsoq6fcs9dyd3vb8rqati6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی ۔ ام اللسان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33438</id>
    <revision>
      <id>72989</id>
      <parentid>70784</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2494" sha1="qgjyhi7v7idyfcjxz7hbkl1nl0wu1eg" xml:space="preserve">سئیں غلام فرید دا تعلق ڈھکی ، دیرہ اسماعیل خان نال ہے، انہاں دا شکریہ جو انہاں [[سرائیکی زبان]] بارے ہک بہترین تحقیقی کتاب سرائیکی قوم کوں دان کیتی ءِ ۔ آپ کتاب دا ناں ’’ سرائیکی ۔ سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان ‘‘ ہے۔ بیشک سرائیکی موجودہ پاکستان دی سب توں وݙی تے ابتدائی زبان ہے۔ کتاب دے بارے ءِ چ ہک ڳالھ تاں اے ہے جو اے کتاب وݙی کتاب دا ہک حصہ ہے۔ ایں توں ݙوڑا حصہ باقی ہے، جیندی اشاعت ݙوجھے مرحلے ءِ چ تھیسے۔ ݙوجھا تے وݙا حصہ انشاء اللہ ٻہوں جلدی شائع تھیسے ،لسانیات دے طالب علمیں دے نال نال لٹریچر دے طالب علمیں کوں وی علمی خزانہ حاصل تھیسے تے سرائیکی دی عظمت تے قدامت سامھے آئوسے۔ 

ہک ٻئی ڳالھ دی وضاحت وی ضروری ہے جو کتاب ءِ چ اکثر سندھ وادی دا ذکر آئے۔ لوظ سندھک وی ورتیا ڳے، ایندا مطلب سرائیکی خطہ ہے کیوں جو سندھ دا مطلب دریا تھیندے تے سرائیکی خطہ سپت سندھو یعنی ست دریاویں دی سر زمین ہے، سرائیکی خطہ ہی وادی سندھ ہے تے وادی سندھ دا مرکز وی ہے۔ اے وضاحت ایں واسطے کیتی ویندی پی اے جو اڄ سندھیں کوں اپݨا صوبہ سندھ مل ڳئے تے سرائیکی قوم دا وطن وسیب کھس گھدا ڳے، سرائیکی قوم دے وطن دا وݙا حصہ پنجاب کھسی کھڑے تے ٻیا حصہ خیبرپختونخوا دے قبضے وچ ہے۔ سرائیکی صوبہ سندھ دی مُنڈھلی تے وݙی زبان ہئی اُتھاں وی سرائیکی کوں ماریا ویندا پے ۔ ایں کتاب کوں پڑھݨ آلے سارے پڑھاکو اے ڳالھ پَلے ٻدھن جو سرائیکی ماء یعنی ام اللسان ہے تے سندھی ، پنجابی سمیت پاکستان دیاں ٻیاں زباناں ایندیاں دِھیاں ہن۔ 

ادارہ جھوک 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>qgjyhi7v7idyfcjxz7hbkl1nl0wu1eg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رگ وید اِچ ہڑپا آلاں دی زبان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33445</id>
    <revision>
      <id>73025</id>
      <parentid>70791</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38984" sha1="hjj966qm1s2ogv8uj2kymfh7qzna3v3" xml:space="preserve">== Language of Harappans in Rigveda ==
ہڑپا آلاں دی زبان دا پتا کڈھݨ دا اصل مُنڈھ تاں او اکھر ہِن ڄیہرھے موہن جو داڑو تے ہڑپا اِچوں لدھیاں ہویاں 4000توں ودھ مہراں تے اُکرے ہوئے ہن۔ بھل انہاں اکھراں کوں پڑھݨ اِچ ڄیہرھے مُنڈھلے اوکھ ہِن او تاں ہِن پئے انہاں دے نال انہاں دے معناں کوں سمجھݨ وی ٻہوں اوکھا ہے۔ تے سبھ توں وݙا اوکھ تاں او نملوم زبان ہے ڄیں دے وِچ اے اکھر لکھے ڳئے ہِن۔ انہاں مہراں دے بھیت کوں کھولݨ (deciphering) دیاں اڄ تائیں 150 توں ودھ کوشتاں کیتیاں ڳیاں ہن۔ بھل حالے تائیں کائی ہِک وی سپھل نئیں تھئی۔ انہاندے کھولݨ آلے ہِک عام غلطی تاں اے کریندن ڄو اپݨے نمتوں ہِک زبان کوں اڳوں رکھ کے اوندے پراݨے نمونے (proto type)سانگے اوں کوں پڑھدن۔ ہِک تاں اے ڄیہیں وٹوک دی صحت اتبار دے قابل نئیں ہوندی تے ݙوجھا اے وٹوک ویلے تے علاقے دے کلچر کوں سمجھے بغیر کیتے ڳئے ہن۔ وت ایں تراویں کیتیاں ہویاں اپݨیاں اپݨیاں تفسیراں کوں صحیح وی سمجھا ویندا ہے۔ ایں کیتے اڄوکی دنیاں اِچ ہڑپا دی زبان بارے کئی مفروضے پاتے ویندے ہِن۔ کجھ عام مقبول مفروضے اے ہِن۔

(۱)               ہِک مفروضا ڄیہرھا ایں ویلے دنیاں دے علمی حلقاں اِچ ٻہوں مقبول ہے او سئیں ہینری ہیرس ہوݨاں 1950 اِچ دنیاں دے سامݨھے گھِن آئن۔ انہاں دے بھاݨے ہڑپا آلاں دی زبان دراوڑی یا ایندے نال رلدی مِلدی کائی زبان ہئی۔ ایں مفروضے کوں کئی جگ سیاپوں لسانی ماہراں دی اشیرباد وی حاصل ہے۔ انہاں لسانی ماہراں اِچ کامل زویلے بِل، آسکوپرپولا تے ایراواتھم مہا دیوان ڄیہاں وݙے ناں آندن۔(1، 2)

(۲)             سئیں مائیکل ویزل ہوݨاں ہِک ٻہوں سرکڈھے لسانی ماہر تے سنسکرت زبان دے ٻہوں وݙے ڄاݨو ہن۔ انہاندے بھاݨے ہڑپا آلاں دی زبان آسٹرو ایشیا ٹک (Austroasiatic) زباناں دی کائی لڑی ہے یا انہاں آنگوں سابقاں نال سجی ہوئی کائی زبان ہے ڄیں کوں او پارامنڈا (Para Munda) زبان دا ناں ݙیندن۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو اے اسٹروایشیاٹک زباناں دے منڈا ٹول دی کائی ذیلی زبان ہے ۔ بھل ایندا پیو ݙاݙا اڄوکیاں منڈا زباناں کولوں وکھرا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے بھاݨے رگ وید دیاں اوائلی رچھݨاں تے ایں زبان دا چنگا بھلا اثر ہے۔ ڄیں ویلے دراوڑی چھڑیاں پچھلیاں رچھݨاں اِچ وی ٻہوں گھٹ ݙسیندی ہے ایں کیتے سئیں ویزل ہوݨاں دے بھاݨے آسٹروایشیاٹک (منڈا) لوک ای سندھ وادی دے پیلھے واسی ہِن۔ (3)

(۳)              اے مفروضا وی ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان کیہیں مک ڳئے ٹول (Lost Phylum) دی زبان ہے۔ ڄیں دی کائی جیندی نشاݨی ایں ویلے دنیاں تے مجود کائینی یا شیت ایندے کجھ نشاݨ وسطی ہندوستان دی نہالی زبان اِچ ملدن ڄیہرھی آپ وی اݨی تے کھڑی ہے۔ سئیں کوئیپر، کوپر، ویزل ، شیفل تے برگر ہوݨاں ایں مفروضے دے حامیاں اِچوں ہِن۔ (4)

(۴)            سئیں شکاریپورا رنگا ناتھ راؤ ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان پراݨی ہند آریائی Proto-Indo Aryanزبان ہئی ڄیہرھی ہند یورپی (Indo European) زباناں دے ٻہوں وݙے ٹولے نال ڳنڈھی ہوئی ہئی۔ (5)

(۵)             سیݨ ملاتی جے شنڈج ہوݨاں دا خیال ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان تے میسو پوٹیمیا آلاں دی زبان ہکا ہئی۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو رگ وید اِچ ڄیہرھے غیر آریا اسور قبیلے دا ذکر آئے او اشور (اڄوکے شام) کولوں آیا ہویا ہئی۔ اشور کولوں آندے ہوئیں او اپݨی سامی یا سمیرین زبان وی نال گھِن آیا ہے۔ ایں کیتے آریاں کولوں پیلھے ہڑپا دے واسیاں دی زبان سامی یا سمیرین زبان ہئی۔ سئیں ڈاکٹر غلام نبی بلوچ ہوݨاں وی آدھن ڄو موہن جوداڑو آلاں دی زبان کائی غیر آریائی سامی صفت زبان ہئی۔(6)

(۶)            سئیں کولن ماسیکا ہوݨاں ہڑپا آلاں دی زبان کوں نملوم زبان (Language X) دا ناں ݙیندن۔ ڄݨیں انہاں دا خیال ہے ڄو ہڑپا آلاں دی اپݨی زبان ہئی تاں سئی بھل اے پتا کائینی ڄو او کیہرھی زبان ہئی۔ ایں کیتے انہاں اینکوں (Language X) اکھ ݙتا ہے۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو ہندی زبان اِچ اُدھار گھِدے ڳئے وہیبے دے 30 فیصد لوظ تے اصطلاحیں نہ ہند آریائی زباناں دے ہِن، نہ دراوڑی تے نہ منڈا زباناں دے۔ وت اے سوآل تاں بݨدا ہے ڄو اے30 فیصد لوظ کیہرھی زبان دے ہِن۔ اِتھاں اساں پک نال اے آکھ سڳدے ہائیں ڄو وہیبے دے اے 30 فیصد لوظ تے اصطلاحیں یقینا اوں زبان دے ہِن ڄیرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے سپت سندھو وسیب دے ہالیاں دی زبان ہئی۔(7)

                       انہاں مفروضاں اِچوں چوتھے تے پنڄویں مفروضے کوں تاں علمی حلقاں اِچ بیخوند کا سمجھا ویندا ہے۔ البتہ ٻنھاں مفروضاں تے یونیورسٹیاں، کالجاں تے ایں وچا نال دلچسپی رکھݨ آلے اداراں اِچ اڄ وی کم تھیند اپیا ہے۔ انہاں مفروضاں اِچوں اے مفروضے ڄو آریاں کولوں پیلھے دراوڑی تے دراوڑیاں کولوں پیلھے آسٹروایشیاٹک (منڈا) لوک سندھ وادی اِچ راندھے ہن تے اپݨے اپنیْ ویلے اِچ انہاں دیاں زباناں دا اتھاں راج ہئی۔ انہاں مفروضاں تے پچھلے پناں اِچ چنڳی کھُل کے ڳالھ تھی ڳئی اے۔ ڄیں دے کول سِٹا اے نکھتھا ہے ڄو آسٹروایشیاٹک (منڈے) تے دراوڑی لوک کݙاہیں وی سندھ وادی اِچ نئیں آئے تے نہ انہاں دیاں زباناں کݙاہیں اتھاں الائیاں ٻولیاں ویندیاں ہن ۔ ڄے تائیں تریجھے مفروضے دی ڳالھ ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان کیہیں مُک ڳئے ٹول (Lost Phylum) دی زبان ہے ڄیں دی کائی جیندی نشاݨی ایں ویلے دنیاں تے کائینی۔ ایں بارے حقی ڳالھ تاں اے ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان مُک نئیں ڳئی بھلکہ او اڄ وی جیندی ہے۔ زبان مُکدی یا مردی اوں ویلے ہے ڄݙاں اوں دے اَلاوݨ آلا چھیکڑی آدمی وی مرویندا ہے ڄے تائیں کیہیں زبان دے الاوݨ آلا کوئی ہِک آدمی وی ایں بھوئیں تے جیندا ہے تاں او جیندی زبان ہے۔ رڳ وید اڳواہ ہے ڄو آریے ڄیں ویلے (1500 ق م ) سندھ وادی اِچ آئن تاں ہڑپا آلاں دے لکھاں پتر پوترے تے جھلوترے ایں دھرتی تے مجود ہن۔ تے ظاہر ہے ڄو انہاں دھرتی ڄایاں نال انہاں دی ماء ٻولی وی ایں دھرتی تے راج کریندی ہئی۔ انہاں لکھاں دھرتی ڄایاں دی زبان کوں مردا یا مُک ڳئی زبان آکھݨا کیہیں پال تے وی نئیں ٹھاندا۔ ایں بارے ڈاکٹر سہیل بخاری ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو برصغیر اِچ الائیاں ٻولیاں ونڄݨ آلیاں اڄوکیاں زباناں آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے دیاں اِتھاں الائیاں ٻولیاں ویندیاں ہن۔ انہاں دے وِچ اڄ ݙینھ تائیں کوئی تروٹا نئیں آیا۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو

                        ’’ہماری بھاشائیں رگ وید کی تصنیف اور آریوں کی آمد سے پہلے بھی اپنے اپنے علاقوں میں بولی جاتی تھیں۔ جس طرح آج بولی جارہی ہیں۔ یہ تو قطعی طور پر نہیں کہا جاسکتا کہ ہندوستان میں آریوں کی آمد سے کتنی مدت پہلے ان کا رواج ہوا۔ البتہ یہ بات یقینی ہے کہ جب سے یہ اس برصغیر میں وضع ہوئی ہیں تسلسل کے ساتھ بدستور رائج چلی آرہی ہیں اور ان ہزاروں برسوں میں کوئی ایک قلیل عرصہ بھی نہیں گزرا جس میں ان کا چلن رک گیا ہو۔ ‘‘(8)

                       ڈاکٹر سہیل بخاری ہوݨاں دے ایں بیان کولوں کئی ڳالھیں دا پک تھیند اہے ہک تاں اے ڄو سئیں ڈاکٹر سہیل بخاری ہوݨاں پکے یقین نال آدھن تے ایندے وِچ شک دی کائی گندائش ای نئیں ڄو برصغیر پاک تے ہند اِچ آریاں دے آوݨ کولوں پیلھوں الائیاں ٻولیاں ونڄݨ آلیاں زباناں دے ایرے تے مُنڈھ اتھائیں (برصغیر اِچ) ای ٻدھے ڳئے ہن۔ اے کناہوں ٻاہروں آیاں ہویاں یا مانگویاں نئیں۔ ڄیویں ڄو پِچھلے پناں اِچ اساں اے ݙساآئے ہائیں ڄو برصغیر اِچ انہاں زباناں دے ایرے وِچکارویں پتھرکے دور (Mesolithic Epoch) اِچ ٹھُلی چمبڑی آلے ذناوراں (Pachyderm) دا شکار کرݨ آلے لوکاں رکھے ہن۔ ݙوجھی ڳالھ ڄو انہاں زباناں دے وجود اِچ آوݨ کولوں گھِن کرانگی اڄ ݙینھ تائیں انہاں کوں الاوݨ ٻولݨ آلے وی اِتھائیں (سندھ وادی اِچ)مجود رہے ہن تے انہاں دیاں زباناں وی ۔ غُذریل ہزاراں ورھاں اِچ انہاں دے وِچ کِتھائیں تھولا ڄیہاں تروٹا وی نئیں آیا۔ اِتھاؤں پک تھیند اہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان نہ مکی ہے تے نہ موئی ہے بھلکہ او اڄ وی جیندی ہے۔

                       ڄے تائیں ہڑپا آلاں دی زبان دا وسطی [[ہندوستان]] دی اݨی تے کھڑی زبان نہالی تے اوندے نال کسندا (Kusunda) بروشسکی یا کیہیں ٻئی تبتوبرمن زبان نال ڳانڈھا جوڑݨ دی ڳالھ ہے۔ ڄیویں ڄو سئیں ویزل ہوݨاں دا خیال ہے تاں اے وی ٹھیک نئیں۔ کیوں ڄو کیہیں وی زبان دی پرکھ پڑچول تے پِچھورا کریندے ایلے اوں علاقے تے اوں ویلے دے کلچر کوں گھنگھالݨا لازمی ہوندا ہے ڄتھاں او زبان غُذرے ویلاں اِچ اَلائی ٻولی ویندی ہئی تے نالے محقق کوں اوں علاقے دے اڄوکے کلچر تے زبان کوں وی سامݨھے رکھݨا پوندا ہے۔ بھل ہڑپا آلاں دی زبان دی پرکھ پڑچول کریندے ایلے انہاں اصولاں کوں کنڈ دے پِچھوں سٹ ݙتا ویندا ہے۔ ہڑپا آلاں دی زبان تے تحقیق کریندے ویلے سبھ توں پیلھے اوں علاقے دی اڄوکی زبان ، اوندے لوظاں دے جوڑ توڑ (etymology) تے صرف نحو دے قیداں کوں پرکھا ونڄݨا چاہیدا ہے۔ ہڑپا ڄیہرھے علاقے (سپت سندھو) اِچ مجود ہے۔ پیرا ہمیشاں گھر کول ای ٹردا ہے۔ اساکوں یقین ہے ڄو ڄیکر کوئی محقق سپت سندھو علاقے دی اڄوکی زبان دا پوری دیانت داری نال پیرا چائی ونڄے تاں او اوں کوں ہڑپا آلاں دی 4500ورھیں پراݨی زبان تائیں ضرور نے پُچائیسی۔ ایں مارے اساں اے آکھ سڳدے ہائیں ڄو ہڑپا آلاں دی زبان نہ موئی اے تے نہ مُکی اے بھلکہ او اڄ وی ہِک جیندی جاگدی تے اگھاں ودھدی زبان ہے۔

                       اصل اِچ پچادھی سوجھواݨ ہِک ٻئے پھڑپھنج اِچ وی پوویندن ڄیں پوروں او ہڑپا آلاں دی اصل زبان تائیں نئیں پہنچ سڳدے۔ او پھڑپھنج اے ہے ڄو پچھادھی علماء برصغیر دیاں یکیاں زباناں (منڈا تے دراوڑی زباناں کوں چھوڑ کے) کوں ہند آریائی زباناں دے ٹول دیاں زباناں سمنجھ کے انہاں دی بُرت ای نئیں بھنیندے۔ ایں کیتے انہاں دی تحقیق دا ہکمونھاں زور ہڑپا کولوں پرے پرے دیاں زباناں ڄیویں منڈا، دراوڑی تے تبتوبرمن ٹولاں دیاں زباناں دو راندھا ہے۔ ایں کیتے چونکہ انہاں دی تحقیق دی پیلھی سِلھ ای ݙنگی رکھی ویندی ہے تاں اوندے اُتے اُسارا ہویا یکا محل ای ݙنگا تھی ویندا ہے۔ ہڑپا دیاں مہراں دے اڄ ݙینھ تائیں نہ پڑھے ونڄݨ دی ہک وݙی وجھاں اے وی ہے ڄو اے اکھر ڄیہرھی دھرتی تے اکورے ڳئے ہن انہاں کوں کھولݨ کیتے اوں دھرتی دی اڄوکی زبان کوں ازمایا ای نئیں ویندا۔

                       ڄے تائیں سئیں ماسیکا ہوݨا ں دا خیال ہے ڄو ہڑپا آلے کائی نملوم زبان (unknown language) الائندے ہن ڄیں کوں او Language X دا ناں ݙیندن۔ سندھ وادی دے ترقی یافتہ معاشرے، اوں دے تنگھیر ، میسوپوٹیمیا تے وسطی ایشیا تائیں کھِنڈے ہوئے اوں دے سداگری ڳانڈھاں تے اوں دی نسلی مکاݨ دی کائی اڳواہی دے نہ ہووݨ پوروں سئیں فیئر سروس ہوݨاں سئیں ماسیکا دے ایں مفروضے کوں رد کرݙیندن ڄو ہڑپا آلاں دی زبان نملوم ہئی۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو:

&quot;Arguments that the Harappan spoke an unknown language appear to be denied by the evidence for the importance of their culture. Further more, there is no evidence that the end of the Harappan civilization was caused by a genocide and an extinction of the race&quot;. (9)

                       اے بحث ڄو ہڑپا آلے کائی نملوم زبان الائندے ہن۔ انہاں دے کلچر دی اہمیت کوں سامݨھے رکھیندے ہوئیں ایویں لڳدائے ڄو ایں کوں رد کرݙتا ونڄے۔ ٻیا اے ڄو انہاں دے قتلام تے نسل کُشی دی وی کوئی اڳواہی نئیں ملدی۔ ایندے کول اڳلے پنے تے سئیں فیرسروس ہوݨاں اپݨا فینصلا سݨائندے ہوئے آدھن ڄو:

&quot;In all there is a continum of settled life and no evidence for its disruption untill post Harappan times. On this basis we can consume that the Harappan language was rooted on the one side in that continum and on the other was powerfully influenced by languages indigenous to the West.&quot;  (10)

                       ݙٹھا ونڄے تاں ہڑپا آلاں دے جیوݨ اِچ ہڑپائی تہذیب دی مکاݨ دے پچھوں تائیں وی رہائشی تسلسل مجود رہیا ہے۔ ایندے وِچ تروٹے یا خلل دی کناہوں کائی اگواہی نئیں ملدی۔ ایں تڳ تے اساں پوری تراویں اے سمنجھ سڳدے ہائیں ڄو ہڑپا آلاں دی زبان دیاں ڄڑھاں ایں تسلسل اِچ ہن۔ ڄیں ویلے ٻئے پاسوں ایندے اُتے پچادھی زباناں دا اثر وی ٻہوں ڈھڳ ہے ۔ اے تاں چٹ چاندݨی ڳالھ ہے ڄو ہڑپائی تہذیب دی مکاݨ دے پچھوں وی سندھ وادی دے دھرتی ڄائے کنائیں ڳئے نئیں بھلکہ سندھ وادی اِچ مجود رہے ہِن۔ انہاں دے رہائشی جیوݨ دا اے تسلسل انہاں دی زبان دے تسلسل تے وی بکھدی مہر لاݙیندا ہے ۔ ایں نشابر حقیقت دے ہوندے ہوئے ہڑپا آلاں دی زبان کوں نملوم (Unknown) زباں تاں نئیں آکھا ونڄ سڳدا۔ البتہ اوں کوں سندھ وادی دیاں اڄوکیاں زباناں اِچوں سیاݨݨ تے نشابر کرݨ دی ضرورت ہے۔

                       ہڑپا آلاں دی زبان دا پیرا کڈھدے ہوئیں مہراں تے اُکرے ہوئے اکھر تاں ایں ویلے تائیں اساݙی کائی مَدَت نئیں پئے کریندے تے نہ آوݨ آلے قریبی ویلے اِچ ایندی کائی امیند کیتی ونڄ سڳدی ہے۔ البتہ ایں بارے مہراں دے دستی پچھوں ستھی ونڄݨ آلی رگ وید ڄیہرھی لمیں ایشیا دی سبھ توں پراݨی مجود کتاب ہے اساݙے ٻہوں کمیں آسڳدی ہے۔ رگ وید وݙی حد تائیں اوں علاقے اِچ ستھی ڳئی اے ڄتلے تائیں سندھ وادی دی تہذیب تنگھری ہوئی ہئی۔ ایں کیتے علماء ایں علاقے کوں پنڄواں وید وی آدھن کیوں ڄو رگ وید ایں علاقے دی شاعری، مذب ، وسیبی رسماں ریتاں تے زبان دی پیلھی تے پکی اگواہ ہے ۔ رگ وید ہند یورپی (IE) زباناں دی لڑی ویدک سنسکرت اِچ سندھ وادی دی مکاݨ دے دستی پچھوں آلے ویلے اِچ ستھی ڳئی اے۔ اتھاں اے نشابر کرݙیوݨا ٻہوں ضروری ہے ڄو رگ وید ہڑپا آلاں دی زبان اِچ تاں نئیں ستھی ڳئی بھل انہاں دی زبان دے سیکڑاں لوظ ایں دے متن اِچ رل ڳئے ہن۔ رگ وید ستھی تاں زبانی ڳئی اے بھل ایں کوں رٹا ایں شان دا لایا ڳیا ہے ڄو ایندا لوظ تاں کیا ہِک صوت وی اُتے تلے نئیں تھیوݨ ݙتی ڳئی(11)۔ ویدک سنسکرت ٻہوں پراݨی ہند آریائی زبان ہے ۔ ایندا ڳانڈھا ہند ایرانی زباناں کول تھیندا ہویا ہند یورپی زباناں دے ٻہوں پراݨے کھِنڈل ٹول نال نے تھیند اہے۔ رگ وید اِچ 4 فیصد لوظ نہ تاں ہند آریائی زباناں دے ہن تے نہ ہند یورپی زباناں دے۔ بھلکہ اے لوظ انہاں کولوں وی ٻہوں پراݨی سندھ وادی دی مقامی زبان دے ہن۔ 1955 اِچ سئیں برو (Burrow) ہوݨاں رگ وید اِچوں کوئی 500لوظ اے ڄیہاں کڈھن ڄیہرھے نہ ہند یورپی زباناں دے ہن تے نہ ہند ایرانی یا ہند آریائی ہن۔ بھلکہ او کیہیں اوپری زبان دے لوظ ہن۔ او اے وی آدھن ڄو رگ وید دے اوائلی منڈلاں اِچ اے ڄیہاں لوظ قدرے گھٹ تے چھیکڑی منڈلاں اِچ ٻہوں ڈھڳ ہن۔ ٻنہاں ویداں اِچ تاں انہاں دی ڳݨت سیکڑاں کولوں ٹپ کے ہزاراں تائیں لڳی ویندی ہے۔ انہاں دے بھاݨے اے لوظ کیہیں اے ڄیہاں ہندوستانی زبان دے ہن ڄیہرھی آریاں دے طوفانی دھاڑاں پوروںمعدوم تھی ڳئی ہے۔ ڄیں ویلے ایف ۔بی۔جے کوئیپر خاص رگ وید اِچ انہاں غیر ہند آریائی لوظاں دی ڳݨت 383 ݙسائندن ۔ ڄیہرھے رگ وید دے یکے لوظی بھنڈار دا 4 فیصد بݨدن ۔سئیں اوبر لائیز (Oberlies) ہوݨاں اپݨے ٻہوں محتاط اندازے نال انہاں دی ڳݨت 344کولوں 358 دے وِچکار گھِن آندن ۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو سئیں کوئیپر ہوݨاں دی ݙتی ہوئی فہرست اِچوں ڄیکر آدمیاں تے جھاہیں دے ناں کڈھ ݙتے ونڄن تاں وت اے 211کولوں 250لوظ رہے ویندے ہِن۔ اتھاں انہاں غیر آریائی لوظاں دی ڳݨتری دی کائی اہمیت نئیں بھلکہ یکی اہمیت ایں ڳالھ دی ہے ڄو آریاں دی زبان ویدک سنسکرت اِچ اوں ویلے دے سندھک دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی دے اِتلے ڈھڳ سارے لوظ مجود ہن۔ انہاں لوظاں دی رگ وید اِچ مجودگی یقینا ثبوت ہے ایں ڳالھ دا ڄو اے لوظ اوں ویلے آریاں دی زبان اِچ نہ چھڑے عام ورتارے اِچ ہن بھلکہ انہاں دی زبان تے اتلے چڑھ ڳئے ہِن ڄو انہاں دے رشیاں ݙچکے مُتوں انہاں کوں اپݨی مذبی شاعری اِچ ورتا ہے۔ ہُݨ ڄیکر اساں اے پتا کڈھ گھنوں ڄو اے لوظ کیہرھی زبان دے ہن تاں وت اساں پورے پک نال آکھ سڳدے ہائیں ڄو اوہا زبان نہ چھڑی ہڑپا آلاں دی زبان ہئی بھلکہ یکی سندھ وادی دی وی اوہا زبان ہئی۔ 

                       3500/3000ورھیں پراݨی رگ وید دی ویدک سنسکرت اِچوں ہڑپا آلاں دی زبان دے لوظاں کوں نکھیڑݨا وی کوئی سوکھا کم نئیں۔ سئیںماسیکا، کوئیپر تے ویزل ڄیہاں تکڑے لسانی ماہراں رگ وید دا ݙونگا مطالا کریندے ہوئیں ݙٹھا ہے ڄو ریگ وید اِچ سیکڑاں لوظاں دیاں صوتاں تے بݨتاں ویدک سنسکرت کولوں اوپریاں ہن۔ انہاں دے وِچ مخصوص سابقے تے لاحقے ورتے ڳئے ہن۔ انہاں شیئں کوں پرکھݨ دے بعد انہاں ماہراں انہاں لوظاں دی شناخت دے کجھ اصول تے قیدے بݨائے ہن ۔ڄنہاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں لکھدن ڄو:

&quot;In IA, &quot;s&quot; is not allowed after (long or short) i,u,e,ai,o,au,r and k.Many of the other words investigated by Kuiper (1991) are clearly of non IA origin, But often neither of Munda or Drav origin. Kuiper occasionally gives Drav: and Munda etemologies but he also cautiously states that the word in question must belong to some unknown language&quot;.  (12)

                       ہند آریائی زباناں اِچ اِنہاں لمبے یا لُنڈے سُراں ( Vowels ) r, au, o, ai, e, u, i  تے k دے دستی پچھوں &quot;s&quot; (س) دی صوت نئیں آندی۔ ٻئے ڈھڳ سارے لوظ ڄنہاں دی تحقیق سئیں کوئیپر ہوݨاں(1991 ء) اِچ کیتی ہے اصل اِچ او وی ہند آریائی زباناں دے نئیں۔ بھلکہ اکثرا نہ تاں منڈا زباناں دے ہن تے نہ دراوڑی زباناں دے۔ کوئیپر موقے موجب کتھائیں کتھائیں انہاں دا جوڑ توڑ (etemologies) منڈا تے دراوڑی زباناں دا وی ݙیند اہے چا۔ بھل نالے چیٹ کرکے اے وی آکھی ویندا ہے ڄو اے لوظ ڄیں دی ڳالھ تھیندی پئی ہے کیہیں نملوم زبان دا وی تھی سڳدا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دی ایں لکھت کولوں رگ وید اِچوں نملوم زبان (ہڑپا آلاں دی زبان) دی پچھاݨ سوکھی تھی ڳئی ہے۔ اساکوں اے پتا وی لڳ ڳئے ڄو رگ وید دے انگریزی متن اِچ ڄیہرھے لوظ اچ r, au, o, ai, e, u, i تے k دے دستی پِچھوں س(s) دی صوت آسی تاں ا و لوظ ہندآریائی زباناں (ویدک سنسکرت وغیرہ) دا نہ ہوسی،(13)۔ ڄیویں busa (بُسا) musala (مسالا) ،کوسا(Kosa)کڑسانا krsana کِستا، kista کلیسا،kulisa وغیرہ۔ ki, ka تےku دے مخصوص سابقے ڄیویںkumara, kikata, kavandha ڄیہرھے لوظ اِچ آونڄن او وی ویدک سنسکرت زبان دا لوظ نئیں۔ ایویں رِت ڄنہاں لوظاں دی چھیکڑ تے ۱، سا، تا، ٹا ، آن۔ دا/ آ۔ ندا، بتھ۔ا / بو۔ تھ۔ا دے لاحقے آونڄن تاں او وی ویدک سنسکرت دا نئیں بھلکہ ہڑپا آلاں دی زبان دا لوظ ہوسی۔ انہاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں لکھدن ڄو:

&quot;On the other hand, suffixes such as sa, ta, an-da/a-nda, buth-a/bu-th-a donot exist in IE and IIr. Therefore, the very structure of many of the foreign and loan words in the RV simply do not fit the IE structure of those properly belonging to Ved. Sanskrit (just as Nkrumah, Mfume must be foreign wortds viz recent loans in English). Consequently RV words such as kinasa, kikata/pramaganda, Bulbutha, Brbu, Brsaya are simply not explainable in terms of IE or IIr: the verbal /nominal roots kin, kik, mag, balb, brs do not exist in IE as only roots of the format {(cons)(R) e (R) (conso)} are allowed and as b is very rare in IE, further, only s (but not s) is allowed in Vedic after i, u, r, k and finally, the suffixes a,sa,ta/ ta, an-da/a-nda, buth-a/bu-th-a do not exit in IE/IIr.(14)

                       ٻئی ڳالھ اے ہے ڄو ا، سا، تا،ٹا ،آن۔ دا/ آ۔ ندا، بتھ۔ا/ بو۔تھا۔ ڄیہاں لاحقے نہ تاں ہند یورپی زباناں اِچ ہن تے نہ ہند ایرانی زباناں اِچ۔ ایں کیتے رگ وید اِچ ٻارھی تے اُدھار گھدے ڳئے لوظاں دی اے خاص الخاص بݨت عام طور تے ہند یورپی زباناں تے خاص کر ویدک سنسکرت دے لوظاں تے فٹ نئیں ٻاندھی۔ (اکے تے ایویں ڄیویں نکروماں تے فیومے ڄیہاں انگریزی زبان اِچ نویں ادھار گھدے ڳئے لوظ انگریزی زبان اِچ فٹ نئیں ٻاندھے)۔ ایہو کارݨ ہے ڄو رگ وید اِچ مجود کݨاشا، کِکاتا، پرامگندا، بلبوتھا، بڑبوتے بڑسایا ڄیہاں لوظاں دا جوڑ توڑ (etymologies) ہند یورپی یا ہند ایرانی زباناں دیاں اصطلاحیں نال نئیں کیتا ونڄ سڳدا۔ فعلاں تے نانواں آلے لوظاں دے منڈھ ڄیویں کݨ (kin) کِک(kik) مگ(mag) ، بلب(balb) تے بڑس (brs) ہند یورپی زباناں اِچ اُکے تے ہن ای کائیناں۔ کیوں ڄو ہند یورپی زباناں دے وِچ لوظاں دے منڈھاں دی بݨت انڄ ہوندی ہے۔ {(cons)(Resonant) (Vowel) (Reso) (Cons) (اسُر)(ادھا سُر)(سُر)(ادھا سر)(سُر)

ہند یورپی گروپ اِچ ’’ب‘‘ دی صوت وی ٻہوں گھٹ ورتی ویندی ہے(15)۔ ٻیا اے ڄو ویدک سنسکرت اِچ r, u, i تے k (ی، و، ڑ تے کھ) دے دستی پِچھوں چھڑا ’’ش‘‘ ورتا ویندا ہے ۔’’س‘‘،نئیں تے چھیکڑی ڳالھ اے ہے ڄو ہندیورپی یا ہند ایرانی زباناں اِچ آa ، شاsa ، ٹاta ، آن۔داan-da / آ۔نداa-nda ، بتھ۔آbuth-a / بو۔تھ۔ا، bu-th-a ڄیہاں لاحقے اُکے تے ہن ای کائیناں۔ ایندا صفا مطبل ہے ڄو انہاں منڈھاں تے سابقاں ، لاحقاں نال رگ وید اِچ ڄیہرھے لوظ آئے کھڑن ۔ او لوظ آریاں دی زبان ویدک سنسکرت دے نئیں۔ بھلکہ اے لوظ اوں زبان دے ہن ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے سپت سندھو علاقے اِچ الائی ٻولی ویندی پئی ہئی۔

                       ایویں رِت رگ وید اِچ آوݨ آلے او لوظ وی ویدک سنسکرت (اَریاں دی زبان) دے نئیں ڄنہاں دے منڈھاں اِچ صوتاں دے اے گروپ مجود ہن۔ بیڈbed ، بھیٹbhet ، ٹیبھtebh ، پیپpep ، ٹیورکteurk ، ٹاکٹtakt (16)۔ انہاں سابقاں ،لاحقاں ، منڈھاں تے بݨتاں دی تڳ تے سمجھدار پڑھݨ آلا رگ وید اِچوں ہڑپا آلاں دی زبان دے لوظ سوکھے سوکھے نکھیڑ سڳدا ہے۔

                       سئیں ویزل ہوݨاں سندھ وادی دی اُبھی ݙلہائی زبان تے ڳالھ کریندے ہوئیں اوندی ہِک خاص عادت کوں نشابر کریندن تے ایندی نشابری کوں اپݨی وݙ بختائی سمجھیندن۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان اِچ ک دی صوت ’’ش‘‘ اِچ بدل ویندی ہے۔ آپ ہوݨاں آدھن ڄو:

&quot;This is the opportune moment to briefly discuss another northwestern peculiarity, the interchange of K/S in Vedic. This has occasionally been observed, even one hundred years ago in the case of Karkota/Sarkota, but it has not been put into proper relief. The interchange of K and S is not related at all to the well-known Indo-Ir:development of IE K&gt;Ved. S as the present variation occurs only in foreign words&quot;. (17)

                       اساݙے کیتے اے بھاگ بھری گھڑی ہے ڄو اساں اُبھے ݙلہادی ہِک خاص (لسانی) عادت ک تے ش دی ادلے بدلے دی ڳالھ پئے کریندے ہائیں۔ اے ہِک سو ورھیں پیلھے کرکوٹا / شرکوٹا دی پڑچول کریندے ہوئیں نہاموں اڳوں آڳئی ہے۔ بھل ایندے اُتے کوئی خاص دھیان نئیں ݙتا ڳیا۔ ک تے ش دی آپت اِچ اے ادلی بدلی ہند یورپی زباناں دی لڑی ہند آریائی نال اُکے تے کوئی واسطا نئیں رکھیندی۔ ہند یورپی زبان دے ک دا متبادل ش ویدک سنسکرت اِچ وی چھڑا ٻاہری لوظاں اِچ ای پاتا ویندا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں• دے ایں بیان اِچ ݙوں ڳالھیں تے دھیان ݙیوݨ دی خاص لوڑ ہے۔ہِک تاں اے ڄو اُبھے ݙلہا دی زبان اِچ ک دی جھا ش دے ورتارے دی خاص عادت ہئی۔ ڄیویں کرکوٹا دی پیلھی ک دی جھا تے ش لا کے ایں کوں شرکوٹا بݨا ݙتا ڳئے۔ بھل ݙوجھی ک کوں نئیں چھیڑا ڳیا۔ ایں دے کولوں اے پتا لڳدائے ڄو ہڑپا آلے چھڑا پیلھی صوت دی جھا ش لیندے ہن باقی دیاں صوتاں انویں دیاں انویں راندھیاں ہن۔ ٻیا ہڑپا آلے چھڑا نانواں (nouns) دی پیلھی صوت دی جھا تے ش لیندے ہن ۔فعلاں دے وِچ اے ادلی بدلی ناہی کیتی ویندی۔ ایں کیتے سئیں ویزل ہوݨاں وی فعلاں دے وِچ ایں بدلی دی نشابری کتھائیں نئیں کیتی۔ اساݙے بھاݨے تاں اے چھڑی ک تے ش دی بدلی نئیں بھلکہ کرکوٹا دی ک ہٹا کے ایں دی جھا تے ش لا کے ہِک نواں لوظ شرکوٹا بݨا ݙتا ڳئے ڄیہرھا ڄو بے معنا (مہمل)لوظ ہے ڄیں کوں کرکوٹا دا ہم وزن تے ہم قافیہ بݨا کے ورتݨ نال زبان تے بیان ݙوہاں دے سُݨہپ کوں کئی حصے ودھا ݙتا ڳئے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب ہڑپاآلاں دی اے عادت چھڑی ک تے ش دے وٹندرے تائیں ای محدود نئیں بھلکہ اکثرا نانواں (nouns) دی پیلھی صوت ہٹا کے اوندی جھا ش لا ݙتی ویندی ہے۔

                       ’’سئیں ماسیکا ، ایف۔بی۔جے۔کوئیپر تے سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ٻارھی لوظاں (Foreign  words)دی ویتر نہ تاں منڈا زباناں دی ہے تے نہ منڈاری زباناں دی‘‘۔ بروشسکی ، کسندا تے نہالی زباناں اِچ وی انہاں لوظاں دا جوڑ توڑ (etymology) نئیں تھی سڳدا۔ کیوں ڄو اے لوظ انہاں زباناں دے ہِن ای نئیں۔ وت اے کیہرھی زبان دے لوظ ہن؟ اے ٻہوں وݙا سوآل ہے۔ ایں بارے سئیں ویزل تے لوبوٹسکی ہوݨاں دا خیال ہے ڄو اے لوظ وسطی ایشیا دی کیہیں پھٹناویں زبان دے ہن یا وت سندھ وادی دو آندے ہوئیں آریے اے لوظ باختر یا مارجیانا تمدن کولوں گھِن آئن(18،19)۔ بھل رگ وید تے اوند اجگرافیا ایں خیال دی تائید نئیں کریندا۔ کیوں ڄو اے یکے لوظ سندھ وادی دے پھَلاں پھُلاں، ذناوراں ،دریاواں، بھوئیں دے نیݨ نقشاں تے وہیبے بارے ہن۔ چونکہ اوں ویلے آریاں دے پیلھے وطن وسطی ایشیا اِچ وہیبا کائیناں ہئی ایں کیتے تاں او آجڑی (Pastoralists) ہن۔ تے نہ اوں ویلے باختر یا مارجیانا تمدن اِچ وہیبے دا کوئی ناں نشان ہئی۔ ایں کیتے آریے اے لوظ وسطی ایشیا یا باختریا مارجیانا تمدن کولوں نئیں گھِن آئے بھلکہ اے یکے لوظ سندھ وادی (سپت سندھو علاقے) دی مقامی زبان دے ہِن ۔ ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے دی اتھاں مجود ہئی۔

                       سئیں سہیل بخاری ہوݨاں دے آکھݨوں ڄو اساݙیاں زباناں رگ وید دے ستھیچݨ تے آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے دیاں اپݨے اپݨے علاقاں اِچ ٻولیاں ویندیاں پیاں ہن۔ ڄیویں ڄو اڄ ٻولیاں ویندیاں پیاں ہن۔ اے تاں نئیں آکھا ونڄ سڳدا ڄو آریاں دے آوݨ کولوں کِتلا پیلھے انہاں دا چلݨ چلا تھیا ہے۔ البتہ اے پکی ڳالھ ہے ڄو ڄݙاں دیاں اے ایں برصغیر اِچ وضع تھیاں ہن تݙاہاں دیاں پورے تسلسل نال ٻولیندیاں آندیاں ہن ۔ انہاں ہزاراں ورھاں اِچ کوئی ہِک تھولا ڄیہاں تروٹا وی نئیں آیا ڄیں دے وِچ انہاں دا ٻولݨ بند تھی ڳیا ہووے(20)۔ ڈاکٹر سہیل بخاری ہوݨاں دا بیان اے پک کریندا ہے ڄو سپت سندھو وسیب دی اڄوکی زبان غُذرے ہزاراں ورھاں کولوں کیہیں تروٹے مُتوں اس دھرتی تے الائی ٻولی ویندی پئی ہے۔ تاں ڄو ہڑپا آلاں کول وی پیلھے دی ۔ اوں ویلے ایندا کیہرھا ناں ہئی کوئی ناں ہئی وی سئی یا نئیں ایندا پتا تاں کائینی ۔بھل اے مجود ضرور ہئی۔ اساں ہڑپا آلاں دی ایں زبان کوں پراݨی سرائیکی (Proto Saraiki) آکھ سڳدے ہائیں۔ ایندا پک سئیں ویزل ہوݨاں دے ایں بیان کول وی تھیند اہے ڄو رگ وید دے انگریزی متن (Text) اِچ ڄیہرھے لوظ اِچ i, u, r, au, ai, ae تےk دے دستی بعد s دی صوت آونڄے تاں او لوظ ویدک سنسکرت دا نئیں بھلکہ مقامی زبان دا لوظ ہے۔ ڄیویں busa بُسا، دے وِچ u دے دستی پِچھوں s آڳئے(21)۔ ایویں رِت kista کِستا، kosa کوسا، krsa کڑسا، musala مسالا وغیرہ ۔سئیں ویزل ہوݨاں  Emusa دے لوظ دی مثال ݙے کے آدھن ڄو

&quot;Now the suffix- usa of Emusa clearly indicates a name taken from the (para-munda) Indus Language&quot;. (22)

                       ہُݨ ایموسا دے وِچ usa دا لاحقا صفا ݙسیندا ہے ڄو اے ناں (پارا منڈا) سندھک زبان (سرائیکی زبان) کول ای گھدا ڳیا ہے ۔ انہاں مخصوص وݨتراں نال بݨݨ آلے رگ وید دے اے ٻاہری لوظ سئیں ویزل ہوݨاں دے بھاݨے ہڑپا آلاں دی زبان دے ہن تاں وت ہڑپا آلاں دی زبان وی یقینا سرائیکی ہئی۔ کیوں ڄو انہاں وݨتراں تے بݨے ہوئے لوظاں دا ہِک دریھ اڄوکی سرائیکی زبان اِچ مجود ہے۔ لوظاں دا اے دریھ ایں ڳالھ دی اڳواہی وی ݙیندا ہے ڄو سرائیکی زبان ہند آریائی زباناں دے ٹول دی زبان نئیں بھلکہ اے ہند آریائی زباناں دے سندھ وادی اِچ آوݨ کولوں ہزاراں ورھیں پیلھے دی اِتھوں دے دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی ہے۔ اے وݨتراں تے سابقے لاحقے پچھلے 4500ورھاں کولوں اڄ تائیں ہڑپا آلاں دی زبان دے تسلسل کوں وی نشابر کریندے ہن۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>hjj966qm1s2ogv8uj2kymfh7qzna3v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رگ وید دیاں وݨتراں آلے سرائیکی لوظ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33446</id>
    <revision>
      <id>73024</id>
      <parentid>70792</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6250" sha1="bxmev9vo5ywbn00096hch294u89pala" xml:space="preserve">== Saraiki Words with RV Stems ==
                        ہُݨ ہر ہِک وݨتر نال بݨے ہوئے اڄوکی [[سرائیکی زبان]] دے لوظاں کوں ݙیدھے ہائیں۔ انہاں لوظاں دی سرائیکی تاں ایں لکھاری دی ہے تے انگریزی (رومن) املا سئیں ایڈورڈ اوبرائن دی کتاب (Glossary of Multani Language) تے سئیں اینڈریوجیوکس دی Saraiki English Dictionary  اِچوں چائی ڳئی ہے۔

== ـ&quot; us ـ&quot; دی وݨتر آلے سرائیکی لوظ ==
&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; اے رگ وید اِچ غیر آریائی لوظاں دی او وݨتر ہے ڄیں دے وِچ &quot;u&quot;دے دستی بعد s آویندا ہے۔ ایں وݨتر دے اڄو کے سرائیکی لوظ ملاحظا تھیوین۔

اڄوکے سرائیکی لوظ                                 انگریزی املا                                                 حوالہ پناں لمبر۔اوبرائن= او۔ جیوکس= ج 

مساگ                                                           musag                                                    ج310- ،او317- 

مسافری                                                      musafri                                            ج310- 

بھسا/ بُسا                                                    Bhusa                                                    ج63- 

کھُسا/خُسا                                                     khusa                                                    ج۔265 

لوسی                                                             lusi                                                        ج298- 

پُسی                                                               Pussi                                                    ج۔89 

کھُس                                                             khus                                                        ج۔265 

دھسا/ دُسا                                                  Dhussa                                                                        ج۔181 

مُس                                                               muss                                                        او۔67 

پُساوݨ                                                           Pusawanr                                        ج88- 

مُسکاݨ                                                          muskan                                                                        ج۔311 

اُسا                                                                  ussa                                                        ج۔35

سُسری                                                           sussari                                            او112- ،ج۔217 

اسوں                                                             ussun                                                    ج۔36 

امس                                                             amuss                                                    ج۔43 

سُسی                                                              sussi                                                    ج۔217 

رُس                                                               rus                                                            ج۔200 

رُسیماں                                                           ruseman                                            ج۔200 

سسݨ                                                              sussanr                                            ج۔217 

چوسا                                                               chusa                                                    ج۔155 

دؤس                                                            daus                                                        ج۔178 

ݙسکارا                                                           duskara                                            ج۔190 

تساں                                                             Tussan                                            ج۔112 

کنجوس                                                           kanjus                                              ج۔254 

بسری                                                            Busari                                                    ج۔57 

اساری                                                         Usari                                                    ج۔35 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>bxmev9vo5ywbn00096hch294u89pala</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سِسیکا۔Ciccika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33466</id>
    <revision>
      <id>73038</id>
      <parentid>70814</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1621" sha1="bkc8qvbzstnffc8nuraj7gwmpltx9uu" xml:space="preserve">۹۔                 سِسیکاCiccika :۔(22)،[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] سُسی (رگ وید10:146:2 )سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا معنا چھڑا (a bird) لکھدن تے نالے ایں دے اڳوں سوالیہ نشاݨ وی لاݙیندن۔ ایں دا مطبل ہے ڄو سئیں ویزل ہوݨاں خُد وی شکی ہن ڄو اے پکھی ہے یا نئیں۔ تے ڄیکر اے پکھی ہے تاں وت کیہرھا پکھی ہے۔ ایں دا وی انہاں کوں پتا کائینی۔ سسیکا یقینا پکھی ہے ۔اے سلیمان تے کیرتھر دے پہاڑی سلسلاں اِچ عام پاتا ویندا ہے ۔ اے تتر دی نسل دا پکھی ہے ۔ اساݙے پاسے ایں کوں سُسی آدھن ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص217:)وی ایں کوں سسی (Sussi) لکھائے تے ایندا سائنسی ناں (Ammoperdix bonhomic)لکھا نیں۔ اے پکھی بھورے تتر کولوں قد بُت اِچ چھوٹا تے وزن اِچ ہلکا ہوند اہے۔ ایندا رنگ وی بھورے تتر کولوں خڑا ہوندا ہے۔ ایں دے ناں دے وِچ سرائیکی زبان دیاں جاڑیاں صوتاں (س، س)مجود ہِن۔ ایں دے کولوں نشابر ہے ڄو سرائیکی وسیب دا اے پکھی وی تے ایندا سرائیکی ناں وی ہزاراں ورھیں پراݨا ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>bkc8qvbzstnffc8nuraj7gwmpltx9uu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سوݨا۔Sona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33491</id>
    <revision>
      <id>73036</id>
      <parentid>70839</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1481" sha1="10p031xmazy39y28arxbfq1s8315ucl" xml:space="preserve">۳۵۔             سوݨاSona :۔(62)سرائیکی سوݨا۔سونا(رگ وید 6-4 )سوݨا خالص [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] لوظ ہے ۔ رگ وید اِچ ایں دی مجودگی ایں ڳالھ دی پکی دلیل ہے ڄو آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے سندھ وادی اِچ نہ تاں دراوڑی وسدے ہن تے نہ منڈے۔ بھلکہ ایں دے مالک تے ملک ایں دے دھرتی ڄائے ہن تے انہاں دی ماء ٻولی وی سرائیکی ہئی۔ ڄیہرھی ہُݨ وی سارے سرائیکی وسیب اِچ الائی ٻولی ویندی پئی ہے۔سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص363) ایں دی انگریزی املا h دے وادھے نال sonha (سوہݨا) لکھدن تے ایں دا معناکریندنbeautiful ۔ ڄیں ویلے سئیں جیوکس ہوݨاں (ص226 ) سوݨا دی سرائیکی املا سونڑاں تے انگریزی املا sonhran لکھ کے ایں دے معنے handsome, gooly, fair, beautiful تےlovelyکریندن۔ سئیں کھتران ہوݨاں ایں دی سرائیکی املا سوہݨا لکھ کے ایندا معنا لکھدن ، سجیلا ، زیبا، خوبصورت ، حسین و جمیل ، خوشنما، دلفریب تے معشوق۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>10p031xmazy39y28arxbfq1s8315ucl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سٹکا۔Stuka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33492</id>
    <revision>
      <id>73041</id>
      <parentid>70840</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1698" sha1="fx1fr9wxe3qi0x0lhd7bsa0bpmq2cms" xml:space="preserve">۳۶۔              سٹکاStuka :۔(63)سرائیکی سٹکا(رگ وید) سئیں ویزل ہوݨاں سٹکا کوں وی اٹکا آنگوں ہند ایرانی زبان (اوستا) دا لوظ ݙسائندن۔ بھل شیت اے بھُل ویندن ڄو ہند ایرانی (اوستا) تے ہند آریائی (ویدک سنسکرت) ݙوہیں الٹانویں ڄبھ آلے لوظاں (Retroflexes)کول خالی ہن۔ ہند ایرانی (فارسی) تاں اڄ تائیں ٹ، ڈ، ڑ، دیاں صوتاں کولوں خالی ہے۔ البتہ ویدک [[سنسکرت]] سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں نال لمبی مُد تائیں راہوݨ پوروں ݙے گھِن (acculturation)دے عمل نال انہاں آوازاں کوں جھپ گھِدا ہے۔ سٹکا دی ٹ ایں دی اگواہ ہے ڄو اے لوظ ہند ایرانی (اوستا /قدیم فارسی) زبان دا لوظ نئیں بھلکہ سندھ وادی دی مقامی زبان پروٹو سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دے معنے لکھدن tuft ۔ڄݨیں والاں یا دھاڳاں دا ڳچھا۔ بھل ایں لوظ دے سرائیکی معنے اُکے ٻئے ہن۔ ڄیویں ’’اوں میکوں سٹکا جواب ݙتائے چا۔‘‘یا  ’’اوں سٹکی نانہہ کیتی اے‘‘۔ انہاں جملاں اِچ سٹکا / سٹکی دے معنے رُکھا / رُکھی، چٹا/ چٹی یا سُکا / سُکی ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>fx1fr9wxe3qi0x0lhd7bsa0bpmq2cms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سِٹا، سیتاSita</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33538</id>
    <revision>
      <id>73040</id>
      <parentid>70886</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2314" sha1="e7rwsag1q5c30fkyqivfgzvcu5kw53l" xml:space="preserve">۸۲۔             سِٹا، سیتاSita :۔(128)(رگ وید 6-4) رگ وید دے ایں لوظ دے ݙوں روپ ہن  سِٹا تے سیتا ۔اے اپݨے ݙوہاں روپاں اِچ خالص [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] لوظ ہے۔ ایں کوں سِٹا پڑھوں تاں ایندا معنا تھیندا ہے کٹنک، جوار، ٻاجھرے تے مکئی وغیرہ دا سِٹا۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص362 )ایں لوظ دی انگریزی املا sitta لکھ کے ایں دے معنے لکھن ear of carn کیہیں ان دا سِٹا(کٹنک دا سِٹا) ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص212) ایں دی سرائیکی املا سٹِا تے انگریزی اِملا sittaلکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دا معنا کریندن sens, truth, ear of cornڄݨیں اَن دا سِٹا ، سچ ، حواس دے ذریعے نکلݨ آلا نتیجا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص409, 408)سٹا دے کئی مرکب لوظ ڄیویں سٹا پکاوݨ، سٹا کڈھݨ ، سٹا پکݨ، سٹا ملووݨ تے سٹا نکلݨ لکھن تے انہاں دے معنے کیتے نیں سازش کرنا ، طے پانا، قرار پانا، خوشہ اٹھانا، نتیجہ نکالنا، گُل کھلانا، بالغ ہوجانا، گندم یا باجھرے کے سٹے کو ہتھیلی میں رگڑ کر دانے نکالنا وغیرہ تے ڄیکر ایں لوظ sita کوں سِیتا پڑھا ونڄے تاں وی سرائیکی لوظ ہے ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص229) ایں کوں سیوݨ siwanrمصدر کولوں ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب سیتا لکھدن تے سیوݨ دے معنے کریندنto stitch, sew۔سئیں کھتران ہوݨاں (ص433) ایں کوں سِدھا سِدھا سیتا (سی تا) لکھ کے ایندے معنے لکھدن سیا، رفو کیا،(۲) سیا ہوا ۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو رگ وید اِچ آئے ایں ٻارھی لوظ کوں سِٹا پڑھا ونڄے یا سیتا اے ݙوہاں روپاں اِچ سرائیکی لوظ ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>e7rwsag1q5c30fkyqivfgzvcu5kw53l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>73042</id>
      <parentid>73040</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2342" sha1="gevc1t0da75jtd3ly900acdljzfsy3w" xml:space="preserve">۸۲۔             سِٹا، سیتاSita :۔(128)(رگ وید 6-4) رگ وید دے ایں لوظ دے ݙوں روپ ہن  سِٹا تے سیتا ۔اے اپݨے ݙوہاں روپاں اِچ خالص [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] لوظ ہے۔ ایں کوں سِٹا پڑھوں تاں ایندا معنا تھیندا ہے کٹنک، جوار، ٻاجھرے تے مکئی وغیرہ دا سِٹا۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص362 )ایں لوظ دی انگریزی املا sitta لکھ کے ایں دے معنے لکھن ear of carn کیہیں ان دا سِٹا(کٹنک دا سِٹا) ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص212) ایں دی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] املا سٹِا تے انگریزی اِملا sittaلکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دا معنا کریندن sens, truth, ear of cornڄݨیں اَن دا سِٹا ، سچ ، حواس دے ذریعے نکلݨ آلا نتیجا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص409, 408)سٹا دے کئی مرکب لوظ ڄیویں سٹا پکاوݨ، سٹا کڈھݨ ، سٹا پکݨ، سٹا ملووݨ تے سٹا نکلݨ لکھن تے انہاں دے معنے کیتے نیں سازش کرنا ، طے پانا، قرار پانا، خوشہ اٹھانا، نتیجہ نکالنا، گُل کھلانا، بالغ ہوجانا، گندم یا باجھرے کے سٹے کو ہتھیلی میں رگڑ کر دانے نکالنا وغیرہ تے ڄیکر ایں لوظ sita کوں سِیتا پڑھا ونڄے تاں وی سرائیکی لوظ ہے ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص229) ایں کوں سیوݨ siwanrمصدر کولوں ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب سیتا لکھدن تے سیوݨ دے معنے کریندنto stitch, sew۔سئیں کھتران ہوݨاں (ص433) ایں کوں سِدھا سِدھا سیتا (سی تا) لکھ کے ایندے معنے لکھدن سیا، رفو کیا،(۲) سیا ہوا ۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو رگ وید اِچ آئے ایں ٻارھی لوظ کوں سِٹا پڑھا ونڄے یا سیتا اے ݙوہاں روپاں اِچ سرائیکی لوظ ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>gevc1t0da75jtd3ly900acdljzfsy3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>راکا۔Raka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33581</id>
    <revision>
      <id>73028</id>
      <parentid>70938</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2207" sha1="lcpmopp3krds4kyoy49808i840jx4o9" xml:space="preserve">۱۲۱۔              راکاRaka :۔(183)سرائیکی راکھا، رکھا(رگ وید6-4) راکا وی سئیں ویزل ہوݨاں دی 88لوظاں دی فرست دا لوظ ہے۔ اے لوظ رگ وید دے 6-4 منڈلاں اِچ آیا کھڑا ہے تے انہاں منڈلاں کوں خالص لمیں ایشیائی منڈل ڄݨیں خاص سندھ وادی اِچ ستھے ہوئے منڈل منا ویند اہے۔ انہاں دے وِچ آب و ہوا، وݨاں تے ذناوراں دے ڄتلے وی حوالے ݙتے ڳین او سارے دے سارے سندھ وادی دے مقامی نیݨ نقشاں، وݨاں تے ذناوراں دے ہن۔ انہاں دے نانواں تے ڳݨاں سانگے ڄتلے وی ٻارھی لوظ آئن انہاں دی ہِک ترہائی (100لوظ) چھڑی انہاں ݙوں منڈلاں اِچ ای آئی کھڑی ہے۔ راکا دا لوظ وی انہاں اِچوں ہک ہے۔ پروٹو سرائیکی دا راکھا اڄوکی سرائیکی اِچ وی راکھا ہے۔ ایویں لڳدائے ڄو اے لوظ منڈھ لا دا راکھا ہئی ڄیں کوں ویدک سنسکرت آلاں تصرف کرکے راکا بݨا ݙتائے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص353 )ایں دی املا راکھا Rakha تے رکھا Rakka لکھی ہے۔ تے ایں دے معنے کیتے نیں a watchmanڄݨیں راکھا/رکھا۔ ایویں رِت سئیں جیوکس ہوݨاں (ص196)وی ایں دی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] املا راکھا تے انگریزی املا Rakha لکھ کے ایں دے معنے کیتن A Protactorڄݨیں بچا کرݨ آلا(محافظ)۔ Watchman چوکیدار تے scare-crow ڄݨیں رڑھ اِچوں پکھیاں کوں اݙاوݨ کݨ آدمی دی ݙکھ ݙیوݨ آلا پتلا (پکھی اݙار)۔ سئین کھتران ہوݨاں (ص374)ایں لوظ کوں راکھا لکھ کے ایں دے معنے لکھن ’’نگہبان، محافظ ، رکھوالا‘‘۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>lcpmopp3krds4kyoy49808i840jx4o9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سُرمی۔Surmi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33605</id>
    <revision>
      <id>73037</id>
      <parentid>70962</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="934" sha1="8tkbzm7fdan5cyleuyybdzwegtriut8" xml:space="preserve">۱۴۵۔            سُرمیSurmi :۔(14)سرائیکی سُرمی، سرہوں(رگ وید)[[پروٹو سرائیکی]] دا اے لوظ اپݨے پراݨے اٹھا تے معناں نال اڄ وی عام ورتارے اِچ ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص416 ) ایں کوں سُرمی لکھ کے ایں دا معنا سرسوں لکھا ہے۔ ایں دا نباتاتی ناں Brassica Compestris ہے۔ ایویں لڳدائے ڄو سندھک دھرتی ڄائے سرمی نال اوں ویلے دے واسی ڳاسی ہن۔ ڄݙاں او ٹولاں(bands) دی صورت اِچ ٹرپھر کے پھل سوزیاں ڳولیندے تے کھاندے ہِن تے ایں دا اے ناں وی انہاں اوں ویلے رکھا ہے۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>8tkbzm7fdan5cyleuyybdzwegtriut8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شامبا ۔Samba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33620</id>
    <revision>
      <id>73049</id>
      <parentid>70977</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="885" sha1="bisbdqrawe88ppn3iw3lwko7v3k4xv5" xml:space="preserve">۱۶۰۔             شامبا Samba :۔(39)[[رگ وید]] دا شامبا سِدھا سِدھا سرائیکی لوظ سامبا ہے۔ ایں دی چھڑی پیلھی صوت س ای ویدک سنسکرت دی ش نال وٹائی ڳئی اے۔ ایں دے سوا ایں دے وِچ ٻئی کائی وٹاند نئیں آئی۔ سامبا دا لوظ سرائیکی مصدر سانبھݨ کولوں ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب ہے۔ ایں دے سرائیکی اِچ ݙوں معنے تھیند ن۔ ہِک کیہیں جیندے جی کوں پالݨا(to rear) تے ݙوجھا کیہیں شئے کوں محفوظ کرݨا۔ (To secure) ۔ (کھتران 402، اوبرائن 357 )

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>bisbdqrawe88ppn3iw3lwko7v3k4xv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سِری۔Siri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33626</id>
    <revision>
      <id>73039</id>
      <parentid>70983</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1510" sha1="4pvwk4lzxqrjirfff26pcmcsnvfpd0a" xml:space="preserve">۱۶۶۔             سِریSiri :۔(49)سرائیکی سری (رگ وید )اے لوظ وی سئیں ویزل ہوݨاں دے وادھوں لوظاں اِچوں ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دے معنے لکھدن Weaver ڄݨیں وݨݨ آلا(پاولی)۔ سِری ٻہوں پراݨا سرائیکی لوظ ہے ڄیہرھا ہزاراں ورھاں دا پندھ جھاگ کے اڄ وی سرائیکی زبان اِچ ورتا ویندا ہے۔ سِری(siri) دے [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِچ ݙوں معنے تھیندن ۔ ہِک تاں سر (head) دے اسم تصغیر دے سانگے وی سِری دا لوظ ورتا ویندا ہے تے ݙوجھا سِری ہک پکھی دا ناں وی ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص363)ایں پکھی دا ناں پلوٹس میلانوگیسٹر (Plotus Melanogaster) لکھدن تے ایں کوں Indian Snake Bird ڄݨیں ہندوستانی سپ پکھی آدھن۔ ڄیں ویلے سئیں کھتران ہوݨاں (ص415)سِری دا ݙوجھا معنا چھڑا پکھی ای لکھا ہے۔ سِری بھانویں سِر دے اسم تصغیر سنویں ورتا ونڄے تے بھانویں پکھی دے ناں سنویں اے پروٹو سرائیکی لوظ ہے ڄیہرھا اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>4pvwk4lzxqrjirfff26pcmcsnvfpd0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رشاما۔Rusama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33645</id>
    <revision>
      <id>73027</id>
      <parentid>71002</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1604" sha1="qq579ll0x696n4h8wdm4ehktiwsge35" xml:space="preserve">۱۸۵۔          رشاماRusama :۔(74)سرائیکی رسیماں (رگ وید 8:3:5, 30:12:15 ) رگ وید دا اے ٻارھی لوظ خالص [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] لوظ ہے۔ اے سرائیکی مصدر رسݨ کولوں مصدری اسم ہے۔ پروٹوسرائیکی دا رشاما اڄوکی سرائیکی اِچ رسیما/ رسیماں ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص200 )ایں لوظ دی سرائیکی املا رسیماں تے انگریزی املا Ruseman لکھدن تے ایں دے معنے کریندن Displeasure, Anger تےAnnoyance ڄݨیں نرازگی، رنجکی تے مونھ سوجی۔ سئیں جیوکس تے سئیں کوئیپر دی املا اِچ چھڑاa  تے چھیکڑی نون غُنہ (ں) دا ای فرق ہے۔ چونکہ ویدک سنسکرت اِچ نون غنہ ہے ای کائیناں۔ ایں کیتے ایں لوظ اِچ ای نئیں آیا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص381 )تاں اے لوظ سِدھا سِدھا لکھاای رسیما ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دے معنے لکھن ’’روٹھا ہوا ہونا، ناراضگی، رنجش‘‘۔ ایں یکی ڳالھ دا نتورا اے نکھتھا ڄو رُسیما دا لوظ خالص سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ تے ایں لوظ کوں گھڑݨ آلاں ہڑپا دے واسیاں دی زبان وی سرائیکی ہئی۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>qq579ll0x696n4h8wdm4ehktiwsge35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سپیا/ساپیا۔Sapya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33650</id>
    <revision>
      <id>73043</id>
      <parentid>71007</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2060" sha1="3mshnvg6ogy1ww7ptik8ineu2txqs4v" xml:space="preserve">۱۹۰۔             سپیا/ساپیاSapya :۔(79) سرائیکی سانپا(رگ وید 4-6 ) سپیا/ساپیا Sapya دا ٻارھی لوظ رگ وید دے اوائلی منڈلاں (4-6) دے وِچ آیا کھڑا ہے۔ انہاں ٻارھی لوظاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو:

&quot;In general the books of RV level I (RV4-6) are thoroughly South Asia and have references to local climate, trees and animals, we therefore,have to take them seriously, at their word, and can not claim that they belong just to Afghanistan&quot;.  (80)

                       عام ڄیہیں ڳالھ ہے ڄو رگ وید لیولI دیاں کتاباں 4-6 مُنڈھ کولوں پاند تائیں لمیاں ایشیائی ہن۔ انہاں دے وِچ آب و ہوا، ذناوراں تے وݨاں دے ڄتلے وی حوالے ہن او سارے دے سارے اتھاؤں دے مقامی ہن۔ ایں کیتے اساکوں ٻہوں کراڈ نال seriously) (انہاں کوں انویں گھنݨا پوسی ڄیویں ڄو او ہن تے اساکوں اے وی نئیں آکھݨا چاہیدا ڄو انہاں دا ڳانڈھا [[افغانستان]] نال ہے۔ ایں بیان کولوں نشابر ہے ڄو ساپیا sapya دا لوظ وی سندھ وادی دے واسیاں دا مقامی گھڑا ہویا لوظ ہے۔ پروٹو سرائیکی دا ساپیا اڄوکی سرائیکی اِچ سانپا (earth warm)ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص209 ) ایں دی سرائیکی املا سانپا تے انگریزی املا sanpa لکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دے انگریزی معنے لکھدن An earthworm۔ ایں کوں سرائیکی اِچ سانپا آدھن۔ سئین کھتران ہوݨاں (ص402)سانپا (ساں ۔پا) کوں خالص سرائیکی لوظ ݙسائندن۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>3mshnvg6ogy1ww7ptik8ineu2txqs4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سراما۔Sarama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33652</id>
    <revision>
      <id>72986</id>
      <parentid>71009</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2083" sha1="58t1pbixx9o6hm3ne6ojqjuhoy5h9ju" xml:space="preserve">۱۹۲۔             سراماSarama :۔(83)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] سِراݨا(رگ وید4-6)اے لوظ سئیں ویزل ہوݨاں دی 88 ٻاہری لوظاں دی فرست اِچ آیا کھڑا ہے۔ سراما اڄوکے سرائیکی لوظ سِراݨا دا پروٹوسرائیکی روپ ہے۔ ایں لوظ کوں سائیں اوبرائن ہوݨاں (ص362)sirhana سرہاݨا لکھاہے۔ تے ایں دے معنے لکھے نیں Pillow, Head of bed ڄݨیں منجے دا سِر آلا پاسا(سراندی) تے وہاݨا۔ ہالیاں دی زبان اِچ کِیلے(کی۔لے) دے سِر کوں وی سراݨا آکھا ویندا ہے۔ ڄیویں اڳوں آلا ہالی پچھلے کوںآدھائے ’’سراݨا چائی آویں‘‘۔ ڄݨیں کِیلے دی سراندی ڄیرھی میݙے کول رہے ڳئی اے اوں کوں توں وہائی آنویں۔ غُذرے ہزاراں سالاں اِچ ایں دے وِچ ’’م‘‘ دی جھا’’ݨ‘‘ آڳئی اے تے اے سراما کول سراݨا تھی ڳئے۔آریے چونکہ ݨ کی صوت ننھ کڈھ سڳدے ایں کیتے انہاں ݨ دی جھا م دی صوت ورتی ہے۔ تے ایں لوظ کوں سراݨا کولوں سراما بݨا ݙتا نیں۔

                       اے وی تھی سڳدا ہے ڄو اے لوظ پروٹو سرائیکی اِچ وی سراݨا ہووے۔ چونکہ ’’ݨ‘‘ سرائیکی زبان دی مخصوص صوت ہے۔ ڄیں کوں سرائیکی یا سندھی دے سوا ٻیا کوئی نئیں الا سڳدا ۔ ایں کیتے ویدک آریاں وی’’ݨ‘‘ دی جھا ’’م‘‘ دی صوت نال ایں لوظ کوں الایا ہووے۔ ایں کیتے رگ وید اِچ وی اے سراݨا دی جھا سراما دے روپ اِچ ستھا ڳیا ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>58t1pbixx9o6hm3ne6ojqjuhoy5h9ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سنیرو۔Saneru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33663</id>
    <revision>
      <id>73032</id>
      <parentid>71020</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2049" sha1="dvf3fgg2p4owuortazq85s5xw74rxyh" xml:space="preserve">۲۰۳۔            سنیروSaneru :۔ (95) سرائیکی سنیڑو(رگ وید10:106 ) رگ وید دے منڈل 10 تے ایں دے سوکتا 106دے بھجݨ کوں عمومن مہمل (Non-sensical) سمجھا ویندا ہے ۔ کیوں ڄو ایں دے وِچ کجھ اے ڄیہاں لوظ ورتے ڳیئن ڄنہاں بارے سوجھواݨ آدھن &quot;It has many strange and foreign words&quot; ڄݨیں ایں دے وِچ انوکھڑے تے اوپرے لوظ ڈھڳ ہِن۔ ڄیہرھے سوجھواݨاں دی سمنجھ اِچ نئیں آندے۔ سنیرو (saneru) وی انہاں اوکھے تے اوپرے لوظاں اِچوں ہِک ہے۔ بھل اساݙے  بھاݨے سنیرو نہ تاں انوکھڑا ہے تے نہ اوپرا۔ بھلکہ سنیرو اڄوکی سرائیکی زبان دے لوظ سنیڑو دا [[پروٹو سرائیکی]] روپ ہے ۔ تھی سڳدا ہے ڄو پروٹوسرائیکی اِچ وی اے لوظ سنیڑو ای ہووے تے ویدک سنسکرت آلاں ایں کوں سنیرو بݨا ݙتا ہووے ۔ کیوں ڄو ویدک سنسکرت اِچ الٹانویں ڄبھ (Retroflexes) آلیاں صوتاں کائی ننھ۔ ایں کیتے آریے ’’ڑ‘‘ دی جھا’’ر‘‘ الائندے ہن۔ ایں پوروں پروٹوسرائیکی دا سنیڑو ویدک سنسکرت اِچ سنیرو تھی ڳیا ہے۔ سنیڑو دا معنا ہے سنیہا ݙیوݨ آلا (Messanger) ۔سئیں کھتران ہوݨاں (ص424)ایں لوظ دی سرائیکی املا سنہڑو(س۔نہہ۔ڑو) لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں ’’پیغام بر۔ قاصد۔ایلچی‘‘۔ اے لوظ اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال خالص سرائیکی لوظ ہے تے اڄ وی سرائیکی وسیب اِچ ورتارے اِچ ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>dvf3fgg2p4owuortazq85s5xw74rxyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیالا۔Syala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33673</id>
    <revision>
      <id>73047</id>
      <parentid>71030</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1890" sha1="qz5v2c9m1jugtllws9m022i7u76nb7s" xml:space="preserve">۲۱۳۔             سیالاSyala :۔ (106)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] سیالا۔ سالا (رگ وید ) رگ وید دا ٻارھی لوظ سیالا Syala سِدھا سامنٹھا اڄوکا سرائیکی لوظ سیالا ہے۔ سرائیکی اِچ سردیاں دے موسم کوں سیالا تے گرمیاں دے موسم کوں اُنہالا آکھا ویندا ہے۔ اے سرائیکی دے ݙوں لوظاں ’’سی‘‘ (سردی) تے ’’آلا‘‘ کولوں بݨا ہویا مرکب لوظ ہے۔ ڄیں دے معنے ہن سردی آلا موسم۔ اے لوظ وی اپݨے مُنڈھلے اٹھا تے معناں نال اڄ وی اڄوکی سرائیکی اِچ ورتا ویند ا ہے۔

                       سئیں ساؤتھ ورتھ ہوݨاں سیالا (Syala )کوں سالا دی جھا گھِن کے ایں دے معنے کریندن Wife's brother ڄݨیں ذال دا بھرا (سالا)۔ سیالا کوں ڄیکر سالا پڑھا ونڄے تاں وت وی سرائیکی زبان اِچ ایں دے اوہے معنے تھیندن  ڄیہرھے سئیں ساؤتھ ورتھ ہوݨاں کیتن۔ سالا دے انہاں معناں دا پک سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص171 تے357) sala دے معنے کریندے ہوئے لکھدن Brother of Wife ڄݨیں ذال دا بھرا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص410 )وی سالا دے معنے لکھن ’’بیوی کا بھائی‘‘ ۔ مُکدی ڳالھ ہے ڄو ایں لوظ کوں سیالا پڑھا ونڄے یا سالا۔ ݙوہاں روپاں اِچ اے سرائیکی زبان دا لوظ ہے تے ٻہوں پراݨا لوظ ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>qz5v2c9m1jugtllws9m022i7u76nb7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شاوا/شوا۔Sava</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33675</id>
    <revision>
      <id>73053</id>
      <parentid>71032</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2170" sha1="j4fw0d6ka4kk6svhuxfpwperp1mj5ty" xml:space="preserve">۲۱۵۔            شاوا/شواSava :۔(108)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] ساوا ،سوّا۔سِوا۔ سُوآ(رگ وید) اے لوظ سئیں فرینکلن ساؤتھ ورتھ(Franklins Southworth) دی کتاب لینگوئسٹک آرکیالوجی آف ساؤتھ ایشیا اچوں چایا ڳیا ہے۔ ایں کتاب اِچ وی رگ وید دے کجھ ٻارھی لوظ ݙتے ڳئے ہن۔ sava شوا دا لوظ وی انہاں اِچ مجود ہے۔ سئیں ہوݨاں شوا دے معنے لکھدن۔ Corpse, the swolen or Swelling, Corpse ۔ ڄݨیں مڑدا، سوڄ یا سُڄݨ۔ بھل اساݙے بھاݨے رگ وید دا اے ٻارھی لوظ اڄوکی سرائیکی دا سوّا، سِوا یا سوآ ہے۔ ایں لوظ کوں ڄیکر سوّا پڑھا ونڄے تاں سرائیکی اِچ ایں دا مطبل ہے1-1/4 ۔ڄݨیں پورے دے اُتے چُتھا ٻیا۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص51 )ایں دی انگریزی املا sawa لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں a quarter more than  ڄݨیں پورے تے ہِک چُتھائی ودھ۔ ڄیکر ایں لوظ کوں سُوآ (sua) پڑھوں تاں وت ایں دا معنا تھیند اہے تازی سوئی ہوئی ڳاں یا منجھ۔ سوآ سرائیکی اِچ لمبی بھل ٹھُلی سوئی کوں وی آدھن۔ کاٹھی دے ٻل ونڄݨ پِچھوں بچ ونڄݨ آلی شئے (ashes) کوں وی سرائیکی اِچ سوآ آکھا ویندا ہے۔ تے ڄیکر ایں لوظ کوں سِوا پڑھا ونڄے تاں وت ایں دے معنے تھیندن مُتوں۔ بغیر (اوبرائن 363 ۔جیوکس223 )۔تے ڄیکر ایں لوظ کوں ساوا پڑھا ونڄے تاں وی اے سرائیکی لوظ ہے  تے ساوے رنگ (Green Colour) دا ناں ہے۔ ایں لوظ کوں ڄیہرھے رنگ اِچ ای پڑھا ونڄے اے خالص سرائیکی لوظ ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>j4fw0d6ka4kk6svhuxfpwperp1mj5ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی ہند آریائی زبان نئیں</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33700</id>
    <revision>
      <id>72994</id>
      <parentid>71057</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33639" sha1="oobf5t4tw57vtd5t5muncol5lxxufqs" xml:space="preserve">== '''Saraiki is not Indo Aryan Language''' ==
                        پاکستانی لسانیات بارے مُلخی تے غیر مُلخی لسانی ماہر ایں وݙے مغالطے اِچ پھتھے ہوئے ہِن ڄو اڄوکیاں پاکستانی زباناں ہند آریائی زبان (آریائی سنسکرت) دیاں ڄموڑیاں ہن۔ ایں مُغالطے دی تاہ تے سوجھواݨاں دا شیت اے خیال اے ڄو سندھ وادی اپݨی اوائل کولوں ای انساناں توں خالی دھرتی ہئی۔ ایں دھرتی تے ڄتلے وی لوک آئن او باہر کولوں ای آئن تے آپݨیاں آپݨیاں زباناں وی اپݨے نال گھِن آئن۔ سندھ وادی اِچ ایں انسانی خلاء کوں بھرݨ کیتے کݙاہیں تاں اِتھاں منڈا لوکاں دی ہوند دا مفروضا گھڑا ڳیا ہے۔ تے کݙاہیں دراوڑی اقوام دے آوݨ دا تمار کھڑا کیتا ڳیا ہے۔ چھیکڑ تے اے بے نرواری وی کیتی ڳئی اے ڄو آریاںڄیہاں ہرلیاظ نال پسماندا گروہ کوں سندھک دھرتی ڄایاں دے ہزاراں ورھاں دے ڄمے ڄمائے تے اڳونہاں کلچر تے وزبر ݙکھایا ڳئے۔ تے سندھک دھرتی ڄایاں دی مانویں زبان کوں ایویں بے ناواں کر ݙٹا ڳئے ڄیویں انہاں دی کائی زبان ہئی ای کائیناں۔ بھل سئیں جارج مارشل ہوݨاں 1922ء اِچ موہن جو داڑو تے ہڑپا دی کھاٹی کرکے تے سئیں جین فرانکوئیس جیرج ہوݨاں 1976 ء اِچ مہر گڑھ دی کھاٹی کرکے دنیاں آلاں کوں اے حقیقت منݨ تے مجبور کرݙتا ہے ڄو سندھ وادی منڈھ لا کولوں انساناں کولوں خالی ناہی بھلکہ ایں دے منڈھلے ڄموڑے تے واسی سندھک دھرتی ڄائے ای ہَن تے اڄ وی او ایں دے وارث تے مالک ہن۔

                       ایویں رِت ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں 1991 ء اِچ ڄیں ویلے اے آکھاہے ڄو رگ وید اِچ 383اے ڄیہیں لوظ ہن ڄیہرھے ویدک سنسکرت (ہند آریائی) زبان دے نئیں تاں دنیاں آلاں کوں اے وی منݨا پو ڳے ڄو آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے سندھک دھرتی ڄایاں دی اپݨی ہِک زبان وی ہئی۔ توڑیں ڄو اوں زبان دے ناں دا پتا کائینی۔ بھل اے پک ضرور ہے ڄو او نہ منڈا زباناں اِچوں ہئی تے نہ دراوڑی زباناں نال اوں دی کائی سک سکوت ہئی۔ او نہ تاں تبتو برمن زباناں دے ٹول دی زبان ہئی تے نہ اوں کوں ہند آریائی زباناں دے گروہ اِچ ڳݨا ونڄ سڳدا ہے۔ بھلکہ او انہاں سارے گروہاں کولوں اُکی وکھری ہِک آزاد تے خُدمختار زبان ہئی۔ او آریاں دی زبان ویدک سنسکرت کولوں اِتلی انوکھڑی ہئی ڄو آریے اوں کوں سمنجھ وی ننھ سڳدے ۔ ایں مارے عقس کولوں او سندھک دھرتی ڄایاں کوں پشاچے تے انہاں دی زبان کوں پشاچی ڄݨیں نہ سمنجھ آوݨ آلی تے جانگلیاں دی زبان آدھے ہن۔ آریاں دا اے آکھݨا ای ایں دی پکی دلیل ہے ڄو سندھک دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی ہند آریائی گروہ دی زبان ناہی۔ سندھک دھرتی ڄایاں دی زبان ڄیں کوں آریے پشاچی آدھے ہن اوں دے383لوظ رگ وید اِچ مجود ہن۔ لسانیات دے ماہر انہاں لوظاں کوں ٻاہری لوظ (Foreign Words)آدھن۔ انہاں لوظاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو

&quot;The 300 words in RV constitute, after all, the oldest recorded language in the Punjab&quot;.  (1)

ہُݨ کوئی ڄو کجھ وی آکھے پیا رگ وید دے اے 300 لوظ پنجاب اِچ الائی ونڄݨ آلی سبھ توں پراݨی زبان دی لکھی ہوئی اڳواہی ہن۔ انہاں ٻارھی لوظاں اِچ ڈھڳ سارے لوظاں بارے اساں ݙساآئے ہائیں ڄو او پروٹوسرائیکی زبان دے لوظ ہن۔ انہاں لوظاں دی زبان بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو

&quot;If, on the other hand, a relationship with Munda and Austro Asiatic could not be confirmed by a larger number of obvious etymologies a minimal position would be to defined the 300 non-Dravidian loan words in the RV coming from an unknown, prefixing language of the greater Punjab, which might be called for lake of a self-designation, after its prominent geographical features, the Gandhara-Khandara or perhaps better, Kubha-Vipas (Kabul-Beas), or simply the Harappan language&quot;.  (2)

                       ݙوجھے پاسوں ڄیکر وݙی ڳݨتری اِچ کیہیں نشابر جوڑ توڑ نال انہاں لوظاں دا ڳانڈھا منڈا تے آسٹروایشیاٹک زباناں نال نئیں جُڑدا تاں وت رگ وید اِچ آئے ہوئے انہاں 300غیر دراوڑی لوظاں دا ڳانڈھا گھٹو گھٹ عظیم پنجاب دی کیہیں سابقے ورتݨ آلی زبان نال تاں ڳنڈھݨا پوسی۔ ڄیں دا اپݨا ناں نہ ہووݨ پوروں اوں دے جگرافی نیݨ نقشاں سانگے اوں کوں گندھارا ۔کھندارا یا شیت چنگاتاں اے ہوسی ڄو کبھا۔وپاس (کابل۔بیاس) یا وَت سِدھا سِدھا ہڑپائی زبان آکھا ونڄے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دی ایں منوت نال اے تاں نشابر تھی ڳئے ڄو رگ وید اِچ ادھار گھِدے ہوئے اے 300توں ودھ لوظ نہ ہند آریائی زباناں دے لوظ ہن تے نہ دراوڑی تے منڈا زباناں دے۔ بھلکہ اے سپت سندھو علاقے دی اوں منڈھلی زبان دے لوظ ہن ڄیہرھی رگ وید ٹھہائندے ایلے اتھاں مجود تاں ہئی بھل اوں دا ناں شیت اڄوکا ناہی۔ او زبان اڄ وی اوں علاقے اِچ پوری ڈھمک نال مجود ہے تے اوں دا اڄوکا ناں سرائیکی ہے۔ 

                       سرائیکی زبان دے ہند آریائی زبان نہ ہووݨ دا پیلھا تے وݙا ثبوت تاں ایں دا پراݨ ہے۔ اے تاں سندھ وادی دی اوں ویلے دی عام زبان (Lingua franca ( ہئی (3) ڄݙاں آریاں تے انہاں دی زبان ویدک سنسکرت دا سندھ وادی اِچ آوݨ دا کوئی غمان ای کائیناں ہئی۔ ایہا سرائیکی ڄیں کوں آریے پشاچی وی آدھے ہن 400ق م دے آندے آندے ویدک سنسکرت تے اِتلی وزبر تھی ڳئی ہئی ڄو پنینی ڄیہاں لسانی ماہر کوں اپݨی ماء ٻولی سنسکرت دے پھِٹ ونڄݨ دا ݙر پو ڳئے تے اوں ایں کوں سرائیکی کولوں کُچ مانجھ کے سم کرت ڄݨیں ہَچھی پُچھی کلاسیکل سنسکرت بݨا ݙتا ہے۔

                       اساکوں پروفیسر باشم ہوݨاں دے اے لوظ ہمیشاں یاد رکھݨے چاہیدن ڄو

&quot;Panini, in standardizing Sunskrit probably based his work on the language as it was spoken in the North West.&quot;  (4)

                       ڄݨیں سنسکرت کوں سم کرت بݨائندے ایلے پنینی ڄیہرھی زبان کوں بݨیاد بݨائے او اُبھے ݙلہا دی عام ٻولی ونڄݨ آلی زبان ہئی۔ پروفیسر باشم ہوݨاں دے ایں بیان کولوں نشابر ہے ڄو سئیں پنینی دی کلاسیکل سنسکرت اُبھے ݙلہادی زبان کولوں ماخوذ ہے۔ اُبھے ݙلہا دی اے زبان سرائیکی ای ہئی۔ اُبھے ݙلہا دے علاقے (North west)دی نشابری کریندے ہوئیں سئیں مائیکل ویزل ہوݨاں لکھدن ڄو

&quot;This is the area of the first Indo-Aryan in the sub continent reflected by the hymns of the RV. It includes the mountain regions of Afghanistan and Northern Pakistan as well as the plains of the  Punjab&quot;. (5)

                       رگ وید دے بھجݨاں اِچ اُبھا ݙلہائی علاقا برصغیر دا او علاقا ہے ڄتھاں آریے سبھ توں پیلھوں آورادھن۔ ایں دے وِچ پنجاب دے مِداناں دے نال نال اُبھے پاکستان تے افغانستان دے روہیلے علاقے وی شامل ہِن۔ ڄیں ویلے آریاں سندھ وادی اِچ لت رکھی ہے تاں ایں سارے علاقے اِچ سرائیکی دا راج ہئی۔ ایں دی نشابری رگ وید اِچ آئے ہوئے ٻارھی لوظاں کولوں تھیندی ہے۔ اِتھوں ملوم تھیا ڄو سرائیکی اپݨے پراݨ پوروں 1500ق م اِچ آوݨ آلی ویدک سنسکرت کولوں اُکی وکھری تے پراݨی زبان ہے ۔ ایں دے ایں جگرافیے پوروں کجھ لسانی ماہر ایں کوں لہندا دا ناں وی ݙیندن۔

                       سرائیکی زبان دا ہند آریائی (Indo-Aryan) زباناں دے ٹول دی زبان نہ ہووݨ دا ہِک وݙا ثبوت اے وی ہے ڄو سرائیکی اپݨیاں کجھ منفرد (unique) منڈھلیاں صوتاں پوروں پورے برصغیر دیاں یکیاں زباناںکولوں نویکلی تے وکھری ہے سوائے سندھی زبان دے۔ اے صوتاں سرائیکی تے سندھی زبان اِچ ہکو ڄیہاں ہن۔ٻ، ڄ، ݙ، ڳ تے ݨ دیاں صوتاں کوں سرائیکی تے سندھی دے سوا ٻیا کوئی نئیں الا سڳدا۔ کیوں ڄو انہاں دے لسانی سافٹ ویئر اِچ اے صوتاں ہوندیاں ای کائینی۔ ایں بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو

&quot;Many loan words from foreign languages can be easily detected by linguistic means, even if the source of the loan remains unknown, or if it belongs to a long disappeared language. The reason is that all languages follow certain patterns, allow certain sounds or groups of sounds while others are difficult to pronounce, or  must be substituted by local ones&quot;.  (6)

                       ٻاہری زباناں کولوں ادھار گھِدے ڳئے لوظاں کوں لسانی طریقاں نال ٻہوں سوکھا ڳولا ونڄ سڳداہے توڑیں ڄو ادھار گھِدے ڳئے لوظاں دی زبان نملوم ای کیوں نہ ہووے ۔ یا وت ٻہوں کݙوکݨی اغیب ای کیوں نہ تھی ڳئی ہووے۔ ایں دا کارݨ اے ہے ڄو ساریاں زباناں دے اپݨے کجھ خاص قرینے ہوندن ، انہاں کولوں کجھ انوکھڑیاں صوتاں یا صوتاں دے گروپ ہوندن ڄنہاں کوں الاوݨا غیر زبان آلاں کیتے ٻہوں اوکھا ہوندا ہے۔ یا وت او اپݨی زبان دیاں متبادل صوتاں نال انہاں کوں ادا کریندن۔ ایں کیتے سرائیکی زبان دیاں اے صوتاں وی غیر زبان آلے نئیں الا سڳدے۔ ایہو حال آریاں دا وی ہئی ۔ چونکہ انہاں دے لسانی سافٹ ویئر اِچ اے صوتاں کائی ننھ ایں کیتے نہ او اے صوتاں الا سڳدے ہن تے نہ انہاں صوتاں آلے لوظاں کوں سمنجھ سڳدے ہن۔ سرائیکی زبان دیاں اے انوکھڑیاں صوتاں برصغیر دیاں یکیاں زباناں اِچوں ایں کوں ہِک اُکی وکھری جھا ݙیوائندیاں ہن۔

                       سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو ہند آریائی (IA) زبان دے لوظاں دی انگریزی املا اِچ r, au, i, u, , ai, o تےkدے دستی پِچھوں s نئیں آندا۔ رگ وید دے ڄنہاں لوظاں اِچ اے صورت آندی ہے او ہند آریائی زبان دے لوظ نئیں(7) بھلکہ او مقامی غیر آریائی زبان دے لوظ ہِن۔ ڄیویں kosa, musala, rbisa وغیرہ۔ بھل سرائیکی زبان اِچ اے ڄیہاں لوظ ڈھڳ ہن ڄنہاں دی انگریزی املا اِچ اے یکیاں صورتاں مجود ہن۔ ڄیویں 

os                نال بݨے ہوئے لوظ کوساkosa ، پوسیPosi ، کھڑوسیKharosi ، پیوسے Piosse وغیرہ 

ais            نال بݨے ہوئے لوظ چائیسchais ،الائیسalais ، رُلائیسrulais ۔۔۔وغیرہ

es                نال بݨے ہوئے لوظ کریسیKaresi ،بھریسیBharesi ، مریسوMareso ، چرائیسوChareso وغیرہ

us                نال بݨے ہوئے لوظ بُساbusa ، مُسالاmusala ، بُسریbusri ، مسکاݨmuskan ۔۔۔وغیرہ

is                نال بݨے ہوئے لوظ مِساmisa ، وسِکVisk ، کھِسکاKhiska ، لِساLissa ۔۔۔۔ وغیرہ

au                نال بݨے ہوئے لوظ چوساChausa ، دؤسdaus ، ایوسےausey ، لائیوسےlausey ۔۔۔وغیرہ

rs                نال بݨے ہوئے لوظ بھڑسbhirs ، وڑسVars ، جڑسJars ، چڑسcharsوغیرہ

ks                 (kتلے ݙتا ہویا نقطہ کھ کوں ظاہر کریندا ہے۔)کولوں بݨے ہوئے لوظ کھسکkisk ، کھِسکارkskar  وغیرہ

                       ہُݨ لوظاں دیاں اے صورتاں ڄیکر ہند آریائی زبان اِچ کائینی تے یقینا کائینی تے سرائیکی زبان اِچ مجود ہن تاں وت سرائیکی ہند آریائی زبان وی نئیں۔ بھلکہ اے سندھ وادی دی پراݨی، آزاد تے خُد مختار زبان ہے۔

                       رگ وید دے300توں ودھ ٻارھی لوظاں اِچ آوݨ آلے سابقاں (Prefixes) تے وی خاص دھیان ݙیوݨ دی لوڑ ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں اے سابقے کیہیں اے ڄیہیں سابقے ورتݨ آلی (Prefixing) زبان دے ہن ڄیں دے وِچ انہاں دا ورتارا ٻہوں عام ہے۔ اے سابقے نہ تاں دراوڑی زبان اِچ ہن تے نہ بروشسکی زبان اِچ۔ تبتوبرمن زبان دے سابقے وی رگ وید دے انہاں ٻارھی لوظاں دے سابقاں نال نئیں رَلدے(8)۔ اے سابقے پراݨیاں منڈا زباناں اِچ تاں وِرلے وِرلے ہن بھل اڄوکیاں منڈا زباناں اِچ کائینی۔ ڄیکر کوئی ہِک ادھا ہے وی سئی تاں اے غُذرے ویلاں دی نشاݨی ہے تے اوں دی تڳ تے منڈا زباناں کوں سابقے ورتݨ آلیاں (Prefixing) زباناں نئیں آکھا ونڄ سڳدا۔ رگ وید دے اے خاص سابقے(9) ku, ki, ke وغیرہ سندھ وادی دی اوں زبان دی خاص پچھاݨ ہن ڄیں کوں سئیں ویزل ہوݨاں اوں دا اصلی ناں ملوم نہ ہووݨ پوروں عارضی طور تے پارا منڈا Para Munda دا ناں ݙیندن۔اساݙے بھاݨے اے زبان پراݨی سرائیکی (Proto Saraiki) ای ہے۔ کیوں ڄو سرائیکی زبان اِچ اے مخصوص رگ ویدی سابقے ٻہوں ڈھڳ ورتارے اِچ ہن۔ (ݙیکھو جیوکس ص237-259 ) ایں بارے اساں پچھلے پناں اِچ ٻہوں کھُل کے ڳالھ کر آئے ہں انہاں سابقاں دی تڳ تے ای سئیں ویزل ہوݨاں سندھ وادی دی ایں قدیم زبان کوں ویدک سنسکرت کولوں وکھری زبان منیندے ہوئیں ایں کوں پارامنڈا دا عارضی ناں ݙتا ہے تاں ایں دا صفا مطبل ہے ڄو پارامنڈا ([[سرائیکی زبان|سرائیکی]]) ہند آریائی زبان نئیں۔

ایویں رِت سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب ا، سا، تا، ٹا، ان۔دا/ آ۔ندا، بتھ۔ا/ بو۔تھا ڄیہاں لاحقے (Suffexies) وی ہند یورپی تے ہند ایرانی زباناں اِچ کائینی(10)۔ ویدک سنسکرت (ہند آریائی زبان) چونکہ انہاں زباناں دی ہِک ٹنگری ہے ایں کیتے او وی انہاں لاحقاں کولوں خالی ہے۔ ہُݨ سمجھݨ آلی ڳالھ اے ہے ڄو اے لاحقے ڄیہرھی زبان اِچ ہن او ہند یورپی (IE)ہند ایرانی(IIr) تے ہند آریائی (IA) زباناں دے ولڳݨ دی زبان نئیں۔ انہاں لاحقاں نال مُکݨ آلے لوظ سرائیکی لغت اِچ بہوں ڈھڳ ہن۔ ونکی دے کجھ لوظ ملاظا تھیوݨ۔

’’ا‘‘ دے لاحقے تے مکݨ آلے لوظ ٻہوں ڈھڳ ہن۔ ڄیویں سوکھا، وݙا، نکا، اُچا، جھِکا وغیرہ۔

سادے لاحقے تے مکُݨ آلے لوظ دُسا، خُسا، رُسا، رَسا، بے چَسا، پُسا، کھُسا وغیرہ

تا/ ٹا دے لاحقے تے مُکݨ آلے لوظ۔ پِتا، پَتا، بھربھٹا، ڳاٹا، ݙوٹا، رتا، جگراتا، وٹا وغیرہ

اَن۔دا/ آ۔ندا دے لاحقے تے مُکݨ آلے لوظ اواندا، بھاندا، ماندا، کھاندا، پاندا، ٹانڈا وغیرہ۔ 

بتھ ۔آ/ بو۔تھادے لاحقے تے مُکݨ آلے لوظ۔ مَتھا، لتھا، بتھا، پروتھا، ٻوتھا، اپٹھا، ٹھوٹھا ، ہتھا وغیرہ

سرائیکی زبان دے اے لوظ تے انہاں دے لاحقے (Suffexies) صفا ݙسائندن ڄو سرائیکی ہند آریائی زبان نال کیہیں پٖال تے وی نئیں رَلدی بھلکہ اے ہک اُکی وکھری زبان ہے۔

                       ہر زبان دے اپݨے کجھ خاص قرینے (Features) ہوندن ڄیہرھے اوں کوں ٻنھاں زباناں کولوں اُچیچا تے انوکھڑا بݨا ݙیندن۔ سرائیکی زبان دے انہاں خاص قریناں اِچوں ہِک انوکھڑا قرینا اے ہے ڄو ایں دے وِچ عام ناں دی پیلھی صوت ڄیہرھی وی ہووے او ’’ش‘‘ اِچ وٹیج ویندی ہے۔ ڄیویں ککڑشکڑ، منجاشنجا، بھرا شرا۔ انہاں لوظاں اِچ ککڑ دی ’’ک‘‘ منجا دی ’’م‘‘ تے بھرا دی ’’بھ‘‘ ش اِچ وٹیج ڳئی اے۔ سرائیکی زبان دے ایں قرینے اِچ پیلھا لوظ تاں بامعنا ہوندا ہے تے ش نال بݨݨ آلا لوظ ہمیشاں بے معنا ہوندا ہے۔ بھل ݙوہاں لوظاں دے وزن تے قافیہ، ردیف اِچ کوئی فرق نئیں آندا۔ سرائیکی زبان دے ایں ڳݨ سئیں ویزل ہوݨاں ڄیہاں سنسکرت دے وݙے عالم کوں وی حراݨ کرݙتا ہے۔ آپ ہوݨاں آدھن ڄو

&quot;The interchange of K and S is not related at all to the well-known Indo-Ir. development of IE K&gt;Ved, S, as the present variation occurs only in foreign words&quot;(11).

                       ک تے ش دی وٹاند دا ہند یورپی زبان کولوں نکھتھی ہوئی ہند ایرانی زبان دے نال اُکے تے کوئی ڳانڈھا ہے ای کائیناں۔ کیوں ڄو ہند یورپی ک دی ویدک ش اِچ وٹاند رگ وید دے چھڑے ٻارھی لوظاں اِچ پاتی ویندی ہے ویدک سنسکرت اِچ نئیں۔

                       اپݨے ایں ڳݨ پوروں سرائیکی زبان برصغیر دیاں یکیاں زباناں اِچوں منفرد تے انوکھڑی ہے۔ ایں ڳݨ اِچ منڈا، دراوڑی، تبتوبرمن تے ہند آریائی ٹول دی کائی زبان وی سرائیکی زبان دی ہمسری نئیں کرسڳدی۔ ایں دا مطبل اے تھیا ڄو سرائیکی انہاں چوہاں ٹولاں دے دائرے کولوں ٻاہر دی ہِک آزاد تے مکمل زبان ہے۔ 

                       سئیں کوئیپر ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے متن اِچ ڄنہاں لوظاں دے الٹانویں ڄبھ آلیاں ݙوں صوتاں (Double Retroflexes) ڄیویں ڑ ݨ یا ڑ ٹ یا ڈݨ اکٹھیاں آیاں کھڑیائن او ویدک سنسکرت دے لوظ نئیں(12) ڄیویں رݨڈا randa ، پݨڈاPinda،کڑݨواKrnwa وغیرہ۔ تاں وت اے ڳالھ پکی ہے ڄو اے ڄیہاں لوظ سندھ وادی دی مقامی قدیمی زبان دے لوظ ہن۔ ہُݨ ڄیکر ایہو ڄیہاں لوظ سرائیکی زبان اِچ مجود ہن تے ڈھڳ ہن ڄیویں کھٹڑا، کھڑݨ، لڑݨ، بھڑݨ، وٹݨا، چٹݨا، پٹݨا، ٻاٹݨ، بٹوڑٹ ٻیروٹڑا، بھونڈݨ، ٹٹݨ، ٹھڈھ، ٹھڈھا، چِٹڑا، پٹڑی وغیرہ۔ تاں وت ایںدے وِچ کوئی شک ای نئیں ڄو سرائیکی سندھ وادی دی پراݨی تے منڈھلی زبان ہے تے اے ہند آریائی زباناں دے ٹٻر دی زبان وی نئیں۔

                       سرائیکی تے ویدک سنسکرت دی صوتیات (Phonetics) اِچ جھاتی پاوݨ نال پتا لڳدائے ڄو ویدک سنسکرت ڄیں ویلے ہندوکش کولوں اورتے قدم رکھائے تاں اوں دی جھولی الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں (Retroflexes) ٹ، ٹھ، ڑ، ڑھ، ڈ، ڈھ، ݙ تے ݨ وغیرہ کولوں خالی ہئی۔ کیوں ڄو ایں دے نال دی ہِکے چشمے اِچوں پھٹݨ آلی ہند ایرانی (Indo-Iranian) ژنداوستا تے اوں دا اڄوکا روپ جدید فارسی اڄ وی انہاں صوتاں کولوں خالی ہے۔ ایہو حال آریاں دی لیونت (اناطولیا، شام وغیرہ) ونڄݨ آلی لڑی دی زبان متنی دا ہئی(13)۔ ویدک سنسکرت اے صوتاں کئی سوسال دے معاشرتی تفاعل (acculturation) دے نتیجے اِچ پروٹوسرائیکی کول ای گھدھیاں ہن۔ کیوں ڄو ہندوکش ، سلیمان تے کیرتھر کولوں اوروں آریاں ڄیہرھی دھرتی تے پیلھا قدم رکھاہئی او سرائیکی وسیب دی دھرتی ہئی تے اتھاں پروٹوسرائیکی زبان دا راج ہئی۔ ڄیں دے وِچ انہاں صوتاں دا ورتارا ٻہوں ڈھڳ ہئی۔ رگ وید اِچ انہاں صوتاں دی ہوند ݙسائندی ہے ڄو اے پروٹوسرائیکی دا خاص ڳݨ (Feature) ہن۔ ایں بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو:

&quot;The accurrence of these sounds clearly reflects an areal feature that is strongest in the North West but extends all the way to Tamil in the South, and has also influenced Munda to some extent&quot;. (14)

                       رگ وید اِچ انہاں صوتاں دی ہوند کولوں صفا ظاہر تھیندا ہے ڄو اے ایں علاقے دا خاص ڳݨ ہن۔ تے اُبھے ݙلہائی علاقے اِچ انہاں دا ٻہوں زور وی ہے۔ بھل لمیں تے اے تامل تائیں وی لڳیاں ویندیاں ہن۔ منڈا زباناں تے وی انہاں دا تھولا ٻہوں اثر ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے ایں بیان کولوں اے نشابر ہے ڄو الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں سندھ وادی دی زبان دا خاص ڳݨ ہن۔ تے اے تامل زبان اِچ وی پاتیاں ویندیاں ہن۔ بھل رگ وید دے اوائلی منڈلاں اِچ انہاں دا آوݨا دراوڑی زبان تامل پوروں نئیں کیوں ڄو اوائلی منڈلاں اِچ ہِک وی دراوڑی لوظ کائینی۔ ایں بارے آپ ہوݨاں دا آکھݨ ہے:

&quot;In the RV they cannot go back either to Proto-Drav. influence as usually assumed, because they are already in the older part of RV (books 4,5,6) where no Drav. loans are present; they also can not go back to Proto-Munda influences because Munda originally had no retroflexes......... In short, the people of the (northern) Indus civilization must  have spoken with retroflexes&quot;.  (15)

                       رگ وید اِچ اے (صوتاں) نہ تاں دراوڑی اثر کولوں آئن ڄیویں ڄو عمومن سمجھا ویندا ہے کیوں ڄو اے رگ وید دیاں اوائلی کتاباں (6,5,4 )اِچ پاتیاں ویندیاں ہن ۔ تے انہاں کتاباں اِچ ہک وی دراوڑی لوظ کائینی نہ انہاں تے قدیم منڈا زباناں دا کوئی اثر ہے۔ کیوں ڄو منڈا زباناں اِچ الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں اصلوں ہن ای کائیناں۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو رگ وید اِچ الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں (Retroflexes )اوں زبان دا خاص ڳݨ ہن ڄیہرھی اُبھی سندھ وادی دے لوک الائندے ہن۔

                       سئیں ویزل ہوݨاں دے انہاں بیاناں کولوں اے نشابر تھی ڳیا ہے ڄو رگ وید اِچ الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں ویدک سنسکرت دیاں نئیں۔ بھلکہ اے برصغیر دے اُبھے ݙلہائی علاقے (سپت سندھو) دی مقامی زبان دا ای خاصا (areal feature) ہن۔ تے اوں دے کولوں ای رگ وید اِچ آئین۔ ایں تڳ تے اساں اے آکھݨ جوگے ضرور ہائیں ڄو سرائیکی ہند آریائی زبان نئیں۔ 

                       سئیں ایف۔ بی۔ جے کوئیپر ہوݨاں سرائیکی زبان دا ہِک اے ڄیہاں ڳݨ (Feature) اساݙے سامݨھے گھِن آندے ہن ڄیں دو اڄ ݙینھ تائیں اساݙے لسانی ماہراں شیت کݙاہیں خیال ای نئیں کیتا۔ اے ڳݨ ہے سرائیکی زبان اِچ ݙوڑیاں / جاڑیاں صوتاں (geminate) دا(16)۔ ڄیویں رگ وید اِچ آئے ہوئے ٻارھی لوظ پپالا (Pippala) دے وِچ ’’پ‘‘ دی صوت ݙوڑی / جاڑی آئی کھڑی ہے۔ ایویں رِت اتھروید اِچ آئے ہوئے ٻارھی لوظ گھنگھلوں (gugulun) دے وِچ ’’گھ‘‘ دی ݙوڑی صوت مجود ہے(17)۔ ایہو ڄیہاں ݙوڑیاں صوتاں آلے لوظ ویدک سنسکرت اِچ تاں کائینی بھل سرائیکی زبان اِچ ڈھیر ہن۔ ڄیویں جھنجھݨ، بھمبھیری ، گھنگھوٹی، گھنگھݨیاں،نناݨاں، شیشا ، کھکھاڑی ، ݙاݙر، سنسار ، پیپٹ ، ڈھنڈھورا، کھکھر، ٹٹیہر، پھپھوڑ وغیرہ۔ سنسکرت اِچ ݙوڑیاں صوتاں دا نہ ہووݨا تے سرائیکی اِچ ڈھیر ہووݨا اساݙے ایں دعوے دا پک کریندا ہے ڄو سرائیکی ہند آریائی زباناں اِچوں نئیں۔ 

                       سرائیکی زبان دا اوڳݨ ڄیہرھا اینکوں برصغیر پاک تے ہند دیاں نویاں تے پراݨیاں یکیاں زباناں کولوں نویکلی تے نکنگلی جھا ݙیوائندا ہے او ایندا شخصی ضمیری لاحقاں (Pronominal Suffixes) دا ورتارا ہے۔ اے زبان اے ڄیہاں ضمیری لاحقے ورتدی ہے ڄنہاں کوں سمجھݨاتے ورتݨا غیر سرائیکی لوکاں کیتے ٻہوں اوکھا ہے۔ پروں پروں دیاں زباناں دی تاں ڳالھ ای ناہیں کریندے ۔ خُد ایندی ڳوانڈھݨ زبان پنجابی وی انہاں لاحقاں کولوں اِتلی ای وانجی ہوئی ہے ڄتلی ڄو انگریزی زبان۔ سرائیکی زبان دے ایں ڳݨ کوں سمجھݨ کیتے تلے لکھے ہوئے جملے تے دھیان ݙیوݨ دی لوڑ ہے۔ 

                       ’’جتم جوڑا ، پاݨی لائم کمانداں کوں ‘‘(18) (اوبرائن ص16) ۔ جملے اِچ لوظ جتم دی ’’م‘‘ صیغا واحد متکلم کیتے شخصی ضمیری لاحقا ہے۔ اے جووݨ مصدر کولوں فعل ماضی مطلق دے صیغے واحد غائب جتا دی ’’ا‘‘ہٹا کے اوندی جھا شخصی ضمیری لاحقا ’’م‘‘ لا کے بݨایا ڳیا ہے۔ ایں جملے اِچ ݙوجھے لوظ ’’لائم‘‘ دے وِچ وی ’’م‘‘ شخصی ضمیری لاحقے دے طور تے ورتا ڳیا ہے۔ ایویں رِت آپو آپ ضمائر کیتے اے شخصی ضمیری لاحقے ورتے ویندے ہن۔

واحد غائب :                       کیتے،س ۔                                                ڄیویں :لائیس،کھادیئس

جمع غائب :                        کیتے ،نیہیں/نیں۔                              ڄیویں :لائیونہیں،کھادونیں

واحد حاضر:    کیتے ،ای۔                                               ڄیویں:لایئی،کھادئی

جمع حاضر       :                      کیتے ،وے۔                                            ڄیویں :لایاوے،کھاداوے

واحد متکلم:   کیتے،م۔                                                   ڄیویں: لائم ،کھادیم

جمع متکلم:ک                      یتے ، سے۔                                             ڄیویں :لائیوسے،کھادوسے(19)

جووݨ مصدر کولوں انہاں صیغاں دی گردان (Conjugation)انڄ تھیسی۔

جتیئس۔ جتانیں۔ جتئی۔جتاوے۔ جتم۔ جتاسے

                       اے شخصی ضمیری لاحقے نہ تاں آریاں دی ویدک سنسکرت اِچ ہن تے نہ کیہیں ٻئی ہند آریائی زبان اِچ ورتے ویندے ہن۔ ہُݨ ڄیکر سنسکرت تے ایندیاں ڄموڑیاں ہند آریائی زباناں اِچ شخصی ضمیری لاحقے(Pronominal Suffixes)  کائینی تے سرائیکی اِچ مجود ہن تاں وت سنسکرت تے سرائیکی اِچ کیہیں قسم دا کوئی رشتہ وی کائینی۔نہ ماء دھی دا تے نہ نانی ݙوتری دا بھلکہ سنسکرت تے سرائیکی اِچ انہاں رشتے داریاں کوں چتواوݨا وی ٻہوں وݙی بے نرواری ہے۔ ڄیہرھے لوک حالے تائیں انہاں زباناں دے وِچکار بلا سوچے سمجھے انہاں رشتاں دی ڈھمکڑی وڳائی چائی آندن انہاں کوں ایں بے نرواری تے ہِک واری ولا سوچݨا چاہیدا ہے۔

                       سرائیکی اپݨے ایں ڳݨ اِچ وی سنسکرت کولوں نویکلی ہے ڄو ایں دی نحو (Syntex) اِچ کیہیں شئے دے کیہیں ڳݨ کوں ودھا کے ݙساوݨ کیتے اوں صفت کوں ݙوڑا ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں’’اوندے گھر وݙے وݙے وݨ ہِن‘‘۔ ’’میں اے کم سوکھا سوکھا کر گھِدا ہے‘‘۔ ’’او تِکھے تِکھے ٹُردا ڳئے ‘‘۔ ’’انہاں ہر شئے کوں وکھرا وکھرا کر سٹائے‘‘۔ انہاں جملاں اِچ وݙے وݙے، سوکھا سوکھا، تِکھے تِکھے تے وکھرا وکھرا دے لوظ او اسم صفت ہن ڄنہاں کوں ݙوڑا ݙوڑا ورت کے انہاں صفتاں اِچ وادھا کیتا ڳیا ہے۔ اے ڳݨ وی سنسکرت تے ایندیاں ڄموڑیاں ٻیاں ہند آریائی زباناں اِچ کائینی۔

                       انہاں اݨ ہینسی ڳݨاں دی تڳ تے اساں پورے پک نال اے آکھ سڳدے ہائیں ڄو سرائیکی سندھ وادی دی مُنڈھلی ، قدیمی، آزاد تے خُد مختار زبان ہے تے ایں زبان کوں الاوݨ آلے سرائیکی سپت سندھو دھرتی ماء دے اصلی ٻچڑے تے وارث ہِن۔

غلام فرید 

27 دسمبر2022 بروز منگل. بوقت8:35 بجے شب

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>oobf5t4tw57vtd5t5muncol5lxxufqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی انشائیہ۔ لکھت ارم کبیر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33705</id>
    <revision>
      <id>72992</id>
      <parentid>71065</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:46:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7666" sha1="kcjs3un7d1urz4yjw72570xurr1i9gg" xml:space="preserve">انشائیہ نگاری دی صنف [[سرائیکی ادب]] وچ ہک نویں صنف اے۔ 1970ء وچ جݙاں ریڈیو پاکستان ملتان وجود وچ آیا تے 1975ء وچ ریڈیو پاکستان بہاولپور دے قائم تھیوݨ نال سرائیکی نثری اصناف وچ ودھارا تھیا۔انہاں اصناف وچ ریڈیائی ڈرامے، میوزیکل فیچر،مزاحیہ کالم، مضمون نگاری، انشائیہ نگاری،افسانہ نگاری، دا منڈھ ٻدھیا ڳٖیا۔انہاں نثری اصناف کوں لکھاریاں نے رسائل و جرائد تے ول کتابی شکل وچ چھاپݨ شروع کر ݙتا۔ انہاں رسائل وچ  ماہنامہ ’’سرائیکی ادب‘‘ ملتان تے سہ ماہی ’’سرائیکی‘‘  بہاولپور نے سرائیکی زبان وادب دی ترویج و اشاعت وچ اہم کردار ادا کیتا۔ انشائیہ نگاری بارے محققین دی رائے ہے ایندی شروعات فرانس وچ تھئی اوندے بعد ایہ انشائیے دی صنف فرانس وچوں نقل تھئی تے برطانیہ وچ آڳئی برطانیہ وچ سب توں پہلے صنف کوں فرانسس بیکن نے شروع کیتا۔

سرائیکی نثری ادب وچ انشائیے دا اودھار اردو ادب وچوں تھئے۔ اڄو کے عہد وچ سرائیکی انشائیہ سرائیکی ادب وچ  اپݨا ہک نویکلا اتے سوہݨا مقام بݨا چکے۔ سرائیکی ادب دے اسمان اتے ستاریں وانگوں روشن ݙسݨ آلے انشائیہ نگاراں دی تندیر بھانویں جو اتلی لمبی کائینی پر ایہ لوک مختصر ہووݨ دے باوجود سرائیکی انشائیہ کوں سرائیکی وسیب وچ ٻہوں سوہݨے انداز وچ متعارف کروا چکین۔ انشائیہ ہک مٹھی، مسکراندی، سلوݨی، چسولی صنف اے۔ایندے وچ انسان اپݨے اندر دے کرب کوں مسکراندیں ہوئیں پیش کریندے جیندااظہار اپݨی مونڄھی کیفیت نال کر ے تاں اکھ دے شہر وچ بے وزنی ہنجھ اوندا بھرم ونڄا چھوڑے۔ لیکن لکھاری انشائیہ وچ اوں کرب کوں وی ایجھی کیفیت نال سانجھا کریندے جو  قاری اوں ݙکھ اچ اپݨے آپ کوں رجھاوݨ دی بجائے مسکراوݨ تے مجبور تھی ویندے۔ انشائیہ دی ہک خوبی ایہ وی ہوندی اے جو ایکوں کتھائوں شروع تے کتھائیں ختم کیتا ونڄ سڳیندے۔ انشائیہ مضمون دے مقابلے وچ مختصر ہوندے تے ایندے وچ قاری دی دلچسپی دا سامان ہووݨ ضروری اے۔

سرائیکی نثری ادب وچ انشائیہ دی روایت اتنی پرانی کینی ول وی اڄوکے سرائیکی انشائیہ نگاراں ایں میدان وچ قلم چلاوݨ دا اہر کیتے۔ݙٹھا ونڄے تاں صرف ڳݨیے چݨیے چند ادیب ہن جنھاں سرائیکی انشائیہ لکھیے یا اونکوں کتابی شکل وچ چھپوائے۔ جیکر اساں قدیم تے جدید انشائیہ وچ ونڈ کرو تاں ول ساݙے واسطے ٻہوں تھوڑی تعداد وچ ایجھے انشائیہ نگار سامݨے آسن جنہاں کوں معیار تے پرکھیاونڄ سڳیندے۔ سرائیکی انشائیہ نگاراں وچ اسلم میتلا، ڈاکٹر سلیم ملک، ڈاکٹر نوازکاوش،داکٹر خالد اقبال،دلشاد کلانچوی، ابن الام شفتر، اسلم قریشی،راہی گبول، عبدالباسط بھٹی،سردار سعید احمد،ڈاکٹرحفیظ طاہر گھوٹیہ تے مریم گھوٹیہ دا ناں شامل ہے۔

سرائیکی انشائیاں دے موضوعات تے دید بھنواؤں تاں اساکوں انہاں انشائیاں وچ ساݙی روزمرہ حیاتی دی مکمل عکاسی تھیندی اے۔ معاشرتی کشمکش، وسیبی محرومیاں، انسانی نفسیات،رسماں ریتاں،سماجی برائیاں،اخلاقی قدراں، خوشی غمی، ݙکھ سکھ وغیرہ دے موضوعات ملدن۔ انشائیہ نگار سماجی برائیاں کوں جا ہ جاہ تے اپݨی تنقید دا یا طنز و مزاح دا نشانہ بݨدے۔ ساریاں انشائیہ نگاراں دا مطا لعہ کرݨ دے بعد ایہ ڳالھ نتر تے سامݨے آئی اے جوسب نے اپݨے انشائیاں وچ ہلکے پھلکے طنز ومزاح کوں ضرور شامل کیتے جیندے نال قاری دی دلچسپی ودھ ویندی اے۔ 

1969 ء وچ اسلم قریشی دی کتاب ’’سانولی دھپ‘‘ جیندے وچ کجھ انشایئے شامل ہن۔ 1982 ء وچ اسلم قریشی دی کتاب ’’کتکالیاں‘‘ وچ وی سرائیکی انشائیہ دے رنگ ݙیکھݨ کوں ملدن۔ سرائیکی انشائیے دا باقاعدہ سفر1986ء اسلم میتلا دی کتاب ’’سرائیکی انشایئے‘‘ توں تھیندے۔1988ء وچ دلشاد کلانچوی دی کتاب ’’بٹھ پیا او سونا‘‘ 1991 ء وچ اسلم میتلا دی ݙوجھی کتاب ’’وسیب رنگ‘‘  1992 ء وچ ابو البشر شاہ جیلانی دی کتاب ’’بکھ دا مخول‘‘ 1992ء وچ سردار احمد سعید دی کتاب ’’تل وسیب‘‘ تے راہی گبول دی کتاب ’’مٹھڑے تیر‘‘ 1993ء سلیم ملک دی کتاب ’’جھلار‘‘ 1994ء  وچ سردار احمد سعید دی دی ݙوجھی کتاب ’’آسوں پاسوں‘‘  2002ء وچ خالد اقبال دی کتاب ’’مسکار‘‘ 2009ء  وچ ابن الاامام شفتر دی کتاب ’’ݙسکیاں تے ٹہکارے‘‘ 2011ء  وچ عبدالباسط دی کتاب  ’’اولڑاں‘‘ 2017ء وچ نواز کاوش دی کتاب ’’پارتاں‘‘ تے 2021ء وچ پہلی خاتون انشائیہ نگار مریم گھوٹیہ دی کتاب’’اکھ‘‘  سرائیکی انشائیہ دے شوکیس دا سنگھار ہن۔ سرائیکی انشائیہ وچ ہݨ تئیں جیڑھا کم تھئے او موضوع تے فن ݙوہیں لحاظ نال معیاری اے۔ 

سرائیکی ادیباں دا آیہ آکھݨ بالکل سچ اے جو سرائیکی ادب وچ صنف انشائیہ کئی ایݙی پراݨی کائنی اے صنف 1960ء دی دہائی توں شروع تھئی اے اساݙے سامݨے تیراں چوݙاں انشائیہ نگار سامݨے آندن۔ جنھاں ایں صنف وچ آپݨے خیالات، احساسات، تجربات کوں رنگیل چولا پوا تے پیش کیتے۔سرائیکی انشائیہ کوں جدید رنگ وچ بدل تے سݨہپ دا رنگ کرݨ آلے اے لکھاری اساݙی وسوں وچ ہک وݙا مقام رکھدن۔  اڄوکے دور وچ سرائیکی انشائیہ نگاری وچ جتھاں روزبروز اضافہ تھیندا پئے اتھاں ہالی وی ایندے وچ ڈھیر ساری کمی موجود اے جیکوں اڄوکے نوجوان ادیباں نے اپݨے خیالات جذبات احساسات نال پوری کرݨی اے۔ 

== حوالہ ==
کتاب لڑی، چھی ماہی &quot;حوا&quot; ، ناشر: جی ادب بہاولپور</text>
      <sha1>kcjs3un7d1urz4yjw72570xurr1i9gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سوچ دا رُوپ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33713</id>
    <revision>
      <id>73034</id>
      <parentid>71077</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8573" sha1="6sg5xuafb32flk75qegwvm1s7208vdi" xml:space="preserve">اکھاݨ… آکھݨ کنوں نِکھتے تے اکھاݨ دے ذریعے کہیں اینجھی سچائی دا اظہار کیتا ویندے جیرھی پُوری قوم دے تجربے تے مشاہدے دا ٻہوں سوہݨاں نتیجہ ہوندے تے زمان مکان دی پابندی کنوں وی آزاد ہوندے، اکھاݨ تقریباً دنیا دی سارئیں زبانیںوچ پاتے ویندن تے انہیں وچوں ٻہوں سارے مشترک وی ہن ۔ لیکن انھیں وچوں کُجھ مخصوص حالات دی وجہ کنوںکہیں قوم دے مزاج تے رجحانات دی نمائندگی وی کریندِن۔ انھیں وچوں بعض اکھاݨ سماجی تے سیاسی حالات دی وݙی خوبصورتی نال نمائندگی کریندن تے انھیں اکھاݨ دے ذریعے اُوں قوم دے مزاج ، رجحانات تے سیاسی تاریخ کوں ݙاڈھے سوہݨے انداز نال سمجھیا ونڄ سڳدے۔ سرائیکی زبان دے اکھاݨ دی ایں کلیے کولوں انج کائنی۔ اِت واسطے اساں انھیں اکھاݨ دے ذریعے پوری قوم دے مزاج ، تاریخی حالات تجربے تے مشاہدے کنوں آگاہی حاصل کر سڳدے ہیں۔

سرائیکی قوم جیرھے سیاسی حالات وچ گزردی رہی اے اِنہیں اَکھاݨ وچ انہیں دا بخوبی عَکس ملدے ، سلطان تغلق اگرچہ ہک عقلمند بادشاہ ہا۔ لیکن اوندیاں قبل از وقت تے لوکیں دی سمجھ توں بالاتر سیاسی تبدیلیاں ملک وچ انتشار برپا کر ݙتا۔ ایں انتشار کوں ایں اکھاݨ وچ پیش کیتا ڳئے تے اوں دَور دے سیدیں (سرداریں) دے اعمال دا نقشہ وی نال نال چِھک ݙتا ڳئے۔

’’تغلق وَٹھیا وِنگار، سَیداں سُنج کیتی چَودَھار‘‘

(تغلق نے لوگوں سے بیگار لینے کا حکم دیا تو سرداروں نے ملک کو چاروں طرف برباد کر دیا)

شاہ جہان بادشاہ دا دَور خوشحالی دا دَور ہا۔ اوں ملک کوں نویں نویں عمارتیں نال سوہݨا بݨا ݙتا ہا تے لوک روزی دی طرفوں مطمئن ہن۔ ایہ تاریخی سچائی ایں اکھاݨ وچ ملدی اے۔ 

’’شاہجہان ٻیٹھا تخت ، ملک کوں لڳا بھاڳ تے بخت ‘‘

نور جہاں نال جہانگیر دی شادی ویلھے سارے ملک وچ جیرھیاں خوشیاں منایاں ڳیاں اوندا اظہار ایں اکھاݨ وچ مِلدے۔

نور جہاں لدھیاں لاواں، ڳلی کوچے ہا ماں گاماں

بعض اکھاݨ مجموعی طور تے حکمرانیں دے رویّے دا اظہار کریندن تے انھیں کوں کہیں تے وی لاگو کیتا ونڄ سڳدے۔ ہک بے انصاف حکمران دے بارے وچ اے اکھاݨ ہر ویلھے ٹھیک اے۔

’’ اندھا راجہ بیداد نگری پیسے سیر وصل دھیلے سیر نصری

حکمرانیں دی طرفوں جیرھلے آپݨے آپݨے علاقے دے سرداریں تے کوئی ٹیکس یا جُرمانہ لایا ونڄے تاں او غریب لوکیں کنوں اڳوڑ گِھندن۔ ایہہ ڳال پہلے وی درست ہئی تے احٖ وی اِیندا اظہار ایں اکھاݨ وچ مِلدے۔

’’چٹی پئی مہراں تے، مہراں گَھتّی شہراں تے‘‘

میݙا خیال اے صرف اکھاݨ نال ای کہیں قوم دی تاریخ لکھی ونڄ سڳدی اے تے ایہہ تاریخ کہیں درٻاری تے خوشامدی مورخ دی تاریخ کنوں زیادہ سچی ہوسی کیوں ؟ عوام دے سچے جذبات تے خیالات دی نمائندہ ہوسی۔

روزی دا مسئلہ انسان دا ہمیشہ پیچھا کیتی رہ ڳئے ، احٖ دے دور وچ تاں ایں پوری دنیا کوں ݙو حصیں وچ ونڈ ݙتے، ایں حقیقت دا اظہار سرائیکی اکھاݨوچ وݙی خوبصورتی نال موجود اے۔ انھیں وچوں ہک اکھاݨ ملاحظہ ہووے۔

’’پیٹ نہ پیاں روٹیاں تے سبھے ڳالھیں کھوٹیاں‘‘

انسان کوں زندگی وچ ہزاراں مرحلیں وچوں گزرݨاں پَمدے تے اوں کوں نِت نویں تجربے تھیندن۔ ایہہ تجربے بعض اوقات مشترک ہوندِن تے وَل اکھاݨ دا روپ اختیار کر گھندن۔ انسانی زندگی دے اِنھیں تجربیں دے بارے وچ سرائیکی دے اݨ ڳنڑتر اکھاݨ مِلدن ، اتھاں انھیں بے شمار اکھاݨ دا انج انج ذکر کیتا ونڄے تاں ایہ مضمون ٻہوں لمبا تھی ویسی۔ اِت واسطے مَیں صرف کجھ اکھاݨ درج کریساں۔

تتی کوں تارا سامݨے، ݙکھی جاہ ݙکھے دا منے

(بد نصیب دی ہر ویلھے قسمت گندی رہندی اے ، ݙکھیں ماریے دی رات گزرݨ وچ نہیں آندی تے ݙکھی جاہ ول ول ݙکھدی اے۔

’’جیرھا ٻہوں نِوّے اُونکوں بَھلا نہ ڄاݨ‘‘

’’ ٻیر پَکّے تے آئے سَکّے‘‘

’’روہ نال ٹکّر، اپݨا سر بھنݨ‘‘

’’سکھڑیاں دعائیں پلوتیں دے مَٹ‘‘

’’جیندے پیر ہوندے ٻیر‘‘

اکھاݨ صرف کہیں قوم دے تجربے تے مشاہدے دے عکاس ہی نہیں ہوندے بلکہ اساں انھیں دے استعمال نال ہمیشہ اپݨی گفتگو کوں معتبر وی بݨیندوں، جیرھے لوک ادب نال تعلق رکھدن بھانویں او شاعر ہووِن یا ادیب او وی اپݨی تحریر کُوں مؤثر ، جاندار تے سوہݨا بݨاوݨ واسطے اکھاݨ کنوں بے نیاز نہیں رہ سڳدے، سرائیکی دے ممتاز بزرگ، تے صوفی شاعر حضرت خواجہ غلام فریدؒ دی شاعری کوں توڑے جو اکھاݨ دی کوئی لوڑھ کائنی کیوں جو او خود سچائی اے۔ لیکن ایندے باوجود اوندے وچ جاہ جاہ تے اکھاݨ استعمال کیتے ڳن۔

’’ جے ݙینہہ بھلڑے مِتر دی بھلڑے‘‘

ہے مشہور اکھاݨ

ایہ اکھاݨ اگرچہ عام لوکیں دے بݨائے ہوئے ہوندن تے او لوک شاعری یا ادبی ذوق نال گھٹ واقفیت رکھدن۔ لیکن دل دی بے تکے ہرگز نہیں ہوندے۔ وزن کنوں آزاد مگر ادبی چاشنی دے حامل ہوندن جنہیں کوں نثری شاعری دے مصرعے یا لائناں آکھیا ونڄ سڳدے۔ (اگرچہ انہیں وچوں ٻہوں سارے با وزن ہوندن) اپݨی ادبی خصوصیت دی حیثیت نال ادبی اصناف وچ شامل کیتے ونڄ سڳدن۔ انھیں دی صنف کیا ہووݨی چہیدی اے یا انھیں کوں کیرھی صِنف وچ شامل کرݨاں چہیدا اے۔ ایہ ہک انج موضوع بحث اے ۔ لیکن میں اِتھاں ایں ڳالھ ݙو اشارہ ضرور کریساں جو انھیں کوں کوئی اَدبی مقام ضرور ملݨاں چہیدا اے جیویں جو لوک گیتیں کوں مل چُکیے بلکہ او احٖ تائیں شاعری دے سب کنوں اعلیٰ نمونے قرار ݙتے ونڄ چُکین۔

چونکہ ایہ اکھاݨ اساݙے وݙیریں دا ورثہ ہن اِت واسطے اساݙے اتے فرض بݨدے جو اساں اینکوں اڳلی نسل تائیں پُڄائوں۔

سائیں اعجازؔ ݙیروی مبارکباد دے مستحق ہن جو انہیں ایں فرض کوں نبھائے تے بزرگیں دے ایں خوبصورت ورثے کوں کتابی شکل ݙے کے لوکیں تک پہنچائے۔ اگرچہ ٻہوں ساریاں مثالاں رہ وی ڳن ول وی اعجاز بھرا دِی مصروفیات کوں ݙیہدئیں ہوئیں اتنی ہمت کر سٹݨ تے اساں انہیں کوں داد ݙیندے ݙیندے ہیں۔

محمد اسلم رسولپوری

== حوالہ ==
بزرگیں دا ورثہ سرائیکی اکھاݨ۔ مرتب: اعجاز دیروی، جھوک پبلشرز [[ملتان]]</text>
      <sha1>6sg5xuafb32flk75qegwvm1s7208vdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سچ ءِ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33731</id>
    <revision>
      <id>73045</id>
      <parentid>71164</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31988" sha1="950fi5jcgovs1c4kqtsi60duqs1b56n" xml:space="preserve">انسان دی تخلیق سچ ءِ، انسان دا سیاݨا ہووݨ سچ ءِ، انسان دا خوبصورت ہووݨ سچ ءِ، انسان دا وݙا ہووݨ سچ ءِ، انسان دا محترم ہووݨ سچ ءِ، انسان دا معتبر ہووݨ سچ ءِ، انسان دا علم کنوں سونہاں تھیوݨ سچ ءِ، انسان دا ایماندار ہووݨ سچ ءِ، انسان دا با اعتماد ہووݨ سچ ءِ، چنڳی صحبت وچ ٻہݨ سچ ءِ، ہمدردی سچ ءِ، دوستی سچ ءِ، محبت سچ ءِ، انسان دی پسند سچ ءِ، جیت سچ ءِ، نیکی سچ ءِ، سچائی سچ ءِ، بھلائی سچ ءِ، انسان دا مومن ہووݨ سچ ءِ، صاف دڳ سچ ءِ، مٹھاس سچ ءِ، مٹھا ٻول سچ ءِ، مٹھی زبان سچ ءِ، چنڳی صلاح سچ ءِ، عبادت سچ ءِ، حق ٻولݨ سچ ءِ، مٹھا لہجہ سچ ءِ، عاجزی سچ ءِ، مدد کرݨ سچ ءِ، کس کسر چاوݨ سچ ءِ، ݙکھیں دے ݙکھ ونڈݨ سچ ءِ، بے عیب جوانی سچ ءِ، چوݙی رات سچ ءِ، چنڳاں کردار سچ ءِ، اچھے الفاظ ٻولݨ سچ ءِ، رزقِ حلال سچ ءِ، شرم تے لحاظ سچ ءِ، بھرم سچ ءِ، فضیلت سچ ءِ، احسان سچ ءِ، نیک دید سچ ءِ، خذمت سچ ءِ، رحم کرݨ سچ ءِ، محنت سچ ءِ، روشنی سچ ءِ، چنڳاں نصیب سچ ءِ، خوش کلامی سچ ءِ، زبان دی حفاظت سچ ءِ، چنڳی سوچ سچ ءِ، صدقہ ݙیوݨ سچ ءِ، سِر دی ویلھ سچ ءِ، تعلق نبھاوݨ سچ ءِ، نرم مزاجی سچ ءِ، ا پݨی اوقات کوں یاد رکھݨ سچ ءِ، سخاوت سچ ءِ، سچ ٻولݨ سچ ءِ، خاموشی سچ ءِ، پردہ سچ ءِ، دلیری سچ ءِ، انسانیت سچ ءِ، چنڳی عادت سچ ءِ، خوبصورت انداز سچ ءِ، اچھی فکر سچ ءِ، کامیابی سچ ءِ، تلاش دا عمل سچ ءِ، آزمائش سچ ءِ، نصیحت سچ ءِ، قرض ادا کرݨ سچ ءِ، فرض دی ادائیگی سچ ءِ، دشمنی مکاوݨ سچ ءِ، ویلھے دا تھوڑا ہووݨ سچ ءِ، سہارا بݨݨ تے سہارا ݙیوݨ سچ ءِ، قصور معاف کرݨ سچ ءِ، ݙوجھیں دی غلطیں تے پردہ پاوݨ سچ ءِ، غلطی من گھنݨ سچ ءِ، غلط فیصلیں توں بچݨ سچ ءِ، کلہا ہووݨ سچ ءِ، قدر کرݨ سچ ءِ، بھل سچ ءِ، حقیقی تعلق نبھاوݨ سچ ءِ، روح وچ حیا دا ہووݨ سچ ءِ، ݙوجھیں دا فیدہ سوچݨ سچ ءِ، خوشبو سچ ءِ۔ 

سچ دی بنیاد تے انسان کجھ درد اپݨی اکھیں وچ تے کجھ درد اپݨی کھِل وچ لُکیندے ، اے سچ عام ݙیکھݨ والیں کوں محسوس نی تھیندا بلکہ نی نظردا ، پر سچ دی ڳول والے ایں کیفیت کوں لبھ گھندن ، اونویں خوشبو سنگھ گھندن ۔ ول سئیں قیس فریدی موجب ’’میݙی اکھیں دے وچ تیݙے پیرے لڳے پہچاݨ ڳن ، توں میݙیں خوابیں دے وچ اَمدیں اے لوکی ڄاݨ ڳن‘‘ اے ٻہوں وݙا سچ ءِ۔ اے وی سچ ءِتعلق رکھݨ کمال کائنی ہوندا اوں تعلق کوں نبھاوݨ سچ ہوندے ، اینکوں کمال دا ناں ݙتا ویندے۔ کارل مارکس آکھیا ہا ہک زمانے وچ میں سمجھدا ہم جو میں اہم آں پر اے میݙا وہم ہا، دنیا وچ میݙا اہم ہووݨ بالکل غلط ہا، اے وی سچ ہا۔ اے وی سچ ءِجو ہر کامیاب بندے دی کامیابی دے پچھوں اوندے عمل ، اوندے کردار ، اوندے کیتے ہوئے کم کنوں بے وجہ نفرت کرݨ والیں دی ہک لمبی قطار ہوندی ءِ، اوندی وجہ سچ ہے جو جیڑھا بندہ چنڳے کم نی کر سڳدا اوہو ای چنڳے کم تے چنڳائی دے اڳوں کنڈے سٹیندے۔ 

اے سچ ءِجو انسان اپݨے آپ کوں کردار دے لحاظ نال ، چنڳائی دے لحاظ نال سچ دے رَستیں تے پندھ کرݨ دے لحاظ نال اپݨا قد اتنا اُچا کرے جو دنیا اوندے قد نال قد ملاوݨ تے ناز کرے ، فخر کرے، او بندہ جیندے نصیب وچ آ ونڄے او اپݨے نصیب کوں مبارخاں ݙیوے۔ جئیں دے نصیب وچ او بندہ نہ آوے او اوں بندے دی طلب وچ پوری زندگی ادا س رہے۔ سیاݨے سچ آکھدن جو ناپسندیدہ بندے دے نال رہݨ دی بجائے اپݨے پسند دے بندے دی ڳول وچ پوری زندگی گزار ݙیو ، اے وی سچ ءِ، محفل وچ الاوݨ کنوں پہلے اپݨے لوظیں تے غور کیتا کرو ، اے نہ ہووے جو تہاݙے ٻولیے ہوئے لوظ کہیں سݨݨ والیں کوں پریشان کر ݙیون، اوندی دل آزاری تھی پووے ، ٻولݨ ویلھے اتنی احتیاط کرو، جیویں مچھی کھاوݨ ویلھے کنڈیں کنوں احتیاط کریندو۔ول اے وی سچ ءِجو مچھی دے کنڈے جسم کوں تکلیف ݙیندن مگر گندی طرز نال ٻولیے ہوئے لوظ دِلیں کوں چریندن ، اے طرز عمل انتہائی جاہلانہ تے بے ادب ہوندے ، با ادب ، چنڳی تربیت والے، کھرے تے سچے انسان کہیں دی وی دل آزاری نی کریندے۔ اے وی سچ ء ِ جݙاں اپݨے لوک اپݨے نی راہندے تاں غیریں کوں اپݨا سمجھݨ کتنی وݙی بے وقوفی ئِ۔اے ڳالھ وی سچ ءِجیڑھے لوک بغیر وجہ دے اپݨیں کوں چھوڑ ویندن او ہمیشہ غیریں دے پیریں تے ݙھہندے ودے ہوندن، غیریں دے پیر دھویندے ودے ہوندن، غیریں دا حکم من تے خوش تھیندن، غیریں دی بُری ڳالھ کوں جی کریندن۔ 

اے وی سچ ءِہمسائے دی خیر منگو ، ہمسائیں دا ہر طرح دا خیال رکھو، انہاں دی بُکھ تریہہ ݙے دھیان ݙیو، انہاں دی جائز لوڑھ پوری کرݨ دا ٻاݨ مارو، اے وی شرط بالکل کینھی جو ہمسایہ اپݨا یا غیر ءِ، رشتہ دار ءِیا غیر رشتہ دار، سونہاں یا اݨ سونہاں ءِ مسلمان یا ہندو ءِ نماز پڑھدے یا نی پڑھدا، چنڳاں کم کریندے یا مندا، کیا کریندے ، کیا نی کریندا، تہاݙی اے ذمہ نی ۔ چھڑا ایں ڳالھ دا خیال رہے جو تُساں ہمسائے دا احترام کرݨے۔ اے وی سچ ءِجو اکثر لوک دِھی کوں اَکھیندن گھر دی عزت خراب نہ کریں ، ایندی پارت ای ، پیو ماء تے خاندان دی لڄ تیݙے ہتھیں ہے، پَر اے ڳالھ کݙاہوں وی پُتر کوں نی سمجھیندے جو کہیں وی شریف دے گھر دی عزت نال نہ کھݙیجو، کہیں غریب تے شریف دی عزت برباد نہ کریجو ، اصولی طور تے اے پارت پُتر کوں کرݨ بݨدی ئِ۔ اے وی سچ ءِکردار کنوں ودھیک انسان کنوں کوئی ٻیا اثاثہ جائیداد نی ہوندی ، جینکوں انسان دنیا دے سامھیں ݙکھا سڳے ۔ کردار دی بلندی عظیم لوکیں دے حصے وچ اَمدی ءِ، کردار بذات خود ہک ٻہوں وݙا ناں ہے جئنکوں اپݨے پرائے تعظیم ݙیندن ، جیندی ہر کوئی قدر کریندے ، چنڳے کردار دا ناں ہووݨ ، موت کنوں ودھیک اذیت ءِ، جیڑھا اوپرئیس دی بجائے خود اپݨیں کوں دل وچ جاہ نی بݨاوݨ ݙیندا اونویں وی سیاݨے آہدن منافق دی ہمدردی ، دشمن دی تلوار کنوں ڈھیر خطرناک ہوندی ءِ۔ 

اے وی سچ ءِاگر اپݨے پیارے سنگتی کوں ترقی کریندا ݙیکھو تاں فخر نال اے ڳالھ کرو جو اے میݙا سنگتی ءِتے ولا جݙاں ہوں سنگتی کوں کہیں مصیبت وچ پھسیا ہویا ݙیکھو تاں سینہ کڈھ تے اے ڳالھ کر ݙیو جو میں ایندا سنگتی آں۔ اے وی سچ ءِجوتہاݙا ہمیشہ خوش رہݨا، چنڳے کپڑے پاوݨا، چنڳی خوشبو لاوݨا ، چنڳی سواری رکھݨا ، چنڳا گھر بݨواݨا تہاݙی مخالفت کرݨ والیں سانگے سب کنوں وݙی سزا ءِ، تہاݙی خوشی تہاݙے مخالف کوں بے سکونہ کریسی ایں سمجھو اونکوں تتے تنور تے ٻلہیسی ۔ اے وی سچ ءِانسان کوں ہمیشہ محبتاں مریندن ، پیار مریندے ، اونکوں اوندی خود آپ دی کیتی ہوئی چنڳائی مریندی ءِ، نفرتاں تاں انسان کوں جیوݨ دا ڈھنگ سکھیندن ، نفرتاں تاں سنڄاݨ پیدا کریندن، اونویں وی ضرورت مند انسان کݙاہوں وی چنڳاں سودا نی کریندا، اوندیاں ضرورتاں ہمیشہ اونکوں سمجھوتے تے مجبور کریندن۔ اے وی سچ ءِجو کامیاب انسان اپݨے کیتے ہوئے چنڳے فیصلیں نال دنیا بدل ݙیندن تے اوندے مقابلے وچ ناکام انسان دنیا کنوں ݙر تے اپݨے فیصلے بدل ݙیندن تے ول پوری زندگی چنڳاں فیصلہ نی کر سڳدا، اوندے اندر دا خوف اونکوں ہر ویلھے ݙریندا ودا ہوندے۔ اے وی سچ ءِانسان کوں ہمیشہ اُتھائوں زندگی دا سب توں وݙا سبق ملدے جئیں جاہ تے او پوری طرح مخلص ہوندے ، چنڳاں ہوندے ، خیر خواہ ہوندے، او ݙوجھیں دی عزت کرݨ ڄاݨدا ہوندے ، دنیا وݙی اوکھی ءِ، اوندا عمل اوکھا ءِ، دنیا دی ٹور اوکھی ءِ، اے سارے شریف تے محبت کرݨ والیں دی عزت نی کریندی ۔ اوندے مقابلے وچ چلاک ، ہوشیار ، بے ایمان تے خوشامدی اکثر اپݨی جاہ بݨائی راہندن ، اے ٻہوں خطرناک قسم دے لوک ہوندن۔ 

اے و ی سچ ءِانسان دی برائی ہمیشہ او ہے لوک کریندن جیرھے اوندی برابری نی کر سڳدے ، جیرھے لوک قد کچھاوݨ دے چکریں وچ ہوند ن ، اوہے ای دنیا وچ ناکام تھیندن ، اکثر ݙیکھݨ کوں اے ڳالھ وی ملدی ءِ، جیڑھے لوک تہاݙی کامیابی تے مٹھائی منگندن اپݨا مونہہ مٹھا کرݨ دا واویلہ کریندن ، اوہے لوک تہاکوں مصیبت وچ کݙاہوں وی نظر نہ اَمسن، تُساں چاہے بتی چا تے ڳولیسو، اے وی خطرناک لوکیں دی صنف ہوندی ءِ۔اے لوک تماش بین ہوندن ، ݙوجھیں دی خوشی تے کامیابی تے ’’رارا‘‘کریندن تے ول اوکھ ویلھے لبھدے ای نی ۔ اے وی سچ ءِ، جݙاں انسان ٹُرݨ نی سکھیا پیا ہوندا تاں دنیا اونکوں ݙھہݨ نی ݙیندی مگر جݙاں ٹُرݨ سکھدے تاں لوک اوندے قدم قدم تے ݙھہاوݨ دا ٻاݨ مریندن ، کوشش کریندن ، دنیا ہمیشہ کنوں سدھیں رستیں تے ٹرݨ والیں تے سچیں ڳالھیں کرݨ والیں تے سچے تے کھرے لوکیں تے ہمیشہ طنز کریندی ءِ، مگر کھٹ ہمیشہ اوہے لوک ویندن ۔ دراصل اوہے ای عظیم تے مرتبے والے لوک ہوندن ، وقتی طور تے انہاں کوں اے تنقید شیئت پسند نہ اَمدی ہووے مگر ایہا تنقید مستقل مزاج لوکیں کوں اُچائی تے گھن ویندی ءِ۔ ایہا ڳالھ انہاں دے مضبوط کردار کوں پکا کریندی ءِتے چنڳے تے اعلیٰ ظرف لوکیں دی صف وچ کھڑیندی ءِ۔ 

اے وی سچ ءِ، جو اکثر شرط لاوݨ ، شرط کھیݙݨ تے شرط دا حصہ بݨݨ تے جھیڑے تھی پوندن ، کہیں نال بے وجہ مذاق کرݨ، جیندے نال محبت نہ ہووے اوندے اَتے بے جا تنقید کرݨ نال وی جھیڑا تھی پمدے ۔ جھیڑا ہک ٻہوں گندا تے ناپسندیدہ عمل ءِ، کھیݙ کھیݙ وچ جھیڑے تھی ویندن ۔ 

میݙا ہک عزیز ہا، ہک ݙینھ میں اونکوں آکھیا، ماما ! آئو کئوݙی دے میلے تے ڄلوں ، انہاں میکوں اپݨے نال ٻلہایا تے آکھیونے ہک ڳالھ سݨ ، جیندا ناں ای میلا ءِاوں کنوں چنڳائی دی کیا اُمید رکھی ونڄ سڳیندی ءِ، میلا مطلب خراب تھیا ہویا، بعض اوقات کُکڑ دی بھڑاند ، رِچھ کتیں دی بھڑاند ، کئوݙی دا میلا ، تاش دی کھیݙ، لݙو دی کھیݙ تے ایں طرز دے ٻئے کئی شغل شیطانی کم ڳنڑیے ویندن ، ایہے جھیڑے دے مُنڈھ دا سبب بݨدن۔ اے وی سچ ءِسڄݨیں نال بے وجہ دی ناراضگی اکثر تعلق وچ دراڑ ثابت تھیندی ءِ، سیاݨے دا اکھاݨ اے کہیں وی سڄݨ دی ناراضگی کوں اتنا درگھا نہ کیتا کرو جو اونکوں تہاݙے بغیر ٹُرݨ دی عادت پئے ونڄے تے واپس مُڑ تے تہاکوں ݙیکھݨ ای پسندنہ کرے،ڳالھ کرݨ تاں اپݨی جاہ تے رہ ڳیا ۔ اے وی سچ ءِانسان ہر گھر وچ پیدا تھیندن مگر انسانیت کتھائیں کتھائیں پیدا تھیندی ءِ، جݙاں ہر گھر وچ انسانیت پیدا تھیوݨ شروع تھی ڳئی تے ول ہر پاسے رنگ ای رنگ لڳ ویسن ، محبتیں دی ٻار ونڈیج پمسے ، پیار ، اڳواڑ تے نہ ممسے ، خلوص دا بار ودھ ویسے ، حیاء ڄم پمسے ، شرم ودھ ویسے۔ اے ڳالھ سچ ءِنرم تے مٹھے لفظیں تے ٻولݨ تے خرچ کجھ وی نی تھیندا مگر اوندی قیمت ٻہوں ڈھیر ہوندی ءِ، ایندی اہمیت ودھیک ہوندی ءِ، ایں ڳالھ دا اندازہ اوہے لوک کر سڳدن جنہاں دے کنیں وچ مٹھا الاء پُڄدے، سیاݨے آہدن جیڑھا مِٹھا ٻولیندے اونکوں سݨݨ کوں وی مٹھا ملدے ۔ 

استاد الشعراء سئیں احمد خان طراق صاحب دے ناں کجھ لوک اکھیندن جو آپ ہک ہٹی تے ڳئے ، اُتھاں ہک شاگرد دکان تے ٻیٹھا ہا، سئیں احمد خان طارق آکھیا ، پُتر ڳڑ تاں ݙیو، دکان تے ٻیٹھل نینگر جیندے وچ نواں خون ہا ، گرم خون ہا، جوان خون ہا، پھوتی بݨ ڳیا ، تھوڑا اوکھا تھی الاݨاں، لہجے وچ بد تمیزی ہئی ، اُٻاہلا آکھیس ݙیندا سئیں، سئیں احمد خان طارق بجائے اوں ٻال تے نراض تھیوݨ دے فرمایونے جو پُتر ، ڳڑ ݙے تے بھانویں نہ ݙے پر اَلا تاں ڳڑ وانگوں ۔اتنی درگھی ڳالھ دا مقصد ایہو ءِجو لہجے مٹھے کروں ، الا وچ ملامیت پیدا کروں ، جھک نوائی سکھوں ، محبت ونڈݨ سکھوں ۔ اے ڳالھ وی سچ ءِانسان دی انسایت اوں ویلھے مُک ویندی ءِجݙاں اونکوں ݙوجھیں دے پریشانیں تے ݙکھے تھیوݨ تے کھِل اَمدی ءِ، خوشی تھیندی ءِ، سکون ملدے ، او سمجھدے ایہا میݙی جِیت ءِ، حالانکہ اے جیت نی بلکہ انسان دی ہار ءِ، عزت تاں ایں ڳالھ وچ ءِجو انسان ݙوجھیں دے پریشانیں کوں اپݨی پریشانی سمجھے ، ݙوجھیں دے ݙکھ درد کوں خود محسوس کرے جو اے میݙا ݙکھ ءِ میݙا درد ءِ۔اے ڳالھ وچ سچ ءِ کہ مطلب دی ڳالھ سب سمجھدن ، مگر ڳالھ دا مطلب کوئی نی سمجھدا، اے چھڑا کہاوتاں نی ، بلکہ اسے سچیاں تے کھریاں ڳالہیں ان ، فطری طور تے انسان اپݨے فیدے دی ڳالھ کوں ڈھیر اہمیت ݙیندے ، اوندے مقابلے وچ جئیں ڳالھ ءِچ مفاد گھٹ ہووے یا ناں ہووے تاں انسان اوں ڳالھ کوں اہمیت نی ݙیندا ۔ انسان اپݨے سکون دی خاطر سکون ڳولݨ دی تلاش وچ پوری زندگی گزار ݙیندے پر اونکوں سکون ول وی نی ملدا۔ ایں دی اصل وجہ اے جو انسان اپݨے یاربدلدے ، انسان اپݨی جاہ بدلدے، انسان اپݨا وسیب بدلدے، انسان سب کجھ بدلدے مگر اصل ڳالھ اے ہے جو او خود اپݨے آپ کو نی بدلدا، اگر انسان اپݨے آپ کوں بدل ݙیوے تاں ول زندگی وچ سکون ای سکون ہووے ۔ 

اے ڳالھ سچ ءِ، اوہے لوک ہمیشہ دورئیں دے قابل ان جیڑھے تہاݙیں نزدیکیں دی قدر نی کریندے ، انہاں کوں ولا دوبارہ اپݨے نیڑے کر تے غلطی نی کرݨی ، اگر انہاں کوں نیڑے کنوں نیڑے کیتا ڳیا یا نیڑے تھیوݨ دی کوشش کیتی ڳئی تاں یقینا بے وقوفی ہوسے ، نا سمجھی ہوسے ، اے وی سچ ءِلوک جیندے ودن مگر رشتے مر ڳن ، دل کُملا ڳن ، دل مونجھے تھی ڳن، سوچݨ دی ڳالھ اے ہے اے رشتے کیویں جیندے تھیسن؟ اے مرجھائے ہوئے دلیں دی رونق کیویں بحال تھیسے تاں اوندا حل برداشت ئِ۔ ݙوجھیں دیئں ڳالیں کوں سݨݨ دی عادت ہووݨی ضروری ءِ۔ جݙاں دل کہیں اپݨے نال بے پناہ محبت کریندا ہووے تے او اوں مقدس دل کوں تروڑ ݙیوے تاں اوں دے نال ناراض تھیوݨ دی بجائے چُپ راہݨ سِکھ گھنو، خود ہر ڳالھ سہہ ونڄو مگر کوڑا ٻول ٻول تے ݙوجھیں دی انہاں دے مونہہ تے بے عزتی نہ کرو، اے زندگی گزارݨ دا ہنر ہے۔ 

اے وی سچ ءِشیشہ تے رشتہ ݙوہیں نازک ہوندن ، شیشہ ہمیشہ انسان دی غلطی نال ترٹدے تے رشتہ غلط فہمی نال ۔ سیاݨیں دا اکھاݨ ءِݙوہیں شہیں کوں سنبھال تے رکھو ، شیشے کوں ترٹݨ کنوں بچاوݨ چہندو تاں اونکوں ہمیشہ اُچا تے سنبھال تے رکھو ، اگر شیشے دی سنبھال نہ کیتی ڳی تاں اونکوں نِکے نِکے ٹوٹے تھیوݨ کنوں کوئی نی بچا سڳدا۔ ایہا ڳالھ رشتیں سانگے وی لازم ءِجو اگر انہاں ݙے توجہ تے انہاں کوں اہمیت نہ ݙتی ڳئی تاں رشتیں دی لذت کنوں محرومی تھیندی ءِ۔ اے وی سچ ءِجو انسانی ہنجھ ٻہوں قیمتی تے مقدس ہوندی ءِمگر ایندی اہمیت اوں ویلھے ڈھیر ودھ ویندی ءِجݙاں ہنجھ کہیں ݙوجھے دے خاطر ویھ پووے ۔ حضرت علی کرم اللہ وجہ الکریم سئیں دے ایں فرمان تے غور کیتا ونڄے تاں ایندے وچ پوری زندگی دا فلسفہ ملدے ، اپݨے خود سانگے تاں ہر کوئی روندے ، ہر کوئی منگدے ، ہر کوئی اوں پاک در کنوں پندے، جݙاں انسان ݙوجھے انسان دے درد کوں اپݨا سمجھدے تاں ول انسانیت بحال تھیندی ءِ۔ انسان دے روح کوں حق سچ دی خوشی نصیب تھیندی ءِ، انسان ول انسانیت دی معراج تئیں پُڄدے۔ اے وی سچ ءِانسان دا توبہ سانگے کَنیں کوں ہتھ لاوݨ ضروری نی ہوندا، بلکہ گناہیں کوں ہتھ نہ لاوݨ ضروری ہوندے ، خالی کنیں کوں ہتھ لا گھنݨ نال انسان نی سُدھردا ، اے چھڑا ݙکھلاوے دیاں ڳالہیں ہوندن ، عملی طور تے گناہ کنوں ہمیشہ سانگے پَرے بھڄ ونڄݨ ای چنڳائی ءِ۔ 

اے وی سچ ءِجو دنیا وچ سچے آدمی کوں کوڑے آدمی کنوں ڈھیر زیادہ صفائیاں ݙیوݨیاں پمدن، سچا ہمیشہ سچ دی ڳالھ کریندے ، چاہیے اوندا نقصان ای کیوں نہ تھی ونڄے مگر کوڑا ایجھی ترتیب نال کُوڑ ریڑھیندے جو سچا آدمی ویبلا تھی ویندے۔ سچے آدمی دی اے وی نشانی ہوندی ءِجو کچاری وچ اوندی آواز مَٹھی ، مِٹھی بھاوݨ آلی ہوندی ء، ، دلیل آلی ہوندی ءِمگر کوڑے آدمی دی آواز ہمیشہ اُچی ہوندی ءِتے اوں کنوں کوئی مضبوط دلیل وی نی ہوندی تے ہک ڳالھ ٻئی وی ہے جو سچے آدمی کوں یاد رکھݨ دی لوڑھ نی ہوندی کہ اوں کیا آکھیا ہا، کیونجو سچے بندے کنوں جݙاں وی ڳالھ سݨسو او اوہا ہکی لفظ با لفظ تے سچی ڳالھ کریسے ۔ اے وی سچ ہے جو سنگت دے مُک ونڄݨ کنوں نہ ݙرو، بلکہ تُساں ہمیشہ ایں ڳالھ کنوں ݙرو کہ تُساںسنگت کوں خواہ مخواہ خوش کریندیں کریندیں خود آپ کوں نہ مُکا ݙیو ۔ ٻہوں ارمان نال اے ڳالھ کرݨی پمدی ءِزندگی گزر ڳی ءِ، لوکیں کوں خوش کریندیں پر ایندا نتیجہ اے نکتے جو جیرھے خوش تھیئن اوہے اپݨے کائنی تے جیڑھے اپݨے ہن او کݙاہوں خوش نی تھیئے، چاہے زندگی وچ انہاں دے سانگے جتنا وی زور لاتیسے۔ اے وی سچ ءِانسان کوں اپݨی خود دی نگاہ دا عادل ہووݨا چہیدا ءِ، اونویں سیاݨے آہدن نگاہ دا اصل عادل او ہوندے جینکوں ݙوجھیں لوکیں دیئں ٻالڑی دی شکل وچ اپݨی ٻالڑی نظرے ، اوٻنہاں دی دھی کوں اپݨی دھی سمجھے، اے اَکھ دا حیاء ہوندے مگر اے چھڑا انہاں عظیم ، غیرت مند ، شریف ، وفادار، با حیا، عزت دار، نسلی ، تربیت یافتہ لوکیں دے حصیں وچ اَمدے ۔ 

اے وی سچ ءِزندگی دی سب کنوں وݙی زور آلی چماٹ بھروسہ مرویندیءِ کیونجو جئیں آدمی تے ضرورت کنوں زیادہ بھروسہ کیتا ویندے اوہو ای بھروسہ تروڑیندے ، ول جݙاں بھروسہ ترٹدے تاں آدمی کوں ݙینہہ دے تارے ݙکھالی ݙیندن ، بھروسہ ترٹݨ دے بعد آلا پچ پچاوݨ انہاں دے وس وچ نی ہوندا، ول کجھ لوک ایں ڳالھ کوں وسارݨ سانگے نشے دا سہارا گھندن تاں جو کجھ وقت تئیں ڳالھ دا اے اثر پراݨا تھیوے مگر ڳالھ در اثر ول وی دل کنوں نی لہندا، کجھ لوک تاں اے ڳالھ اصلوں نی وسار سڳدے تے پاڳل پن دا پندھ کریندن، تھوڑی تعداد دے لوک تاں اللہ معاف فرماوے خودکشیاں کریندن۔ سیاݨے آہدن ہم سفر آدمی اگر ہم فطرت نہ ہووے تاں کٹھے پندھ کرݨ ٻہوں مشکل تھی ویندے تے او رَلے کݙاہوں وی اپݨی منزل تے نی پڄ سڳدے۔ اے وی سچ ءِجو دنیا تے ترائے قسم دی بندئیں دا علاج کیئنی ہوندا، اکھاݨ ایں پھریا، پھریا تے چھریا، اوندی تفصیل درگھاݨ اے ہے۔پہلا پھریا ، مطلب جیرھا کہیں کم کنوں پھر ونڄے ، انکاری تھی ونڄے ، نانہہ کر ونڄے ، دل بھگا کر ونڄے ، اونکوں ولا اوں ساڳی کم سانگے مجبور نہ کیتا ونڄے ، اوں کوں ہرگز اوکھا نہ کیتا ونڄے۔ ݙوجھا پھُریا، ایندا مطلب ءِجیرھا لُٹیج ونڄے ، اوندا گودا کپیج ونڄے ، جیندا مال کھسیج ونڄے، او وی وس لڳیں کہیں دی ڳالھ تے نی اَمدا، اوندا ݙوجھیں تے اعتبار ، اعتماد تے بھروسہ چئو ویندے، او کہیں دی ڳالھ نی منیندا ہوندا۔ تریجھا چھریا، اے چھتے ہووݨ دے ہک قسم اے مطلب چڑاک طبعیت، وجود وچ ڳالہیں دی ڳالھ دی عدم برداشت ، احترام توں فارغ۔ 

اے وی سچ ءِسیاݨے آہدن ، سچ سانگے ݙوں طرح دے بندئیں دی لوڑھ ہوندی ءِ، سچ الاوݨ والا تے ݙوجھا سچ سݨݨ والا۔ سچ والا جݙاں سچ ٻولیندے تاں اکثریت اوندی ڳالھ کوں نی منیندی ، اوندی ڳالھ کوں سچا نی منیندی ، اینویں ای سچ کوں سݨݨ والیں دی دنیا وچ تھوڑ ءِ۔ اکثر لوک کُوڑ کوں سݨݨ پسند کریندن کیوں جو ساری مزاح ، ٻٹ کڑاک ، دنیاوی رنگینیاں کُوڑ وچ کھڑونڄݨ ، سچ دا انہاں نال کوئی وجہ واسطہ ای نی ہوندا۔ عارضی لذت کُوڑ وچ ہے، بݨاوٹی ماحول کُوڑ ءِچ ءِ، کھل ہس کُوڑ اچ ءِ، دھوکہ فریب کُوڑ وچ ءِ،غلط بیانی دی لذت کوڑ وچ ءِ، بے حیائی تے برائی دے سبھے رَستے کُوڑ دے دڳ تے چلدن۔ مگر سچ سچ ءِ، سچ ڈھیر مُد تئیں جیندا رہندے ، سچ کݙاہوں نی مردا ، سچ کوں بالکل موت کئینی، سچ شیشہ ءِ، سچ کھیر ءِ، سچ ماکھی ءِ، سچ مکھݨ ءِ، سچ راحت ءِ، سچ خوشی ءِ، سچ خوشخبری ء، سچ سِدھا راہ ءِ، سچ ساہ ءِ، سچ عبادت ءِ، سچ سوہݨا ءِ، سچ حسین ءِ، سچ دا اپݨا ہک جہان ءِ، سچ صاف ءِ، سچ خیر ئِ۔ 

اے وی سچ ءِسیاݨے آہدن دنیا وچ ہر بندہ خوشی حاصل کرݨ سانگے اپݨے آپ کوں سچا سمجھدے تے ݙوجھیں کوں ہمیشہ کُوڑا سمجھدے ، اے سچائی دا پیمانہ نی ہوندا، سچ خود آپ پدھرا ہوندے ، سچ نکھڑیل ہوندے ، سچ دی خاطر کہیں کوں ݙسݨ دی لوڑھ نی پمدی ، سچ آپ الیندے ، سچ دا نویکلا نکھار ءِ۔ اگر سچ ٻولݨ نال نقصان تھیندے تاں بہتر ءِکوئی ڳالھ نی ، مگر کُوڑ مار تے حاصل کیتی ڳئی خوشی نقصان ءِ۔ اے وی سچ ءِجئیں کوں سچ ٻولݨ دی عادت پئے ونڄے تاں اگر اوں کنوں زندگی وچ کوئی غلطی وی تھی ونڄے تاں لوک اونکوں معاف کر ݙیندن، تے اگر کوئی کُوڑ مارݨ وچ مشہور تھی ونڄے تاں ول کوئی وی اوندے سچ تے یقین نی کریندا۔ اے ڳالھ وی بالکل سچ ءِتُساں دنیا سانگے اوں وقت تئیں اہم او جݙاں تئیں انہاں کوں کوئی تُساں جیہا ٻیا نی مِلدا ، مطلب متبادل ، تُساں وانگوں ، تہاݙیں عادتیں وانگوں ، تہاݙے مزاج وانگوں ، تہاݙی طبعیت وانگوں ، جݙاں تئیں ایجھے حالات پیدا نی تھیندے ، انسان واقعی ݙوجھے انسانیں سانگے اہم ہوندے ، ہک ویلھا ہوندے جݙاں ہک انسان دا ݙوجھے انسان دے بغیر ہک لحظہ نی نبھدا ، ول اللہ دی قذرت تے حالات دا پلٹا ۔ ایں پھرکی پھردی ءِجو او پسندوالے  انسان دی لوڑھ اچانک مُک ویندی ءِ، اوہا من بھانوݨی شکل ، من بھانوݨیاں ادائیں ، محبت کنوں ہٹ تے نفرت وچ بدلݨ شروع تھی ویندین ، اے ڳالھ بالکل سچ ءِ، ایجھے کئی واقعات ، مشاہدات دید دے سامھیں گزرین ، ایجھاں کئی مثالاں انسان ݙے سڳدے ، ایجھے کئی کرداریں دے مناظر اکھیں دے اڳوں ٹُرپین۔ 

اے وی سچ ءِجݙاں کہیں دا کوئی یار کھسیج ویندے ، کوئی دلبر رُس ویندے ، کوئی پیارا سڄݨ ٻئے مخالف دا یار بݨ ویندے تاں ول اللہ سئیں اوں دا متبادل یار ضرور ݙے ݙیندے ۔ سیاݨے آہدن کُوڑ مارݨ ، بکواس کرݨ، اپݨی زبان گندی کرݨ ہک ٻہوں وݙا گندہ دھک ءِ، غلط عمل ء، ، بے کار ڳالھ ءِ، اوندے ایں عمل دے نال انسان دا اپݨا قد چھوٹا تھیندے ، اپݨا وزن گھٹدے ، ویلھا گزرݨ دے نال نال کُوڑ دے نال ݙتا ہویا پھٹ ہک ݙینھ چڑھ ویندے ، پر ایندا دانغ نشابر ہوندے، اے دانغ نی مِسدا، ایندے مقابلے وچ سچ الاوݨ دی عادت پئے ونڄے تاں اپݨے پرائے یار ، غیر سنڄاپو، اݨ سنڄاپو ، سبھنائیں دیاں مخالفتاں اپݨی جاہ تے مگر ہر زبان تے اے ڳالھ ضروری ہوندی ءِ، جو یار اے بندہ ہے ’’سچا‘‘ ۔ ول اگر سچے بندے کنوں غلطی وی تھی ونڄے تاں لوک اے ڳالھ کوں ایں ڳالھوں معاف کر ݙیندن جو غلطیاں تاں بندئیں کنوں تھیندین پر اے بندہ ہے بالکل کھرا تے سچا۔ ول جیکر کوئی بندہ کُوڑ مارݨ وچ مشہور تھی ڳیا تاں لوک کݙاہوں وی اوندے سچ کوں سچ منݨ سانگے تیار نی ہوندے ، اوندے سچ تے یقین نی کریندے ۔ سیاݨے آہدن ، اے ڳالھ وی سچ ءِجو سچ الاوݨ تے اگر بندے کوں قید وی تھی ونڄے تاں کوئی ڳالھ نی مگر اے ڳالھ دا وی خیال رہے جو کُوڑ مار تے قید کنوں رہائی مل ونڄݨ ایہو سچ وی کہیں کم دا نی ہوندا، چھیکڑی ڳالھ جو کہیں بے قصور انسان کوں ذلیل کرݨ ویلھے تُساں اونکوں اوندی اوقات یاد نی پئے ݙیوندے بلکہ تُساں اونکوں اپݨی اوقات ݙکھیندے پیو۔ 

== حوالہ ==
جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , جھوک پبلشرز, دولت گیٹ [[ملتان]]</text>
      <sha1>950fi5jcgovs1c4kqtsi60duqs1b56n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سکون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33738</id>
    <revision>
      <id>73046</id>
      <parentid>71172</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21248" sha1="gltonoinrz60wewbirrcl7g80g7ntff" xml:space="preserve">سب توں وݙا تے اصل سکون اللہ پاک کوں دل نال یاد کرݨ وچ ہے، سکون اللہ سئٰن دے پاک ذکر وچ ہے، سکون اللہ سئیں دے پاک ناں وچ ہے، سکون اللہ سئیں دی محبت وچ ہے، سکون اللہ سئیں دے خوف وچ ہے۔ سکون پاک رسول صلی اللہ علیہ وسلم دے پاک تے پیارے پیارے مبارک طریقیں وچ ہے، سکون انہاں پاک طریقیں تے عمل کرݨ وچ ہے، سکون ہر حکم کوں منݨ وچ ہے۔ سکون بزرگیں دی تعظیم وچ ہے، سکون وݙیں دے احترام وچ ہے، سکون ݙوجھیں کوں سکون ݙیوݨ وچ ہے، سکون خوشی وچ ہے، سکون مہمان نوازی وچ ہے، سکون برداشت وچ ہے، سکون چنڳائی وچ ہے، سکون ݙوجھیں دی مدد کرݨ وچ ہے، سکون بیمار دی تیمار داری وچ ہے، سکون ہمسائیں دی خیر خبر وچ ہے، سکون کہیں کوں نہ ݙکھاوݨ وچ ہے۔ سکون بُکھے کوں روٹی کھواوݨ وچ ہے، سکون ننگے دے بدن کوں کڄݨ وچ ہے، سکون ݙیوݨ نال ودھدے ، سکون اپݨیں دے نال نال غیریں دے دِلیں وچ جاہ بݨا ݙیندے ، سکون ݙوجھیں کوں سِدھے دڳ تے چلیندے ، سکون برائی دے اڳوں ٻناں ݙیندے ، اونکوں ودھݨ کنوں جھلیندے ، سکون دلیں تے حکمرانی کریندے ، سکون حیاءِ سکون وفاءِ، سکون غیرت ءِ، سکون عزت ءِ، سکون وقار ءِ سکون سچ ءِ سکون صاف تے شفاف ءِ سکون سہݨپ ءِ سکون خوشبو دا ناں ءِ سکون رنگیں دا ناں ءِ سکون پھُلیں دا نان ءِ سکون حقیقت دا ناں ءِ سکون پیار دا ناں ءِ سکون آباد ہووݨ دا ناں ءِ سکون صبر دا ناں ءِ۔ سکون چنڳی سوچ دا ناں ءِ، سکون چنڳی سوچ دی سمت دا ناں ءِ، سکون احساسات دا ناں ءِ، سکون جیوݨ دا ناں ءِ، سکون جاڳݨ دا ناں ءِ، سکون قدر دا ناں ءِ، سکون شُکر پڑھݨ دا ناں ءِ، سکون آزادی دا ناں ءِ، سکون رہائی دا ناں ءِ، سکون آسانیاں پیدا کرݨ دا ناں ءِ، سکون سمجھداری دا ناں ءِ۔

سکون شیشے وانگوں ہوندے ، سکون نازک ہوندے ، سکون واہندے پاݨی وانگوں ہوندے ، سکون چھاں وانگوں ہوندے ، سکون چُپ کرݨ وانگوں ہوندے ، سکون عظمت دا ناں ءِ سکون تبدیلی دا ناں ءِ سکون انصاف دا ناں ءِ سکون راحت دا ناں ءِ سکون چنڳا الاوݨ دا ناں ءِ سکون بھرم رکھݨ دا ناں ءِ سکون اعتماد دا ناں ءِ سکون اعتبار دا ناں ءِ سکون یقین دا ناں ءِ سکون ظرف دا ناں ءِ سکون حوصلے دا ناں ءِ سکون پاکیزگی دا ناں ءِ سکون عدل دا ناں ءِ سکون رزقِ حلال کماوݨ تے ٻالیں کوں کھواوݨ دا ناں ءِ سکون راز کوں راز رکھݨ دا ناں ءِ سکون دید دے عدل دا ناں ءِ سکون ایمان دا ناں ءِ سکون اُچائی دا ناں ءِ سکون ݙوجھیں دے ہنجھوں اُگھݨ دا ناں ءِ سکون یتیم دے سِر تے ہتھ پھیرݨ دا ناں ءِ سکون قربانی دا ناں ءِ سکون انسانیت نال خلوص دے مظاہرے دا ناں ءِ سکون نکھار دا ناں ءِ سکون یاری نبھاوݨ دا ناں ءِ سکون ݙکھ وچ ݙوجھیں کوں پکرݨ دا ناں ءِ سکون ݙوجھیں کوں اوکھا نہ کرݨ دا ناں ءِ سکون زبان کوں سنبھال تے ٻولݨ دا ناں ءِ سکون چنڳے رویئیں دا ناں ءِ سکون اپݨی دھرتی ، اپݨے لوکیں دے نال محبت کرݨ دا ءِ وسیب تے وسبے نال جُڑت دا ناں ءِ سکون ساول دا ناں ءِ سکون بے حیائی کوں جھلݨ دا ناں ءِ سکون دڳ دے کنڈے صاف کرݨ دا ءِ۔ 

سیاݨے آہدن سب کنوں چنڳاں تے سیانڑاں انسان اوہوندے جیرھا خود آپ سکون نال راہندے تے نال ݙوجھیں کوں وی سکون نال راہݨ ݙیندے او سکون آلے بندے دی ہک ٻئی نشانی اے وی ہوندی ءِجو اوندے ہتھیں کنوں اوندی زبان کنوں ، اوندے وجود کنوں ، اوندے کردار کنوں ،ا وندی گفتگو کنوں ، اوندے عمل کنوں ، ݙوجھیں کوں ہمیشہ فیدہ تھیندے ۔ نقصان نی تھیندا، سکون دی ڳول وچ ہر ویلھے صبر ای کم نی امدا ، کݙاہوں کݙاہوں چنڳی سوچ ، چنڳی عادت، چنڳی سمت دی تبدیلی وی ضروری ہوندی ءِ۔

بندہ سکون دی ڳول پھول وچ کئی طرح دیاں مشکلاں ݙیکھدے ، مصیبتاں ݙیکھدے ، درد چیندے ، جدائیاں چیندے ، ہر طرح دے غمیں دا سامھا کریندے، ول او محسوس کریندے جو شیئت میݙیاں دعائیں قبول نی پیاں تھیندیاں اونکوں سکون نی ملدا پیا ہوندا، ول جݙاں اللہ سئیں دِلیں کوں سکون دی نعمت نال بھر ݙیندے تاں ول بندہ آپ خود اپݨیں دعائیں کوں قبول تھیندا ݙیکھدے ۔ سیاݨے آہدن جیڑھی شے دی کوئی گارنٹی نی ہوندی اونکوں زندگی سݙیندن جینکوں اساں ٻہوں درگھی سمجھدوں، جئیں تے فخر محسوس کریندوں ، اوں کوں ہمیشہ قائم راہݨ والی شے سمجھدوں ، جئیں سانگے کُوڑ سچ کریندوں ، دوکھے ݙیندوں ، مہانگیاں شہیں سستاں گھندوں ، ول اوہے سستیاں شہیں مہانگیاں وچیندوں ۔ سیاݨی تے غیر سیاݨی اولاد سانگے ݙٹی پھٹی کریندوں ، اوہا زندگی ٻہوں بے وفا شے ہے، او زندگی ہک فریب دا ناں ءِ زندگی کوں شیطان رنگ رنگیلی بݨا تے اساکوں خوش کریندے مگر او زندگی چھڑا ہک لمحے دا خاب ءِایندا کوئی اعتبار نی ، کیا پتہ کتھاں ، کیڑھے ویلھے تے کیویں مُک ونڄے ، مگر اوندے مقابلے وچ جیڑھی حقیقتءِجیڑھی شے دی مکمل گارنٹی ءِجیڑھا ہک اٹل فیصلہ ءِ جیڑھا اَمر ربی ءِاوندا ناں ’’موت‘‘ ہے، اوندے پاسے اساݙی کوئی توجہ کئینی، اوندی کوئی تیاری کئینی ، کوئی سنبھال کئینی ، ایں سانگوں اللہ دے ولی تے بزرگ فرمیندن سکون چہندو تاں ول آئو اپݨے پاک اللہ آلے پاسے ، متاں دیر تھی ونڄے، تے آپاں ول ونڄوں ، اللہ سئیں آلے پاسے ، جتنی تیزی دے نال انسان توجہ ݙیسے اپݨے سوہݨے اللہ پاک ݙے سکون وی اتنی تیزی نال بھڄسے، انسان دے پِچھوں کجھ لوک اپݨا سکون غلط دڳ تے ڳولݨ دی کوشش کریندن ، غور کروں تاں واقعی پتہ لڳدے ’’سکون بے حیائی وچ کئینی‘‘۔ سکون نشے وچ کئینی، سکون ݙڈھپ وچ کئینی، سکون ظلم وچ کئینی، سکون کٹھ وچ نی ، سکون ہاٹھ وچ نی ، سکون دولت وچ نی ، سکون دلیں دی بربادی وچ نی ، سکون کہیں کوں ݙکھاوݨ وچ نی ، سکون لڑائی وچ ، جھیڑیں وچ نی ، سکون میلیں ، ٹھیلیں وچ نی ، سکون تبدیلی دا ناں نی ، سکون غلط فہمی دا ناں نی ، سکون غلامی دا ناں نی ، سکون ݙکھاوے دا ناں نی ، سکون تکلیف ݙیوݨ دا ناں نی ، سکون کوڑ فریب دا ناں نی ، سکون تلخی دا ناں نی ، سکون کھٹاج دا ناں نی ، سکون کہیں دیاں خوشیاں کھسݨ دا ناں نی ، سکون اقتدار دا ناں نی ، سکون مال دا ناں نی، سکون شک دا ناں نی ، سکون قطع تعلق دا ناں نی ۔ 

زندگی وچ کجھ سکون ایجھے وی ہوندن جیڑھے انسان کوں جیوݨ نی ݙیندے اوندے مقابلے وچ کجھ سکون ایجھے وی ہوندن جیرھے انسان کوں مرݨ نی ݙیندے ، انسانی زندگی وچ لفظ سکون دی کیفیت بدلدی رہ ویندی ءِہیندا ناں زندگی ءِ تُساں کتنے قیمتی او ، تُساں کتنے قابل او، تُساں کتنے اہم او، تُساں کتنے چنڳے او، تُساں کتنے سیاݨے او، تُساں کتنے وݙے او، تُساں کتنے دلیر او، تُساں کتنے ہوشیار او، اگر تُساں بے قدریں دے ہتھ وچ ہو تاں ول تُساں بے کا راو، زمانہ تہاکوں کہیں شکل وچ قبول کئیناں کریسے، تہاکوں قابل نہ منیسے ، تے نہ ای تہاکوں سکون مِلسے، کیوں جو جنہاں دے نال راہندے پیو او خود آپ بے سکونے ہِن، انہاں کوں خود تاں سکون کݙاہوں نصیب نہ تھیسے تے نہ ای او تہاکوں سکون کرݨ ݙیسن، اے کجھ لوکیں دی فطرت ہوندی ءِ کݙاہوں کݙاہوں انسان کوں او رشتے وی تھکا ݙیندن ، جنہاں کوں انسان خود آپ سکون سمجھدے ، جنہاں تے فخر محسوس کریندے جنہاں تے ضرورت کنوں ڈھیر اعتبار کریندے ، بعض اوقات اوہے لوک بے سکونی دی وجہ بݨندن ، انسانی وجود دے نال نال انسانی دماغ کوں تھکیندن، بد اعتمادی تے بے ضمیری نال سکون کوں خراب کریندن تے ول فخر نال اے ڳالھ وی کریندن جو اے بد سکونی اساں پیدا کیتی ہیسے ، ݙیکھݨ وچ اے ڳالھ وی لبھی ءِجو بعض اوقات سکون سانگے زندگی کوں بدلݨا پمدے ، لڑݨا پمدے ، رشتیں وچ تبدیلیاں کرݨا پمدین، مختلف جتن کرݨے پمدن ، چھڑا اے سوچ تے جوشیئت کتھائوں سکون لبھ پووے ، ایں عمل دی خاطر انسان اپݨے دوست بدلیندے ، محفلاں بدلیندے ، رشتہ دار بدلیندے ، ہمسائے بدلیندے ، علاقہ بدلیندے ، پورا ماحول بدلیندے مگر چھڑا اپݨے آپ کوں نی بدلیندا ، اگر انسان چھڑا خود اپݨے آپ کوں بدل ݙیوے تاں اوندی زندگی وچ سکون ای سکون لکھیج ونڄے ، سکون دیاں بہاراں اڳواڑ تے جھمراں لاون، پر انسانی توجہ ایں پاسے نی ویندی ، انسانی زندگی کوں ٻہوں آسان بݨاوݨ سانگے زندگی کوں انسان خود آپ سمجھݨ دی کوشش نی کریندا، اگر زندگی کوں سمجھݨ آلی ڳالھ سمجھ آونڄے تاں ول ہر پاسے سکون ای سکون ہووے۔ ایویں ہک اردو وچ مثال ءِ ’’اگر توجہ کرو تو زندگی میں سونا بنا لو اور توجہ نہ کرو تو زندگی سونے میں گزار دو‘‘۔ 

زندگی وچ سکون دی سمجھداری سانگے ݙوں طرح دے لوک ہمیشہ ڳالہیں کریندن، ہک جئیں بندے دی عمر زیادہ ہووے یا ݙو جئیں چھوٹی عمر وچ گندا ویلھا ݙٹھا ہووے، جیڑھا انسان ݙوہیں کیفیات وچوں نہ لنگھیا کھڑا ہووے اوندا انہاں کیفیات نال واسطہ نہ پیا ہووے جیڑھا انہاں معاملات دا اݨ سونہاں ہووے اونکوں سکون دی اہمیت دا پتہ نی ہوندا، سکون دی ڳول وچ ہر ویلھے انسان چھڑا خود آپ کوشش نہ کرے ، اپݨے معاملات اللہ سئیں دے اڳوں ونڄ تے رکھے تاں ول حقیقی سکون نصیب تھیندے ، حقیقی خوشیاں ملدن، وڳڑیل سارے کم آپوں آپ سدھے تھیندن ، سیاݨے آہدن، بُکھ دا کوئی رنگ نی ہوندا، بُکھ ݙکھالی نی ݙیندی ، بُکھ ہاں کڈھیندی ء،، بُکھ بُکھ ہوندی ءِاو چاہے انسانی وجود وچ ہووے یا کہیں ٻئے ساہ دار وچ ، اللہ سئیں کرے شالا کہیں کوں کہیں شے دی بُکھ نہ لڳے ، کہیں کوں وی بُکھ دا ݙکھ نہ تھیوے ، ایویں غریبی دا کوئی مذہب نی ہوندا، غریبی کہیں کنوں پُچھ تے نی اَمدی ، غریبی وݙا عذاب ءِ غریبی وچ ٻالیں دی لوڑھ ، ضرورت کوں پورا نہ کر سڳݨ ٻہوں تکلیف والا عمل ءِ غریبی وچ انسان چہندیں ہوئیں وی ضرورت دیاں شہیں نی گھن سڳدا، جیرھیاں اوندی جائز لوڑھ وچ شامل ہوندن۔ 

ایویں بے بسی دی کوئی ثقافت نی ہوندی ، ہمیشہ کنوں مجبور ، بے وس تے اݨ پڑھ بندہ اپݨے کوئی انگ ڈھنگ کوں نی ݙیکھدا ، کہیں وی محفل کچاری وچ اپݨی جاہ تے اپݨی سنڄاݨ نی بݨا سڳدا، کوئی خوشی دا پِڑ نی ٻدھ سڳدا، اوندی خوشی دے پِڑ وچ سݙیں کوئی نی اَمدا ، اݨ پڑھ دا کوئی وی نی ہوندا ، ہر کوئی پھردیں دا ءِ ہر کوئی چالاک دا یار ء،، ہر کوئی ہووݨ آلئیں دا ءِ بے سکونے بندے کنوں کوئی وی سکون دی توقع نی کریندا، آہدن بیماری دی کوئی قوم نی ہوندی ، بیماری بیماری ہوندی ءِ، بیماری بندے کوں خود آپ تندرست بندیں کنوں پروبھرا کریندی ءِ لفظ بیماری خود آپ ہک وݙا سنیہا ءِ کجھ لوک بیمار بندے ݙے اے ڳالھ سوچ تے نی ویندے جو متاں ایہا بیماری اساکوں چمبڑے ، ڳالھ اے ہے جو بیماری کنوں پرہیز کیتا ونڄے نہ کہ بیمار کنوں بیمار دا کوئی قصور نی ہونداتے نہ ای او آپ بیماری کوں سݙیندے ، حالانکہ ایویں بالکل نی ہووݨا چہیدا نہ ای کہیں دیاں بیماریاں کہیں کوں چمبڑدن تے نہ ای ݙوجھیں دا سکون کھسیندن۔ ݙکھ تے تکلیف دا کوئی حد ٻناں نی ہوندا ، اے چھڑا او بندہ سمجھ سڳدے جیڑھا انہاں حالات وچوں خود آپ گزریا کھڑا ہووے ، ایجھے بندے کوں ݙوجھیں دے ݙکھ درد تے تکلیف دا پورا پتہ ہوندے او بندہ وس لڳیں کہیں دا سکون نی کھسیندا۔ 

اے ساریاں ڳالہیں ، ساریاں شہیں بدسکونی دے عمل کوں ودھیندن، اے انہاں تمام کیفیات کو پیدا کریندیں جو ول شعور ، انسان کوں کہیں کنوں وی کجھ منڳݨ نی ݙیندا، غربت /مجبوریاں تے محرومیاں جیوݨ نی ݙیندیاں، جݙاں حالات ایں طرز دے تھیوݨ لڳ ونڄن تاں انسان دے اندر دی سوچݨ سمجھݨ دی صلاحیت مُکݨ پئے ویندی ءِ سیاݨے آہدن غریبی صلاحیتیں کوں کھا ویندی ءِ بالکل اوں طرح نال انسان ویڑا تھی ویندے ، ول جتناں وی اعصابی طور تے مضبوط ہووے یا اپݨے آپ کوں تکڑا سمجھے سکون بالکل حاصل نی کر سڳدا، انسان کوں سکون ہوں ویلھے مِلسے جݙاں اللہ سئیں پاک ذات مہربان تھیسے ، ول انسان نیکی دے کم کریسے ، ہر کہیں نال محبت تے شفقت نال پیش اَمسے ، ہر اپݨے پرائے دی عزت کریسے تاں ونڄ تے اونکوں حق سچ دا سکون نصیب تھیسے ، او سکون جیندے اندر چنڳائی ہوسے ، ݙکھاوا نہ ہوسے ، ٻئی ڳالھ اے ہے جیڑھیاں بے سکونیاں ڳالہیں کر کر تے سوچ سوچ تے بندہ اپݨا سکون برباد کر ٻہے ، اپݨا سکون ونڄا ٻہے ، مُکا ٻہے ، مکمل بے سکوناں تھی ونڄے ، اپݨے سکون دی خاطر ایجھیں ڳالہیں کوں وسارݨ ٻہوں ضروری ءِ۔ جیڑھا بندہ اپݨے گزریے ہوئے پریشانی آلے ویلھے کوں بار بار یاد کریسے او بندہ ہمیشہ بے سکونہ راہسے ، سکون اوندے نیڑے بالکل نہ اَمسے تے نہ ای او بندہ خود سکون دے نیڑے ویسے۔ 

سیاݨے آہدن اگر سکون چہندوں تاں ایں ڳالھ تے وی پوری توجہ ݙیو جو اَسمان کنوں زمین تے ہمیشہ بارش اَمدی ءِ چندر توں اوندا چندر وکھ زمین تے امدے ، سجھ توں اوندی لاٹ زمین تے امدی ءِ پر ݙٹھا ونڄے تاں زمین کنوں آسمان آلے پاسے دُدڑ ، دھوڑ ، گرد تے مٹی ویندی ءِ ہر تھاں وچ ہمیشہ اوہو کجھ کھڑکدے جیرھا کجھ اوں تھاں وچ موجود ہوندے ، اگر کہیں دے اندر مٹھاج بھریل ءِ، کہیں دے اندر نیاز وندی بھریل ءِ کہیں دے اندر محبت تے پیار بھریل ءِ کہیں دے اندر وفا بھریل ءِتاں ݙوجھیں کوں اوندے اوں عمل دے اثرات ضرور ملسن تے اگر کہیں دے اندر دا گندرپ ءِ اندر گند ءِ، اندر وچ ݙڈھپ تے بے وفائی بھریل ءِ چالاکی بھریل ءِ کھوٹ بھریل ءِتے اوندے ایں عمل دے اثرات وی ݙوجھیں تے ضرور پمسن ، انہاں ساریاں ڳالہیں توں اے سبق ملدے جو اگر دنیا دے وچ سکون حاصل کرݨ چہندو تاں اپݨے اندر دے تھاں کوں صاف رکھو، کہیں دے بارے غلط سوچ دا مظاہرہ بالکل نہ کرو۔ کہیں کوں ہلکا نہ سمجھو بھرم رکھݨ سکھو، برداشت دے عمل کوں ودھائو تاں سکون تہاکوں ضرور نصیب تھیسے ، میݙا اللہ سئیں دنیا ساری کوں سکون دی دولت نال شالا مالا مال فرماوے ۔ (آمین) 

سیاݨے آہدن جھاتی مارݨ کیتے بہترین جاء انسان دا اپݨا خود گریبان ہوندے  تے راہݨ کیتے بہترین جاہ اپݨی اوقات ہوندی ءِنہ ای ݙوجھیں دے عیب ݙیکھو تے نہ اپنی حیثیت بھُلو ، پوری زندگی سکون نال جیوݨ دا اے وی ٻہوں سوہݨا ، من مونہݨاں تے نویکلا راز ءِ۔ سیاݨے آہدن دولت کٹھی کر تے رکھݨ نال سکون نی ملدا ، حقیقی محنت نال کمائی ونڄݨ آلی دولت رکھݨ دا ناں سکون ءِ بے کار تے نکما راہݨ وچ ہرگز سکون نی ہوندا بلکہ اے ہک عیب ءِ تے ایں عیب وچوں ہزاراں اخلاقی برائیاں تے کئی طرح دیاں کمزوریاں جمدین ، محنت دی کمی ، محنت دے نیڑے ناں لڳݨ سمجھو ٻہوں ساریں برائیں دی جڑ ہوندی ءِ سیاݨے آہدن جہالت کہیں طرح دی وی ہووے ، گندی ہوندی ءِ لفظ جہالت بذات خود ہک مندا ءِ ہک عیب ءِ ایندے وچ سکون اپݨی جاہ نی بݨا سڳدا تے نہ ای سکون جاہل دے دل وچ ٹھہر سڳدے ، سکون گھنݨ دا ہک ٻیا طریقہ وی ہے جو تُساں کہیں مخالف دے اندر کوئی خوبی ݙیکھو تاں او خوبی کوں صحیح خوبی تسلیم وی کرو، ایں خوبی کوں من گھنݨ وی ٻہوں وݙی خوبی ءِ اپݨی بے جان تے بے دلیلی ڳالھ تے وی جاہل اڑدے ، سیاݨاں تے پڑھیا لکھیا انسان کݙاہوں وی نی لڑدا۔ 

== حوالہ ==
جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , جھوک پبلشرز, دولت گیٹ [[ملتان]]</text>
      <sha1>gltonoinrz60wewbirrcl7g80g7ntff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سلام کوں ودھائو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33739</id>
    <revision>
      <id>72985</id>
      <parentid>71173</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17524" sha1="949qnzfd17qaccu76jnlxtnyjx0fkan" xml:space="preserve">ساݙے مذہب [[اسلام]] وچ سلام دی ٻہوں اہمیت ءِ سلام سلامتی ءِ، سلام برکت ءِ، سلام دعوت ءِ، سلام عزت ءِ، سلام قربت ءِ، سلام اپنائیت ءِ، سلام سونہہ ءِ، سلام سُکھ ءِ، سلام سنڄاݨ ءِ، سلام کرݨ وچ پہل ضروری ءِ، ایندے نال محبت تے عزت ودھدی ءِ، ول سلام دا محبت نال ولدا ݙیوݨ دی اُچی شان ءِ، ایہو سلام اگر اپݨیں کوں کیتا ونڄے تاں محبتاں مزید ودھدن، دِلیں وچ جاہیں بݨدین، اگر سلام مخالفیں تے غیریں کوں کیتا ونڄے تاں انہاں دے دلیں توں زنگال لہݨ شروع تھی ویندے تے او وی اپݨے بݨ ویندن ۔ سلام دے رواج نال ہاں ٹھردن ، السلام و علیکم آکھݨ دی ہک اپݨی سنڄاݨ ءِ، اپݨی تاریخ ءِ، سلام بذات خود انسان دا مکمل تعارف ءِ، انسان دنیا دے کہیں خطے وچ ہووے ، کہیں دھرتی تے ہووے ، کہیں ٻئی ٻولݨ آلیں زبانیں دے ادھ وچ ہووے ، چھڑا سلام کرݨ دے بعد اوندا مکمل پتہ لڳ ویندے جو اے مسلمان ءِ، مسلمان دی اولاد ءِ، احٖ کل دے نینگر السلام و علیکم کوں عام کرݨ دی بجائے انگریز لوکیں دی نقل کریندن ۔ مثلاً ہیلو ، ہائے، پر انہاں دا مطلب السلام و علیکم کݙاہوں وی نی تھی سڳدا۔

جئیں بندے ٹیلی فون ایجاد کیتا ہا اوں انگریز اپݨے دفتر توں گھن تے اپݨے گھر تئیں ٹیلی فون دی ہک درگھی تار وچھائی ہئی ، ول اوں تاریں دے ذریعے ٹیلی فون لائن سیٹ کیُتس ، جݙاں اونکوں یقین تھی ڳیا جو ہُݨ ٹیلی فون چل ڳئے تاں او پہلی واری اپݨے گھر فون کیتا، ٹیلی فون تے ٹلی وڄی تاں اوندی ذال فون چا گھدا ، اوندی ذال دا ناں ’’ہیلو‘‘ ہا ، او پہلی و اری فون وچ الاݨاں تے پہلا لفظ آکھیس ’’ہیلو‘‘ مطلب اپݨی ذال دے نال زبان سانجھی کیتُس تے اپݨی ذال دا ناں گھن تے ٹیلی فون دی کامیابی تے خوش تھیا تے ول ذال کوں مُبارخ ݙتس۔ اساݙے لوکیں ہک ٻئے کوں مخاطب کرݨ سانگے ہیلو دا لفظ استعمال کریندن ، جیڑھا کہین صورت کہیں طراحویں سلام دا وٹیندڑ نی تھی سڳدا، نہ زبان دی لذت دے حساب نال ، نہ دھرتی دی چھِک دے حساب نال ، نہ وسیبی طرز نال تے نہ ای مذہبی رنگ نال تاں دوستیں کوں چہیدے جو او سلام کوں عام کرن ، انگریز نہ بݨن، اساکوں چہیدے جو اساں ہیلو دے لوظ کوں چھوڑ تے سلام نال پیار کروں ،لوظ سلام دی عظمت کوں ورتائوں ہیندے وچ اساݙہ فیدہ ہے۔ 

سلام ہمیشہ دِلیں دے زنگ لہیندے ، نفرت آلیں دِلیں تے ریگ مال دا کم کریندے ، سلام مخالفت کوں گھٹیندے ، دشمنیاں مُکیندے ، پیار تے محبت کوں ودھیندے ، سلام صلح کرویندے ، امن تے سکون دا سبق ݙیندے ، سلام خوشبو ءِ سلام سکون ءِ سلام خوشی ءِ سلام رتبہ ءِ اینکوں عام کرݨ دی لوڑھ ءِ نویں نسل کوں پہلا سبق سلام دا ݙیوݨاں ہے۔ اساں ہک ٻئے سانگے اللہ سئیں کنوں رحمتاں منگوں ، سلامتیاں منگوں ، خیر منگوں ، چاہت منگوں ، محبتاں منگوں ، ٹھہی منگوں ، احترام منگوں ، شفقت منگوں ، جیرھا سلام نہ کرݨ دا عادی ءِیا سلام دا ولدا نہ ݙیوݨ دا عادی تھی ویندے ، اللہ سئیں دی رحمت اونکوں نی چمبڑدی ، رحمت اوندے نیڑے نی اَمدی ، رحمت اوں کنوں پرے تھی ویندی ءِعزت ، چنڳائی اوں بندے کنوں پروبھری تھی ویندی ءِ او بدسکوناں تھی ویندے ، اوندے اندر برکتاں مُک ویندن، سلامتیاں مُک ویندن، اوندے اندروں خیر مُک ویندی ء،چھڑا شر موجود رہ ویندے ، سلام ناں کرݨ آلے بندے دی ول وی اگر کوئی عزت کریندے تاں اوندا اے ہرگز مطلب نہ کڈھو جو تُساں عظیم انسان او، تُساں معتبر او بالکل کئیناں بلکہ ایندا مطلب اے ہے جو تہاݙی عزت کرݨ والا انسان خود آپ ہک عظیم انسان ء،، او آپ معتبر تے آپ اعلیٰ ظرف انسان ءِ۔

جیڑھا انسان خود آپ معتبر تے اعلیٰ ظرف ہوندے ، او ݙوجھیں کوں وی معتبر تے اعلیٰ بݨا ݙیندے ، جیڑھے اوں انسان دے ہم مزاج بݨدن، اوں دے نال اُٹھدن ، ٻہدن ، ملدن ، کھمدن ، پیندن، توݨیں جو او کم ظرف ، خود غرض تے چھوٹے ذہن دے لوک ہوندن ، انہاں دا چنڳیں تے اعلیٰ ظرف انسانیں نال جݙاں واسطہ پمدے تاں ول کم ظرف وی اعلیٰ ظرف بݨ ویندن۔ اݨ بھانوڑیں ، بھانوڑیں بݨ ویندن ، گندے چنڳے بݨ ویندن ، رزیل تے ذلیل عظیم بݨ ویندن ، کمینے ، بھلے مانس بݨ ویندن ، بد اعتمادے اعتماد والے بݨ ویندن ، بے ساکھے ساکھو بݨ ویندن ، بے ویارے خود ویار آلے بݨ ویندن ، ݙٹھا ونڄے تاں اے چھڑا سلام دی شان ءِ۔ اوندے بعد اُچے اخلاق ، مٹھے ٻول تے زندگی وچ چنڳائیں دے ݙوجھے معاملات وچ بہتری دی تاں ول ٻئی شان تے عزت ء،، سلام کرݨ دا مُنڈھ ہمیشہ مومن روح انسان ٻدھیندے ، اوندی وجہ اے ہوندی ءِجو اوندا دل صاف ہوندے ، دل پاک ہوندے ، انہاں دا دل مِیلا نی ہوندا، سلام کرݨ آلے بندے دا دل گُندرا نی ہوندا، او کݙاہوں کوہترہ نی ہوندا، او کݙاہوں پلیت نی ہوندا، او غیر مہذب نی ہوندا، او ہمیشہ چنڳاں انسان گݨیا ویندے ، اوندی معاشرے وچ عزت ہوندی ءِ۔

سلام کرݨ دے عادی بندے وچ ہک ٻئی ڳالھ ہوندی ءِ اوندے ’’ماݨ‘‘ انسان ہمیشہ ݙوجھیں انسانیں دا ماݨ رکھݨ سِکھے، اے اُچا عمل ءِ، کہیں دا بھرم رکھݨ وݙے دل گردے دا کم ہوندے، اے عام بندے دا کم نی ہوندا۔ زندگی ٻہوں چھوٹی شے ہے، انسان کوشش کرے جو ایں چھوٹی زندگی وچ وݙے وݙے کم کر ونڄے تاں اے انسانیت دی معراج ءِ انسانیں سانگے فخر والی ڳالھ ءِ انسان کوشش کرے زندگی وچ کہیں دا ماݨ ، اعتبار، یقین نہ تروڑے ، کیونجو ویلھا ہک جاہ تے نی کھڑدا ، ویلھا تاں ہر حال وچ لنگھ ویندے مگر کھاریاں تے کٹھیاں ڳالہیں دے چھاپے ہمیشہ چھاپیئے رہ ویندن، ول زندگی دے کہیں مُوڑ تے جݙاں حالات پاسہ بتلیندن تاں حالات دے اُتے تلے تھیوݨ وچ دیر نی لڳدی ،ہمیشہ خالی ہتھ رہ ویندن، اوہے لوک جیرھے کہیں ݙوجھیں دیاں خوشیاں کھس گھندن ، اپݨے نکے جیہے مفاد دی خاطر ٻنہاں دا امن تے سکون تے کھل کھس گھندن ، ݙوجھیں کوں ݙکھارا کریندن تے ول خود آپ وی اندروں مونجھے رہ ویندن ، مونجھ انہاں دا سِر گھن ویندی ءِ کلہپ انہاں کوں اندروں کھمدے ۔

سنگت نال کھوٹ، منافقت ، دھوکہ ، فریب تے بد اعتمادی دی وجہ نال سنگت وچ ولا اوہو مقام حاصل نی کر سڳدے۔ او ولا دِلیں وچ دوبارہ جاہ نی بݨا سڳدے ، سلام کرݨ دا ہک ٻیا مقصد اختلاف تے قابو پاوݨ وی ہوندے ، مثال دے طور تے سلام وچ پہل کرݨ نال بندہ خود آپ پُر سکون راہندے ، محفل دے وچ اپݨی واری تے الیندے ، کہیں ݙوجھیں دی ڳالھ نی ٹُکیندا، بغیر وجہ تے ٻنہاں تے اپݨی کاوڑ نی کڈھیندا، خواہ مخواہ ڳالھ نی ودھیندا، اپݨی کاوڑ کوں جھلیندے ، ڳالھ ہولے ہولے کریندے ، اوندی ڳالھ وچ چس ہوندی ءِ او ہر دلعزیز بݨ ویندے ، ول او ہر کہیں کوں بھمدے ، ہر کوئی اونکوں اپݨا سمجھدے۔ او ںانسان دے نال ہک انس پیدا تھیندے ، اونکوں ہر کوئی آپ ݙے چھکیندے ، سلام دا مُنڈھ ٻدھݨ والا ہک ٻئی خوبی دا مالک ہوندے ، او خوبی اونکوں باقی لوکیں کنوں ہک نویکلا تے اُچا بݨا ݙیندی ءِ او خوبی اے ہے جو اگر بندہ کوئی غلطی کریندے تاں اونکوں ٻہوں جلدی اپݨی غلطی دا احساس تھی ویندے ، او اپݨی کیتی ہوئی غلطی کوں منیندے ، اوں غلطی توں سبق حاصل کریندے تے ول ݙوجھی واری او غلطی نہ کرݨ تے پکا تھیندے ، او غلطی تے جھیڑا نی کریندا ، اپݨی کیتی ہوئی غلطی تے معافی منگدے ، ایں طرز عمل تے اپݨے دل کوں پاک تے صاف رکھیندے ، اونویں غلطی ݙوجھیں کنوں وی تھیندی ءِ مگر غلطی کر تے غلطی تے بے حیائی نال ݙٹ ونڄݨ دی غلطی ہمیشہ بے وقوف انسان کریندن جیڑھے ہمیشہ نقصان چیندن ۔

سلام کرݨ والے دی ہک ٻئی خوبی اے وی ہوندی ءِاو چھڑا اپݨی کیتی ہوئی غلطی دی معافی نی منگدا بلکہ ݙوجھیں دے غلطیں کوں معاف کریندے ، اوندے اندر معاف کرݨ دا جگرہ ہوندے ، اونوں ݙٹھا ونڄے تاں دنیا دے وچ او لوک ٻہوں دلیر ہوندن جیرھے ݙوجھیں دی غلطیں کوں معاف کریندن تے مختلف اختلافات کوں ہمیشہ چنڳے طریقے نال مُکیندن ، اصل وچ ایہو ہی وݙائی ءِ ایہو ای وݙا عمل ءِ ایہو ای وݙے ہونوݨ دی علامت ءِ ویسے دنیا وچ وݙا ، او ہوندے جیندا معاف کرݨ دا عمل وݙا ہوندے ، جیندا اندر صاف ہوندے ، جیرھا ہر اپݨے پرائیں دے ݙکھے ویلھیں وچ کم اَمدے ، وݙے قد والے بندے کوں وݙا کوئی نی سݙیندا۔ سلام کرݨ دا عادی بندہ ہمیشہ نِکے کنوں نِکے بندے دی قدر کریندے ، احترام کریندے ، او احترام ایں سانگوں کریندے جو خود آپ محترم ہوندے ، آپ عزتیں والا ہوندے ، او اے ڳالھ سوچیندے جو ݙوجھے وی اوندا احترام کرن ، اوندا وی احترام تھیوے ۔ اوندا خود دا اگر احترام نہ کیتا ڳیا تاں اے نتیجہ کڈھیا ونڄ سڳیندے جو معاشرے دے باقی لوک شیئت احترام دے قابل نی ۔ 

خود دا احترام والا بندہ ݙوجھٰن دی ڳالہیں کوں غور نال سݨدے ، غور نال ڳالھ سݨݨ اعلیٰ ظرف بندیں دی علامت ہوندی ء،، عزت دار اوہو ہوندے جیرھا ݙوجھیں کوں عزت ݙیندے ، جݙاں ڳالھ توجہ نال سݨدے تاں ول اوں ڳالھ بارے خود آپ ٻہہ تے سوچیندے ، چنڳاں سوچݨ وی ہک خوبی ء،، سوچݨ دے بعد ٻولݨ دا بندہ خطرناک ذہین ہوندے ، ایجھا بندہ ذہانت وچ کہیں کوں نی پڄݨ ݙیندا۔ سیاݨاں ہووݨ اللہ سئیں دے اُچے احسانات وچوں ہک احسان ءِ او بندے تے اللہ سئیں دا انعام ہوندے ، شرط اے ہے جو سیاݨپ کوں چنڳی جاہ تے چنڳے کمیں تے لاتا ونڄے ، ذہن کنوں چنڳے کم سوچے ونڄن، اگر چنڳے ذہن کنوں گندے کم سوچے ڳئے تاں معاشرے وچ نتیجے ٻہوں گندے نکلدن جیویں جو ہک اکھاݨ ءِ’’ سمندر وݙا تھی تے اپݨی حدود وچ راہندے پر اوندے مقابلے وچ انسان چھوٹا تھی تے ہمیشہ اپݨی اوقات بھُل ویندے‘‘۔ اگر انسان اپݨے آپ کوں مذہبی رنگ وچ رنگ گھنے تاں یقینا اوندی عزت وچ ودھارا تھیسی ۔ انسان سلام دی عادت کنوں وݙا بݨدے، اصل وچ اساں انسان وݙے اوں ویلھے بݨدوں جݙاں اساں خاموشی دی اہمیت کوں سمجھݨ پئے ویندوں ، جݙاں اساں ݙوجھیں کوں معاف کرݨ سِکھ گھندوں ، جݙاں اساں برداشت کرݨ سِکھ گھندوں ۔ 

سیاݨے آہدن عمر ءِچ وݙا ہووݨا کوئی کمال کئینی ہوندا انسان وݙا ہوں ویلھے تھیندے جݙاں او ݙوجھیں کوں سہݨ دا گردہ رکھیندے ، ہک جاہ تے مولا علی علیہ السلام فرمایا ہا ’’چنڳے سڄݨ دے اندر پیار اینویں لُکا کھڑا ہوندے جیویں بج وچ پورا وݨ‘‘ اے ساریاں ڳالہیں انسان کوں اوں ویلھے سمجھ امدن جݙاں انسان سدھے دڳ تے ٹُرݨ دا ہیلکا تھیندے ، سلام کوں عام کریندے ۔ جݙاں انسان کہیں ٻے دے دڳ تے سوجھلا کریندے تاں اوندا اپݨا دڳ اللہ سئیں وی سوجھلے نال بھر ݙیندے، انسان ہمیشہ ݙوجھیں دی قدر کرݨ نال ای قیمتی بݨدے ، کلہا انسان تاں بے مُلھا ہوندے ، بے وزناں ہوندے ۔ وݙی ہک سیاݨی مثال ہئی جو ہک بندہ انگورگھنݨ ڳیا ، انگور دا اَگھ پچھݨ تے انگور ویچݨ آلے ݙسیا جو انگر ݙو سو روپے سیر ءِ گھنݨ والے آکھیا جو یار انگور مہانگے اِن تاں انگور ویچݨ آلے ول آکھیا جو ٻے انگور اے کنجیر وچ رکھین ، اے چھڑا پنجاہ روپے سیر مِل سڳدن، اوں بندے حیرانی نال آکھیا ، اے کیا؟ اُتلے انگور ݙو سو روپے سیر تے کنجیر والے انگور چھڑا پنجاہ روپے ایندی کیا وجہ ئِ؟ تاں انکوں ݙسایا ڳیا جو کنجیر آلے انگور گُچھے وچوں تُرٹ چُکین، اپݨیں کنوں نکھڑ چُکین، ایں واروں اے بے مُلھے تے بے قدرے تھیے پن ، ہین سانگوں انہاں دی قیمت گھٹ ءِ نتیجہ ڳالھ دا اے نکلدے جو جیڑھا وی اپݨیں کنوں نکھڑسے او ای بے قدرا تھیسے ، جیڑھا وی اپݨیں کنوں نکھڑئیے وقت نے اونکوں غیریں دے پیریں وچ ونڄ سٹیے، او غیریں دیاں جُتیاں صاف کریندا نظرئیے۔ 

سیاݨے آہدن پیٹ تے غرور جݙاں وی ودھدے تاں ول اپݨیں کوں ڳل لاوݨ ٻہوں مشکل تھی ویندے ، شام ویلھے غور کرو تاں ڈھیر ساری سمجھ آوݨ پئے ویندی ءِ جݙاں سِجھ لہݨ پئے ونڄے تاں چھوٹے کنوں چھوٹے بندیں دے پچھانویں وی وݙے تھیوݨ پئے ویندن ، درگھے نظردن ، مگر پچھانویں دی درگھیڑنال بندے کوں نی درگھڑاں چہیدا، پچھانویں وݙے تھیوݨ نال بندہ وݙا نی تھیندا، بندے دا قد اُچا ہووے تاں وی بندہ وݙا نی تھی سڳدا، اوں ویلھے تئیں جݙاں تئیں تہاݙا شعوری عمل وݙا نی تھیندا، سیاݨے آہدن انسان ہر گھر وچ ڄمدن مگر انسانیت کتھائیں کتھائیں ڄمدی ءِ بندہ لوکیں دے جھم وچ رہ تے غلط دڳ تے ٹُرے ، اوں تو بہتر ءِجو بندہ کلہا ای سدھے دڳ تے نکل پووے ، ایہا ای اوندی عزت سانگے ڈھڳ ءِ۔ 

== حوالہ ==
جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , جھوک پبلشرز, دولت گیٹ ملتان</text>
      <sha1>949qnzfd17qaccu76jnlxtnyjx0fkan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سوچ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33742</id>
    <revision>
      <id>73033</id>
      <parentid>71176</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13240" sha1="hdav0yu5rjmr28uk25nugxzw6ev4t0j" xml:space="preserve">انسانی سوچ اگر چنڳی ہووے تاں انسان کوں اُچیں پئوڑیں تے چڑھݨ کنوں کوئی وی نی جھل سڳدا، انسان جو کجھ وی سوچیندے اوندا ذہن اوہو کجھ حاصل کرݨ سانگے اپݨی پوری صلاحیت لا ݙیندے ، انسانی سوچ ذمہ داری کوں قبول کر گھنے تاں انسان وݙا سݙاوݨ یا وݙا ہووݨ دا حق رکھیندے ، وݙا انسان اوہو ہوندے جینکوں اپݨے ہر چھوٹے دا پتہ ہووے ، ہر چھوٹے کوں آپ وݙا سمجھے ، وݙا ہووݨ وݙی سوچ دا ناں ءِ کہیں دے قد دے وݙے ہووݨ کوں وݙا نی اکھیندے ، وݙا ہووݨ احساس دا ناں ءِ احترام دا ناں ءِ شفقت دا ناں ءِ محبت دا ناں ءِ قدر دا ناں ءِ خیر خواہی دا ناں ءِ چنڳائی دا ناں ءِ خلوص دا ناں ءِ ݙوجھیں دے دِلیں وچوں خوف کڈھݨ دا ناں ءِ۔ انسانی زندگی خوشیں کنوں بھری پئی ءِ ایندے وچ غم وی ہوندن، مگر چنڳائی دے مالک انسان اپݨے غم کوں پور ݙیندن ، غم ونڄاوݨ دی کوشش کریندن ، غم کوں گھٹ کرݨ دی کوشش کریندن ، او اپݨے عقل موجب تے اپݨے ہنر پاروں غم کوں خوشیں وچ بتال ݙیندن ، جئیں انسانی سوچ وچ ݙوجھیں کوں خوشی ݙیوݨ دا ہُنر آ ڳئے اوہو لوک عظیم بݨین ، اوہے لوک مرتے اَمر تھین، انہاں لوکیں دا وجود برقرار رہیے، اوہے لوک چنڳائیں دا مجموعہ بݨین۔ 

زندگی دے وچ ایجھیاں ڳالہیں وی تھی ویندن جیندے بارے اساں سوچ وی نی سڳدے ہوندے ، اکثر زندگی وچ کم پُٹھے سِدھے تھیوݨ پئے ویندن ، چنڳے لوکیں نال گندا سلوک تھیوݨ پئے ویندے ، اساݙے استادِ محترم فرمیندے ہن انسانیت دا تقاضا اے ہے جو تُساں ہر انسان کوں وݙا سمجھو اونویں وی زندگی وچ کوئی وی انسان چھوٹا نی ہوندا، اے اساݙے معاشرے دی ول وانجھ ءِجو اساں کہیں کوں چھوٹا سمجھدوں تے کہیں کوں وݙا، اے اساݙے اپݨے تیار کیتے ہوئے پیمانے ہوندن ، بعض اوقات اساݙی چھوٹی سوچ دا اے معیار ہوندے جو اساں بھل بھلانویں وݙے بندے کوں چھوٹا سمجھ ٻہندوں ، اے اوندی بندے دی دل آزاری ہوندی ءِ اے عمل اوندی بے عزتی دے برابر ہوندے مگر اوندے مقابلے وچ اساں چھوٹے بندے کوں وݙا بݨاوݨ دی کوشش کریندوں ، جیندا او بندہ پچ نی پچا سڳدا، اُلٹا اساکوں شرمندگی تھیندی ءِ۔ بعض اوقات کجھ ڳالہیں اساݙی سمجھ تے برداشت کنوں اُتر ہوندن ، او ڳالہیں سہݨ اساݙے وس وچ نی ہوندا، ایجھے ڳالہیں کوں نہ چہندیں ہوئیں وجود کوں سہݨ دی عادت پائو، وجود کوں برداشت دا ہیلکا کرو، جیویں جو بیماری کوں سہݨ دی عادت، قدرتی طور تے جسمانی معذوری کوں سہݨ دی عادت ، پیدائشی نقص کوں سہݨ دی عادت ، جیویں کجھ لوک سوچیندن جو اساں اپݨے غریب پیو ماء دے گھر کیویں ڄا پیوں ، کہیں امیر یا سردار دے گھر کیوں نی پیدا تھئے ۔ اے سارے قدرت دے رنگ اِن ، ایندے وچ انسان یا انسانی سوچ دا کوئی وی دخل عمل نی ہوندا ، اتھاں انسان محض مجبور ءِ اے انسان دے وس ءِ چ نی ہوندا، اے ساریاں قدرت دیاں کھیݙاں ہوندن، اتھاں انسان اپݨی سوچ کوں اتنا اُچا کرے جو او ہر حال وچ اللہ سئیں دی پاک تقسیم تے خوش رہݨ سِکھے تاں خوشی تے سکون اوندا مقدر بݨ ویسے۔

بعض اوقات کوئی سیاݨاں ٻال کہیں غریب دے گھر ڄا پمدے تاں اوں ٻال کوں سمجھݨا چہیدے جو ایہو ای میݙا مقدر ءِ ایہو ای میݙا نصیب ءِ ایہا تقدیر ءِ اونکوں چہیدا او ایں غربت دی جھڳڑی کنون اپݨے علم ، اپݨے عمل تے اپݨے پکے کردار دا مُنڈھ ٻدھے ، اپݨی عقل دے نال ، اپݨی برد باری دے نال ، اپݨی صلاحیت دے نال ، اپݨی حیثیت دے نال ، پیو ما دے طرفوں ݙتی ہوئی تربیت دے نال ، اپݨی چنڳی سوچ دے نال عملی زندگی شروع کرے ، ایں زندگی دے دڳ تے کہیں کوں دھوکہ نہ ݙیوے ، کہیں دے نال فریب نہ کرے ، کہیں کوں ودھ گھٹ نہ آکھے ، اوں کم کنوں پرہیز کرے جتھاں اوندے پیو ماء دی تربیت تے حرف آوے ، او اپݨی منزل تے پُڄ تے اپݨے ماء پیو دا ناں اُچا کرے ، اپݨی غریبی کوں مُکاوے ۔ اپݨا ہاں ٹھارے تے نال دنیا کوں اے سنیہا وی ݙیوے جو چھڑا محل وچ راہݨ والے خوش نصیب نی ہوندے کجھ ٻال چنڳے نصیب گھن تے جھڳیں وچ ڄمدن تے ول پوری دنیا تے چھا ویندن ۔

زندگی وچ انسانی سوچ دی مستقل مزاجی دا وݙا دخل عمل ہوندے ، کامیابی دے جتھاں ڈھیر سارے راز لُکیے پن انہاں وچوں کجھ ڳالہیں اے وی ہوندن جو جیڑھا وی کم کرݨا ءِاوں تے پوری توجہ تے جان دی بازی لا ݙیو، تے جیڑھا کم نی کرݨا اوں کم کنوں خود آپ کوں جھلو تے بھُل تے وی اوں کم دے نیڑے نہ ونڄو، کجھ لوکیں تعلیم دے نال نال مختلف قسم دی قسمت ازمائی کیتی ءِ انہاں نویاں نویں شہیں بݨائن، نت نویں تجربے کیتن ، مختلف زاویں نال مختلف کمیں کوں پرکھیے ، ایں طرح مختلف سوچاں وی ڄمدن ، جݙاں سوچاں مختلف طرز تے سوچݨ دا عمل شروع کریندن تاں انسان سانگے بہترین چنڳائی دے دڳ نکلدن ، ول بندہ ترقی کریندے ، او آپ تاں چنڳاں بݨدے بݨدے او اپݨے نال نال اپݨے استادیں ، اپݨے پیو ماء، اپݨے وسبے ، اپݨے شہر ، اپݨی دھرتی ، اپݨی زبان ، اپݨے انداز ، اپݨی سنڄاݨ کوں وی نشابر کریندے ، جیڑھی اوندی فتح دی علامت ثابت تھیندی ءِ۔ 

اے وی انسانی سوچ ءِ، سیاݨے آہدن کجھ لوک مرݨ دے بعد محبت تے پیار نال یاد رکھیے ویندن ، انہاں دی زندگی وچ عملی طور تے کیتا ہویا کم انہاں کوں یاد رکھویندے ، اصل وچ اوہے ای جیندے لوک ہوندن ۔ حضرت واصف علی واصف فرمایا ہا انسان دعا منگݨ ویلھے سمجھدے جو اللہ سئیں ٻہوں نیڑے ہے تے ول گناہ کرݨ ویلھے سمجھدے جو خدا ٻہوں پرے ہے، ایں مقام تے آ تے انسان جھوٹا تھی ویندے ، ایہا ای اوندی بربادی دا سبب ءِ۔ انسانی سوچ دا اے وی تقاضا ءِکہ جیڑھیں ڳالہیں تے جھیڑا جھگڑا کر تے انسان مݨیں مونہہ مٹی دے تلے ونڄ سُمھدے اگر اوں ڳالھ تے تھوڑی جیہی مٹی چا پائو تاں دنیا ءِچ سکون ای سکون تھی ونڄے ، زندگی دا نمونہ سہݨپ وچ بدل سڳدے۔ 

اساݙے پیارے نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم دا فرمانِ عالی شان ہے 

جیڑھا کہیں تنگ دست کیتے آسانی پیدا کریسے ، اللہ سئیں اوں انسان سانگے آسانیاں پیدا فرمیسے۔ 

انسانی سوچ اے وی آکھدی ءِجو وقت ہر تعلق دی حقیقت ݙسا ݙیندے ، بعض اوقات بندے ہوندے کجھ ان تے نظردے کجھ ان ، اکھیندے کجھ ان تے کریندے کجھ ان ، ول ہک ویلھا امدے جݙاں وقت انہاں دے مونہہ کنوں پردہ پرے کریندے ، چہرہ صاف کریندے ، ول جݙاں چہرہ سامھیں اپݨی اصلی شکل ݙکھیندے تاں بندے کہیں کوں چہرہ ݙکھالݨ دے قابل نی راہندے ، اوندے باوجود وی کجھ لوک ݙیٹھ تے نامراد ہوندن ، انہاں اے سوچ گھدا ہوندے جو کݙاہوں وی زندگی وچ چنڳی سوچ نی سوچݨی ، اگر سوچݨاں ای ہے تاں ول چھڑا برائیاں سوچو، جیویں مکھی سارے جسم کوں چھوڑ تے پھٹ والی جاہ تے ونڄ ٻہندی ءِ کجھ بندے فطری طور تے ایجھی ہلکی سوچ دے مالک ہوندن ۔ انسانی سوچ اکھیندی ءِاپݨی  عارضی تے بے مقصد خوشی دی خاطر کہیں دے مونہہ دی کھل کھس گھنݨ نا انصافی ءِ کوشش کیتی ونڄے جو ہر ہک دے مونہہ تے کھل کوں آندا ونڄے ، سیاݨے دی سوچ ءِجو دنیا وچ اگر کوئی کِھلے تاں تہاݙی وجہ نال کِھلے ، تہاݙے اُتے نہ کِھلے، تے اگر کوئی رووے تاں تہاݙی وجہ اُتے رووے ، تہاݙی وجہ نال نہ رووے ، تُساں اونکوں رواوݨ دی وجہ نہ بݨو، اے ٻہوں وݙا ݙوہ ءِ ایں طرح دے کردار دی مکمل نفی ہووݨی  چہیدی ءِ۔ 

اے وی انسانیت وچ ءِ، زندگی دے سبق اساکوں اوں ویلھے ملدن ، جݙاں او سبق اساݙے سانگے بے کار تھی ویندن ، انسان اپݨی زندگی وچ اگر کہیںدا احترام نہ کرے تے اوندے مرݨ بعد پریشان تھیوے تاں اے انسانی سوچ دی جیت نی بلکہ شکست ءِ۔ اے وی انسانی سوچ ءِ انسان دا انسان ہووݨ ٻہوں وݙی کامیابی ءِتے انسان دا شیطان ہووݨ انسانی فطرت دی شکست ءِ کیونجو انسان بھلائی تے چنڳائی دا مجموعہ ءِتے شیطان ہووݨ برائیں دا مجموعہ ءِ سیاݨیں دی سوچ ءِجݙاں انسان کنوں پیسہ اَمدے تاں او سب رشتے ناطے بھُل ویندے ، اگر چنڳے انسان کنوں پیسہ مُکلا ویندے تاں لوک اونکوں بھُلا ݙیندن ، اوندی ڳالھ کوں اہمیت نی ݙیندے ، اوندا معاشرے وچ قیام گھٹ تھی ویندے۔ اے وی انسانی سوچ ءِجو انسان کوں انسانیں دا خیال رکھݨا ضروری ءِ ݙوجھیں دی خاطر جیوݨا چہندا ءِ چھڑا اپݨے آپ دی خاطر  تاں جانور جیندن ، چھڑا خود سانگے جیوݨ زناوریں دا کم ءِ انسان ہمیشہ غیریں کوں مخالفیں کوں ، اݨ سونہیں کوں ، دڳ وٹائو کوں ، مسافریں کوں ، فقیریں کوں ، چھوٹیں کوں ، وݙیں کوں ، اپݨیں کوں تے پرائیں کوں عزت ݙیندے ، اپݨے آپ کنوں ودھ ٻنہیں دا خیال رکھیندے ۔ اے وی انسانی سوچ ءِجو ہر انسان دے رویے وچ ہک سنیہا لُکیا کھڑا ہوندے ، اگر اوں سنیہے کوں ویلھے سِر سُݨ تے اوندا حل کڈھیا ونڄے تاں انسان ڈھیر سارے نقصان کنوں بچ سڳدے۔ 

اے وی انسانی سوچ ءِجو مونہہ وچ زبان وی موجود ءِمگر اونکوں سبھال تے رکھݨ کمال ءِ اپݨی زبان دی حفاظت کمال ءِ اونکوں خراب نہ ٻولݨ ݙیوݨ کمال ءِ موقعے دی مناسبت نال ڳالھ کرݨ کمال ءِ۔ اے وی انسانی سوچ ءِ اپݨی ذات وچ ہک ایہو جیہاں انسان لبھݨ دی کوشش کرو جینکوں چھڑا اپݨے علاوہ ݙوجھیں سانگے وی جیوݨ ݙا امدا ہووے ، اے وی انسانی سوچ دی معراج ءِ انسانی سوچ دی ترجمانی ءِ انسانی سوچ دی عکاسی ءِ انسانی سوچ دا فخر ءِ موجودہ معاشرے وچ ایہو جہی سوچ دا ہونوݨ وی ٻہوں ضروری ءِ۔ 

== حوالہ ==
جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , جھوک پبلشرز, دولت گیٹ [[ملتان]]</text>
      <sha1>hdav0yu5rjmr28uk25nugxzw6ev4t0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سپیم بوٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33775</id>
    <revision>
      <id>73044</id>
      <parentid>71512</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1092" sha1="fclwsrflon7u6a5pkumonu3gl84vq8j" xml:space="preserve">[[File:CAPTCHA test.png| thumb | left | alt=A CAPTCHA challenge on Wikipedia | ]]
'''سپیم بوٹ''' ہک کمپیوٹر پروگرام ہے جہڑا  سپام دی سہولت کیتے بݨایا ڳیا اے۔ سپیم بوٹ اکاؤنٹ بناندے نیں تے عام طور تے دوجے ورتن آلیاں کوں غیر مطلوبہ پیغامات گھلدے ہن۔&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20151105054435/http://www.news.com.au/technology/online/tinder-is-being-taken-over-by-spambots-posing-as-humans/story-fnjwnhzf-1227191634229&lt;/ref&gt; ویب ہوسٹاں تے ویب سائٹ آپریٹرز نے سپیمرز تے پابندی عائد کر ݙتی اے، جیندے نتیجے وچ  ہک جاری لڑائی جاری اے کیوں جو سپیمرز پابندیاں تے اینٹی اسپام اقدامات کوں ٹالݨ دی کوشش کریندے ہن، جد کہ میزبان انہاں حربیاں کوں روکݨ کیتے کم کریندے ہن۔&lt;ref&gt;https://www.wired.co.uk/news/archive/2015-03/31/tinder-spam&lt;/ref&gt;

==ذرائع==

[[Category:بے کار ڈاک]]</text>
      <sha1>fclwsrflon7u6a5pkumonu3gl84vq8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکستان دی قدیم تاریخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33785</id>
    <revision>
      <id>73022</id>
      <parentid>72476</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6786" sha1="99o23gvva0h9zayk6ajwbc86slohgoy" xml:space="preserve">سرائیکستان (وادیِ سندھ دے وسطی تے جنوبی خطے) دی ٧١٤ عیسوی تائیں دی مکمل تے ترتیب وار تاریخ درج ذیل ہے۔ ایں ٹائم لائن وچ تمام قدیمی ادوار، مقامی سلطنتاں، سوویرا، ملوہا، پرہلاد دا دور تے غیر ملکی اثرات شامل کیتے ڳئن تاکہ کوئی دور وی رہ نہ ون٘ڄے۔

[[فائل:Saraiki region.jpg|thumb|سرائیکی علاقے]]
[[فائل:Saraiki map.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ]]
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ١٠٠٠٠٠ - ٨٠٠٠ قبل مسیح: پتھری دور (Paleolithic &amp; Mesolithic Era)

وادیِ سندھ تے دامان دے علاقیاں وچ انسان دی ابتدائی موجودگی۔ لوک پتھر دے اوزار ورتیندے ہن تے شکار تے گزر بسر کرتے ہن۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٧٠٠٠ - ٣٣٠٠ قبل مسیح: کانسی توں پہلے دا دور / کُٹ دا دور (Chalcolithic &amp; Early Bronze)

تپاں تے دھاتاں (خاص کر تانبے/کُٹ) دا استعمال شروع تھیا۔ چولستان وچ ہا کڑا ندی دے کنارے زراعت تے پکے مکاناں دی بنیاد رکھی ڳئی۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٣٣٠٠ - ١٩٠٠ قبل مسیح: ملوہا سلطنت (Meluhha) تے وادیِ سندھ دی تہذیب

قدیم بین النہرین (Mesopotamia) دیاں تحریراں وچ ایں خطے کوں **ملوہا (Meluhha)** لکھیا ڳیا۔ ایہ ہڑپہ، ڳنویروالا تے رحمان ݙھیری دا سنہرا شہری دور ہا جیندے وچ باقاعدہ تجارت تے شہری منصوبہ بندی شامل ہئی۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٢٠٠٠ - ١٥٠٠ قبل مسیح: پرہلاد دی بادشاہت تے کشپ پور ([[ملتان]])

مقامی تے ویدک روایت دے مطابق ملتان دا قدیم ناں کشپ پور ہا۔ راجہ ہرنیا کشپ دی حکومت دے بعد اوندا سچا پتر **پرہلاد** بادشاہ بݨیا۔ ایں دور وچ پرہلاد بھگت دا مندر تے ملتان سورج مندر دے دلاسا ملدے ہن۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ١٥٠٠ - ١٠٠٠ قبل مسیح: سوویرا بادشاہت (Sauvira Kingdom)

ویدک تے مہابھارت ادوار وچ ملتان تے سندھ دے خطے تے **سوویرا (Sauvira)** سلطنت قائم ہئی۔ ایہ سرائیکی وسائی دی قدیم سیاسی سن٘ڄاݨ ہئی۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ١٠٠٠ - ٦٠٠ قبل مسیح: لوہے دا دور (Iron Age) تے ملک ملہیر

دھات کاری وچ لوہے دا باقاعدہ استعمال شروع تھیا۔ لوک داستاناں تے ویدک حوالے نال خطے دا جنوبی وادیِ سندھ دا علاقہ **ملک ملہیر** (تھل تے چولستان دی وسیع صحرائی و زرعی پٹی) دے ناں نال وی ڄاݨیا ڳیا۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٥١٦ - ٣٣٠ قبل مسیح: ہندوش ساتراپی (Hindush Satrapy - ہخامنشی دور)

ایران دی ہخامنشی (Achaemenid) سلطنت دے بادشاہ دارا اول وادیِ سندھ فتح کر تے اونکوں اپنے راج دا ٢٠واں صوبہ بݨایا جینکوں **ہندوش ساتراپی** آکھیا ویندا ہا۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٣٢٦ - ٣٢٥ قبل مسیح: سکندرِ اعظم دا حملہ تے ملوئی / مالی قوم نال جنگ

یونانی سکندر اعظم دا حملہ۔ ملتان دے قلعے تے &quot;مالی قوم&quot; (Malli) دے سُورمیاں سخت مقابلہ کیتا جیندے وچ سکندر تیر لڳݨ نال شدید زخمی تھیا۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٣٢٢ - ١٨٥ قبل مسیح: موریا سلطنت (Mauryan Empire)

چندر گپت موریا تے اشوک دا دور۔ ملتان تے گردونواح بدھ مت دے وݙے مرکز بݨ ڳئے۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ١٨٥ قبل مسیح - ٧٥ عیسوی: ہند-یونانی تے انڈو-سائتھیئن دور (Indo-Greeks &amp; Indo-Scythians)

یونانی تے وسطی ایشیا دے باختر قبائل دی حکومت۔ ثقافت، سکیاں تے فنِ تعمیر وچ یونانی تے مقامی اثرات دا ملاپ تھیا۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٧٥ - ٢٣٠ عیسوی: کُشان سلطنت (Kushan Empire)

کنشک اول دے دور وچ ایہ علاقہ تجارت تے بدھ مت دی تبلیغ دا وݙا مرکز بݨیا۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٢٣٠ - ٣٦٠ عیسوی: ساسانی ہند (Sasanian Hind)

ایران دی ساسانی سلطنت وادیِ سندھ تے ملتان تے اپنا اثر و رسوخ قائم کیتا، جینکوں تاریخی طور تے **ساسانی ہند** آکھیا ویندا ہے۔ ایں دور وچ ساسانی گورنر حکومت کریندے ہن۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٣٦٠ - ٤٨٠ عیسوی: گپتا سلطنت (Gupta Empire)

راجہ چندر گپت دوم دا دور، جیندے وچ ہندومت کوں عروج ملیا تے ملتان دا آدتیہ (سورج) مندر وݙا زیارت گاہ بݨیا۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٤٨٠ - ٥٥٠ عیسوی: ہُن حملے (White Huns / Hephthalites)

سفید ہُن قبائل ملتان تے پنجاب تے قبضہ کیتا تے کجھ عرصے کیتے مقامی نظام معطل تھیا۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٥٥٠ - ٦٣٢ عیسوی: رائے خاندان (Rai Dynasty)

سندھ تے ملتان تے بدھ مت دے پیروکار **رائے خاندان** دی حکومت قائم تھئی۔ ملتان ایں سلطنت دا اترادی (شمالی) صوبائی دارالحکومت ہا۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٦٣٢ - ٧١٢ عیسوی: برہمن خاندان (چچ نامہ دور)

وزیر چچ رائے خاندان دی حکومت ختم کر تے برہمن راج قائم کیتا۔ راجہ داہر دا دور ایں سلسلے دی چھیکڑی کڑی ہئی۔

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ٧١٢ - ٧١٤ عیسوی: محمد بن قاسم دی آمد تے اسلامی دور دی شروعات

اموی سپہ سالار محمد بن قاسم ۷١٢ء وچ سندھ تے ۷١٤ء وچ ملتان فتح کیتا، جیندے بعد خطے دی سیاسی تے مذہبی تاریخ وچ نویں باب دا آغاز تھیا۔


خلاصہ: 

ایہ٥٠-٦٠ صدیاں دی مکمل تاریخ ظاہر کریندی ہے جو سرائیکستان دا خطہ قديم پتھری ادوار توں گھن تے ملوہا، سوویرا، پرہلاد دیاں مقامی سڃاݨاں توں تھیندا ہویا ایرانی، یونانی، تے عرب سلطنتاں تائیں ہک اہم سیاسی مرکز ریہا ہے۔</text>
      <sha1>99o23gvva0h9zayk6ajwbc86slohgoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ریچل جوہن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34176</id>
    <revision>
      <id>73023</id>
      <parentid>72609</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4574" sha1="mk4mbhwlsuvfyyixy8wau62g0endcb7" xml:space="preserve">'''ریچل جوہن''' [[پاکستان]] دی اک مسیحی پادری تے سماجی کارکن ہن۔ اوہ لاہور وچ مذہبی خدمت دے نال نال سماجی کم وی کریندی ہن۔ میڈیا رپورٹس مطابق اوہ بچوں، عورتاں تے طلبہ دی مدد نال جڑے کم وچ حصہ لیندی ہن۔&lt;ref&gt;{{cite news |title=How Pastor Rachel John supports women, students and families in need |url=https://www.dhakatribune.com/entertainment/420374/2026090213 |work=Dhaka Tribune |date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== مذہبی خدمت ==

ریچل جوہن دی مذہبی خدمت ''Consuming Fire Ministries of Pakistan'' نال وابستہ دسی گئی اے۔ اوہ چرچ دیاں سرگرمیاں تے مذہبی اجتماعاں وچ حصہ لیندی ہن۔&lt;ref name=&quot;DT&quot;&gt;{{cite news |title=How Pastor Rachel John supports women, students and families in need |url=https://www.dhakatribune.com/entertainment/420374/2026090213 |work=Dhaka Tribune |date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

Dhaka Tribune دی رپورٹ مطابق King Television دے مطابق ریچل جوہن تے پادری جان اے ڈی 2011 توں مذہبی خدمت وچ شامل ہن۔ King Television نے اوہناں دی سرگرمیاں وچ چرچاں، بائبل سکولاں، مذہبی اجتماعاں تے شاگردی دے پروگراماں دا ذکر کیتا اے۔&lt;ref name=&quot;DT&quot;/&gt;

== سماجی کم ==

ریچل جوہن دے سماجی کم وچ بچوں لئی کھانا، تعلیم تے کھلونیاں دی فراہمی دا ذکر ملدا اے۔ 24 نیوز ایچ ڈی دی رپورٹ مطابق اوہ لاہور وچ اک چھوٹے سکول نال وابستہ ہن، جتھاں بچوں نوں تعلیم تے کھانا فراہم کیتا ویندا اے۔ رپورٹ وچ ضرورت مند خاندانواں دے بچوں وچ کھلونیاں ونڈن دا وی ذکر اے۔&lt;ref&gt;{{cite news |title=Rachel John aims to support children through food and education |url=https://www.24newshd.tv/27-Sep-2026/rachel-john-aims-support-children-food-education |work=24 News HD |date=27 September 2026}}&lt;/ref&gt;

ریچل جوہن دا ناں ''My Father's Home Foundation'' نال وی جڑیا ہویا اے۔ 24 نیوز ایچ ڈی دے مطابق ایہ منصوبہ لاہور وچ 36 بچوں لئی کھانا، کپڑے تے تعلیم فراہم کرن دے کم نال وابستہ اے۔&lt;ref name=&quot;24News&quot;&gt;{{cite news |title=Rachel John aims to support children through food and education |url=https://www.24newshd.tv/27-Sep-2026/rachel-john-aims-support-children-food-education |work=24 News HD |date=27 September 2026}}&lt;/ref&gt;

Dhaka Tribune نے King Television دے حوالے نال لکھیا اے کہ ''My Father's Home Foundation'' لاہور وچ بچوں لئی کھانا، کپڑے، تعلیم، بائبل دی تربیت تے سنڈے سکول فراہم کرن دے کم وچ شامل اے۔&lt;ref name=&quot;DT&quot;/&gt;

== عورتاں تے طلبہ دی مدد ==

میڈیا رپورٹس مطابق ریچل جوہن نے عورتاں نوں سلائی مشیناں فراہم کیتیاں۔ Dhaka Tribune دی رپورٹ مطابق اوہناں دے مطابق ایہ مشیناں عورتاں نوں گھر توں سلائی دا کم کرن یا سلائی دے ذریعے آمدن حاصل کرن وچ مدد دیندیاں ہن۔ رپورٹ وچ مشیناں تے فائدہ حاصل کرن والیاں عورتاں دی تعداد نہیں دِتی گئی۔&lt;ref name=&quot;DT&quot;/&gt;

طلبہ دی مدد بارے وی رپورٹس موجود ہن۔ Dhaka Tribune مطابق ریچل جوہن نے میٹرک دے امتحان پاس کرن والے طلبہ نوں چیک دے ذریعے مالی مدد دین دی گل کیتی اے۔ رپورٹ وچ مدد حاصل کرن والے طلبہ دی تعداد یا رقم بارے تفصیل موجود نہیں۔&lt;ref name=&quot;DT&quot;/&gt;

24 نیوز ایچ ڈی نے وی میٹرک پاس کرن والے طلبہ دی مدد دا ذکر کیتا اے۔&lt;ref name=&quot;24News&quot;/&gt;

== چھوٹے کاروباراں لئی مدد ==

ریچل جوہن نے چھوٹے کاروبار شروع کرن یا چلاؤن والے افراد دی مدد بارے وی گل کیتی اے۔ تاہم Dhaka Tribune دی رپورٹ مطابق مدد حاصل کرن والے افراد دی تعداد، کاروباراں دی نوعیت تے مدد دی تفصیل عوامی طور تے دستیاب نہیں۔&lt;ref name=&quot;DT&quot;/&gt;

== حوالہ جات ==

&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>mk4mbhwlsuvfyyixy8wau62g0endcb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سخی سرور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34185</id>
    <revision>
      <id>73002</id>
      <parentid>72671</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="s9wvsezf0kxgzwnabxco7g8ipnu64ty" xml:space="preserve">'''سخی سرور''' ضلع ڈیرہ غازی خان، صوبہ پنجاب، [[پاکستان]] دا ہک قدیم تے مشہور قصبہ ہے۔ اے شہر ڈیرہ غازی خان توں تقریباً 35 کلومیٹر مغرب وچ کوہ سلیمان دے دامن وچ واقع ہے۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Sakhi_Sarwar Sakhi Sarwar — English Wikipedia]&lt;/ref&gt; سخی سرور زیادہ تر حضرت سخی سرور دے مزار دی وجہ توں مشہور ہے، جیہڑا برصغیر دے معروف صوفی بزرگاں وچوں ہک دے مزار دے طور تے ڄاݨیا ویندے۔ ہر سال اتھاں ہزاراں عقیدت مند حاضری ݙیوݨ آندن۔

== تاریخ ==
حضرت سخی سرور دا اصل ناں سید احمد سلطان ہئی۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Sakhi_Sarwar_Saint Sakhi Sarwar (saint) — English Wikipedia]&lt;/ref&gt; او بارہویں صدی عیسوی دے نیڑے تیڑے دے صوفی بزرگ ہن تے اونکوں &quot;لکھ داتا&quot; دے لقب نال وی یاد کیتا ویندے۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Sakhi_Sarwar_Saint Sakhi Sarwar (saint) — English Wikipedia]&lt;/ref&gt; روایت دے مطابق او ملتان دے نیڑے تیڑے پیدا تھئے تے بعد وچ ایں علاقے وچ آ کے آباد تھئے۔ اونہاں دے مزار تے ہک قدیم مسجد وی موجود ہے۔ مزار دی عمارت صدیاں توں عقیدت منداں دی توجہ دا مرکز ہے تے ایں دی تعمیر وچ مختلف دوراں دیاں توسیعاں شامل ہن۔

== جغرافیہ ==
سخی سرور کوہ سلیمان دے پہاڑی سلسلے دے بالکل نیڑے واقع ہے۔ ایندے مغرب وچ پہاڑ تے مشرق وچ میدانی علاقہ ہے۔ موسم گرمیاں وچ شدید گرم تے سردیاں وچ معتدل راہندے۔ شہر ڈیرہ غازی خان توں سڑک دے ذریعے ڄڑیا ہویا ہے تے اتھوں بلوچستان ول ونڄݨ والے راستے وی نکلدن۔

== عرس تے ثقافت ==
حضرت سخی سرور دا سالانہ عرس اتھوں دی سب توں وݙی مذہبی تے ثقافتی تقریب ہے۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Sakhi_Sarwar Sakhi Sarwar — English Wikipedia]&lt;/ref&gt; عرس دے موقعے تے پنجاب، سندھ تے بلوچستان توں ہزاراں زائرین اتھاں جمع تھیندن۔ عرس وچ قوالیاں، دھمال تے لنگر دا اہتمام کیتا ویندے۔ مقامی لوک ایں بزرگ نال گہری عقیدت رکھدن تے اونکوں مشکل ویلے مدد کرݨ والا سمجھدن۔

== معیشت ==
سخی سرور دی معیشت دا وݙا حصہ زائرین نال جُڑیا ہویا ہے۔ مزار دے نیڑے تیڑے دکاناں، ہوٹل تے ٹرانسپورٹ دا کاروبار چلدا ہے۔ ایندے علاوہ آس پاس دے علاقے وچ کھیتی باڑی وی تھیندی ہے، جیندے وچ گندم، چݨا تے دالاں اہم فصلاں ہن۔ پہاڑی علاقے توں مویشی پالݨ وی مقامی لوکاں دا ذریعہ معاش ہے۔

== حوالے ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>s9wvsezf0kxgzwnabxco7g8ipnu64ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سوہن حلوہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34188</id>
    <revision>
      <id>73035</id>
      <parentid>72674</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3318" sha1="93r4l47g57uw7u1rp011x4wnza22i99" xml:space="preserve">'''سوہن حلوہ''' [[ملتان]] دی مشہور روایتی مٹھائی ہے۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Sohan_halwa Sohan halwa — English Wikipedia]&lt;/ref&gt; اے صدیاں توں ملتان دی پہچاݨ بݨی ہوئی ہے تے اتھاں آوݨ والا ہر سیاح ایں مٹھائی کوں ضرور چکھدے۔ سوہن حلوہ اپݨے منفرد ذائقے تے بناوٹ دی وجہ توں پاکستان بھر وچ مشہور ہے تے بیرون ملک وی بھیجیا ویندے۔

[[File:Sohan Halwa.JPG|thumb|سوہن حلوہ]]

== تاریخ ==
سوہن حلوے دی ایجاد دے بارے وچ مختلف روایتاں ہن۔ ہک روایت دے مطابق اے مٹھائی ملتان دے ہک حلوائی ایجاد کیتی ہئی۔ کجھ لوک ایندا تعلق مغل دور نال جوڑدن — ہک روایت دے مطابق مغل بادشاہ ہمایوں ایران توں حلوائیاں کوں سݙایا ہئی۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Sohan_halwa Sohan halwa — English Wikipedia]&lt;/ref&gt; جیویں وی ہووے، اے گل طے ہے جو سوہن حلوہ کئی صدیاں توں ملتان دی روایت دا حصہ ہے تے نسل در نسل ایندی ترکیب اڳوں منتقل تھیندی آئی ہے۔

== بناوٹ ==
سوہن حلوہ میدے، ݙدھ، گھیء تے چینی نال بݨایا ویندے۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Sohan_halwa Sohan halwa — English Wikipedia]&lt;/ref&gt; ایندی تیاری وچ وݙی محنت تے وقت لڳدے۔ مکسچر کوں ہلکی آنچ تے گھنٹیاں تک ہلایا ویندے تاں جو او سنہری رنگ اختیار کر گھنے۔ بعد وچ ایندے وچ اخروٹ، پستہ تے بادام شامل کیتے ویندن۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Sohan_halwa Sohan halwa — English Wikipedia]&lt;/ref&gt; تیار حلوے کوں ٹکڑیاں وچ کٹ کے ڈبیاں وچ پیک کیتا ویندے۔

== اقسام ==
سوہن حلوے دیاں کئی اقسام ہن، جیندے وچ سادہ سوہن حلوہ، اخروٹی سوہن حلوہ تے پستہ سوہن حلوہ مشہور ہن۔ اخروٹ والا سوہن حلوہ سب توں زیادہ پسند کیتا ویندے۔ کجھ حلوائی زعفران والا سوہن حلوہ وی بݨیندن۔

== ثقافتی اہمیت ==
سوہن حلوہ شادی بیاہ، عید تے ٻئے تہواراں تے تحفے دے طور تے ݙتا ویندے۔ ملتان توں ٻاہر ونڄݨ والے لوک اپݨے عزیزاں کیتے سوہن حلوہ بطور سوغات لیندے ہن۔ اے مٹھائی ملتان دی ثقافت دا اہم حصہ بݨ چکی ہے۔

== معیشت ==
سوہن حلوے دی صنعت ملتان دی معیشت وچ اہم کردار ادا کریندی ہے۔ شہر وچ درجنوں دکاناں تے کارخانے سوہن حلوہ بݨیندن تے سینکڑاں لوکاں کوں روزگار ملدا ہے۔ تہواراں دے موسم وچ ایندی مانگ ودھ ویندی ہے۔ بیرون ملک وسݨ والے پاکستانی وی سوہن حلوہ منگوا کے کھندن، جیندے نال ملکی برآمدات وچ وی اضافہ تھیندے۔

== حوالے ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>93r4l47g57uw7u1rp011x4wnza22i99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی ٹوپی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34208</id>
    <revision>
      <id>72995</id>
      <parentid>72694</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3409" sha1="ewxoj6apb291fvmee8qzgrs4wso9iws" xml:space="preserve">'''سرائیکی ٹوپی''' [[سرائیکی وسیب]] دی ثقافتی پہچاݨ ہے۔ اے ہک روایتی کشیدہ کاری والی ٹوپی ہے جیہڑی سرائیکی علاقے دے لوک فخر نال پیندن۔&lt;ref&gt;[https://hamariweb.com/articles/111357 پاکستان کی بہترین ثقافتوں میں سے ایک سرائیکی ثقافت — HamariWeb]&lt;/ref&gt; سرائیکی ٹوپی اپݨے رنگ برنگے ڈیزائناں تے شیشہ کاری دی وجہ توں ٻئیاں علاقائی ٹوپیاں توں منفرد ہے۔ اے سرائیکی قومی شعور تے ثقافتی ورثے دی علامت بݨ چکی ہے۔

== بناوٹ ==
سرائیکی ٹوپی عام طور تے کالے یا گہرے رنگ دے کپڑے تے بݨائی ویندی ہے۔ ایندے تے رنگین دھاگے نال پھلاں، بیل بوٹیاں تے جیومیٹری دے نقش کڈھے ویندن۔ شیشے دے چھوٹے ٹکڑے وی ٹوپی وچ ٹانکے ویندن جیہڑے اونکوں چمکدار بݨیندن تے دھپ وچ چمکدن۔ ٹوپی دی بناوٹ وچ علاقے دیاں عورتاں ماہر ہن تے اے ہنر نسل در نسل منتقل تھیندا آیا ہے۔

== ثقافتی اہمیت ==
سرائیکی ٹوپی کوں ثقافتی تقریباں، میلےآں، شادی بیاہ تے قومی تہواراں تے پہننا فخر سمجھیا ویندے۔ سرائیکی ثقافتی ݙیہاڑ تے لوک وݙی تعداد وچ ایں ٹوپی کوں پا کے اپݨی ثقافت نال محبت دا اظہار کریندن۔&lt;ref&gt;[https://hamariweb.com/articles/111357 پاکستان کی بہترین ثقافتوں میں سے ایک سرائیکی ثقافت — HamariWeb]&lt;/ref&gt; ثقافتی ݙیہاڑ دیاں تقریباں وچ سرائیکی ثقافت دے رنگ نمایاں ہوندن۔&lt;ref&gt;[https://www.thefreelibrary.com/Saraiki+Cultural+day+celebrations+held+at+NPC-a0577353107 Saraiki Cultural day celebrations held at NPC — The Free Library]&lt;/ref&gt; بزرگاں وچ اے ٹوپی روزمرہ پہناوے دا حصہ وی ہے تے نوجوان وی اینکوں شوق نال پیندن۔

== علاقائی پھیلاؤ ==
سرائیکی ٹوپی ملتان، ڈیرہ غازی خان، بہاولپور، راجن پور تے مظفرڳڑھ سمیت پورے سرائیکی وسیب وچ پہنی ویندی ہے۔ ہر علاقے دی ٹوپی دے ڈیزائن وچ معمولی فرق ہوندے، پر بنیادی طرز ہکو جیہا ہے۔ اڄ کل اے ٹوپی آن لائن وی ویچی ویندی ہے تے بیرون ملک وسݨ والے سرائیکی وی ایں کوں منگوا کے فخر نال پیندن۔

== بݨاوݨ والیاں ==
سرائیکی ٹوپی دی کشیدہ کاری زیادہ تر گھریلو عورتاں کریندیاں ہن۔ اے ہنر ماواں توں دھیاں کوں منتقل تھیندے۔ ہک ٹوپی بݨاوݨ وچ کئی ݙینہہ لڳ ویندن۔ کجھ عورتاں ایں کم نال گھر بیٹھے چنگی آمدنی وی حاصل کریندیاں ہن تے اپݨے خاندان دی کفالت وچ ہتھ ونڈیندیاں ہن۔ بازار وچ تیار ٹوپیاں وی ملدیاں ہن پر ہتھ دی بݨی ٹوپی کوں زیادہ پسند کیتا ویندے۔

== حوالے ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ewxoj6apb291fvmee8qzgrs4wso9iws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی لوک گیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34210</id>
    <revision>
      <id>72998</id>
      <parentid>72696</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2538" sha1="c48nkavo3ctssfz9226raf2nfixc4cv" xml:space="preserve">'''سرائیکی لوک گیت''' [[سرائیکی وسیب]] دی صدیاں پراݨی موسیقی روایت ہن۔&lt;ref&gt;[https://journalppw.com/index.php/jpsp/article/download/14751/9552/18004 سرائیکی ثقافت دی ابتدا تے ارتقا — تحقیقی مقالہ]&lt;/ref&gt; ایں گیتاں وچ کافی، دوہڑا، ماہیا تے سی حرفی جیہیاں صنفاں شامل ہن، جیہڑیاں عام لوکاں دیاں خوشیاں، ݙکھاں تے محبت کوں بیان کریندن۔

[[File:Folk singers in multan.JPG|thumb|ملتان وچ لوک گائیک]]

== کافی ==
کافی سرائیکی لوک گیت دی سب توں مشہور صنف ہے۔ خواجہ غلام فرید دے کافی صدیاں توں لوکاں دی زبان تے ہن تے عام لوک اونکوں بلند آواز وچ ڳاندن۔ پٹھانے خان جیہے گلوکاراں انہاں کافیاں کوں گھر گھر پہنچایا۔&lt;ref&gt;[https://journalppw.com/index.php/jpsp/article/download/14751/9552/18004 سرائیکی ثقافت دی ابتدا تے ارتقا — تحقیقی مقالہ]&lt;/ref&gt;

== دوہڑا تے ماہیا ==
دوہڑا ݙو مصرعیاں دا مختصر گیت ہے جیہڑا محبت تے فراق دے موضوع تے ہوندے۔ ماہیا وی لوکاں وچ ٻہوں مقبول ہے تے شادیاں تے میلے وچ ڳایا ویندے۔ ایں گیتاں دی زبان سادہ تے دل کوں چھووݨ والی ہوندی ہے۔

== سی حرفی تے ٻیاں صنفاں ==
سی حرفی او گیت ہے جیہڑا فارسی حروف تہجی دی ترتیب تے بݨیا ہوندے۔ ایندے علاوہ &quot;ٹپے&quot; وی لوکاں وچ مقبول ہن۔ شادیاں تے خوشی دے موقعے تے عورتاں ڈھولک تے ایں گیت ڳاندیاں ہن۔ ایں ساریاں صنفاں وچ سرائیکی وسیب دی رہتل، ریتاں تے روزمرہ زندگی دی جھلک ملدی ہے۔

== تحقیق ==
ڈاکٹر مہر عبد الحق اپݨی کتاب &quot;سرائیکی لوک گیت&quot; وچ ایں صنف تے تحقیقی کم کیتا۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Mehr_Abdul_Haq ڈاکٹر مہر عبد الحق — انگریزی ویکیپیڈیا]&lt;/ref&gt; اج کل سرائیکی لوک گیت ریڈیو، ٹیلی ویژن تے سوشل میڈیا تے وی مقبول ہن تے نویں گلوکار انہاں کوں نویں انداز وچ پیش کریندے پئے ہن۔

== حوالے ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>c48nkavo3ctssfz9226raf2nfixc4cv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی ثقافتی ڈیہاڑا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34211</id>
    <revision>
      <id>73009</id>
      <parentid>72697</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2747" sha1="h6zz8fu72g53gfu47gbz5b59sryd0ex" xml:space="preserve">'''سرائیکی ثقافتی ڈیہاڑا''' ہر سال 6 مارچ کوں منایا ویندے۔&lt;ref&gt;[http://saqqafat.com/saraiki-culture-day/ سرائیکی ثقافتی ڈیہاڑا — 6 مارچ]&lt;/ref&gt; ایں ݙیہاڑے دا مقصد [[سرائیکی زبان]]، ادب، موسیقی تے ثقافت کوں ودھاوݨ تے نویں نسل کوں اپݨی پہچاݨ نال جوڑݨ ہے۔

== تقریبات ==
ملتان، ڈیرہ غازی خان، بہاولپور تے ٻئے شہراں وچ ایں ݙیہاڑے تے ثقافتی میلے سجدن۔ ملتان آرٹس کونسل تے ملتان ٹی ہاؤس وچ جھمر (لوک ناچ)، سرائیکی گیت، مشاعرے تے کتاباں دے سٹال لڳدن۔ شرکاء نیلی سرائیکی اجرک اوڑھ کے شریک تھیندن۔&lt;ref&gt;[https://abbtakk.tv/saraiki-culture-day-being-observed-today/ سرائیکی ثقافتی ڈیہاڑا منایا ڳیا — اب تک نیوز]&lt;/ref&gt;

== پس منظر ==
2018ء وچ ملتان آرٹس کونسل وچ ݙو ݙیہاڑے سرائیکی ثقافتی تقریبات تھیاں، جنہاں دا افتتاح سابق وزیراعظم سید یوسف رضا گیلانی کیتا۔ اونہاں تقریبات وچ روایتی جھمر، ݙاچی ڈانس، صدیاں پراݨی نقش نگاری تے اونٹھ آرٹ دی نمائش تھئی۔&lt;ref&gt;[https://www.thefreelibrary.com/Saraiki+Culture+Day+celebrations+begin-a0529933428 سرائیکی ثقافتی تقریبات دا آغاز]&lt;/ref&gt;

== سرائیکی اجرک ==
ایں ݙیہاڑے دی خاص پہچاݨ نیلی سرائیکی اجرک ہے، جیہڑی سرائیکی ثقافت دی علامت بݨ ڳئی ہے۔ شرکاء اجرک اوڑھ کے، سرائیکی ٹوپی پا کے شریک تھیندن۔ اجرک دی نمائش تے اوندی تاریخ تے وی ڳالھ مہاڑ تھیندی ہے۔ نیلی اجرک کوں سرائیکی قوم پرستاں، سیاسی جماعتاں تے سول سوسائٹی دے لوک فخر نال اوڑھدن۔&lt;ref&gt;[http://saqqafat.com/saraiki-culture-day/ سرائیکی ثقافتی ڈیہاڑا — 6 مارچ]&lt;/ref&gt;

== اہمیت ==
وزیراعظم پاکستان وی ایں موقعے تے مبارکباد ݙیندے ہوئے آکھ چکے ہن جو سرائیکی ٻہوں مٹھی زبان ہے تے سرائیکی ثقافت دی تاریخ ہزاراں سال پراݨی ہے۔ ایں ݙیہاڑے تے مقررین محبت، برداشت تے امن دا پیغام ݙیندن۔&lt;ref&gt;[https://abbtakk.tv/saraiki-culture-day-being-observed-today/ سرائیکی ثقافتی ڈیہاڑا منایا ڳیا — اب تک نیوز]&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>h6zz8fu72g53gfu47gbz5b59sryd0ex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سئیں ظہور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34214</id>
    <revision>
      <id>73004</id>
      <parentid>72700</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2899" sha1="f6ddfc3zxpyod4032y6px7u1mz1zzat" xml:space="preserve">'''سئیں ظہور''' (ڄمݨ 1936ء) [[پاکستان]] دے مشہور صوفی گلوکار ہن، جیہڑے اک تارے تے بلند آواز وچ بلھے شاہ تے ٻئے صوفی شاعراں دے کلام ڳاوݨ دی وجہ توں دنیا بھر وچ ڄاݨے ویندن۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Saieen_Zahoor سئیں ظہور — انگریزی ویکیپیڈیا]&lt;/ref&gt; &quot;سئیں&quot; اونہاں دا ناں نئیں بلکہ روحانی بزرگی دا خطاب ہے۔

== زندگی ==
سئیں ظہور پنجاب دے ضلع اوکاڑہ دے نیڑے ہک غریب کسان ٹٻر وچ ڄمیے۔ آکھیا ویندے جو پنج سال دی عمر توں او ڳاوݨ لڳے تے تیرہ سال دی عمر وچ گھر چھوڑ کے سندھ، پنجاب تے کشمیر دے مزاراں تے درگاہواں تے پھردے رہیے۔ اونہاں بابا بلھے شاہ دے مزار تے استاد سئیں رونق علی توں صوفی کلام دی تعلیم حاصل کیتی۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Saieen_Zahoor سئیں ظہور — انگریزی ویکیپیڈیا]&lt;/ref&gt;

== موسیقی ==
سئیں ظہور پڑھے لکھے نئیں، پر اونکوں سینکڑوں صوفی کلام زبانی یاد ہن۔ او اپݨا مخصوص ساز 'اک تارا' وجیندن تے ڳاندے ویلے مست تھی کے نچدن۔ کئی ݙہاکیاں تئیں او صرف مزاراں تے میلے وچ ڳاندے رہیے۔ 2006ء وچ اونکوں بی بی سی ورلڈ میوزک ایوارڈ وچ &quot;سال دی بہترین آواز&quot; دا خطاب ملیا، جیہڑا اونہاں کوں عالمی شہرت ݙے ڳیا۔&lt;ref&gt;[https://worldmusiccentral.org/sain-zahoor-a-sufi-musical-virtuoso-from-pakistan/ سئیں ظہور — ورلڈ میوزک سینٹرل]&lt;/ref&gt;

== عالمی شہرت ==
1989ء وچ سئیں ظہور کوں آل پاکستان میوزک کانفرنس وچ پہلی وار سٹیج تے ڳاوݨ دی دعوت ملی، جتھاں ݙو ہزار سامعین اونہاں دی آواز توں متاثر تھئے۔ ایندے بعد او دنیا بھر دے میوزک میلے وچ پرفارم کریندے پئے ہن۔ اونہاں فلمی گیتاں وچ وی حصہ ڳھدا ہے تے اونہاں دیاں ریکارڈنگز بین الاقوامی سطح تے دستیاب ہن۔&lt;ref&gt;[https://worldmusiccentral.org/sain-zahoor-a-sufi-musical-virtuoso-from-pakistan/ سئیں ظہور — ورلڈ میوزک سینٹرل]&lt;/ref&gt;

== اعزاز ==
2020ء وچ حکومت پاکستان اونکوں صدارتی تمغہ برائے حسن کارکردگی نال نوازیا۔ او کوک سٹوڈیو وچ وی جلوہ گر تھئے تے اج وی دنیا بھر دے میوزک میلے وچ پاکستان دی نمائندگی کریندن۔

== حوالے ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>f6ddfc3zxpyod4032y6px7u1mz1zzat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>راشد علی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34216</id>
    <revision>
      <id>73029</id>
      <parentid>72704</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3580" sha1="76hc9ddhzclvmiwdxym7hqa84hdkwys" xml:space="preserve">راشد علی پاکستانی کاروباری تے سرمایہ کار ہِن، جیہڑے مالیاتی تعلیم تے ٹریڈنگ دے موضوعات اُتے آن لائن مواد پیش کریندن ہِن۔ اوہ &quot;Earn with Rashid&quot; دے ناں نال وی جانے ویندن ہِن تے یوٹیوب، ٹک ٹاک تے ہور سوشل میڈیا پلیٹ فارماں اُتے مالیاتی موضوعات نال متعلق مواد شائع کریندن ہِن۔&lt;ref&gt;{{cite news
|title=Rashid Ali Builds an Online Presence Around Financial Education
|work=Daily Pakistan
|date=10 September 2026
|url=https://en.dailypakistan.com.pk/10-Sep-2026/rashid-ali-builds-an-online-presence-around-financial-education
}}&lt;/ref&gt;

== مالیاتی تعلیم تے ٹریڈنگ ==

راشد علی دے آن لائن مواد وچ ٹریڈنگ، سرمایہ کاری، مارکیٹ تجزیہ تے ڈیجیٹل اثاثیاں نال متعلق موضوع شامل ہِن۔ Samaa TV دی رپورٹ مطابق اوہ مفت ٹریڈنگ کورسز تے مارکیٹ تجزیے نال متعلق مواد وی پیش کریندن ہِن۔&lt;ref&gt;{{cite news
|title=Rashid Ali Offering Free Trading Courses, Market Analysis Online
|work=Samaa TV
|url=https://www.samaa.tv/2087355650-rashid-ali-offering-free-trading-courses-market-analysis-online
}}&lt;/ref&gt;

24 نیوز ایچ ڈی دی ستمبر 2026 دی رپورٹ وچ راشد علی نے کاروباری افراد تے کاروباراں لئی مالیاتی تعلیم دی اہمیت بارے گل کیتی۔ رپورٹ وچ سرمایہ کاری، مالیات تے ڈیجیٹل اثاثیاں نال متعلق انہاں دے آن لائن مواد دا وی ذکر کیتا ڳیا ہے۔&lt;ref&gt;{{cite news
|title=Financial education must for entrepreneurs, businesses, says Rashid Ali
|work=24 News HD
|date=19 September 2026
|url=https://www.24newshd.tv/19-Sep-2026/financial-education-must-entrepreneurs-businesses-says-rashid-ali
}}&lt;/ref&gt;

== سوشل میڈیا ==

راشد علی [[یوٹیوب]] تے ٹک ٹاک سمیت مختلف سوشل میڈیا پلیٹ فارماں اُتے سرگرم ہِن۔ انہاں دا ٹک ٹاک اکاؤنٹ ''@earnwithrashid'' دے ناں نال ہے۔ SUCH TV دی رپورٹ مطابق 2026 وچ انہاں دے یوٹیوب چینل اُتے تقریباً 344,000 سبسکرائبر تے ٹک ٹاک اُتے 500,000 توں ودھ فالوور سن۔&lt;ref&gt;{{cite news
|title=Rashid Ali Gains Attention Through Online Financial Education
|work=SUCH TV
|url=https://www.suchtv.pk/weird/item/136944-rashid-ali-gains-attention-through-online-financial-education.html
}}&lt;/ref&gt;

BOL News دی رپورٹ وچ وی راشد علی دے مالیاتی تعلیم نال متعلق آن لائن مواد تے یوٹیوب تے ٹک ٹاک اُتے انہاں دی سرگرمی دا ذکر موجود ہے۔&lt;ref&gt;{{cite news
|title=Rashid Ali Promotes Financial Education Through Digital Platforms
|work=BOL News
|url=https://www.bolnews.com/technology/rashid-ali-promotes-financial-education-through-digital-platforms
}}&lt;/ref&gt;

راشد علی ٹریڈنگ نال متعلق تعلیمی مواد تے مارکیٹ تجزیہ ٹیلیگرام اُتے وی شیئر کریندن ہِن۔&lt;ref&gt;{{cite news
|title=Rashid Ali Builds an Online Presence Around Financial Education
|work=Daily Pakistan
|date=10 September 2026
|url=https://en.dailypakistan.com.pk/10-Sep-2026/rashid-ali-builds-an-online-presence-around-financial-education
}}&lt;/ref&gt;

== حوالہ جات ==

{{reflist}}</text>
      <sha1>76hc9ddhzclvmiwdxym7hqa84hdkwys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شاکر دی شادی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34231</id>
    <revision>
      <id>73050</id>
      <parentid>72741</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1074" sha1="h2nac5eqwujnuy51fnz4jztrb1z0oml" xml:space="preserve">                        شاکر شجاع آبادی کوں ݙکھیں شاعر بݨا ݙتا، [[شاکر شجاع آبادی]] معذور تاں ہن پر ہمت نہ ہاری ، ابے دا ساتھ نہ چھوڑیا، آپ دے والد مولوی اللہ یار 1990ء اچ فوت تھی ڳے۔ شاکر شجاع آبادی ٻیا کلھا تھی ڳیا۔ شاکر شجاع آبادی دے بابا سئیں چہندے ہن جو شاکر شجاع آبادی دی شادی تھیوے پر سبب نہ بݨیا۔ بابا سئیں دی وفات دے بعد 1991ء وچ شاکر شجاع آبادی دی انہاں دے مامے دی دھی غلام فاطمہ نال شادی تھئی ۔ شاکر شجاع آبادی اپݨی ذال دا ناں شبنم شاکر رکھ ݙتا۔ شبنم شاکر وی شاعری شروع کیتی تے اوندی کتاب ’’کچ دی ونگ‘‘ شائع تھئی۔ 

== حوالہ ==
شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء</text>
      <sha1>h2nac5eqwujnuy51fnz4jztrb1z0oml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شاکر کوں سواری کیرھی پسند اے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34237</id>
    <revision>
      <id>73052</id>
      <parentid>72747</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1251" sha1="5l27134y4wfybfhwzkxi5ev28vjh4a5" xml:space="preserve">                        [[شاکر شجاع آبادی]] کوں سواری وچوں ریل گاݙی پسند اے ، آکھدن جو اُٹھݨ ٻہݨ دی سوکھ ہوندی اے ، بندہ گاݙی ءِچ ٻاہر تے ٻہہ سڳدے جݙاں جو بس ءِچ اے سہولت نی ہوندی ، البتہ سڑک تے بندہ سفر کرے تاں سواری اپݨی ہووے ۔ موٹر سائیکل کوں شیطان دا چرکھا آکھدن ، البتہ سائیکل دی ݙاڈھی تعریف کریندن ، آکھدن اے تاں اڄ دیاں ڳالھیں ہن پہلے تاں گݙا ،گھوڑا ، خچر ہوندے ہن ، ٹانگہ وی واہ واہ ہا، اُٹھ سویں تاں کوئی شئے تھی نی سڳدی ، جہاز اُݙݨ آلا ، جہاز پاݨی آلا، سبحان اللہ ، دل کریندے پاݨی آلے جہاز تے مدینے ونڄوں۔ شاکر کوںدریا دی کشتی تے ٻیڑی پسند اے ، پَر شاکر آکھدے ٻیڑی ہووے ، موہاݨے ہوون پَر ٻیڑی ٻوڑ موہاݨے نہ ہوون ۔ 

== حوالہ ==
شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء</text>
      <sha1>5l27134y4wfybfhwzkxi5ev28vjh4a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شاعری شعور دا ناں ہے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34242</id>
    <revision>
      <id>73048</id>
      <parentid>72752</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1069" sha1="855muen7oxd8eu5nhyn5o9nk4egzhug" xml:space="preserve">                        جھوک نال انٹرویو دے دوران [[شاکر شجاع آبادی]] ݙسیا جو شاعری شعور دا ناں ہے، ہر او شعر چنڳا ہوندے جو عام آدمی کوں وی سمجھ آوے تے او آکھے جو اے تاں میݙے دل دی ڳالھ ہے۔ شاعر شاعری دے ذریعے پیغام ݙیندے، پیغام ݙیوݨ دا سب دا اپݨا اپݨا طریقہ ہے، صوفی شعراء نے وی پیغام ݙتے ، خواجہ فرید ، سلطان باہو، مہر علی شاہ ، میاں محمد بخش ، وارث شاہ ، سچل سرمست، شاہ لطیف بھٹائی ، رحمن بابا ، مست توکلی ، بابا فرید اے سارے پیامی شاعر ہن ۔ شاعری خوشبو وانگے ہے جئیں کوں محسوس تاں کیتا ونڄ سڳدے پر اے پکڑائی نی ݙیندی۔ 

== حوالہ ==
شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء</text>
      <sha1>855muen7oxd8eu5nhyn5o9nk4egzhug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شاکر دی شاعری دا ورثہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34268</id>
    <revision>
      <id>73051</id>
      <parentid>72778</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1115" sha1="ju7a72t12gqe0ujjj9q2m61ency1ra6" xml:space="preserve">                        کیاں تُساں اپݨے دِھی پُتریں کوں شاعری سکھائی اے ؟ جھوک دے بشیر دیوانہ دے سوال دے جواب ءِچ [[شاکر شجاع آبادی]] آکھیا جو شاعری طوطے آلا سبق نی جو میں اپݨی اولاد کوں سکھاواں ، شاعری منقولہ جائیداد وی نی جو اولاد کوں منتقل تھیوے ، شاعری تاں ݙا تے دی ݙات اے جینکوں عطا تھیوے ۔شاکر آکھیا جو میں تاں اولاد کوں اے وی آکھداں جو چنڳی شاعری دا ملکہ ہووے تاں تاں کرو نہ تاں ہروں بھروں مغز نہ مارو، البتہ میݙے ادبی ورثے دی ݙیکھ بھال دے نال تحقیقی کم کرائو، ترجمے کرائو، کتاباں چھپوائو، تہاݙے کیتے اللہ رسول دے بعد میݙا ناں کافی اے ۔ 

== حوالہ ==
شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء</text>
      <sha1>ju7a72t12gqe0ujjj9q2m61ency1ra6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شاکر توں شاعر پَرے پَرے کیوں؟</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34271</id>
    <revision>
      <id>73054</id>
      <parentid>72781</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1278" sha1="m3j5ghrhafpzxwanl94i9dt59w9iqt7" xml:space="preserve">                        ہر شعبے آلا ہک ٻے نال تعلق رکھیندے ، جیویں استاد استاد دا یار ہوندے ، طالب طالب دا یار ہوندے ، ایویں شاعر وی شاعر دا یار ہوندے ۔ آپت یاری دوستی ہک ٻے کول آ ونڄ ، اٹھݨ ٻہݨ ، شادی غمی ، سب کجھ ہوندے ، ڈھیر شاعر ہک ٻے نال گروپ دی شکل وچ وی رہندن ، دلچسپ مرحوم تاں اپݨے شاعریں دی فوج نال گھن تے ٹُردے ہن ، پر میں ݙٹھے جو اساݙے شاعریں شاکر کوں کلہا کیتی رکھیے، شاکر دے چاہݨ آلے تاں نال ہوندن پر وݙے شاعر پرے پرے رہندن ، ایندی وجہ پروفیشنل جیلسی وی تھی سڳدی اے تے اے وی جو شاکر اپݨی علالت دی وجہ توں اپݨی شاعر برادری دے ݙکھ سکھ ءِچ پورا نہ ول سڳدا ہووے ، بہرحال محبت ودھاوݨ ضروری اے جو قوم کانویں کوں وی پیاری ہوندی اے۔ 

== حوالہ ==
[[شاکر شجاع آبادی]]. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء</text>
      <sha1>m3j5ghrhafpzxwanl94i9dt59w9iqt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سجھاول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34276</id>
    <revision>
      <id>73003</id>
      <parentid>72786</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1282" sha1="b1psejypxr3hhvtyqke0za2l88bxkaf" xml:space="preserve">                        شاکر شجاع آبادی تمام اصناف اچ شاعری کیتی اے پَر انہاں دی سنڄاݨ ݙوہڑہ ، غزل ، گیت تے نعت بݨی اے۔ خاص ڳالھ اے ہے جو شاکر شجاع آبادی شاعری دی ہک صنف خود وی ایجاد کیتی اے تے اوندا ناں سجھاول رکھیے۔ [[شاکر شجاع آبادی]] ایں صنف اچ خود وی لکھیے تے کجھ ٻئے شاعریں وی سجھاول وچ طبع ازمائی کیتی اے۔ شاکر شجاع آبادی دی شاعری دا اول تے آخر حوالہ سرائیکی ہے پَر انہاں اردو دے نال نال ، میواتی تے رانگڑی زبان وچ وی شعر لکھئن۔ 

شاکر شجاع آبادی شاعری دی جیڑھی نویں صنف سجھاول ایجاد کیتی ہے اے صنف سرائیکی دے بجائے ہندی رانگڑی وچ ہے ، نمونے دا ہک شعر ݙیکھو 

ستم کو اپنے قدرت کا بھی انداز مت دینا 

وہ بے آواز لاٹھی ہے اسے آواز مت دینا

== حوالہ ==
شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء</text>
      <sha1>b1psejypxr3hhvtyqke0za2l88bxkaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکستان دے جینیاتی گروپ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34285</id>
    <revision>
      <id>73021</id>
      <parentid>72820</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>73021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6133" sha1="ounmfed6k0fccbxca7yyj8xsll5goyt" xml:space="preserve">سرائیکستان (جنوبی پنجاب، ڈیرہ اسماعیل خان تے لڳدے علاقیاں) دے '''ستارھاں ضلعیاں دی ابادی وچ کل کتی قسم دے ڈی این اے ہن؟''' 

ایں سوال دا جواب سائنسی (جینیاتی) اتے قبائلی (تاريخی) لحاظ نال ݙوں مختلف طریقیاں نال سمجھیا ونڄ سڳدے۔

جے اساں فارنزک سائنس تے پاپولیشن جینیٹکس دی رو نال ݙٹھوں، تاں '''انسانی ڈی این اے کوں ہپلو گروپس (Haplogroups) وچ ونڈیا ویندے۔''' سرائیکی خطے دے لوکاں دے ڈی این اے ٹیسٹس (Y-Chromosomal اتے Mitochondrial DNA اسٹڈیز) وچ '''بنیادی طور تے''' '''٥ توں ٦ وݙے جینیاتی ہپلو گروپس''' پائے ویندن، جیہڑے ایں خطے دی متنوع قبائلی تے نسلی بناوٹ (جیویں نسلی سرائیکی، بلوچ، پشتون تے آبادکار) دی نمائندگی کریندن۔  

ایں جینیاتی تنوع (Genetic Diversity) دی تفصیل درج ذیل ہے:

== ۱. وݙے جینیاتی ڈی این اے گروپس (Major Haplogroups) ==
سائنسی تحقیقات دے مطابق سرائیکی ابادی دے خون وچ ایہ وݙے جینیاتی مارکرز ملدن: [1, 3] 

* '''ہپلو گروپ R (خاص طور تے R1a):''' ایہ سرائیکی خطے وچ سب توں زیادہ پایا ونڄݨ والا ڈی این اے مارکر اے (لڳ بھڳ ۳۰٪ توں ٤٠٪)۔ ایہ اوں &quot;اسٹیپ مائیگریشن&quot; یا ہند-آریاݨی نسل دی نشاندہی کریندے جیہڑے ہزاراں سال پہلے ایں خطے وچ آئے ہن۔ ایہ اتھوں دے مقامی جٹ، راجپوت اتے پشتون قبیلیاں وچ زیادہ ہوندے۔
* '''ہپلو گروپ J (خاص طور تے J2):''' ایہ لڳ بھڳ ۱۵٪ توں ۲۰٪ لوکاں وچ ملدے۔ ایہ مارکر قدیم مغربی ایشیا، ایران تے وادیٔ سندھ دے شروعاتی کاشتکاراں نال تعلق رکھدے۔ سرائیکی خطے دے بلوچ قبیلیاں اتے کجھ قدیم عرب پس منظر رکھݨ والے سادات و قریشی خانداناں وچ ایں گروپ دی کثرت ہوندی اے۔
* '''ہپلو گروپ L (اتے L1a):''' ایہ خالصتاً '''وادیٔ سندھ دی قدیم تہذیب (Indus Valley Civilization)''' دا اصلی مقامی جینیاتی مارکر اے۔ ایہ سرائیکی دھرتی دے قدیم وسنیکاں اتے کاشتکار قبیلیاں وچ نسل در نسل منتقل تھیندا آندے۔ 
* '''ہپلو گروپ H:''' ایہ جینیاتی گروپ وی جنوبی ایشیا دا قدیم ترین مقامی مارکر منیا ویندے، جیہڑا خطے دی کجھ مخصوص برادریاں وچ پایا ویندے۔ [1] 
* '''ہپلو گروپ G اتے E:''' ایہ گھٹ تناسب (٥٪ توں ٩٪) وچ ملدن، جیہڑے زیادہ تر پشتون نسل یا کجھ مخصوص ہجرت کر کے آوݨ والے قبیلیاں دے ڈی این اے وچ ظاہر ہوندن۔


== ۲. قبائلی اتے نسلی  دی ونڈ (Four Anthropological Strata) ==
جے تساں جینیاتی سائنس دے بجائے ایں خطے دے '''لوکاں دی نسلی بناوٹ''' دا پچھوڳ ݙیکھو، تاں سرائیکستان دے ۱۷ ضلعیاں دی ابادی وچ بنیادی طور تے ٤ '''وݙیاں نسلی قسماں''' دا ڈی این اے رلیا ہویا ہے:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!نسلی گروپ
!جینیاتی خصوصیت (DNA Trait)
!اہم قبیلے / مثالاں
|-
|'''نسلی سرائیکی (Ethno-Saraiki)'''
|وادیٔ سندھ دے اصل قدیم مارکرز (L اتے R1a)
|جٹ، راجپوت، آرائیں، لنگاہ، چنہ، کھوکھر وغیرہ
|-
|'''سرائیکی بلوچ (Saraiki Baloch)'''
|ایرانی سطح مرتفع دے جینیاتی مارکرز (J2)
|لغاری، کھوسہ، مزارئی، رند، جتوئی، گورچانی
|-
|'''سرائیکی پشتون (Saraiki Pashtun)'''
|مرکزی ایشیا تے افغان جینیاتی پول (R1a/E)
|نیازی (جیویں عمران خان)، خاکوانی، ترین، سدوزئی
|-
|'''قدیم عرب و ترک نسل'''
|مغربی ایشیائی جینیاتی اثرات
|سادات (سید)، قریشی، گیلانی، گردیزی
|}

== ۳. ہک منفرد جینیاتی حقیقت: ہائی ڈائیورسٹی (High Haplotype Diversity) ==
سرائیکی آبادی دے ڈی این اے تے تھیوݨ والی ہک جدید فارنزک تحقیق (جیویں جو [پب میڈ (PubMed)] تے شائع تھئی) وچ ݙسایا ڳیا کہ جݙاں ۱۵۴ سرائیکی بندیاں دے Y-Chromosome دا ٹیسٹ کیتا ڳیا، تاں انہاں وچ '''١٤١ مختلف قسم دے باریک جینیاتی نمونے (Haplotypes)''' پائے ڳئے۔ ایں دا مطلب ایہ ہے کہ سرائیکی خطے دا ڈی این اے اندرونی طور تے ٻہوں زیادہ امیر اتے متنوع (Diverse) ہے، کیونکہ ایں دھرتی نے صدیاں توں مختلف نسلاں کوں اپݨے اندر سمویا اے۔  

'''خلاصہ:'''

سرائیکستان دے ۱۷ ضلعیاں دی ابادی وچ سائنسی طور تے ٥ '''توں ٦ وݙے جینیاتی ہپلو گروپس''' ہن، پر انہاں دے اندر برادریاں تے قبیلیاں دی اینڈوگیمی (اپݨی ذات وچ شادیاں) دی وجہ توں '''سینکڑاں باریک جینیاتی تنوع (Haplotypes)''' بݨ چکے ہن، جیہڑے ہر قبیلے کوں جینیاتی طور تے منفرد بݨیندن۔  

[[سرائیکستان]] دے ہر ہر بندے دے ڈی این اے وچ ستر فیصد ڈی این اے مقامی پروٹو سرائیکی ہے تے تقریباً تریہ فیصد آریائی ہے۔   

[1] &lt;nowiki&gt;https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>ounmfed6k0fccbxca7yyj8xsll5goyt</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>