وکیپیڈیا skrwiki https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter میڈیا خاص ڳالھ مہاڑ ورتݨ آلا ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ وکیپیڈیا وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ فائل فائل ڳالھ مہاڑ میڈیا وکی میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ سانچہ سانچہ ڳالھ مہاڑ مدد مدد ڳالھ مہاڑ ونکی ونکی ڳالھ مہاڑ TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول ڳالھ مہاڑ Event Event talk 0 1383 73150 72714 2026-10-17T14:01:09Z Sraiki 12 73150 wikitext text/x-wiki == ڄم پل == ١٩٢٠ء وچ ناڑی [[خوشاب]] وچ ڄمے == شاگرد شعراء == انہاں دے بے شمار شاگرد ہن۔ انہاں وچوں کجھ وݙے ناں ایہ ہن۔ * حیات بھٹی * عابد تمیمی * مظہر بخاری * رفیق واگھرا * غلام محمد درد * == وفات == ١٩٩٢ء وچ فوت تھئے۔ == کتاباں == سسی، وار، ڄس، حسینی ݙوہڑے == نمونہ کلام == === ݙوہڑہ === کسے چندری آنڑ سنڑائ سو مندڑی لٹی گئ ہیں سیج تے پئے کے ودے کیچی اٹھاں دے ڈاونڑ کڈھدے ودے پیر رکھن چھہے چھہے کے جویں وچ گلزار دے پکھ نندرانڑے اوڈے کھڑک بندوق توں تریہئے کے پاپوش منور نہ سنبھلی سسڑی کئی وار اٹھی ڈھئے ڈھئے کے ،،،، تریجھا مصرعہ اینج وی پڑھدے ہن جویں وچ صحرا دے بک نندرانڑے اوٹھے کھرک بندوق توں تریہئے کے === ݙوہڑہ === ایہہ ابن الوقت جہئے ھس مکھ ھینی دلا ہٹکیا ھا کئی واری۔۔۔ ہتھوں منڑ دشمنڑ سمجھیئوی جند جیوی میری منت نوں دل آزاری۔۔۔ تک اوہ پیا اوندا ای نال غیراں دے اچے ہاسے مار کے تاڑی۔۔۔ اجے ویلا ای راء سائیں قدماں نوں جھل رل ویسیاں جان پیاری۔ === ݙوہڑہ === میڈے دل مغموم دی فرحت دلبر تسکین قلوب دی مل ونج۰ زرا گالوں گال نئہورے کر ونج زرا میٹھڑا میٹھڑا کھل ونج۰ تیری نظر ہہ تاب مسیحائی دی کر زندہ دل بسمل ونج۰ پیئ طبع منور دی وہمی بݨدی میرے صدق کوں کر کامل ونج۰ === ݙوہڑہ === ہاسے ڈهیر نفیس تے امن دے عادی ناسے ڄاݨدے رنجگیاں روسے ہک بشر دی صورت دل لگ گئی وݨ سوچیاں الٹ پیوسے کیتی کوشش بہؤں اساں خوشیاں دی غم الٹے ڈهیر ڈهیوسے نا زندگی "راءسائیں " راس آئی نہ مرن دے لائق رہیوسے === ݙوہڑہ === مینڈا آخری نامہ سنمبھل کہ پڑھ خوشحال لجپال صنم ایں محجُور حُضور دے رُخ انور دا پیا تڑپ کہ دیندائئ دَم ایں ڈنہہ دیگر تائیں مونھ رکھیا راہسی جے بخشیں شرف قدم ایں ونج آکھسی راء سائیں روحاں کُوں انج کردِن سجنڑ کرم ایں === ݙوہڑہ === تک میت سسی تے غربت وسدی مچ ھل چل گئی وچ فلکاں. رنگ رتی تھل دیاں خاراں دی پئی ریت تے مارے جھلکاں. ہنڑے خان آ ہتھ اکھیاں تے ڈیسی رہیاں آس تے اڈیاں پلکاں. آکھے اج سکھ لتھی تینڈے ہجراں تھکی ونج راء سائیں خان کوں بھلکاں . 5mc8fbhunzyvot7wbqskm3jezusza70 0 2688 73151 71177 2026-10-17T14:02:15Z Sraiki 12 73151 wikitext text/x-wiki === مونجھ === مونجھ ساݙی دھرتی تے زبان دا مِٹھا تے سوہݨا تے وسیبی لفظ ءِ ایں لفظ دا ورتاوہ ہر کوئی کریندے ، ہر ویلھے کریندے تے ہر جاہ تے کریندے ، او چاہے پڑھیا لکھیا انسان ءِ گھٹ پڑھیل ءِ ان پڑھ ءِجاہل ءِ ادیب ءِ دانشور ءِ شاعر ءِ گلوکار ءِ پہلوان ءِ ، سماجی تے سیاسی ءِ بھانویں غیر سیاسی ۔ شہری ءِ بھانویں دیہاتی ایں لفظ دے اثرات ہر کہیں تے پَمدن ، شرط اے ہے جو او ایں مونجھ دے کیفیت توں گزریا ہووے تاں ایندی مٹھاج ، چس تے لذت کنوں ضرور سونہاں ہوسے ، ٻیا تاں ٻیا مال دا چراوہ وی ایں لفظ کنوں واقف ہوندے تے ایندی اہمیت تے پس منظر کوں سمجھدے، ایں لفظ دے اثرات اپݨے ناں دے وانگوں لفظ ورتاوݨ والے کوں اپݨے نال مونجھ دا سونہاں کریندن ، ݙکھارا کریندن ، چھِک کرویندن تے بے وسی تے نماڑت سکھیندن ، نماڑت سکھݨ ویلھے بندہ اپݨے ݙڈھپ کوں چھوڑیندے ، جھک نوائی دا واقف تھیندے ، طاقت ور ہووݨ دے باوجود اپݨے آپ کوں ہینڑاں کرݨ سکھدے ، انہاں علامتاں کنوں پتہ لڳدے جو بندہ لفظ مونجھ دے معنے مطلب کنوں واقف تھیندا ویندے ۔ مونجھ اپݨے وجود وچ ہک نویکلی تاریخ ءِ ہک نویکلی دنیا رکھیندی ءِ ایندا اپݨا جہان ءِ مونجھ ہک تکلیف دے عمل دا ناں ءِ اے وݙی بے دردݨ شے ہوندی ءِ اے کلہپ دا سونہا ں کریندی ءِ۔ مونجھ دے اندر ݙکھ ، درد ، تکلیف تے وچھوڑے دا دخل عمل ہوندے ، ایندا پندھ اپݨے محبوب دے رُس رُسمیے کنوں شروع تھیندے تے ولا ودھدا ویندے ، جیویں جیویں جیڑھا جیڑھا ایندی لذت ، چس تے اہمیت کنوں واقف تھیندا ویندے اے ہونکوں ہونکوں ایں چور گپ وچ گپیندا ویندے ، ایں دی رفتار ولھیٹجݨ دی ٻہوں ہولی ہوندی ءِ اے ہکو واری اپݨا پندھ نی نبݨیندی، اے سیوی وانگوں کاٹھی کوں کھاوݨ شروع کریندی ءِ تے جݙاں کوئی اینکوں پورا سمجھ گھندے تاں ول مکمل طور تے اونکوں بھاکل پا تے ولھیٹ ویندیءِ چنڳیں یادیں دے عمل دا اکھیں وچوں اپݨے پچھلے منظر کوں اوڈھر کرݨ مونجھ کوں ودھیندے ۔ مونجھ دیاں ٻیاں وی کجھ شکلا ہوندن ، جیویں جو کہیں کوں رڑھ راہکی دی مونجھ ہوندی ءِ کہیں کوں زناوریں دی مونجھ ہوندی ءِ کہیں کوں میلیں ٹھیلیں دی مونجھ ہوندی ءِ جھمر تاڑی دی مونجھ ہوندی ءِ کہیں کوں ادب دی مونجھ ہوندی ءِ کہیں کوں سفریں دی ءِ مونجھ دا ناں ہکو مونجھ ءِ مگر مونجھ لڳݨ دا تعلق مختلف شہیں نال تھی سڳدے۔ مونجھ دا ناں گھنݨ جتنا آساں ءِ ایندا عمل اتنا ای وݙا مشکل ءِ مونجھ دے لفظ دا معنی سوائے خود اپݨے ناں مونجھ دے ٻیا معنی لذت نی ݙے سڳدا، اتنا سواد نی ݙے سڳدا ، اتنی اسیس نی ݙے سڳدا تے نہ ای ایں لفظ دی مثال بݨ سڳدے ، ایں لفظ جتنی خوشبو کتھائوں ایندے وٹندر لفظ کنوں نی ملدی۔ مونجھ واقعی ہک عظیم لفظ ءِ ایں لفظ دا تعلق کوئی پیمانہ نی ہوندا تے ناں ای کوئی ایندی ناپ تول کر سڳدے تے نہ ای ناپ تول دا دعویٰ ، مونجھ چھڑا ودھݨ ڄاݨدی ءِ اے بے قراری ، بے چینی تے اَچوے کوں درگھا کریندی ءِ اے آپوں ڄاݨ کݙاہوں نی مُکدی تے نہ ای ایندا اُٹار دل کنوں لہندے ، کیوں جو محبوب سݙیندے وی اوں شخصیت کوں ان جیندے وچھڑݨ تے دل کوں لکھ کوڑے دلاسے تے ٹھٻکے ݙتے ونڄن، دل کوں تھتھرام نی ملدا، محبوب وسرݨ دی شے نی ہوندا، اوں کوں لکھ وساروں محبوب کݙاہوں نی وسردے ، ایں سانگوں جئیں شے دا تعلق وسارے نال ہووے تے وسارا وسرݨ دا ناں ای نہ پیا چیندا ہووے او کیویں وسرسے تے ول مونجھ کیویں مُکسے؟ کݙاہوں وی انسانی سوچ ، انسانی صلاحیت تے انسانی مزاج مونجھ دے دائرے کنوں ٻاہر نی نکل سڳیئے تے نہ انسان اپݨے وس وچ ہوندے ، مونجھ جݙاں وی اپݨی طاقت ݙکھیندی ء،، تاں ول انسانی سمجھداری ،قوت برداشت ، دنیاوی ہنر مندی ، متبادل تے عارضی یارانے ، نشے دیاں عادتاں ، مختلف مشاغل ، پیریں فقیریں دے دھاڳے پھوکے ، کوئی وی شے اینکوں نی جھَل سڳدی تے نہ ای ایندے اڳوں ٻناں ݙے سڳدی ءِ تے نہ ای اے جھلیجݨ دی شے ہے، بس اللہ سئیں اینکوں آپ جھلے یا جیندی وجہ نال اے پید اتھیندی ءِ او مل پووے تاں ول اے جھلیج ویندی ءِ۔ ادب دی مونجھ اساݙے اندر وی دیرہ لاتا، اساݙی مونجھ دی کیفیت ذرا مختلف ہئی ، اساں فقیر مزاج ، درویش لوک بھلا کئیں کیتے مونجھے تھیووں ہا، اساݙا ایجھا کون ہا، جیرھا مونجھ دی وجہ بݨے ہا، ول سک سکاوت نال مونجھ لہاوݨ دا سامان بݨے ہا، اساں کتابیں سانگے مونجھے تھیوسے ، لکھاریں سانگے مونجھے تھیوسے ، شاعریں سانگے مونجھے تھیوسے ، ادیب ، داشنوریں سانگے تے انہاں دے اندر دی چنڳی سوچ تے موتی وانگے وات وچوں کردے سوہݨے لفظیں کوں سݨݨ سانگے مونجھے تھیوسے ، مٹھاج لہجیں سانگے مونجھے تھیوسے ، سوہݨیں لوکیں دے مونہہ وچوں نکتا ہویا چنڳے لہجیں دی شمدݨ وچ دھوتا ہویا ، سدھے طرز دی ادائیگی نال ٻولیا ہویا اپݨا ناں سݨݨ سانگے مونجھے تھیوسے ۔کتاب دی مونجھ ہک نویکلی مونجھ ءِ ادب دی مونجھ دی اپݨی چس ءِ،ادب کوں سمجھݨ دی مونجھ دی اپݨی لذت ءِ ول ادیب ، دانشوریںتے شاعریں کوں ملݨ دی مونجھ اپݨے اندر ہک سواد رکھیندی ءِ اللہ سئیں دا کرم ، ادب دی مونجھ لہݨ شروع تھئی ، مونجھ کیوںنہ لہے ہا، قیس فریدی تے عزیز شاہد کوں جو پڑھݨ دا موقع ملیا ، عزیز شاہد دے شعر وانگوں ، ہینڑاں وی ہم ضدی وی ہم دھاگہ کتھائوں ترٹڑاں تاں ہاں ایویں کہیں مونجھ بارے ڳال کیتی ءِ جو پسندیدہ شخص دی بے پرواہی انسان کوں ذہنی مریض بݨا ݙیندی ءِ جیندی خاطرہ بندہ مونجھا ہوندے اوہو بندہ کݙاہیوں وی پہلے بندے جتنا مونجھا نی تھیندا ، مونجھ دا پیمانہ کݙاہوں برابر نی ہوندا۔ مونجھ وچ نخرے ہمیشہ پیو ماء چیندن ، باقی یار دوست، سنگت ساتھ تے پورا جہان تاں چھڑا انگلین چیندے ، ہتھ چیندن یا ول عیبیں کنوں پردے چیندن ۔ کڄ تاں چھڑا ادب وچ کڄیندے ، ادب اکھ وچ ہوندے  ، اساݙی مونجھ سئیں مولوی لطف علیؒ کوں سئیں حضرت خواجہ غلام فرید سئیں کوں ، سئیں علی حیدر ملتانی سئیں کوں ، بیدل فقیر تے خرم بہاول پوری سئیں کوں پڑھݨݨ نال لہݨ شروع تھئی ۔ ول سئیں نذیر لغاری ، مجاہد جتوئی ، سئیں ظفر لشاری ، سئیں جہاگیر مخلص، سئیں ظہور دھریجہ ، سئیں سردار خادم حسین خان مخفی ، سئیں عاشق بزدار، سئیں سعید خاور، سئیں عبدالباسط بھٹی ، سئیں قربان کلاچی انہاں صاحبان کوں پڑھنݨ دا موقع ملیا ، سݨݨ نصیب تھیا تاں مونجھ ادھ کنوں زیادہ لہہ ڳئی ۔ میکوں کتابیں نال عشق لڳا، کتابیں میݙی مونجھ لاتھی ۔ سیاݨے آہدن کتاباں جوانی وچ راہنمائی کریندن ، ٻڈھیپے وچ سیر سپاٹے ، معلومات ݙیندن تے انسان کوں ہک چنڳاں سیاح بݨا ݙیندن تے کلہپ وچ چنڳے سنگتی دی کمی کوں پورا کریندن۔ ہک سندھی دانشور سئیں عمر دائود پوتہ آکھیا ہا، جو میں جݙاں تئیں نویں کتاب نہ پڑھاں ، میݙے مونہہ دا ذائقہ خراب تھی ویندے ، میں چنڳی گفتگو نی کر سڳدا، ایں سانگوں میں نویاں کتاباں بار بار ݙیکھداں ۔ ہک ٻئی جاہ تے آکھیونے بندہ کپڑے بلاشک پراݨے پاتی ودا ہووے ، کوئی ڳالھ نی ، مگر کتاب ہمیشہ نویں گھن تے پڑھے ، ولا ونڄ تے ادب دی صحیح معنے مونجھ لہندی ءِ۔ سیاݨے آہدن جیڑھے لوک دنیا کوں بدلݨ چہندن ، او ناکام تھی ویندن مگر انہاں دے مقابلے وچ جیڑھے لوک خود کوں بدلݨ چہندن کامیابی ہمیشہ اوجھے لوکین دا مقدر بݨدی ءِ، جیویں یادرکھݨ دا ناں زندگی ء،، تے بھُل ونڄݨ دا ناں موت ءِ اینویں ای مطالعہ کر تے مونجھ دے اڳوں کندھی بݨ ڳیم، تے ہرحال وچ ہر قیمت تے اوندا مقابلہ کیتم ۔ اپݨی خواہشات کوں دباوݨ تے اپݨی مشکلات تے قابو تھیوݨ نال انسان دا کردار مضبوط تھیندے ، انسانی سوچ ودھدی ءِ انسان کوئی وی فیصلہ کرݨ وچ اپݨے آپ کوں کمزور نی سمجھدا ، ایویں چنڳیں کتابیں دا مطالعہ کر تے وی انسان پہاڑ کنوں زیادہ تکڑا تھیندے ، کتابیں دے ݙسیے ہوئے دڳ تے دنیا پھردے ، ڳالھ کرݨ وچ مٹھاج پیدا تھیندے ، لہجے نرم تھیندن، محبتاں ودھدن، اپنائیت ملدی ءِ اعتماد جاہ بݨیندے ، اپݨیں توں علاوہ غیریں دے دِلیں وچ در بݨدن ، غیر ضروری شہیں ضروری بݨ ویندن ، اگر چنڳاں کتاباں نہ پڑھیاں ونڄن ، سڄݨیں سنگتیں نال میل جول نہ رکھیا ونڄے تاں انسان دا وجود تاں رہ ویندے مگر اوندے اندر انسانیت مُکݨ پئے ویندی ءِ زبان کنوں نکتا ہویا ہر لفظ تہاݙی شخصیت کوں ظاہر کرݨ پئے ویندے تے بغیر مطالعے دے انسان دا سینہ قبرستان بݨ ویندے ، جیویں اگر عقل دی اکھ موٹیج ونڄے تاں حرص پیدا تھیندے ،مطالعہ دل کوں جیندا رکھیندے ، بغیر مطالعے والا بندہ ڳالھ ڳالھ تے کُوڑ مریندے ، اونکوں پتہ نی ہوندا جو کُوڑ مارݨ نال اعتماد دا قتل تھیندے تے مونجھ مزید ودھدی ءِ۔ مونجھ لہاوݨ سانگے نرم تے مٹھا لہجہ انسان کوں دنیا دی خوبصورت شخصیت دا مالک بݨیندے ، سیاݨے آہدن جیڑھا علم دی سختی برادشت نی کر سڳدا اونکوں ساری زندگی ذِلت تے جہالت دی سختی برداشت کرݨی پمدی ءِ۔ حضرت علی علیہ السلام فرمیندن: اگر ذِلت دی زندگی نیوے گزارݨ چہندے تاں ول علم نال یاری لائو، علم سکھݨ دی تکلیف بھوڳو، ایندے وچ تہاݙی عزت ءِ ایندے وچ تہاݙی بقاءِ۔ میں ایں ڳالھ تے مکمل عمل کیتم ایندا فیصلہ قاری کریسے جو میݙی لکھت پڑھ تے تہاݙی مونجھ لتھی ءِ یا کئیناں؟ جݙاں انسان کوں چنڳی سنگت ، چنڳی یاری ، چنڳی صحبت، چنڳی سیر ، چنڳی راز داری دی لوڑھ پمدی ءِتاں ول غور کرو کتاب کنوں وݙا خیر خواہ سنگتی کتاب کنوں وݙا چنڳاں یار کتاب کنوں وݙا راز دار ، کتاب کنوں وݙا محبوب نی مِلدا ، کتاب بہترین سنگت ءِ کتاب دے وچ عاشق مزاج لوکیں سانگے اگر سب کجھ نی ہوندا تاں کم از کم ٻہوں کجھ ضرور ہوندے ، ہک ڳالھ اے جو اساں لوک صفائی کنوں اتنا پرے رہ تے ایمان دے اتنا نیڑے کیویں تھی سڳدوں؟ مونجھا نہ تھیوݨ سانگے زندگی وچ سادگی دا گھن آوݨ ٻہوں ضروری ہوندے ، سادگی وݙی خوبی دا ناں ءِ اے خوبی انسان دے اندر ݙوجھیں خوبیں کوں پیدا کریندی ءِ ٻہوں وݙیں برائیں دے نقصانات کنوں بچیندی ءِ انسان کوں انسانیں دے اڳوں جھکݨ نی ݙیندی ، اوندی خودی کوں پھٹوڑی نی کریندی ، سادہ مزاج قوماں ݙوجھیں قومیں دے احسانات تے انہاں دی ݙتی ہوئی امداد کنوں محفوظ رہندن۔ زندگی وچ اگر چھڑا ہک لحظہ وی خوشی دا مل پووے تاں اوں لحظے دا وی اللہ سئیں دے اڳوں شُکر ادا کیتا ونڄے ، کہیں سیاݨے آکھیا ہا ، رشتے تے شیشے ہمیشہ انسانی غفلت نال ای تُرٹدن، جیویں جو اعلیٰ ظرف ہمیشہ ہتھ پکڑیندن تے ݙکھے ویلھے وچ سہارا بݨدن ، ساتھ نبھیندن تے مونجھ مٹیندن تے کم ظرف مزاج لوک ہمیشہ مسائل ودھیندن ، ݙکھے ویلھے وچ ݙکھ ودھاوݨ دا سبب بݨدن ، کنڈ پچھوں گلا کریندن ، لتاں چھکیندن تے ہمیشہ ݙوجھیں دی کامیابی تے شہرت کون گھٹاوݨ دا ٻاݨ مریندن تے مونجھ ودھیندن۔ اللہ سئیں شالا کہیں وی انسان کوں انسان دا غلام نہ بݨاوے ، غلامی انسانی روح کیتے ہک وݙا گھݨ ءِ غلامی دی گندی زندگی گزارݨ دا مطلب سمجھݨ والے سانگے زندگی وچ ایں توں وݙا ٻیا کوئی عذاب نی ہوندا، غلامی خود دار انسان دے اندر دی ساریں خوبیں کوں چٹ گھندی ءِ غلامی ہمیشہ کنوںغلط رستیں تے ٹُرݨ تے مجبور کریندی ءِتے مونجھ کوں ودھیندی ءِ مگر جیڑھا انسان انہاں ڳالہیں کوں نی سمجھدا تاں ول پچھے ہر شے ٹھیک ءِ۔ == حوالہ == جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , [[جھوک پبلشرز ملتان|جھوک پبلشرز, دولت گیٹ ملتان]] sydk0wo5khk7852m09x8cerro8zuuwx 0 29238 73172 65570 2026-10-18T02:40:39Z Sraiki 12 /* ݙوہڑہ */ 73172 wikitext text/x-wiki عثمان حیدر برمانی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] شاعر ہے۔ == نمونہ کلام == === ݙوہڑہ === اڄ  علم  تھیے تاں سدھ پئی اے لا علم ہاسے تاں ٹھیک ہاسے تیݙے پیریں پئیں تیکوں نہیں نظریے اساں کینا چیز باریک ہاسے اساں آپݨے آپ توں نکل کرائیں ناں تیݙے نال شریک ہاسے ساکوں حیدر کوئی نیں سݨ سڳیا گنگدام دی نکتی چیک ہاسے سئیں عثمان حیدر برمانی === ݙوہڑہ === ٻس  چاو لاو چا نکھڑیندے  ہن  ایویں  کون  بھلا بدراہ  تھیندے جݙاں  آساں  ترٹدین  اوں  ویلھے  بندہ  ناسیں  تار  نساہ تھیندے جے دل وچ کھوٹ نہ خس  ہووے  نہ ذہن کݙائیں گمراہ  تھیندے جیندی حیدر جاہ  ہے  پلکیں تے  اونکوں  پیریں رکھݨ  گناہ  تھیندے عثمان حیدر  برمانی [[ونکی:سرائیکی شاعر]] hwlp3m1ektn0zg2cn3jqybfp0y2aqm4 0 29288 73105 65726 2026-10-17T13:26:00Z Sraiki 12 73105 wikitext text/x-wiki '''<big>صوفی فیض محمد دلچسپ:</big>''' <big>'''سرائیکی صوفی کلام دا نمایاں شاعر'''</big> <big>صوفی فیض محمد دلچسپ ایک معروف [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] شاعر ہن اتے آپ تخلص “دلچسپ” دے ناں نال جانٹے ویندےہن ۔ آپ 1934ء وچ جندو پیرکمال تحصل لیاقت پور وچ پیدا تھئے‘ شاعری دا مُنڈھ 1954ء وچ 20سال دی عمر وچ بٖدھا‘ حضرت جانباز جتوئی اَتے استاد دلشاد احمد پوری آپ دے اُستاد ہن‘ ڈڈھ درجن توں زائد شعری مجموعے تخلیق کیتے‘ 5مارچ 1982ء کوں موٹر سائیکل نال حادثہ تھیا تے شاعری دے بادشاہ صوفی فیض محمد دلچسپ اپنْے خالق حقیقی کوں ونج ملیے ۔ انہاندےوالد حاجی قادر بخش خودہک ممتاز سرائیکی شاعر ہ۔دلچسپ صاحب دا کلام روحانی اتے عاشقانہ رنگیں نال بھرواں ہاا۔ ایں باجھوں سرکاری سطح اتے انہاں دی شاعری دے اعتراف وچ گولڈ میڈل نال وی نوازیا گیا</big> <big>کلام دی خصوصیات</big> <big> نعتِ رسولؐ وچ مہارت: دلچسپؒ نے حضور اقدس صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی نعت بہوں شفقت اتے اہتمام دے نال آکھیے۔ انہاں دی مشہور نظم “حضورؐ دا ظہور” وچ حضورؐ دی آمد دا بیان ایں انداز وچ بیان کیتا گیا کہ پڑھن والے تے بہوں گہرا اثر تھیندے۔</big> <big> حمد و نعت اتے کا فیاں: اانہاں نے حضور اتے اہلِ بیت دی مدح وچ حمد، نعت، کافی اتے مرثیے کثرت نال لکھیے۔ انہاں دی شاعری وچ "حمد، نعت، مولود، قصیدہ"وغیرہ دا عام ورتیا گیا۔</big> <big> سادہ و عام فہم اسلوب: دلچسپؒ دی شاعری وچ عام لوکاں کوں سمجھ آون والے سادہ الفاظ ملدن۔ انہاں نے اپنی روحانی اتے عرفانی گالھیں کوں وی عام فہم انداز وچ بیان کیتا، جیندے نال انہاں دے کلام دا رنگ زیادہ دلنشین بن گیا۔ </big> <big>صوفیانہ فکر اتے محبت: انہاں دے کلام وچ عشقِ الہیٰ اتے ہستی دی حقیقت تے صوفیانہ خیالات نمایاں ہن۔ انہاں دی اپنی نظماں وچ خدا نال قربت اتے عشقِ رسولؐ دا جوش بھرپور انداز وچ پیش کیتا گے۔ </big> <big>عشق و محبت: دلچسپؒ دے اشعار وچ انسانیت، محبت اتے احساسِ کائنات دا رنگ وی نمایاں ہے۔ انہاں نے اپنی دھرتی اتے اپنے لوکاں نال محبت دا اظہار کریندیے ہوئے بعض نظماں وچ ہمدردی اتے اتحاد دا پیغام ݙتے۔</big> <big>مشہور کلام دیاں مثالاں</big> <big>نعتِ رسولؐ:</big> <big>توڑیں واقف ہا رب رازاں دا، محبوب کوں آکھے بٖول مِٹھا</big> <big>صدیقؓ دے صدق پیارے دی، ہک گاٖلھ مُکے بٖئی چول بیٹھا</big> <big>میڈٖی نظر اِتھاں تیڈٖی نظر اُتھاں، کر وزن اے نظراں تول بیٹھا</big> <big>دلچسپؔ رضائیں ہک جُز ہِن، ہَیں مالک نہ بھن بھول بیٹھا …</big> <big>ہک بیا نعتیہ ڈوہڑہ</big> <big>نہ سِک وچ ڈھیر سِکا سوہنْا، کر مِہر تے گٖل چا لا مدنی</big> <big>تیڈٖے نام مِٹھے دل تھام گھدے، ہُنْ دَر دَر نہ رُلوا مدنی</big> <big>مَیں سُنْدا ہاں لجپال ہیں توں لجپالی پال ڈٖکھا مدنی</big> <big>دلچسپؔ غریب نمانْے دی، ہُنْ اُجٖڑی جھوک وَسا مدنی</big> <big>حضورؐ دا ظہور: شاعر حقیقت کوں نہ بُھل اروار اَئے ہے پار دا</big> <big>جبریل دی طاقت نہیں جٖمنْاں ڈٖسے سرکار دا</big> <big> </big> <big>مسجدِ نبویؐ پر کلام:</big> <big>جڈٖاں مسجد نبویؐ دے دُوروں اَئے نوری نظر مینار میکوں</big> <big>گنڈھی عرش توں رحمت فرش تلک آیا ڈٖہدیں چین قرار میکوں</big> <big>آیاں خوشیاں استقبال کرنْ بھنی چھوڑ تے مونجھ مونجھار میکوں</big> <big>دلچسپؔ گناہاں وچ پُر ہم گل لا تے چا سرکار میکوں</big> <big> … قاصد دی روانگی (نظم):</big> <big>من ناں خدا‘ ونج قاصدا‘ رُس گٖے مٹھا‘ ایہو ڈٖے منا</big> <big>کر چاوفا‘ نہ دیر لا‘ بس دلربا ‘ ایویں گھن تے آ</big> <big> … اتے ایں طرز دے کجھ اور قطعات اپنی دھرتی اپنے لوگ: اس نظم وچ شاعر نے اپنی دھرتی اتے اپنے لوگوں نال بے پناہ محبت دا اظہار دیا ہے۔ حیات اتے خدمات </big> <big>صوفی فیض محمد دلچسپ نے ۱۹۶۰ء دی دہائی وچ لیاقت پور وچ ادبی تنظیم “بزمِ فیض” قائم دی، جہاں سرائیکی زبان و ادب دی ترویج ݙتی ویندی ہئی۔ </big> <big>انہاں نے سرائیکی مشاعریں وچ حصہ گھدا اتے کئی اول انعامات وی حاصل کیتےے۔ 1968ء وچ سابق گورنر پنجاب محمد عباس خان عباسی نے انہاں کوں سونے دا تمغہ دتا اتے بہاولپور دے کمشنر میر عجم خان نے ا تمغہ خادمِ سرائیکی ادب نال نوازیا۔ 1969ء وچ غالب دی صد سالہ برسی اتےانہاں کوں تمغہ غالب وی ملیا۔ </big> <big>دلچسپؒ دے کئی شعری مجموعے شائع تھیے؛ بعد وچ انہاں تمام اشعار کو ںیکجا کرکے “دیوانِ دلچسپ” دے نام نال مرتب کیتا گیا۔ </big> <big>انہاں نے اپنے دور وچ سرائیکی زبان و ادب کوں ایک نئی پہچان دی اتے عوام وچ سرائیکی شاعری دی اہمیت اجاگر کیتی۔ انہاں دے سینکڑوں شاگرد ہوئے جنہاں نے انہاں نال متاثر تھئی کریں سرائیکی ادب کوں فروغ دتا۔ </big> <big>صوفی فیض محمد دلچسپ دا انتقال 1980ء دی دہائی دےاوائل وچ ہویا۔ اپنے تخلص دے برعکس انہاں دا شمار اس دور دے بے ریا عاشقیں وچ تھیندے۔</big> <big>شاعری دے موضوعات </big> <big>مذہبی و روحانی موضوعات: حضور اکرمؐ دی شان وچ شاعری، نعت، ذکرِ خدا، صوفی عقائد و محبتِ الٰہی وغیرہ۔ </big> <big>سماجی و وطنی شعور: اپنی دھرتی اتے لوگوں نال محبت، قومیت، اتحاد اتے خدمت خلق دےموضوعات۔</big> <big> صوفیانہ و فلسفیانہ خیالات: عشقِ حقیقی، انسانیت دا درس، وجود دی حقیقت اتےغور۔</big> <big> محبت و جمالیات: عام انسانیں دی روزمرہ زندگی، جذبیاں اتے محبت دے رنگ۔</big> <big>نتیجہ</big> ''<big>صوفی فیض محمد دلچسپ سرائیکی صوفی کلام دا ہک عظیم شاعر تھیے۔ انہاں دے اشعار وچ دینداری اتے روحانیت دی جھلک ݙسدی ہے، ایندے نال ہی زمینی محبت اتے انسانی جذبات دی عکاسی وی ملدی ہے۔ اپنی بے ساختہ سادگی اتے جذبِ محبت نال بھرپور شاعری دی بدولت انہاں نے سرائیکی دےادب وچ منفرد مقام حاصل کیتا۔ دلچسپؒ دے کلام نے عام لوکاں دے دلیں کوں مسحور کیتا اتے آون والی نسلاں کیتے مشعلِ راہ دا پیغام ونݙایا۔ انہاں دی خدمات اتے کلام کوں اردو اتے سرائیکی دے ادب دا قیمتی سرمایہ سمجھیا ویندے۔</big>'' حوالہ جات<ref>فوزیہ فیض الحسن طالبہ : بی ایس سرائیکی (پنجواں سمسٹر) سیشن : 2025-27 شعبہ سرائیکی اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور</ref> 6u0u7bt64xegycjnx0f7qlof6mkia85 0 29644 73112 66715 2026-10-17T13:30:13Z Sraiki 12 73112 wikitext text/x-wiki حضرت مولوی محمد عبداللہ پُردرد رح ساکن موری ڳچلاں [[تحصیل لیاقت پور]] خواجہ جمال محمد کوریجہ رح مولوی پُردرد سئیں دی سر پرستی کریندے ہَن  پردرد صاحب  بیمار تھئے  تاں خواجہ جمال محمد  عیادت دے کیتے لنگھ آئے  علاج دے کیتے کجھ ٹیکے ضرورت ہَن خواجہ جمال محمد کوریجہ سئیں آکھیا ،، میں بِھڄوا ݙینداں ٹیکے ،، انہاں کوں ڳالھ بُھل ڳئی تاں استاد عبداللہ پُردرد سئیں اے ݙوڑھا لکھ بھیڄیا بعد ݙیہاڑے کرم کریسو اے تاں قبلہ ٹھیک اے پر حملہ کمزوری دا ھُݨ روز بروز ودھیک اے اُٹھی اُٹھی تے ݙِہدا ہاں تیڈی جیپ شریف دے لیکے آہداں نہ  پُردرد  بھڄیونی  پیر  کوریجہ ٹیکے == نمونہ کلام == === ݙوہڑہ === ایویں مست بسنت دی مُد رہے ایویں نِت بختاور عید ہووے ایویں عیش ، وصال دے بدل گجِن ۔ ایویں ھِجر بخیل بعید ہووے ایویں میل ملاپ جدید ہووے ۔ ایویں ہر دم گُفت شُنید ہووے پُردرد اے سانگ سُہاڳ والا ایویں پیشیں فجر مزید ہووے === ݙوہڑہ === ہئی  حضرت ہوت  سوًلا  ڑی  ہِیں  منزل وچ ہک پیچ کھڑی ٹُر  پیر  پیادی  دیر  نہ  کر  نہ  مُفت  اِتھاں  بر  میچ  کھڑی مِل اصل اصیل بروچل کوں پِچھے کُوچے تے جند ویچ کھڑی پُر درد  نِگاہ جے صاف ہووی  کئی دُور نِوھی  او کیچ کھڑی [[ونکی:سرائیکی شاعر]] mrmzslv3qhz5fiu7s93j7lyn410egyo 0 32181 73107 69418 2026-10-17T13:26:56Z Sraiki 12 73107 wikitext text/x-wiki سوان تہذیب (Soan Civilization) قدیم پتھر دے زمانے (Lower Paleolithic) دی ہک اہم ترین تہذیب ہے، جیندے اثرات پاکستان دے شمالی علاقیاں خاص طور تے پوٹھوہار تے کوہِ نمک دے سلسلے وچ ملدے ہن۔ ضلع میانوالی دا جغرافیہ چونکہ کوہِ نمک تے دریائے سندھ دے ملاپ دا علاقہ ہے، ایں کیتے اتھاں وی ایں قدیم تہذیب دے اہم نشان لبھے ہن۔ سوان تہذیب دے حوالے نال [[میانوالی]] دے اہم علاقیاں دی تفصیل تلے ݙتی ڳئی ہے: === ١. میانوالی دے او علاقے جیہڑے سوان تہذیب وچ شامل ہَن === سوان تہذیب بنیادی طور تے دریاواں دے کنڈیاں تے پہاڑی ڈھکاݨاں (Terraces) دی تہذیب ہائی۔ میانوالی دے درج ذیل علاقے ایں دائرے وچ آندے ہن: * '''کالاباغ (Kalabagh):''' ایہ علاقہ سوان تہذیب دا ہک اہم مرکز سمجھیا ویندا ہے کیونکہ ایہ دریائے سندھ دا او مقام ہے جتھاں پہاڑی سلسلہ ختم تھیندے تے میدانی علاقہ شروع تھیندے۔ * '''ماڑی انڈس (Mari Indus):''' کالاباغ دے بالکل سامݨے دریائے سندھ دے کنڈے تے واقع ایہ علاقہ وی ایں قدیم تہذیب دا حصہ رہیا ہے۔ * '''کوہِ نمک دا مغربی سلسلہ:''' میانوالی دے او علاقے جیہڑے سکیسر تے کوہِ نمک دے نال جڑے ہوئے ہن (جیویں جو داؤد خیل تے مچ دے پہاڑی سلسلے)۔ ---- === ٢. میانوالی دے کہڑے کہڑے مقامات توں آثار لبھے ہَن؟ === ماہرِ آثارِ قدیمہ تے محققین (جیویں جو ڈی پی ٹرا وِلہ وغیرہ) دے مطابق میانوالی دے شمالی حصیاں وچوں قدیم پتھر دے اوزار لبھے ہن۔ خاص مقامات ایہ ہن: * '''دریائے سندھ دے قدیم ٹیلے (River Terraces):''' کالاباغ تے ماڑی انڈس دے وچالے دریائے سندھ دے پراݨے وہݨ دے نال نال جیہڑے پتھراں دے ڈھیر یا ٹیلے موجود ہن، اتھوں سوان تہذیب دے مخصوص '''"پتھر دے اوزار" (Pebble Tools)''' لبھے ہن۔ * '''کالاباغ دے پہاڑی نالے:''' کالاباغ دے نیڑے جیہڑے برساتی نالے سندھ وچ آ ڈھہدن، انہاں دے تلچھٹ (Deposits) وچوں '''چاپرز (Choppers)''' تے '''فلیکس (Flakes)''' جیہڑے پتھر دے بݨے ہوئے ہَن، دریافت تھئے ہن۔ * '''داؤد خیل دا علاقہ:''' اتھاں پہاڑی ڈھکاݨاں توں ایجھے پتھر ملے ہن جنہاں کوں قدیم انسان اپݨے شکار تے کھاوݨ پیوݨ دی ضرورت کیتے ورتیندا ہئی۔ ---- === سوان تہذیب دے لبھݨ والے آثار دی نوعیت === میانوالی وچوں ملݨ والے آثار وچ کوئی پکی عمارتاں کائنی، بلکہ ایہ آثار تلے ݙتی ڳئی شئیں دی صورت وچ ہن: * '''پتھر دے اوزار:''' ایہ سوان تہذیب دی سب توں وݙی نشانی ہن۔ ایہ دریا دے گول پتھر (Quartzite) توں بݨائے ڳئے ہن۔ * '''حیواناں دیاں ہݙیاں:''' کجھ مقامات توں قدیم زمانے دے جانوراں دیاں ہݙیاں دے ڈھانچے (Fossils) وی ملے ہن جیہڑے ایں تہذیب دے دور نال تعلق رکھدے ہن۔ مجموعی طور تے، میانوالی دا '''کالاباغ توں گھن تے داؤد خیل''' تئیں دا شمالی پٹی والا علاقہ سوان تہذیب دے حوالے نال ٻہوں اہمیت رکھدے، کیونکہ ایہ قدیم انسان دی ہجرت تے گزرگاہ دا ہک وݙا رستہ ہئی۔ [[ونکی:تاریخ سرائیکستان]] cjgxg70p80aviugg6j6m6991t3nfx2u 0 32754 73131 70242 2026-10-17T13:42:42Z Sraiki 12 73131 wikitext text/x-wiki ماہی والا ١ (Mahi Wala 1) تھل دے ریگستان وچ ہک ٻہوں اہم اتے قدیم آثارِ قدیمہ دی جاہ ہے، جیندے بارے تحقیق نال وادی سندھ دی قدیم تاریخ دے کئی نویں پکھ سامݨے آئے ہن۔ ماہی آلا سرائیکستان دی قدیم ترین سائٹ ہے، ایندا تعلق پتھری دور نال ہے۔ ایہ سائٹ اڄ توں ٻارھاں ہزار سال پہلے یعنی ١٠٠٠٠ ق م دے دور دی ہے۔ [[سرائیکستان]] وچ آثار قدیمہ ٻہوں گھٹ لبھے ہن۔ ایندیاں ݙو وݙیاں وجوہات ہن: ہک تاں سرائیکستان وچ چنانہہ، گھاگرا تے سندھو جیہے وݙے دریا ہن۔ آثار قدیمہ دریا بُرد تھیندے ریہ ڳئے ہن۔ دامان دے پہاڑی نیں تے سیلاب نے وی آثاراں دا صفایا کیتا ہے۔ ݙوجھی وجہ ایہ ہے جو سرائیکستان وچ ایں ٻارے تحقیقات وی ٻہوں گھٹ تھیاں ہن۔ ماہی والا ١ دے بارے کجھ خاص اتے تفصیلی ڳالہیں ایہ ہن: == ١. مقام اتے جغرافیہ == ایہ جاہ پنجاب دے '''تھل دے صحرا''' وچ ہک نن٘ڈھے جھیں وسوں "ماہی والا" دے نیڑے واقع ہے۔ ایہ علاقہ دریائے سندھ دے مشرقی پاسے اتے جہلم، چناب اتے راوی دے درمیانی علاقے وچ آندے۔ اتھاں ریت دے ٹٻیاں دے اتے قدیم انسانی تہذیب دے نشان ملے ہن۔ == ٢. تاریخی اہمیت اتے دور == ماہی والا ١ دی دریافت نے ماہرینِ آثارِ قدیمہ کوں حیران کر ݙتا ہے کیونکہ اتھاں مختلف دوراں دے آثار ملدے ہن: * '''میسولیتھک دور (Mesolithic Period):''' ایہ جاہ تقریباً '''١٠٠٠٠ توں ٨٠٠٠ قبل مسیح''' پراݨی تھی سڳدی ہے۔ ایہ او دور ہے جݙݨ انسان شکاری ہئی اتے اڄݨ وادی سندھ دی باقاعدہ تہذیب شروع کائنی ہئی تھئی۔ * '''کانسی دا دور (Bronze Age):''' اتھوں ہکڑا (Hakra)، کوٹ ڈیجی (Kot Diji) اتے ہڑپہ دے دور دی ٹھیکریاں اتے مٹی دے برتن وی ملے ہن، جیڑھے ثابت کریندے ہن جو ایہ جاہ ہزاراں سالاں توں انسانی وسوں دا مرکز رہی ہے۔ == ٣. آثار اتے دریافتیں == پروفیسر پاولو بیاگی (Paolo Biagi) اتے زبیر شفیع غوری ورگے محققین نے اتھاں ٻہوں کم کیتے۔ اتھوں جیڑھیاں چیزاں ملیاں ہن، انھاں وچ شامل ہن: * '''پتھر دے اوزار (Microliths):''' اتھوں پتھر دے چھوٹے اوزار ملے ہن جنھاں کوں شکار اتے ٻئے کماں کیتے ورتیا ویندا ہئی۔ * '''مٹی دے برتن (Pottery):''' ریت دے ٹٻیاں توں ہکڑا تہذیب دے دور دے مٹی دے برتن اتے انھاں دے ٹکڑے ملے ہن۔ * '''انسانی سرگرمی دے نشان:''' اتھاں پتھر بݨاوݨ دے چھوٹے کارخانے یا جاہیں دے نشان وی ملے ہن، جیندے توں پتہ لڳدے جو قدیم انسان اتھاں ٻہہ تے اوزار بݨیندا ہئی۔ == ٤. اہمیت == پہلے سمجھیا ویندا ہئی جو پنجاب دے میدانی علاقے وچ پراݨے پتھر دے دور دے انسان کائنی ہن، لیکن ماہی والا ١ دی دریافت نے ایہ ثابت کر ݙتا جو وادی سندھ دی تہذیب توں وی ہزاراں سال پہلے اتھاں لوک وسدے ہن اتے ایہ علاقہ اوں ویلے ریگستان کائنی ہئی بلکہ ہریالی والا علاقہ ہئی۔ ایہ جاہ ساݙی دھرتی دی تاریخ دا ہک انمول خزانہ ہے جیڑھی اساکوں اپݨے وݙکیاں دے طرزِ زندگی دے بارے ݙسیدی ہے۔ [[ونکی:تاریخ سرائیکستان]] a3gg1fx97bb19nssw9xsoqg4ncvz2vw 0 33212 73116 70474 2026-10-17T13:32:39Z Sraiki 12 73116 wikitext text/x-wiki میڈے وسبے تے ویڑھے دا کیتی نقصان ڈیکھیں ہا اکھیں لیراں لولیراں ہن ہن ڈکھ مہمان ڈیکھیں ہا اساں ہیں بکھ دے بھانبھڑ وچ تسے ہیں آ ہھڑ دے وانگوں تیڈی سک دے ساڈے سینے کھڑا ارمان ڈیکھیں ہا تیڈیاں ہن پیچویاں گالھیں تیڈے تاں راز گہرے ہن تیڈے باجھوں سیڈے ویہڑے لگدے سنسان ڈیکھیں ہا تھئے پیریں دے وچ چھالے تیڈی گول اچ رہیوں رلدے ککھیں دی جھونپڑی ساڈی میڈا آ خان ڈیکھیں ہا تیدے بھالے سدا رہندن ہنجوں نیناں توں نت واہندن جڈاں اورنگ توں ساونڑ وچ آ تھی مہمان ڈیکھں ہا اورنگزیب اورنگ بغلانی دامان [[چوٹی بالا]] e0agvtl4btd3npr6mxr849kf5v7u5pj 0 33221 73111 70511 2026-10-17T13:29:35Z Sraiki 12 73111 wikitext text/x-wiki == عالمی ثقافتی ورثہ ݙین٘ہ: ہک سن٘ڄاݨ == ہر سال '''١٨ اپریل''' کوں پوری دنیا وچ "عالمی ثقافتی ورثہ ݙین٘ہ" (World Heritage Day) منایا ویندے۔ ایں ݙین٘ہ کوں مناوݨ دا سب توں وݙا مقصد ایہ ہے جو لوگاں وچ پراݨیاں تاریخی عمارتاں، قلعیاں، مزاراں تے ثقافتی نشانیاں دی اہمیت تے انھاں دی حفاظت دا شعور پیدا کیتا ون٘ڄے۔ ایں ݙین٘ہ دے حوالے نال کجھ اہم ڳالھیں ایہ ہن: * '''تاریخ دا سرمایہ:''' ایہ تاریخی مقامات اساݙے وݙکیاں دی محنت، فن تے تاریخ دا جیون٘دا جاڳدا ثبوت ہوندن۔ ایہ اساکوں ݙسیندن جو اساں کون ہائیں تے اساݙی جڑاں کتھاں ہن۔ * '''یونیسکو (UNESCO) دا کردار:''' عالمی سطح تے یونیسکو ایجھے مقامات دی فہرست بݨیندے جنہاں دی تریخی اہمیت ٻہوں زیادہ ہوندی ہے، تاں جو انھاں کوں مٹݨ توں بچایا ون٘ڄ سکے۔ * '''سرائیکی وسیب دا ورثہ:''' اساݙا [[سرائیکی وسیب]]، خاص طور تے ملتان، تریخی حوالے نال ٻہوں مالدار ہے۔ ملتان دا قلعہ، شاہ رکن عالمؒ تے بہاؤالدین زکریاؒ دے مزارات، تے اوچ شریف دے تریخی مقامات اساݙے او اثاثے ہن جنہاں تے اساں فخر کر سڳدے ہائیں ہ۔ ---- === ورثے دی حفاظت کیوں ضروری ہے؟ === اکھیا ویندے جو '''"جیڑھی قوم اپݨی تاریخ توں کٹ ویندی ہے، او اپݨی سن٘ڄاݨ ون٘ڄا ٻہندی ہے"'''۔ ثقافتی ورثہ صرف پٹھر تے مٹی دیاں عمارتاں نئیں ہوندیاں، بلکہ ایہ اساݙی تہذیب دا آئینہ ہوندن۔ * '''سیاحت کوں فروغ:''' ایجھے مقامات دنیا بھر دے سیاحاں کوں اپݨے پاسے کھینچیندن، جس نال ملک کوں معاشی فائدہ وی تھیندے۔ * '''نسلاں دی تعلیم:''' آوݨ والی نسلاں جݙاں ایں ورثے کوں ݙیکھسن، تاں انھاں کوں اپݨے اسلاف دے ہنر تے علم دا پتہ لڳسی۔ ایں ݙین٘ہ دا سنیہا ایہو ہے جو اساں اپݨے ارد گرد موجود پراݨیاں نشانیاں دا خیال رکھوں، انھاں کوں گندا نہ کروں تے حکومت دے نال نال خود وی انھاں دی حفاظت دی ذمہ داری چاؤں۔ 68umlkfwdnl3eodnx6a2971m2pvqa1a 0 33222 73122 70512 2026-10-17T13:36:28Z Sraiki 12 73122 wikitext text/x-wiki قرآن پاک دی آیتاں دی روشنی وچ مادری تے قومی ٻولی دی اہمیت ٻہوں واضح تھی ویندی ہے۔ اللہ سئیں نے انسان کوں سمجھاوݨ کیتے ہمیشہ اوہا راستہ چُݨیے جیڑھا فطری تے اسان ہووے۔ ایندی تفصیل کجھ ایں ہے: == ١. سورت ابراہیم، آیت ٤: ابلاغ تے صفائی == <blockquote>"اساں کوئی رسول نئیں بھیڄا مگر اپݨی قوم دی ٻولی وچ، تانجو او انہاں کوں چنڳی طرح صاف صاف سمجھا سڳے۔"</blockquote> * '''اہمیت:''' ایں آیت توں پتہ لڳدے جو اللہ سئیں نے مادری ٻولی کوں '''"بیان تے ابلاغ"''' دا ساریاں توں وݙا ذریعہ بݨایے۔ پیغام تݙاں ہی اثر کریندے جݙاں او اپݨی ٻولی وچ ہووے، تانجو کہیں قسم دا شک و شبہ نہ رہ ونی۔ == ٢. سورت زخرف، آیت ٣: عقل تے شعور == <blockquote>"بے شک اساں اینکوں عربی قرآن بݨایا ہے تانجو تساں عقل توں کم گھنو (سمجھ سڳو)۔"</blockquote> * '''اہمیت:''' عرب دے لوکاں کیتے قرآن کوں [[عربی زبان|عربی]] وچ نازل کرݨ دا مقصد اے ہئی جو او ایندے مطالب کوں گہرائی نال سمجھن۔ مادری ٻولی صرف ڳالھ مہاڑ دا ناں نئیں، بلکہ اے '''عقل تے سوچ''' کوں جلا ݙیوݨ دا ذریعہ ہے۔ انسان جیڑھا بہتر فیصلہ اپݨی ٻولی وچ کر سڳدے، او کہیں ٻئی ٻولی وچ نئیں کر سڳدا۔ == ٣. سورت مریم، آیت ٩٧: تاثیر تے اسانی == <blockquote>"پس اساں ایں (قرآن) کوں تہاݙی ٻولی وچ اسان کر ݙتے، تانجو تساں ایندے ذریعے پرہیزگاراں کوں خوشخبری ݙیو تے جھڳڑالو لوکاں کوں ݙراؤ۔"</blockquote> * '''اہمیت:''' مادری ٻولی پیغام کوں '''اسان''' بݨا ݙیندی ہے۔ جݙاں مقصد دل کوں نرم کرݨ یا کہیں کوں سمجھاوݨ ہووے، تاں اوہا ٻولی اثر کریندی ہے جیڑھی تہاݙے جذبات تے احساسات دے نیڑے ہووے۔ == ٤. سورت حم السجدہ (فصلت)، آیت ٤٤: منطق تے فطرت == <blockquote>"تے جے اساں اینکوں عجمی (غیر عربی) قرآن بݨیندے تاں او آہدے جو ایندیاں آیتاں (ساݙی ٻولی وچ) تفصیل نال کیوں نئیں بیان کیتیاں ڳئیاں؟ اے کیا ڳالھ تھئی جو کتاب عجمی ہے تے رسول عربی؟"</blockquote> * '''اہمیت:''' ایں آیت توں اے دلیل ملدی ہے جو لوکاں دی ہدایت کیتے انہاں دی اپنی زبان دا ہووݨ '''فطری ضرورت''' ہے۔ غیر زبان وچ کوئی وی وݙی توں وݙی ڳالھ لوکاں دے سر توں لنگھ ویندی ہے تے او اعتراض کریندن۔ ---- === خلاصہ === قرآن پاک دے ایں بیانیے توں چار وݙے اصول سامݨے آندن: * '''وضاحت:''' مادری ٻولی پیغام کوں واضح کریندی ہے۔ * '''سمجھ:''' عقل تے شعور مادری زبان نال جڑے ہوون تاں زیادہ کم کریندن۔ * '''اسانی:''' کہیں وی علم کوں سکھݨ کیتے مادری ٻولی ساریاں توں اسان رستہ ہے۔ * '''فطرت:''' رسول تے قوم دی ٻولی ہک ہووݨا ہک الٰہی حکمت ہے۔ ایہا وجہ ہے جو مادری ٻولی دی حفاظت تے ایندا استعمال صرف ہک ثقافتی حق نئیں، بلکہ ہک فطری تے قرآنی اصول وی ہے۔ opq0zvxhkxo3kr66yjv413s8l0ypx14 0 33234 73130 70530 2026-10-17T13:42:06Z Sraiki 12 73130 wikitext text/x-wiki ’’مگدھی جین مذہب دی مقدس کتاباں دی زبان ہئی۔‘‘(۵۴) پروفیسر ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز موجب ماگھدی وی [[ہندوستان]] دی قدیم آریائی زبان ہے ۔ بعض محققین اینکوں شورسینی توں وی پراݨی آہدن۔ == حوالہ == "تاریخ . سرائیکی زبان و ادب" مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان f9hsazgwlxahao5lwi5objziwypkd4e 0 33238 73143 70537 2026-10-17T13:50:37Z Sraiki 12 73143 wikitext text/x-wiki نورنامہ تے معراج نامہ سرائیکی زبان دی قدیم شعری صنف ہے۔ معراج نامے اِچ حضور پاکؐ دے واقعہ معراج کوں منظوم کرکے پیش کیتا ڳئے ۔ نورنامہ تے معراج نامہ ݙوہائیں عہد غزنوی یعنی ۴۰۱ ہجری؍ ۱۰۱۰عیسوی اِچ فتح [[ملتان]] دے بعد نظردن۔(۹۸) بقول میر حسان الحیدری: ’’ملکی انتشار ، خلفشار تے افراتفری کرکے کوئی وی ادبی شاہکار ایں ویلے سوائے نورنامے تے معراج نامے دے نی ملدا۔‘‘ میر حسان الحیدری نے (تاریخ ، ادبیات پاک و ہند جلد چودہ) وچ درج ذیل معراج نامیاں دا ذکر کیتے ۔(۹۹) معراج نامہ                                                از میاں قبول قیصرچانڈیہ                       صادق آباد                          چھٹی صدی ہجری؍ ٻارہویں صدی عیسوی معجزہ معراج                      از دودے شاہ                                            صادق آباد                          چھٹی صدی ہجری؍ ٻارہویں صدی عیسوی معراج نامہ                                                از پیارے خان پیارا                                 صادق آباد                          ۹۹۵ھ؍۱۵۸۶ء معراج نامہ                                                از حافظ محمد                                                    ملتان                                    ۱۱۰۰ھ۱۶۸۸ء معراج نامہ                                                از قادریار سندھو                                           ملتان                                    ۱۸۵۰ء دے بعد معراج نامہ                                                از غلام قادر ملتانی                                    ملتان                                    ۱۸۳۶ء ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز مندرجہ ذیل معراج نامیاں دا ذکر کیتے۔ ۱۔                   معراج نامہ                        از میاں قادر یار                                          ۱۲۴۲ھ ؍۱۸۲۶ء ۲۔                 معراج نامہ                        بطرز چھٹی از نبی بخش شوق                   ۱۹۰۵ء۔۱۹۷۰ء ۳۔                 معراج نامہ جدید                از مولوی نبی بخش            (۱۰۰)                        ڈاکٹر شہباز ملک’’پنجابی کتابیات‘‘ اِچ معراج نامیاں دے کل ۲۲ حوالے ݙتن، قدامت دے لحاظ نال نور نامے کوں اولیت حاصل ہے۔ ایندے اِچ حضور پُرنورؐ دی ولادت دیاں ڳالھیں ہن۔حضرت مُلا دا نور نامہ پنج سو ہجری دی تصنیف آکھی ویندی ہے۔ حافظ محمود شیرانی’’پنجاب میں اُردو‘‘ وچ اینکوں ۱۰۵۴ء؍۷۵۲ھ دی تصنیف منیئے ۔ ڈاکٹر مہر عبدالحق اینکوں شاعر دے سنِ تصنیف خود ݙسݨ دے حوالے نال ۵۰۰ ہجری دی تصنیف اِی منیندن۔ ؎                     پنج سو سال جو گزرے آھے ہجرت بعد رسولوں                        ملاں کہے غیریب ویچارا ، کم علماواں کولوں میر حسان الحیدری وی اینکوں ۱۱۰۷ء توں ۱۱۱۱ء بمطابق ۵۰۱ ہجری کنوں ۵۰۵ہجری دے درمیان دی تصنیف منینئے ۔ حضرت ملاں دے علاوہ مُراد نابینا بھکری تے امام الدین بھکری دا ’’نورنامہ محمودی‘‘ مدحتِ رسول اِچ تصنیف کیتے ڳئے۔(۱۰۱) ایں کنوں علاوہ حُلیہ مبارک مولوی نور محمد(۱۹۳۱ء) تولا نامہ غلام قادر ملتانی پیدائش1836ء مثنوی دی شکل اِچ ہے ، جیڑھا (۱۸۹۲ء) اِچ مکمل تھیا۔ == حوالہ == "تاریخ . سرائیکی زبان و ادب" مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان 9qq9s6b9w2y2hmj5l5ad52kj1g0p2ly 0 33258 73167 70562 2026-10-17T14:11:32Z Sraiki 12 73167 wikitext text/x-wiki سرائیکی زبان دی ایہ لغت سب کنوں پہلے ۱۷۹۷ء اِچ لکھی ڳئی ۔ ایندے مؤلف مولوی خدا بخش صابر جراح ہن جہڑے وستی سوکڑ ، [[تحصیل تونسہ]] ضلع دیرہ غازی خان دے رہݨ والے ہَن ۔ ڈاکٹر مہر عبدالحق نے لغت دا سال تصنیف ۸۷۹ھ (۱۴۷۵ء)ݙسیا ہے جاں جو ڈاکٹر بشیر احمد نے ایندا سال تصنیف ۱۲۱۲ھ(۱۷۹۷ء) لکھیے ۔ اُنہاں مولوی خدا بخش دا سال وفات بعد ۱۲۳۱ھ (۱۸۱۵ء) لکھّے۔ ڈاکٹر بشیر انور دی ڳالھ درست ہے ، کیوں جو انہاں مولوی خدا بخش دا شجرہ تے پیڑھی نامہ وی نال درج کیتے۔ ’’ایہ لغت درسِ نظامی اِچ پڑھائی ویندی رہی۔سندھ وادی دا کُئی اینجھاں درس نہ ہا جتھاں اینکوں نہ پڑھایا ویندا ہووے بلکہ گھراں دے اندر تریمتیں دی اپݨے ٻالاں کوں ایہ کتاب رٹویندیاں ہَن ۔ اُوں وقت دے تقاضے وی ایہے ہَن جو عربی ، فارسی الفاظ دے معنے مقامی ٻولیاں وچ سمجھائے ونڄن۔‘‘ (اُتلا حوالہ ، ص۲۷۳۔۲۷۴) نصاب ضروری منظوم لغت ہے۔ جیندے وچ فارسی، عربی تے ہندی دے لفظ ہک ٻئے دے متبادل طور لکھے ڳئین(اتھاں ہندی زبان سرائیکی کوں آکھیا ڳئے)۔ انہاں زباناں وچ موجود مشترک لفظاں دی وی نشاندہی تھی ڳئی ہے۔ نصاب ضروری اِکتریہ(۳۱) باب اِچ ونڈی ڳئی ہے۔ اوہ باب موضوع وار ہن یعنی ہک موضوع دے لفظاں کوں ہک باب اِچ درج کر ݙتا ڳئے۔ fxz3wqaopg5spruw487lljlo1tvf762 0 33372 73124 70692 2026-10-17T13:38:42Z Sraiki 12 73124 wikitext text/x-wiki (۱۹۵۲ء۔۳؍اگست ۲۰۱۸ء):                        اصل ناں مرید حسین ہے۔قلمی ناں قیس ؔ فریدی،۱۹۵۲ء کوں پیدا تھئے۔غزلیہ مجموعے ’’آم شام‘‘ تے ’’ارداس‘‘ دے خالق قیس فریدی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] دے قادر الکلام شاعر ہن۔ شاعری دے نال نال نثر وی لکھدن تے کئی نثری تے شعری کتاباں دے مصنف ہن۔ قیسؔ صاحب دیاں کجھ غزلاں دے اشعار ملاحظہ کرو: کون اَہدے جفا کنوں ݙرداں میں تاں تیݙی وفا کنوں ݙرداں او خدا کیوں نہ بݨ ٻہے یارو! میں جو ہ دم خدا کنوں ݙرداں میݙیں زخمیں، تیݙا نمک کھادے تہوں تاں تیݙے اَلا کنوں ݙرداں زہر پی تے جݙاں دا جی اُٹھیاں! میں تݙاں دا دوا کنوں ݙرداں! توں ملیں وی تاں خوف رہ ویندے اللہ ڄاݨے میں کیا کنوں ݙرداں میں اوݙیوا ہاں چھوہے وچ ٻلداں قیسؔ لیکن اُٻا کنوں ݙرداں 4mgde0gv9tlg9j9u81yfdufegczw2ev 0 33402 73135 70742 2026-10-17T13:44:48Z Sraiki 12 73135 wikitext text/x-wiki                         تحقیق، حق ، سچ دی ڳول پھرول ہک اوکھا کم ہے، خوشی دی ڳال اے ہے جو ہُݨ کجھ مُد توں ساݙے وسیب دے نینگر اَتے ٻالڑیاں ٻہوں ذوق شوق نال  سرائیکی زبان و ادب دی تعلیم حاصل کرݨ تے تحقیق دے حوالے نال اڳاں ودھ کے باہمت  ہووݨ دا ثبوت ݙیندے پئے ہن ۔ "سرائیکی شاعری  دا اڄوکا جائزہ " 2000ء توں 2022 تک" محترمہ فرحت رمضان دی ہک اہم کاوش ہے، جیندے وچ انہاں اڄوکے عہد دی سرائیکی شاعری دا تحریر، شعراء دا تعارف، معاصر سرائیکی شاعری دے بدلدے ہوئے موضوعات بارے تحقیق نچوڑ پیش کیتے۔ انہاں دی تحقیقی کاوش دا کتابی صورت وچ شائع تھیوݨ قابل قدر  ہے جیندے توں آوݨ والے محقق وی استفادہ کریسن۔ [[ڈاکٹر خالد اقبال]] ملتان == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان qce7bycnt8byhiqfuvtga2rwinu6wpf 0 33410 73139 70750 2026-10-17T13:46:55Z Sraiki 12 73139 wikitext text/x-wiki                         مذہبی شاعری دے حوالے نال سن ٢٠٠٠ء توں ہݨ تائیں جنہاں مجموعیاں وچ مذہبی شاعری دا کجھ حصہ یا مکمل مذہبی شاعری تے مبنی شاعراں دے مجموعہ کلام دی تفصیل کجھ ایں طرح ہے۔ سن ٢٠٠١ء اچ ہمراز سیال اُچوی مجموعہ کلام <nowiki>''ہر پھل زخمی'' دے ناں نال اکادمی سرائیکی ادب، بہاولپور توں چھپ کے سامݨے آئی۔ ایندے وچ ہک مخصوص حصہ دینی ادب دا ہے۔ ایں توں بعد سن ٢٠٠٢ء وچ حاڄی امیر بخش خان دانش دا سرائیکی کلام ''کلام دانش'' دے ناں توں چھپ کے سامݨے آئی ایندے وچ مذہب دے حوالے نال ٻہوں سارا حصہ شامل ہے۔ ایندے وچ دینی ادب دے حوالے نال نعت، منقبت شامل کیتے ڳئے ہن۔ ''اݙدے پکھی'' ڈیرہ غازی خان دے شاعر "حماد خان" دا شعری مجموعہ ایں حوالے نال سن ٢٠٠٤ء اچ شام کے بعد پہلی پبلی کیشنزلاہور توں چھپے۔ ایندے وچ مذہبی شاعری دے طور تے عقیدت دے پھل ہک حصہ لکھیا ڳئے۔ ہک ٻیا مجموعہ کلام ''ہتھ جوڑی ڄُل''</nowiki> ٢٠٠٥ء اچ چھپیا ایں مجموعے وچ احمد خان طارق نے ہک حصے وچ مذہبی حوالے نال شاعری کیتی ہے۔ احمد خان طارق مذہبی حوالے نال ٻہوں سوہݨے انداز اچ دینی ادب کوں پیش کیتا ڳئے۔ [[احمد خان طارق]] دے ایں مجموعے وچ زیادہ حصہ دینی ادب اتے کجھ حصہ ݙوہڑیاں تے مشتمل ہے۔                        ٢٠١٠ء اچ شاکر مہروی دا ہک مجموعہ کلام جیڑھا انہاں دی وفات توں بعد احمد خان طارق سرائیکی ادبی و ثقافتی سنگت سناواں توں چھپ کے سامݨے آیا۔ ایں مجموعے وچ وی دینی ادب دا چوتھا حصہ موجود ہے۔ ایندے علاوہ ٻیاں شعری اصناف تے وی کم کیتا ڳئے۔                    <nowiki>''</nowiki>آس دی پینگھ<nowiki>''</nowiki> جیڑھی جھوک پبلشرز ملتان توں ٢٠١٦ء اچ چھپیجی۔ ایندے لکھاری جناب ریاض ارم نے آپݨے ایں مجموعے اچ دینی ادب شامل ہے۔ ایں توں علاوہ نظم، غزل، کافی، گیت، ݙوہڑہ تے وی کم کیتے۔                        دینی شاعری دے حوالے نال مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سایہ نہ ثانی<nowiki>''</nowiki>سال ٢٠١٨ء اچ جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتے تے ایندے شاعر فاقی سمینٹوی ہن۔ ایں مجموعے اچ حمد، نعتیہ، ݙوہڑے تے قطعے شامل ہن۔                      نعتیہ کلام دا ہک مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سئیں بن ساڈا کون<nowiki>''</nowiki> دے نال نال جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیا۔ ایندے شاعر امان اللہ ارشد ہوریں ہن ایں مجموعے وچ حمد تے نعتیاں شامل ہن ایں مجموعے دی اشاعت سال ٢٠٢٠ء اچ تھئی۔ انہاں مجموعیاں توں علاوہ سرائیکی شاعری دے تقریباً ہر شعری مجموعے وچ حمد تے نعت دی صنف کوں عقیدت دے طور تے شامل ضرور کیتا ڳئے۔                        <nowiki>''</nowiki>کوہ غم<nowiki>''</nowiki> سرائیکی دا پہلا منظوم سفر نامہ حج (١٨٨١ء، ١٨٨٤ء) قاضی محمد عارف دی تخلیق ہے۔ اے مخطوطے دی صورت وچ ہئی۔ ایں منظوم سفر حج کوں بہاولپور دی وستی لال سونہا دا، دی ذیلی وستی رمضان بونگا دے قاضی محمد عارف نے لکھیا ہئی۔ ایں مخطوطے دا ذکر نامحد محقق ڈاکٹر عبدالحق نے آپݨے ڈاکٹریٹ دے مقالے وچ کیتا ہئی۔ ایں منظوم مخطوطے کوں ڈاکٹر ریاض حسین نے ہک تفصیلی لکھت  اچ شائع کیتے۔ ڈاکٹر ریاض حسین لکھدن: <nowiki>''سرائیکی زبان و ادب دی ودھدی ہوئی مقبولیت دی وجہ کر کے مختلف موضوعات تے کتاباں وی شائع تھیندیاں پئین پر ول وی ٻہوں سارے سرائیکی ادب قلمی نسخے گوشہ گم نامی دا شکار ہن۔ ضرورت ایں ڳالھ  دی ہے جو انہاں قلمی نسخیاں کوں مرتب کر کے کتابی صورت وچ منظر عام تے گھن آیا ونڄیندے۔ سرائیکی وچ نثر دی صنف اچ خصوصاً سفر نامیاں دا سرمایہ ٻہوں محدود ہے۔ معروف سرائیکی محقق اتے دانشور جناب حبیب فائق (مرحوم) دے کتب خانے اچ سرائیکی دا اے پہلا منظوم سفر موجود ہئی۔ راقم نے اینکوں گوشہ گم نامی توں کڈھ کے سرائیکی ادب اچ دلچسپی رکھݨ آلیاں کیتے کتابی صورت اچ شائع کیتے۔''</nowiki> (٤)                        <nowiki>''</nowiki>دیوان محمدی<nowiki>''</nowiki> حضرت خواجہ محمد یار فریدی دا مجموعہ کلام ہے جیندے وچ انہاں دا اردو، سرائیکی، فارسی کلام یکجا کیتا ڳئے۔ اے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>دیوان محمدی<nowiki>''</nowiki> جیندی نہم اشاعت ٢٠١٦ء وچ تھئی ہے۔ اینکوں جھوک پرنٹرز، جھوک سرائیکی کتاب گھر بیرون دولت گیٹ ملتان دی طرفوں شائع کیتا ڳئے۔ حضرت خواجہ محمد یار فریدی، گڑھی اختیار خان ضلع رحیم یار خان وچ  پیدا تھئے۔ آپ خواجہ غلام فرید دی کافیاں دے پہلے شارح ہن۔ <nowiki>''</nowiki>دیوان محمدی<nowiki>''</nowiki> دا تعارف ٻیان کریندے ہوئے غلام قطب الدین فریدی لکھدن:                        <nowiki>''</nowiki>دیوان محمدی اچ جتھاں حضرت خواجہ غلام فرید دے بلند پایہ مناقب شامل ہن اتھائیں امام اولیاء حضرت علی کرم اللہ وجہہ الکریم، حضرت غوث اعظم شیخ عبدالقادر جیلانی اتے برصغیر دے اکابر صوفیاء دے حضور خراڄ عقیدت وی حضرت خواجہ محمد یار فریدی دے ذوق سلیم اتے وسیع المشربی دا ثبوت ݙیندے۔ انہاں عظیم عہد ساز شخصیات اچ حضرت خواجہ معین الدین چشتی، حضرت خواجہ سید محمد گیسو دراز روحانی، حضرت خواجہ شاہ محمود تونسوی، تے حضرت خواجہ علاء الدین علی احمد صابر خاص طور تے قابل ذکر ہن۔ انہاں مناقب و منظومات اچ اوہا انداز تے اظہار ہے جیڑھا خواجہ صاحب کوں صوفیاں توں ورثے اچ ملیا۔<nowiki>''</nowiki> (٥)                        <nowiki>''</nowiki>دیوان عارض معہ ݙوہڑہ جات <nowiki>''</nowiki>احمدیار فریدی، (قلمی نسخہ) تحقیق، تدوین و تہذیب، ڈاکٹر نسیم اختر، اشاعت ٢٠٠٨، ایہ کتاب حضرت خواجہ غلام فرید دے ہمعصر شاعر میاں اللہ بخش عارض دے سرائیکی کلام کوں دریافت کر تے ڈاکٹر نسیم اختر نے سنگھار سنوار تے شائع کیتے ایں کتاب دے ݙوجھے حصے وچ احمد یار ساکن اختیار گڑھی دے ݙوہڑے وی شامل ہن۔ ایں کتاب بارے شوکت مغل لکھدن:                        <nowiki>''</nowiki>کہیں شاعر دے کلام دی تدوین کوئی سوکھا کم کائینی، ایں کتاب وچ موجود ݙونہاں شاعراں دا کلام اوں زمانے ویلھے لکھیا ڳیا ہا جیڑھے ویلھے اتھاں سرکاری زبان فارسی ہئی۔ اوں ویلے فارسی وچ لکھݨ ای علمی کمال سمجھیا ویندا ہا۔ اکثر لکھاری نے شاعری فارسی زبان دے لکھاری ہن اوہ آپݨی ماں ٻولی سرائیکی لکھݨ ویلھے وی فارسی رسم الخط، فارسی املاء، فارسی تلفظ تے فارسی آوازاں کوں ای ظاہر کریندے ہن۔ تدوین کرݨ آلے دے سامݨے ایہ سارے مسئلے آندن جنہاں کوں حل کرݨ بعضے ویلھے ٻہوں اوکھا تھی ویندے۔ سیݨ نسیم اختر نے حضرت احمد یار خان تے میاں عارض دے کلام کوں ٻہوں محنت نال پڑھے اتے ترتیب ݙتے۔ مزید وضاحتاں تے لفظاں دے معنے حاشیے وچ لکھن، ہر زبان دے کلام کوں انج انج حصیاں اچ ونڈ ݙتے، ول ہر شاعر دے کلام اُتے ہک تفصیلی مقدمہ لکھ کے کلام دا تنقیدی تے تحقیقی جائزہ وی گھدے۔ ایں سارے پورھیئے نال انہاں دی تدوین، تحقیق دے زمرے وچ آ ڳئی ہے۔<nowiki>''</nowiki> (٦)                        <nowiki>''</nowiki>دیوان ولایت شاہ بخاری<nowiki>''</nowiki>، تحقیق و تدوین نسیم اختر اشاعت ٢٠١٦ء ایہ ہک قلمی نسخہ ہے ایں کتاب دے مفصل مقدمہ وچ نسیم اختر لکھدن:                        <nowiki>''</nowiki>سرائیکی زبان دے عظیم شاعر خواجہ غلام فرید کا زمانہ ١٨٤٥ء تا ١٩٠١ء دراصل سرائیکی شاعری کا درخشاں دور سمجھا جاتا ہے۔ جس میں خواجہ غلام فرید نے علاوہ ان کے ہمعصر اور شاگرد و مریدین شعراء بھی خاص مقام رکھتے ہیں۔ ان میں مولوی گل محمد چشتی، مولوی تاڄ محمود تاڄ، خواجہ عاقل محمد جوگی، عمر خان، شاہد گوپانگ، مولوی احمد یار، خواجہ اللہ بخش عارض، خواجہ غلام فرید کے فرزند خواجہ محمد بخش ناز، مخدوم دیوان ولایت شاہ بخاری اور دیگر بے شمار سرائیکی وفارسی شعراء شامل ہیں۔ خواجہ غلام فرید کی وفات کے بعد کی نصف صدی بھی سرائیکی شاعری کا سنہری دور ہے جس پر سرائیکی کلاسیکی دور کی شاعری اور خواجہ غلام فرید کے دور کا واضح طور پر عکس دیکھا جا سکتا ہے نہ صرف عکس بلکہ اس میں واضح تبدیلی کو بھی ملاحظہ کیا جا سکتا ہے۔ مگر اس وقت غلام فرید کی نسبت سے پہچانے جانے والے سرائیکی شاعر دیوان ولایت شاہ کا تذکرہ مقصود ہے جو نہ صرف خواجہ غلام فرید کے ہمعصر شاعر تھے بلکہ آپ کے شاگرد اور مرید خاص بھی تھے۔<nowiki>''</nowiki> (٧)                        خلیل کنبھار دی سندھی توں سرائیکی ترجمہ شاعری دی کتاب <nowiki>''</nowiki>جینویں ترٹیا ہَڈ ݙکھے<nowiki>''</nowiki> فکشن ہاؤس لاہور توں ٢٠٢٢ء وچ شائع تھئی ہے۔ ایں سندھی شاعری دا سرائیکی ترجمہ ڈاکٹر رفعت عباس کیتے۔ ایں کتاب دے دیباچے وچ او لکھدن:             <nowiki>''</nowiki>خلیل کنبھار دیاں نظماں دی جیڑھی تاکڑی وی کھولو تہاکوں لڳسی تساں ماہݨو دے سرمڑھیل رومانی، نصابی تے ریاستی پرت وچوں نکل کے آپݨے پاسے آ ڳئے ہو۔ جینویں ہک پھیریں وت تہاݙے پیریں ہیٹھ  تہاݙی آپݨی بھوئیں آ ڳئی ہووے۔ جینویں تھرنے تھریار کر جینویں پوری سندھڑی، جینویں پورا عالم نویں سروںجاگ پیا ہووے۔ اوندی شاعری وچ جنگاں ہرے، گھوڑے دے سنبھاں ہیٹھ لتاڑے، گھڑ سواریں ہتھوں کھٹے، حملہ آوریں طرفوں پھاہی لڳے، قدم قدم نموشی دے مارے لوک ولدے کٹھے تھی ویندن۔ اوندی شاعری دے جلوس وچ اڳوں اڳوں ننگر پار کردار وپلو کولھی انگریز دیاں بندوقاں تے توپاں توں اگونہاں ہمیش دے ویس وچ ٹردا ݙسدے۔ اوندی شاعری دے ہجوم وچ اڳوں ہوتھل پری ہے جیڑھی نوہٹو وچ کیہر کوں پرنیجی جھکرے کوں ڄالیں تے ول پرستاں دوں اُڈ ڳئی۔ اڄ خلیل کنبھار ہوتھل پری کوں ولدا نوہٹو وچ گھن آئے۔<nowiki>''</nowiki> (٨)                        سید محمد اکبر شاہ، ہک کلاسیکی شاعر ہن۔ انہاں دے کلام کوں ناہید لودھی نے تحقیقی و ترتیب کنوں بعد ڈاکٹر محمد فاروق تونسوی دی نگرانی وچ سن اشاعت ٢٠٠٧ء کوں شعبہ سرائیکی بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی ملتان دی طرفوں شائع کیتا ڳئے۔ محمد اکبر شاہ کلاسیکی عہد دے نامور شاعر ہن۔ انہاں دی سوانح حیات، شجرہ نسب، روحانی سلسلہ، شاعری، کوں تحقیق توں بعد ترتیب نال چھاپیا ڳئے۔ سیݨ ناہید لودھی کتاب دے مہاگ وچ لکھدن:                        <nowiki>''</nowiki>سرائیکی دے نامور شاعر حضرت محمد اکبر شاہ دا شمار حضرت خواجہ غلام فرید دے پیش رو کلاسیکی شاعراں دے عہد اچ تھیندے جنہاں دا عہد اٹھارویں صدی عیسوی توں گھن تے انویویں صدی عیسوی تئیں دے ٩٠ سالاں عرصہ اچ کھنڈا ہوئے۔ ایہہ او عہد ہئی جیندے اچ منشی غلام حسین شہید، حضرت حافظ جمال اللہ، سچل سر مست، حمل خاں لغاری، علی حیدر، مولوی لطف علی، تے چراغ اعواݨ، جہیں مشہور شاعراں دا سکہ چلدا ہئی۔ پر انہاں ساریاں اچوں سید محمد اکبر شاہ کوں ایہہ امتیاز حاصل ہے جو اوہ زود نویس تے پر گو شاعر ہن انہاں دے جنگ نامہ دے عنوان نال سانحہ کربلا تے جیڑھی طویل نظم لکھی ہے اونکوں سرائیکی زبان دے ابتدائی رزمیہ نظماں وچوں آکھیا ونڄ سگدے، جینکوں خطے دے مرداں تے تریمتیں حفظ  کیتا تے ایہہ نظم سو سالاں توں عاشورہ محرم دے دوران سینکڑیں مقامات تے گھر اچ اڄ تئیں دہرائی ویندی پئی ہے۔<nowiki>''</nowiki> (٩)                        عبدالرحمان سندیس راسک المعروف عبدالرحمان ملتانی دی شاعری ہک طویل نظم جیندے مرتب ڈاکٹر انوار احمد ہن۔ اتے ایں شاعری دے ترجمہ کار پروفیسر اصغر عطاء شاہ، نازیہ بخاری ہن۔ ایں کتاب کوں شعبہ اردو، بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی ملتان دی طرفوں ٢٠٠٧ء وچ شائع کیتا ڳئے۔ پروفیسر اصغر علی شاہ <nowiki>''</nowiki>سندیس راسک اور عبدالرحمن کے بارے میں چند مباحث<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال لکھدن:                        تاہم ایں حوالے نال تحقیق کرݨ آلے بعضے اصحابِ علم ایہو سنویں وی ہن جنہاں نے داخلی تے خارجی شہادتاں کوں بنیاد تے کم از کم ترائے نکات تے اتفاق کیتا ہے۔ ١۔                   شاعر دا ناں عبدالرحمن ہئی جیڑھے ہک جولاہے میر سیݨ دا پتر ہئی۔ ٢۔                 ایہ شاعر ملتان نال تعلق رکھیندا ہئی۔ ٣۔                 سندیس راسک شہاب الدین غوری دے زمانے توں ذرا پہلے دی تصنیف ہے۔ ستری جینا وجے منی جنہاں نے اینکوں ١٩٤٥ء وچ مرتب کر کے شائع کیتا ہئی۔ ایندے دیباچے وچ لکھدن:                        <nowiki>''</nowiki>راسک وچ ݙتےڳئے ٻیانات توں ایہ ظاہر تھیندا ہے کہ اوں ویلے ہندوستان دے شمال مغرب وچ واقع ملتان، ہندواں دے مقدس مقامات دی وجہ توں مشہور ہئی۔ اُتھاں موجود سورج دیوتا دا مندر تے سورج کنڈ پورے ہندوستان وچ مشہور ہن اتے ایہ شہر ملتان ہک ترقی کریندا خوشحال شہر ہئی۔ سندیس راسک توں ایہ احساس وی تھیندا ہے کہ ہالاں ایں شہر وچ غیر ملکی حملہ آوریں دا کوئی پچھانواں نہ پیا ہئی۔ ایہ تاں شہاب الدین دے حملے توں بعد تھیا کہ ملتان دی (ہندوانہ) شان معدوم تھی ڳئی۔ ول کھمبات (کمبے) تے اڄ جیسلمیر ریاست وچ موجود وجے نگر یا دم کرم پورا دا ذکر وی اہم ہے جیڑھا ملتان توں کوئی پرے نی۔ ایں نظم وچ قاصد وی ملتان توں کھمبات ویندا پئے۔<nowiki>''</nowiki> (١٠)                        خرم بہاولپوری، حضرت خواجہ غلام فرید توں بعد ہک وݙے شاعر دے طور تے سامݨے آئین۔ ہک مد تک ایں شاعر کوں وسار ݙتا ڳیا ہئی۔ مگر ویہویں صدی وچ خرم بہاولپور کوں ہک نامور کافی گو شاعر طور تے سامݨے گھن آئی۔ خرم بہاولپوری کوں سرائیکی دا پہلا غزل گو شاعر وی آکھیا ویندے۔ خرم بہاولپوری کلام (کافیاں، غزلاں، نظماں، چوکڑیاں) کوں از سر نو ترتیب اردو ترجمے نال حفیظ خان نے سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور طرفوں ٢٠٠٧ء وچ شائع کرائے۔ حفیظ خان ایں کتاب دے دیباچے <nowiki>''</nowiki>ایک شاعر کی دریافت کا سفر<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال لکھدن:                        <nowiki>''</nowiki>خرم بہاولپوری شخصیت و فن اور منتخب سرائیکی کلام<nowiki>''</nowiki>… خرم دی ایں تابندہ چہرے دے روشن سعی ہے۔ انہاں دے عشق وچ گندھی ہوئی زندگی، کائنات دے ذرے ذرے نال محبت خالق نال عارفانہ مکالمہ، فلسفہ حیات تے کامل دسترس، محبوب دے مزاڄ تے جمالیات دا ادراک، رشتیاں دے اسرار کھلیندی ہوئی آگہی ملائیت تے منافقت دا پردہ چاک کریندی ہوئی نشتریت، بندگانِ خدا دے نال والہانہ عقیدت تے ملت و مذہب دے جامع مگر منفرد تصور تک رسائی انہاں دی شعری جہان دے پھیلاؤ دا او حصہ ہن جنہاں دی خوشبو سرائیکی وسیب دے علاوہ پورے جہان کوں عطر بار کر سڳدی ہے۔ میکوں امید ہے کہ سرائیکی شاعر دے فن تے شخصیت تے ایہ اردو وچ مرتب کتاب تے انہاں دے منتخب شعری کلام اردو ترجمہ مدا حسین خرم دے حلقے کوں تے زیادہ وسیع کر ݙیسی۔<nowiki>''</nowiki>(١١)                        کلاسیکی عہد دے نامور شاعر خرم بہاولپور دے کلام کوں جوڑ ٹھہا، ترتیب و ترجمے دے نال، مجاہد جتوئی نے بزم راز لائبریری، فیض آباد دی طرفوں نومبر ٢٠٢٠ء کوں <nowiki>''</nowiki>گلزارِ خرم<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع کرائے۔ مجاہد جتئی لکھدن: <nowiki>''</nowiki>ایں ڳالھ  دا تاں ساکوں پکا پک اے جو خرم سئیں دی ایں کتاب دا لوکیں کوں گھٹ ودھ ٧٠ سال کنوں انتظار ہے۔ سرائیکی شاعری نال سونہہ رونہہ رکھݨ والا ہر بندہ ایں کتاب دے ونیجݨ تے ارمانی ہا تے کتنا تاں زور لاتا ہوسے اینکوں لبھݨ کیتے۔ او سارے وݙے لوک ہن۔ علمی، ادبی طور تے وی تے سماڄی لحاظ نال وی ہر ہک آپݨا پورا زور لاتا ہا۔ پہلے گلیار برگیڈئیر سید نذیر علی شاہ کنوں لا تے چھیکڑی گلیار حفیظ خان تک۔ ہر کہیں خلوص نیت نال سارے ترلے تر دل کیتے ہن,  مقصد صرف اتنا ہا جو خرم دا کلام زبان کون امیر کر ڈیوݨ والا کلام ہے, اے ہک علمی، ادبی، ثقافتی، روحانی سرمایہ ہے۔<nowiki>''</nowiki> (١٢)                        "شاہ شمس سبز واری سوانح حیات اور آثار (تاریخی تناظر میں)، منتخب گنان" اے ڈاکٹر روبینہ ترین دی تحقیقی و تدوین دی کاوش ہے معاون محقق، شبیر حسن اختر ہن۔ ایہ کتاب جیندے وچ شاہ شمس سبز واری دے گنان شامل کیتے ڳئے ہن۔ ایہ کتاب اگست ٢٠٠٧ء وچ شعبہ اردو، بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی ملتان نے شائع کیتی ہے۔ مرتبین لکھدن:                   <nowiki>''</nowiki>شاہ شمس سبزواری دے کل ٢٥ گنان ہن۔ پہلی، تریجھی، اتے چوتھی جلد وچ انہاں گنان دا اردو ترجمہ وی کیتے۔ اتے مشکل الفاظ دے معنی وی ݙتےڳئے ہن۔ میں انہاں دے اٹھارہ گنان معہ ترجمہ انتخاب کیتے  جنہاں دی زبان سمجھ آندی ہے۔ چھیکڑ وچ میں انہاں کتاباں وچ مشکل الفاظ معنی دے نال درج کیتے ڳئے ہن۔<nowiki>''</nowiki> (١٣)                        اللہ ݙیوایا پُر جوش دا کلام <nowiki>''</nowiki>درداں دی ماری دلڑی علیل اے<nowiki>''</nowiki> (ݙوجھا ایڈیشن) کوں رازش لیاقت پوری نے مرتب کیتے۔ ایہ کتاب سن ٢٠٢٢ء وچ جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتی ہے۔ رازش لیاقت پوری لکھدن:  <nowiki>''</nowiki>اللہ ݙیوایا پُر جوش وی سرائیکی وسوں دا وݙا شاعر ہے جیڑھا کجھ عرصہ تاں پڑھاکو لوکاں دی نظراں توں اوڈھر رہ ڳئے پر اڄ نویں چس رس نال تہاݙے سامݨے ہے۔<nowiki>''</nowiki> (١٤) "خواجہ فرید کی شاعری کا اردو روپ" ظہور احمد دھریجہ مرتب کیتی اے۔ اے کتاب ٢٠٠٢ء وچ سرائیکی ادبی بورڈ ملتان دی طرفوں شائع کیتی ڳئی ہے۔ ڈاکٹر طاہر تونسوی لکھدن: <nowiki>''</nowiki>خواجہ فرید دیاں کافیاں دے تراڄم دے سلسلے وچ ویہہ شاعریں دیاں کاوشاں شامل ہن۔ ایں طرحاں اے کتاب تراڄم دے حوالے نال ہک نواں حوالہ بݨدی ہے جیڑھی خواجہ فرید دی شاعری دی تفہیم وچ اہم کردار ادا کریسی۔<nowiki>''</nowiki> (١٥)                        خواجہ غلام فرید دی کافیاں دا اردو ترجمہ جنہاں شاعراں کیتے انہاں دے ناں، کشفی ملتانی، ظہور نظر، شہاب دہلوی، احمد فراز، ارشد ملتانی، جلیل حسن، تابش الوری، ڈاکٹر اسلم انصاری، ریاض انور، ارشاداحمد ارشد، صادق مصور، حشمت فضلی، رشید لاشاری، نور الزماں اوج، بشیر بے تاب، حسین سحر، اقبال ارشد، اقبال شاہد، نفیس چغتائی، محمد کریم تونسوی۔                        صوفی روحل فقیر سئیں (سندھ میں سرائیکی شاعری کا سرخیل)، اے کتاب پروفیسر ڈاکٹر نسیم اختر دی تحقیق و تدوین توں بعد ہک کاوش ہے۔ انہاں سندھی، سرائیکی دے حوالے پہلے وی کم کیتے۔ ایں کتاب راہیں انہاں روحل سئیں دے کلام دا اردو ترجمہ کیتے۔ روحل سئیں دے کلام بارے تحقیقی مضامین بہ عنوان "سندھ میں سرائیکی شاعری کا سرخیل"(حضرت روحل فقیر سئیں) اتے روایت تصوف اور روحل فقیر دے ذریعے انہاں کلام دی تفہیم، تعبیر اتے تشریح نال قاری کیتے نویں در کھولن۔ محمد اسلم رسولپوری لکھدن: <nowiki>''</nowiki>ڈاکٹر صاحبہ روحل فقیر دے سارے کم کوں تحقیق توں بعد پورا سمیٹ گھدے تے آئندہ کہیں وی محقق کیتے کم نہیں چھوڑیا۔<nowiki>''</nowiki> (١٦)                        پروفیسر ڈاکٹر نسیم اختر دی ایہ تحقیقی کاوش ٢٠٢٠ء وچ شائع تھئی ہے ایں کتاب وچ روحل فقیر دے ݙوہڑے، سی حرفیاں، کافیاں، مع اردو ترجمہ اتے ضمیمہ جات، نمونہ کلام سندھی رسم الخط شائع کیتا ڳئے۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 7dshr639ngli3rxyff95otg6y5y9v91 0 33411 73148 70751 2026-10-17T13:59:41Z Sraiki 12 73148 wikitext text/x-wiki                         ملی شاعری دے حوالے نال سال ٢٠٠٠ء توں ہݨ تائیں ساکوں [[سرائیکی ادب]] وچ ٻہوں گھٹ شاعری ملدی ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠٠١ء وچ پاکستانیت دے حوالے نال ہمراز اُچوی دے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>ہر پھل زخمی<nowiki>''</nowiki> وچ کجھ حصہ ملدے۔ انہاں دے ایں مجموعے کوں اکادمی سرائیکی ادب بہاولپور نے شائع کیتا۔ ول ٢٠٠٤ء وچ اللہ بخش یاد دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>میݙا  مٹھا وطن<nowiki>''</nowiki> اے مجموعہ مکمل طور تے ملی نغمے اتے نظماں تے مشتمل ہے۔ ایندے وچ (١٢٣) ملی نغمے اتے نظماں شامل ہن۔ ایں مجموعے کوں الکتاب گرافکس ملتان نے چھپایا۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٤ء وچ جمشید کلانچوی اعواݨ دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>ہر پھُل زخمی<nowiki>''</nowiki> جیڑھا اکادمی سرائیکی ادب بہاولپور توں چھپ کے سامݨے آئے ایندے وچ وی ملی شاعری دے نمونے آپݨی وکھری سنڄاݨ رکھیندن۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٨ء اچ زوار حسین زادی دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>شوق دے پندھ <nowiki>''</nowiki>اچ ملازم حسین شانی دے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>اُندی مرضی<nowiki>''</nowiki> اچ ندیم سمیجو دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>سنبھل واݨ<nowiki>''</nowiki> اچ تے حاڄی علی بخش بھیٹ دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>دیوانِ علی بخش<nowiki>''</nowiki> اچ ملی نغمے دی ونکی شامل کیتی ڳئی اے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٩ء اچ نو بہار دولتانہ دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>نہ وچھڑے پیار کِسے دا<nowiki>''</nowiki> فیض بلوچ دے <nowiki>''</nowiki>تھل واس<nowiki>''</nowiki> تے طار ق اداس دے مجموعیاں وچ ایں صنف دی ݙس ملدی اے۔ ایں توں علاوہ نادر لاشاری دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>گودڑی<nowiki>''</nowiki> اچ ملی سہریاں دے نمونے ملدن۔ <nowiki> </nowiki>                       ٢٠٢٠ء اچ غفور بلوچ دے مجموعے کلام <nowiki>''</nowiki>آسیس دا ست ماڑ<nowiki>''</nowiki> اچ ملی نظم کوں مخصوص حصے دے طور تے شامل کیتا ڳئے تے ایں توں علاوہ حافظ خدا بخش واقف ملتانی دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>پیریں باڄھ پندھیڑو<nowiki>''</nowiki> وطن دا ترانہ شامل کیتا ڳئے۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 3p5factefohslhmpfpdkyee5cqakzwk 0 33419 73141 70763 2026-10-17T13:49:27Z Sraiki 12 73141 wikitext text/x-wiki                         شاعری جذبات ، احساسات دے اظہار دا ناں اے، یاایں آکھ سڳدے ہیں جو شاعری ملوک جذبیاں دا سچا بیانیہ ہوندی ہے۔ شاعری دا داخلی جذبیاں دے اظہار دے نال نال اپݨے عہد دے حالات و واقعات ، حادثات دا وی عکس ہوندی اے۔ ہر اُوشاعری جیندے وچ اُندے اپݨے عہد دا بیانیہ شامل ہووے۔ جیڑھی اپݨے عہد دی ترجمانی کریندی ہووے تے اُوندے وچ روح عصر دا عنصر شا مل ہوندے اتے اینجھی شاعری کوں اپݨے عہد نال گنڈھیل ہووݨ پاروں جدید شاعری آکھیا ویندے۔ ہر عہد وچ تھیوݨ والی شاعری اپݨے وقت ویلھے دے مسائل و مصائب ، احساس و ادراک نال جڑی رہی ہے۔ایں حوالے نال معاصر شعراء کرام دا مختصر تعارف انہاں دے شائع شدہ مجموعہ کلام دا مختصر جائزہ پیش کیتا ویسی۔                         ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر، [[اقبال سوکڑی]] ، عابد عمیق، ، عزیز شاہد، رفعت عباس، اشولال، جہانگیر مخلص، سعید اختر سیال ، ڈاکٹر خالد اقبال، عاشق بزدار ، شمیم عارف، اسلم جاوید ملک، ڈاکٹر گل عباس اعوان، قیس فریدی، سفیر لاشاری ، سلیم شہزاد ، سرور کربلائی، جانباز جتوئی، شاہد عالم شاہد ، ظہور احمد فاتح، ارشد ملتانی، احمد خان طارق، شاکر شجاع آبادی، غیور بخاری اتے گھٹ ودھ ٦٠ شعراء کرام دا تذکرہ شامل ہے۔ ایہ اُو شاعر ہن نہاں اپݨے وسیبی ݙکھاں ، محرومیاں ، مسائل تے قلم چاتی اے تے جنہاں دی شاعری سرائیکی وسیب دے اڄوکے منظر نامے کوں پیش کریندی ہے۔ ١۔ارشاد تونسوی۔ ٢۔عاشق بزدار۔                      ٣۔ شفقت بزدار۔٤۔ حمید الفت ملغانی ۔ ٥۔عبدالطیف بھٹی٦۔رفیق احمد پوری ٨۔ سلیم شہزاد٩۔ سفیر لاشاری١٠۔سیف اللہ آصف١١۔ سرور کربلائی١٢۔شاہد عالم شاہد١٣۔ڈاکٹر گل عباس اعوان۔١٤۔ عزیر شاید                                  ١٥۔ اللہ بخش یاد                                    ١٦۔ فیض بلوچ                                                ١٧۔ قیس فریدی۔ ١٨۔ امان اللہ ارشد                                   ١٩۔ رفعت عباس                                ٢٠۔ جانباز جتوئی                                     ٢١۔ اقبال سوکڑی۔ ٢٢۔عابد عمیق                             ٢٣۔ ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر               ٢٤۔ احمد خان طارق    ٢٥۔ اشولال فقیر۔ ٢٦۔جاوید اسلم                                             ٢٧۔شمیم عارف قریشی                   ٢٨۔شبیر حسن اختر                                 ٢٩۔سعید اختر سیال۔ ٣٠۔ڈاکٹر خالد اقبال     ٣١۔صوفی تاڄ گوپانگ                        ٣٢۔ارشد ملتانی                                      ٣٣۔سید قاسم جلال۔ ٣٤۔شاکر شجاع آبادی                      ٣٥۔نذیر پرفیض مگی  ٣٦۔مالک اشتر                                       ٣٧۔سیف اللہ سیفی۔ ٣٨۔اصغر گورنمانی                              ٣٩۔نادر لاشاری                                   ٤٠۔ریاض ارم                                      ٤١۔جہانگیر مخلص۔ ٤٢۔یٰسین بلوچ                                    ٤٣۔ندیم سمیجو                                         ٤٤۔ڈاکٹر ظہور احمد فاتح                       ٤٥۔قاسم سہانقی۔ ٤٦۔غفور بلوچ                     ٤٧۔ڈاکٹر نصر اللہ جامی             ٤٨۔عبدالمجید ساغر                                ٤٩۔شہباز شازر۔ ٥٠۔خادم حسین عرضی      ٥١۔رضوانہ تبسم دورانی                     ٥٢۔محمد ندیم اشرف احقر                        ٥٣۔واصف ملتانی۔ ٥٤۔فریاد ہیروی                                ٥٥۔سعید ثروت == '''ارشاد تونسوی''' ==                        سرائیکی شادی دے معاصر ادبی افق اتے جیہڑھے شاعر اپݨی پوری آب و تاب نال چمکدے ہوئے ستارے وانگوں روشنی پھیلائے ݙسدن۔ انہاں وچوں ارشاد تونسوی ہک اہم اتے جدید نظم دا وݙا شاعر ہے۔ انہاں دی شاعری دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ندی نال سنجوگ<nowiki>''</nowiki>، ٢٠٠٦ء شائع تھیا۔ انہاں دی نظمیہ شاعری سرائیکی نظم گوئی دی تاریخ وچ بݨیادی اہمیت رکھدی ہے۔شعور دی بیداری دا اہر،عورتاں دے حقوق دا پرچار ، پس ماندہ مظلوم لوکاں دی نمائندگی ، ارشاد تونسوی دی شاعری دے بݨیادی موضوع ہن۔ ݙکھ درد دے نال نال ارشاد تونسوی دیاں نظماں وچ امید پرستی دا عنصر نمایاں ہے۔ (١)                        ارشاد تونسوی سرائیکی شاعری کوں ہیت اتے موضوع دے حوالے نال نواں نکور کیتے۔ انہاں دی شاعری وچ فلسفیانہ خیالات ملدن۔ <nowiki>''</nowiki>ندی نال سنجوک<nowiki>''</nowiki> دی ضرورت وچ انہاں سرائیکی تہذیب، ثقافت تاریخ کوں نویں فکر اتے معنویت ݙتی ہے۔ انسانی حیاتی ،ݙکھ غم ، ہجر ، اداسی، جدائی تے میل ملاپ دے جذبیاں نال جڑی ہوئی ہے۔ ارشاد تونسوی دیاں نظماں انہاں جذبیاں کوں بے ساختگی اتے شدت نال پیش کریندن۔ انہاں دیاں نظماں سماڄی نا ہمواری ، تاریخی جبر کوں وی سامݨے گھن آندن۔ارشاد تونسوی چونکہ محکمہ اوقاف اچ ملازم وی ہن ۔ ایں سانگوں انہاں صوفی شاعری دے ڈکشن اتے روایتی استعاریاں کوں اپݨی آزاد تے پابند نظم اچ گوندھ کے سوہݨے انداز نال پیش کیتی ہے۔                        اے ارشاد تونسوی ہی ہئی۔ جئیں ستر دے ڈہاکے دے حبس زدہ دور اچ سرائیکی صوفی اتے لوک کلاسک ورثے کوں اپݨے عصری شعور دے تقاضیاں مطابق اپݨے عہد تے منطبق کرن دی کوشش کیتی۔ جیکوں سٹھ دے ڈہاکے دے آغاز نال ہی وسطی پنجاب دے دانشور دوستاں ، پنجابی زبان دا ادبی ورثہ قرار ݙے چکے ہن۔ ارشاد تونسوی دیاں نظماں اپݨے علامتی نظام ، لفظیات وچ کئی حوالیاں نال اپݨی دھرتی نال جڑت رکھدیاں ہن۔ == '''عاشق بزدار:''' ==                        عاشق بزدار سرائیکی وسیب دے ہک اینجھے نویکلے شاعر ہن۔ جنہاں اپݨی شاعری راہیں سیاسی جبر ، سماڄی ناانصافی دے خلاف تاریخی تے سیاسی شعور دے نال ڳالھ  کیتی ہے۔ انہاں دی شاعری انسان دوستی ، محبت ، امن تے مزاحمت دی شاعری ہے۔ انہاں دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>اساں قیدی تخت لہور دے <nowiki>''</nowiki> ݙوجھی اشاعت جو لائی ،٢٠١٤ء وچ جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھئے۔                        عاشق بزدار دی شاعری بارے اسلم رسولپوری لکھدن: <nowiki>''عاشق بزداردی شاعری ترقی پسندانہ فکر تے شعور دے کئی پہلوئیں نال وی مالامال ہے۔ اوندیاں ساریاں نظماں جاگیردارانہ استحصال دے خلاف مؤثر ترین آواز ہن۔ ایندے نال دولت دی تقسیم بارے او ملواݨیں دی تفسیریں کوں منݨ دی بجائے محنت کوں بݨیاد بݨیندے اتے پورھیت طبقے دے حقو ق کیتے آواز چینداے۔''</nowiki> (٢)                        عاشق بزدارہک با شعور دانشور ، پختہ تاریخی اتے سیاسی سماڄی شعور رکھن آلا شاعر ہے۔ نال ہی ہک بزم تے ݙکھ کوں محسوس کرݨ آلا دل وی رکھیندے۔ اُوہ انسان دوستی اتے امن دا ہمیشہ پرچار کریندے ہوئیں مار دھاڑ اتے جنگ توں دور رہݨ آلا شاعر ہے۔ او حملہ آوراں اتے جنگ نال مسئلے کوں حل کرݨ آلیاں کوں چنڳا نی ڄانڑدا۔ پر نال ہی او مزاحمتی طور تے ہتھیار وی نی چیندا ۔ == '''شفقت بزدار:''' ==                        شفقت بزدار١٩٥٦ء کوں وستی بزدار وچ حاڄی غلام رسول بزدار جیہڑھے جو فوج اچ ملازم ہن۔ دے گھر جمے ۔ انہاں دے والد علم و ادب نال تعلق رکھݨ آلے تے علم نجوم نال و ی واقفیت رکھیندے ہن۔ شفقت بزدار ١٩٨٤ء کوں بلوچستان توں ایم اے کر تے شعبہ تعلیم نال وابستہ تھی ڳئے۔ شفقت بزدار ١٩٨٦ء کوں عارضی لیکچرار اڄ کل لیہ کالج اچ پڑھیندن۔ شفقت بزدار دا تعلق لیہ نال ہے۔ آپ محکمہ تعلیم نال وابستہ رہ ڳئین۔ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ<nowiki>''</nowiki>کریہہ دا قرض<nowiki>''</nowiki> جیندی اشاعت سال ١٩٩٥ء اچ تھئی۔انہاں دا ہک اینجھا شعری مجموعہ جیندے وچ انہاں وسیب بالخصوص دامان دی دھرتی اتے اِتھ وسدے لوکاں دیں محرومیاں ، بکھ تس، سماجی معاشرتی رویاں راہیں عمدہ شاعری پیش کیتی۔ سال ٢٠٢٢ء وچ انہاں دی شاعری دا ہک نواں رنگ روپ ،<nowiki>''</nowiki> پیو استاد تے ما ء استانی <nowiki>''</nowiki> چھپ تے سامݨے آئے۔ ایں مجموعے وچ انہاں دی طنزیہ مذاحیہ شاعری شامل ہے۔ ایں کتاب دے صفحہ نمبر ١١ وچ عبدالباسط بھٹی لکھدن: <nowiki>''پیو استاد تے ماء استانی، اچ نویں تے پراݨے رنگ نشابر ہن۔ مزاحیہ شاعری کرݨ ہر شاعر دا کم نی۔ایہ شاعری پڑھݨ آلے کوں تاں چس ڈیندی اے پر سنݨ آلے کوں کھِلواڈیندی اے۔ او نویں وی ساݙے وسیب اچ کتاب گھٹ پڑھیندی اے۔ مشاعرے ڈھیر سݨیندن۔ ایہ شاعری پڑھ کے اندازہ تھئے ۔ جو شفقت بزدار مشاعرے پڑھدا رہ ڳئے تے لوک چس چیندے رہ ڳئین۔ ''</nowiki>(٣)                        ایں توں علاوہ انہاں دا ہک ٻیا شعری مجموعہ جیہڑھا سال ٢٠١٠ء اچ ناصر پبلکی کیشنز نے شائع کیتا۔ جیندا عنوان <nowiki>''</nowiki>ریشم رستے<nowiki>''</nowiki> ہے۔ ایویں ہی انہاں دی ہک کتاب <nowiki>''</nowiki>نکھیڑے<nowiki>''</nowiki> تے<nowiki>''</nowiki> جیوݨ جوگ جیوݨ روگ<nowiki>''</nowiki>، اچ موجود شاعری انسانی جذبیں تے امنگیں نال بھری نظر آندی ہے۔ شفقت بزدار چونکہ سرائیکی زبان تے وسیب دا نمائندہ شاعر ہے۔ انہاں بارے پروفیسر ڈاکٹر شکیل پتافی ہوریں کُجھ ایں طریقے الویندے ہن: <nowiki>''</nowiki>شفقت بزدار دی سوچ دا سݨھپ اوندی شاعری دا سچل سرمایہ اے۔ا یں سرمائے اچ شفقت دے نویکلے لہجے دیاں وکھریا ںریتاں تے سوغاتاں شامل ہن۔ غزل ہووئے یا نظم، ݙوہائیں اچ شفقت نے سرائیکی زبان کوں بے عیب لفظیں دے اتنے پھل دان کیتن ۔ جو ایویں لگدے جیویں سرائیکی شاعری کوں اوپری زبان دا مترپ بھُل ڳیا ہووئے۔ <nowiki>''</nowiki> (٤) == '''حمید الفت ملغانی:''' ==                        حمید الفت ملغانی نے ١٩٥٩ء کوں تونسہ شریف دے قصبے سوکڑ اچ الٰہی بخش خان دے گھر اکھ بھالی۔ الٰہی بخش اپݨے علاقے دی معتبر شخصیت تے درس و تدریس دے مقدس پیشے نال منسلک ہن۔ حمید الفت ملغانی نے مڈل دی تعلیم وسوکڑ توں حاصل کیتی۔ بعد وچ قصبہ چھوڑ لیہ آبادتھی ڳئے۔ ایں توں پچھے ١٩٧٩ء اچ لیہہ چھوڑ بلوچستان اچ ونڄ آباد تھئے۔ بلوچستان یونیورسٹی توں بی۔ اے کرݨ توں بعد ١٩٨٤ء اچ ہجرت کر کے لاہور چلے ڳئے تے پنجاب یونیورسٹی توں لائیبریری سائنس دی ڈگری حاصل کیتی۔ ١٩٩٢ء اچ اسلامی یونیورسٹی بہاول پور توں سرائیکی ادب اچ ایم ۔ اے کیتا۔ ایں توں پچھے سرائیکی اچ ایم فل ڈاکٹر طاہر تونسوی دی نگرانی اچ کیتا۔انہاں دی تخلیقی حوالے نال پہلی کتاب <nowiki>''</nowiki>گل گلانواں ریت دا<nowiki>''</nowiki> ١٩٩٢ء اچ چھپیا ۔ اے ڈرامے دا ترجمہ ہا۔ ایں توں علاوہ سرائیکی لوک ریت<nowiki>''</nowiki>نازو، پاندھی،  پچھاں وائیں تکاں، دھرتی قائد کا محابیو ، لکھت تے لکھاری<nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔ غرض نثر تے شاعری ݙوہائیں اچ کم کیتے۔ حمید الفت ملغانی صاحب اساݙے اڄوکے دور دے مہاندرے اتے جدید سوچ دے مالک شاعر ہن۔ شاعری دے حوالے نال نعت ، کافی، ݙوہڑہ ، آزاد نظم ، غزل وغیرہ اچ مہارت رکھیندن۔ حمید الفت ملغانی سرائیکی دا ہکو شعری مجموعہ جیہڑھا جو سال ١٩٩٥ء اچ شائع تھیا۔ جیندا عنوان <nowiki>''</nowiki>سِک سوجھل<nowiki>''</nowiki> ہا ٻہوں مقبول تھیا۔ ایں توں علاوہ سن ٢٠٠٧ء اچ شائع تھیوݨ آلا نعتیہ مجموعہ <nowiki>''</nowiki>میم دے اولے<nowiki>''</nowiki>  وی انہاں دی شعری کاوش ہے۔ == '''عبدالطیف بھٹی:''' ==                        عبدالطیف بھٹی دا تعلق سکھاݨی والا، ضلع راڄن پور نال ہے۔ ریڈیو پاکستان ملتان دے معروف پروگرام <nowiki>''</nowiki>جمہور دی آواز<nowiki>''</nowiki> دے کمپئیر ہن۔ روزگار دے سلسلسے وچ کاشت کاری اتے وکالت دے پیشے نال وابستہ ہن۔ افسانہ نگاری اتے شاعری کریندن۔ انہاں دی سرائیکی شاعری دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>بیڑی دا جڳ سارا پور<nowiki>''</nowiki> ٢٠٠٤ء وچ شائع تھئے۔ عبدالطیف بھٹی غزل، نظم اتے کافی لکھی ہے۔ جیندے وچ عصری شعور، دھرتی نال جڑت اتے حسن و عشق دے معاملات کوں خوبصورتی نال پیش کیتے۔ == '''رفیق احمد پوری :''' ==                        رفیق احمد پوری دا تعلق بہاولپور نال ہے۔ او ہک محنت کش مزدور، درکھاݨاں دا کم کر تے رزق روزی دا ترلا کریندے ہن۔ انہاں تعلیم واڄبی حاصل کیتی۔ مگر او جماندروں شاعر ہن۔ انہاں دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>قلم کشالے<nowiki>''</nowiki> سن ٢٠٠٩ء وچ چھپ تے سامݨے آیا۔انہاں دی شاعری بارے سئیں ممتاز عاصم ہوریں آہدن جو: <nowiki>''رفیق احمد پوری کوں جیہڑا وصف اوندے دور دے بئے شاعراں توں وکھرا کریندے او محاوریں ، اکھاݨ تے پہاکیں دا ورتاوا ہے۔ اُوں سرائیکی زبان دے رُلے بھلے اکھراں کوں ڳول پھول ، چݨ پچݨ ، دھو پو ، سنگار پنگار، سودھ نیار کراہیں آپݨیاں غزلاں دے ہاریں وچ پھلاں کار ٹاکے تے شعریں وچ شعوری طور تے نویں ، حساس تے نویکلے مضمون سترن۔ ' '</nowiki> ( ٥ ) == '''غیو ر بخاری:''' ==                        غیور بخاری دا تعلق بہاولپور نال ہے ۔ او مزاحمتی تے رومانوی لہجے دی شاعری کریندن۔ <nowiki>''</nowiki>سر دھرتی دی ویل<nowiki>''</nowiki> ، <nowiki>''</nowiki>عذاب خوابیں دے نال ہوندن<nowiki>''</nowiki>، دے بعد <nowiki>''</nowiki>کُجھ الا سانولا<nowiki>''</nowiki> ، انہاں دا تریجھا شعری مجموعہ ہے۔ جیہڑا ٢٠١٦ء کوں فرید فورم، بہاولپور دی طرفوں شائع تھئے۔ انہاں دی شاعری سرائیکی وسیب دے لوکاں کوں درپیش مسائل دی بھرپور عکاسی کریندی ہے۔ ہک ٻیا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ساکھ<nowiki>''</nowiki> ٢٩٩٨ء وچ شائع تھیا۔ == '''سلیم شہزاد:''' == سلیم شہزاد١٩٥٧ء کوں ڈیرہ غازی خان وچ محمد اسماعیل خان دے گھر اکھ بھالی ۔ پیشے دے لحاظ نال ملازم پیشہ تے اڄ کل لیبر ڈپارٹمنٹ توں ریٹائر ہن۔ نال ایم اے،ایل ایل بی ہن۔ پٹھان فیملی نال تعلق رکھݨ آلے ایں ادیب تے شاعر نے سرائیکی ماء ٻولی نال محبت دا اظہار کریندے ہوئیں سرائیکی کوں قابل فخر سرمایہ بخشے ۔ آپ شاعر ہووݨ دے نال نال ناول نگار وی ہن۔ انہاں دے ناول <nowiki>''</nowiki>گھاݨ<nowiki>''</nowiki> تے <nowiki>''</nowiki>پلوتا<nowiki>''</nowiki> کوں ٻہوں پسند کیتا ڳئے۔           انہاں دی شاعری تے مشتمل نظماں دی کتاب <nowiki>''</nowiki>پیریں ٹردا شہر<nowiki>''</nowiki> جیندی اشاعت سال ٢٠٠٧ء وچ تھئی۔ جیندے وچ شاعری دے موضوعات تے الفاظ دے ورتاوئے تے سوہنڑیں طریقے نال جوڑ ٹھہا تے انہاں کوں شعراء کرام اڄ نشابر کر ݙتے۔ بھاونویں جو انہاں شاعری تے زیادہ نہیں لکھیا ۔ مگر جو لکھے قابل تعریف ہے۔          انہاں دی شاعری ، شخصیت اتے موضوعات بارے ڳالھ  کریندے ہوئیں ساݙے وسیب دے دانشور ادیب جناب حفیظ خان صاحب فرمیندن جو : <nowiki>''</nowiki>شہریں کوں ولدے سروں بھالݨ دی ایں نویں رُت وچ سلیم شہزاد نے اڄ دے شہر کوں جئیں اکھ تے جئیں زاویے نال ڈٹھے۔ اونویں میݙےنزدیک ایں عمل وش شعوری تے ہک اینجھے نویں استعارے دی بݨیاد رکھ ݙتی ہے۔ کہ جیہڑھا <nowiki>''</nowiki>شہر<nowiki>''</nowiki> بارے مروجہ استعاریاں کنوں بھانویں جو ہک سو اسی درجے دے زاویے تے ہے پر انہاں کنوں زیادہ بھرواں ، ݙونگھا، کھرا اتے معنی خیز ہے۔ سلیم شہزاد نے ڈانور، کویلی ، مکوڑا، کن کوئیل ، جا میڑک، نانگ، راخس، تسمے والے بوٹ، جوں ، چچڑ، کتا، مچھر ، مکھی ، ڈیڈر تے ڈاتری جیہئے غیر روایتی استعارے ورت کے اڄ دے شہراں دے اندر گھرلاں گھتی بیٹھے عناصر کوں نشابر کر تے ہک ایجھی اوٹ کوں سوجھل کرݨ دا اہر کیتے ۔ جیکوں <nowiki>''</nowiki>قومی مفاد<nowiki>''</nowiki> دے ناں تے لوکیں دی نگاہ توں اُوڈھر رکھیا ویندے۔<nowiki>''</nowiki>(٦) == '''سفیر لاشاری:''' ==                        سفیر لاشاری دا اصل ناں محمد رمضان ہے۔ آپ جنوری ١٩٢٥ء کوں جمے۔ سفیر لاشاری دا تعلق ، محراب والا ، ڈیرہ نواب، احمد پور شرقیہ نال ہے۔ آپ نواب آف بہاولپور دی فوج وچ چالیہہ سال نوکری کیتی تے ١٨٨٠ء فوج توں صوبے دا میجر دے عہدے توں ریٹائر تھئے۔ انہاں کافیاں ، نظماں غزلاں دی اصناف وچ شاعری کیتی ہے۔ انہا ں دے کلام وچ چولستان (روہی) اتے وسیب دے مناظر فطرت دی عکاسی خوبصورتی نال کیتی ڳئی ہے۔ انہاں دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>وپرے<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھی چکے۔ ایں توں علاوہ <nowiki>''</nowiki>رت دیاں ہنجوں<nowiki>''</nowiki> ،<nowiki>''</nowiki> اساں خیرات نیں منگدے<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>مَس لہو کاغذ لہو<nowiki>''</nowiki> ، سانحہ کربلا بارے لکھے ڳئے۔ ایں لہو رنگے مجموعے کوں شہدائے کربلا دے نانویں لایا ڳئے۔ انہاں دی شاعری بارے سئیں شوکت مغل اپݨی رائے دا اظہار کریندیں ہوئیں فرمیندن: <nowiki>''</nowiki> سرائیکی شاعراں ہر دور اچ مزاحمتی شاعری کیتی ہے اتے دھرتی واس شاعراں اپݨے حقوق دی خاطر ظالم تے جابر طاقتاں کوں ہمیشاں للکارے۔ انہاں شاعراں وچوں سئیں سفیر لاشاری دا ناں نشابر ہے۔ انہاں دی اَدھ صدی دی ویھ دی مزاحمتی شاعری پابند نظماں، غزلاں ، ترانے، قطعے، ہائیکو، سرائیکو تے ݙوہڑیاں تے مشتمل ہے۔ انہاں دا انداز تے لہجہ جاندار ہے۔ میکوں یقین ہے۔ ایہ کتاب سرائیکی دی مزاحمتی شاعری وچ ٻہوں وݙا حوالہ بݨسی۔ (٧) == '''سیف اللہ آصف:''' ==                        سیف اللہ آصف کوہ سلیمان دے دامن اچ ہک چھوٹی جہی وستی جیکوں چوکی صمداݨی آکھیا ویندے۔ وچ جمے۔ بعد وچ قصبہ کالا ڈیرہ غازی خان پُل نوتک اچ رہائش پذیر ہن۔ پیشے دے لحاظ نال آٹو مکینک ہن۔انہاں دا ہک مجموعہ ٢٠٠٩ء وچ شائع تھیا۔ جیندا عنوان <nowiki>''</nowiki>بوچھݨ دی گندھ کنجیاں<nowiki>''</nowiki> ہے ۔ سیف اللہ آصف دی شاعری بارے رفعت عباس ہوریں آہدن جو : <nowiki>''سیف اللہ آصف دا کلام ''بوچھݨ دی گندھ کُنجیاں'' ساݙی حیاتے دے نکے وݙے ٻُوہیاں تے مارے ٻہوں سارے جندریاں کوں کھولݨ دا منتر اے۔ ایہہ ایں وسوں دی واہند دا اپݨا ونڄیا منتر ہے۔ جیہڑا کݙاہیں کݙاہیں شاعری وچ جاگ پوندے تاں ݙس پوندی ہے۔ جو جہاں سارے کون کھولݨ دی رمز  دیاں کنجیاں تاں ساݙے اپݨے بوچھݨ دی گندھ نال بدھل ہن۔ ''</nowiki>(٨) == '''سرور کربلائی:''' ==                        سرور کربلائی دا اصل ناں نواب زادہ خان غلام سرور خان تے تخلص سرور ہے۔ آپ جھنگ شہر وچ ٤ اپریل ١٩٣٨ء کوں نواب زادہ شاہ محمد خان دے گھر جمے۔ پیشے دے طور تے مدرس ہن۔ پر ریٹائرڈ ہووݨ توں بعد ضلع کچہری دیرہ غازی خان وچ وثیقہ نویسی کیتی رکھی تے رہائش ڈیرہ غازی خان دی وستی دیکڑہ وچ رکھی۔                       بلوچ میرانی دودائی خاندان نال تعلق رکھݨ آلے ایں نوجوان نے شاعر دا آغاز ١٩٥٨ء توں کیتا۔ انہاں ٢٠ جولائی ٢٠٠٣ء کوں فورٹ منرو ڈیرہ غازی خان وچ وفات پاتی۔                    سرور کربلائی بارے اڄوکے دور دے ادیب تے دانشور محبوب تابش نے کُجھ ایں طریقے الوائے: <nowiki>''تھولے ویلھے وچ ایہو آکھیا ونڄ سڳدےجو کربلائی فریدݨ دی کافی دی کوک ہے۔ علی حیدر دے بیت دا حزن ہے۔ سچل دی وائی دا درد، لطف دی مثنوی دا راکھا، اُچ ، ہڑند تے ملتان دے قلعیں دا عزادار ہے۔ روہی ، تھل ، دامان دی ہر تسی روح دی تس دا بھائیوال ہے۔ اتھاں آ کے کربلائی تے امکان دے اِتلادر کھلدن ۔ جنہیں سب دے وچوں ݙیکھ سڳݨ ہر بندے دے وس اچ نئیں۔''</nowiki>(٩)                        سرور کربلائی سرائیکی دے نامور شاعر ہن۔ سرور کربلائی نظم ، مرثیہ، کافی ، غزل،ݙوہڑا تے قطعہ جہیں اصناف وچ شاعری کیتی ہے۔ اتے انہاں دی شاعری ہر صنف وچ نویکلی شان اتے سنجان رکھدی ہے۔ انہاں دی شاعری دی کتاب <nowiki>''</nowiki>سِجھ دا سینہ<nowiki>''</nowiki> اتے انہاں دے کلام دی عظمت دے اعتراف وچ حکومت سطح اتے اکادمی ادٻیات دی طرفوں <nowiki>''</nowiki>خواجہ فریدایوارڈ<nowiki>''</nowiki> وی ݙتا ڳیا۔ == '''شاہد عالم شاہد:''' ==                        جدید لہجے دے شاعر ہن۔ انہاں دی شاعری دے چھ مجموعے <nowiki>''</nowiki>گوپے دے وچ قصہ<nowiki>''</nowiki>، اتے <nowiki>''</nowiki>چندر درسال تیں <nowiki>''</nowiki> ٢٠٢١ء کوں شائع تھیا۔ انہاں دی شاعری سرائیکی وسوں دی تہذیبی ، ثقافتی ، سماڄی اتے ماحولیاتی جہتاں نال جڑی ہوئی ہے۔ شاہد عالم دی شاعری اپݨی وسوں دا تماشا، امن محبت دا سنہیا ڈیندی ہے۔ یوسف نون لکھدن: <nowiki>'' شاہد عالم دی شاعری اپݨی وسوں دی مکلیندی تہذیب و تمدن، ثقافت تے اپݨے ماحول دی شاعری ہے۔ مُکدیاں کھٹدیاں شئیں دی یاد تے تڑپ نا سٹلجیا دا درجہ پا گھندی ہے۔ انہاں دی شاعری وچ ڈھاندیاں اچیاں ماڑیاں دا نوحہ وی ہے، تے ککھ کانیاں نال بݨیاں سالھیں، جھوپڑ، گریرے تے گوپیاں دی ارداس وی ، تیلا تیلا تھیندے گوپے۔ جھوپڑ تے گریڑے انہاں دے لا شعور دا حصہ بݨ کے انہاں دی شاعری وچ نظر آندن۔ ''</nowiki>(١٠) == '''ڈاکٹر گل عباس اعوان:''' ==                        سرائیکی وسوں دا ہک ابھردا تے مہاندرا لکھاری جیہڑھا جو استاد ہووݨ دے نال نال براڈ کاسٹر تے قلمکار وی ہے۔ ڈاکٹر گل عباس دیاں لکھتاں اتے شاعری وچ سرائیکی وسوں دے تمام رنگ موجود ہن۔ خاص طور تے جمالیاتی قدراں ، حس مزاح و لطافت، ثقافتی رنگ اتے انسان دوستی دی مٹھاس قابل ذکر ہن۔ گل عباس ہوریں ٢٥ مئی ١٩٦٤ء کوں لیہ وچ جمے۔ ایم اے انگلش ، پی ایچ ڈی، (اردو) اتے ایل ایل بی تعلیم تے اسسٹنٹ پروفیسر گورنمنٹ کالج آف کامرس لیہ وچ اپݨے فرائض سر انجام ݙیندے پئے ہن سرائیکی واسطے انہاں دی خدمات قابل تعریف ہے۔ <nowiki>''</nowiki>سرائیکی ثقافت دے رنگ<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>سوجھلا<nowiki>''</nowiki>، (سرائیکی انشائیے)، <nowiki>''</nowiki>سوجھل خواب<nowiki>''</nowiki>، (سرائیکی شاعری ) ،<nowiki>''</nowiki>اردو شاعری میں انسان دوستی<nowiki>''</nowiki> ،( Communication Skills) انہاں دی تصنیفات ہن۔انہاں دے مجموعے سوجھل خاب وچ شامل نظما ں <nowiki>''</nowiki>وݙے لوک، وݙیاں ڳالھیں<nowiki>''</nowiki>، ساݙے بعد تاں تیݙی ماڑی<nowiki>''</nowiki> ، <nowiki>''</nowiki>اپݨا آپ سنجاݨ<nowiki>''</nowiki>، قابل ستائش حدتک مشہور ہن۔ بݨیادی طور تے آپ نظم دے شاعر ہن پر غزل ، ݙوہڑے تے وی کمال رکھیندے ہن۔ انہاں دی شاعری بارے ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر سئیں کجھ ایں طریقے فرمیندن۔آہدن جو : <nowiki>''اگر اپݨے وسیب ، دھرتی تے اوندے واسیاں نال ݙکھ سکھ دے رشتے مضبوط ہوون تے تخلیق کار، دا اپݨا نظریہ شعر اوندے فن وچ واضح ہووئے تاں بھانویں اظہار دا او کئی سانچا (ہیت ) اختیار کرے، اوندا تخلیقی عمل ہر جاء تے اوندی فکر کوں پوری طاقت نال پیش کریسی۔ عباس دی غزل وی رومانویت دی بجائے اوندی کمٹمنٹ نال گنڈھی ہوئی ݙسدی اے۔''</nowiki>(١١) == '''عزیز شاہد:''' == عزیز شاہد اساݙے وسیب دے ہک وݙے شاعر ہن۔ انہاں دے ہݨ تائیں دے مجموعہ کلام اچ،<nowiki>'' دھمی، اول ، جوگ، پݨیاں، پنڑال، پھل سرمے دے ، مݨ دریا تئیں، بہادر والا، سلسلے سلوݨی دے ، پھُلاں دی بھری چنگیر''</nowiki> شامل ہن۔اڄوکی نظم گوئی وچ عزیز شاہد ہک ٻہوں وݙا تے با وقار ناں ہے۔ انہاں دی شاعری دا مرکز  پیار محبت نال سیاسی تے سماڄی شعور کوں اڄاگر کرݨ ہے۔ او سرائیکی دا اختر شیرانی تے انگریزی دا جان کیٹس آکھوایا ویندے۔ کیوں جو اُوندی شاعری وچ حسن تے عشق دیاں رمزاں کوں ٻیان کرݨ دی اعلیٰ صلاحیت موجود ہے۔ انہاں دیاں ٻہوں ساریاں نظماں زبان زد عام ہن۔عزیز شاہد ہوراں اڄوکے دور دے شاعراں وانگوں عصری مسائل تے قلم چیندے ہوئیں مزاحمتی شاعری وی کیتی ہے۔ اے تھولی پر مؤثر انداز وچ کیتی ڳئی ہے۔ انہاں دا سیاسی تے سماڄی شعور ٻہوں گوڑھا ہے۔ انہاں دیاں اے نظماں <nowiki>''تارا مسیح''، ''کہیں ویلے وی کُجھ تھی سگدے''، ''دھڑے گونگے دھرتی واسو''</nowiki> ، انہاں دی سیاسی اتے سماڄی سرت وندی کوں ظاہری کریندن۔ == '''اللہ بخش یاد:''' ==                        اصل ناں اللہ بخش، تخلص یاد ہے۔ اللہ بخش یاد محکمہ تعلیم وچ معلم دی حیثیت نال ریٹائر تھین۔ ریڈیو پاکستان ملتان نال وی وابستہ رہ ڳئین۔ انہان دا لکھیا ہویا فیشر پروگرام <nowiki>''</nowiki>عامل میاں<nowiki>''</nowiki> ٻہوں مشہور رہ ڳئے۔ ریڈیو دے ثقافتی ادبی پروگراماں دی میزبانی دے فرائض وی انجام ݙیندے رہ ڳئین۔ انہاں دا بݨیادی حوالہ شاعری ہے۔ انہاں دی چار شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>ٻَلدے پھُل<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> جذبیاں پوتے ٻول<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>میݙا مٹھا وطن<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>پڑ جھمراندے<nowiki>''</nowiki> شائع تھی چکن۔ سرائیکی شاعری وچ انہاں دا ہک منفرد مقام ہے۔ لفظاں دا ورتارا انہاں دی شاعری وچ ٻہوں خوب ہے۔ غزل، نظم گیت ، ملی نظماں انہاں دی پسندیدہ اصناف سخن ہن۔ انہاں دا تعلق موضع شچاہ موسیٰ تحصیل شجاع آباد ضلع ملتان نال ہے اتے اڄ کل محلہ نظام آباد مین سٹریٹ نزد سیفل پلازہ پراݨا شجاع آباد روڈ ملتان راہندے ہن۔ اللہ بخش یاد دی شخصیت بارے رفعت عباس کُجھ ایں طریقے الویندن: <nowiki>''اللہ بخش یاد ، جیہڑھا تُساں ݙیکھو تاں کݙاہیں اے بی یاد نی بݨیا، جیڑھا سرائیکی قصے کہاݨی تے ایں تل دی ریت روایت اچوں جڑیا ہک ماہݨواے ۔ جئیں سرائیکی شاعری دی ڈھارس کوں ہی اپݨا ماݨ جاݨے۔ جیندی ساری حیاتی ماء ٻولی دے آدر اچ گزری اے۔ ''</nowiki> (١٢) == '''فیض بلوچ:''' ==                        فیض بلوچ دا اصل ناں فیض بخش تے قوم دے چانڈیہ بلوچ ہن۔ آپ ١٩٤١ء کوں شیر محمد خان دے گھر چاہ گل والال موضع تلائی نور شاہ تحصیل کوٹ ادو ضلع مظفر گڑھ وچ جمے۔فیض بلوچ بزرگ شاعر ہن۔ سرائیکی شاعری دیاں صنفاںݙوہڑا، غزل اتے مزاحیہ شاعری کریندن۔ انہاں دی شاعری دا اسلوب روایتی ہے ۔ مگر او وسیب دے لوکاں دے مسائل کوں بخوبی اپݨی شاعری وچ اڄاگر کریندن۔ او افسانے وی لکھدن۔ <nowiki>''</nowiki>ولدی ڈھلدی چھاں<nowiki>''</nowiki> تے <nowiki>''</nowiki>پکھی واس<nowiki>''</nowiki> انہاں دے افسانوی مجموعے ہن۔                         انہاں دی شاعری دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>زلفیں دی قید<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> غم دیاں شاماں<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>تھل دی تس<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>تھل دی ڈات<nowiki>''</nowiki> دے ناویں نال چھپ چکن۔ ایندے علاوہ انہاں<nowiki>''</nowiki> سرائیکی وچ غزل گوئی <nowiki>''</nowiki>دے عنوان نال سرائیکی غزل گو شعراء دا انتخاب وی چھاپئے۔ انہاں دا تعلق قصبہ نور شاہ طلائی کوٹ ادو نال ہے۔ انہاں دے استاد اقبال سوکڑی ہن۔ انہاں شاعری دا آغاز ١٩٧٠ء اچ کیتا۔ تعلیم میٹرک دے مساوی ہووݨ دے باوجود انہاں دی سرائیکی ادبی خدمات ڈھیر ہن۔ فیض بلوچ ١٩٩٧ اچ بانی صدر ادبی تنظیم <nowiki>''</nowiki>مشعل ادب <nowiki>''</nowiki> علمی ٹائون ملتان رہے۔ ٢٠٠٨ء وچ بانی صدر ادبی تنظیم <nowiki>''</nowiki>بزم فیض بلوچ (تھل نور شاہ تلائی<nowiki>''</nowiki> رہے۔ فیض بلوچ دی تصنیفات اچ <nowiki>''</nowiki>زلفیں دی قید<nowiki>''</nowiki> ،<nowiki>''</nowiki> غم دیاں غاشاں<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> تھل دی تس<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> تھل دی ڈات<nowiki>''</nowiki> اتے <nowiki>''</nowiki>تھل واس<nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔ == '''قیس فریدی:''' ==                        قیس فریدی دا اصل ناں مرید حسین ہے اتے قلمی ناں قیس فریدی ہے۔ ١٩٥٠ء اچ جیئے تے ڈاہ سال دی عمر اچ ہی شاعری کرنی شروع کر ݙتی ۔آپ دا تعلق (میاں والی قریشیاں، ضلع رحیم یار خان ) نال ہے۔ انہاں دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>آم شام<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>ارداس<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>پرکھرا<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>توں سورج میں مکھی<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>نمرو<nowiki>''</nowiki> ہن۔                     اٰیں توں علاوہ سرائیکی گرائمر دی کتاب <nowiki>''</nowiki>چند سرائیکی اصطلاحات و مترادفات<nowiki>''</nowiki> وی لکھی ڳئی ہے۔ قیس فریدی ٻہوں ساریاں نظماں وی لکھین ۔ پر انہاں دی سنجاݨ غزل نال کیتی ویندی ہے۔ انہاں سرائیکی غزل اچ ٻہوں سارے مضامین متعارف کرائین۔ انہاں دی غزل اچ استعاراتی زبان دے ورتارے نے شاعری کوں فنی سݨہپ بخشے۔قیس فریدی دی شاعری دا زیادہ تر موضوع حکمران اشرافیہ دے خلاف آواز بلند کرݨ ، غریباں تے امیرکیتے انج قانون ، لیکݨ نویں ٹیکساں دی مداچ عوام دا خون پیوݨ تے چوری ہے۔ او ݙونگھا سیاسی تے سماڄی مطالعہ رکھندے ہن۔ خاص طور تے ١٩٧٧ء دے مارشل لاء دے ہتھکنݙے تے جبر دے خلاف دلی طور تے ݙکھ دا اظہار اپݨے شعراں راہیں کریندے ہن۔ قیس فریدی دی شاعری زیدہ تر انقلابی نوعیت دی ہے۔ مگر انہاں کوں ریت پریتاں والا شاعر وی آکھیا ویندے۔ == '''امان اللہ ارشد:''' ==                        امان اللہ ارشد ، ارشد ادبی سنگت دا سر پرست تے خان پور دی دھرتی دا سپوت اتے سراپا عجز مہاندرے شاعراں وچ شمار رکھیندےہن ۔انہاں دے تقریباً ݙو شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>اَکھیں خواب جڳارے<nowiki>''</nowiki> تے <nowiki>''</nowiki>دھمال<nowiki>''</nowiki> چھپ چکے ہن تے باقی چھوٹے کتابچے تے بروشرز شامل ہن، جنہاں وچ <nowiki>''</nowiki>ارشد دے ݙوہڑے ١٩٩٠ء، ارشد دے قطعے١٩٩٣ء، عشق دیاں چنگاریاں١٩٩١ء،  کاغذ دی بیڑی١٩٩٢ء، میݙے ساہ دے ݙور تے ٹردا ڄُل، ٢٠٠٤ء، ہنجوں دے ݙیوے، ١٩٩٥ء، <nowiki>''</nowiki>چندر تارے، مرتب١٩٩٤، گودڑی وچ لعل، ١٩٩٦ء، (مرتبین) امان اللہ دلنورپوری، اکھیں خواب جڳارے، ٢٠٠٤ء، ارشد دے ݙوہڑے،١٩٩٣ء وچ، دھمال، ٢٠١٤ وچ، سِک دا سانوݨ، ١٩٩٦ء اچ شائع تھئے۔ اساݙے سرائیکی وسیب کوں ٻہوں وݙا ادبی سرمایہ ݙتےتے ݙیندے راہسن۔ ارشد دی شاعری بارے ڳالھ مہاڑ کریندے ہوئیں کراچی توں سعید خاور سئیں فرمیندن جو: <nowiki>''امان اللہ ارشد دریا دی ایں مݨ دا واسی اُوں مݨ دی اوڑک توݨی خوابیں دا بھائیوال بݨ دھرتی دے سینے تے ساکداکھڑے ، امان اللہ ارشد لفظیں دے وڑنج وپار اچ سرائیکی دیاں سبھ صنفاں ورتن، ایندی شاعری اروار ، پار ، حد بنے تے کہیں خاص عقیدے دی ٻدھل کائنی ۔ بس انسانیت تے دھرتی دے ݙکھی دی پرچارک اے۔ ایندے نوحے دھرتی دے بدن تے کوک بݨ کُرلاندن۔ محبت تے بغاوت اوندے سندھیں لتھی ہوئی اے۔ او محبت دا منکر نئیں پر ݙڈھپ دے خلاف اُوندی محبت بغاوت بݨ ویندی ہے۔ بُکھ تریہہ تے روہی، تھل، دمان زندگی دریا دی ایں مݨ تے ہووئے تے بھاویں اُوں مݨ تے امان اللہ ارشد دے لفظیں وچ سہکدی پئی اے۔''(١٣) سن ٢٠١٤ء وچ ''دھمال''</nowiki> دے ناں نال امان اللہ ارشد دی غزلیہ شاعری دا مجموعہ منظر عام تے آیا۔ جیندے وچ ٧٢ غزلاں شامل ہن۔ امان اللہ ارشد ، دی شاعری ہجر ، وصال ، تضع، مثال ریت روایات دے خلاف ، احتجاڄ کریندی ہے۔ سماڄ وی بے سکونی، الا بول وچ مٹھاس دے نہ ہووݨ دا ݙکھ، رنج ملال واضح ݙسدے۔امان اللہ ارشد اپݨی دھرتی ، وس وسیب ، اتھوں دے وسینکاں ، رسم و رواڄ نال پیار کرݨ والا شاعر ہے۔ اونکوں اول رولیات دے گم تھیوݨ دا ݙکھ ہے۔ اپݨی دھرتی نال جڑے ہوئے موضوعات رسم و رواڄ ، مقامی تہذیب ثقافت دے ٻیان نال انہاں دی شاعری دا دامن کھلا اتے خوبصورت ݙسدے۔ == '''رفعت عباس:''' ==                        ملتان دی تحصیل شجاع آباد نال تعلق رکھݨ آلے اے شاعر ملک حسن بخش دے گھر ڄمیے۔ ارائیں برادری دے نال تعلق رکھیندن۔ والد صاحب ریلوئے میں ملازم اور جناب درس تدریس نال گانڈھا جوڑے۔ ساری زندگی پڑھݨ پڑھاوݨ نال تعلق رکھݨ آے ایں ادیب اتے شاعر نے گورنمنٹ کالج توں ریٹائرمنٹی توں بعد ہک پرائیویٹ کالج اچ اڄ  وی بطور لیکچرار اپݨے فرائض سرا نجام ݙیندے پئے ہن۔                        رفعت عباس دیاں شاعری تے مشتمل نوں کتاباں شائع تھی چکیاں ہن۔ جنہاںوچ پہلی غزلاں تے مشتمل <nowiki>''</nowiki>پڑچھیاں تے پھُل<nowiki>''</nowiki> سال ١٩٨٤ء وچ سرائیکی وسیب اکیڈمی ملتان نے شائع کیتی۔ <nowiki>''</nowiki>جھومری جھم ٹریئے<nowiki>''</nowiki> غزلاں تے مشتمل مجموعہ ہے۔ مگر ایندے وچ ناٹک کوں وی شامل کیتا ڳئے۔ جیکوں ملتان کتاب گھر نے سال ١٩٨٩ء وچ شائع کیتا۔       ایویں ہی <nowiki>''</nowiki>سنگت فرید<nowiki>''</nowiki> سال ١٩٩٧ وچ بیکن بکس، ملتان  شائع کیتی اے کافیاں دا مجموعہ ہے۔ <nowiki>''</nowiki>بھوندی بھوئیں تے <nowiki>''</nowiki> سرائیکی پبلکیشنز ہائوس ملتان سال ١٩٩٥ء وچ شائع کیتی۔ اے نثری نظماں دا مجموعہ ہے۔ ایویں ہی <nowiki>''</nowiki>پروبرے ہک شہر وچوں<nowiki>''</nowiki> طویل نظم ہے۔ جیڑھی سال ٢٠٠٢ء وچ بیکن بکس ملتان شائع کیتی۔ <nowiki>''</nowiki>عشق اللہ سائیں جاڳیا<nowiki>''</nowiki> کافیاں دا مجموعہ ہے۔ جیکوں کتاب نگر ملتان  سال ٢٠٠٥ وچ شائع کیتا۔ کافیاں دا ہک ٻیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>مُکھ آدم دا <nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں سال ٢٠٠٩ء وچ سامݨے آیا۔ ایویں ای  نثری نظم دا مجموعہ <nowiki>''ماء ٻولی دا باغ'' سال ٢٠١٤ء وچ خمیس یاترا ملتان توں اشاعت دی خبر ملی ہے۔ اتے غزلاں تے مشتمل مجموعہ ''ایں نارنگی اندر'' خمیس یاترا ملتان توں سال ٢٠١٦ء وچ منظر عام تے آیا۔سرائیکی نظم گو شعراء وچوں رفعت عباس ہک وݙا ناں ہے۔ انہاں سرائیکی نظم وچ موضوع اتے معنیت حوالے نال تبدیلیاں کیتین۔ ''پروبھرے ہک شہر وچوں'' انہاں دی ہک درگھی نظم ہے۔ جینکوں ایپک   رزمیہ وی آکھیا ونڄ سگدے۔ درگھی نظم دی ایہ کتاب ''پروبھرے ہک شہر اچوں ''</nowiki> جون ٢٠٠٢ء و بیکن بکس نے شائع کیتی۔                        جدید سرائیکی شاعری اپݨے کئی رنگ روپ وٹائن اتے نویں نظم مختلف صنفاں اتے ہیتاں وچ تبدیل تھی ہے۔ رفعت عباس نے سرائیکی غزل ، نظم تے کافی کوں نواں رنگ اتے رخ ݙتے۔ جیندے اتے سرائیکی شاعری دی نویں عمارت تعمیر تھئی ہے۔ انہاں دی درگھی نظم <nowiki>''</nowiki>پروبھرے ہک شہر وچوں<nowiki>''</nowiki> مذہبی حوالیاں دے نال ملکی اتے بین الاقوامی سطح اتے ہک مکالمہ ہے۔ ایہ مکالمہ قوماں اتے تہذیباں دے وچکار ہے۔ == '''جانباز جتوئی:''' == جانباز جتوئی درویش صفت شاعر ہن۔ انہاں شاعری دے تمام اصناف ، ݙوہڑہ ،غزل ، نظم، کافی، مثنوی وچ اظہار کیتے۔ آپ ١٩٢٤ء وچ ضلع مظفر گڑھ دے قصبے جتوئی وچ ، نصرت خان جتوئی دے گھر پیدا تھئے۔                      انہاں عشقیہ شاعری دے نال نال قومی ملی جذبے نال سر شار نظماں لکھیاں ۔ آپ قادر الکلام شاعر ہن۔ انہاں اپݨی شاعری وچ ظلم جبر، ڈڈھپ ، نا انصافی دے خلاف آواز بلند کیتی۔ مشاعریاں وچ او میر محفل شاعر ہوندے ہن۔ ١٩٩٤ء وچ انہاں کوں حکومت دی طرفوں <nowiki>''</nowiki>تمغہ حسن کارکردگی <nowiki>''</nowiki> وی ملیا۔انہاں دے شعری مجموعیان وچ شامل ١٩٨٥ء وچ شائع کیتی ڳئی کتاب <nowiki>''</nowiki>ارداساں<nowiki>''</nowiki> ١٩٨٩ء وچ شائع تھیا۔ مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>ںواراں<nowiki>''</nowiki> ٢٠٠١ء وچ مرتب شدہ کتاب از ہمراز سیال اچوی <nowiki>''</nowiki>جانباز جتوئی دے ݙوہڑے روباعیاں۔       ٢٠٠٥ وچ ہک مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سسی <nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھیا۔ ١٩٩٩ء وچ ہک شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>لئی زلف کھڑی ہے لٹکے<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال اتے ٢٠٠٣ء وچ لاہور خزینہ علم و ادب توں ہک شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ہواڑاں<nowiki>''</nowiki> دے شائع تھیوݨ دی ݙس ملی ہے۔ == '''اقبال سوکڑی:''' ==                        اقبال سوکڑی ساݙے وسیب دے انہاں شاعراں وچوں ہک ہن جنہاں دا تخلیقی پورھیا کئی ݙھاکیاں اُتے پھیلیا ہویا ہے۔ اتے انہاں دا تخلیقی سفر ہݨ تک ٢٠٢٣ء جاری ہے۔ اقبال سوکڑی سرائیکی غزل اتے نظم دی روایت کوں ٻہوں عمدگی نال اگاں ٹوریئے۔ انہاں وسیب دے مسائل ، ݙکھ سماڄی نا انصافیاں، وسائل دی غیر منصفانہ تقسیم ، لوکاں دے احساس محرومی کوں اپنے اظہار دا ذریعہ بݨائے۔ انہاں دیاں نظماں ، غزلاں وچ عشق و محبت ہجر وصال دے احساسات ، سوہݨے لفظاں دے ورتارے نال ملدن ۔ <nowiki>''</nowiki>ݙکھ دی جنج<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> ہنجوں دے ہار<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>کالے روہ چٹی برف<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> ورقا ورقا زخمی<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> لیر و لیر پچھانواں<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>اٹھواں اَسمان<nowiki>''</nowiki> تے <nowiki>''</nowiki>بے انت<nowiki>''</nowiki> دے نال نال انہاں دے شعری سمل کوں چھاپیا ڳئے۔ اقبال سوکڑی  سرائیکی وسیب دے نمائندہ شاعر ہن۔ انہاں دے تخلیقی پورھیئے کوں خراڄ تحسین پیش کرݨ کیتے محبوب تابش نے <nowiki>''</nowiki>وسوں دے ویہڑے <nowiki>''</nowiki> ادبی شمارے (٣١) اشاعت اکتوبر ٢٠١٧ء دا اقبال سوکڑی نمبر شائع کیتے۔ لکھدن جو <nowiki>''اقبال ایں تل وسیب دا موہری پاندھی ہے۔ جئیں اپݨی فکر ، اپݨے شعری ہنر نال دھرتی دے لوکیں کوں سڄاک تے اُشاک کرݨ دے بے انت باݨ مارین۔ سرائیکی ادب دے نو کلا سیکل ویلھے توں گھن کرائیں اڄ تائیں دے سرائیکی ادب دا پندھ گواہی ݙیندا آندے۔ ''(١٤)                     ''اٹھواں اَسمان'' اقبال سوکڑی دا چھیواں مجموعہ کلام ہے۔اے وی ہک آواز ہے۔ جبر دے خلاف ، ظلم دے خلاف، ''اٹھواں اَسمان''</nowiki>دراصل او طبقہ ہے۔ جیہڑھا اساں غریب معصوم اتے محروم لوکیں تے مسلط کر ݙتا ڳئے اتے اُوں طبقے کوں مکمل اختیار ݙے ڳئین۔ اسان بین الاقوامی طور تے بھانویں پوری دنیا نال منسلک ہووئوں پر اتھوں دے جتھاں اساں لوک وسدے پئے ہیں رسم و رواڄ، محرومیاںاتے وݙے لوکیں دے ظلم جبر اتے اپݨے استحصال دی تاریخ بھانویں او نظم یا غزل دی صورت اچ ہووئے یا نثر وچ لکھی ویندی پئی ہے۔ == '''عابد عمیق:''' ==                         عابد عمیق سرائیکی نظم گوئی دے حوالے نال ہک اہم تے معتبر ناں ہے۔ انہاں دی سرائیکی نظماں دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>تل وطنی<nowiki>''</nowiki> ٢٠٠٠ء وچ شائع تھیا۔ انھاں دی نظمیہ شاعری فکری فنی حوالے نال ادب عالیہ دی عمدہ مثال ہے۔ عابد عمیق دی شاعری بارے شمیم عارف قریشی لکھدن: <nowiki>''  عابد عمیق دیاں سرائیکی نظماں (تل وطنی) اندرون ملتان دی ڈکشن اچ وسیبی جاݨ وندی، اندھرے وچوں سوجھلے اچ آوݨ اتے آپݨے آپ الاوݨ تے پُچھ ݙس کرݨ دا ہک ٻہوں مُل ورتارا لگدیں۔ اوندیاں ڈھیر نظما ں دے وݨت اچ (Affirmatio,Question Mark) یا پُچھ ݙس دے نال نال (Crtiicism) (جیڑھا کتھائیں Satire وی بݨ ویندے، کیتی ڳئی ہے۔ ''</nowiki>            (١٥) == '''ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر:''' ==                        ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصرداذکر جدید سرائیکی شاعراں دے اگوݨاں وچ تھیندے ۔ انہاں دا تعلق بہاولپور نال ہے۔ اور ریڈیو پاکستان بہاولپور دے اسٹیشن ڈائریکٹر اتے چئیر مین شعبہ سرائیکی اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور رہ ڳئین۔ <nowiki>''</nowiki>اڄرک<nowiki>''</nowiki> انہاں دا جدید سرائیکی نظمیہ شاعری دا مجموعہ ہے۔ جیندے تے انہاں کوں خواجہ فرید ایوارڈ ، اکادمی ادٻیات پاکستان (اسلام آباد) دی طرفوں ملیا۔ ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر دی شاعری سرائیکی دی محرومیاں ، پس ماندی ، وسیب دے ݙکھ درد دے مارے لوکاں دا نوحہ ہے۔ انہاں اپݨی شاعری دے ذریعے وسیب دے لوکان وچ سیاسی سماڄی اتھل پتھل وچوں شعور دان کیتے۔ == '''احمد خان طارق:''' ==                        سرائیکی ݙوہڑے دے بے مثال تے لا زوال شاعر احمد خان طارق دا اصل ناں احمد بخش ہے۔ او بخشݨ خان کھوسہ دے گھر ١٩٢٤ء وچ ماچھی والا شاہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان وچ پیدا تھئے۔<nowiki>''</nowiki> گھروں در تانڑیں<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>متاں مال ولے<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>میکوں سی لڳدے<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>عمراں دا پورھیا<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>سسی<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>ہتھ جوڑی ڄُل<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>احمد خان طارق دے ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>میݙا  پیر فرید آ پُھل لکھ ݙے<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>ٻیٹ دی خوشبو<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>طارق دے ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki> ، <nowiki>''</nowiki>فرمائشی ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki> انہاں دیاں شاعری دیاں کتاباں ہن۔ انہاں نے گیت ، غزل ، نظم ، ݙوہڑے ، کافی تے قابل قدر کم کیتے پر انہاں دی اصل سنڄاݨ ݙوہڑہ ہے۔         احمد خان طارق ݙوہڑے دے امام منیے ویندے ہن۔ انہاں سرائیکی ݙوہڑے کوں شاندار طریقے نال اڄوکے دور دے موضوعات نال جوڑ کے ہک تکڑی تے مضبوط روایت کوں متعارف کرائے۔ انہاں دا ݙوہڑہ قدیم اتے جدید روایت دا ہک سوہنڑاں امتزاڄ ہے۔ احمد خان طارق دی شاعری دے مضوعات دی ڳالھ  کروں تاں ساکوں انہاں دی شاعری اچ انسان جذبیاں دی عکاسی نظر آندی ہے۔ جیویں درد، کرب ، عشق ، بھاہ دا سیک، مونڄھ، مزامت، تانگھ، وغیرہ ۔ == '''اشو لال فقیر:''' ==                        اشو لال فقیر سرائیکی شاعری دا ہک معتبر ناں ہے۔ <nowiki>''</nowiki>چھیڑو ہتھ نہ مُرلی<nowiki>''</nowiki>، انہاں دا پہلا شعری مجموعہ ہے۔ جیہڑا ١٩٨٩ء وچ چھپیا ، ݙوجھا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>گوتم نال جھیڑا<nowiki>''</nowiki> ١٩٩٥ء ، <nowiki>''</nowiki>کاں وسوں دا پکھی اے<nowiki>''</nowiki>، ١٩٩٩ء وچ شائع تھیا "جان جو <nowiki>''</nowiki>سندھ ساگر نال ہمیشہ<nowiki>''</nowiki> پہلا درشن ٢٠٠٢ء اتے <nowiki>'''</nowiki>سندھ ساگر نال<nowiki>''</nowiki> ہمیشہ ݙوجھا درشن ٢٠١٧ء کوں شائع تھیا۔                        اشو لال، ساݙے وسیب دے انہاں خوش نصیب شاعراں وچوں ہن۔ جنہاں کوں انہاں دی شاعری دی پذیرائی خاص و عام دی سطح اُتے ملی ہے۔ انہاں دی شاعری سرائیکی وسیب وچ ہیل ٹھڈی وانگ ہُلی ہے۔ انہاں دی فکر اتے فن پارے اخبارات ، ادبی جرائد وچ ڈکھ مضامین لکھیئے ڳئے ہن۔ <nowiki>''</nowiki>وسوں ویڑھے<nowiki>''</nowiki> ٢٠١٩ء نمبر دا خاص نمبر اشو لال دی شاعری انہاں دی شخصیت فکر و فن بارے شائع کیتا ڳئے۔ ایں ادبی رسالے دے مدیر محبوب تابش ہن۔                     سال ٢٠٢١ء وچ انہاں دا ہک ٻیا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>جال منوتی<nowiki>''</nowiki> جیندی اشاعت علی راڄن پرنٹرز لیہ توں تھیوݨ دی ݙس ملدی ہے۔ <nowiki>''اشولال سرائیکی زبان دے نظم گو شاعراں وچوں ہک وݙا ناں ہے۔ اشو لال دی شاعری سرائیکی وسیب نال محبت دا شاعرانہ اظاہر ہے۔ جیندے اندر خلوص سچائی تے محبت دا چائو ٻہوں زیادہ تے گوڑا ہے۔ اشولال دی شاعری سرائیکی تہذیب تے تمدن دے سنہپ دا قصہ ہے۔ انہاں دیاں نظماں وچ ہندی الفاظ دا ورتاوا تے ہندی میتھا لوجی دے حوالے عام ملدن۔ جیندی وجہ توں انہاں دا شاعری وچ ہک خاص قسم دا چائو تے ترنم آ گے۔ انہاں دا شعری اسلوب سرائیکی زبان دی ݙوجھیاں زباناں دے الفاظاں کوں اپݨے اندر ولیٹ گھنݨ تے اپݨے اندر وسا گھنݨ دی صلاحیت دا ثبوت ہے۔ا و سرائیکی وسیب نال اتے ایندے واسیاں نال ایندے ریتاں تے ایندے ٹٻیاں نال بھرپور محبت دا اظہار کریندے نظرآندن۔ ''</nowiki> (١٦)                        اشول لال ہوراں جڈاں وی شاعری کیتی ہے او ہر زمانے وچ جدید ہے۔ او اڄوکی شاعری دا شاعر ہے۔ انہاں جیہڑے وی دور اچ شاعری کیتی ہے اوہ دور دے حالات و واقعات دی آئینہ دار ہے۔ ایں پاروں انہاں کو جدید دور دا شاعر آکھیا ویندے۔ ضیاء الحق دے مارشل لاء دے پس منظر اچ لکھی ڳئی نظم <nowiki>''</nowiki>حاکم حکم سݨایا<nowiki>''</nowiki>ٻہوں مقبول تھئی۔ == '''اسلم جاوید:''' ==                        ٢٠٠٠ توں بعد دے ادبی منظر نامے تے اسلم جاوید دے شعری مجموعے ، <nowiki>''</nowiki>میکوں آکھ نہ پنج دریائی <nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>ست سرائی<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>طبل کہاڑی(٢٠٠٨)، <nowiki>''</nowiki>پکھی پال تھلوچڑ (٢٠١٨ء شائع تھئین۔                  اسلم جاوید، جدید سرائیکی نظم گو شاعر ہن۔ انہاں دی سرئیکی شاعری لسانی تشکیل، وسیبی منظر نامے وسیب دے واسیاں ، ݙکھاں ، محرومیاں دا عمدگی نال اظہار ہن۔ انہاں دی شاعری بارے جاوید اختر بھٹی لکھدن: <nowiki>''''پکھی پال تھلوچڑ'' دیاں نظماں ساکوں ہک جہان حیرت وچ گھن ویندین۔ اوندی زبان ، اوندا لہجہ ، وسیبی مناظر فطرت اتے اوندی شعری لسانیات ہک نویں شعری فضا کوں جنم ڈیندی ہے۔ اوندا ڈکشن سب کنوں انج ہے۔ ''</nowiki>(١٧) == '''شمیم عارف قریشی:''' ==                        شمیم عارف قدیم ملتان دی ہر ڳلی کوچے اتے چپے چپے توں واقف ہن اتے سرائیکی وسیب توں ٻہوں جلدی نکھڑ تے ٢٠١٨ء کوں ٦١ سال دی عمر پا کے خالق حقیقی کوں ونڄ ملین۔ انہاں دیاں تصانیف اچ <nowiki>''</nowiki>نیل کتھا<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>حرف زمین زاد<nowiki>''</nowiki> اتے تیرجھی کتاب (An anthology of Moderan Sraiki Poetry)ہن۔                        شمیم عارف قریشی ملتان سمیت سرائیکی خطے دے معروف علمی ، ادبی تے تہذیبی شخصیت ہن۔ انگریزی دے پروفیسر ہن اتے ڈائیریکٹر آف کالجز وی ہن۔ انہان دی تدریسی اتے انتظامی زمہ دارایاں انہاں کوں زیادہ علمی کم نہ کرݨ ݙتا ۔ پر انہاں جو وی کیتے قابل قدر اے ۔ ستائشی ہے۔ سرائیکی شاعری تے انہاں ہکا کتاب <nowiki>''</nowiki>نیل کتھا<nowiki>''</nowiki> لکھی۔ جیہڑھی جھوک پرنٹرز نے ٢٠٠٨ء اچ شائع کیتی۔ ایندے علاوہ ملتان دے اردو اخبارات و جرائد اچ سرائیکی خطے دی تعلیمی ، ادبی اتے تہذیبی مسائل اتے مضامین وی لکھدے رہے۔                         سرائیکی شاعری وچ مختلف شعری اصناف وچ شاعری کرن آلے کافی سارے شعراء کرام نے ایں دھرتی تے جنم گھدے پر کافی دی صنف اچ چند ناں ہن۔ جنہں ایں میدان اچ ناں بݨائے۔ خواجہ غلام فرید سائیں توں بعد اگر اساں جدید شعراء دی ڳالھ  کروں تاں ساݙے سامݨے رفعت عباس اتے شمیم عارف قریشی دا ناں اچیرا نظر آندے۔ شمیم عارف دی کافی دے مجموعہ <nowiki>''</nowiki>نیل کتھا<nowiki>''</nowiki> بارے رفعت عباس سائیں کُجھ این الویندے ہن: <nowiki>'' ویدانت، تصوف، لٹھیاں ، مزاداں، درویشاں تے کسٻیاں دے شہر دیاں گلیاں کوچیاں وچ شمیم عارف قریشی رب کوں ملا ، ہک ہک پھیری ڈٹھے۔ او رب کوں ݙیکھ کے کہیں خانگاہ اچ نی رنگیج بیٹھا۔ اُوں رب کوں ݙیکھ گھنݨ والی ہکل ݙتی اے۔ اڄ اساں اوندے نال کھڑتے رب اپݨے کون پئے ڈہدے ہیں۔ حملہ آوراں ، قتلاں ، آٹش ، شہر باہروں جپٹیاں انجیتی تے فرنگی توپاں دی دھمک وچوں کُٹھے ہوئے امداد دی کتھا اُوں ایں شہر دے ترٹے ہوئے اَسمان ، کاشی دیاں سِلہاں، روغنی تھاواں تے ساݙے اپݨے تن دبدن دے نیل تئیں ونڄ جوڑی اے۔شمیم عارف قریشی دیاں انہاں کافیاں دے انہاں گلیاں وچ رب آپ ٹردا پئے ، الویندا پئے۔ اپݨی خلقت کوں آپ ملدا پئے تاں حاکم تے اوندے ٻہوں سارے اداریاں کوں اوکھ تھیسی۔ شہر تے وڈکے ساݙے اپݨی تتلاہٹ تے تتلاہٹ وچوں نکل تے صاف منصفانہ الویندے پئین۔ تاں ٻہوں ساریاں اسٹیبنلشمنٹاں کوں مشکل پوسی۔ باتاں کافی جنم ہی نہیں گھندی جے ݙس پووئے تاں ایندے اُتے پھل تاں آپ اللہ دا آندے ۔ مُکھ تاں آپ مخلوک دا کھِڑدے۔ ''</nowiki> (١٨) == '''شبیر حسن اختر:''' ==                        شبیر حسن اختر دی طویل نظم ایپک ، سدا سہاگݨ ، ملوہا ایں دھرتی دی تاریخ ، تہذیب کوں ہک نویں انداز نال پیش کریندی ہے۔ <nowiki>''</nowiki>ملوہا<nowiki>''</nowiki> ہک کردار ہے۔ ایں طویل نظم دے ذریعے دراوڑی عہد توں گھن تے شاہ شمس سبزواری دے زمانے دی کتھا ٻیان کیتی ڳئی ہے۔ ایہ رزمیہ انہاں مؤرخین دے نانویں کیتا ڳئے جو تاریک کوں اوندی سچی تصویر وچوں ڈیہدن۔ اصل روپ وچ تاریخ کوں ݙیکھݨ ای درحقیقت سچ تو کوڑ دا نکھیڑا ہے۔ ایہ درگھئی نطم تریوی ٢٣ پرتاں اتے مشتمل ہے۔       شبیر حسین اختر "ملوہیا سدا سہاڳݨ<nowiki>''</nowiki> بارے لکھدن 'اے امر کہاݨی، ایپک توں سوا ٻئی کہیں صنف اچ ٻیان نی تھی سڳدی۔ اے کہاݨی ہزاراں ورھیاں توں وہندے وقت دے اُوں ٻہوں درگے ، ٻہوں پوہلے تے ٻہوں ݙونگھے دریا دی کہاݨی اے ۔ جیندی لہر لہر اچ سئے طوفان ہن: <nowiki>'' سئے گھمر گھیراں ہن۔ سئے گھاݨ ہن۔ شدید مد جزر ہے۔ ہک ٻہوں وݙے جوار بھاٹا دی کیفیت ہے۔ ''</nowiki> (١٩) == '''سعید اختر سیال:''' ==                        سعید اختر سیال ڈیرہ اسماعیل خان دے ہک محلے بموں شاہ وچ ستمبر ١٩٦٤ء کوں پیدا تھئے۔سعید اختر سیال دا تعلق سرائیکی وسیب تاریخی شہر ڈیرہ اسماعیل خان دے نال ہے۔ انہاں دا شمار جدید نظم گو شاعراں وچ تھیندے۔انہاں دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki> دیراسندھ کنارے<nowiki>''</nowiki> ،<nowiki>''</nowiki> وساکھ<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>نوکھ<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>رنگولی<nowiki>''</nowiki> شائع تھی چکین۔ انہاں دی شاعری سرائیکی وسیب دے لینڈ اسکیپ ، اٹھ وسدے لوکاں دی خشیاں دی ترجمانی کریندی ہے۔ مارچ ٢٠١٧ء وچ انہاں دی چھپݨ والی کتاب <nowiki>''</nowiki>نوکھ<nowiki>''</nowiki> نثری نظماں اتے مشتمل ہے۔ انہاں دی شاعری بارے طاہر شیرازی لکھدن: <nowiki>''اپݨی ڳالھ  ساکوں ساݙی زبان اچ ݙساوݨ کیتے سعید اختر سیال ملوک سوچاں ، نویں پراݨے ، اوکھے سوکھے لفظاں دی ہک ایہو جئیں ''سکھ '' ٹور آیا ہے۔ جیہڑھی سیت منگݨ پاروں دمان دی تس کریہہ کوں سندھو سئیں دی مݨ تے نال گھن آئی ہے۔ انہاں دیاں نثری نظماں دے ایں باغ اچ ہر پھل بوٹے دے نال لانئی لاناْوی اتھوں دی مٹی دی خوشبو توں وانجھ نئیں۔ انہاں بھوئیں دیاں راتیں نال سانجھ سکوت گنڈھ کراہیں چٹے ڈینہاں نال سانگھ جوڑئے۔ کیوں جو انہاں دے آکھݨوں اللہ سئٰں ڈینہہ پورھے کیتے تے رات قصے کیتے بݨائی ہے۔ ایں کیتے شاعر راتیں قصہ سݨدا وی ہے تے سݨویندا وی ہے، اوندے اندر باہر دا قصہ وی بس ایہو ہے۔ ''</nowiki> (٢٠) == '''ڈاکٹر خالد اقبال:''' ==                        خالد اقبال دا تعلق قصبہ پنڈی ، تحصیل تونسہ شریف ، ضلع ڈیرہ غازی خان نال ہے۔ ہݨ گزریل کئی سال کنوں ملتان شہر وچ آباد ہن، انہاں دا شمار سرائیکی زبان وچ نویں خیالات تے اسلوب دے حامل شاعراں وچوں تھیندے۔ انہاں دیاں شاعری دیاں پنج کتاباں چھپ چکین۔         کھمٻیاں کھب کھنڈائے ۔١٩٩٣ء اچ ، کہیر وچوں سونہہ پئی وگے ہک نیں۔١٩٩٦ء                 کویلی دی کاوڑ۔ ٢٠٠١ءاچ ،           کویلیاں کیتا پیار ۔ ٢٠٠٥ء دی اشاعت ہے۔                        پندھ کویلیاں  کوں ۔ ٢٠١٢ء کوں شائع تھئی ۔ سن ٢٠٠٠ء کنوں بعد نہاں دی چار کتباں شائع تھیاں جنہاں وچ <nowiki>''</nowiki>کویلی دی کاوڑ<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> کویلیاں کیتا پیار<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> پندھ کویلیاں کوں<nowiki>''</nowiki>، انہاں شعری کتاباں وچ کویلی کوں ہک علامت دے طور تے ورتے۔                        کویلی انہاں دی شاعری وچ ہک کمزور مخلوق ہے۔ جئیں اپݨی نماݨتا کوں اپݨی طاقت بݨائے <nowiki>''</nowiki>کویلی <nowiki>''</nowiki>انہاں دی شاعری وچ سرائیکی وسیب دے لوکاں دی جدوجہد، صبر ، شکر دی علامت ہے۔ شاعری ہر دور وچ بھانویں لوک ورثہ دی شکل اچ ہووئے تے بھاویں ادبی ورثے دی شکل اچ عصری ضرورتاں اتے تقاضیاں دے تحت اپݨا منہ متھا بدلیندی رہندی اے ایویں ہی سرائیکی شاعری جدید رنگاں دیاں جھالاں ڈیندی ہے۔ سرائیکی شاعری ایں خطے دی تہذیب ، ثقافت ، تاریخ اتے عصری شعور کوں وی نال گھن کے ٹردی ہے۔ ویسبی مونڄھ، طبقاتی کشمکش ، سماڄی رویاں، وسیبی محرومیاں، ݙکھ کوں نال رلا تے صوفیانہ نعت دے نویں ورتاریاںتوں تھیندی ہوئی خالد اقبال دی بے وسی دے احساس دی شاعری تئیں پئی لنگھدی ہے۔ بلکہ انہاں کویلی جیہیں عام مخلو ق کوں حرکت ، جدوجہد اتے پورھیت دا استعارہ بݨا تے اپݨے وسیب دے لوکاں کوں اُشاک تھیوݨ دا درس ݙتے۔فکری تے فنی اعتبار نال انہاں شاعری ٻہوں تکڑی اتے کھلا گھیر رکھدی ہے۔ انہاں نظم ، غزل ، دوہا اتے نظم دی ٹکنیک، سی حرفی جیہاں اصناف وچ اظہار کیتے۔ انہاں ٻہوں چھوٹیاں چھوٹیاں ݙو مصرعیاں     دیاں نظماں وی لکھن۔ جیہڑھیاں موضوع اتے ابلاغ دے اعتبار نال وسعت رکھدین۔                        انہاں دی شاعری اساکوں بے وسی دے عذاب توں گڈھ کراہین حیاتی کوں اپݨے وس کرݨ دا سنہیا ݙیندی ہے۔ انہاں دا آکھݨ ہے جو جیہڑھے ویلے کہیں وسیب کوں اپݨی بے وسی دا احساس جاڳ پووے  تاں اُوہا بے وسی اُوندی طاقت بݨ ویندی ہے۔ انہاں وسیب دے بندے دی نماݨتاں  کوں ہک نواں رنگ ݙتے۔ ایں ڳالھ  کوں سرائیکی دے مہاندرے دانشور ، ادیب تے نقاد ڈاکٹر احسن واگھا ہوریں کُجھ ایں الویندے ہن: <nowiki>''کیا آوݨ آلے وقتیں کوں ایں ڳالھ  کوں پڑھسی اتے تجزیہ کریسی جو ویہویں کنوں اکویہویں صدی دی اپتر پستر دے پیریڈ وچ ہک سرائیکی شاعر ''کویلی'' کوں آپݨی شاعری دا نشابر استعارہ کیوں بݨایا ہا۔''</nowiki> (٢١)                        <nowiki>''</nowiki>پندھ کویلیاں کوں <nowiki>''</nowiki> انہاں دی کتاب سن ٢٠١٢ء وچ شائع تھئی ہے ۔ ایندے وچ وی کویلی علامت بݨا تے ہک با معنی پندھ دی نشاندہی کیتی ہے۔ جو سرائیکی وسیب دے لوکاں کوں درپیش ہے۔ == '''ارشد ملتانی:''' ==                        ارشد ملتانی ملتان وچ شعر و ادب دا ہک ٻہوں وݙا حوالہ ہن۔ انہاں اردو اتے سرائیکی زبان وچ شاعری کیتی۔ انہاں دا زیادہ کلام اخبارات اتے ادبی رسائل وچ چھپدا رھیا۔ ٻہوں عرصے بعد انہاں اردو کلام <nowiki>''</nowiki>ثبات<nowiki>''</nowiki> دے نال نال بزم ثقافت ملتان دی طرفوں ١٩٨٣ء شائع تھیا۔ انہاں کوں اپݨیاں کتاباں شائع کرواݨ دا شوق نہ ہا۔ او ہک مجلسی درویش صفت ، حال مست شاعر ہن ۔ فکری طور تے او ہک ترقی پسند شاعر ہن۔ انہاں دی شاعری گل و بلبل دے خیال دی بجائے جدید رنگ دی ہے ۔ انہاں نظم، غزل کون کلاسیکی رچائو دے نال نال نواں رنگ تے آہنگ ݙتا۔ او اپݨے عہد دے استحصالی نظام دے خلاف ہن۔ انہاں دی شاعری سادگی ، شوخی اتے بے ساختگی دی آئینہ دار ہے۔ ارشد ملتانی دی کلیات <nowiki>''</nowiki>خوئے وفا و مہر<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال سمیہ ولی خان نے تحقیقی انداز نال ڈاکٹر روبینہ ترین اتے ، ڈاکٹر ممتا کلیانی دی نگرانی وچ ٢٠٠٦ء کوں شعبہ اردو بہائو الدین زکریا یونیورسٹی دی طرفوں شائع کرائی۔ ایندے وچ ارشد ملتانی دا اردو کلام ،غزلاں ، نظماں، مطبوعہ ،غیر مطبوعہ اتے سرائیکی کلام غزلاں ٥، نظماں ١٤شامل ہن۔ == '''سید قاسم جلال:''' ==                         ڈاکٹر قاسم جلال، سرائیکی دے نامور شاعر ہن۔ آپ بہاولپور مولہ باغ ماہی وچ جمیے جائے۔ مختلف سرکاری کالجاں وچ بحیثیت استاد پڑھیندے رہ ڳئین۔ ٢٠٠١ء وچ اسسٹینٹ پروفیسر دی حیثیت نال گورنمنٹ کالج آف کامرس بہاولپور توں ریٹائر تھئین۔ انہاں اردو ،سرائیکی پنجابی ، فارسی زباناں وچ نطم اتے نثر لکھی ہے۔ سرائیکی زبان وچ انہاں دیاں پنج کتاباں چھپ چکئن۔ ١۔ پھُلاں دی سیجھ  (شاعری)،                     ٢، ہنجوں تے ہیرے (افسانے )                    ٣۔ راز دیاں ڳالھیں(دی پرامٹ دا سرائیکی ترجمہ) ، التا(مضامین)                         انہاں دی شاعری دا چھیکڑی مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سوجھل سوچاں<nowiki>''</nowiki> مرکز تعلیم و تحقیقی برائے زبان و ادب ، مظفر گڑھ دی طرفوں ٢٠٢١ء وچ شائع تھئے۔ انہاں دی شاعری دا انداز کلاسیکی ہے انہاں شاعری دے لڳے بدھے اصولاں مطابق شاعری کیتی ہے۔ قاسم جلال سئیں اپݨے قلم نال وسیب وچ کھنڈیاں حقیقتاں کوں منظر عام تے گھن آندن۔ == '''شاکر شجاع آبادی :''' ==                        شاکر شجاع آبادی ١٩٥٥ء اچ مولوی اللہ یار سیال دے گھر چاہ آلا (لودھراں) جمے اصل ناں محمد شفیع ہے اتے سرائیکی دی قدیم وݨکی ݙوہڑے دے بادشاہ اکھوائے ویندن۔ ݙوہڑے توں علاوہ انہاں حمد ، نعت، غزل، گیت، قطعے وی لکھن۔ انہاں دے ہݨ توڑیں باہراں مجموعہ کلام شائع تھی چکے ہن۔ جنہاں وچ <nowiki>''</nowiki>پیلے پتر، شاکر دے ݙوہڑے، اردو غزلیات، شاکر دیاں غزلاں، لہو دا عرق، پتھر موم، بلیدان ہنجوں ، خدا جاݨے، پتہ لگ ویندے۔ منافقاں توں اللہ بچاوئے<nowiki>''</nowiki> ، کلام شاکر شامل ہن۔                        شاکر دی شاعری فنی تے فکری ݙوہائیں لحاظ نال مالا مال ہے۔ انہاں دی شاعری اچ ہر طرح دے موضوعات ملدے ہن۔ انہاں صوفیانہ ، فلسفیانہ ، مذبی ، عشقیہ، سیاسی، سماڄی، معاشری مسائل کوں سوہنڑیں انداز اچ پیش کیتے۔ سوز و گداز ، مایوسی، آس اُمید، طنز و مزاح، کون بڑے چسولے تے شگفتی نال ٻیان کریندے ہن۔ جذبات نگاری اتے منظر کشی کرݨ وی خوب جانڑدے ہن۔ اساں شاکر شجاع آبادی  کوں شاعری دی تاریخ دا اہم ترین باب آکھ سڳدےہیں۔ کیوں جو انہاں شاعری کوں اڄوکے دور دے مسائل ڳوندھ کے اساݙے تائیں پُجائے۔ خاص طور تے سیاسی تے سماڄی مسائل کوں مزاحمت دے انداز تے طنز دے انداز اچ پیش کیتے۔ == '''مالک اشتر:''' ==                        مالک اشتر اردو ، سرائیکی دے روشن فکر نوجوان ادیب اتے شاعر ہن۔ ݙکھ ،ݙول اچ تاں او ٻہوں دھان پردھانے لکھدن پر انہاں دا عزم آہنی تے لب و لہجہ باغیانہ ہے۔ اُشتر، سید رضا عباس دے گھر ١٩٧٨ء کوں قصبہ منگروٹھ مشرقی (تونسہ شریف) وچ جمے۔ ٢٠٠٣ء وچ بلوچستان یونیورسٹی کوئٹہ توں ایم اے اردو کیتا۔              مالک اشتر نے جڈاں نثر اچ پہلا قدم رکھیا تاں انہاں سب تون پہلے اپݨے استاد سرور کربلائی جیہڑھے سرائیکی دے انقلابی شاعر ہن۔ دی شخصیت تے فن دے حوالے نال کتاب تالیف کیتی۔ تاں سرائیکی ادب دے وݙے ادیباں خوب تعریف و تحسین نال ایں کتاب کوں سرائیکی تنقید دے حوالے نال چنگا چوکھا اضافہ سمجھیا۔                  مالک اشتر چنگا نثر نگار ہووݨ دے نال نال ہک جدید لب و لہجے تے خوش فکر شاعر وی ہن۔ انہاںدا مشہور مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>لہندی شام<nowiki>''</nowiki> جڈاں منظر عام تے آیا۔ تان ادبی اتے عوامی حلقیاں وچ خاص پذیرائی ملی۔                        مالک اشتر دی شاعری انقلابی اتے رومانیت دی غماز ہے۔ جیڑھی زندگی دے توازن دی علامت ہے اتے خوبصورتی دا ݙوجھا ناں ہے۔ انہاں اپݨی شاعری اچ تشبیہات اتے استعارات ٻہوں سلیقے نال ورتین ۔ انہاں دی شاعری وچ انسان دوستی ، نظام دے خلاف مزاحمت ، رجائیت پائی ویندی ہے۔ تہوں انہاں دے کلام وچ تازگی ، جذبے دی صداقت ، ندرت ،شگفتگی اتے نغمگی پائی ویندی ہے۔ == '''سیف اللہ سیفی:''' ==                        وستی جمعے ولی ، تحصیل و ضلع رحیم یار خان توں تعلق رکھݨ آلے سیف اللہ دا قلمی نان سیفی ہے۔ آپ جام غلام حسن بھٹہ دے گھر جمے۔ شاعری دا آغاز ٢٠٠٤ء توں کیتا۔ پردیساں دے ݙکھ درد کوں محسوس کرݨ ، اپݨے اندر دی گول پھرول کرݨ جئیے موضوعات انہاں دی شاعری کوں سوبھ وند کریندی ہے۔'سوبھ<nowiki>''</nowiki> ٢٠٢٠ء وچ آوݨ آلہ شعری مجموعہ ہے۔ جیندے وچ غزل ، ݙوہڑہ ، قطعے ، گیت، نظم ، حمد ، نعت ، حسنیت اتے سرائیکی وغیرہ شامل ہن۔ سیفی دی شاعری جیویں سوہنڑیں تے من موہݨی ہے اویں ہی عام زندی دے ورتارے وچ سیفی دا اخلاق کردار وی سوہنڑا ہے۔ جیہڑھا اوندے ظاہر اتے باطن کوں جوڑ کراہیں اوندی شخصیت کوں نکھارݨ اچ اہم کردار ادا کریندے۔ انہاں دی شاعری پڑھ کے اندازہ تھیندے جو ایکوں مہاکلا کاری نال لفظ بہ لفظ جوڑکراہیں مزاڄیں دی رُت نال آشنائی دا فن ٻہوں سوہنڑاں رکھیندن۔ او ہجر تے وصال دے برزخ وچوں قاری دی اندرونی کیفیت نال اپݨی کیفیت تے ذہنی اصطلاح کوں رلا کے شاعری کیتی ہے۔سیفی دی شاعری باے اخلاق مزاری نے کُجھ ایں طرحاں الائے: <nowiki>''سیف اللہ سیفی اڄوکی نسل دا نمائندہ شاعر ہے۔ او ادب وچوں نت نویں موضوعات دی پٹ پھرول کریندا تے اوندی شاعری اچ حیاتی ساہ گھندی نظر آمدی ہے۔ میں اپݨی تہی دامنی دے باوجود اے ضرور آکھساں جو سیف اللہ سیفی نویں روشن امکانات دا شاعر ہے۔ میکوں اوندا مستقبل ڈھیر سارا اشاک تے سجاک نظردے۔''</nowiki>  (٢٢) == '''اصغر گورماݨی:''' ==                        اصغر گورماݨی کرم داد قریشی ضلع مظفر گڑھ اچ ١٩٧٦ء کوں خدا بخش گورماݨی دے گھر ڄمیے۔ گورنماݨی قبیلے دے افراد ہمیشہ سیاست اچ سرگرم رہے ہن۔ پر اصغر سرائیکی د ا صاحب اسلوب شاعر ہے۔ انہاں سرائیکی زبان و ادب اچ ایم اے کیتے۔ آبا و اڄداد زمیندار ہن۔ کوٹ چھٹہ دا شہر انہاں دے وڈکے جد چھٹہ خان گورماݨی دے ناں نال آبادتھئے۔                         اصغر گورماݨی شاعر تھئے تاں عزیزشاہد ، جہانگریز مخلص، شاکر مہروی، عباس صادر اتے ریاض عصمت دی سنگت نصیب تھئی۔ اڄ گورنماݨی دے ناں توں بغیر سرائیکی شاعراں دی فہرست مکمل نی تھیندی۔ انہاں دا مجموعہ کلام ٢٠١٢ء اچ <nowiki>''</nowiki>سیپ<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھیا۔ جیہڑھا ٻہوں مشہور اتے ہتھوں ہتھ گھدا ڳیا اتے ہݨ ݙوجھے ایڈیشن دی تیاری ہے۔ اصغر گورماݨی دی شاعری دی کتاب <nowiki>''</nowiki>سیپ <nowiki>''</nowiki> ایسا سیپ ہے جیندے وچ ہر رنگ دے پھل کھلے ہوئے ہن۔ == '''نادر لاشاری:''' ==                        نادر لاشاری دا صل ناں محمد منشی تے قلمی ناں نادر لاشاری اے۔ والد دا ناں حاجی محمد حنیف لاشاری اے۔ آپ ١٩٦٥ء کون راوی دی کھلی تے دلکش فضا ء اچ جمے۔ انہاں شاعری دا آغاز سال ١٩٨٦ء وچ کیتا ۔ تعلیمی حوالے نال مڈل پاس تے ایں توں علاوہ اے بانی و صدر روہی سرائیکی ادبی سنگت مٹھڑا وی ہن۔ انہاں اپݨی ماء ٻولی وچ شاعری کوں اپݨی شناخت دا ذریعہ بݨائے۔ وسیب نال محبت اتے ایندے وچ رہݨ آلیاں دے ݙکھ درد تکلیفاں ، خوشیاں غمیاں ، پیار محبت دے جذبیاں کوں اپݨا سمجھ شاعری راہیں اظہار کیتے۔ انہاں دی تصانیف وچ <nowiki>''</nowiki>بلدی بھاء ، تیر ہجر دے، ڈݙکھ سمندر ، کچی کلی، ݙسکار، قسمت دی ونڈ، نادر دے ݙوہڑے، محمدی گلشن، مدینے دا پاندھی، گلدستہ نعمت ، چسولے قطعے، سِک دی سانگ، نادر دے قطعے تے آس ادھوری <nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔           انہاں دی شاعری دی سب توں نمایاں ڳالھ  اے ہے جو انہاں بلا نقطیاں دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>آس ادھوری <nowiki>''</nowiki> ٢٢٤ صفیاں تے مشتمل لکھیا ہویا اے۔ پاکستان دی تاریخ وچ ایہجھیاں کم پہلی واری کیتا ڳئے تے اے قابل ستائش ہے۔ نادر دی ایں کتاب بارے شاکر شجاع آبادی اپݨا تبصرہ کریندے ہوئیں لکھیندن جو : <nowiki>''کُجھ سال پہلے نادر لاشاری میݙےگھراݨے تے میکوں اپݨی کتابڑی ''آس ادھوری '' ݙتی ، کتاب وچ شامل بلا نقطہ سرائیکی شاعری ݙیکھ تے خوشگوار حیرت تھئی اے ۔ میں نادر لاشاری کوں آکھیا۔ توں اے کتاب لکھ تے غلطی کیتی اے۔ میں نادر لاشاری دی پریشانی کوں ݙیکھ تے آکھیا جو غلطی آکھݨ دا میڈ ا مطلب اے نی جو تئیں غلط کم کیتے۔ میݙا  مطلب اے ہے جو اے اتنا وݙا کم ہے۔ پر پاکستان وچ ایندی تیکوں داد کون ڈیسئے؟، اتنا وݙا کم تاں کہیں ادب نواز ملک وچ تھیوئے ہا۔ مصنف کوں سونے دا تاڄ پوایا ونڄے ہا اتے اونکوں صدارتی ایوارڈ ملئے پر پاکستان وچ اینجھے کم دی کون قدر کریسے۔''</nowiki> (٢٣)                        عصر حاضر دے ایں شاعر دی شاعری وچ آس ، امید ماء ٻولی نال محبت ، حضور اقدس ۖ دی ذات پاک نال لگائو ، ہنجوں ، تانگھ سکھدی ، وغیرہ دے موضوعات زیادہ ملدن۔ انہاں اپݨی شاعری وچ زیادہ تر ݙوہڑے ،سہرے ، حمد ، نعتیہ کلام، قطعے ، مسدس تے تجربے کیتین۔ == '''ریاض ارم:''' ==                        ریاض ارم دا اصل ناں ریاض حسین تے تخلص ارم ہے۔ آپ ١٩٦٠ء کوں وستی اسلام خان موضوع ٹانگرہ تحصیل کبیر والا ضلع خانیوال اچ ملک محمد امیر کھوکھر دے گھر ڄمیے۔ پیشے دے حوالے نال درس و تدریس نال تعلق رکھیندن۔ ریاض ارم ١٩٨٧ء توں شاعری دا آغاز کیتا تے استاد ڈاکٹر بیدل حیدری ہن۔ انہاں دیں چھوٹیاں وݙیاں تقریباً ١٧ کتاباں چھپ چکے ہن۔ جنہاں وچوں شاعری دیاں چند کتاباں دا تذکرہ اے ہے۔ <nowiki>''</nowiki>حیاتی دا پندھ<nowiki>''</nowiki> غزلاں تے نظماں تے مشتمل کتاب ٢٠٠٤ء اچ شائع تھیسی ، <nowiki>''</nowiki>نور دی بارش<nowiki>''</nowiki>، حمد تے نعت تے مشتمل کتاب ٢٠٠٧ء وچ <nowiki>''</nowiki>درداں دیاں پٹیاں <nowiki>''</nowiki> ، گیت ، ݙوہڑے تے ماہیئے تے مشتمل مجموعہ ٢٠١١ء اڄ شائع تھیا،اتے باقی تمام چھوٹے وݙے کتابچے شامل ہن۔ اجرک ݙینہہ اتے آرٹ کونسل مشاعری توں تعریفی اسناد وی ٻہوں واری حاصل کر چکے ہن۔ انہاں دی شاعری بارے سئیں ڈاکٹر خالد اقبال صاحب لکھدن: <nowiki>''ریاض ارم سرائیکی زبان دے مہاندرے شاعر ہن۔ انہاں وسیب وچ گیتاں ݙوہڑیاں دے حوالے نال اپݨا ناں اُچیرا کیتے اور انہاں دے ٻہوں سارے گیت وسیب دے لوکاں دے دلاں وچ وسدن۔ ریاض ارم دے گیتاں کوں ریڈیو دے لاتعداد لوک ٻہوں چاہت نال سنڑدن ۔ ایہہ انہاں کیتے ہک غیر معمولی اتے خوشگوار محبتاں وسیب ولوں خاص تحفہ ہے۔ ایہا ڳالھ  ریاض ارم ہوراں دی شاعری کوں تگڑا کریندی ہے۔ اپݨے لوکاں دے ݙکھ درد تے اپݨے وسیب دیاں محرومیاں دی تلافی ہن ۔ انہاں غزلاں تے نظماں دی نویں کتاب وچ کیتی ہے۔ ایہہ شاعر دی حیثیت وچ اپݨے لوکاں تے وسیب دیاں محرومیاں دا ازالہ چاہندے۔ انہاں دی شاعری ایں پاروں اساں ساریاں کیتے ہک بھرواں ازالہ ہے۔ ''</nowiki> (٢٤) == '''جہانگیر مخلص:''' ==                        جہانگیر مخلص ہیلتھ اینڈ فیزیکل ایجوکیشن دے استاد بہاول پور کالج توں ریٹائر احمد پور شرقیہ تحصیل دے ہک قصبہ چنی گوتھ دی ہک چھوٹی جہیں وستی قاضی آلا توں نائچ فیملی نال تعلق رکھݨ آلا شاعر تے ادیب ہے۔ جدید شاعرری دے موضوعات وچوں مزاحمت تے احتجاڄ ہک وݙا موضوع ہے۔ تاں جو اڄوکی شاعری وچ مزاحمت کوں ٻہوں زیادہ اہم تے کار آمد سمجھیا ویندا ہے۔ جہانگیر مخلص سرائیکی زبان وچ مزاحمتی شاعری د ا ہک اگواݨ سمجھیا ویندا ہے۔ انہاں دی شاعری دی کتاب <nowiki>''</nowiki>پرہ باکھ<nowiki>''</nowiki> مزاحمتی شاعری دا شہکار ہے۔ اے ہک نعرہ ہے۔ انہاں قوتاں دے خلاف جیہڑیاں سرائیکی وسیب دے استحصال دا سبب ہن۔ اے ہک مرثیہ ہے ۔ سرائیکی وسیب دے ݙکھیں ، محرومیاں اتے المیے دا او اپݨی شاعری وچ وسیب دے وݙیریاں تے زمینداراں دے ظلم ستم دے خلاف آواز چاوݨ توں نی ݙڑدا۔                         انہاں دیاں مشہور نظماں جنہاں کوں علمی ادبی تے عوامی سطح تے پذیرائی ملی انہاں وچ <nowiki>''</nowiki>پارت، ایہ نی چاہندا، ،سوال، ہارس ٹریڈنگ، ارداس، اٹھویں ترمیم، وینا حیات دے ناں، پھٹی دابھا ، اندھی نگری، کیا پچھدیں، سرائیکی نینگر اتے کیویں تیݙا میں اعتبار کراں<nowiki>''</nowiki>، شامل ہن۔ == '''یسین بلوچ:''' ==                         یٰسین بلوچ ہک مہاندرے شاعر ہن۔ انہاں دا تعلق ڈیرہ غازی خان نال ہے۔ انہاں دے ہݨ تک پنج مجموعے شاع تھے چکن۔                        ١۔ اُشاک اکھیں                                     ٢۔ ݙکھ ڈیݨ                       ٣۔ شوق دیاں ونگاں                                               ٤۔ بھاگ                          ٥۔ شال اے چوتھا شعری مجموعہ مارچ ٢٠١٦ء اچ جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتے ۔                        یٰسین بلوچ غزل ، گیت ، ݙوہڑا ، نظم قطعت لکھدن۔ انہاں دی شاعری وسیب دی محرومیاں ، بُکھ تس، ،غربت دے نال نال معماملات عشق و محبت دا ٻیان ہے۔ یٰسین بلوچ دی شاعری بارے پروفیسر ڈاکٹر نسیم اختر صاحبہ فرمیندن: <nowiki>''</nowiki>بلوچ گھرانے وچ آکھ بھالݨ آلا اے نوجوان شاعر یٰسین بلوچ اپݨیں رسمیں ریتیں کنوں آگاہ ہے۔ انہیں دی پاسداری کریندے جتھاں کوئی گھاٹا وادھا ڈہدے تے اپݨے قلم کوں چا گھندے تے لفظیں کوں گواہ بݨا گھندے۔ جو میں ثقافتی یلغار وچ …… اپݨے کچے کوٹھے کوں سنجاݨ بݨی کھڑاں، اڄ تے پٹکا ہے اتے پٹکے دی عزت  بچائی کھڑاں، ساݙی تریمت دی سال سر تے ہے میں وی مونڈھے سجائی کھڑاں۔<nowiki>''</nowiki>(٢٥)                        یٰسین جڈان جو نوجوان شاعر اے پر موضوعات دے تنوع و چ کہیں کہیں جاء سنجیدہ اتے ٻہوں وݙا شاعر جاپݨ پویندے۔زمانے دے رنگین کوں ڈیہدے ہوئیں او انہیں دا اثر گھندے اتے ہک خاص حساس شاعر وانگوں صفحہ و فرطاس تے وکھیر ݙیندے۔ اوندی شاعری کوں پڑھݨ دے بعد آکھیا ونڄ سڳدےجو اوندا مشاہدہ ٻہوں تکھا ہے جیہرھا اوندے قلم کٹار بݨیندے۔ اوندے دماغ کوں نویں نویں موضوع ݙیندے۔ == '''ندیم سمیجو:''' ==                        ندیم سمیجو دا اصل ناں اللہ ڈتہ سمیجو ہے۔ آپ ١٩٥٣ء کوں حاڄی محمد بخش سمیجہ دے گھر ڄمیے۔ اپݨی دھرتی ماء نال محبت کرݨ آلا اے ۔انہاں دی شعری مجموعے دی کتاب <nowiki>''</nowiki>گوجھی<nowiki>''</nowiki> نومبر ٢٠١٦ء وچ شائع تھئی۔ ایں توں بعد سال ٢٠١٨ء وچ ہک شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سنبھل واݨ<nowiki>''</nowiki>شائع تھیا۔ جیندے وچ تمام شعری اصناف خاص طور تے حمد ، نعت ، چار یار، منقبت ، نظم، ملی نظم ، کافی ، گیت اتے سہرا وغیرہ شامل ہن۔ ایں مجموعے کوں جھوک پبلشر ز شائع کیتا۔ اے مجموعی طور تے نظم دا مجموعہ ہے۔ اتے انہاں دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ڳوجھی<nowiki>''</nowiki> غزلاں تے مشتمل اے ۔ == '''پروفیسر ظہور احمد فاتح:''' ==                        ابوالٻیان تے ہفت زبان سڈیجݨ آلے اڄوکے دور دے ایں شاعر دا تعلق تونسہ شریف توں اے ۔ا پ عبد الطیف خان سکھاݨی بلوچ دے گھر ٢١ مارچ ١٩٥٤ء کوں اَکھ بھالی ۔ تعلیمی لحاظ نال پی ۔ ایچ ۔ ڈی اسلامیات تے پیشے دے لحاظ نال پروفیسر رہ چکے ہن تے اڄ کل ریٹائر منٹ توں ادبی خدمات اچ سرگرم عمل ہن۔ انہاں دے سرائیکی شعری مجموعیاں وچ<nowiki>''</nowiki>پینگھ<nowiki>''</nowiki> جیکوں فاتح پبلی کیشنز تونسہ شریف نے سال ٢٠٢٠ء اچ شائع کیتا۔ اے غزلاں تے مشتمل مجموعہ ے۔ ہک ٻیا شعری مجموعہ ، <nowiki>''</nowiki>سنجان ساکوں<nowiki>''</nowiki> جیہڑھا جو سال ٢٠١٨ء وچ فاتح پبلی کیشنز ہی شائع کیتا۔ ایں توں علاوہ ظریف احسن دا مجموعہ کلام دا سرائیکی ترجمہ <nowiki>''</nowiki>موسم موسمل ملدے ہاسے<nowiki>''</nowiki> شامل ہن ۔ == '''غفور بلوچ:''' ==                        کوٹ ادو ضلع مظفر گڑھ نال تعلق رکھݨ آلے اڄوکے دور دے سر کڈھویں شاعر دا اصل ناں عبدالغفور ہے تے قلمی نان غفور بلوچ ہے۔ انہاں دی پیدائش سن ١٩٦٩ء کوں فیض بخش بلوچ دے گھر تھئی۔ شاعری دا آغاز انہاں ١٩٩٤ء توں کیتا۔ پیشے دے لحاظ نال مزدور طبقہ ہن تے شاعری وچ اپݨا استاد سئیں اللہ بخش یاد کوں رکھیندن۔ سرائیکی وچ شاعری ماء ٻولی نال محبت اتے وسیب نال جڑت دا نتیجہ ہے۔انہاں دی تصانیف وچ <nowiki>''</nowiki>عشق دی بانگ"، "عشق دی کھیݙ" ، "سوچ سنگھار "اتے "آسیں دی ست ماڑ<nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔ یکم جنوری ٢٠٢٠ء اچ شائع تھیوݨ آلی ایں کتاب اچ حمد ، نعت ، فریاد، منقبت ، نظماں ،غزلاں ݙوہڑے ، گیت، مسدس اتے قطے وغیرہ شامل ہن ۔ == '''ڈاکٹر نصراللہ جامی :''' ==                        ڈیرہ غازی خان شاند لنڈ توں تعلق رکھݨ آلے اڄوکے دور دے نوجوان شاعر ہن۔ انہاں اپݨی شاعری دا آغاز ٢٠١١ء کنوں کیتا تیا ے بزم کیفی دے فعال رکن وی ہن تے مذہبی گھرانے نال تعلق رکھیندن۔ جیڑھی جو انہاں دی شاعری وچ وی نظر آندی ہے۔ انہاں دا ہک شعری مجمعہ <nowiki>''</nowiki>دھائیں<nowiki>''</nowiki> ٢٠١٩ء وچ شائع تھی کے سامݨے آئے اتے ملتان جھوک پبلشرز نے ایکوں شائع کیتا۔             ایں کتاب وچ حمد ، نعت ، منقبت ، غزل ، گیت ، مسدس، ݙوہڑہ ، قطعہ عرض تمام اصناف تے ردیف قافیے نال شاعری کیتی ڳئی ہے۔ انہان دی شاعری دا اسلوب سادہ چسولہ تے وسیبی ہے۔ == '''عبدالمجید ساغر:''' ==                        عبدالمجید ساغرہک نوجوان تے اڄوکے دور دا شاعر ہے۔ والد دا ناں غلام رسول تے ١٩٨٤ء کوں جلال پور پیر والا وچ جمے۔ ایم۔ ایس ۔ سی تعلیم دے دوران شاعری دا ذوق ٻہوں زیادہ رکھیندن۔ عبدالمجید ساغر اوویں تاں اردو دے شاعر ہن پر انہاں اپݨے شعری مجموعیاں وچ سرائیکی کلام کوں وی جڳہ ݙے کے سرائیکی نال اپݨا ڳانڈھا مضبوط کیتے۔             انہاں دیاں شعری مجموعیاں وچ <nowiki>''</nowiki>راہی ایک ہی منزل کے" ، "اکھیاں وچ سمندر" ، "نکلے تیری تلاش میں" اتے "منزل گم گشتہ"  شامل ہن۔ انہاں وچوں <nowiki>''</nowiki>اکھیاں وچ سمندر " تے<nowiki>''</nowiki> منزل گم گشتہ <nowiki>''</nowiki> دے وچ موجود سرائیکی کلام دا جائزہ گھندے ہیں۔                         انہاں دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>منزل گم گشتہ<nowiki>''</nowiki> ویژن آرٹ گیلری ملتان دی اشاعت ہے تے ایں کتاب دی اشاعت دا سن ٢٠١٨ء ہے۔ <nowiki>''</nowiki>اکھیاں وچ سمندر<nowiki>''</nowiki> انہاں دی مرتب شدہ کتاب ہے ۔ جیندے مرتبین نواز احمد غازی تے راحت امیر تری خیلوی ہن۔ جیندی اشاعت غازی اینڈ نیازی فروہا ادب سوسائٹی ملتان نے کیتی۔ ساغر  دی شاعری وچ دلچسپی ٻہوں زیادہ ہے تے اے حقیقی ذوق رکھیندن ۔ انہاں دی لگن تے مستقل مزاڄی کوں ڈاکٹر انوار احمد کُجھ ایں طرحاں لکھدن: <nowiki>''</nowiki>ساغر نے مجھے دو تین مرتبہ اپنا منتخب کلام بھیڄ دیا تھا مگر ہر مرتبہ میں نے شعوری یا غیر شعوری غفلت سے اسے گم کر دیا۔ ممکن ہے ا س عرصے میں اس کی شاعری میں نئے رنگ بھی پیدا ہو چکے ہوں ۔ مگر میں پرانی معلومات کی بنیاد پر چند سطریں از راہ امتثال امر لکھ رہا ہوں کہ یہ میرے ان شاگردوں میں سے ہے جو مجھ سے بالکل مایوس نہیں ہوا۔ وہ جس مصومیت کے ساتھ دینی اور اخلاقی شاعری کرتا ہے۔قومی امنگوں پر لکھتا ہے۔ سرکاری میݙیا کے لیے قابل قبول لفظوں میں لکھتا ہے۔ اگر وہ اگلے تین چار مجمعے بھی اسی رنگ کے کہہ ڈالے تو مجھے یقین ہے کہ میرے استاد محترم سیدریاض حسین زیدی اس کے لیے آئندہ دیباچے لکھتے رہیں گے۔(٢٦) == '''شہباز شاذر:''' ==                        بصیرہ قلندرانی، ضلع مظفر گڑھ دے رہݨ آلے نوجوان تے ابھردے ہوئے شاعر ہن۔ سال ٢٠٢٢ء اچ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>عشق خوشبو ہے ݙو جہانیں دی <nowiki>''</nowiki> اردو سخن چوک اعظم لیہ دی اشاعت ہے۔ اے نوجوان جذبات ، احساسات ، زندگی دے رنگ ، امنگاں دی ترجمانی سوہنڑیں انداز نال شاعری راہیں کیتی ہے تے ٻہوں پسند کیتا ویندا پئے۔شاذر دی شاعری بارے مصروف شائع سئیں شبیرشرر ہوریں فرمیندن جو: <nowiki>''</nowiki>شاعر امن و محبت دے سفیر ہوندن۔جیہڑھے رنگ نسل ذات اتے زبان دے فرق توں بالا تر تھی کے محبت دا پیغام ڈیندن۔ انہاں وچ ہک سنڄاپو ناں شہباز شاذر  دا وی ہے۔ جئیں آپݨے پہلے شعری مجمعے وچ امن، سکھ ،سلامتی اتے حق سچ دا پیغام وسیب تک پہنچاوݨ دی اہر کیتی اے۔ کتاب وچ شامل اشعار شاذر دے روشن مستقبل دی نوید دیاں شانداں ڈیندیاں کھڑن اتے نظماں ربط اتے تسلسل دا بہترین نمونہ ہن۔ غزلاں وچ اَݨ گݨت موضوعات دا سمندر ٹھاٹھاں مریندا ݙسدے۔<nowiki>''</nowiki> (٢٧) == '''رضوانہ تبسم درانی:''' ==                        رضوانہ تبسم دورانی دا اصل ناں رضوانہ کوثر تے تخلص تبسم ،ذات دے دورانی پٹھان ، اتے جم پل ڈیرہ غازی خان دا ہے۔ انہاں ازدواجی زندگی دے نال تعلیم کوں وی جاری رکھیندے ہوئیں ایم اے  سرائیکی ، ایم اے اردو اتے ایم فل سکالر دی ڈگری حاصل کیتی۔ پیشے دے طور تے ریڈیو پاکستان دی براڈ کاسٹر ہن۔ ایں توں علاوہ انہاں علمی ادبی سرگرمیاں اچ شاعری ، نثر نگاری، کالم نویسی، شامل ہن۔ ایں تو ودھ انہاں چئیر پرسن رشید بیگم ویلفئیر ٹرسٹ ، صدر روٹری کلب ملتان چناب، صدر انرویل کلب مڈ ٹائون ملتان ہن۔    رضوانہ تبسم دورانی دا ناں سرائیکی خواتین لکھاریاں اچ نمایاں ہے۔انہاں دے سرائیکی شعری مجموعیاں اچ <nowiki>''</nowiki>چیݨاں چیݨاں ونگ<nowiki>''</nowiki> سال ١٩٩٨ء اچ شائع ہئی۔ سال ٢٠٠٨اچ <nowiki>''</nowiki> کونج چنانہہ دی <nowiki>''</nowiki> تے سال ٢٠١٠ء اچ تبسم دے ݙوہڑے شائع تھی چکے ہن۔ ایں توں علاوہ سال ٢٠١٨ اچ ہک نواں مجموعہ <nowiki>''</nowiki>بانہ وچ بڈھے گانے <nowiki>''</nowiki> شائع تھیا۔ انہاں دے ایں توں علاوہ پنج چھی مجموعے زیر طبع ہن۔ رضوانہ تبسم کوں سرائیکو دی پہلی تریمت شاعری ہووݨ دا اعزاز حاصل ہے۔                         انہاں دے تخلیقی کم بارے پروفیسر ڈاکٹر سید مقبول حسن گیلانی الویندن جو: <nowiki>''رضوانہ تبسم دورانی اپنی تخلیق دے اظہار دے کئی طریقے اختیار کیتے۔ غزل ، نظم،ݙوہڑہ ، افسانہ، ناول تے کالم کوں اظہار دا ذریعہ بݨایا تے ہن انہاں دی تحریراں آوݨ آلی کتاب سرائیکو تے مشتمل اے۔ سرائیکو وچ انہاںہک نواں تجربہ کیتے۔ مونڄھ ، پاݨی ، دھرتی ،تانگھ، دھپ تے موسم جئیں موضوعات انہاں دی سرائیکی کوں سوہݨا بنڑیندن۔  رضوانہ تبسم دورانی ایں نویں صنف کوں اپݨے فکر تے خیال نال سوجھل کیتے۔ ترائے مصرعیاں و دل دی ڳالھ  کرݨ اوکھا کم اے پر رضوانہ تبسم دورانی نے اے مشکل کر کر کے ݙکھائے۔''</nowiki>(٢٨) == '''سعید ثروت :''' ==                        سعید ثروت ساݙی دھرتی دا بھاگوند شاعر ہے تے خانپور دی بھاگ وند دھرتی نال تعلق رکھیندن۔ جتھاں کئی نامور ادیب تے شاعراں جنم گھدے۔  اے خواجہ غلام فرید ، مولی لطف علی، مولوی محمد یار فیردی، امان اللہ ارشد جئے وݙے شاعراں دی جمݨ بھوئیں ہے۔                     سعید ثروت حافظ محمود الحسن دے گھر ١٩٨٧ء کوں جمے ادبی سوجھ بوجھ تے ذوق ورثے اچ ملیا ۔ انہاں میٹرک دی تعلیم دے نال قرآن مجید وی حفظ کر گھدا۔ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>تانگھ دی تسبی<nowiki>''</nowiki> سال ٧ء اچ شائع تھیاء تے ݙوجھا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سِک سنگستاݨی<nowiki>''</nowiki> سال ٢٠١٨ء اچ جھوک پبلشرز دی طرفوں شائع  تھیا۔ انہاں دے ݙوجھے مجموعے <nowiki>''</nowiki>سِک سنگتاݨی<nowiki>''</nowiki> اچ شاعری دیاں تقریباً تما اصناف تے کم کیتا ڳئے۔ جیویں جو قطعے ، ݙوہڑہ ، سرائیکو، حمد ، نعت، نذرانہ عقیدت، نظم ،غزل، سہرا وغیرہ۔ انہاں دیں ایں کتاب اچ شاعری دے سارے رنگ ہن تے اے سرائیکی ادب اچ خوبصورت ودھارا کریندی اے۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان o7i21z8pmhnsmhwns93832cxtso4kho 0 33424 73152 70770 2026-10-17T14:02:34Z Sraiki 12 73152 wikitext text/x-wiki                         سرائیکی شاعری دا ہک ٻہوں وݙا اتے مضبوط حوالہ مونڄھ تے مزاحمت ہے۔ حضرت [[خواجہ غلام فرید]] توں گھن کے اڄوکے عہد دے سارے شاعراں دی شاعری وچ ایہ حوالہ ٻہوں طاقت نال مشترک ہے۔ سرائیکی شاعری وچ ایں مضبوط حوالے نال رانا محبوب اختر نے کتاب <nowiki>''مونڄھ تے مزاحمت تک '' لکھی ہے۔ ایہ کتاب ٢٠١٨ء وچ شائع تھئی ہے۔ جیندے وچ او لفظ'' مونڄھ''</nowiki> دی توجیح ٻیان کریندن ۔ <nowiki>''مونڄھ'' سرائیکی دا عجب لفظ ہے۔ انگریزی دے قریب ترین لفظ (Melancholy) اتے فرانسیسی (Melancholie) ہے۔ ''مونڄھ'' دی گہرائی افسردہ دلی کنون ودھ کے ہے۔ پرتڳالی زبان وچ (Saudade) بے کلی ، اداسی کوں آکھیا ویندے۔ جیہڑا ''مونڄھ''  دے قریب ترین ہے۔ ''مونڄھ'' وطن دی یاد ہے۔ وچھڑݨ والیاں دا ݙکھ ہے۔ ماضی نال پیار ہے۔ محبوب کوں ملݨ دی آس ہے۔ یاد رکھنݨ اتے بھُل ونڄݨ دے وچکار کوئی برزخ ہے۔ ٻہوں وݙی کائنات وچ کلہے ہووݨ دا احساس ہے۔''</nowiki> (٣٢)                        مونڄھ اتے مزاحمت دے تناظر وچ ایہ کتاب سرائیکی دینامور شاعرں احمد خان طارق ، اقبال سوکڑیؔ، اسلم جاویدؔ، اشوؔلال، اصغر گرماݨی، جہانگیر مخلصؔ، سعید اختر سیالؔ ، شاکر شجاع آبادیؔ، شمیم عارف قریشیؔ، عاشقؔ بزدار، عزیز شاہدؔ ، رفعت عباسؔ، دا کلام وچوں مونڄھ مزاحمت دا نروار ہے۔ اتے<nowiki>''</nowiki> مونڄھ<nowiki>''</nowiki> کیا ہے ؟، <nowiki>''</nowiki>مزاحمت<nowiki>''</nowiki> کیا ہے؟ جیہیں اہم سوالات دا جواب ایں کتاب وچ مفصل ݙتا ڳئے ایں تناظر وچ سرائیکی دے مندرجہ بالا شعراء دا نمونہ کلام وی ݙتا ڳئے ۔ ایہ کتاب ١١٥ صفحیاں اتے مشتمل ہے۔ جینکوں سرائیکی شاعری دے نال نال سرائیکی وسیب دا مقدمہ وی آکھیا ونڄ سگیندے۔ صفحہ نمبر ٣١ وچ لفظ <nowiki>''</nowiki>مزاحمت <nowiki>''</nowiki>بارے رانا محبو اختر لکھدن: <nowiki>''</nowiki>غم روز گار کیتے جھیڑا مزاحمت ہے۔ جو مزاحمت خوشی دی سرگرم جدوجہد ہے اتے مونڄھ خوشی دی لُکی ہوئی خواہش ہے۔ مزاحمت ، مونڄھ کنوں انکار ، اڄ دے غم نال نبرد آزما تھیوݨ دا ناں ہے۔(٣٣)                        سرائیکی وچ مزاحمتی شاعری دی وجوہات وچوں ایں وسیب وچ غربت ،وسائل دی نا منصفانہ تقسیم اتے ترقی دے مواقع ناں ملݨ ہے۔ جیندی وجہ نال مزاحمت دی شاعری ٻہوں کیتی ڳئی ہے۔ سرائیکی شاعری وچ مزاحمت بارے نامور محقق اسلم رسول پوری ہک بئے رخ توں ڈیہدن اتے لکھدن: <nowiki>''</nowiki>سرائیکی تحریک دی شکل و چ نشابرتھیا، (ایہ پوسٹ کانونیل رویہ ہا)، ایہ مزاحمتی تحریک دا ݙوجھا رخ ہا۔ ایہ سرائیکی روایت اتے کلچر دی احیاء دی تحریک وی ہئی اتے اٰں تحریک وچ خواجہ فرید ہک سرائیکی قومی شاعر دے طور تے ابھریا۔ ایہ تحریک اپݨی سیاسی اکائی حاصل کرݨ ا مقصد وی سامݨے گھن  آئی۔ ایں شاعری دے نمایاںناں اسلم جاوید،ارشاد تونسوی، عاشق بزدار، ممتاز حیدر ڈاہڑ، وغیرہ ہن۔ ایں شاعری دا موضوع جاگیردارانہ استحصال دے خلاف آواز، اپݨی سرائیکی شناخت دی بحالی آپݨی اکائی دا حصول اتے اپر پنجاب کنوں نقل مکانی کر تے سرائیکی وسیب وچ آوݨ والے پنجابیں دا اتھوں دی زمین، نوکریں اتے قبضے کرݨ دے خلاف آواز چاوݨ ہے۔ اسلم جاوید ، اپݨی محرومی دی ڳالھ  ایں طرحاں کریندن، میں تِسا میݙی دھرتی تِسی تِسی روہی جائی میکوں آکھ نہ پنج دریائی(٣٤)                        سرائیکی وچ مزاحمتی شاعری دے موضوع اور مزاڄ دی وضاحت ڈاکٹر طاہر تونسوی دی کتاب وچ ٻہوں واضح ہے۔ ایں کتاب دے ݙوجھے ایڈیشن ، اشاعت فروری ، ١٢٠٠٠ء وچ لکھدن: <nowiki>''</nowiki>سرائیکی وچ مدافتی اتے مزاحمتی شاعری دا مطالعہ کیتا ونڄے تاں کئی طرحاں دے رحجانات اتے روئیے سامݨئے آندن۔ جنہاں کوں کئی ذیلی سرخیاں وچ ونڈایا ونڄ سڳیندے اتے ایندے کئی پُکھ وی ہن۔ ١۔ لسانیاتی ، پہلو جو ،سرائیکی ہک انج زبان ہے ٢۔ معاشی پہلو جو ،جنوبی پنجاب دے تمام وسائل ایندی تعمیر و ترقی اتے خرچ کیتے ونڄن۔ ٣۔ دھندی سٹیٹ اتے چولستان دی زمیناں دی مقامی آبادی کوں الائمنٹ ٤۔ جنوبی پنجاب وچ آباد کاراں دا مسئلہ ٥۔ بیورو کریٹس دا استحصالی رویہ ٦۔ پاکستان دے وسیع تناظر وچ جبر و تشدددے خلاف احتجاڄی رویہ ٧۔ سرائیکی صوبے دا قیام ایندے علاوہ وہ کُجھ ٻئے پہلو ہو سڳدن۔ <nowiki>''</nowiki>(٣٥)                        اے او وجوہات ہن جنہاں دا ادراک سرائیکی وسیب دے تخلیق کاراں کوں تھیا۔ سماڄی نا انصافی جبر تے گھٹن دے ماحول کنوں بغاوت ، شاعرانہ احساسات کوں بدل ݙتا اتے ایہ احساس انفرادی سطح توں اڄتماعی المیئے دا روپ دھار ڳیا۔ اینکوں رد عمل دی شاعری وی آکھیا ونڄ سگدے۔ جیہڑی سرائیکی وسیب دے لوکاں دے جذبات دی نمائندگی کریندی ہئی۔ مزاحمتی شاعری نویاں تراکیب ، نویاں علامتاں نویں استعاریاں، نویں موضوعات وجہ نال توجہ حاصل کیتی۔ ایں حوالے نال اسلم رسولپوری لکھدن: <nowiki>''</nowiki>سرائیکی زبان ہک مزاحمتی رویہ اختیار کر تے اینجھی شاعری تخلیق کیتی۔ جیڑھی ایں ذات پات دے نظام دے بر خلاف کمزوری تے نمڑپ وچوں یا ݙوجھے لفظاں وچ محکومی وچوں اپݨی نجات دی راہ گول گھندی اے۔ ہر نو آبادیاں ثقافت تے زبان اتھوں دی محکوم ثقافت تے زبان کوں کمتر ، جاہل ، گنوار، اتے غیر ترقی یافتہ آکھ تے انہاں تے اپݨی نفسیاتی برتری مسلط کر یندی ہے تے اینجھی محکومی وچوں سرائیکی شاعری اپݨے لوکیں دی بے طاقتی کوں طاقت تے نجات دا وسیلہ بݨا تے انہاں کوں بچایا۔ ایں فنا و چوں ، نفی وچوں اثبات دی راہ کڈھی تے عاڄزی ، انکساری تے احترام انسانیت دی ہک عظیم ثقافت کوں جنم ݙتا۔ <nowiki>''</nowiki>(٣٦)                        سرائیکی وسیب نو آبادیاتی نظام دی زد ووچ اآیاں تاں ایں وسیب دی تاریخی ، تہذیبی ، ثقافتی ، شناخت کوں ونڄاوݨ دی کوشش کیتی ڳئی۔ انگریزاں اتے سکھاشاہی نے سرائیکی خطے دی تاریخی حیثیت اتے سرائیکی زبان کوں کئی حصیاں وچ ونڈ ݙتا ۔ نو آبادیاتی نظام دا مقصد پوری دنیا دے بئے ملخاں دی طرحاں بر صغیر پاک و ہند وچ عدل اتے انصاف قائم کرݨ ، ظلم اتے جہالت دا ختمہ کرݨ ناہی، بلکہ نو آبادیاتی نظام دے پس پردہ مادی وسائل اتے قبضہ گیری، حرص ، لالچ، طاقت دی بݨیاد اتے اپݨی حاکمیت قائم کرݨ ہئی۔                         باہر دیاں قوماں ہزاراں سال تک سرائیکی وسیب اتے حملہ آوری کیتی اتے حملہ آور لٹ مار کیتے اَمدے ریہے۔ اپݨی حاکمیت اتے اِتھ وسدے لوکاں کوں غلام بݨاوݨ دے جتن کریندے ریہے۔ ایں خطے اتے مفتوحہ ہووݨ پاروں غلامی اتے نو آبادیاتی نظام دے اثرات انگریزاں دے ہتھوں واپس ول ڳئے مگر جاگیرداری نظام باقی چھوڑ ڳئے۔ جیندی وجہ نال وسیبی سماڄ وچ غربت اتے امارت دی ٻہوں وݙی خلیج اڄاں تک باقی ہے۔ غربت محکومی، ہجرت ، ݙکھ اتے مونڄھ کوں جنم ݙتے۔ جیندے اثرات سرائیکی خطے وچ نشابر ہن۔ شعر و ادب دی تخلیق کہیں وی سماڄ دی وسوں دا عکس ہوندے۔اتھ پاروں تبدیلی دے اثرات محسوس کیتے ویندن۔ علمی سطح اتے سرائیکی ادب وچ تغیرو تبدل بارے اسلم رسول پوری لکھدن: <nowiki>''سرائیکی ادب وی پچھلے پنجاہ سالیں وچ اپݨی شکل تبدیل کر گھدی ہے۔ سرائیکی شاعری دی اصناف وچ مثنوی، کافی، اتے ݙوہڑے دی بجائے غزل ، اتے آزاد نظم کوں مقبولیت ملی ہے۔ ݙوہڑے اتے کافی جدید شکل اختیار کرکے اپݨے بچݨ دا ترلا کیتے۔ سرائیکی وچ سرائیکو دی شکل گھن کے ہائبرڈ آئڈنٹٹی کوں ودھائے۔ ''</nowiki> (٣٧)                        نو آبادیاتی نظام بارے آکھیا ویندے۔ جو ایندے آوݨ نال مختلف قوماں اتے تہذیباں ہک ݙوجھے قریب تھئیاں۔نظریات ، خیالات وچ روابط پیدا  تھئے۔ مگر اتھاں ہک سوال پیدا تھیندے جو کیا نو آبادیاتی نظام دے تحت قبضہ گیری، مہم جوئی د ے جواز تاں گھڑے ڳئے۔کیا اعلیٰ انسانی قدراں ، انسانی بݨیادی حقوق دی پاسداری کیتی ڳئی؟، تاں ایں سوال دا جواب تاریخ دے مطالعے توں بعد نہیں ملدا۔ سرائیکی وسیب اتے مختلف قوماں دے جنگجو اں نے اپݨی زبان ، اپݨی تہذیب، تمدن اتے کلچر رائج کرݨ دی کوشش کیتی۔ جیندے ایں خطے وچ آپݨی شناخت دے گم تھیوݨ دا احساس پیدا تھیا تاں اِتھ وسدے لوکاں خاص طور تے تخلیق کاراں ، سوچ وچار کرݨ آلے دانشوراں ، شاعراں نایں بے چینی دے اسباب دی تلاش شروع کیتی اور نو آبادیاتی نظام دے سیاسی، معاشی، معاشرتی ، ثقافتی، نفسیاتی سطح اتے نقصانات بارے سوچن اتے لکھݨ پئے ڳئے۔ ایں تناظر وچ اسلم رسولپوری لکھدن: <nowiki>''</nowiki>نو آبادیاتی نظام دے ختم تھیوݨ دے بعد دے زمانے کوں 'جیہڑھا جو ہݨ تک جاری ہے) ما بعد نو آبادیاتی دور آکھیا ویندے۔ ما بعد آبادیاتی عہد وچ ہک خاص فکر پروان چڑھی۔جیہڑھی نو آبادیاتی عہد دے سیاسی ، معاشی، معاشرتی ، ثقاتی تے نفسیاتی ، اثرات دا مطالعہ کریندی اے اتے نو آبادیاتی عہد وچ آباد کاریں دی طرفوں نو آبادیں وچ نام نہاد علمی تے تحقیقی سرگرمیں دے پس منظر تے مقاصد کوں اڄاگر کریندی ہے۔مابعد جدیدیت نال قریبی رشتے دی وجہ کنوں ایہ مقامی بندے دی سنجاݨ تے وجود دے جواز دی اثبات کریندی ہے۔ (اپݨے وجود دے اثبات دا مطلب کلچر اتے روایات دی بحالی ہے۔لیکن ایندا مطلب فرسودہ تے قدامت پرستانہ رسمیں دا حیاء کوئینی۔ اتے نہ نویں ٹیکنا لوجی کوں اپناوݨ کنوں گریز ہے۔ بلکہ اپݨے کلچر اتے صحت مند روایات دی بݨیاد تے نویں حالات مطابق حیاتی گزارݨ ہے۔ جیندے وچ اپݨی قومیتی شناخت قائم راہوے اتے ماضی دا علمی ادبی کم وی اگونہاں تھیوئے۔<nowiki>''</nowiki>(٣٨)                        مابعد نو آبادیاتی دور دے سرائیکی ادب ، بالخصوص سرائیکی شاعری دے مطالعے توں پتہ لگدے ۔ جو ایں فکر دے نتیجے وچ یاایں وسوں دے شاعراں مقامی بندے دی سنجاݨ دا رشتہ اپݨے کلچر، تہذیب اتے ترقی پسندی نال جوڑیا۔ ساݙا جیوݨ تھل تھل دے اُچے ٹٻے ساݙا تاج محل مݨاں کوہاں دے پندھ ہن ساݙے کوئی نہ رلے ڄلے جینعیں کوئی نہ رَلے اساں تاں اپݨے تھل کوں اپݨی اکھ دا پاݨی ڈیسوں آپݨا آپ ویسوں             (٣٩)                        اپݨی دھرتی نال جڑت ، ایندے رسماں، ایندی تاریخ ، تہذیب ایندے موسماں، نو آبادیاتی نظام دے زیر اثر مقامی حکمراناں نے جو وانجھ مقامی بندے نال کیتے۔ اوندے ظلم ستم دی کتھا۔ ٢٠٠٠ء توں گھن تے اڄوکے دور تک دے نمائندہ شاعراں ارشاد تونسویؔ ، حسن رضا گردیزیؔ، عابد عمیقؔ ، ممتاز حیدر ڈاہرؔ، اشو لالؔ، اقبال سوکڑیؔ،عزیز شاہدؔ، عاشقؔ بزدار، ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصرؔ، رفعت عباسؔ، سعید اختر سیالؔ، شبیر حسن اخترؔ، اسلم جاویدؔ، جہانگیر مخلصؔ، خالد اقبالؔ، مالک اشترؔ، نذیر فیض مگیؔ ، غیور بخاریؔ اتے ٻئے ٻہوں سارے شاعراں دا کلام ایں مابعد نو آبادیاتی فکر دی نمائندگی کریندے۔ ایں فکر دے تناظر وچ سرائیکی وسیب دے نمائندہ شاعراں دا نمونہ کلام ملاحظہ کرو: '''نظم : (عزیز شاہد)''' دھردے گونگے دھرتی واسو اساں تاں سندھڑی مݨ دے وسدے دھرتی واس پراݨے ساݙے تھل دامان تے رلیخاں بیٹ بوٹی لئی لاݨے جھوکاں بھاݨے وستیاں ٹھٹھیاں کڑھیا ، گوٹھ اساݙے کݨک جوار تے ٻاجری ساݙی چݨے موٹھ اساݙے بُتھے بھردے قلعے ساݙے کپر چٹ اساݙے ٹھیڑیاں ٹھل تے ٹبے ٹولے ٹوبھے بھٹ اساݙے اڄ دا پل تاریخی پال اے اڄ دا پل نہ رولو! اندھے خاب اکھیں پئے لہندن ،ہݨ تاں اکھیں کھولو! اڄ دے پل دی پینگھ رساؤ کل بیشک موجاں ماݨو دھر دے گونگے دھرتی واو سو پل دی پیر سنڄاپو (٤٠)                        مزاحمت دے حولے نال اڄوکے شاعری وچوں ہک شاعر سئیں خادم حسین مخفی ہوراں نے اپݨے مجموعہ کلام وچ زیادہ تر شاعری مزاحمت دے حوالے نال کیتی ہے۔انہاں سرائیکی وسیب دے لوکیں کوں جڳاوݨ اتے اپݨا حق حاصل کرݨ کیتے آہر کیتے۔ ا نہاں دے ہک مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>لکھیا چوکھا<nowiki>''</nowiki> وچ ہک نظم دا نمونہ کلام ݙیکھو: اٹھو دیس میݙے دے محکوم لوکو! ݙکھاں درداں مار یئے تے محروم لوکو! گھنو تخت لہور توں ہݨ آزادی کرو چہ نہ ہݨ اصلوں مظلوم لوکو! کڈݨ تک بھُڳیسو بھوڳ بُکھ دے ایہو ݙساؤ اے معصوم لوکو! جڈݨ تک نہ بدلا وئے کئی قوم خود کوں نی بدلیندا رب اوندا مقسوم لوکو! جیہڑا حق تساڈ پیا کھاندے غاصب گھٹو رل تے سب اوندا حلقوم لوکو!(٤١) '''نظم : احمد خان طارق''' چڑیاں اٹھو دھاں کرو چیڑیاں اٹھو کئی دھاں کرو چپ نہ کرو چپ نہ کرو خالق جہان دی خیر کر ہتھ جوڑ کے چٹکیاں کرو تن بے کفن ݙیکھو کتھائیں ونڄ کے پراں دی چھاں کرو رٹھڑے منانوݨ دا دوا ساوݨ دے سنگ سنگتاں کرو ہتھ وچ جئے کئی ہتھیا ر نئیں چیں چیں کرو ، چاں چاں کرو جیکر خوشیاں محبوب ہن مونڄھیں دیاں وی قدراں کرو طارق سویرے شام آ ویڑھے میݙے چُڳیاں کرو(٤٢) '''مزاحمتی سرائیکو ، مالک اشتر''' مونڄھ دیاں پوݨیاں،ݙکھ دے دھاگے ، کال کریہہ دیاں سویاں موئی کیا جاݨئے کتنا اوکھا ، جیوݨ ہاڑ ونٹیندے سیتے ہونٹ دلیں دے ٹالھیاں وانگوں ، لھجیاں وانگوں سر کٹوائے ہن اساں سِیجھ کوں حال ہن، جیویں اساں روز کُہیندے رہ ڳئے رت پرنالے وہہ ڳئے ساݙے منہ فحراش سر سینہ دے وانگوں مونڄھے تھی ڳئے ساݙی بھوئیں دے پاݨی تئیں کوئی فوجی لشکر ترٹ ڳئے سَت ندیاں کوں لُٹ ڳئے کالے کوٹاں ، کالے بوٹاں وانگوں اندر کالے ہتھ انصاف دی ترکڑی دے ذنریراں نال ٻدھیندن ساݙی سونہہ کھسیندن                     (٤٣) '''نظم :غیور بخاری''' مونڄھ وت نویاں آساں دا ڈیوا بل ڳیا مونڄھ دا کوجھا اندھارا ٹل ڳیا ہک نویں سجھ سوجھل گھن آنوݨے کیا تھیا جئے اڄ دا سورج ڈھل ڳیا یاد تیڈی ہجر دا بݨ ڳئی علاڄ ہک تصور مونڄھ دی جاہ مل ڳیا دوستاں تے حر ف آندے کیا ݙسائوں دشمݨاں دا وار کیویں مل ڳیا خیر تے شریک نی سڳدےغیور کون آہدے کوڑ تے سچ رل ڳئے(٤٤) '''نظم : جانباز جتوئی''' شاعر کیوں نہ حق سچ بولے سیاست ڈتن ایجھیں رولے اڄ دا پیر فقیر وی یارو مسند چھوڑ تے کرسی گولے(٤٥) '''ماہیا:''' ݙکھ سنجݨاں دے کھا ویندن مونڄھا نہ تھی سوہݨا ، ڈینہہ اوکھے وی آو یندن (٤٦) '''نظم :ساحر رنگ پوری''' ختم تھیا جیلے راڄ تیݙا وٹیج ویسی مزاڄ تیݙا تیݙے سِر تے صدانہ رہسی ساݙے قدمیں تے آکے ڈاہسی ݙیکھیں ہک ڈینہہ اے تاڄ تیݙا خدا کریسی جو وقت ولسی ہر کیہیں دی متھاڄی ٹلسی کوئی نہ رہسی متھاڄ تیݙا تیکوں کوئی وی راہ نہ ملسی سر لُکاوݨ دی جاہ نہ لبھسی اڄاڑ ڈیسوں سماڄ تیݙا تیڈی پگ کوں لتاڑ ڈیسوں تخت تیݙے کوں ساڑ ڈیسوں ایہو ہے بس علاڄ تیݙا ݙیکھیں ہک ڈینہہ اے شاد تھیسی غلام دھرتی آزاد تھیسی خوار تھسیی اے تاڄ تیݙا توں جتنے کر گھن فتور ساحر میں ݙیکھساں اے فرو ساحر جو کیں لُکدا ہے پاڄ تیݙا (٤٧) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان lfvo8mqmd4ntgphvrthkbpzyl2shoso 0 33427 73129 70773 2026-10-17T13:41:41Z Sraiki 12 73129 wikitext text/x-wiki                         ماں ٻولی نال پیار، کہیں وی خطے وچ راہوݨ والے دی بݨیادی سنجاݨ ہوندی ہے۔ ماء ٻولی اوندی اظہار دی ہر ہر کیفیت اتے حرکت دا بݨیادی ذریعہ ہوندی ہے۔ ات واسطے ماء ٻولی نال محبت اوندا پیدائشی حق ہوندے۔ ایہا ماء ٻولی ہے جیندے وچ کوئی وی پال ، اپݨی ماء کولوں لوری، مہر ، محبت اتے ٻئے کئی محسوسات سِکھدے۔                         سرائیکی ساݙی وسوں وسیب دی ماں ٻولی زبان ہے۔ ایندے راہیں تخلیق کار، شعراء اپݨیاں ٻہوں سارا تخلیقی کم کریندے پئین۔ آپݨی ماں ٻولی زبان سرائیکی نال محبت دی وݙی مثال تاں ایہا ہے۔ جو او [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] زبان وچ تحریراں ، لکھتاں ، لکھدے پئین۔ ݙوجھا اے۔ جو او اپݨی ماء ٻولی سرائیکی زبان دی مٹھاس ایندی فصاحت ، بلاغت بارے وی شاعری دے ذریعے خراڄ تحسین پیش کریندے ہن۔                        کُجھ شاعراں دا نمونہ کلام ملاحظہ فرمائی: '''نظم: شاعر: ڈاکٹر خالد اقبال''' ݙیس سرائیکی مٹھڑی ٻولی ݙیس سرائیکی مٹھڑی ٻولی توں ایں ساݙی اڄرک چولی ݙیس سرائیکی مٹھڑی پولی باغیں خوشبو ست رنگی رنگلی تتلی ہے پر تولی ݙیس سرائیکی مٹھڑی ٻولی توں ایں روہی تھل دمان وسوں وستی ٹولی ٹولی ݙیس سرائیکی مٹھڑی ٻولی توں ایں ساݙی جھمر تاڑی اساں ہیں بس تیݙے ݙولی ݙیس سرائیکی مٹھڑی ٻولی تیݙا ساڈا پیار امر ہے نکے دی توں ہمجولی ݙیس سرائیکی مٹھڑی ٻولی(٥٧) '''نظم:''' اساں گیت سݨݨ سئے ملکاں دے کہیں گیت اچ ٻولی وسری نیں ٻہوں ٹیکسٹ جہان دا پڑھیا ہے پیو ماء دی ٻولی وسری نیں اساں ݙکھ توں آپ ڈیوال ݙتےاساں مونڄھ کوںآپ مکاݨ ݙتی اساں ہر شئے آپ وساری ہے ساکوں ڈھیر یا متھولی وسری نیں بھانویں پنئیا شرناں پاتیاں ہن، بھانویںگوریان نال رومیٹ رہیوں ساکوں اپݨا ڈیڈھا بُھلیانئیں، ساکوں اپݨی چولی وسری نئیں ٻہوں نکیاں لا ساکوں پکڑ کنیں ماء سیݨ ڳالولا ڈیندی ہئی کوئی جیڑھ گوگل نال اظہر منہ نال چگولی وسری نئیں(٥٨) '''نظم :شاعر: رفعت عباس''' '''لولیاں والا الہ''' قصاں والے پاݨی قصیاں والیاں بیڑیاں گیتاں والے ویڑھے گیتاں والیاں بتیاں ماء ٻولی دے جنگل ما ء ٻولی دے پکھی ہردم ساݙے کٹھے ٻولیاں والال الہ           (٥٩) '''رضوانہ تبسم دورانی:'''                         رضوانہ تبسم درانی سرائیکی دی پہلی خاتون ہے۔ جیکوں سرائیکو لکھن دا اعزازحاصل ہے۔ انہاں تقریباً ہر موضوع تے شاعری کیتی ہے۔ ماء ٻولی دے حوالے نال انہاں دی کتاب <nowiki>''</nowiki>ہتھ وچ بدھے گانے<nowiki>''</nowiki> وچ ماء ٻولی تے سرائیکی نال محبت تے عقیدت رکھیندے ہوئیں اظہار کیتے۔ نمونہ کلام ݙیکھو: مٹھی ماء ٻولی توں جند کراں قربان ایہا ساݙی شان           (٦٠) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان bptbvgruqa16mdo2iuzhmfl4qlrtwjj 0 33428 73117 70774 2026-10-17T13:32:59Z Sraiki 12 73117 wikitext text/x-wiki                         [[سرائیکی وسیب]] وچ غریب ہووݨ دااحساس ڈینہہ بہ ڈینہہ ودھدا ویندے۔ خاص طور تے دیہاتاں وچ ، کیوں جو اتھان تعلیم حاصل کر تے معاشرے وچ اڄݨ ودھݨ دے مواقع کوئنی۔ علاڄ معالجے کیتے ہسپتال کوئنی۔ روزگار دے مواقع کوئنی۔ انہاں وجوہات پاروں مایوسی پیدا تھئی۔ غرب دے احساس، گھٹن نے شاعری وچ ظاہر دا رستہ بݨائے، جنہاں وسیبی شاعراں نے غربت افلاس کوں شاعری دا موضوع بݨائے۔ انہاں کوں ٻہوں پذیرائی ملی ہے۔ نمونے دے کُجھ اشعار ملاحظہ فرمائو: مل مزدوری کر کیں تھکا ہویا کیویں بولے رات دی کالی چادر گھت کیں سمدے بُکھ دے اولے جتنا بھارمشین دا ہوندے ، کہیں مزدور دے سر تے اتنا بھار غریبی دا کوئی اوندے ہاں کوں پھولے اوکوں کہیں سرمایہ دار دی ونڈ دا کیا پتہ ہے؟ جیرھا ا پݨی قسمت کھڑا اَسماناں دیوچ ڳولے ذرداریں دی چھوکٹ دا کل کالا مال نکلسی کوئی مُلاں کوں پکڑے اوندی اندریں دی ڳنڈھ کھولے ہک ہتھ ہے سرمایہ دار دا ݙوجھا ہے مُلاں دا ساݙے سیت دی ترکڑی کھاوے منصب توں ہچکولے کوئی تاں ہووے جیڑھا جبر دے ہتھوں پتھر چھکے کوئی مزدوراں دی چتھڑی ہوئی لاشاں کیتے ٻُولے نئیں ݙٹھا مزدور دے متھے قسمت دا کوئی پھل! اوندا ہاں انگارا ہوندے، اوندیاں اکھیں کولے(٦١)                        ایں حوالے نال ساݙے وسیب دے مہاندرے شاعت تے دانشو رسئیں عاشق بزدار نے غریبی ، محرومی ، افلاس کوں اپݨی شاعری راہیں تنقید دا نشانہ بݨائے ۔ انہاں اپݨے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>قیدی تخت لہور دے <nowiki>''</nowiki> وچ ہک نظم<nowiki>''</nowiki>خواب<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال لکھ کے غربت دے مارے پیو ماء دیاں دھیریں نال ازل کنوں لا اڄ تائیں تھیوݨ آلیاں نا انصافیاں تے زیادتیاں کوں نشابر کیتے۔                         انہاں کوں معاشرے دے امیر طبقے تے ٻہوں کاوڑ ہے۔ او ایں طبقاتی نظما تے ݙکھ دا اظہار کریندے ہوئے الیندن۔ '''نمونہ کلام: نظم :''' '''خواب''' غریب ماء پیو دیاں دھریں کم سن جوتن توں بُکھ دے عذاب ٹالݨ دے کیتے اچیں حویلی ونڄ کے امیر لوکیں دے بال چاون ودیاں رہاون سویر توں لانماشاں تاݨیں نہ کچھ ونداون انہاں دے لالݨ بھرا جوروون تاں منہ نہ لاپون تے ایندے بدلے حویلیں والے غریبڑیں دے جوان تھیوݨ دے خواب ݙیکھݨ                        (٦٢) '''نمونہ کلام:''' نہ ہے انسان د کُجھ مل نہ پتناں دے اُتے ہن پل اتھاں بڈ ویندے ہن ،بیڑے بھریئے ہر سال کیا پچھدیں اتھاں غربت دے دیرے ہن لڳے دیہاں دے پھیرے ہن اتھاں مجبور ماواں دے پے وکدن بال کیاں پچھدیں اساں مجبور بے وس ہیں بُگیندے بُکھ اتے تَس ہئیں ودے ریتاں دیوچ رُلدن اساݙے لال کیا پچھدیں اساں نت گھر توں بے گھر ہئیں پکھی واساں توں بدتر ہئیں اساݙی زندگی مخفی ہے ہک جنجھال کیا پچھدیں(٦٣) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان da57ompfdgl7g1woo73vzg03syzannm 0 33435 73121 70781 2026-10-17T13:35:22Z Sraiki 12 73121 wikitext text/x-wiki                         کہیں زبان دی ترویج تعصب یا نفرت نی بلکہ محبت تے الفت اے۔ اے جہالت نی علم اے ، زبان ہِک سائنس اے جہڑھی تحقیق تے ریسرچ دا تقاضا کریندی اے۔ اے ڳالھ اساکوں یاد رکھݨی چہیدی اے جو زبان دا ناں انسان اے تے انسان دا ناں زبان اے۔ زبان واسطے کم کرݨ ای اصل علم اے اَتے علم دا حصول ثواب اے۔معروف محقق تے ماہر لسانیات سئیں غلام فرید صیب کوں نو لکھ مبارخاں پیش کرینداں جو انہاں [[پاکستان]] دی سب توں وݙی تے قدیم زبان بارے شاندار تحقیق تے ریسرچ کیتی اے تے دنیا دے مَنیے مَنائے ماہرین لسانیات دے نظریات تے حوالیں نال سرائیکی دی قدامت کوں نشابر کیتے۔                        سئیں غلام فرید صیب وقت دے ٻہوں وݙے کھوجی ثابت تھیئن تے سرائیکی دا رگ وید وچ وی کھوج لاتے۔ ہک خاص اہم گاٖلھ اے ہے جو سئیں غلام فرید صیب اپݨا ہک نظریہ پیش کیتے جیندے وچ او آکھدن جو سرائیکی ہند آریائی زبان کائنی۔ اے ہک ایہو جیہا موضوع ہے جئیں تے بحث دے نویں دَر کھُلسن تے ریسرچ سکالر اپݨے اپݨے نظریات سامھے گھن آئوسن ۔ سئیں غلام فرید صیب دا نظریہ پیش کریندا پیاں آپ لکھدن۔ پاکستانی لسانیات بارے مُلخی تے غیر مُلخی لسانی ماہر ایں وݙے مغالطے اِچ پھتھے ہوئے ہِن ڄو اڄوکیاں پاکستانی زباناں ہند آریائی زبان (آریائی سنسکرت) دیاں ڄموڑیاں ہن۔ ایں مُغالطے دی تاہ تے سوجھواݨاں دا شیت اے خیال اے ڄو سندھ وادی اپݨی اوائل کولوں ای انساناں توں خالی دھرتی ہئی۔ ایں دھرتی تے ڄتلے وی لوک آئن او باہر کولوں ای آئن تے آپݨیاں آپݨیاں زباناں وی اپݨے نال گھِن آئن۔ سندھ وادی اِچ ایں انسانی خلاء کوں بھرݨ کیتے کݙاہیں تاں اِتھاں منڈا لوکاں دی ہوند دا مفروضا گھڑا ڳیا ہے۔ تے کݙاہیں دراوڑی اقوام دے آوݨ دا تمار کھڑا کیتا ڳیا ہے۔ چھیکڑ تے اے بے نرواری وی کیتی ڳئی اے ڄو آریاںڄیہاں ہرلیاظ نال پسماندا گروہ کوں سندھک دھرتی ڄایاں دے ہزاراں ورھاں دے ڄمے ڄمائے تے اڳونہاں کلچر تے وزبر ݙکھایا ڳئے۔ تے سندھک دھرتی ڄایاں دی مانویں زبان کوں ایویں بے ناواں کر ݙٹا ڳئے ڄیویں انہاں دی کائی زبان ہئی ای کائیناں۔ بھل سئیں جارج مارشل ہوݨاں 1922ء اِچ موہن جو داڑو تے ہڑپا دی کھاٹی کرکے تے سئیں جین فرانکوئیس جیرج ہوݨاں 1976 ء اِچ مہر گڑھ دی کھاٹی کرکے دنیاں آلاں کوں اے حقیقت منݨ تے مجبور کرݙتا ہے ڄو سندھ وادی منڈھ لا کولوں انساناں کولوں خالی ناہی بھلکہ ایں دے منڈھلے ڄموڑے تے واسی سندھک دھرتی ڄائے ای ہَن تے اڄ وی او ایں دے وارث تے مالک ہن۔                        چھیکڑ ءِ چ میں مبارکباد دے نال نال اے گاٖلھ کریساں جو جیویں غلام فرید صیب لکھدن جو سندھ دھرتی ڄئے کل وی اپݨی دھرتی تے اپݨی ماء ٻولی دے وارث ہن تے اڄ وی وارث ہن ۔ غلام فرید دا تعلق ڈھکی دیرہ اسماعیل خان نال ہے، دیرہ اسماعیل خان تے وی قدم قدم تے سرائیکی دے آثار موجود ہن، ہندیرے ، رام ڈھیری ، ٻلوٹ تے خود ڈھکی ، پہاڑ پور اے ساریاں جہیں سرائیکی وطن وسیب دا قدیم سرمایہ ہن۔ زبان دا تعلق زمین نال ہوندے ۔ کراچی توں پشاور تئیں ساری وادی سندھ سرائیکی تہذیب و ثقافت دی سر زمین ہے، وسیب دی قدامت بارے سئیں ظہور دھریجہ اپݨی کتاب ءِ چ لکھیے جو سرائیکی وسیب تاریخ دی شکست و ریخت اَتے حملہ آوراں دی زیادتیاں دے باوجود اڄ وی سرائیکی وسیب دنیا دے ݙو ترہائی ملکاں دی آبادی تے رقبے توں زیادہ ہے، اَتے سرائیکی وسیب آبادی، آمدݨی تے پیداوار دے لحاظ نال نہ صرف پاکستان دے سارے علاقیاں بلکہ دنیا دے ادھ توں ودھ ملکاں توں ودھ ہے۔ تاریخی تے جغرافیائی لحاط نال ایندی افادیت اڄ وی مسلمہ ہے۔سرائیکی تہذیب ایشیا دے ساریاں تہذیباںکنوں جغرافیے دے لحاظ نال سبھ کنوں وݙی تہذیب اے۔ اے تہذیب پنج لکھ مربع میل تے پھیلی ہوئی اے۔ چولستان وچ ملݨ آلا گنویری آلا ہڑپائی تہذیب دا ہم عمر اے۔ چولستان بارے ٹو ڈ لکھدے:’’ روائتیں کنوں پتہ لڳدے جو اے علاقہ ہمیش کنوں غیر آباد نہ ہئی، انہاں دی بربادی اوں ویلھے شروع تھئی جݙاں دریا ہاکڑہ سُک ڳیا، جیرھا سندھ وچ روہڑی، بکھر تے اُچ دے مقام تے آ مِلدا ہا‘‘۔کوٹ ڈیجی ، گنویری والا تے جلیل پور دی طرح ملتان وی اپݨی قدامت دی مثال آپ ہے، وادی سندھ دی تہذیب دی واحد جیندی جاڳدی مثال ملتان دا شہر ہے، ایندے نال دے سارے شہر زمین وچ دفن تھی ڳن، پر سرائیکی لوکاں دی اپݨی دھرتی نال محبت تے بہادری دا اے ثبوت اے جو اے شہر اڄ وی اپݨی مکمل شان و شوکت نال آباد ہے تے اپݨے وسیب د یاں ثقافتی سر گرمیاں دا مرکز بݨیا کھڑے۔                        چھیکڑ ءِ چ ہک واری ول کتاب دی اشاعت تے سئیں غلام فرید صیب کوں نو لکھ مبارخاں پیش کرینداں۔ پروفیسر ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی صدر ، ملتان آرٹس فورم == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان b756she6r1za3lmo5qgfb03x4wxc65t 0 33439 73125 70785 2026-10-17T13:39:34Z Sraiki 12 73125 wikitext text/x-wiki                         پیلھے پونکھݨ اِچ سئیں ہوݨاں سندھ وادی تے اوندے اصلی دھرتی ڄایاں (ڄائے ۔آں) بارے پڑھا ہے۔ ایں پونکھݨ اِچ سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں دی اصلی تے منڈھلی زبان بارے ڳالھ کیتی ڳئی اے۔ اثار ِ قدیمہ دے ماہر سندھ وادی دی قدیمی زبان سانگے اساݙے سامݨھے 4000توں ودھ مورھاں تاں گھِن آئن ۔ بھل اِنہاں تے اُکرے ہوئے اکھراں کوں پڑھݨ دے ڄتلے تراݨ وی مارے ڳئے ہن انہاں چوں کوئی ہِک وی سپھل نئیں تھیا۔ اے تھی سڳدا ہے ڄو آندے ویلاں اِچ کوئی دھرتی ڄایا ایں ڳنڈھ کوں کھولݨ اِچ سرکھرو تھی ونڄے تاں وت اے پک تھی ویسی ڄو سندھک دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی کیرھی ہئی۔ ایں ویلے سندھ وادی دی اصلی تے منڈھلی زبان دا پتا کڈھݨ تے ڄاݨݨ بارے کوئی اے ڄیہاں پکا ذریعا کائینی ڄیندے اُتے اتبار کیتا ونڄ سڳے سوائے رڳ وید دے۔ دنیاں دی اے سبھ توں پراݨی کتاب ہڑپائی تہذیب دی مکاݨ دے پچھوں ڑیچھوں سپت سندھو علاقے اِچ ای ستھی ڳئی اے۔ ایں کیتے ایندے متن اِچ سندھک دھرتی ڄایاں دی اصلی تے منڈھلی ماء ٻولی دے سیکڑاں لوظ آریا رشیاں دی زبانی ستھے ڳئے ہن۔ بھل انہاں لوظاں کوں آریاں دی زبان ویدک سنسکرت اِچوں ڳولݨا تے نکھیڑنا وی ٻہوں اوکھا کم ہئی۔ شابش ہے سئیں ایف۔ بی۔جے۔ کوئیپر ہوݨاں دے لائق شگرد سئیں پروفیسر مائیکل ویزل ہوݨاں کوں ڄنہاں اپݨیاں ذہنی تے علمی لیاقتاں دے زور تے انہاں لوظاں دی پچھاݨ کیتی اے تے نالے انہاں کوں پچھاݨݨ دے کجھ اے ڄیہاں اصول تے نشاݨیاں وی ݙسائیاں نیں ڄنہاں دی تڳ تے انہاں لوظاں کوں رگ وید اچوں ڳولݨا سوکھا تھی ڳئے۔ سئیں ایف۔ بی۔جے۔کوئیپر ہوݨاں رگ  وید اچوں لڳ بھڳ 383اے ڄیہاں لوظاں دی نشابری کیتی ہے ڄیرھے ویدک سنسکرت دے نئیں بھلکہ او سندھ وادی دی اوں منڈھلی قدیمی زبان دے لوظ ہن ڄیرھی آریاں دے آوݨ کولوں ہزاراں ورھیںپیلھے دی سپت سندھو علاقے اِچ الائی ٻولی ویندی پئی ہئی۔ ایں کتاب اِچ انہاں 383 لوظاں اِچوں 240لوظاں دا پچھورا (etymology) تاں کیتا ڳیا ہے ۔ بھل حالے وی اوں زبان دے ٻہوں سارے لوظ ڄیویں گھرائݨ ، ݙنڈ، کالا، سماں، گندی، سوسی ، شتری، تکماں ، کسیرا ،ونکی تے ٻئے ڈھیر سارے لوظ ویلے تے وسائل دی تھوڑ پوروں ایں کتاب اِچ لکھییجݨ کولوں رہے ڳئے ہن۔ باقی دے لوظ 3500 ورھیں دے پندھ اِچ اساݙے تائیں پُڄدے پُڄدے کتھائیں راہ تے کِر بھُر ڳئے ہِن۔                        اِنہاں 383 لوظاں کوں چھوڑ کے وی سندھک دھرتی ڄائیاں دی ماء ٻولی دے ہزاراں لوظ ویدک لٹریچر (رگ وید، یجر وید، سماوید تے اتھر وید) اِچ اڄ وی مجود ہِن۔ لوڑ ایں ڳالھ دی ہے ڄو سنسکرت زبان ڄاݨݨ آلا کوئی سرائیکی ماݨو انہاں لوظاں دی توگھڑ کرکے لکھت اِچ گھِن آوے تاں ڄو دنیاں آلاں کوں سرائیکی زبان دے پُراݨ تے ایندے الاوݨ آلاں دے ماݨ دا پتا لڳے۔                        [[رگ وید]] اِچ مجود سندھک زبان دے انہاں پراݨے لوظاں کوں لسانیات دے پچادھی ماہر Foriegn words (ٻارھی لوظ) آدھن ۔ انہاں دی ڳݨتری اِچ تاں علماء دے وَچ اختلاف ہے پیا، بھل ایں دے وِچ کوئی اختلاف کائینی ڄو اے لوظ ویدک سنسکرت دے نئیں ، وت اے کیرھی زبان دے لوظ ہِن ۔ ایں بارے وی لسانی ماہراں اِچ کُراڑا اختلاف ہے۔ آسکوپرپولا تے انہاں دے سنگتی انہاں کوں پروٹو دراوڑی زبان دے لوظ ݙسائندن۔ ڄیں ویلے سئیں مائیکل ویزل ہوݨاں انہاں لوظاں کوں کیہیں اے ڄیہیں پراݨی آسٹرو ایشیا ٹک زبان دے لوظ منیندن ڄیہرھی کجھ مخصوص سابقے ورتدی ہئی۔ او اے وی آدھن ڄو اے منڈا زباناں دے ٹول دی زبان تاں ہے بھل ایندا پیوء ݙاݙا (last ancestor) انہاں کولوں وکھرا ہے ۔ ایں کیتے آپ ہوݨاں ایں کوں عارضی طور تے پارامنڈا (Para-Munda) زبان دا ناں ݙیندن۔ سئیں کولن پال ماسیکا ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو اے لوظ سندھ وادی دی کیہیں نملوم زبان (Language-X) دے لوظ ہن۔ کجھ لوکاں دا خیال ہے ڄو سندھ وادی دی زبان، سندھ وادی دی مکاݨ نال ای مُک ڳئی ہئی۔ ایں کیتے ایں ویلے اوندا کوئی لوظ مجود کائینی ۔ بھل اثار قدیمہ تے علم بشریات دیاں اڳواہیاں ایں خیال کوں اُکے تے رد کرݙیندیاں ہن۔ ایویں رِت سیݨ ملاتی جے۔شنڈج ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان وی میسو پوٹیمیا کولوں آئی ہوئی اکادی زبان ہئی تے ویدک سنسکرت اسے اکادی زبان دی لِچھ ہے۔ بھل اساݙے بھاݨے اے یکے لوظ سندھ وادی دی مُنڈھلی تے قدیمی زبان پروٹوسرائیکی زبان دے ای لوظ ہِن۔ اساں اے ڳالھ انہاں پکیاں پیٹھیاں نشابر اڳواہیاں دی تڳ تے پئے کریندے ہائیں ڄیرھیاں رگ وید اِچ آئے ہوئے اے ٻارھی لوظ (Forein words) ݙیندن۔ انہاں لوظاں دے منڈھ (stems) قویتی (Grammary) قیدے، سابقے (Prefixes) ، لاحقے (Suffixes) ، مخصوص صوتاں تے مخصوص لسانی عادتاں چھڑیاں ویدک سنسکرت کول ای وکھریاں نئیں بھلکہ برصغیر دیاں ٻیاں زباناں کول ای وکھریاں ہن۔ بھل انہاں لوظاں دیاں اے خصیتاں سندھک دھرتی ڄائیاں دی ماء ٻولی سرائیکی زبان اِچ اڄ وی ٹھمکدیاں کھڑیاں ہِن۔ ایں کیتے اے شک توں وی ٻاہر ڳالھ ہے ڄو رگ وید اِچ آئے ہوئے اے ٻارھی لوظ پروٹوسرائیکی زبان دے ای لوظ ہن۔                        اے یکے لوظ ڄنہاں دی ایں پونکھݨ اِچ ڳالھ کیتی ڳئی اے ۔ سئیں پروفیسر مائیکل ویزل ہوݨاں دیاں مختلف لکھتاں تے انہاں دے استاد سئیں ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں دی مشہور کتاب Aryans in the Rigveda اِچوں چائے ڳئے ہن۔ کوئی وِرلے لوظ رگ وید دے حوالے نال ڳالھ کرݨ آلے ٻنھاں لسانی ماہراں ڄیویں سئیں فرینکلن ساؤتھ ورتھ تے سئیں فیئر سروس ہوݨاں دیاں لکھتاں اِچوں وی گھِدا ڳیا ہے۔ بھل ہر ہِک لوظ ڄتھوں چایا ڳیا ہے اوندا حوالا وی نال لکھا ڳیا ہے۔                        لسانیات دے ماہر برصغیر پاک تے ہند دیاں زباناں کوں چار تھُپیاں (Groups) دراوڑی، منڈا، تبتوبرمن تے ہند آریائی زباناں اِچ ونڈیندن۔ اے لسانی ماہر مُنڈھ لا کولوں ایں مغالطے اِچ پھتھے ہوئے ہِن ڄو سندھ وادی دیاں یکیاں زباناں چوتھے گروپ (ہند آریائی) دیاں زباناں ہِن۔ ڄݨیں اے یکیاں زباناں سنسکرت زبان کولوں ای نکھتھیاں ہویاں ہن۔ ایں کیتے سندھ وادی دی منڈھلی زبان دا پِچھورا کریندے ہوئے اے لسانی ماہر ایندیاں اڄوکیاں زباناں دو کائی بھل ای نئیں بھنوائندے بھلکہ انہاں دی ساری وِیٹ (Point of attention) ایں وادی کولوں ٻاہر دیاں زباناں ڄیویں دراوڑی، منڈاری، بروشسکی تے نہالی وغیرہ دو ہوندی ہے۔ ایں کیتے او انہاں لوظاں دی باری بھِک (heavy stone) کوں چمدے تاں ہن بھل چا نئیں سڳدے۔ ایں پوروں انہاں دے کیتے ہوئے یکے اشتقاق (etymologies) یا تاں غیر واضح (unclear) یا وت غیر یقینی (Uncertain) ہوندن۔ اے لسانی ماہر ڄے تائیں سپت سندھو علاقے دی اڄوکی زبان سرائیکی دو بھل نہ بھنوائیسن اے تائیں او انہاں ٻارھی لوظاں دا ٹھیک ٹھیک اشتقاق کرݨ اِچ وی سرکھرو نہ تھیسن تے نہ او سندھ وادی دی منڈھلی زبان تائیں پہنچ سڳسن ۔ کیوں ڄو سرائیکی زبان نہ تاں سنسکرت دی ڄموڑی ہے تے نہ اے ہند آریائی (Indo Aryan) زباناں دے ٹول دی زبان ہے۔ بھلکہ اے ازل کولوں ہِک آزاد تے خُدمختار زبان ہے ۔ ایں کتاب دے چھیکڑی پَکھ اِچ ایندے اُتے تفصیلی ڳالھ کیتی ڳئی اے ۔رگ وید دے اے ٻارھی لوظ تے انہاں دے اڄوکے روپ سرائیکی زبان دے لوظ ہِن یا نئیں ۔ اے پک کڈھݨ کݨ تریں سرائیکی لغتاں کوں پھولا ڳیا ہے۔ 1. Saraiki English Dictionary Andrew Jukes, Re-edited by  Shaukat Mughal, 2003 2. Glossary of the Multani Language By E.O' Brein, Re-Edited by Shukat Mughal, 2002 3۔پہلی وݙی سرائیکی لغت مؤلفہ محمد سعداللہ خان کھتران2016 ء                                  اے لوظ چونکہ ٻہوں ڈھیر ہن ایں پوروں تکرار تے لمباݨ کولوں بچݨ کیتے انہاں دے حوالے (جیوکس ص85 اوبرائن ص318)تے (کھتران ص225 )دے رنگ اِچ نال نال ݙتے ڳئے ہن۔ ڄیکر کوئی لوظ  انہاں تریں لغتاں اِچ نئیں ݙتا ڳیا تاں اتھاں عوامی ٻول تے اتبار کیتا ڳیاہے ۔ ڄیویں ایں لکھاری کوں ’’پھلیݨی‘‘ دا لوظ ترہاں لغتاں اِچ نئیں لدھا بھل ہِک ݙینھ ایں لکھاری اے لوظ اپݨے چٹے اݨ پڑھ دوست تے ڳاوے تے وپاری سئیں اقبال سیال دے مونھوں سݨائے تاں ایں کوں اے پک تھی ڳے ڄو پھلیݨی 3500ورھیں پراݨا سچا تے سُچا سرائیکی لوظ ہے۔                        رگ وید دے ٻارھی لوظاں دا مطالا کریندے ہوئیں کجھ اوکھاں اِچوں لنگھݨا پیا ہے۔ پیلھا اوکھ تاں اے ہئی ڄو اے لوظ رومن انگریزی اِچ لکھے ہوئے اساں تائیں پہنتن۔ اپݨے ڄاݨ تاں اساں انہاندے ٹھیک ٹھیک سرائیکی اٹھا (Pronounciation) لکھݨ دی کوشت کیتی ہے۔ ایں کیتے کِتھائیں کِتھائیں ہِک لوظ دے ݙوں ݙوں یا اِتھوں وی ودھ مختلف اٹھا لکھے ڳئے ہن۔ کیوں ڄو اٹھاواں دے فرق نال لوظ دے معنے وی بدل ویندے ہن۔ مثال دی جھا رگ وید دا ہِک بارھی لوظ ہے  Kuta ۔اے لوظ کُٹا وی پڑھا ونڄ سڳدا ہے تے کُتا وی۔سئیں ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں تاں ایں کوں ’’کوٹا‘‘ (کوٹھا) پڑھ کے ایندے معنے houseلکھے ہن۔ ڄیں ویلے سرائیکی اٹھا کُٹا تے کُتا دے معناں اِچ وی زمی اسمان دا فرق ہے۔ ایں کیتے انہاں ڄیہاں لوظاں دا پِچھورا (etymology) کریندے ہوئیں ۔ انہاں دے یکے معناں تے ڳالھ کیتی ڳئی اے۔                        ایں پونکھݨ اِچ رگ وید دے ڄنہاں 240 ٻارھی لوظاں دی ڳالھ کیتی ڳئی اے انہاں دی رومن انگریزی املا تے رگ وید دے حوالے سئیں ویزل ہوݨاں دے ہِن۔ رگ وید دے حوالے 4:57:6 دے رنگ اِچ لکھے ڳئے ہن۔ ڄݨیں اے لوظ ڄیندی ڳالھ تھیندی پئی اے رگ وید دے منڈل 4 سوکتا 57دی 6ویں رچھݨا اِچ آیا کھڑا ہے ۔ انہاں لوظاں دے رومن انگریزی اٹھا دے نال نال انہاں دا اڄوکا سرائیکی روپ تے اٹھا وی لکھا ڳیاہے تاں ڄو ݙوہاں دے وِچکار لسانی تے صوتی ربط نشابر تھی ونڄے۔                        ایں کتاب اِچ ڄنہاں پچادھی لسانی ماہراں دے ناں ول ول سائیاں دے اڳوں آسن اُنہاندے وِچوں کجھ نشابر ماہراں دا سیاپ(Introduction)انہاں پناں اِچ کرایا ڳیا ہے تاں ڄو پڑھݨ آلا پورے اعتماد نال انہاں دی کیتی ڳالھ دی تاہ تائیں پہنچ سڳے۔ فرانکوئیس برنارڈ جیکوئیس کوئیپر   Francois Bernard Jacuis Kuiper      ڄمݨا                7جولائی 1907                                           ہیگ مرݨا                 14نومبر 2003                                           زیسٹ                        ایف۔بی۔جے کوئیپر ہوݨاں 1924 ء کولوں 1934 ء تائیں لیڈن یونیورسٹی اِچ سنسکرت، قدیم جرمن، روسی، قدیم ایرانی تے ہند یورپی (Indo-European) کلاسیکل زباناں پڑھدے رہے ہن۔ 1934 ء اِچ آپ ہوݨاں اوں ویلے دے مشہور ماہر لسانیات ایف مُلرہوݨاں دی اڳوائی اِچ لیڈن یونیورسٹی کول ای Ph.D دی سند گھِدی ہے۔ 1934ء کولوں 1939 ء تائیں آپ ہوݨاں بتاوا (Batava) ہائی سکول اِچ کلاسیکل زباناں دے استاد رہے ہن۔ وت 1939 ء کولوں 1972 ء تائیں اپݨی ماء یونیورسٹی لیڈن اِچ سنسکرت تے ہندوستانی آثار دے پروفیسر رہے ہن۔ اتھائیں پروفیسر مائیکل ویزل ہوݨاں آپ دی شگردی اِچ آئن۔ لاطینی تے یونانی زبان پڑھاوݨ کیتے آپ ہوݨاں انڈونیشیا وی ڳیئن تے اتھائیں آپ ہوݨاں رگ وید دے ݙونگھے مطالعے دی شروعات وی کیتی اے۔ آپ ہوݨاں انٹرنیشنل ایسوسی ایشن فارتامل ریسرچ دے صدر وی رہن۔ سئیں ایف۔بی۔جے کوئیپر ہوݨاں پچھلی صدی دے سبھ توں وݙے ماہر لسانیات (Linguists) ہن۔                        آپ ہوݨاں جرمن تے انگریزی زبان اِچ ٻہوں ساریاں کتاباں لکھیاں ہن ڄنہاں دے وِچوں کجھ دے ناں اے ہن۔ 1. 1948- Proto Munda Words in Sanskrit: Note on Dravidian Morphology 2. 1950- An Astro Asiatic Myth in the Rigvda. 3. 1954- Two Rigvedic words. 4. 1955- Shortening of final vowels in the Rigveda 5. 1962- Nahali: A comparative study 6. 1991- Aryans in the Rigvda مینفرڈ میئرہوفرManfred Mayrhufer  ڄمݨا                26 ستمبر 1926                                         لنز                   آسٹریا مرݨا                 31 اکتوبر 2011 ء                                       ویانا                 آسٹریا                        سئیں مینفرڈ ہوفر ہند یورپی تے ہند ایرانی لسانیات دے ٻہوں وݙے عالم ہن۔ آپ26ستمبر 1926 ء کوں آسٹریا دے شاہر لنز اِچ ڄمے ہن۔آپ ہوݨاں ثانوی تعلیم لنز اِچ پڑھدے ہوئیں 1944ء اِچ پڳائی اے۔ 1945ء اِچ جرمن صوتیات دے مطالعے کیتے آپ ہوݨاں گریز یونیورسٹی اِچ داخلہ گھِدا ہئی تے ول اِسے یونیورسٹی کول ای 1949 ء اِچ آپ ہوݨاں پی ایچ ڈی وی کیتی ہئی۔ لسانیات نال آپ ہوݨاں کوں خاص دلچسپی ہئی۔ ایہیں شونق کوں پورا کریندے ہوئیں آپ ہوݨاں ہند یورپی تے ہند ایرانی صوتیات تے سامی زباناں دے وِچ تخصیص (Specialization)دی سَنت وی گھِدی ہوئی ہئی۔ 1953ء اِچ آپ کوں وزبرگ یونیورسٹی اِچ اسسٹنٹ لیکچرار تے پنڄ سال بعد 1958ء اِچ تقابل صوتیات(Comparative Philology)دا پروفیسر بݨا ݙتا ڳیا ہئی۔ 1966ء اِچ پروفیسر ہوفرہوݨاں کوں ویانا یونیورسٹی اِچ ہند یورپی لسانیات دے شعبے دا چیئرمین بݨا ݙتا ڳئے۔ 1990 ء اِچ اپݨی ریٹائرمنٹ تائیں آپ ویانا یونیورسٹی اِچ پڑھائندے رہن۔                        سئیں پروفیسر ہوفرہوݨاں ٻہوں اݨ تھک لکھاری ہن۔ آپ ہوݨاں ہند یورپی تے ہند ایرانی لسانیات تے ڈھیر سارے مقالے، رسالے، کتاباں تے لغتاں لکھیاں ہن۔ ہند یورپی زباناں دی تریخی قویت (Historical Grammar)تے لوظاں دا اشتقاق (Etymology)آپ دا خاص وچاء ہئی۔ جرمن زبان اِچ آپ دی لکھی ہوئی قدیم ہند آریائی زبان دی اشتقاقی لغت کوں آپ ہوݨاں دا سبھ توں وݙا کارناواں (Life's work) سمجھا ویندا ہے۔ اے لغت آپ ہوݨاں 1956ء کولوں 1980ء دے وچکار چار پونکھݨاں (جلداں) اِچ لکھی ہے۔ جرمن زبان اِچ ایں کتاب دا ناں ہے۔ Etymologisches Workbuch De Altindoarischen۔ اساݙی کتاب اِچ سائیاں کوں ایں کتاب دے حوالےEWA دے ناں نال جھا ہ جھاہ تے ملسن۔ پروفیسر مائیکل ویزلProf. Michael Witzel Ph.D     ڄمݨا                18 جولائی 1943                                      سچوبس          جرمنی                        پروفیسر مائیکل ویزل جرمن امریکی ہن۔ آپ صوتیات، تقابلی اسطوریات (Comparative Mythologies)تے ہند آریائی لسانیات دے منے منائے ماہر ہن۔ آپ اپݨی ریٹائرمنٹ تائیں ہارورڈ یونیورسٹی اِچ سنسکرت تے ہندوستانی علوم (Indian Studies) دے پروفیسر رہن۔ آپ ہارورڈ یونیورسٹی دے مہینے دے مہینے چھپݨ آلے رسالے ’’ہارورڈ اورینٹل سیریز(80-50شماراں) تے الیکٹرانک جرنل آف ویدک سٹڈی دے ایڈیٹر وی رہے ہن۔ ایں ویلے پروفیسر مائیکل ویزل ہوݨاں کوں پوری دنیاں اِچ ویدک لٹریچر، ہندوستان دی تریخ تے خاص کر سندھ وادی دی لسانی تریخ تے ٻہوں باری سَنت منا ویندا ہے۔                        آپ ہوݨاں اریجن یونیورسٹی نورمبرگ جرمنی اچوں ایم اے کیتائے تے وت 1972 اِچ ایہیں یونیورسٹی کولوں ہند یورپی، ہند آریائی تے جاپانی علوم اِچ ڈاکٹریٹ دی سَنت گھِدی ہے۔ پروفیسر ویزل ہوݨاں دے ڈاکٹریٹ دے مقالے اوں ویلے دے ہندوستان دی قدیم لسانیات تے دنیاں اِچ کھِنڈے ہوئے یکے مفروضاں کوں بدل کے رکھ ݙتائے ۔ اڄ سندھ وادی دی قدیم لسانیات تے دنیاں دا ہر وݙا لکھاری وݙے فخر نال سئیں ویزل ہوݨاں دے حوالے نال ڳالھ کریندا ہے۔ سندھ وادی دی قدیم لسانیات تے قدیم ویدک لٹریچر تے آپ ہوݨاں دیاں 100توں ودھ لکھتاں، مقالاں ، کتاباں تے لیکچراں دی صورت اِچ پرنٹ تے ڈیجیٹل میڈیا تے ہر ملخ اِچ سوکھیاں لبھ پوندیاں ہن۔ ایں کتاب اِچ وی تہاکوں ہر گام تے پروفیسر ویزل ہوݨاں دے حوالے ملسن۔ بھلکہ میں تاں اے آکھساں ڄو اے کتاب لکھی ای پروفیسر صیب ہوݨاں دے مقالاں دی تڳ تے ڳئی اے۔ (پروفیسرصیب ہوݨاں دے کئی مقالاں دے پرنٹ ایں لکھاری کول مجود ہن۔)                        پروفیسر مائیکل ویزل ہوݨاں دے مقالے کولوں پیلھے دنیاں ایں مفروضے تے ݙٹی ہوئی ہئی ڄو سندھ وادی دی پراݨی تے منڈھلی زبان ویدک سنسکرت ای ہئی تے برصغیر دیاں اڄوکیاں زباناں ایہیں دیاں ڄموڑیاں ہن۔ بھل پروفیسر ویزل ہوݨاں پکیاں دلیلاں نال اے ثابت کرݙتائے ڄو 1500ق م اِچ آریاں دے سندھ وادی اِچ آوݨ کولوں پیلھے اِتھاں مخصوص سابقے (Prefixes) تے لاحقے (Suffixes) ورتݨ آلی زبان /زباناں الائیاں ویندیاں ہن۔ سندھ وادی دی اوں منڈھلی زبان /زباناں دے ہزاراں لوظ اڄ وی ویدک لٹریچر اِچ مجود ہِن۔ آپ ہوݨاں دے استاد سئیں ایف۔بی۔جے کوئیپر ہوݨاں رگ وید اِچ اے ڄیہیں 383 لوظاں دی نشابری کیتی ہے ڄیہرھے ویدک سنسکرت دے لوظ نئیں بھلکہ سندھ وادی دی اوں منڈھلی زبان دے لوظ ہِن ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھوں اِتھائیں الائی ٻولی ویندی پئی ہئی۔ ڄیکر اڄ وی سنسکرت دا کوئی سرائیکی عالم ویدک لٹریچر دی پڑچول کرے تاں اے ہِنسا ہزاراں تائیں وی پہنچ سڳدا ہے۔                        سئیں پروفیسر مائیکل ویزل ہوݨاں دیاں کجھ کتاباں تے مقالاں دے ناں اے ہن۔ Books: 1. The origin of word's Mythologies 2.  The Home of Aryans 3. History of Old India 4. Der Rigveda, Dritter bis fiinfter Liedrkreis (2013) (جرمنی زبان اِچ ) Articles: 1. The Languages of Harappa 2. Substrate Languages in Old Indo-Aryans. 3. Early Sources for South Asian Substrate Languages 4. Aryan and Non Aryan Names in Vedic India 5. The Incredible Wanderlust of the Rigvedic Tribes کولن پال ماسیکا Colin Paul Masica     ڄمݨا                13 جون1931                                            وی پٹن       نارتھ ڈکوٹا مرݨا                 22 فروری2022 ء        فینے مور                        سئیں کولن پال ماسیکا ہوݨاں امریکی ماہر لسانیات (Linguist)ہن۔ آپ ہوݨاں امریکہ دی شکاگو یونیورسٹی دے لمیں ایشیا دی تہذیب تے زباناں دے شعباں اِچ جز وقتی پروفیسر (Professor emerits) ہن۔ آپ ہوݨاں 1971ء اِچ پی ایچ ڈی کیتی اے ۔ آپ ہوݨاں ہند آریائی زباناں اِچ خصوصی سَنت (Specialization) وی گھِدی ہوئی ہئی۔ آپ شکاگو یونیورسٹی اِچ ہندی زبان دے اسسٹنٹ پروفیسر تے ایہیں یونیورسٹی دے لسانیات دے ادارے دے ڈائریکٹر وی رہے ہن۔ ہند آریائی زباناں دے ماہر ہووݨ پوروں آپ ہوݨاں دا ڈھیر کم لمیں ایشیا دے مختلف لسانی خانداناں (Lanuages Families)اِچ صنفی تے قویتی ادل بدل تے ہے۔ آپ ہوݨاں 30ورھاں تائیں برصغیر دے اُبھے علاقاں دے کلچر تے ادب تے لیکچر ݙیندے رہے ہن۔ سئیں ماسیکا ہوݨاں ہند آریائی تے دراوڑی زباناں تے ٻہوں اُچیاں کتاباں لکھیاں ہن۔ آپ ہوݨاں دیاں مشہور کتاباں دے ناں اے ہن۔ 1. Defining a linguistic Area, South Asia ISBN 978-81-8028-022 2. Old and New Perspectives on South Asian Languages, Grammar and Semantics ISBN 978-81-8028-3208-4 3. The yearbook of South Asian Languages and Linguistics <nowiki>ISBN 978-3-11-017989-7</nowiki> 4. The Indo-Aryan Languages. <nowiki>ISBN 978-0-521-29944-2</nowiki>                        اے لسانی ماہر ، لسانیات دے مختلف پکھاں دے منے منائے عالم ہن۔ ایں کتاب اِچ سائیاں کوں انہاں دے ناواں تے لکھتاں دے حوالے ہر گام تے ملسن۔ امیند ہے ڄو ہُݨ اے ماہر پڑھݨ آلے کݨ اوپرے نہ رہسن۔                        ایں پونکھݨ کوں توڑ چاڑݨ اِچ وی ملک علی آصف سیال ہوݨاں ہر تراویں (دامے،درمے، سُخنے، قدمے) ایں لکھاری دی ہمت ودھائی ہے ڄیں کیتے اے لکھاری ملک صیب ہوݨاں دا ٻہوں تھوریت ہے۔ ایویں رِت سئیں نثار حسین ہوݨاں وی اساݙے تھورے دا حق رکھدن ڄنہاں ݙینھ رات ہِک کرکے ایں کتاب کوں سوہݨے ڈھنگ نال ستھائے۔ اے لکھاری اُنہاں یکے سنگتیاں دا وی تھوریت ہے ڄنہاں کیہیں رنگ اِچ وی ایں کتاب کوں پُڳاوݨ اِچ ایں لکھاری دو ہتھ ودھائی کیتی ہے۔                        چھیکڑ تے اے لکھاری اپݨے مِٹھڑے سنگتی سئیں سعید اختر سیال ہوݨاں دی بخشش کیتے دعا کریند اہے ڄنہاں دے اسرڳی ݙیواݨ تے اے کتاب سائیاں دے ہتھاں تائیں پہنتی ہے۔ (اللہ دی امان) غلام فرید (ر) پرنسپل ڈھکی ،پہاڑپور۔دیرہ اسماعیل خان == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان j4j3hb71nw5zlf6nzgbk25uwg1t7oci 0 33455 73142 70802 2026-10-17T13:49:59Z Sraiki 12 73142 wikitext text/x-wiki سرائیکی زبان اِچ ایں لاحقے نال بݨݨ آلے مصدری مشتقات ڄیویں کھاوݨ کولوں کھاندا۔ پکاوݨ کولوں پکاندا تے وِکاوݨ کولوں وِکاندا وغیرہ ایویں یلاطور نئیں بݨ ویندے بھلکہ انہاندے بݨݨ دا [[سرائیکی زبان]] اِچ ہِک پکا قیدا تے اصول ہے۔ مصدر کولوں نکھتھے ہوئے اے ڄیہیں لوظاں کوں حالیہ (Present Participal) آکھا ویندا ہے۔ انویں تاں ہر فعل امر دی چھیکڑ تے ’’دا‘‘ دا لاحقا لاکے اوں کوں حالیہ (Present Participal) بݨا ݙتا ویندا ہے۔ڄیویں ٹُر کولوں ٹُردا، کھڑکولوں کھڑدا تے ݙر کولوں ݙردا وغیرہ۔ بھل کوئی کوئی غیر متعدی (Intransitive) تے مجہول(Passive) فعل ڄیں دا مُنڈھ (root)کیہیں حرکت (vowel) یاہ (h) تے مُکدائے تاں اوندے کولوں حالیہ (Present Paticipal) بݨائندے ویلے مُنڈھ دی چھیکڑ تے ’’اندا‘‘ (anda) ودھایا ویندا ہے ۔ ڄیویںپی کولوں پیندا، ہُنگا کولوں ہُنگاندا، آ کولوں آندا، لہہ کولوں لاندھا تے ٻکا کولوں ٻکاندا وغیرہ۔ (27)                        رگ وید اِچ اُدھار گھدے ڳئے لوظاں اِچوں کرکوٹا / شرکوٹا دی مثال ݙے کے ہڑپا آلاں دی زبان اِچ ’’ک‘‘ دی صوت دے ’’ش‘‘ اِچ بدل ونڄݨ دی نشابری وی کیتی ڳئی اے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں لبھ کوں اپݨی وݙ بختائی سمجھیندن تے آدھن ڄو اَلاوݨ ٻولݨ اِچ اے ڄیہاں لوظ ورتݨے ہند یورپی تے ہند آریائی زباناں دا خاصا اُکے تے ہے ای نئیں۔ رگ وید اِچ اے وݨترچھڑی مقامی زبان دے ادھار گھدے لوظاں اِچ ای ݙٹھی ڳئی اے(28)۔ سئیں ویزل ہوݨاں کرکوٹا karkota / شرکوٹا sarkota ،کباراKabara / شباراsabara تے کامبو kambo / شامبوsambo ڄیہاں مثالاں ݙیوݨ دے بعد آدھن ڄو: "In consequence, Vedic loan words with the interchange of s/k may go back to a phoneme K; with realization close to [k] or [s] in the Indus language." (29)                        ایں دے (ک/ ش دی بدلی دے) نتیجے اِچ پتا لڳدائے ڄو ویدک زبان اِچ ادھار گھِدے ڳئے لوظاں اِچ ک/ش دی بدلی ٻہوں پِچھوں تے سندھک زبان (پروٹوسرائیکی) تائیں لڳی ویندی ہے ڄیندے وِچ ک دا صوتیہ (کھ) یا (ش) اِچ وٹیج ویندا ہے۔ ہڑپا آلاں دی مقامی زبان دی اے 4000ورھاں توں ودھ پراݨی لسانی عادت اڄ وی سرائیکی وسیب اِچ مجود ہے۔ تے اے چھڑے ک تے ش دے تبادلے تائیں محدود نئیں ۔کیہیں وی اسم دی ڄلدی صوت ش اِچ وٹیج سڳدی ہے۔ بھل اوندا وزن تے قافیہ انویں دا انویں راندھا ہے ڄیویں ٹُکر /شُکر، پاݨی/شاݨی ، ڈنڳر /شنگر۔ انہاں لوظاں اِچ ٹ، پ تے ݙ دیاں صوتاں ش اِچ وٹیج ڳیاں ہِن۔ بھل لوظاں دے وزن تے قافیے اِچ کوئی فرق نئیں آیا،اے خاص لسانی عادت چھڑا سرائیکی زبان دا ای خاصا ہے۔ برصغیر دیاں ٻیاں زباناں اِچ اے ڳݨ پاتاوی نئیں ویندا ۔ایں کیتے برصغیر دی ٻئی کائی زبان ہڑپا آلاں دی زبان ہووݨ دی ہِݙی نئیں ݙے سڳدی۔                        اڄوکی سرائیکی زبان دے لوظاں دا اے دریھ ایں ڳالھ دی نشابر اڳواہی ݙیندا ہے ڄو انہاں دیاں وݨتراں ، لاحقے تے خاص لسانی عادت یقینا اوہے ہن ڄنہاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو اے نہ تاں ہند یورپی زباناں دے ہن تے نہ ہند آریائی زباناں دے۔ تے نہ اے دراوڑی تے منڈا زباناں کولوں آئن بھلکہ اے سندھ وادی دی اوں مقامی زبان دے ہن ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے دی یکی سندھ وادی اِچ اَلائی ٻولی ویندی پئی ہئی۔ انہاں ونٹراں ، لاحقاں ، سابقاں تے لسانی عادت دا 4000ورھاں توں ودھ دا تسلسل ثبوت ہے ایں حقیقت دا ڄو ہڑپا آلاں دی زبان نہ موئی ہے تے نہ مُکی ہے بھلکہ اے اڄ وی جیندی جاگدی تے اگھاں ودھدی زبان ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان e83syt4fdu8sdqxhfbh9fyb1qupbc9m 0 33458 73187 70806 2026-10-18T05:11:32Z Sraiki 12 73187 wikitext text/x-wiki ۲۔                 کاݨاKana : (6،7)سرائیکی ،کاݨا۔ رگ وید(7:50:1) سئیں ویزل ہوݨاں ایندا معنا لکھدن one eyed(ہِک اکھ آلا) ۔سندھک دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی دا ہزاراں ورھیں پراݨا اے لوظ اپݨے مُنڈھلے معناں تے اُٹھا (Pronounciation) نال اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔ تے اڄ وی یکے سرائیکی وسیب اِچ عام ورتارے اِچ ہے۔ DEDR لغت دے لکھاری سئیں ٹی برو تے ایم بی ایمنیو ہوݨاں ایں لوظ کوں تامل زبان دے لوظ کاݨ (اکھ تے ݙیکھݨ) کولوں مشتق سمنجھ کے ایں کوں دراوڑی زباناں دے ٹول دا لوظ ݙسائندن۔ ڄیں ویلے EWA لغت دے لکھاری سئیں میئر ہوفر (Mayrhofer)ہوݨاں ایں لوظ دے دراوڑی ہووݨ تے شک کریندے ہوئیں ایں کوں unclear لکھدن۔ سئیں زیولے بل (Zvelebil) ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو ایں لوظ دا دراوڑی زباناں نال ڳانڈھا محض قیاسی ہے۔ اصل اِچ اے لوظ نہ دراوڑی زباناں دا لوظ ہے تے نہ منڈا زباناں دا۔ ایہ خالص [[سرائیکی زبان]] دا لوظ ہے ۔ سئیں ایڈورڈ اوبرائن ہوݨاں اپݨی کتاب Glossary of the Multani Language (ص319) اِچ ایندی انگریزی املا تے معنا اوہو ای لکھا ہے ڄیہرھا سئیں ویزل ہوݨاں لکھا ہے ڄݨیں (one eyed) Kana (8)۔کاݨا دا لوظ سرائیکی لوظ کاݨ کولوں مشتق ہے ڄیں دا مطبل ہے نقص یا عیب۔ سئیں اینڈریو جیوکس ہوݨاں اپݨی سرائیکی انگلش ڈکشنری (ص239) اِچ کاݨ دی سرائیکی املا کانڑ تے انگریزی املا Kanrلکھی ہے۔ تے ایندے معنے کیتے نیں "The lightness of one scale in weighing, for the sake of, Deviation from straightness, condition of being one eyed".                        سئیں جیوکس ہوݨاں کاݨا دی سرائیکی املا ’’کانڑاں‘‘ تے انگریزی املا kanran لکھ کے ایندے معنے لکھن۔ "Rotten" A one eyed person, without a kernel, eaten by worms." (9)                        سئیں کھیتران ہوݨاں (ص 490 )کاݨ دی املا کانڑ لکھدن تے ایں کوں خالص سرائیکی لوظ آدھن۔ انہاں وی ایندے معنے کانا ہونا، یک چشم تے ٻئے اوہے معنے لکھن ڄیہرھے سئیں جیوکس ہوݨاں لکھن(10)۔ ایں ساری لکھت دا سٹا اے نکھتھا ڄو رگ وید اِچ مجود’’کاݨا‘‘ دا لوظ دراوڑی زبان دا لوظ نئیں ڄیویں ڄو پچادھی ، لسانی ماہر ایں کوں سمجھیندن بھلکہ اے سندھ وادی دی اوں پراݨی زبان دا لوظ ہے ڄیں کوں سئیں ویزل ہوݨاں پارا منڈا تے Indus Language (سندھک زبان) دا ناں ݙیندن تے ہُݨ اساں اوں کوں قدیم سرائیکی Proto Saraiki Language آدھے ہائیں۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ecpmi5838qkvffvmxew0uhgh6hi9kvd 0 33459 73181 70807 2026-10-18T05:08:35Z Sraiki 12 73181 wikitext text/x-wiki ۳۔                 ڈݨڈاDanda :۔(11، 12)سرائیکی ݙنڈا ۔رگ وید) (7:33:6 سئیں ویزل ہوݨاں ایندا معنا stick تے staff لکھا ہے ڄیہرھا ڄو ایندا سرائیکی معنا تے مطبل ہے۔ ݙنڈا سرائیکی زبان دے انہاں سخت جان لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے تریخ کولوںپیلھے دے اپݨے مُنڈھلے اٹھا  (Pronounciation) تے معناں نال اساں تائیں آپہنتے ہِن۔ ݙنڈا (danda) anda دے لاحقے تے مُکݨ آلا لوظ ہے تے سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دا ڄیہرھا لوظ anda دے لاحقے تے مُکدا پیا ہووے او ویدک سنسکرت یا ہند آریائی زبان دا لوظ نئیں۔ Dravidian Etymological Dictionary (DED)  دے لکھاری سئیں ٹی۔برو تے ایم۔بی ایمنیو ݙنڈا کوں تلگو (دراوڑی زبان) دا لوظ ݙسائندن۔ ڄیں ویلے سئیں ایف بی جے کوئیپر تے سئیں ٹرنر ہوݨاں آدھن ڄو اے سنتھالی (منڈا زبان) دا لوظ ہے۔ بھل اساݙے بھاݨے ݙنڈا نہ دراوڑی زبان دا لوظ ہے تے منڈا زبان دا۔ رگ وید 1200ق م کولوں پیلھے ستھی ڳئی ہئی تے اِتلے تائیں آریے سندھ وادی کولوں ٻاہر نئیں ڳئے۔ ایں کیتے رگ وید اِچ ڄتلے وی ٻاہری لوظ ہِن او سارے دے سارے سندھ وادی دی مقامی زبان (Indus Language) (ڄیں کوں سئیں ویزل ہوݨاں پارا منڈا تے اے لکھاری پروٹو سرائیکی آدھائے) دے ہن۔ اساں اے پیلھے ݙسا آئے ہائیں ڄو نہ تاں منڈے تے نہ دراوڑی کݙاہیں سندھ وادی اِچ آئن۔ تلگو تے سنتھالی اِچ ڄیکر اے لوظ ہے وی سئی تاں اے انہاں لوکاں نال ٹردا ہویا انہاں زباناں تائیںپہنتا ہے ڄیرھے 2000ق م تے ایندے پِچھوں سندھ وادی کولوں نقل مکانی کرکے گنگا جمنا دوآب تے گجرات تے مہاراشٹر تائیں نے وڑے ہن۔                        [[سرائیکی زبان]] دیاں لغتاں لکھݨ آلے لکھاریاں ݙنڈے کوں سرائیکی لوظ ای لکھا ہے۔ سئیں ایڈورڈ اوبرائن ہوݨاں (ص296)ایندی انگریزی املا اوہا ای لکھی ہے ڄیہرھی سئیں ویزل ہوݨاں لکھی ہے تے ایندے معنے کیتے نیں۔ Corss piece, step of a ladder, small walking stick تے hockey stick ۔ سئیں اینڈریوجیوکس ہوݨاں (ص192: ) وی ایندی انگریزی املا danda ای لکھی ہے۔ تے ایندے معنے لکھے نیںA staff تے A pestle ڄیں ویلے سئیں کھتران ہوݨاں (ص355 )ݙنڈے کوں خالص سرائیکی لوظ ای لکھا ہے تے ایندے معنے کیتے نیں ’’لٹھ، سونٹا، عصا، خیمے کی چوب، جھنڈے کی لکڑی تے ݙنڈا‘‘۔ ایں یکی ڳالھ دا نتورا اے نِکدائے ڄو ݙنڈا سندھ وادی دی منڈھلی زبان پروٹوسرائیکی دا ای لوظ ہے ڄیہرھا اڄ وی سرائیکی وسیب اِچ عام ورتا ویندا پئے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ecl19wtk425ex5b1j2n7v70zp7eni1z 0 33470 73127 70818 2026-10-17T13:40:33Z Sraiki 12 73127 wikitext text/x-wiki ۱۳:                  لݨگالاLangala :۔(30،31) [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] لانگ تے لانگِڑ (رگ وید 4:57:4 )سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا معنا کتھائیں تاں چھڑا plough (ہل) لکھدن تے کِتھائیں ploughman (ہالی) لکھدن۔ سئیں ہوݨاں آدھن ڄو تامل زبان دا لوظ نانسل(nancil) یا ننسل وہیبے دے ایں ٻہوں پراݨے لوظ لݨگالا (ہل) دی وڳڑی ہوئی شکل ہے۔ سئیں ساؤتھ ورتھ ،کوئیپر، پرزی لسکی تے آسکوپرپولا ڄیہاں مشہور زبان ڄاݨو وی قدیم دراوڑی زبان دے لوظ نان کال (nan-kal) یا نن کیل(nan-kel)کولوں ایں دے اشتقاق کوں صحیح سمجھیندن۔ سئیں ویزل ہوݨاں خُد وی منڈا لوظ ناکیل (na-kel) یا نن کیل (nan-kel) دے حوالے نال ایں کوں پراݨی اسٹروایشیاٹک زبان دا لوظ ݙسائندن۔ بھل خُد ای اپݨے آکھے کوں رد کریندے ہوئیں آدھن "However, the Munda words do not agree with Vedic: language, through one can easily assume dissimilation of n-l. The word undergoing RV Langala must have come from an intermediate language, in short, the Punjabi form of Indus language (Para-Munda) with langal". (32)                        سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو وت وی منڈا لوظ ویدک لݨگالا نال وارا نئیں کھاندے۔ توڑیں ڄو ن۔ل دیاں صوتاں دی تبدیلی کوں سوکھا تھی کے سمجھا ونڄ سڳدا ہے۔ رگ وید اِ چ آوݨ آلا لوظ لݨگالا ضرور کیہیں وچالے گھٹو زبان کولوں آئے۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو اے سندھک زبان (پارا منڈا/ پروٹو سرائیکی) دی پنجابی (سرائیکی) ٹنگری دا لوظ ’’لاݨگل‘‘ ہے۔ حقی ڳالھ وی ایہا ہے ڄو لݨگالا نہ منڈا زباناں دا لوظ ہے تے نہ دراوڑی زباناں دا بھلکہ اے خالص پروٹو سرائیکی لوظ ہے۔ ایں دی اصل ’’لانگڑ آلا‘‘ ہے ڄیہرھا رگ وید اِچ لݨگالا بݨ ڳئے۔ ڄیں دے وِچوں چھڑی ڑ ڈھہا ݙتی ڳئی اے۔ تے ن دی جھا ݨ آڳئی اے۔ ڄیں ویلے ہالی ہل ڄو وݨ لڳدائے تاں او اپݨے ݙیڈھے دا پلوں ڄنگھاں چوں ٹپا کے پِچھوں ٹُنگ ݙیندا ہے تاں ڄو ہل وہائندے ایلے ݙیڈھا اڑی نہ ݙیوے۔ ایں عمل کوں لانگڑ ولاوݨ آدھن۔ ایویں گھوڑے تے ہسواری کریندے ویلے وی لانگڑ ولائی ویندی ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص582 )ایں کوں لانگ ولاوݨ (مارݨ) تے الانگ ولاوݨ لکھدن۔ اساݙے وسبے اِچ لانگڑ ولاوݨ (مارݨ) دے لوظ ورتارے اِچ ہِن۔ ڄیں ویلے سئیں ویزل ہوݨاں ایندا سرائیکی اُٹھا (لاݨگل) Langal لکھدن۔ ڄیکر ایں دے لاحقے alکوں ہٹا کے er لایا ونڄے تاں اے اُکا سرائیکی لوظ langer بݨ ویندا ہے۔ ایں پوروں ایں دے سرائیکی لوظ ہووݨ اِچ کوئی شک ای نئیں راندھا۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 53wekl1at79obww7zovqd7xuuhn1di8 0 33484 73155 70832 2026-10-17T14:03:36Z Sraiki 12 73155 wikitext text/x-wiki ۲۷۔              مُولاMula :۔(51)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] مُولی، مُولا(رگ وید) سئیں ایف۔ بی۔ جے کوئیپر ہوݨاں مولا(mula) کوں رگ وید اِچ ورتا ہویا ٻارھی (foreign)لوظ ڳݨدن۔ او ایں کوں nounآدھن تے ایندا معنا کریندن (root) ڄݨیں ڄڑھ۔ سئیں کوئیپر ہوݨاں دی ایں آکھ موجب ایں دے وِچ کوئی شک ای نئیں راندھا ڄو مُولا اڄوکی سرائیکی اِچ مُولی ہے۔ اڄ وی لمباݨ ، موٹاݨ اِچ ودھیا مولی کوں وی مولا آکھ ݙتا ویند اہے۔ ایں لوظ دی رگ وید اِچ مجودگی کولوں اے پک وی تھینداہے ڄو مولی تے گھنگھلوں او ڄڑھا ں ہن ڄنہاں کوں سندھ وادی دے ڄائے کانسی دورکولوں وی پیلھے دے انہاں ویلاں دے ورتدے آندے ہن ڄݙݨ او ٹر پھر کے شکار کریندے تے پھل سوزیاںکٹھیاں کرکے کھاندے ہن۔ انہاں دے اے ناں وی دھرتی ڄایاں دے رکھے ہوئے ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان tp8hufs9m85r7ql5b3xf3jtmju93k5z 0 33495 73154 70843 2026-10-17T14:03:18Z Sraiki 12 73154 wikitext text/x-wiki ۳۹۔              مُسالاMusala :۔(67)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] مسالا (اتھروید )مسالا دا لوظ انہاں غیر ہند آریائی لوظاں اِچوں ہے،۔ ڄنہاں کوں اپݨی نویکلی بݨت تے صوتاں پوروں سوکھا سوکھا سیاتا ونڄ سڳدا ہے۔ ایں دی بݨت اِچ وی uدے دستی پِچھوں sدی صوت آندی ہے۔ ڄیہرھی رگ وید اِچ ٻارھی لوظ ہووݨ دی نشاݨی ہے۔ us دی بݨت آلے ٻارھی لوظاں دی مثال ݙیوݨ کݨ سئیں ویزل ہوݨاں musala دا لوظ وی گھِن آندے رہن۔ اِتھوں اے پک تھیندا ہے ڄو مسالا ویدک سنسکرت دا لوظ نئیں بھلکہ اے ویداںکولوں پیلھے (Pre-Vedic) دی سندھ وادی اِچ مجود مقامی زبان (indigenous language) دا لوظ ہے۔ ڄیں کوں اساں پروٹو سرائیکی آہدے ہائیں۔ سئیں ویزل ہوݨاں مسالا (musala)دے معنے کریندن pestle (مولھا۔موسلا) بھل ایں لوظ دے اے معنے ٹھیک نئیں۔ مسالا سرائیکی لوظ ہے تے ایں دا معنا تھیندائے پئے، مݨس، گھر آلا تے husband ۔سئیں جیوکس ہوݨاں (ص320 ) وی ایں دی انگریزی املا ’’و‘‘ دے وادھے نال ’’موسالا‘‘ لکھی ہے تے ایں دا معناhusbandای لکھا ہے۔ ایویں رت سئیں کھتران ہوݨاں (ص619 ) ایں لوظ کوں مُسالا لکھا ہے تے ایں دا متبادل پئے لکھا نیں۔ تے اڑدو زبان اِچ ایں دے معنے لکھے نیں خاوند، شوہر۔ سرائیکی زبان دا اے لوظ اڄ وی عام ورتارے اِچ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 7c6ak6st7z1c8unbtvu9kcbtrpq11yn 0 33496 73101 70844 2026-10-17T13:24:16Z Sraiki 12 73101 wikitext text/x-wiki ۴۰۔               شِمشوماراSi(m)sumara :۔(68)سرائیکی سسار، سنسار(رگ وید) سندھک زبان Indus Language دے ایں لوظ دا ورتارا گنگا جمنا دو آب اِچ وی ملدا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں ݙوڑے سابقے (Double Prefixes )رکھݨ آلا منڈا زبان دا لوظ ݙسائندن۔ کیوں ڄو ایں دے وِچ Cem ڄݨیں  Consonant + ، +vowel+m شِم (sim) تے شَم (sum)پاتے ویندے ہِن۔ بھل ݙوڑے سابقاں دا ڳݨ چھڑا منڈا زباناں اِچ ای نئیں بھلکہ سپت سندھو علاقے دی منڈھلی زبان [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِچ وی عام پاتا ویندا ہے۔ ڄیویں کُکڑkukur ، کَکرKakar ۔ ہنڈھݨhandanr ، تے گھگھلوںgugulun تے ونگارvingar وغیرہ۔ ایں کیتے ݙوڑے سابقاں پوروں شمشومارا کوں منڈا زبان دا لوظ آکھ ݙیوݨانِری بے نرواری ہے۔ ڄیکر ایں لوظ دی انگریزی املا اِچوں مشکوک حرف mکوں کڈھ ݙتا ونڄے تاں وت اے سِدھا سِدھا سیسومارا رہے ویندا ہے۔ ڄیہرھا سرائیکی لوظ سِنسار یا سِسار دا ہم نسل (Cognate) لوظ ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں شمشومارا دا معنا لکھدن (Cognetic Dolphin)ایں کوں سرائیکی اِچ سِسار یا سنسار آدھن ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص222)ایں دی سرائیکی املا سنسارتے انگریزی املا sinsar لکھ کے ایں دے معنے لکھن "The long nosed Crocodile (Gravialis Gangatic)".                        ڄیں ویلے سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص362, 108)ایں دی انگریزی املا sisar سسِار تے ݙوہاں جھاہیں تے ہکو معناLong Nosed Crocodile ای لکھدن۔ سئیں کھیتراݨ ہوݨاں (ص417)ایں کوں خالص سرائیکی لوظ آدھن تے ایں دا معناں مگرمچھ لکھدن۔ ایں لوظ دے یکے معناں کولوں نشابر ہے ڄو رگ وید دا شیشو مارا تے سرائیکی سسار یا سنسار ہِکا شئے ہے ۔ سسار، ششومارا دا مختصر روپ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان r5hxb4fw3fy1aryc6tsj3jpu19smtue 0 33500 73120 70848 2026-10-17T13:34:34Z Sraiki 12 73120 wikitext text/x-wiki ۴۴۔              فروراPharvara :۔(74،75) [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] پھرٻرا (رگ وید 10:106:2) اے ٻارھی لوظ وی اونہیں سوکتے اِچ ہے ڄیں دا اُتوں ذکر کیتا ڳیا ہے ۔ ایں لوظ کوں کتھائیں کتھائیں Pharva-ra دے رنگ اِچ وی لکھا ڳیا ہے۔ Indus Language (سندھک / پروٹو سرائیکی)زبان دا اے لوظ ویدک سنسکرت ڄاݨݨ آلاں کیتے انوکھڑا تے مہمل ہوسی۔ بھل اساݙے کیتے نہ اے مہمل ہے تے نہ انوکھڑا۔ مہمل ایں کیتے نئیں ڄو اڄوکی سرائیکی اِچ ایندا مطبل ہے ہٹا کٹا ، ݙیل ݙول آلا تے تڑچھ جوآن۔ انوکھڑا ایں کیتے نئیں ڄو اے اڄ وی عام ورتارے اِچ ہے۔ ہزاراں ورھیں غُذرݨ پوروں ایں دی وݨتر اِچ ٻہوں گھٹ وٹاند آئی ہے ۔ ایں دی چھڑی ’’و‘‘ دی صوت ٻ اِچ بدلی ہے۔ اساکوں پکا غمان ہے ڄو ہزاراں ورھیں پیلھے وی اے لوظ پھرٻرا ای ہوسی۔ چونکہ اے سندھک زباناں (سرائیکی تے سندھی) دی مخصوص صوت اے ایں کیتے ایں کوں سرائیکی تے سندھی دے سوا ٻیا کوئی نئیں الا سڳدا۔ ایں کیتے ویدک سنسکرت اَلاوݨ آلے آریے وی یقینا ایں کوں ننھ اَلا سڳدے۔ ایں پوروں انہاں وی ٻ دی جھا تے ’’و‘‘ لاکے ایں کوں پھرٻرا کولوں پھرورا بݨا ݙتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 1oocabh9oqbcm5fo8h1x3nm9e14mns0 0 33511 73089 70859 2026-10-17T13:14:34Z Sraiki 12 73089 wikitext text/x-wiki ۵۵۔            شاݨڈاSanda :۔ (89)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] شاندا (رگ وید 6-4)سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو رگ وید دا ڄیہرھا لوظ اندا (anda)دے لاحقے تے مُکدا ہے ۔او لوظ نہ ہند یورپی ہے تے نہ ہند ایرانی زباناں دا لوظ ہے۔ ویدک سنسکرت وی چونکہ ہند یورپی تے ہند ایرانی ٹول دی زبان ہے ۔ایں کیتے اے ڄیہاں لوظ ویدک سنسکرت دے وی نئیں بھلکہ اے سندھ وادی دی اوں مقامی زبان دے لوظ ہن ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے سندھ وادی اِچ الائی ٻولی ویندی ہئی۔ سئیں ویزل ہوݨاں اوں زبان کوں Indus Languageتے پارا منڈا دا ناں ݙیندن۔ اساݙے بھاݨے سندھ وادی دی اے منڈھلی زبان پروٹو سرائیکی ہئی۔ شانڈا وی اونہیں پروٹوسرائیکی زبان دا لوظ ہے ۔اڄوکی سرائیکی اِچ اے لوظ شاندا ہے۔ ایں دے معنے ہِن، جھیڑا، جھگڑا تے ہتھو پئی ڄیویں ، اے جملہ’’اے شاندا کیویں تھئے؟‘‘ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 39xmybbq0f2mhr9jvzv3snbuqd9ly4y 0 33518 73091 70866 2026-10-17T13:15:24Z Sraiki 12 73091 wikitext text/x-wiki ۶۲:                شروری/شاروریSarvari :۔ (99،100)شاروری ، سروری۔ [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] سروری، سروار(رگ وید (5:52:3) سئیں ویزل ہوݨاں سئیں کوئیپر ہوݨاں دے حوالے نال ایں لوظ دا معنا لکھیندن nightڄݨیں رات۔ تے آدھن ڄو ایں دے وِچ ݙوڑے سابقے sar تے vari مجود ہِن ۔ اے ڄیہاں ݙوڑے سابقے منڈا زبان دے وِچ ٻہوں ورلے ہن۔ ایں کیتے آپ ہوݨاں آدھن ڄو اے آسٹروایشیاٹک زبان دا لوظ ہے ۔بھل ݙوڑے سابقاں (double prefixes)دی تڳ تے رگ وید دے ٻارھی لوظاں کوں آسٹروایشیاٹک(Austro Asiatic)زبان دے لوظ سمنجھ گھنݨا نری بے نرواری ہے۔ کیوں ڄو سندھ وادی ڄتھاں رگ وید ستھی ڳئی اے ، دی منڈھلی تے پراݨی زبان سرائیکی اِچ وی ݙوڑے سابقے ٻہوں ڈھیر ہِن۔ ڄیویں kukur کُکڑ، ku-kir کُکِڑ،ran-dur رنڈُڑ، ran-dir رنڈِڑ،ga-ba  گابا،ga-bi گابی، ga-va ڳاوا، la-va لاوا، pa-va پاوا تے ٻئے ڈھیر لوظ۔ ایں کیتے ݙوڑے سابقے رکھݨ آلی سپت سندھو دھرتی دی مُنڈھلی زبان سرائیکی کوں پرے پریرے دی پوادھی زبان آسٹروایشیاٹک (منڈا) تے ترجیح ݙتی ونڄݨی چاہیدی ہے۔ ایں بارے خُد سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "In evaluating these loan words, we should first look out for a possible source in the language (s) actually found in the area since the ancient times".(101(                        ادھارگھدے لوظاں دی پرکھ پڑچول کریندے ایلے اساکوں چاہیدا ہے ڄو اساں سبھ توں پیلھے اوں زبان(یا زباناں) کوں وسیلا بݨاؤں ڄیہرھی ٻہوں پراݨے ویلاں کولوں اوں علاقے اِچ سچ مچ الائی ٻولی ویندی پئی ہے۔ بھل ݙکھ تاں ایں ڳالھ دا ہے ڄو سندھ وادی دی زبان دی تحقیق کریندے ایلے ایں اصول کولوں اکھ نوٹی کیتی ویندی ہے۔                        ݙوڑے سابقے رکھݨ آلا رگ وید دا ٻارھی لوظ sarvari سرواری/سروری وی سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص216 ) ایں کوں سرائیکی لوظ منیندے ہوئیں ایں دی انگریزی املا sarwar تے سرائیکی املا سروار لکھی ہے۔ ایں لوظ کوں آپ ہوݨاں مادی لکھدن تے ایں دا معنا کریندن Encomium, poem in praise of some family ڄݨیں قصیدہ، نظم ڄیہرھی کیہیں ولڳݨ دی تریف اِچ لکھی ونڄے۔ اساݙے تائیں پڄدے پڄدے سرواری دی چھڑی ’’ی‘‘ ای غُذرے ویلاں دے اندھارے اِچ کِتھائیں ڈھہہ ڳئی اے تے ہُݨ اے لوظ چھڑا سروار رہے ڳئے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 5r2i7acfaxcxgmphn7fn6waai7h3mpp 0 33533 73165 70881 2026-10-17T14:09:50Z Sraiki 12 73165 wikitext text/x-wiki ۷۷۔             نالاNala :۔(119)سرائیکی نالا (رگ وید8:1:33)نالا دا لوظ [[سرائیکی زبان]] دا ٻہوں پراݨا لوظ ہے۔ ایویں لڳدائے ڄو اے وہیبے دے لوظاں کول ای پیلھے گھڑا ڳئے۔ کیوں ڄو پیلھے سندھک لوکاں اپݨیاں پیلھاں وستیاں ،دریاواں، ڈھنڈیں تے ندی نالاں دیاں مݨاں تے ای وسایاں ہن تے انہاں دا پیلھا مستقل واسطا ݙینھ رات پاݨی دے انہاں وسیلاں نال ای ہئی۔ ایں کیتے اُنہاں ، اِنہاں شیئں دے ناں اپݨے اوائلی رہائشی جیوݨ اِچ ای گھڑ گھِدے ہن۔ سندھ وادی دے واسی تاں انویں وی ست دریاواں دی دھرتی دے ڄمے ڄائے ہن۔ انہاں دی تاں ݙینھ رات دی غُذراݨ ای دریاواں تے ندی نالاں نال ہئی۔ ایں کیتے اے لوظ گھڑݨا انہاں دی کراڑی لوڑ وی ہئی۔نالا نروٹ ناں ہے ۔ ایں دا مادی ناں نالی تے ندی ہے ۔سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص340 ) ایں دی انگریزی املا nalaلکھ کے ایں دے معنے canalڄݨیں نہر تے trouser stringڄݨیں سُتھݨ دا نالا (زار مندر)لکھے ہن۔ زارمندر کوں نالا آکھݨ دی اختراع تاں ہݨ دی ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص650)نالا دا معنا کریندن ازاربند، ندی، نالا۔ ندی تے نالا ہکے شئے دے ݙوں ناں ہِن۔ نالا دے نال سرائیکی زبان دا عام ورتارے اِچ آوݨ آلا سابقا (cer) پر لایا ونڄے تاں وت اے سرائیکی لوظ پرنالا (pernala) بݨ ویندا ہے۔ (کھتران140 )ڄیں دا معنا ہے ’’چھت دا پاݨی کڈھݨ دا راہ‘‘۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا reedڄݨیں نڑکی لکھا ہے۔ نڑکی اِچوں وی پاݨی انویں رِت لنگھ سڳدا ہے ڄیویں نالے تے پرنالے اِچوں واندھا ہے۔ مطبل اے تھیا ڄو رگ وید دا ٻارھی لوظ نالا سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 3orahuavagq1vts85zmhot4ykimno89 0 33543 73186 70891 2026-10-18T05:10:56Z Sraiki 12 73186 wikitext text/x-wiki ۸۷۔            کاکمبیراKakambera :۔(136)سرائیکی ڳمبھیری (رگ وید 6:48:7)ایں لوظ دے وِچ ka دا ݙوڑا سابقا آیا کھڑا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب ku, ki, ka تے ke سابقے آسٹروایشیاٹک زباناں تے خاص کر منڈا زباناں دا خاصاہے۔ رگ وید دے 380ٻارھی لوظاں اِچ انہاں سابقاں نال بݨے ہوئے لوظ چونکہ ڈھیر ہن ۔ ایں کیتے سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو ہڑپا آلاں دی زبان وی آسٹروایشیاٹک (منڈا) زبان یا ایں دے نال رلدی ملدی کائی اے ڄیہاں زبان ہئی ڄیہرھی اے سابقے ورتدی ہئی۔ ایں پوروں آپ ہوݨاں سندھ وادی دی زبان کوں پارا منڈا دا ناں ݙیندن تے نالے اے وی آدھن ڄو اے ایں دا عارضی ناں ہے۔بھل ݙکھ دی ڳالھ اے ہے ڄو سئیں ہوݨاں سندھ وادی دی زبان تے ڳالھ کریندیں ہوئیں ایں علاقے اِچ الائی ٻولی ونڄݨ آلی مُنڈھلی زبان سرائیکی دو بھَل ای نئیں بھنوائندے ۔ki, ku, ka تےkeدے سابقے اڄ دیاں منڈا زباناں اِچ تاں وِرلے رہے ڳئے ہن ۔ بھل سپت سندھو دی مُنڈھلی زبان سرائیکی اِچ اڄ وی ٻہوں کثرت نال مجود ہن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں اپݨی کتاب Glossary of the Multani Languageاِچ انہاں سابقاں نال بݨݨ آلے گھٹ ودھ 891سرائیکی لوظ لکِھن۔ ڄیں ویلے سئیں جیوکس ہوݨاں اپݨی کتابSaraiki English Dictionary اِچ لڳ بھڳ 1050اے ڄہیں سرائیکی لوظ لکھن ڄیہرھے انہاں سابقاں نال جُلدن۔ اِتلی وݙی ڳݨتری اِچ [[سرائیکی زبان]] دے لوظاں دے انہاں سابقاں نال جُلݨ کولوں اے پک تھیندا ہے ڄو رگ وید ki, ku, ka تےke دے سابقاں نال ڄلݨ آلے لوظ وی اوں علاقے دی منڈھلی زبان سرائیکی دے ہن ڄتھاں رگ وید ستھی ڳئی اے۔ اے لوظ نہ تاں آسٹروایشیا ٹک زبان دے ہن تے نہ منڈا زبان دے۔                        کاکمبیرا پروٹوسرائیکی زبان دا لوظ ہے ۔ ایں دی اڄوکی شکل ڳمبھیری ہے۔ غُذرے4000ورھاں اِچ کاکمبیرا اِچ کجھ وٹانداں آیاں ہن۔ ایں دا پیلھا سابقا کاتاں اݙ ڳیا ہے ۔ چھیکڑی ۱، ی اِچ تے ب ، بھ اِچ وٹیج ڳیا ہے۔ ک دی جھا ڳ مل گھِدی ہے ۔ انج اے کاکمبیرا کول ڳمبھیری بݨ ڳیا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں کاکمبیرا دا معنا کریندن certain tree ڄݨیں اے کوئی وݨ ہے۔ ڄیں ویلے EWA دے لکھاری سئیں میئر ہوفر ہوݨاں ایں کوں unclearلکھ کے ایں دے معناں تے وی شک کریندن۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص574)ایں دی سرائیکی املا ڳمبھیری لکھی ہے تے ایں دے معنے ݙسے نیں مِٹھڑی۔ سنگترے مالٹے کی قسم کا ایک پھل جسے ملیریا میں مفید سمجھا جاتا ہے۔ایندے پھل تے وݨ دا ہکو ناں ہے ۔سئیں جیوکس ہوݨاں (ص286)وی ایندی سرائیکی املا ڳمبھیری تے انگریزی املا Gambhiriلکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دے معنے لکھدن citranنبو آنگوں کھٹا، sour ترش تے limeکھٹا۔ ایں دا وݨ ملھے آنگوں تِنگھرا ہویا ہوندا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان i6o5r5bhb5jvqdnck5h4xdkqasnwto6 0 33549 73166 70897 2026-10-17T14:11:02Z Sraiki 12 73166 wikitext text/x-wiki ۹۳۔              نالیNali :۔ (147،148)سرائیکی نالی (رگ وید 10:135:7) نالا دی مادی سانگے تاں اے لوظ منڈھ لا دا سندھک دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی اِچ مجود ہئی پیا۔ کیوں جو[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِچ او نروٹ ناں (Masculine nouns) ڄیہرھے’’ ا‘‘ تے مُکدن انہاں دی چھیکڑی ’’ا‘‘ ہٹا کے اوں دی جھا چھوٹی ’’ی‘‘ لا کے اوں کوں مادی ناں feminine nounبݨا ݙتا ویندا ہے۔ نالا نال وی اے کم منڈھ لا دا تھیا ہے تے اوں دی مادی کوں وی نالی آکھ ݙتا ڳیا ہے۔ بعد اِچ ڄیں ویلے سندھک دھرتی ڄایاں ݙانداں دیاں جوڑیاں نال وہیبا شروع کیتا ہے تاں بھوئیں اِچ بیج رلاوݨ کݨ انہاں ڄیہرھا سندر بݨائے اوں دا ناں وی انہاں نالی رکھ ݙتا ہے۔ سئیں کھترا ن ہوݨاں (ص650)ایں دے معناں اِچ لکھدن،’’بندوق کی نالی‘‘ ۔ (۲) پانی کی نکاسی کی نالی (۳) قطاروں میںبیج بونے کا آلہ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص156)ایں دی انگریزی املا nali لکھ کے ایں دے معنے لکھدن drill(ڈرل) تے ایں دے اڳوں nali deنالی ݙے تے نالی پھیرnali pher دے محاورے وی ݙیندن۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص327 )وی ایں دی انگریزی املا naliلکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں A tube for drill ڄݨیں بیج پھیرݨ دی نلی تے ݙوجھا معنا کیتا نیں Any Tublar organکائی وی کھوکھلی شئے۔ نالی دا لوظ وی اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 2ys2bdnrvxbe7u5w9d389k8lazsgdlf 0 33550 73171 70898 2026-10-17T14:14:11Z Sraiki 12 73171 wikitext text/x-wiki ۹۴۔              نیلا Nila:۔(149)سرائیکی نیلا  (رگ وید 6-4)نیلا [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] زبان دا عام لوظ ہے تے کئی شیں کیتے ورتا ویند اہے۔ رنگاں دے وِچوں اے ہِک رنگ ہے۔ ڄݨیں نیلا رنگ (اوبرائن 343 ۔کھتران667)۔ایں کوں سوسنا رنگ وی آکھا ویندا ہے۔ نیلا دا لوظ رگ وید دے سبھ توں پراݨے منڈلاں (6-4)اِچ آیا کھڑا ہے تاں ایں دا مطبل ہے ڄو اڄ کولوں 4500ورھیں پیلھے وی اے عام ورتارے دا لوظ ہئی تے ویدک سنسکرت الاوݨ آلے آریاں ایں کوں اوائل اِچ ای اُدھار گھِن گھِدا ہئی۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص343) ایں دا ہِک معنا (Black bunch)ڄݨیں کالا ہرݨ وی کیتا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص337)ایں دی سرائیکی املا نیلہ تے انگریزی املا nilaلکھی ہے۔ انہاں و ی ایں د امعناblack bunchای لکھا ہے۔ ایں کولوں پتا لڳدائے ڄو کالی کنڈ آلے ہرݨ کݨ نیلا دا لوظ اوں ویلے گھڑا ڳئے ڄݙاں سندھ وادی دے لوک ٹولاں دی صورت اِچ رل مل کے ذناوراں دا شکار کریندے ہن۔ اے لوظ وی ہزاراں ورھاں دا سفر کریندا ہویا اپݨے منڈھلے اٹھاتے معناں نال اساں تائیں آپہنتا ہے۔سرائیکی اِچ منجھ ٻنھݨ دے کپڑے کوں وی نیلا آکھا ویندا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 7iyz7ffac0p4p7lssrp9s2iwcqny94w 0 33555 73183 70903 2026-10-18T05:09:25Z Sraiki 12 73183 wikitext text/x-wiki ۹۹۔              کاسا۔کَساCasa :۔(155)سرائیکی کاسا، کسا (رگ وید6-4)کاسا casa دے لوظ اِچ asaدا لاحقا مجود ہے۔ ڄیہرھا سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ٻارھی لوظاں دی ہِک نشانی ہے۔ ایں لوظ دے وِچ وی چھیکڑی کولوں پیلھی صوت Perultimate Syllable دی (لمبی تے لُنڈی سُر long and short vowels )ڳݙ وݙ تھی ویندی ہے۔ ڄیہرھی پچادھی سوجھواݨاں دا چیتا بغؤں کرݙیندی ہے۔ انہاں لوظاں کوں اوہے لوک متن سنواں ٹھیک پڑھ سڳدن ڄنہاں دی ماء ٻولی سرائیکی ہے۔ کیوں ڄو انگریزی اِچ تاں کاسا تے کسا ہکو ڄیہاں casa ای لکھا پڑھا ویسی۔ ایں کیتے سئیں اوبرائن (ص321)تے جیوکس (ص248 )ݙوہاں پچادھی علمانواں کسا Kassa تاں لکھا ہے تے ایں دے معنے وی curds(ݙہی) تے less (گھٹ) لکھے نیں بھل کاسا نئیں لکھا۔ سئیں کھتران ہوݨاں وی ما ٻولی چونکہ سرائیکی ہے تے آپ ہوݨاں [[سرائیکی زبان]] دے عالم وی ہن ۔ایں کیتے آپ ہوݨاں کَسا تے کاسا دے فرق کوں ڄاݨدے ہوئیں ݙوہاں لوظاں کوں وکھرا وکھرا لکھا ہے تے انہاں دے معنے وی آپو آپ لکھن (کھتران ص505,488)۔ ایں لوظ کوں کاسا پڑھا ونڄے یا کَسا اے اپݨے ݙوہاں روپاں اِچ سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان tum1p230h2fvs6a0lv8w162i2pter2l 0 33557 73106 71715 2026-10-17T13:26:35Z Sraiki 12 73106 wikitext text/x-wiki خانیوال ضلعے دے مشہور تے وݙے قصبیاں دی تفصیل تحصیل دے حساب نال ہیٹھ ݙتی ڳئی ہے: [[فائل:Saraiki region.jpg|thumb|سرائیکی علاقے]] === ١. تحصیل خانیوال === تحصیل خانیوال دے وݙے قصبے اتے تجارتی مراکز ایہ ہن: * '''کچا کھوہ:''' اے خانیوال اتے میاں چنوں دے درمیان ہک ٻہوں مشہور اتے وݙا قصبہ ہے۔ * '''مخدوم پور پہوڑاں:''' اے ہک تاریخی قصبہ ہے جیہڑا اپݨی قدیم وستی اتے مخدوم خاندان پاروں سنجاݨا ویندے۔ * '''چک شاہانہ:''' خانیوال دے قریب ہک اہم آباد جاہ ہے۔ === ٢. تحصیل کبیر والا === کبیر والا رقبے دے لحاظ نال ٻہوں وݙی تحصیل ہے، ایندے وݙے قصبے ایہ ہن: * '''سرائے سدھو:''' ایہ راوی دریا دے کنڈے ہک ٻہوں قدیم اتے تاریخی قصبہ ہے۔ * '''عبدالحکیم:''' ایہ موٹروے انٹرچینج اتے ریلوے جنکشن پاروں ہک وݙا تجارتی مرکز بݨ چکے۔ * '''قتال پور:''' ایہ وی راوی دے قریب ہک مشہور تاریخی مقام ہے۔ * '''کوہی والا:''' تحصیل کبیر والا دا ہک اہم قصبہ ہے۔ * '''چوپرہٹہ:''' ایہ وی ہک معروف مقامی مرکز ہے۔ === ٣. تحصیل میاں چنوں === میاں چنوں دے وݙے قصبیاں دی تفصیل ایہ ہے: * '''تلمبہ:''' اے ہک عالمی شہرت یافتہ تاریخی شہر اتے قصبہ ہے، جیندے بارے آکھیا ویندے جو اے سکندرِ اعظم دے دور توں وی پہلے دا آباد ہے۔ * '''موہن پور:''' میاں چنوں دا ہک اہم قصبہ ہے۔ * '''چک ٨ پی:''' اے اپݨے زرعی حوالے نال مشہور علاقہ ہے۔ === ٤. تحصیل جہانیاں === جہانیاں دے مشہور قصبے ایہ ہن: * '''ٹھٹھہ صادق آباد:''' اے جہانیاں دا سب توں وݙا اتے اہم تجارتی قصبہ ہے جیہڑا لودھراں روڈ تے واقع ہے۔ * '''چک ١١٤/١٠ آر:''' ایہ وی جہانیاں دا ہک مشہور تے آباد علاقہ ہے۔ ----ایہ سارے قصبے [[ضلع خانیوال]] دی معیشت، زراعت اتے سرائیکی ثقافت دے اہم تھمب ہن۔ rflaozoslolgnp4bsb9mzr9z2l7nce7 0 33560 73175 70912 2026-10-18T05:06:23Z Sraiki 12 73175 wikitext text/x-wiki '''چھوݨا والا''' (جینکوں بعض دفعہ چونا والا وی لکھیا ویندے) تحصیل [[حاصل پور]] دے سب توں اہم اتے وݙے قصبیاں وچوں ہک ہے۔ ایں قصبے بارے کجھ خاص ڳالھیں ایہ ہن: * '''مرکزی حیثیت:''' چھوݨا والا تحصیل حاصل پور دے دیہاتی علاقیاں کیتے ہک وݙے تجارتی مرکز دی حیثیت رکھدے۔ آس پاس دے درجناں چکاں دے لوک اپݨی خریداری اتے فصلاں ویچݨ کیتے اتھائیں آندن۔ * '''قدیم وستی:''' اے ہک ٻہوں پراݨی اتے تاریخی وستی ہے جیہڑی ہݨ ہک چھوٹے شہر دی شکل اختیار کر چکی ہے۔ * '''زراعت تے منڈی:''' اتھاں زرعی اجناس دی ہک متحرک منڈی موجود ہے۔ خاص طور تے کپاہ اتے کݨک دا کاروبار ٻہوں وݙے پیمانے تے تھیندے۔ * '''تعلیم تے سہولتاں:''' اتھاں سرکاری ہائی سکولاں دے نال نال پرائیویٹ تعلیمی ادارے وی موجود ہن، جیہڑے علاقے وچ تعلیم دے پھیلاؤ وچ اہم کردار ادا کریندے پئے ہن۔ * '''محلِ وقوع:''' اے قصبہ حاصل پور توں ون٘ڄعباس ݨ والی سڑک دے نیڑے واقع ہے اتے اپݨی جغرافیائی حیثیت پاروں ٻہوں اہم ہے۔ ایہ قصبہ وی اپݨی خالص '''ریاستی سرائیکی''' ثقافت اتے روایتی میل جول پاروں مشہور ہے۔ qflxyix1ab47vkf7e1rhcx3xvdcyv2p 0 33572 73160 70929 2026-10-17T14:07:09Z Sraiki 12 73160 wikitext text/x-wiki ۱۱۱۔                مکھاMukha :۔(172)سرائیکی مکھ، مکھڑا(رگ وید 6-4)ایں لوظ کوں سئیں ویزل ہوݨاں اپݨی 88لوظاںدی فرست اِچ وی درج کیتا ہے تے سئیں کوئیپر ہوݨاں دی ݙتی ہوئی ٻارھی لوظاں دی فرست کولوں ودھیک لوظاں اِچ وی لکھا ہے۔ ہر زبان اِچ رشتاں تے دیہی انگاں کیتے ورتے ونڄݨ آلے لوظ اوں دے خالص اپݨے گھڑے ہوئے ہوندن کیوں ڄو اوں زبان کوں الاوݨ آلے ہر ماݨو دا پیلھا واسطا ای اپݨے دیہہ تے قریبی رشتاں ڄݨیں ماء پیو تے بھیݨیں بھراواں نال ای پوندا ہے۔ ایں کیتے اساں پورے پک نال اے آکھ سڳدے ہائیں ڄو مکھا دا لوظ وی سندھک دھرتی ڄایاں آپے گھڑا ہے تے اوں زبان دے ایرے وی انہاں رکھن ڄیں دا اے لوظ ہے۔ مکھا پروٹو سرائیکی زبان دا لوظ ہے تے اڄوکی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِچ مکھ تے مکھڑا ہے ۔ مکھڑا، مکھ دا اسمِ تصغیر ہے۔                        سئیں ویزل ہوݨاں مکھا (Mukha) دا معنا کیتا ہے mouth (وات) تے head(سِر) ڄیں ویلے سرائیکی اِچ ایں دا معنا ہے مونھ (face) ۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص129 )مکھ دی انگریزی املا (mukkh)لکھی ہے تے ایں کوں قائم بالذات نروٹ(Substantive masculine) آکھانیں۔ آپ ہوݨاں وی ایں دے معنے face ڄݨیں مونھ ای لکھن۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص314)ایں دی سرائیکی املا مکھ تے انگریزی املا (Mukh) لکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں لوظ دے ݙوں معنے لکھن پیلھا the face ڄݨیں مونھ تے ݙوجھا the fist, blow with the fist ڄݨیں مُک، مُکا، مُک مارݨا۔ اتھائیں سئیں جیوکس ہوݨاں کوں مکھ تے مُک اِچ التباس تھیا ہے۔ انہاں مُکھ تے مُک کوں ڳݙ وݙ کرݙتا ہے۔ حالانکہ اے ݙوں وکھرے وکھرے لوظ ہِن تے انہاں دے معنے وی وکھرے وکھرے ہِن۔ ایں یکی ڳالھ دا نتورا اے نکھتھا ڄو رگ ویددا مکھا سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان d40psam5i5jb9rduycl90nm6z5r2r7h 0 33573 73156 70930 2026-10-17T14:03:56Z Sraiki 12 73156 wikitext text/x-wiki ۱۱۲۔              مِریسیMarici :۔(173) [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] مریسی (مَرے۔سی) (مَ رِی ۔سی) (رگ وید) اے لوظ وی سئیں ویزل ہوݨاں دے وادھوں لوظاں اِچ ݙتا ڳیا ہے ۔ آپ ہوݨاں ایں دا معنا لکھدن beam of lightڄݨیں چاندݨ دی دھار۔ اساݙے بھاݨے اے خالص سرائیکی لوظ ہے۔ مریسی marici دا لوظ سرائیکی مصدر مریجݨ کولوں فعل مستقبل مجہول دا صیغا واحد غائب ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص29)ایں دا معنا لکھا ہے he will be eaten bڄݨیں’’او مارا ویسی‘‘ یا ’’ اوں کوں مار ملسی‘‘۔ مریسی دا لوظ اپݨے منڈھلے اٹھاتے معناں نال اساں تائیں آ پہنتا ہے ۔ ایں کول اے وی نشابر تھیندا ہے ڄو ہزاراں ورھیں غُذرݨ پِچھوں وی سرائیکی زبان دے قویت (Grammar)اِچ کائی وٹاند نئیں آئی۔ ڄیکر اینکوںمریسی (مرے۔سی) پڑھوں تاں وت اے مارݨ مصدر کولوں فعل مستقبل معروف دا صیغا واحد غائب فاعلی حالت ہے۔ ایں صورت اِچ وی اے لوظ خالص سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان nzgy0ud8hv3bpv3t9pa41ihk3jddz15 0 33574 73132 70931 2026-10-17T13:43:11Z Sraiki 12 73132 wikitext text/x-wiki ۱۱۴۔              ماݨو۔مانوManu :۔(175)سرائیکی ماݨو، ماہنٹوں(اتھر وید)سئیں ویزل ہوݨاں دے وادھوں ٻارھی لوظاں اِچ اے لوظ وی ݙتا ڳیا ہے ۔ آپ ہوݨاں ایں دا معنا کیتا ہےfertile landڄݨیں ݙوٹی زمین۔ بھل پروٹوسرائیکی دے ایں لوظ دا اڄوکی سرائیکی زبان اِچ اُکا ٻیا معنا ہے ۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص608)ایں لوظ دی سرائیکی املا ماہݨوں لکھی ہے تے ایں دا معنا کیتا نیں ’’آدمی، شخص، مرد، اجنبی  تے غیر محرم‘‘۔سئیں جیوکس ہوݨاں (ص303)ایں لوظ دی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] املا مانڑوں تے انگریزی املا (Manrun)لکھ کے ایں دے معنے لکھے نیں۔ A post position signifying kind as مرد ۔ڄݨیں اے ڄیہاں لوظ ڄیہرھا خاص قسم کوں نشابر کریندائے ڄیویں مردماݨو، تریمت ماݨو، سرائیکی زبان دا اے لوظ اڄ وی عام ورتارے اِچ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان nn2xjp35zj0kxctddwjrh73lixqgfto 0 33575 73153 70932 2026-10-17T14:02:53Z Sraiki 12 73153 wikitext text/x-wiki ۱۱۵۔             مَیݨا۔میناMena :۔(176)سرائیکی میݨا، مینا(رگ وید 6-4)اے لوظ رگ وید دے سبھ توں پراݨے منڈلاں6-4 اِچ آیا کھڑا ہے۔ ایں لوظ کوں سئیں ویزل ہوݨاں اپݨے چوݨویں 88 لوظاں اِچ وی درج کیتا ہے۔ ایں کیتے اے لوظ سرائیکی زبان دے اوائلی ریکارڈڈ لوظاں اِچوں ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص325)ایں دی سرائیکی املا میݨا تے انگریزی املا Maina لکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دا معنا کیتا ہے A grass ڄݨیں گھاہ۔ اے للمی گھاہ سیالے کوں کݨکاں تے چݨاں دیاں راکھیاں اِچ عام تھیند اہے۔ اے کارواں گھاہ ہے تے چوکھر ایں کوں وݙی شونق نال کھاندن۔ ایں دا ݙوجھا اٹھا مینا وی ہے۔ [[سرائیکی زبان]] اِچ مینا، لالی پکھی کوں وی آدھن۔ (کھتران581)رگ وید دے ایں لوظ کوں مینا پڑھا ونڄے یا میݨا اے ݙوہاں روپاں اِچ خالص سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان sdfiklqjhrqvu362hxa5agxjsmaf56l 0 33582 73140 70939 2026-10-17T13:49:06Z Sraiki 12 73140 wikitext text/x-wiki ۱۲۲۔             مرایوMarayu :۔(184)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] مرایو(رگ وید 10:106)اے لوظ رگ وید دے بھڄݨ Jarbhari-turphariاِچ مجود ہے۔ ایں دے اڳوں سوالیا نشاݨ لا کے سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا مطبل معناں کولوں اپݨی لاعلمی دا اظہار کریندن۔ مرایو خالص سرائیکی لوظ ہے ۔ ایں دی چھیکڑ تے آوݨ آلے لاحقے ’’یو‘‘ دے وِچ ’’و‘‘ (o/u)سرائیکی زبان اِچ ضمیر دی جھا پہ جھا ٻولا ونڄݨ آلا کلمہ (Pronominal Suffix) ہے۔ انہاں ضمیری لاحقاں بارے سئیں اوبرائن ہوݨاں لکھدن "Instead of the cases of the personal and possissive  pronouns, Multani largely uses pronominal suffexes. This use of suffexes is the most difficult thing in learning the language. Suffexes are attached to nouns, verbs and adverbs". (185)                        شخصی تے ملکیتی ضمائر دی جھا ملتانی (سرائیکی) ضمیری لاحقاں کوں ٻہوں ڈھڳ ورتدی ہے۔ ایں زبان کوں سِکھݨ (سمجھݨ) اِچ انہاں لاحقاں دا ورتارا ٻہوں وݙا اوکھ ہے۔ اے لاحقے نانواں ، فعلاں تے فعلاں دے وِچ وادھا کرݨ آلے لوظاں (adverbs) نال لائے ویندے ہن۔ سرائیکی دے وِچ واحد حاضر کیتے ’’و‘‘ تے جمع حاضر کیتے ’’وے‘‘ دا ضمیری لاحقا ورتا ویندا ہے ۔ ڄیویں کھادو، پیتو، ݙٹھو تے کھادا وے ، پیتاوے تے ݙٹھاوے وغیرہ۔ مرایو مراوݨ مصدر کولوں فعل ماضی (Preterite) صیغا واحد غائب مرایا دا چھیکڑی ’’ا‘‘ ہٹا کے ایں دی جھا واحد حاضر دا ضمیری لاحقا (Pronominal Suffixes) ’’و‘‘ لا کے بݨایا ڳیا ہے۔ مرایو دے معنے سمجھݨ کݨ اے جملا ݙیکھو ۔’’ آݨ مرایو کالیا‘‘ڄݨیں اوئے کالیا! تیں اساکوں مروا ݙتائے‘‘۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 53gfxc9ifhbzpqj7q9wet70wndfrybc 0 33595 73178 70952 2026-10-18T05:07:30Z Sraiki 12 73178 wikitext text/x-wiki ۱۳۵۔            ڈنڈوبی Dundubi :۔(201،202)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] ڈھنڈھورچی(رگ وید) سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو ڈنڈوبی غیرآریائی پیشہ وراں (artisans)تے خاص کرڳاوݨ وڳاوݨ آلے (musicians) ماہراں کیتے غیرآریائی لوظ ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دی ایں آکھ کولوں اے نشابر تھی ویندا ہے ڄو ڳاوݨ وڳاوݨ آلے ماہر پیشہ ور آریا ننھ بھلکہ خالص سندھک دھرتی ڄائے ہن تے ڈنڈوبی (dundubi)وی ویدک سنسکرت دا لوظ نئیں کیوں ڄو نویں آوݨ آلے لوک دریاواں، روہاں ، زمی دے نیݨ نقشاں ، پیشاں تے پیشاوراں دے ہمیشاں اوہے پراݨے ناں ای اختیار کر گھندن ڄیہرھے اوں علاقے اِچ پیلھے دے ورتارے اِچ ہوندن کیوں ڄو او پیلھے دے انہاں کولوں واقف نئیں ہوندے ۔ ایں کیتے ڈنڈوبی وی سندھک دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی سندھک زبان (سرائیکی + سندھی) دا لوظ ہے۔ پروٹو سرائیکی دا ڈنڈوبی اڄوکی سرائیکی اِچ ڈھنڈھورچی ہے۔ سرائیکی اِچ ایندا معنا تھیند اہے ڈھنڈھورا پھیرݨ آلا۔ڄنیْن اعلان کرݨ آلا۔ ڈھنڈھورچی دے وِچ وی پروٹوسرائیکی آنگوں ’’ڈھ‘‘ دیاں جاڑیاں صوتاں (geminate)مجود ہن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص297)ڈھنڈھورچی دی جھا چھڑا ڈھنڈھورا (Dhandhora)  لکھاہے تے اوں دے معنے کیتے ہنProclamation by beat of drumڄݨیں دول مار کے اعلان کرݨا۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص186)وی ڈھنڈھورا پھیرݨ دے لوظ لکھ کے انہاں دے معنے To proclaimڄݨیں اعلان کرݨا ای کیتے ہن۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص365)ڈھنڈھورچی کوں ڈھاڈھی لکھا ہے تے ایں دے معنے لکھے نیں ’’بھانڈ، بھاٹ، نساب، مراثی ، گوّیاتے نقارچی وغیرہ۔‘‘ایں لوظ دے پراݨے تے اڄوکے ڄیہرھے روپ کوں وی ݙیکھوں اوندے وِچ ڳاوݨ وڳاوݨ دا مفہوم پاتا ویندا ہے۔ ڈنڈوبی، ڈِنڈوبی اگاتاdundubi agata ڈھنڈورچی، ڈھنڈھورا، ڈھاڈھی تے ڈھاڈھ وغیرہ یکے نہ چھڑے رَلدیاں ملدیاں اوازاں آلے (onomatopoetic) لوظ ہن بھلکہ یکے ہکے نسل دے (cognate)لوظ وی ہن ۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان nl8bm8jz8a67o4rzq6sjrfkm5m4xgtq 0 33606 73164 70963 2026-10-17T14:09:11Z Sraiki 12 73164 wikitext text/x-wiki ۱۴۶۔             میں آلاMainala:۔(15)سرائیکی میں آلا(رگ وید)سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں میں آلا(mainala) غیر آریائی لوظ ہے تے اے سئیں کوئیپر ہوݨاںدے وہیبے آلے ٻارھی لوظاں دی فرست اِچ مچھندراں تے مچھیاں سانگے آئے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ کوں مچھی کݨ دراوڑی لوظmina کولوں مشتق ݙسائندن۔ اے لوظ وی ݙوں [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] لوظاں میں +آلا دا مرکب ہے۔ پروٹوسرائیکی دا میں صیغا واحد متکلم ہے تے آلا دا لاحقا ملکیت (Possession) ظاہر کرݨ کیتے ورتا ویندا ہے۔ اتھاں میں آلا دا معنا تھیسی میݙے آلا ۔ اے انگریزی لوظ mine/my دے مترادف ہے۔ اے لوظ وی ہزاراں ورھاں دا پندھ کریندا ہویا اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں آ پہنتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان of5pzmcegm961jwhaa501fjbsbt93fu 0 33609 73100 70966 2026-10-17T13:23:34Z Sraiki 12 73100 wikitext text/x-wiki ۱۴۹۔             شنجاراSinjara :۔(18)سرائیکی سِنگارا(رگ وید) [[پروٹو سرائیکی]] دا شِنجارا sinjara اڄوکی سرائیکی اِچ سنگارا ہے۔ غُذرے ہزاراں ورھاں اِچ ایں دے وِچ چھڑیاں ݙوں وٹانداں آیاں ہِن۔ ایں دی ش، س اِچ تے ڄ گ اِچ وٹیج ڳئی اے۔ اے وی تھی سڳدا ہے ڄو اے لوظ پروٹو سرائیکی اِچ وی سنگارا ہووے تے رگ وید دی ویدک سنسکرت اِچ آکے شنجارا بݨ ڳیا ہووے۔ کیوں ڄو ڄیں ویلے کائی زبان کیہیں اوپری زبان کولوں کوئی لوظ اُدھار گھِندی ہے تاں اوں دے وِچ اپݨے کینڈے، لہجے تے قویت سنویاں تھولیاں ٻہوں وٹانداں وی کریندی ہے۔ ڄیویں فارسی دی بطخ ، سرائیکی اِچ بدخ تھی ڳئی اے تے پُرتگالی دا ٹمبیکو ، تماخوں تے عربی دا فاتحہ، فیتا تھی ڳیا ہے۔ ایویں رِت اے سمجھݨ دی کافی گُندائش ہے ڄو آریا رشیاں پروٹو سرائیکی دے لوظ سنگارا کوں ویدک سنسکرت اِچ گھِندے ویلے شنجارا بݨا ݙتا ہووے۔ سنگارا سندھ وادی دے دریاواں تے ڈھنڈیں اِچ پاتی ونڄݨ آلی مشہور مچھی دا ناں ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص114 ) وی ایں کوں سِنگارا لکھا ہے تے ایں دے معنے لکھے نیں۔ "A cat fish (macrones aor) common in rivers and dhands. It is good eating."                         ڄݨیں سنگارا، کیٹ فِش (میکروینس اَور) کوں آدھن۔ اے دریاواں تے ڈھنڈیں اِچ عام پاتی ویندی ہے۔ کھاونِ اِچ ٻہوں مزے دی ہے ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص222)ایں دی سرائیکی اِملا سنگارا تے انگریزی املا singara لکھدن۔ رگ وید دے شنجارا دی انگریزی املا تے سئیں اوبرائن تے جیوکس ہوݨاں دی سنگارا  دی انگریزی املا اِچ چھڑا J تے g ڄݨیں ج تے گ دا ممولی فرق ہے۔ باقی دا یکا لوظ ہِکو ہے۔ اِتھوں ملوم تھیند اہے ڄو رگ وید دا شنجارا تے اڄوکی سرائیکی دا سنگارا ہکو ای ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان fcx2qhjgp6sv7rip8y0f5s8udhnpgj3 0 33610 73162 70967 2026-10-17T14:08:17Z Sraiki 12 73162 wikitext text/x-wiki ۱۵۰۔            میوراMayura :۔(19)سرائیکی مور، مورا(رگ وید 3:45:1) میورا mayura پچادھی لسانی ماہراں اِچ چھِڑی ہوئی ایں کُراڑی بحث دا ٻہوں اہم لوظ ہے ۔ ڄو آریاں کولوں پیلھوں سندھ وادی دی عام زبان دراوڑی ہئی یا کئی ٻئی زبان ہئی۔ ݙوہاں پاسوں ٻہوں وݙے وݙے ناں آندن۔ سئیں ٹی ایف برو ، ایف بی جے کوئیپر، ساؤتھ ورتھ، آسکوپرپولا تے ارواتھم مہادیوان ڄیہاں سر کِڈھے لسانی ماہر آریاں کولوںپیلھوں سندھ وادی اِچ دراوڑی زبان دی عمومیت کوں منݨ آلاں چوں ہَن۔ ڄیں ویلے سئیں مائیکل ویزل ہوݨاں رگ وید دے ستھییجݨ دے ݙوجھے تے تریجھے دور (1200-1450ق م) اِچ لمی سندھ وادی (اڄوکے صوبہ سندھ) دے وی لمیں ݙیبھاری علاقاں اِچ دراوڑیاں دی مجودگی دے قائل ہن تے آدھن ڄو اِتھوں کولوں کجھ دراوڑی لوظ سڳچے(adsatrate) رگ وید اِچ آڳئین۔ باقی دے یکے ٻارھی لوظ منڈا زباناں یا انہاں دے نال رلدی ملدی کیہیں زبان یا زباناں دے ہن۔ ایں کیتے آپ ہوݨاں سندھ وادی دی قدیم زبان کوں عارضی طور تے پارا منڈا دا ناں ݙیندن ۔ سئیں ایم ایمینیو (M. Emeneau) ہوݨاں یکی رگ وید اِچ چھڑے ہِکے لوظ میورا کوں ای دراوڑی زبان دا لوظ منیندن۔ ڄیں ویلے سئیں ایچ ایچ ہوک تے سئیں پی۔تھیم ڄیہاں وݙے لسانی ماہر (Reject all proposed Dravidian loan words) آکھ کے یکے مفروضا دراوڑی لوظاں کوں رد کرݙیندن۔ اساݙے بھاݨے وی رگ وید اِچ ہِک وی دراوڑی لوظ کائینی۔ پچادھی علما ڄیہرھے لوظاں کوں دراوڑی لوظ سمنجھ کے انہاں دے دراوڑی پچھورے (etyomologies) ݙیندن۔ انہاں تے وی unclear,uncertain تے satisfactory explained not دی مہر لا کے انہاں کوں مشکوک بݨا ݙیندن تے ݙوجھا اساں پِچھوں ݙساآئے ہائیں ڄو دراوڑی نہ کڈاہیں سندھ وادی اِچ آئن تے نہ انہاں دی زبان کݙاہیں اوں علاقے دی زبان رہی ہے ڄتھاں رگ وید ستھی ڳئی اے۔                        سئیں مَرے (Murray) تے انجہانی سئیں بی۔ایمنیو (B-Emeneau) ڄیہاں دراوڑی لسانی ماہر اے امیند گھِن تے ایں جہاں توں ٹُر ڳئین ڄو اکثرالسانی ماہر گھٹوگھٹ ہکے لوظ میورا(Mayura) دے دراوڑی ہووݨ تے ضرور متفق تھی ویسن(20)۔ بھل نویاں تحقیقاں پوروں سئیں بی۔ایمینیو ہوݨاں دی اے امیند وی پوری تھیندی نظر نئیں آندی۔                        ڄیہرھے لسانی ماہر میورا کوں دراوڑی لوظ سمجھیندن او ایں کوں تامل دے لوظ منائی (Mannai)یا مے ایل(mayil) ارولا دی اُبھی ٻولی کسابا دے لوظ مے ۔یی رُو(mayiru)‘تو لو دے مَیرو (Mairu)‘ کونڈا دے لوظ مَریلو (Mrilu) یا مِیرل miril کولوںمشتق ݙسائندن۔ ڄیں ویلے سئیںویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو میورا اصل اِچ منڈا زبان دا لوظ ہے۔ منڈا زباناں پارا منڈا، کھاریا، سنتھالی،منڈاری، ہو  تے کورکھو اِچ اے لوظ ’’مارا‘‘ (mara) ہے۔ مارا دا معنا ہے ،’’رووݨ آلا‘‘ ، دھاڑ دھاڑ کرݨ آلا‘‘۔ گنگا دے لموں تے وندھیا دے اُبھوں راہوݨ آلے قبیلے دا انوکھڑا ناں مراٹھا (مرہٹہ)وی شیت مارا (mara) کولوں ای نکھتھا ہویا ہے۔ اِتھوں سئیں ویزل ہوݨاں اے نتیجا کڈھدن ڄو رگ وید دے وِچلے دور کولوں پیلھے منڈاں تے دراوڑیاں دا ملاپ تھیا ہے۔آپ ہوݨاں آدھن ـ: "The above may indicate that the Dravida entered into contact with some groups of Munda speakers fairly early (before the Middle RV), however, just as in the Vedic case, one or two intervenning language (s) (mayil/mayur) must delivered the word to Drav. and Vedic, for example the "language X" or rather or Northern and Southern Indus language, in the south, this must have occured before Sindh was practically deserted in the past-Indus phase".  (21)                        اُتلے بیان کولوں اے ظاہر تھیندا ہے ڄو رگ وید دے وِچلے دور کولوں چنگا بھلا پیلھے منڈا قبیلے دے کجھ ٹولاں تے دراوڑیاں دا ملاپ تھیا ہے۔ وت وی کیہیں ہِک یا ݙوں وِچالے گھٹو زبان یا زباناں کولوں تھیندے ہوئے اے لوظ (مے ال تے میور) دراوڑی زبان اِچ آڳیئن۔ ڄیویں ڄو ویدک سنسکرت نال تھیا ہے۔ مثال دے طور تے ڄیویں نملوم زبان (Language X) یا اُبھی تے لمی سندھک زبان کولوں اے لوظ (میورا) ویدک سنسکرت اِچ اوں ویلے آئے ڄݙاں سندھ وادی دی مکاݨ دے پِچھوں ڑیچھوں سندھ اُکا خالی تھی ڳیا ہئی۔                        پیلھی ڳالھ تاں اے ہے ڄو سئیں ویزل ہوݨاں رگ وید دے ݙوجھے دور کولوں ٻہوں پیلھے منڈا تے دراوڑیاں دے ڄیہرھے مفروضا ملاپ دا ذکر کریندن او منڈاں تے دراوڑیاں دا ملاپ ناہی بھلکہ او سرائیکی دھرتی ڄایاں تے دراوڑیاں دا ہئی۔ گنگا دے لموں تے وندھیا دے اُبھوں اے ملاپ اوں ویلے تھیا ہے ڄݙاں سرس وتی دریا دے سُکݨ تے ایں دیاں مݨاں تے آباد سرائیکی اتھوں اُٹھی کے وندھیا دے اُبھوں تائیں لڳے ڳئے ہن۔ ݙوجھا سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں میورا دے ماخذ تے مصدر لوظ mayil تے mayur وی دراوڑی دے اپݨے لوظ نئیں۔ بھلکہ اے کیہیں وچالے گھٹو زبان یا زباناں کولوں تھیندے ہوئے دراوڑی زبان اِچ آئن۔ ایں کیتے حقی ڳالھ تاں اے ہے ڄݙاں ڄو ڄڑھ (مے اِل یا میور) دراوڑی نئیں تاں اوندے کولوں پھُٹݨ آلی ٹنگری (میورا) وی دراوڑی زبان دا لوظ نئیں۔ میورا منڈا زبان دا لوظ وی نئیں کیوں ڄو سئیں ویزل ہوݨاں خُد آپ آدھن ڄو ویدک سنسکرت اِچ اے لوظ کیہیں نملوم زبان (Language X) یا وت اُبھی یا لمی سندھک زبان (Indus Language) کولوں ای آئے۔ اصل ڳالھ وی ایہا ہے ڄو اے لوظ نہ منڈا زبان دا لوظ ہے تے نہ دراوڑی زبان دا۔ بھلکہ اے لوظ سندھ وادی دی منڈھلی تے مقامی سندھک زبان دا لوظ ہے ۔ اے لوظ سندھک دھرتی ڄایاں نیولیتھک دور (Neolithic Era) اِچ اوں ویلے گھڑا ہے ۔ ڄݙاں او اڄ کولوں 9500ورھیں پیلھے مہر گڑھ اِچ ݙنگراں تے پہاروواں کوں گھریتڑا بݨائندے ودے ہن۔ ایں لکھاری دا خیال ہے ڄو میورا دا لوظ سندھک دھرتی ڄایاں مور دی الا (مے۔یو، مے۔یو) کولوں گھڑا ہے ۔ نیولیتھک دور دے انہاں دھرتی ڄایاں دی زبان نہ منڈاری ہئی تے نہ دراوڑی بھلکہ سئیں ویزل ہوݨاں انہاں دی زبان کوں (Indus Language) (سندھک زبان) ، کبھاو پاس یا سِدھا سِدھا ہڑپا آلاں دی زبان آدھن۔ اسے زبان کوں اساں پروٹو سرائیکی آدھے ہائیں۔                        ویدک سنسکرت الاوݨ آلاں آریاں میورا دا لوظ سندھک دھرتی ڄایاں کولوں ای چایا ہے۔ کیوں ڄو ہِک وݙا سچ اے ہے ڄو اُبھے ݙلہا (وسطی ایشیا) کولوں آوݨ آلے یکے لوکاں دا ہندوکش کولوں اوروں پیلھا ٹاکرا سندھک دھرتی ڄایاں تے انہاں دی زبان پروٹو سرائیکی نال ای تھیندا ریہا ہے۔ ڄیں دے نتیجے اِچ آوݨ آلاں کوں تھولے یا ٻہوں پروٹو سرائیکی دے لوظ اپݨیاں اپݨیاں زباناں اِچ لازمی گھنݨے پوندے ہَن۔ کیوں ڄو ایں دے مُتوں انہاں دے جیوݨ دا کاروبار ناہی چل سڳدا۔ سپت سندھو علاقے اِچ انہاں دا قیام ڄتلا لمبا ہوندا ہئی تاں انہاں دی زبان وی اتلی ڈھڳ پروٹو سرائیکی کولوں متاثر تھیندی ہئی۔ آریے تاں گھٹ ودھ 700/600ورھیں ایں علاقے اِچ رہے ہن ایں کیتے پروٹو سرائیکی دے ہزاراں لوظ انہاں دی زبان ویدک سنسکرت اِچ سڳچ ڳئے ہن۔ پروٹو سرائیکی دا میورا وی انہاں ہزاراں لوظاں اِچوں ہِک ہے ۔ اڄوکی سرائیکی اِچ اے لوظ ’’مور‘‘ ہے۔ ایں دیاں ’’ی‘‘ تے ’’ا‘‘ دیاں صوتاں ہزاراں ورھاں دے پینڈے اِچ متروک تھی ڳیاں ہن۔ پچادھی لسانی ماہر میورا دا معنا Peacockکریندن تاں اُکے تے ایہو معنا سرائیکی مور دا وی ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص337)مور دی انگریزی املا morلکھی ہے تے ایں دے معنےPeacock کیتے نیں۔ ایویں رِت سئیں جیوکس ہوݨاں (ص320 )وی ایں دی سرائیکی املا ’’مور‘‘ تے انگریزی املا mor لکھ کے ایں دے معنے Peacock کریندن۔ اِتھوں اے پک تھی ویندا ہے ڄو پروٹوسرائیکی دا میورا تے اڄوکی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] دا مور ہکو لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 4n5ujwra66s22h9mhc2hbg4d9i6s5mq 0 33621 73097 70978 2026-10-17T13:19:41Z Sraiki 12 73097 wikitext text/x-wiki ۱۶۱۔              شمباراSambara [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] سمبوڑا:۔(40) (رگ وید )سئیں ویزل ہوݨاں شمبارا دے لوظ کوں سندھک زبان دے ک/ش دے تبادلے دی خاص الخاص لسانی عادت دی مثال دے طور تے کمبالا Kambala دے مقابلے اِچ گھِن آندے ہن۔ ایں بارے آپ ہوݨاں لکھدن : "Vadic loan words with the interchange of s/k may be back to phonem K with realization close to (k) or (s) in the Indus Language". (41)                        ویدک سنسکرت اِچ اُدھار گھِدے ڳئے لوظاں اِچ ک/ ش دا وٹندرا سندھک زبان دا ٻہوں قدیمی خاصا ہے۔ سندھک زبان اِچ ک دا صوتیا کھ (K) یا ش (s) اِچ وٹیج ویندا ہے۔ سرائیکی زبان دا اے لسانی خاصا چھڑا ’’ک ‘‘دے صوتیے تائیں محدود نئیں بھلکہ ہر اسم (noun) دا پیلھا صوتیا (Consonant) حسب منشا ش اِچ وٹایا ونڄ سڳدا ہے۔ ڄیویں ٹُکرشُکر، چاول شاول، ݙاند شاند وغیرہ۔ اے ضرور یاد رکھا ونڄے ڄو ہر ناں(noun) دا چھڑا پیلھا صوتیا(Phonome) ای ش اِچ وٹیندا ہے۔ باقی دیاں یکیاں صوتاں انویں دیاں انویں راندھیاں ہِن، او نئیں وٹیندیاں۔ ڄیویں کرکوٹا / شرکوٹا اِچ ک دا پیلھا صوتیا تاں ش اِچ وٹیجا ہے بھل ݙوجھے ک اِچ کائی وٹاند نئیں آئی۔ او انویں دا انویں رہیا ہے۔ سرائیکی زبان دے ایں قیدے سنویں کمبالا دے پیلھے صوتیے ک دے ش اِچ وٹیجݨ نال اڳلے لوظ کوں شمبالا ہووݨا چاہیدا ہئی، شمبارا نئیں۔                        ڳالھ اے وی ہے ڄو پیلھے صوتیے دے ش اِچ وٹییجݨ نال بݨݨ آلا لوظ ہمیشاں مہمل ہوندا ہے۔ بھل سئیں ویزل ہوݨاں ک/ش دے وٹندرے اِچ کمبالا دے اڳوں شمبارا لکھ کے ایں دے معنے کریندن Name of a Demon ڄݨیں اے کیہیں بدروح یا جن بھوت دا ناں ہے۔ بھل اساݙے بھاݨے شمبارا Sambaraاکا وکھرا لوظ ہے۔ پروٹو سرائیکی اِچ اے لوظ سمبارا ہئی۔ ڄیہرھا 4500ورھاں دے لمبے سفر اِچ بدلاؤ (mutation)دے قذرتی عمل پوروں اڄوکی سرائیکی اِچ سمبوڑا تھی ڳیا ہے۔ ایں لمبے سفر اِچ ایں دا پیلھا ’’ا‘‘  ’’و‘‘ اِچ تے ’’ر‘‘  ’’ڑ‘‘ اِچ وٹیج ڳئی اے۔اے لوظ سرائیکی مصدر سامبھݨ کولوں نکھتھا ہویا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص219) ایں لوظ دی سرائیکی املا سمبھوڑا تے انگریزی املا Sambhoraلکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دے معنے لکھن لے پالک، متبنٰی تے پالتو۔ سمبارا ویدک دور دے ہِک آریا مخالف روہیلے راجے دا ناں وی ہئی۔ آریا رشیاں دے آکھے موجب اندرا اوں دے 99قلعے ہِکے ݙینھ بربات کرݙتے ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان sup9diij1agc7ygbu936tgr5a337gmq 0 33628 73098 70985 2026-10-17T13:21:11Z Sraiki 12 73098 wikitext text/x-wiki ۱۶۸۔           شمبالاSimbala :۔(53)سرائیکی سمبھالا (رگ وید 3:53:22) اساݙے بھاݨے شمبالا sambala دا پروٹو سرائیکی لوظ اڄوکی سرائیکی اِچ سمبھالا / سنبھالا ہے۔ ویدک سنسکرت الاوݨ آلے آریاں اپݨی لسانی عادت پوروں ایں دی ’’س‘‘ دی صوت کوں ’’ش‘‘ اِچ بدل ݙتا ہے۔ سنبھالا سرائیکی مصدر سنبھالݨ کولوں ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب ہے تے ایں دا مطبل ہے قوضے گھِن گھِدا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص422) ایں دی سرائیکی املا سنبھالا لکھ کے ایں دے معنے لکھن ’’خبرگیری، افاقہ، امداد‘‘۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص219)ایں دی سرائیکی املا سمبھالݨ تے سنبھالنڑ لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں up hold, to support تے restrain ڄݨیں امداد کرݨا، اپݨے کول رکھݨا، پکا نپݨا۔ آپ ہوݨاں ایں دی ماضی مطلق دا صیغا سمبھالیا وی لکھا ہے۔ ڄیکر sambala دا چھیکڑی a ہٹا ݙتا ونڄے تاں وت اے سرائیکی وسیب دے ہک وݨ سنبھل دا ناں وی تھی سڳدا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان rgncv1lkpc6ifnfbxvjbotq5ljr81um 73099 73098 2026-10-17T13:23:03Z Sraiki 12 73099 wikitext text/x-wiki ۱۶۸۔           شمبالاSimbala :۔(53)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] سمبھالا (رگ وید 3:53:22) اساݙے بھاݨے شمبالا sambala دا پروٹو سرائیکی لوظ اڄوکی سرائیکی اِچ سمبھالا / سنبھالا ہے۔ ویدک سنسکرت الاوݨ آلے آریاں اپݨی لسانی عادت پوروں ایں دی ’’س‘‘ دی صوت کوں ’’ش‘‘ اِچ بدل ݙتا ہے۔ سنبھالا سرائیکی مصدر سنبھالݨ کولوں ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب ہے تے ایں دا مطبل ہے قوضے گھِن گھِدا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص422) ایں دی سرائیکی املا سنبھالا لکھ کے ایں دے معنے لکھن ’’خبرگیری، افاقہ، امداد‘‘۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص219)ایں دی سرائیکی املا سمبھالݨ تے سنبھالنڑ لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں up hold, to support تے restrain ڄݨیں امداد کرݨا، اپݨے کول رکھݨا، پکا نپݨا۔ آپ ہوݨاں ایں دی ماضی مطلق دا صیغا سمبھالیا وی لکھا ہے۔ ڄیکر sambala دا چھیکڑی a ہٹا ݙتا ونڄے تاں وت اے سرائیکی وسیب دے ہک وݨ سنبھل دا ناں وی تھی سڳدا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان qjqmsbmkzfnwuacg256emogtdwcays7 0 33629 73093 70986 2026-10-17T13:16:17Z Sraiki 12 73093 wikitext text/x-wiki ۱۶۹۔             شلمالیSalmali:۔(54،55)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] سمالی(رگ وید 3:53:22 )سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو اے سلمالیا مالا باریکاSalmalia Malabarica وݨ دا ناں ہے۔ اے ناں شیت سرائیکی وسیب دے وݨ سنبھل دا نباتاتی ناں (Botonical Name) ہے۔ اے وݨ خیبر کول راجکماری تائیں برصغیر دے ہر علاقے اِچ مجود ہے۔ رگ وید چونکہ (1500کولوں 1200 ق م تائیں) سپت سندھو علاقے اِچ ای ستھی ڳئی اے ۔ایں کیتے ایں دے وِچ ڄتلے وݨاں ، ذناوراں ، پَھلاں، پھُلوں تے ورت ورتیوے دیاں شیئں دے ناں ہن انہاں یکیاں دا ڳانڈھا سپت سندھو علاقے نال ای ہے۔ ایں کیتے شلمالی ڄیکر واقی وݨ دا ناں ہے تاں وت اے یقینی سپت سندھو علاقے دا وݨ سنبھل ای ہے۔                        بھل اساݙے بھاݨے شلمالی (salmali) دا لوظ سُنبھل کیتے نئیں آیا بھلکہ اے اڄوکے سرائیکی لوظ ’’سمالی‘‘ دا پروٹو سرائیکی روپ ہے۔ ہزاراں ورھاں دی مُد اِچ ایں دا چھڑا پیلھا ’’ل‘‘ ای ڈٹھا ہے تے اے شلمالی کولوں سمالی دی شکل اِچ اِتلے تائیں آڳئے۔ سمالی مادی لوظ ہے ۔ ایں دی جمع سمالیاں ہے تے ایں دا نروٹ سمالا ہے۔ (کھتران 421) سئیں اوبرائن (ص357)تے سئیں جیوکس (ص220 )سمالا دے لوظ کوں سمولا (smola) لکھدن تے ایں دے معنے کریندن To gether, collective ڄݨیں جمع کرݨا ، اکٹھا کرݨا/ہووݨا۔ س/ ش دا بدلاؤ ویدک سنسکرت دی چونکہ نشابر لسانی عادت ہے ایںکیتے اوں دا ذکر نئیں کیتا ڳیا۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 8zizrs68hbplceyhfjiz6e8jtgfxeik 0 33630 73088 70987 2026-10-17T13:14:16Z Sraiki 12 73088 wikitext text/x-wiki ۱۷۰۔             شاݨاSana :۔(56)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] چھاݨا(اتھروید 2:4:5 ) شاݨا، لݨگالا، ورہی، گودھماں، کݨگو تے گندھارا وغیرہ سپت سندھو دھرتی دی ماء ٻولی دے او لوظ ہن ڄیہرھے سبھ توں پیلھے آریاں دی زبان تے اوں ایلے چڑھن ڄیں ویلے آریاں ہندوکش کولوں اورتے قدم رکھن۔ سئیں ویزل ہوݨاں شاݨا دا معنا کریندن hemp(ریشے دار پودا) تے Cannabis ۔ انگریزی زبان اِچ کنابس بھنگ ٻوٹی کوں آدھن تے ایں دے پتراں کولوں بݨݨ آلے نشہ آور محلول وغیرہ کوں وی کنابس (Cannabis) آکھا ویندا ہے۔ شاݨا دے انہاں معناں کولوں اے نشابر تھیند اہے ڄو اتھاں شاݨا sana دا معنا بھنگ ٻوٹی یا اوں دے پتراں دا محلول نئیں بھلکہ اتھاں شاݨا کولوں مراد چھاݨا ہے ڄیہرھا نشہ آور محلول کوں چھاݨ پُݨ کے پیوݨ دے قابل بݨائندا ہے ۔ چھاݨا ، چھاݨݨ مصدر کولوں مشتق اسم ِ آلہ وی ہے تے چھاݨݨ دا ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب وی ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص158 )ایں دی سرائیکی املا Chhanranr لکھ کے ایں دے معنے لکھدن A strainer ڄݨیں چھاݨا ۔چھاݨی۔ سئیں کھتران ہوݨاں(ص287) چھاݨا دا معنا لکھدن’’’کسی شئے کو چھاننے کی جالی یا کپڑا‘‘۔ ویدک سنسکرت چونکہ بھ، پھ، چھ وغیرہ دیاں مخلوط آوازاں کولوں وانجی ہوئی ہئی ایں کیتے چھاݨا دی چھ ویدک سنسکرت اِچ ش نال بدل ڳئی اے تے پروٹوسرائیکی دا اے لوظ چھانا کولوں شاݨا تھی ڳئے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان medhpg7ftz3bd9auo3t5pp8lbx352ej 0 33632 73169 70989 2026-10-17T14:13:21Z Sraiki 12 73169 wikitext text/x-wiki ۱۷۲۔            نِشکاNiska :۔(58)(رگ وید 4-6 )اڄوکی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِچ نشکا متروک تھی ڳئے بھل سئیں ویزل ہوݨاں دی 88ٻارھی لوظاں دی فرست اِچ آیا کھڑا ہے۔ نشکانہ تاں کیہیں قبیلے یا علاقے دا ناں ہے تے نہ کیہیں ذناور یا وݨ ٻوٹے دا بھلکہ نشکا روکڑ currency دی جھا ورتی ونڄݨ آلی کائی شئے ہئی یا وت کچھݨ تولݨ کیتے غز یا وٹے دی جھا ورتا ویند اہئی۔ نشکے بارے رگ وید اِچ ہک آریا رشی کاکشیوانت ہک دھرتی ڄائے راڄے دے دان دی تریف کریندے ہوئے آدھا ہے ڄو ’’اوں میکوں 100 گھوڑے تے 100 نشکے ݙتن ۔‘‘ اوں دا آکھݨ ہے ڄو "In one day I received a hundred niska, a hundred gift ......steeds from the urgent monarch. (59)                        ڄݨیں ہِک ݙینھ ہِک دان کیتے اٻالھے سخی بادشاہ کولوں میکوں100 نشکے تے 100 گھوڑے ڈھئن۔ رشی دے ایں بیان کولوں اے پک تھیندا ہے ڄو نشکا اوں ویلے دی سندھ وادی دی روکڑ (currency)ہئی۔چونکہ ویلے دے نال نال حکومتاں تے شاہیاں دے ونڄݨ نال روکڑ دا ناں تے اوں دی قیمت وی بدل ویندی ہے یا ختم تھی ویندی ہے ۔ ہزاراں ورھیں غُذرݨ پوروں نشکا دی روکڑ دا ناں وی سندھ وادی اِچوں پھِٹ ڳیا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان j8bga3wc54dxoe8aepwy94ydgn6g7rb 0 33633 73086 70990 2026-10-17T13:12:24Z Sraiki 12 73086 wikitext text/x-wiki ۱۷۳۔            نݨکNinik :۔(60)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] ہݨک(رگ وید4-6) اے لوظ سئیں ویزل ہوݨاں دی88لوظاں دی فرست اِچ مجود ہے۔ اے رگ وید دے 4-6 منڈلاں اِچ آوݨ آلا لوظ ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو اے منڈل رگ وید دے اوائلی منڈل ہن۔ ایں کیتے انہاں منڈلاں اِچ آوݨ آلے ٻارھی لوظ اوائلی ادھار گھِدے ڳئے لوظ ہن۔ نݨک وی انہاں اوائلی ٻارھی لوظاں اِچوں ہے۔ پروٹوسرائیکی دا لوظ نݨک اڄوکی سرائیکی اِچ ہݨک ہے ۔ ہزاراں ورھاں دے پندھ اِچ ایں دی چھڑی پیلھی صوت ن، ہ اِچ بدلی ہے ۔ اے سرائیکی مصدر ہݨݨ تے ہݨکݨ کولوں فعل امر وی ہے تے اسم ِ موصولہ وی۔ (کھتران712) ۔ سرائیکی اچ گھوڑے دے الا کڈھݨ کوں ہݨکݨ آدھن۔ ڄیں کوں اڑدو اِچ ہنہنانا آکھا ویندا ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص311) ہݨک دی انگریزی املا Hinak لکھی ہے تے ایں دے معنے Neigh of Horse ڄݨیں گھوڑے دا ہݨکݨ ݙسائے نیں۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص365)ایں دی سرائیکی املا ہݨک تے انگریزی ملا (Hinrk) لکھی ہے تے ایں دے معنا ں اِچ لکھا نیں neighing ڄݨیں گھوڑے دی ہݨک ۔ سرائیکی اِچ مݨک، جھنڑک، کݨک تے رݨک ایں دے نال رلدیان مِلدیاں آوازاں (Onomatopoetic) آلے لوظ ہِن۔ سرائیکی اِچ ہݨک دے ݙوجھے معنے مردانویں انگ دے اٹھیجݨ دے وی ہن۔ ایں صورت اِچ اے سرائیکی مصدر ؓٻݨن ْ(کھتران712) تے ہݨکاوݨ کولوں فعل امر تے حالیہ (Present Participle) ہے۔ ایں لوظ کوں ڄیہرھی پال تے وی گھنوں اے ہر پال تے سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان dyylnshatf4llqwyf6yku317o7bwcko 0 33634 73170 70991 2026-10-17T14:13:54Z Sraiki 12 73170 wikitext text/x-wiki ۱۷۴۔            نہو سا/نحوساNahusa :۔(61) سرائیکی نہ ہوساں/  نہویں /نحوست دا مارا ہویا (رگ وید) اے لوظ وی سئیں ویزل ہوݨاں دی "The Languages of Harappa" دے آرٹیکل اِچ ݙتی ہوئی 88ٻارھی لوظاں دی فرست اِچ مجود ہے۔ ایں دے ݙوں معنے تھیندے ہن ۔ ایں لوظ کوں ڄیکر نہوسا پڑھا ونڄے تاں وت اے پروٹوسرائیکی لوظ ’’نہ ہوسا‘‘ ہے۔ اے ہووݨ مصدر کولوں فعل مستقبل دا صیغا واحد متکلم نافیہ (Negative) ہے۔ اڄوکی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِچ اے ’’نہ ہوساں/ نہوویں ‘‘ دے روپ اِچ اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ تے ڄیکر ایں کوں نحوسا دے روپ اِچ گھِدا ونڄے تاں وت اے نحوست (بدبختائی) کولوں مشتق اسم تحقیر تے بددعائیہ لوظ ہے۔ منحوس ایں دا اسمِ فاعل ہے ۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص630 )ایں کوں عربی لوظ ݙسائندن۔ بھل اساݙے بھاݨے اے خالص سرائیکی لوظ ہے تے انہاں لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے سندھ وادی دے سداگراں نال ٹردے ہوئے سمیر تے میسوپوٹیمیا ونڄ پہنتے ہن تے اِتھوں کولوں عربستان تائیں نے اپڑن۔ رگ وید اِچ ایں دی ہوند کولوں نشابر ہے ڄو اے سندھ وادی دا ٻہوں قدیمی مقامی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 1tim9fc0uswoejsgi02ubprxeceo8sb 0 33636 73184 70993 2026-10-18T05:09:58Z Sraiki 12 73184 wikitext text/x-wiki ۱۷۶۔            کاٹاKata :۔(63)سرائیکی کھٹا (رگ وید) سئیں کوئیپر ہوݨاں ایں ٻارھی لوظ (foreign word)دا معنا کریندن hole, depth ڄݨیں جھِک تے کھَݙ۔ ایں دے انہاں ݙوہاں معناں اِچ کھٹݨ دا مفہوم پاتا ویندا ہے۔ اساݙے بھاݨے اے لوظ سِدھا سِدھا سرائیکی لوظ ’’کھٹا‘‘ ہے۔ چونکہ ویدک سنسکرت الاوݨ آلے  آریے ہندوکش کولوں اوروں آئن تاں انہاں کوں ہِک نویں زبان نال واسطا پیا ہے۔ ڄیں دے وِچ مخلوط صوتاں ڄیویں بھ، پھ، تھ، کھ، گھ وغیرہ مجود ہن۔ ڄیں ویلے سئیں لوبوٹسکی (Lubotsky)ہوݨاں دے آکھے موجب ہند آریائی (IA)زبان انہاں صوتاں کولوں خالی ہئی۔ ایں کیتے [[پروٹو سرائیکی|پروٹوسرائیکی]] لوظ ’’کھٹا‘‘ دی ’’کھ‘‘ دی جھا آریان ’’ک‘‘ دی صوت ورت کے ایں کوں کاٹاKata بݨا ݙتا ہے۔ اے لوظ اپݨی اصل اِچ سرائیکی ہے۔ اے کھٹݨ مصدر کولوں ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص262)کھٹݨ مصدر دی سرائیکی املا کھٹنڑ تے انگریزی املا Khatanr لکھدن تے ایں دی ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب ’’کھٹیا‘‘ لکھدن ۔کھٹا تے کھَٹیا ݙوہاں دا معنا مفہوم ہکو ای ہے۔ سرائیکی زبان اِچ کھٹا دے ݙوجھے معنے (pungent)دے وی ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 1382ct3cv5dpkgvk8ftiakght4x91c4 0 33644 73180 71001 2026-10-18T05:08:10Z Sraiki 12 73180 wikitext text/x-wiki ۱۸۴۔           کائیوارتا/ کے وارتاKevarta / Kaivarta :۔(73)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] کائی وارتاں (رگ وید ) سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ کوں غیر آریائی (non IA) لوظ آدھن۔ آپ ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو اے لوظ خاص مچھیراں کݨ گھڑا ڳیا ہے۔ بھل ایں لوظ دی بݨت کول صفا نشابر ہے ڄو اے ترائے سرائیکی لوظاں کائی kai ، وارvar ،تاںta دا مرکب ہے۔ چونکہ آریاں دی ویدک سنسکرت اِچ نون غُنہ (ں) دی صوت کائی ناہی ایں کیتے او ’’تاں‘‘ کوں ’’تا‘‘ ای الائندے ہن۔ سرائیکی اِچ اے محاورہ (Phrase) اڄ وی عام الایا ٻولا ویندا ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں ایں محاورے دے ہر لوظ دی وکھری وکھری املا تے معناں اِچ لکھدن ڄو کائی kai (ص318 ) معنا any, some وار دی جھا آپ ہوݨاں وارا Vara (ص375 ) لکھا ہے تے ایں دے معنے لکھے نیں round, turn تا/تاں Tan/Ta(ص364 ) دے معنے لکھے ہن then ۔ ایویں رِت سئیں کھتران ہوݨاں وی ترہاں لوظاں دے معنے وکھرے وکھرے لکھے ہن۔ کائی (ص491 )معنے کوئی، بہت سے، بعض کجھ تے چند ،- وار(672 )مرتبہ، دفعہ، بار، تاں (ص179 )تب، پھر، تو مزید، بھی، ترہاں لوظاں کوں اکٹھا پڑھݨ نال جملہ بݨدا ہے۔ ’’کائی وار تاں ‘‘ ڄݨیں کئی دفا تاں چونکہ رگ وید دے وٹوکے (Translators) سرائیکی کولوں اݨڄاݨ ہن۔ ایں کیتے اُنہاں اِنہاں تریں لوظاں کوں ہکو لوظ بݨا ݙتا ہے۔ اے تریہی لوظ اپݨے قدیمی اٹھا تے معناں نال اڄ وی سرائیکی وسیب اِچ وتارے اِچ ہن۔ایں کیتے اساݙے بھاݨے کائیوار تاں خالص پروٹوسرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان oj6s63cas15jwc4e48os2xnuvqzzyem 0 33654 73102 71011 2026-10-17T13:24:44Z Sraiki 12 73102 wikitext text/x-wiki ۱۹۴۔             شپالاSipala:۔(85)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] سیپ/ سیپ آلا(رگ وید) سئیں ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں ایں لوظ دا معنا لکھدن The water weed ڄݨیں پاݨی دی للمی ٻوٹی۔ پاݨی دے حوالے نال اے لوظ سیپ/ سِپی وی تھی سڳدا ہے۔ ڄیں دے وِچ ماݨک (Pearl) بݨدا ہے۔ ویدک آریاں اِچ چونکہ س دی جھا ’ش‘ الاوݨ دی لسانی عادت ہئی۔ ایں کیتے انہاں ایں لوظ کوں وی سپالا دی جھا شپالا الایا ہے ۔ اساݙے بھاݨے پروٹو سرائیکی دا اے لوظ سپالا /سیپ آلا ہے۔ سرائیکی اِچ سیپ آدھن کپڑے سیوݨ کوں یا ہتھ نال پھُل ٻوٹے کڈھݨ کوں۔ موہن جو داڑو دے ٻانبھݨ بادشاہ (Priest King) دے تن تے گھتی ہوئی اجرک کولوں اے نشابر ہے ڄو سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں اِچ اوں ویلے وی کپڑے دا ورتیوا عام ہئی۔ موہن جو داڑو تے ہڑپا دیاں کھاٹیاں اِچوں ہݙی دیاں سوئیاں (awls) لدھیاں ہن۔ ایں کیتے یقین دی حد تائیں اے امکان ہے ڄو موہن جو داڑو تے ہڑپا دے واسی کپڑاں تے سیپ (پھل ٻوٹے) وی کڈھدے ہن۔ ہُݨ سیپالا / سیپ آلا دے ݙوں معنے تھی سڳدے ہن۔ ہکے تاں او کپڑا ڄیں دے اُتے پھل ٻوٹے کڈھے ہوئے ہوون اوں کوں سیپالا / سیپ آلا کپڑا آکھ سڳدے ہائیں۔ تے ݙوجھا سیپ کڈھݨ آلے کوں وی سیپ آلا آکھا ویندا ہے۔ سئیں او برائن ہوݨاں (ص362)، جیوکس ہوݨاں (ص227 ) تے سئیں کھتران ہوݨاں (ص433)سیپ دے معنے کشیدہ کاری ڄݨیں کپڑے تے پھُل ٻوٹے کڈھݨ دے ای کیتے ہن۔ ایں یکی تنوار دا مطبل اے ہے ڄو سیپ آلا خالص سرائیکی لوظ ہے ۔ ڄیں کوں سندھک دھرتی ڄایاں ای گھڑا ہے۔                        ڄیکر sipala شپالا کوں ݙوں وکھرے وکھرے لوظاں سی(si) تے پالا(pala) دے رنگ اِچ گھدا ونڄے تاں وت اے ݙوہیں سرائیکی زبان دے ای لوظ ہِن تے ہِک ٻئے دے مترادف تے ہم معنا ہِن۔ ݙوہاں دا معنا ٹھڈھ تھیند اہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص227) ’’سی‘‘ دی انگریزی املا "si" لکھ کے اوندا معنا cold تے chill کیتا ہے ۔ ایویں رِت آپ ہوݨاں (ص79 ) پالا دی انگریزی املا (pala) لکھ کے ایندا معنا لکھا ہے cold, frost تےsnow ڄیںویلے سئیں اوبرائن ہوݨاں وی(ص361 )سی دی انگریزی املا "si" ای لکھی ہے تے ایند امعنا لکھا نیں cold تے پالا دی انگریزی املا (ص346)pala لکھ کے ایندے معناں اِچ و یcoldای لکھا ہے۔ڄݨیں آپ ہوݨاں ݙوہاں دا معنا ہکو ای کیتا ہے۔ ایں کیتے اساݙے بھاݨے رگ وید دا sipala سی پالاݙوں سرائیکی لوظاں سی تے پالادا مرکب ہے۔ اے ݙوہیں خالص سرائیکی لوظ ہِن۔ڄیکر ایں کوں سَپ آلا (ماندری) پڑھا ونڄے تاں ،تاں وی اے سرائیکی لوظ ہے۔       == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان    da05pip75dfhjqhuy9udd35uaav5wto 0 33655 73103 71012 2026-10-17T13:25:01Z Sraiki 12 73103 wikitext text/x-wiki ۱۹۵۔            شیاواSyava :۔(86) [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] ساوا/ ساوڑا (رگ وید 1:117:8, 10:31:11)سئیں کوئیپر ہوݨاں شیاواsayava دے معنے لکھن (Dark Brown) ڄݨیں اے ڄیہاں ݙاند ڄیں دے وِچ بھورے تے کالے وال برابر ہوون۔ سرائیکی زبان اِچ اے ڄیہاں ݙاند کوں ساوا/ساوڑا آکھا ویند اہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص403)ساوا دے معنے لکھدن،’’مٹیالے رنگ کے جانور کو بھی ساوا کہا جاتا ہے‘‘۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص359)sawaلکھ کے ایں دے معنے لکھدن(Applied to an animal) ڄݨیں ساوا (چھڑا ذناوراں کوں آکھا ویندا ہے) ۔سئیں جیوکس ہوݨاں (ص209)ساوا بارے آدھن ڄو Used for cattle ڄݨیں ساوا دا لوظ چوکھراں کیتے ورتا ویندا ہے۔ رگ وید دے ایں پروٹوسرائیکی لوظ دی انگریزی املا اِچ چھڑاy دا حرف ودھیک ہے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ ایں لوظ دی y (ی) دی صوت ڈھہے ڳئی اے تے اے لوظ syava کولوں چھڑا sava ساوا رہے ڳیا ہے۔ لوظاں دیاں صوتاں دا اے وادھا گھاٹا لسانیات دا قذرتی عمل ہے۔ دنیاں دی کائی زبان ایں دے کول ٻاہر نئیں۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 0y49o8ojd7e7sobuvmdyusrlshibo62 0 33657 73094 71014 2026-10-17T13:16:37Z Sraiki 12 73094 wikitext text/x-wiki ۱۹۷۔            شلوݨاSlona :۔(88)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] سلوݨا (رگ وید )سئیں کوئیپر ہوݨاں slona کوں ٻارھی لوظ تاں لکھا ہے بھل ایں دے اڳوں سوالیا نشاݨ وی لاݙتا نیں۔ ایں دا مطبل اے تھیا ڄو سئیں کوئیپر ہوݨاں کوں وی ایں لوظ دی اصل تے اوں دے معناں دا پتا نئیں لڳ سڳا۔ پروٹو سرائیکی دا لوظ شلوݨا اڄوکی سرائیکی اِچ سلوݨا دے اٹھا Pronounciation نال اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص219 )ایں لوظ دی سرائیکی املا سلونڑاں تے انگریزی املا salunran لکھدن تے ایں دے معنے کریندن seasoned, salted ڄݨیں لوݨ آلا ، مسالا گھت کے سوادی بݨاوݨا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص421 )ایں لوظ کوں سلوݨا لکھا ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں ۔ ’’سلونا، نمکین، پسندیدہ، ملیح، محبوب، جاذب تے پرکشش ۔ اے سرائیکی اسم صفت ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 5eoo7yz4xvqp6wfkhu1i451s8jfchnd 0 33676 73182 71033 2026-10-18T05:08:58Z Sraiki 12 73182 wikitext text/x-wiki ۲۱۶۔             کاروتارا/کرتاراKarotara :۔(109) [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] کَرُتّا (کَ۔ رُتّا)(رگ وید 1:116:7 )سئیں ویزل ہوݨاں Karotara دے معنے لکھدن Filter, sieve ۔ انہاں ݙوہاں لوظاں دا معنا چھاݨی تھیندا ہے ۔ ڄݨیں سئیں ویزل ہوݨاں دے بھاݨے پروٹوسرائیکی اِچ چھاݨی کوں کاروتارا/ کروتارا آکھا ویندا ہئی۔ بھلEWA لغت دے لکھاری سئیں میئرہوفر ہوݨاں ایں دے اڳوں Not clear لکھ کے ایں دے انہاں معناں تے اتبار نئیں کریندے۔ اساݙے بھاݨے وی ایں لوظ اے معنے نئیں بھلکہ پروٹو سرائیکی دا کاروتارا اڄوکی سرائیکی اِچ کرتا (ک۔رتا) ہے۔ ایں دے وِچ ’’را‘‘ دا لاحقا (Suffix) ایندے غیرویدک ہووݨ دی نشاݨی ہے۔ ڄیکر ایں کوں ہٹا گھنوں تاں باقی کرُتّا (ک۔رتا) ای بچدا ہے۔ سرائیکی اِچ کرتّا ، بے موسمے پھل کوں آدھن۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص246 )ایں دی سرائیکی املا کَرُتّا تے انگریزی املا Kurutta لکھ کے ایں دے معنے لکھے ہن (Unseanable, out of season) ڄݨیں بے موسما پھل یا بے موسمی شئے۔ سرائیکی اِچ موسم کوں رُت آکھا ویندا ہے۔ ایں دے شروع اِچ ’’ک‘‘ دا سابقا (Prefix) لا کے رُت دا متضاد کرت بݨایا ڳیا ہے۔ سرائیکی دے وِچ کجھ لوظاں دے متضاد بݨاوݨ کݨ انہاں دے شروع اِچ ک لایا ویندا ہے۔ ڄیویں ویلے کولوں کویلے جھاکولوں کجھا ، بھاوݨی کولوں کبھاوݨی وغیرہ سئیں کھتران ہوݨاں (ص502 )ایں لوظ دی سرائیکی املا کروتا لکھی ہے۔ تے ایں دے معنے لکھے نیں ’’بے موسم کا پھل‘‘۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 12ddcc9mcma6w787oo176wgjmmam6fl 0 33686 73133 71043 2026-10-17T13:43:48Z Sraiki 12 73133 wikitext text/x-wiki ۲۲۶۔           ماݨیMani :۔(124)سرائیکی ماݨی(رگ وید) سئیں کوئیپر ہوݨاں ایںدے معنے gem ڄݨیں قیمتی پتھر لکھدن ۔ بھل اساݙے بھاݨے ایں دے اے معنے نئیں۔ اڄوکی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِچ ماݨی دے ݙوں معنے تھیندن۔ ایں دے پیلھے معناں اِچ ٹکر دی اوں پتلی دھرڳڑی کوں آدھن ڄیکوں شورویں اِچ گھت کے ثوبت بݨائی ویندی ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص608)ماݨی دے معنے لکھدن (۱) ’’روٹی، چپاتی (۲) وہ روٹی جو مردوں کی روح کے ایصال ثواب کیلئے دیتے ہیں۔ جسے ٹکر یا وظیفہ بھی کہتے ہیں۔ ‘‘سئیں جیوکس ہوݨاں (ص303 )ایں دی سرائیکی املا مانی تے انگریزی املا Mani لکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دے معنے لکھدن "A fritter, used at Muhammadan feast.  ڄݨیں پساوݨ آلی شئے۔ ڄیہرھی مسلمان اپݨیاں ثوبھتاں اِچ ورتدن۔ انہاں معناں اِچ پُساوݨ آلی شئے کولوں مراد پتلی دھرڳڑی ہے۔ 2-A person who watches a field.  ۲۔زمیناں دی رکھی کرݨ آلا آدمی(رکھا) ۔                        سئیں کھتران ہوݨاں (ص607 )ماݨی دے ٻئے معنے ’’سولہ من‘‘ وی لکھن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص334 )ایں دی انگریزی املا mani (ماݨی) لکھی ہے تے ایں دے معنے لکھے نیں measure of capacity= 80pais ڄݨیں 80پائی دی مِیݨ کوں ماݨی آکھا ویندا ہے۔ سرائیکی وسیب اِچ جنسی کوں مَِݨݨ کݨ صدیاں توں ڄیہرھا پیمانہ ورتا ویندا ہے اوکوں مِیݨ آدھن۔ اے میݨ ایں تراویں ہوندی ہے: 1 پڑوپی                                  =                     1سیر 4پڑوپی                                  =                     1 ٹوپا 4 ٹوپے                               =                     1 پائی 16 پائی                                =                     1پتھ 5پتھ یا 80پائی                     =                     1ماݨی                        اساݙے پاسے کھلواڑے تے سانبھے ہوئے بھوں کوں وی ماݨی ٻدھݨ آکھا ویندا ہے۔ ایں ساری ڳالھ کولوں ملوم تھا ڄو پروٹو سرائیکی لوظ ماݨی وی ہزاراں ورھاں دا پندھ مار کے اپݨے مُنڈھلے اٹھا نال اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 1j1e61ndh5kv6qws98x5ew5pckvcuz5 0 33690 73104 71047 2026-10-17T13:25:37Z Sraiki 12 73104 wikitext text/x-wiki ۲۳۰۔            شڑبنداSrbinda :۔ (131)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] شرمندا (رگ وید 8:32:2) سئیں ویزل ہوݨاں ایں دے معنے لکھدن "name of a demon" ڄݨیں اے کیہیں بدروح ، آسیب، جن یا بلاں دا ناں ہے ۔ اساݙے بھاݨے پروٹوسرائیکی دا اے لوظ اڄوکی سرائیکی اِچ شرمند اہے۔ اساݙے تائیں آندے آندے ایں دے وِچ ݙوں وٹانداں آیاں ہِن۔ہِک تاں ایں دی ’’ڑ‘‘ دی صوت ’’ر‘‘ اِچ وٹیج ڳئی اے تے ݙوجھا ایں دے وِچ ’’ب‘‘ دی جھا ’’م‘‘ مل گھِدی ہے۔ انڄ اے سڑبندا کولوں شرمندا دے روپ اِچ آکے اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان dhkakdrft8hxyw88f3gvhuwbhhtsq9z 0 33693 73185 71050 2026-10-18T05:10:32Z Sraiki 12 73185 wikitext text/x-wiki ۲۳۳۔           کاچا/ کچاKaca :۔(136)سرائیکی کچا/ کچ (رگ وی) سئیں ویزل ہوݨاں کچادے لوظ کوں وسطی ایشیا کولوں ویدک سنسکرت (IA) اِچ آیا ہویا لوظ ݙسائندن۔ آپ ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو اے لوظ کیلاشی زبان (نورستانی) دے لوظ Katsa ’کٹ سا‘ کولوں مشتق ہے۔ تے ویدک سنسکرت اِچ آئے تاں کچا بݨ ڳئے۔ آپ ہوݨاں ایں دا معنا کریندن Shining piece of jewelry ڄݨیں چلکݨا ڳاݨھاں۔ آپ ہوݨاں اے وی آدھن ڄو "Beyond this, in Proto IIr, this is a host of unstudied words found both in IA and old Iranian that do not have an IE etymology and must represent old, Bacteria Margiana (BMAC) culture 2100-1900 BCE), or other Central Asian substrate (s)."   (137)                        ڄݨیںایں دے علاوہ اے ڄیہیں لوظاں دا ہِک دریھ ہے ڄیں دا اڄاں تائیں پتا ای نئیں کڈھا ڳیا۔ اے ڄیہیں لوظ ہند آریائی تے قدیم ایرانی زبان اِچ مجود ہن ڄنہاں دا ہند یورپی زبان اِچ کوئی اشتقاق نئیں تھی سڳدا۔ اے ضرور ٻہوں پراݨے باختریا مارجیانا (بی ایم اے سی) کلچر1900-2100ق م)کوں نشابر کریندن یا اے وسطی ایشیا دیاں ٻنھاں زباناں کولوں آئے ہوئے ہن۔ اصل اِچ سئیں ویزل ہوݨاں اے ݙساوݨا چاہندن ڄو سندھ وادی دی Indus Language (پروٹوسرائیکی) زبان اِچ وسطی ایشیائی تے قدیم ایرانی زباناں دے ڈھڳ لوظ آئے ہوئے ہِن۔ کچاKacha وی انہاں لوظاں اِچوں ہے۔ آپ ہوݨاں دے بھاݨے آریے اے ڄیہاں لوظ باختریا مارجیانا آرکیالوجی کمپلیکس (بلخ بخارے) اِچوں گھِن آئن۔ ایں کیتے اے ہند آریائی زبان دے لوظ ہِن۔                        بھل آثار ِ قدیمہ دیاں اڄوکیاں تحقیقاں تے دریافتاں سئیں ویزل ہوݨاں دے ایں بیان دی تائید نئیں کریندیاں۔ آثار ِ قدیمہ دیاں عام اڳواہیاں موجب آریے سندھ وادی اِچ 1500ق م اِچ آئن۔ ڄیں ویلے سندھک دھرتی ڄائے تاں آریاں دے آوݨ کولوں ہزاراں ورھیں پیلھے اوں ویلے دے سندھ وادی اِچ راہندے آندے پئے ہن ڄݙاں او چھوٹے چھوٹے ٹولاں(Bands) دی صورت اِچ پھل سوزیاں کٹھیاں کریندے تے کھاندے ہن۔ تݙاہاں دا انہاں دا شعور اِتلے جوگا تاں ضرور ہئی ڄو او کچے تے پکے پھلاں اِچ فرق کرسڳدا ہئی۔ وت انہاں لوکاں ڄݙاں 7500ق م اِچ [[مہرڳڑھ|مہر گڑھ]] اِچ مستقل وستی وسا کے ہل واہی شروع کیتی ہے تاں انہاں کوں راکھی دے کچے یا پکے ہووݨ دی سمنجھ وی ہئی۔ مہر گڑھ دے گھراں دے ویہڑاں اِچ تنور اں (Ovens) دی مجودگی اے ثابت کریندی ہے ڄو مہرگڑھ دے واسیاں کولوں کچے اٹے کولوں تنوراں اِچ ٹکرپکاوݨ دی وجرس وی ہئی۔ وت انہاں لوکاں دیاں اُلاداں 2600ق م اِچ موہن جو داڑو تے ہڑپا ڄیہاں منصوبہ بند شاہراں دی اُسار اِچ پکیاں سلھیں ور ت کے کچے تے پکے دا فرق واضح کرݙتا ہے۔ ایویں رِت سندھو سئیں تے اوں دے معاون ہر سال اپݨا وہو بدلائندے ایلے زمی دے وݙے وݙے ٹوٹاں کوں ڈھہا کے اپݨے نال گھِن ویندے ہِن۔ ایں کیتے سندھک دھرتی ڄائے دریاواں دے نیڑے آلے علاقاں کوں کچی / کچا آدھے ہن۔ اثار ِ قدیمہ دیاں انہاں اڳواہیاں کولوں صفا نشابر ہے ڄو کچا Kacaدا لوظ وسطی ایشیا کولوں نئیں آیا تے نہ اے قدیم ایرانی یا نورستانی زبان دا لوظ ہے بھلکہ ایں کوں گھڑݨ (coining) تے ورتݨ آلے Indus Language (سندھک زبان) ٻولݨ آلے سندھک دھرتی ڄائے ای ہن۔                        ڄیکر ایں لوظ Kaca  کوں کچ پڑھا ونڄے تاں وی اے سرائیکی لوظ ہے۔ سرائیکی اِچ ہلکی ڄیہیں سَٹ یا ٹھوکر لڳݨ نال بھینجݨ آلی شئے کوں کچ آکھا ویند اہے۔ ایں کیتے سرائیکی اِچ شیشے دے تھانواں کوں کچ دے تھاں وی آدھن۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص244 )کچ دی انگریزی املا Kach لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں Glass ڄݨیں شیشا ۔سئیں کھتران ہوݨاں (ص498)کچ دے معنے لکھے ہن ۔ کچا، خام، کانچ ، بلور، شیشہ، ناپائیداری، بوداپن، نازک شیشے ۔ ایں یکی بحث دا نتورا اے نکھتھا ڄو کچا یا کچ دا لوظ کِناہوں ٻاہروں نئیں آیا۔ بھلکہ اے سندھک دھرتی ڄایاں دا اپݨا گھڑا ہویا لوظ ہے۔ موہن جو داڑو اِچوں لدھے ہوئے ہاراں اِچ کچ (شیشے) دا ورتارا اے پک ݙسݨ کݨ ڈھڳ ہے ڄو آریاں دے آوݨ کولوں گھٹ ودھ 1000ورھیں پیلھے سندھ وادی اِچ اے لوظ ورتارے اِچ ہئی۔ تے اڄ وی ورتا ویندا پے۔ ایں پوروں ݙٹھا ونڄے تاں سئیں ویزل ہوݨاں دے کیتے ہوئے معنے Shining piece of Jewelary ڄݨیں چلکݨا ڳاݨھاں ٹھیک ای لڳدن۔ بنگا/ بھنگا۔Bhanga/Banga ۲۳۴۔           بنگا/ بھنگاBhanga/Banga :۔(138)سرائیکی بھنگ ۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ کوں وی وسطی ایشیا کولوں ویدک سنسکرت اِچ آیا ہویا لوظ ڳݨدن تے ایں دے معنے کریندن Hemp, hashish, if the word does not belong to bhanj to break. ڄݨیں گانجا، ہفیم، ڄیکر اے لوظ بھنج، بھنییجݨ کولوں مشتق نئیں تاں ، پیلھی ڳالھ تاں اے ہے ڄو بھنگ (bhanj) دا لوظ سرائیکی مصدر بھنییجݨ کولوں مشتق نئیں بھلکہ اے ہِک اُکا وکھرا لوظ ہے ۔ اے سندھ وادی دی ٹھڈھیاں جھاہیں تے روہاں تے کثرت نال تھیوݨ آلی للمی ٻوٹی دا ناں ہے۔ ایں دی رس اِچ نِشا پاتاویند اہے ۔ سندھ وادی اِچ اے ٻوٹی آریاں دے آوݨ کولوں ہزاراں ورھیں پیلھے دی مجود ہئی۔ ایں کیتے ایں دا اے ناں (بھنگ) وی سندھک دھرتی ڄایاں دا گھڑیا ہویا ہے۔ آریے اے لوظ وسطی ایشیا اِچوں نئیں گھِن آئے۔ ودھ غماں تاں اے ہے ڄو آریاں دا مشہور مشروب ’’سوما‘‘ (Soma) وی ایہیں ٻوٹی دا رس ہئی۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص259 )ایں ٻوٹی کوں کوہی بھنگ (Bhang that grows into mountains) ڄݨیں روہاں اِچ تھیوݨ آلی بھنگ لکھدن۔ آپ ہوݨاں ایں دے بارے ݙسائندے ہوئے آدھن ڄو "A plant (Ilyosciamus Irsanus) used by natives as a poison, it makes the victims mad, and the madness is sometimes permanent".                        اے ہِک ٻوٹی (الیوسی امزارسانس) ہے ڄیں کوں مقامی لوک نِشے کݨ ورتدن۔ اے نشئی کوں کملا کرݙیندی ہے ۔ کݙاہاں کݙاہاں تاں اے کملے (کم۔لے) پکا وی تھی ویند اہے۔سئیں جیوکس ہوݨاں دی ایں آکھ کوں آریاں دے ایں بیان ڄو ’’ودھیا سومامجاونت(Mujavanat) دے روہاں اِچ تھیند اہے‘‘ دے تناظر اِچ رکھ کے ݙٹھا ونڄے تاں اساݙے ایں غمان کوں اسر گی ملدی ہے ڄو آریاں دا من بھاوݨا شربت سوما بھنگ کول ای بݨدا ہئی۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان s9ct37o73w2men3f8oybudzlhnvjg21 0 33704 73177 71064 2026-10-18T05:07:01Z Sraiki 12 73177 wikitext text/x-wiki لکھت: عابدہ کریم (ایم فل سرائیکی) ݙوہڑہ سرائیکی شاعری دی خاص تے من بھاوݨی صنف اے تے [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] شاعری دا ٻہوں وݙا حصہ ݙوہڑے تے مشتمل اے۔ سرائیکی شاعری وچ غزل، نظم، حمد، نعت، قصیدہ، منقبت، ہائیکو، سرائیکو، غرض سب کجھ لکھیا ویندا پے پر سرائیکی شاعری دی اپݨی سنڄاݨ تے مقبولیت ہے ۔سرائیکی شاعری جیں صنف کوں اپݨا سمجھدی اے او کافی تے ݙوہڑے دی صنف اے۔ کافی دی مقبولیت دا اندازہ ایں ڳالھ توں لایا ونڄ سڳدے جو سرائیکی زبان دے مہان صوفی شاعر خواجہ غلام فریدؒ دی ساری شاعری کافیاں دی شکل وچ ملدی اے۔ انہاں دا ہک سمورا دیوان جیڑھا جو 271کافیاں تے مشتمل اے سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا سرمایہ اے۔ ایں طرحاں سرائیکی ݙوہرے دی اہمیت اے ہے جو زمانہ قدیم توں ݙوہڑہ سرائیکی شاعری وچ لکھیا ویندا پئے ۔ سرائیکی زبان دے ہر شاعر ایں صنف وچ قلم چلاوݨ دا اہر کیتے مگر ایں صنف کوں عروج ݙیوݨ وچ احمد خان طارق، امان اللہ ارشدؔ تے ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی دا ناں نشابر اے۔ سرائیکی علاقے دے نال نال سرائیکی زبان کوں اللہ تعالیٰ خاص انعام   و اکرام نال نوازیا ہے، سرائیکی وسیب دی دھرتی پیار، محبت، امن نال سنگھری پُنگری ہوئی اے ایں وسیب دی زبان چس رس ، مٹھاس، شائستگی تے نزاکت وچ اپݨی مثال آپ اے۔ سرائیکی زبان و ادب تے ڳالھ کرو تاں ایں زبان دی جھولی وچوں ایجھے وݨ پھپھڑین جنہاں دی چھاں وچ سرائیکی ادب ودھے پھلے تے ترقی کیتے۔ سرائیکی شعری ادب دی ڳالھ کروں تاں بابا فرید الدین مسعود گنج شکرؒ دے اشلوک توں گھن کرائیں خواجہ غلام فرید سئیںؒ دی کافیاں نال رڄیا ہویا دیوان تے ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی دے ݙوہڑیاں نے سرائیکی شاعری کوں ہک نویکلا مقام و مرتبہ دان کیتے۔ سرائیکی شاعری دا وجود انہاں ستوناں دے بغیر بے سہارا ہے۔ == ڄاݨ سنڄاݨ == ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی دا تعلق انہاں دے ناں توں نشابر ݙسدے جو انہاں دا تعلق ملتان دی ہک تحصیل شجاع آباد نال ہے۔ آپ دا اصل ناں محمد شفیع تے ادبی ناں شاکر شجاع آبادی اے ، اڄ کل ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی مشہور ہن۔ کیوں جو ریاست بہاولپور دی تاریخی درسگاہ ’’دی اسلامیہ یونیورسٹی آف بہاولپور‘‘ نے شاکر شجاع آبادی کوں ڈاکٹریٹ دی اعزازی ڈگری ݙے کرائیں شاکر شجاع آبادی کوں ڈاکٹر شجاع آبادی بݨا ݙتے۔ انہاں دے ابے سئیں دا ناں مولوی اللہ یار ہا۔ آپ 1955ء شجاع آباد دی ہک وستی چاہ ٹٻے والا وچ ڄمے۔ آپ دینی تعلیم دے نال نال وستی دے سرکاری سکول توں پنجویں تک دی تعلیم حاصل کیتی ہئی۔ 1986ء توں سرائیکی شاعری لکھݨ دا مُنڈھ ٻدھیا تے ݙوہڑے دی صنف کوں اپݨا سمل بݨایا۔ شاکر شجاع آبادی دی وجہ شہرت وی ایہو ݙوہڑہ بݨیا۔ ݙوہڑے دے نال نال آپ دیاں نعتاں، سرائیکی غزلاں، اردو غزلاں ، گیت تے قطعے آپ دا کل ترکہ ہن۔ ڈاکٹر شجاع آبادی اساݙی نوجوان نسل دا من بھاوݨاں شاعر اے۔ آپ سرائیکی زبان دے او شاعر ہن جنہاں کوں سرائیکی وسیب دے نال نال پورے پاکستان وچ سب توں زیادہ پڑھیا تے سݨیا ویندے، انہاں دے کلام وچ فکر تے دانائی دے ایجھے راز لُکیے ہوئے ہوندن جو ہزاراں دی ڳنتری دے مجمعے وچ خاموشی دا عالم ہوندے صرف شاکر دی آواز تے کلام ہوندے تے واہ واہ ہوندی اے۔ == تخلیقات: == 1پیلے پتر شاکر دے ݙوہڑے پتھر موم لہو دا عرق خدا ڄاݨے منافقاں توں خدا بچاوے کلام شاکر کلیات شاکر == غزل == توں محنت کر تے محنت دا صِلہ ڄاݨے ، خدا ڄاݨے توں ݙیوا ٻال کے رکھ چا، ہوا ڄاݨے، خدا ڄاݨے اے پوری تھیوے نہ تھیوے مگر بیکار نئیں ویندی دعا شاکرؔ توں منگی رکھ دعا ڄاݨے، خدا ڄاݨے                        ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی نے سرائیکی وسیب دے لوکاں دے مسائل کوں اپݨا موضوع بݨائے ، غربت، بے روزگاری دی ڳالھ کیتی اے ، کئی سالاں توں سرائیکی مظلوم عوام دے دِلاںدی آواز بݨی ہوئی ہے۔ آپ خود ٻولݨ دی صلاحیت توں محروم ہن مگر سرائیکی عوام دیاں محرومیاں کوں اُجاگر کرݨ دا اہر کریندا ݙسدے۔ انہاں دی شاعری وچ جاء جاء تے مزاحمت دے عناصر وی ݙیکھݨ کوں ملدن۔ شاعر دی ڳالھ ہک شخص ، ہک وسبے، ہک زمانے سانگے نی ہوندی، اوندی ڳالھ جمل جہان سانگے ہوندی اے پر اے ڳالھ حقیقت اے جو شاعر جݙاں وی ڳالھ کیتی اے اوندا پہلا موضوع اوندا اپݨا وسیب تے دھرتی ہوندی اے۔ شاکر وی ایں دھرتی تے وسیب دا شاعر اے، اوندا اپݨا وطن ، اپݨا وسیب، اپݨے لوک، اپݨی تاریخ، تے ثقافت اے، جنہاں دا ذکر انہاں دی شاعری وچ نتر تے سامݨے آندے۔ شاکر اپݨے وسیب دے لوکاں دیاں محرومیاں انہاں دے حقوق، انہاں دی بیروزگاری دا جواب منگدا ݙسدے۔ غریب کوں کیں غریب کیتے، امیر زادو جواب ݙیوو ضرورتاں دا حساب گھنو، عیاشیاں دا حساب ݙیوو شراب دا رنگ لال کیوں اے؟ کباب دے وچ ماس کیندا شباب کیندا، کئیں اُڄاڑے، حساب کر تے جناب ݙیوو زیادہ پھلدا اے کالا جیکوں، خرید گھندا ہے اوہو کرسی الیکشن دا ڈرامہ کر کے، عوام کوں نہ عذاب ݙیوو قلم ہے منکر نکیر شاکرؔ جتھاں وی لُکسو اے تاڑ گھنسی غلاف کعبہ دا چھک تے بھانویں ، ناپاک منہ تے نقاب ݙیوو ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی دی شاعری سرائیکی وسیب دی مکمل عکاسی کریندی اے ، خاص کر سرائیکی نوجوان نسل دے جذبات کوں اُبھارݨ دے نال نال اِنہاں دی عکاسی وی کریندی اے۔ جیکر انہاں دی شاعری دے اسلوب دی ڳالھ کروں تاں انہاں دی شاعری وچ آسان سرائیکی لفظاں دا ورتاوا کیتا ڳے۔ انہاں کوں ہر بندہ آسانی نال پڑھ تے ایندا مفہوم سمجھ سڳدے جو شاکر آکھݨ کیا چاہندے۔ شاکر اساݙے معاشرے دے ہک ہک پُکھ کوں نشابر کریندا ݙسدے۔ شاعر غریب دے حق دی ڳالھ کریندے۔ اُنوندی روزی روٹی تے مستقبل دی ڳالھ کریندے۔ میں سُݨینداں دل توں نکلی ہوئی غزل کجھ غور کر مہربانی ائے خدائے لم یزل کجھ غور کر کہیں دے کتے کھیر پیون کہیں دے ٻچے بُکھ مرن رزق دی تقسیم تے ہک واری ول کجھ غور کر شاکر دی فکر دا ہک ٻیا پہلو ݙیکھو فکر دا سجھ اُبھردا ہے سوچیندیں شام تھی ویندی خیالاں وچ سکون اڄ کل ڳلیندیں شام تھی ویندی گریباں دی دُعا یا رب خبر نئیں کن کریندا ہیں سدا ہنجواں دی تسبیح کوں پھریندیں شام تھی ویندی شاکر شجاع آبادی دی حیاتی دا جائزہ گھنوں تاں انہاں اپݨی حیاتی وچ ڈھیر سارے بھوڳ بھوڳین ، اپݨی معذوری کوں اپݨی کمزوری نی بݨایا بلکہ محنت مشقت نال محنت مزدوری کر تے اپݨا تے اپݨے ٻالاں دا ڈھڈھ پالیے، بیماری نال کلہا لڑدا رہیے، ٻولݨ دی طاقت جو ناں ہئی تاں قلم کوں اپݨا ہتھیار بݨائے، مگر کہیں کوں شکوہ نی کیتا ، صبر و شکر نال حیاتی گزاری اے، ہر ویلے رب دا شکر ادا کیتے تے ایں صبر و شکر کوں اپݨے ناں دا حصہ بݨائے ، محمد شفیع توں شاکر شجاع آبادی بݨے۔ ادب دی دنیا وچ محمد شفیع کوں ہر کوئی شاکر شجاع آبادی تے ہُݨ ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی دے ناں نال ڄاݨدن۔ اپݨی حیاتی دی عکاسی شاکر شجاع آبادی خود اپݨی ہک غزل وچ ایں طرحاں بیان کریندے: زندگی ہک ٻوجھ ہے بس چئی وداں چَوّدی نی پر کنڈ پِچھوں لڑکئی وداں اجھو مُکدے پندھ گھر نزدیک ہے تھکے بُت کوں ایہو لارا لئی وداں شاکر شجاع آبادی دیاں نعتاں کوں سرائیکی وسیب دے ہر نعت خواں نے پڑھ تے وسیب وچ اپݨا ناں بݨائے ہر محفل تے ہر میلاد تے عید دے ہر موقع تے شاکر دیاں نعتاں لوکاں دے دِلاں کوں منور کیتے۔ ویندی تاں اُونویں پئی ایں اے باد صبا مدینے ݙکھیاں دے حال چئی ونڄ ݙیویں سݨا مدینے ہر مسیت وچ، ہر جمعہ، ہر عید ، ہر مولودی ، ہر محبوب ﷺ دا دیوانہ شاکر دی ایں نعت کوں سُر وچ پڑھدا کھڑے ۔ لوک کم کاج چھوڑ چھاڑ تے ایں نعت کوں سُݨدے کھڑن۔ ایویں شاکر دے ڳاوݨ سرائیکی وسیب دے نامور گلوکاراں ڳا تے وݙی شہرت حاصل کیتی اے۔انہاں دا جڳ مشہور گیت ’’واہ جو پیار کیتوئی رول ݙتوئی وچ روہی واہ وو سڄݨ تیݙے وعدے‘‘ ایں گیت کوں سرائیکی زبان دے ہر گلوکار ہر جاء ڳا تے اپݨا ناں بݨائے۔ انہاں گلوکاراں وچ عالمی شہرت یافتہ گلوکار عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دے نال نال سخاوت حسین دیوانہ، مستانہ، منصور ملنگی تے کئی ٻے گلوکار شامل ہن۔ واہ جو پیار کیتوئی رول ݙتوئی وچ روہی واہ وو سڄݨ تیݙے وعدے ݙے کے وِچھوڑا ماہی کر ڳیوں کنارے جیواں تاں جیواں ہُݨ کیندے سہارے میکوں نہ نال نتوئی رول ݙتوئی وچ روہی ݙے کے وِچھوڑا ماہی کیتی کمال اے نوہی چا پُچھیا آ کے شاکر دا حال اے ایجھی چا دِلڑی چتوئی رول ݙتوئی وچ روہی شاکر شجاع آبادی دی اردو شاعری کوں ݙیکھو تاں انہاں سرائیکی زبان دے نال نال قومی زبان اردو وچ وی اپݨے خیالات کوں نشابر کرݨ دا تݨ مریندا ݙسدے ہر زبان وچ خیالات دے اظہار دی اپݨی چس رس ہوندی اے کیوں جو ہر زبان اپݨی جھولی وچ نویکلے لفظاں دا وݙا خزانہ رکھیندی اے۔ اے زبان دی وݙائی ہوندی اے جو ہر شاعر ، ادیب تے نثر نگار دی قلم دی طاقت بݨ تے اینکوں مقام و مرتبہ عطا کریندی اے۔ اردو زبان اساݙی قومی زبان ہووݨ دے نال نال پاکستان دا ہر شہری اینکوں آسانی نال سمجھ وی سڳدے تے روز مردہ دے معاملات سانگے اینکوں ورتیندے ۔ ڈاکٹر شاکر شجاع آبادی نے ایں زبان دا آسرا گھن تے اپݨے خیالات، تجربات، احساسات کوں سوجھل کریندا ݙسدے۔ انہاں دی ہک اردو غزل دی ونکی سب نال سانجھی: مارا مارا پھر رہا ہوں اجالوں کیلئے زندگی ہے اک تماشا دنیا والوں کیلئے ابر برسا تو گلوں نے موتی چومے شبنمی میری ہی اک چھونپڑی تھی گرتے ژالوں کیلئے شاعر انسانی جذبات تے احساسات دا ترجمان ہوندے، اوندا ہک ہک شعر اوندے خیالات دی پیروی کریندا پیا ہوندے، ݙوہڑا سرائیکی ادب دی قدیم تے سدا بہار صنف اے۔ شاکر دے ݙوہڑیاں توں کون واقف کینی ، اڄوکے دور وچ سرائیکی شاعری دے دیوانے شاکر دے ݙوہریاں توں اݨ واقف نہ ہوسن جنہاں سرائیکی دے شعراء کرام دی شاعری دی چس چاتی ہوسی ، انہاں وچ شاکر دا ناں سب توں اُتے ہوسی، شاکر دے ݙوہرے دی تاثیر اے ہے جو جیڑھا بندہ ہک واری شاکر کوں پڑھ گھدے او ول بس شاکر شاکر کریندا ݙسدے۔ ایندے ہر ہک ݙوہڑے دا اپݨا سنگھار اے اپݨا رنگ اے اپݨا موضوع اے تے انہاں کوں پڑھ تے ایویں ڄاپدے جو شاکر اے ݙوہڑہ میݙے کیتے لکھے۔ انسان دا ݙکھ ہووے سکھ ہووے، خوشی یا وت غمی، محبوب نال ملاقات ہووے تے بھانویں اوندی تعریف، محبوب دے نخرے ہوون یا اوندی ناراضگی ، سڄݨ کوں مناوݨا ہووے یا ول اپݨی محبت دا احساس ݙیواوݨاں ہووے، اوندی مونڄھ ہووے یا اونکوں مونڄھا کرݨا ہووے، غربت ہووے یا بے روزگاری ، وفا ہووے یا بے وفائی ، رووݨ ہووے یا کِھلݨ تہاکوں ہر جاء تے شاکر ملسی اوندے لفظ ملسن اوندی سوچ ملسی اوندی شاعری ملسی۔ شاکر دے ݙوہڑیاں دی چس دا کوئی جوڑ کائینی، انہاں دے ݙوہڑیاں دی چس وکھری تے سڄاک اے۔ == نمونہ کلام == (1) بے وزنے ہیں تیݙی مرضی ہے بھاویں پا وچ پا بھاویں سیر اچ پا پا چن دی چٹی چاندݨی وچ یا رات دے سخت اندھیر اچ پا بھاویں کہیں دشمن دی فوتکی تے یا جھمر دے کہیں پھیر اچ پا راہ رُلدے شاکر کنڳݨ ہیں بھاویں ہتھ وچ پا بھاویں پیر اچ پا (2) توں ساݙا بݨ نہ بݨ دلبر ہے ڳالھ صفا اساں تیݙڑے ہیں ݙے گوݙے نال توں جاہ ساکوں یا دُور ٻلہا اساں تیݙڑے ہیں ساݙے ݙوہیں ہتھ ہن اکھیں تے جیں قسم چوا اساں تیݙڑے ہیں رکھ آپ غلامی وچ شاکر یا ویچ وٹا اساں تیݙڑے ہیں == حوالہ == کتاب لڑی، چھی ماہی "حوا" ، ناشر: جی ادب بہاولپور 9e31pp1oe3p8a1vkzwkgug8mtwea32j 0 33706 73128 71070 2026-10-17T13:41:17Z Sraiki 12 73128 wikitext text/x-wiki ماء ٻولی ہی اصل کہاݨی ہے۔ مانواں ، نانیاں، ݙاݙیاں جے نہ ہوندیاں تاں شیت کہاݨیاں وی ناں ہووِن ہا۔ کہاݨی تے لولی(شاعری) دی ٹور نال نال ٹُری۔ کہاݨی تے لولی جڳ جہان دے ٻہوں پُراݨے خِطیاں اِچ مادرسری نظام دی پیداوار ہے۔ بھل اینکوں ایں جو آکھوں چا، تاں وی ٹھیک اے۔ کہاݨی لولی تے تریمت ہکا شئے ہے۔ نینگر دی تاں آپݨی ہک حیاتی ہے جو او فطرت نال فتح تے شکست دی ہک بھِڑاند ہمیش توں کریندا آئے۔ پر تریمت تہذیب دا پندھ کہیں ہوکے تے ہکل توں ہٹ کراہیں کریندی رہی ہے۔ نانی ݙوہتریاں دا جیڑھا جوڑ تاریخ اِچ بݨیا اوندی وجہ کنوں ہی لولی تے کہاݨی وجود اِچ اَئی۔ ہِیں سانگے ہِک پیڑھی دا اجتماعی لاشعور ݙوجھی تریجھی پیڑھی تئیں ویندا تے وَڳدا ریہہ ڳیا ۔ کہاݨی دا تَل اِتلا ودھݨ کار رَہ ڳیا جو شاعری دے ضابطیاں توں سݨݨ تے سݨاوݨ آلیاں کوں ݙھیر سوکھا لڳا اَتے ہر وستی تے ہر شاہر دی کہاݨی دی واہند آپݨے آپݨے پیریں ٹُردی وی رہی تے ہک لمبا پندھ وی کریندی رہی تے نال نال خطے دی شناخت دا ذریعہ وی بݨدی رہی۔ کہاݨی اِچ ہر زمانے دا آپݨا آپݨا بادشاہ تے آپݨا آپݨا لکڑہارا، آپݨا آپݨا دیہہ تے آپݨی آپݨی شہزادی ، آپݨا آپݨا شہر تے آپݨاآپݨا جنگل دریا وی نال نال ٹردا ریہا، جگ جہان دیاں زباناں تے ثقافتاں ادب دیاں ہِیں کہاݨی آلی صِنف دی وجہ توں ہی مقامیت توں عالمگیریت ، تے عالمگیریت توں مقامیت دی وَل ڈھل اِچ جیندیاں جاگدیاں ریہہ ڳیاں۔                        سرائیکی وَسوں اِچ کہاݨی دی ریت اتنی ہی ݙونگھی تے درگھی اے جتناں ایں وَسوں دیاں ٻیاں ریتاں، حملہ آوری توں بچدی تے بچیندی تریخ تے نگاہ ماروں تاں اینویں آکھو جو ، ایں وَسوں دی ہر وَسوں، ہر ہر وستی وِچ ہر ہک نانی آپو آپ ہک کہاݨی رہی اے۔ ہزار وَرہئیںدا صوفی کلام وی دریاویں دی وَسوں دے ،عا شقیں تے معشوقیں دی کہاݨی کوں ہمیش ورتیندا ریہے۔ لطف علی سئیں تے بعد آلے زمانے دے وچ منظوم تے نثری کہاݨیاں لکھت تے پڑھت دا سہارا ڳدھے بغیر ایں خطے دی زبانی ریت نال (Vocal Tradition)دی واہند تے ٹور نال ساݙے تئیں پُڄݨ کار وی ہِن، مغربی دنیا اِچ چھاپے دی ایجاد توں بعد قصہ گوئی، ناول نگاری، سٹوری، شارٹ سٹوری آلے پاسے چھپݨ تے وَدھݨ کار رہی اے۔ نانی دا قصہ کہاݨی اَڄوکے ݙوہترے دے کمیں کاریں دے رُودھیمے نال اٹھارویں صدی دے بعد اڄوکی کہاݨی دی شکل آن بݨائی اے۔ ڈھیر سُݨݨ تے پڑھݨ دا ویلھا لمباݨ کنوں چھُٹاݨ آلے پاسے ایں صنف کوں گھن اَئے۔ جڳ جہاں اِچ روسی تے چینی کہاݨی ایرانی تے مشرق وسطیٰ دیاں کہاݨیاں پوری کہاݨیاں تے اَڄوکے افریقی تے لاطینی امریکی کہاݨیاں وچ پندھ تے ٹور کنوں ڈھیر اثر پذیری آلے پاسے کہاݨی کوں نواں روپ تے درشن ݙتے۔ برصغیر اِچ بنگالی، گجراتی تے سندھ وادی دیاں کہاݨیاں وی اپݨی جاہ بݨائی اے۔ انگریزی دے عالمی زبان بݨݨ دے عمل نال جگ جہان دیاں کہاݨیاں کوں، جگ جہان کیتے پڑھݨ تے سمجھݨ کوں سوکھا کیتے۔ پچھلی صدی اِچ کہاݨی دے دریا کوں کوزے اِچ بند کرݨ دا اَہر روسی کہاݨی کاراں ٻہوں وَدھ کے کیتے۔ جیندے اِچ چیخوف تے نِکولائی گوگول کہاݨیاں اِچ جادو نگری آلا کم کیتے۔ کہاݨی دے پلاٹ کردار تے مکالمے سمیت وِی تے انہاں دے بغیر وی دنیا کوں کہاݨی لکھݨ آلے پاسے گھِن آئین۔ سندھ وادی دیاں زباناں اِچ پورے ہندوستان طرحاں عالمی سطح دے کہاݨی دے ورتارے کالونیل پیریڈ دے وچ پڑھݨ لکھݨ آلیاں کوں کہاݨی دیاں نویاں شکلاں آلے پاسے گھِن آئن ۔ جنوبی ہندوستان دے وچ کہاݨی جنوبی ہندوستان دے لکھݨ آلیاں کوں کالونیل تجربے توں پہلے سونہاں کیتے۔ ایں واسطے بنگالی تے گجراتی جیڑھیاں جو کالونیل ویلھے دے تجربے دے ٻہوں نیڑے کھڑیاں ہن ۔ مثال دے طور تے بنگالی زبان اِچ ٹیگور دی کہاݨی عالمی سطح دا نوبل پرائز گھِنݨ اِچ کامیاب تھئی اے۔ جیڑھا جو جنوب مشرقی ایشیاء دا پہلا عالمی اعتراف دا سَوّب بݨی اے۔ موجودہ سندھ وادی یا پاکستان دی کہاݨی انگریزی تے اُردو زبان دے راہیں ۱۹۴۷ء دے ونڈارے دے ݙکھ دی ریت نال سندھ دے کہاݨی کاراں کوں متاثر کیتے۔ کیوں جو سندھی موجودہ پاکستان دی واحد زبان اے جیندا لکھت دا کئی سو سال دا ورثہ پہلے وی ہئی پیا۔ باقی پاکستانی زباناں، اِچ سرائیکی پنجابی پہلے تے پشتو بلوچی اِچ ستر دے ݙہاکے کنوں ناول تے قصے نال اپݨی راہ بݨائی اے۔ پاکستان دی پہلی منتخب جمہوری حکومت مقامی زبان اں اِچ سرکاری سرپرستی تے رہنمائی اِچ لکھݨ آلیاں دی حوصلہ افزائی کیتی اے۔ سندھی کنوں ہٹ کراہیں سرائیکی، پنجابی، بلوچی  تے پشتو زباناں اِچ لکھت دا ریڈیو پاکستان دے اَہر نال سرکاری سکرپٹ دا دروازہ کھولݨ دی ہک ریت بݨاوݨ دی کوشش کیتی۔ سرائیکی دیاں پیلھیاں کہاݨیاں باقی زباناں طرحاں ٻالیں تے وݙئییں دے کنیں تئیں کہاݨی دی لکھت دا ابتدائی کم کیتے۔ سرائیکی زبان اِچ ریڈیو دے راہیں ترائے مختصر قصے تے کہاݨی کاریں اِچ حاجی طاہر غنی، ایم بی اشرف ، اللہ بخش یاد، قاسم سیال، حفیظ خان تے ٻئے کجھ ناں سرائیکی کہاݨی دا مونڈھی کم کیتے۔ سرائیکی رسالیاں دے چھپݨ نال ای سرائیکی کہاݨیاں چھپیل وی تھیوݨ پئے ڳیاں۔ ریڈیو دے لوکیں توں علاوہ سرائیکی ادب تے کجھ ٻئے مہینہ وار رسالیاں اِچ مسرت کلانچوی ، شیما سیال، ظفر لُنڈ، ظفر لشاری، اسماعیل احمداݨی، مزار خاں، احسن واہگہ، تے ڈھیر سارے ٻئے سرائیکی وسوں اِچ اپݨی ماء ٻولی اِچ سرائیکی کہاݨیاں دے پڑھݨ دی پہلی واری چَس چاوݨی شروع کیتی۔ سرائیکی ناول نگاراں توں وَدھ سرائیکی اَڄ دا پڑھولا سرائیکی کہاݨی دے آدر اِچ ویندا ݙسدے۔ کہاݨی دی اَڄوکی ٹور اِچ مزار خان ، اشو لال، حبیب مہاݨہ، لطیف بھٹی اپݨی اپݨی ٹور اِچ ویندے وَڳدے ݙسدن۔ اڄدے کہاݨیاں دے مجموعے چھپیل تے اَن چھپیل ݙوہائیں اِچ کہاݨی دا سرائیکی کہاݨی دے ورتارے اڳوں کریندا پئے۔                        لطیف بھٹی دی کہاݨی بھل اینویں آکھوں جو اَڄ تئیں کہیں نی لکھی۔ اُونویں تاں دنیا دی کوئی کہاݨی پہلی دفعہ لکھی نی ہوندی۔ پَر کوئی نہ کوئی کہاݨی کہیں نہ کہیں کہاݨی دی شاند تے بھُلاندر ݙیندی ہوسی۔ ایندی کہاݨی نہ چھڑا کُر دی ہے۔ نہ ای ساری دی ساری واہند دی اے۔ جے جگ جہاں دی کہاݨی تے جھات پَوں تاں آپݨا آپ تے اپݨی وسوں تاں کہاݨی دے وچ ہوندی ای ہوندی اے۔ ایندیاں کہاݨیاں پڑھ کے اینویں لڳدے جو اوندی اپݨی وستی سکھاݨی والا سرائیکی وسوں دی ہر وستی آلی کار پڑھݨ آلیاں کوں اپݨی ہی وستی نظر آنوݨ پئے ویندی اے۔ لطیف بھٹی تاں چھڑا ایہو تے ہکو کمال کیتے جو اپݨی لکھت اِچ اپݨی وستی اچوں نکھتے بغیر اوں سارے جگ جہاں کوں اپݨی تے صرف اپݨی ہکے جاہ کٹھا کر ݙکھلائے۔ ایندے کہاݨیاں دے ایں مجموعے وِچ ثابت کیتے جو مہاتما گاندھی دے قول موجب دنیا دی اصل وسوں تاں دیہات دی وسوں ہوندی اے۔ جیندے وچوں کوئی وسینک ٻاہر دا رستہ نہ پُچھدے تے نہ دھرتی چھوڑ مہاجر ت آلے پاسے ویندے۔ وستی دا ڄم پَل اونکوں شہریں دی حیاتی اچ وی اپݨی وستی دے سُفنے وچ ہی رکھدے۔ اوندا سُفنا کݙہاں وی اونکوں شہریں اِچ سُمہݨ دے باوجود اپݨی وستی دے اِچ ہی رکھدے۔ لطیف بھٹی دی کہاݨی دی لغت دے پچھوں کتھائیں اوندی اپݨی شاعری دی لغت جیڑھی سرائیکی تریمت دی لغت دی شاند ݙیندی اے۔ اوندی اماں دا بیانیہ وی لڳدے جیندے نال اوندی کہاݨی دی ٹور ٻہوں سوکھی تے سَولی لڳدی اے۔ پڑھت کاراں کیتے اے لغت ݙیکھݨ کار اے۔ اوندی کہاݨی ’’بیگ صحیب دی پلیٹ‘‘ دے اندر سچا تے کھرا سرائیکی وسینک شہریں دے شیشے وچ وی اپݨی وستی دا مُکھ ݙکھلیندے تے درشن کر ویندے۔ ایں کہاݨی دا ہر پڑھݨ والا اے محسوس کر سڳدے جو کیا اے کتھائیں میݙی اپݨی کہاݨی تاں نئیں؟ ایں کہاݨی دا گذریل ویلہا اونکوں اینویں لڳدے جو اے کہاݨی میݙے اپݨے اُتے وی گزر دا ریہہ ڳے۔ رفعت عباس دے اکھاݨ موجب ایں سرائیکی وسوں دے سارے شہر جیڑھے جو ویہویں صدی دی بھڳی دے بعد اپݨے نئیں ریہے ’’اساں کیڑھے شہر اِچ آڳئے ہیں؟‘‘ ایہا ڳالھ اشو وی اینویں دی اینویں ہے۔ ’’ہک شہر نہیں ݙو شہر نہیں کئی شہرونڄا کے ٻیٹھے ہیں‘‘                        لطیف بھٹی اپݨیاں کہاݨیاں اِچ جیڑھا جو آپ وی اپݨی حیاتی دی کَویتا وچوں گزدے۔ بھل اپݨیاں کہاݨیاں اِچ وی اوں کتھاں کتھاں نثر دی صنف اِچ کیا اوں شاعری نئیں کیتی؟ لطیف بھٹی دیاں کہاݨیاں بے انت کوئینی۔ او اپݨی انت کہاݨی اِچ بے امت کرݨ دا ہنر وی ڄاݨدے۔ او اپݨی کہاݨی ’’وَتر ساخ‘‘ اِ چ ہر شئے ونڄا وݨ والا فریدؒ سرکار دا یاتری اپݨے آپ کوں بچا کے ولدا اپݨے گھر دو ولݨ اِچ کیویں کامیاب ثابت تھیندے۔ اپݨی کہاݨی دے زور اِچ او اے ثابت کر ݙکھلیندے جو سارا وسارا تاں چھڑا اپݨے آپ کوں ڳولݨ ہی ہے۔                         منگھے دی گھوڑی قومی اخباریں وچ ہک چھپیل کہاݨی اے۔ جیڑھی مزار خاں سمیت اساں ساریاں پڑھی اے۔ ایں دھرتی دی چڑھ مار اِچ آدی واس نال جو تھئے کیا اساکوں ساریاں کوں اے یقین نی جو اے کہاݨی ایں سرائیکی خطے دا آنوݨ والا کل وی ایندی شاند نہ بݨسی؟                        ݙیکھݨ کار پڑھولے اوندی ہک ٻئی کہاݨی’’ووٹ‘‘ اِچ تریجھی دنیا دے ݙڈھپ اِچ جمہوردی آواز کوں سُݨ سڳدن۔ اکویویں صدی دے ماحولیات تے پاݨی دا مسئلہ ’’میں پاݨی گھِن آیا ں‘‘ کوں اوں اپݨی وستی دے ہک ٻال دی نگاہ اپݨے مستقبل کوں کیویں ݙٹھے۔                        او اپݨی وسوں دے وچ پھردی پھردی بھَو کوں لائوڈ سپیکر اِچ کیویں ݙہدے تے وسیب اِچ تھیوݨ والی قطع رحمی دے رویے اِچ اپݨے آپ کوں منواوݨ دے اَہر کوں کمال بیان کریندے۔ ایں خطے دی جمالیات وی اوندے کنوں ڳجھی نئیں رہی ۔ اوندی کہاݨی ’’جُری قصئین‘‘ ساݙے من دی اَکھ تے تن کوں کینجھاں درشن ݙیندی اے، وی پڑھݨ کار اے۔ ’’حافظ کریمݨ‘‘ دی کہاݨی ہمیش جیوݨ کار کہاݨی اے۔ بغیر اَکھیں دے جہاں اِچ وی جیندا بندہ کینویں جیندے جی دے من تے تن دی سِک اِچ اپݨی وسوں اِچ اپݨا راہ کیویں بݨیندے۔ اینویں ’’چنگئیں ٹکٹ‘‘ کہاݨی اِچ کاوڑ تے کرودھ ٻاجھوں جیوݨ تے اوکھا نہ الاوݨ سرائیکی وسوں دا کتنا وݙا رویہ بݨدے۔ ملٹی نیشنل جیویں ساݙے وسیب اِچ ساݙیاں شکلاں کوں مال ویچݨ تے ساݙیاں شکلاں کوں بے شکل دا اہر کیویں کریندیاں پن۔ اوندا احاطہ لطیف بھٹی جیہاں ونت کار ’’انگریزی گولی‘‘ اِچ کر سڳدے۔ ہکے پڑھت اِچ رونوݨ تے کھلݨ کوں کٹھا کرݨ کتلا سوکھا تے اوکھا کم اے۔ ایں کہاݨی کوں کمال نبھائے۔                        کہاݨی لکھݨ تے پڑھݨ ݙونہیں سوکھے کم کوئنی۔ جیویں کہاݨی کارواسطے ہک وݙی اَکھ دی لوڑھ اے۔ انویں پڑھݨ کار کیتے وی وݙے ہاں پِتے دی لوڑھ ہوندی اے۔                        لطیف بھٹی اپݨے کہاݨی روپ اِچ چھڑا اے نی سوچا جو کہاݨی تاں کھلݨ تے رونوݨ یا اوندے وچالے دی کوئی ڳالھ اے۔ اوں اپݨی کہاݨی اِچ مونڈھی ہتھ پا تے کہ کہاݨی رونوݨ تے کھِلݨ کنوں کتھائوں ٻہوں پیلھے دا کوئی نروار تے کچاری اے۔                        لطیف بھٹی دے کردار رب تے اوندی کائنات کنوں وݙے تاں نہ ہو سڳدے پَر اوندے کہاݨی دے کردار بند اَکھ نال وی نظردن تے من پرچیندن۔ جیویں جو پیلھے ڳالھ تھئی اے جو کہیں نِر ڳلی کُر تے کھیݙدی واہند وچ انجو انج رہݨ توں ہٹ کراہیں ایں وسیب دی حیاتی اپݨے من تے اوندی وستی اچوں نشابر کیتی اے۔                        لطیف بھٹی کوں اے ضرور پک اے جو کہاݨی یا ہوندی اے یا بالکل نئیں ہوندی ۔ کمال اوندا اے ہے جو اُوں اپݨی کہاݨ کوں کہاݨی دے اندر سچا تے کھرا رکھئے۔ کہاݨی دی پڑھت اِچ صاف نظر آندے جو استاد ی تے شاگردی ریت کنوں بچ کراہیں نا ںتاں اُوں لکھت اِچ کہیں کوں اپݨا چیلا بݨاوݨ دا اَہر کیتے تے استاد دی برکت کنوں ای اوں بچ ݙکھلائے۔ اوں نظریہ دان بݨݨ دی ٹور وی نئیں ٹوری۔ تہوں اوندی کہاݨی ساکوں سبھاں کوں اپݨی کہاݨی لڳدی اے۔                        کہاݨی تاں اپݨی ٹور ٹُردی اے تے اپݨی مرضی نال ہمیش بچݨ کار ہوندی اے۔ جیویں جو کہیں شاعر آکھیے ’’ساکوں جے کوئی ڳولݨ پووے قصیاں راہیں ڳولے‘‘ شمیم عارف قریشی ملتان == حوالہ == وَتر ساخ۔ مصنف: لطیف بھٹی۔ ناشر: [[جھوک پبلشرز ملتان|جھوک پبلشرز ،ملتان]] 3rq95hph79hvfywqrfx04mm33zqdy49 0 33708 73144 71072 2026-10-17T13:51:08Z Sraiki 12 73144 wikitext text/x-wiki                         جگ وَرتی دے حال حویلے کوں کہاݨی آکھیا ڳئے۔خطابت ، وعظ ، نصیحت لوکیں دے حق حقوق  نال جُڑیا سماجی مواد کہاݨی دا حصہ بݨدے۔ کہاݨی صرف انسانی خدمت دی کَتھا نئیں کریندی۔ جھَر ، جنگل، ٻیلے، ٻیٹ، روہی، تھل ، دمان ،دریا، ٻیڑی، وَنجھ تے موہاݨیں دی کتھا وی کریندی اے۔ ایں حوالے نال سلطان باہو وی ہک مختصر منظوم کہاݨی آکھی اے۔ ؎اندروں دریا اندروں ٻیڑی اندروں ونجھ، موہاݨے ہُو                        وݙی کہاݨی اوہوندی اے جیڑھی وَسوں نال جُڑی ہوئی ہووے۔ اُوندے وچوں جیوݨ نِسرے۔ جیڑھی وَسوں تے لاہندے غلاب اَتے کرودھ کو پکھراکرے۔ جے کوئی کہاݨی اے پھر نئیں رکھیندی تاں او کمزور کہاݨی اے۔ موضوع دی اہمیت ابلاغ سانگے سادہ زبان دا ورتاوا۔ وُوݨت کہاݨی دے مونڈھی اصول اِن۔ لطیف بھٹی کہاݨی دا معتبر لکھاری اے جیندیاں کہاݨیاں وَستی ، ڳلی ، بازار، محلے اتے وَسوں دیاں کہاݨیاں ہِن۔ جیڑھیاں جاہ جاہ تے وِتھریاں پِن۔ ہر گھر اِچ کہاݨیاں ویݨ وَلیندین۔ لطیف بھٹی باشعور ،سُڄاک کہاݨی کار اے جئیں ویݨ ولیندیں قصییں، کہاݨیں کوں قلم دی نوک تے چاکتاب اِچ درج کر تہاݙے حضور پیش کر ݙتے۔ اساں انہاں دے کہاݨیں دی کتاب اِچ آپݨیاں وسبے وسدیں لوکیں دیاں کہاݨیاں ݙیکھوں پڑھوں ۔ پڑھݨ ای جیوݨ جوڳ دا سَمل اے۔ عاشق بزدار == حوالہ == وَتر ساخ۔ مصنف: لطیف بھٹی۔ ناشر: جھوک پبلشرز ،[[ملتان]] 17ep56nbxaahvw9t1pdaz3wdpm1soiv 0 33726 73134 71159 2026-10-17T13:44:23Z Sraiki 12 73134 wikitext text/x-wiki                         [[دھریجہ نگر]] دی مٹی اساکوں سرائیکی نال محبت کرݨ سکھائے، سرائیکی دی جو وی بندہ ڳال کرے اساکوں چنڳا لڳدے ، سرائیکی دا جو کم کرے ڈھیر چنڳا لڳدے ۔ اسلم بھٹی بھرا وی ہے دوست وی ہے تے اساݙا علاقہ وی ہک ہے۔ میکوں اے ڄاݨ تے بے پناہ خوشی تھئی اے جو بھٹی صاحب دی چوتھی کتاب شائع تھیندی پی اے تے وݙی ڳال اے ہے جو ایں کتاب ءِچ جمل جہان دی خیر منگی ڳی اے تے کتاب دا ناں وی ایہو ہے۔ سیاݨے آکھدن دیگ دا ہک چاول ساری دیگ دا ذائقہ ݙس ݙیندے ، ایہا ڳال کتاب بارے وی ہے، اسلم بھٹی لکھدن ، احترام کیتا ونڄے، پیار کرو، جمل جہان دی خیر، سچ ءِ خوف ، جھیڑا نہ کرو، خوشی تے دل ݙردن ۔ اسلم بھٹی دے سوہݨے کم دی مبارکباد آکھداں جو بھٹی سئیں کوں انہاں دے سرائیکی کم دی وجہ توں محبوب مٹھا منٹھار سڄݨ دا لقب ݙینداں۔ نذیر احمد بزمی پرنسپل قائد ، خان پور 27-09-2025 == حوالہ == جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , جھوک پبلشرز, دولت گیٹ ملتان 9xdeg9qk9nhql0ysij38bsypeto4pt2 0 33743 73163 71178 2026-10-17T14:08:44Z Sraiki 12 73163 wikitext text/x-wiki کہیں وی ناپسندیدہ ڳالھ کوں سݨݨ دے بعد ناراض تھیوݨ انسانی فطرت وچ شامل ءِ انسانی مزاج ءِ مگر کجھ شخصیات دا مزاج ایں علامت توں مختلف ہوندے ، انہاں دے اڳوں اگر انہاں دی ناپسندیدگی والا عمل کیتا ونڄے تاں او دِلوں بھانویں جتنے ناراض تھیئے ٻیٹھے ہوون ، انہاں دے چہرے تے ناراضگی دے اثرات بالکل ظاہر نی تھیندے ، او انہاں ناراضگی دے عمل کوں تے اوندے تھیوݨ آلے اثرات کوں اپݨے وجود دے اُتے ظاہر نی تھیوݨ ݙیندے ، ایں طرح دی شخصیات دے مزاج ٻہوں گہرے تے جھکے ہوندن ، او اپݨے مخالفیں نال ٻہندن ، انہاں دے نال مختلف موضوعات تے ڳالھ مہاڑ کریندن ، اللہ سئیں نے ایجھے انسانیں دا دل گردہ مضبوط بݨایا ہوندے، انہاں دے اعصاب مضبوط ہوندن ، او مخالفیں نال کݙاہوں مونہوں نی ونڄیندے ، ہک سیاݨے توں ایں ڳالھ دا راز پُچھیا ڳیا تاں اوں ݙسیا جو مخالفین دا ہووݨاں ٻہوں ضروری ءِ ایندے نال بندے دی اصلاح تھیندی ءِ انسان دے او کم جیندے وچ اونکوں خود آپ کوں چھڑا چنڳائیاں نظردن او چنڳائیں وچ لُکیاں برائیاں دی نشاندہی مخالف کریندن ، سڄݨیں کوں تاں سڄݨیں وچ کوئی عیب نی نظردا  ایں سانگوں مخالفین تے وی ناراض نی تھیویندا۔ ہک بزرگ انسانی فطرت دے بارے وچ لکھیے ’’ جو انسان موئیں کوں روندے تے جیندے کوں روویندے ‘‘ ایں سانگوں انسانی فطرت تے ناراض نی تھیوݨا چہیدا۔ کمزور تے بزدل بندہ ہمیشہ گھر ٻہہ تے لُک تے ، کوئی اونکوں نی پیا سݨدا ایں ڳالھ دا یقین کر تے کجھ بندیں کوں ودھ گھٹ آہدے ، اے اوندی فطرت ءِ اوں تے ناراضگی نی بݨدی ۔ سیاݨے آہدن جݙاں انسان کہین ݙوجھے انسان کوں ساری حیاتی پریشان کریندے ، اونکوں دھوکہ ݙیندے ، اوندی کنڈ پچھوں گلا کریندے ، اوندے نال کھوٹ کریندے ، اوندے چنڳے کم دے اڳوں کندھی بݨدے ، اوندی زندگی وچ ہر طرح دا زہر گھولݨ دی کوشش کریندے ، ول جݙاں او انسان مر ویندے او ایں زندگی کوں چھوڑ ونڄے ، اوندے مرݨ دے بعد اوں انسان دی ضرورت توں زیادہ اوندی تعریف کریندے ۔ اے عمل اونویں تاں ناقابل معافی ہوندے ، مگر ایجھے بندے تے وی ناراضگی نی بݨدی کیونجو اوندی فطرت ءِ۔ اینویں ہک انسان کہیں ٻئے انسان دی ہر سچی ڳالھ کوں کُوڑا کرݨ دی کوشش کریندے ، اونکوں ہر محفل وچ خراب کریندے ، ہر خوشی غمی وچ اوندی بے عزتی کریندے ، اوندی دل آزاری کریندے ، ول دنیا جہان دے سامھیں اونکوں ہلکا کریندے تے ول علیحدگی وچ ونڄ تے اوں کنوں معافی منگ گھندے ، او معافی کہیں کم دی کئینی ، مگر اوں بے عزتی کرݨ والے انسان تے ناراض نی تھیوݨاں چہیدا کیونجو اوندی فطرت ءِ۔ ہک سیاݨے آکھیا ہا میں اپݨی زندگی کوں ہر طرح نال سمجھݨ دی کوشش کیتی ءِ ہر طرح دا سمجھوتہ کیتے ، ہر ڳالھ برداشت کیتی ءِ، ہر ݙکھ سہݨ دا عمل کیتے ، ہر سنگت دے او جملے سݨین جنہاں کوں سݨݨ دے بعد ݙکھ ودھیے ، میں پورا دھیان ݙتے تاں میکوں زندگی ءِچ صبر دے علاوہ کجھ نی نظریا، ایں ساری کیفیت دے بعد میں ایں ڳالھ دا یقین کیتے جو کہیں تے وی ،کہیں ویلھے وی ،کہیں قیمت تے وی ، کہیں سنگت تے وی ، کہین وسبے تے وی ، کہیں دیسی پردیسی تے وی کوئی ناراضگی نی بݨدی ۔ کہیں دے اُتے ناراض نی تھیوݨا چہیدا۔ سیاݨے آہدن اپݨے قیمتی دل کوں عارضی لوکیں کنوں پرے رکھو، اے وݙی ڳالھ اے ، اونویں وی ݙوجھیں دے خلاف سازشاں کرݨ والے دنیا وچ ای ذلیل تے خوار ہوندن ، او لوک ہمیشہ اپݨی موت آپ مردن، انہاں تے اوں ویلھے وقتی طور تے ناراضگی تھیندی ء، مگرانسان دی سوچ ، چنڳی تے پکی ہووے تے او اپݨے اعصاب کوں تکڑا کرے تاں اوں تے ناراضگی نہ کرے ، اے یقینا ہک اعلیٰ ظرفی ءِ تے اعلیٰ ظرفی دا مظاہرہ اوہے کریندن جنہاں دے دل وݙے ہوندن ، جݙاں اندر وچ اے صورتحال پیدا تھیوے تاں ول بندہ کہیں تے وی ناراض نی تھیندا۔ سیاݨے آہدن۔ کوئی وچھڑ ونڄے تاں صبر کرو، اوندے وچھڑݨ دے عمل تے ناراض نہ تھیوو ، ایویں کوئی رُس ونڄے تاں اوندے اُتے ناراضگی نی بݨدی ، جیندے بغیر ہک پل نہ نبھے ، اونکوں ملݨ دی ہر حال کوشش کیتی ونڄے ، او نہ ملے تاں ناراضگی کوں دل وچ کݙاہوں جاہ نہ ݙیو۔ کوئی انسانی کردار تے انگلی چاوے تاں ماسوائے صبر دے ٻیا کجھ نی کرݨا چہیدا تے اے ڳالھ ہڑ ٻدھݨی چہیدی ءِجو ناراضگی نی کرݨی چہیدی جو انسان کہیں ݙوجھے انسان کنوں انسانی توقعات رکھیندا ہووے تے ول ݙوجھا انسان اوندی توقعات تے پورا نہ اُترے تاں انسانی تقاضیں کوں سامھیں رکھیندیں ہوئے ناراضگی بنڑدی ءِمگر ناراضگی نی کرݨی چہیدی۔ ہک سیاݨے آکھیے کل میں سمجھدا ہم جو میں اہم آں ، مگر شیئت اے میݙا وہم ہا۔ اوں دانشور دی اے ڳالھ ٻہوں وݙی ء، ایندے وچ ہک مکمل سنیہا موجود ءِاگر تُساں دنیا کوں سِدھے دڳ تے لاوݨ چہندو مگر کوئی تہاݙی ڳالھ کوں سݨݨ نی چہندا ، سمجھݨ نی چہندا ، تہاݙی ڳالھ تے عمل نی کرݨ چہندا ، تہاݙا آکھیا نی منیدا، اُلٹا تہاکوں بے وقوف سمجھدے ، تہاݙے نال ڳالھ کر تے راضی نی تھیندا ، تہاکوں ملݨ نی چہندا، اوں تے ہرگز ناراض نی تھیوݨاں چہیدا، اے تہاݙے ظرف دا امتحان ءِ۔ سیاݨے آہدن خوشی تے غم ݙوں ادھار ادھار پہلو اِن خوشی دے وچ جشن مناوݨ کنوں زیادہ اللہ پاک دا شُکر ادا کرݨ ٻہوں بہتر ءِتے غم وچ سوڳ مناوݨ کنوں صبر کرݨ وی ڈھیر بہتر ءِ مگر جیڑھا انسان کہیں سڄݨ دی خوشی وچ خوش نی تھیندا ، اے ڳالھ نی ہوندی جو اونکوں خوش تھیوݨ ݙاہ نی امدا یا خوشی دے اظہار کنوں واقف نی ہوندا بلکہ او ڄاݨ ٻجھ تے خوش نی تھیوݨ چہندا، تاں اوندے ایں طرز عمل تے بالکل ناراض نی تھیوݨاں چہیدا ، کیونجو اے ہر ہک دے اپݨے اپݨے ظرف دا ثبوت ءِ۔ سیاݨے آہدن کجھ لوکیں دا مزاج بالکل مختلف ہوندے ، او ݙوجھیں دے نال محض چھڑا اپݨے فیدے دی خاطر تعلق بݨیندن ، اینکوں او اپݨی ہوشیاری ، سیاݨپ ، سمجھداری تے چلاکی دا ناں ݙیندن ، او سمجھدن اساں ݙوجھیں کوں وقتی طور تے پاڳل بݨا تے اپݨا مقصد حاصل کرݨ وچ کامیاب تھی ڳیوں، اساں اپݨا ں مسئلہ حل کر گھدے سے ، حالانکہ اے ڳالھ بالکل نی ہوندی ، اے انتہائی کمزور لوکیں دی نشانی ءِ او خود وݙے بے وقوف تے ناکام انسان ہوندن ، انہاں تے ناراض نی تھیوݨا چہیدا۔ ہک کہاوت ءِ اکھاݨ ءِ اپنے تے سپنے ہمیشہ اکھیں بند تھیوݨ دے بعد امدن، کجھ لوک ایں طرزِ عمل دے عادی ہوندن ، او ݙوجھیں دیں زندگیں دے وچ خاہ مخواہ دی دخل اندازی دے قائل ہوندن ، کجھ لوکیں دے مزاج وچ اے ڳالھ وی ݙیکھݨ کوںملی ءِجو ہمیشہ ݙوجھیں دی پریشانی تے اوندے سنورئیے سترے کمیں کوں اُتھل پتھل ݙیکھݨ انہاں دے بݨیے بݨائے کمیں کوں وڳڑیا ہویا ݙیکھݨ انہاں دا خاب ہوندے، انہاں دے ایں طرز عمل تے ناراض نی تھیوݨا چہیدا۔ سیاݨے آہدن زندگی دے وچ جیڑھا انسان کہیں دی طنز کوں کہیں دی بے وجہ مذاق کوں برداشت کرݨ دا فن ، ہنر ڄاݨدے اوہو انسان زندگی دی کوئی جنگ نی ہَر سڳدا، اونکوں کوئی نی ہَرا سڳدا، اوندی وس لڳیں کنڈ نی لڳدی ، اوندے اندر حوصلیں دی پنڈ ہوندی ءِ او حوصلیں دی اُچی کندھی بݨیندے ، ول اوندے اُتے ٻہندے ، ایہا ای اوندی کامیابی ءِتے اگر اوہو انسان ہک انسان ہووݨ دے ناطے کوئی وی غلطی کر کھڑے تاں اوندے اُتے ناراضگی نی بݨدی ، اوں تے ناراض نی تھیوݨا چہیدا، ایہو وݙا پن ءِ ایہا سنجیدگی دی علامت ءِ ایہا سمجھداری ءِ۔ سیاݨے آہدن جݙاں کوئی انسان تہاݙی نافرمانی کریندے ، تہاݙی ڳالھ نی منیندا تہاݙے سݙ تے نی امدا، تہاݙے خلاف ڳالہیں کریندے ، تُساں سمجھدو جو اوندے اندر ڈھیر ساریاں برائیاں پیدا تھی ڳن تاں تُساں اوندے عیبیں تے دید رکھݨ دی بجایے اوندیں چنڳائیں تے توجہ ݙیو۔ اوندیں چنڳائیں کوں یاد کرو، اوندیں چنڳائیں دا وزن کرو، تُساں خود آپ محسوس کریسو جو اوندے اندر دی خامیاں دا بار تھوڑا ءِتے اوندے اندر چنڳائیں دا انبار ڈھیر ءِ تاں ول تہاکوں اوندیں خراب عادتیں تے ناراضگی نہ تھیسے بلکہ تہاݙے اندر ہک برد باری ، ہک پختگی دا جذبہ پیدا تھیسے جیندی وجہ نال اونکوں تُساں معاف کر ݙیسو تے ناراضگی بالکل نہ کریسو۔ سیاݨے آہدن سب کنوں زیادہ کم ظرف انسان او ہوندے ، جݙاں اوندا تُساں کنوں دل بھریج ویندے تے ول اپݨی کمینگی تے آ ویندے ، تہاݙیں چنڳائیں تے خوبیں کوں ہک پاسے بھنویندے تے انہاں چنڳائیں کوں خاصیں وچ تبدیل کریندے ، تہاݙے راز فاش کریندے تہاݙے مخالفیں کوں تہاݙے مونہوں کیتیاں ہویاں ڳالہیں ݙسیندے ، تہاݙے گزریے ہوئے بہترین رویں دا منکر تھیندے ، تہاݙے اندر وچوں تہاݙی ذات نال ڳنڈھ تے او عیب ݙسیندے جیڑھے تہاݙے ہن وی کئینا تے او اوہے ڳالہیں لوکیں کوں ݙسیندے ، اوندے اُتے بالکل ناراض نی تھیوݨا ں کیونجو اے اوندی فطرت ءِ۔ سیاݨے آہدن مونہہ دی مٹھاج تے چہرے دی مسکراہٹ ہرگز اخلاقی نی ہوندی ، اے ہک فن ءِ جیڑھا کِھل تے ݙکھ ݙیندے تاں اوندے ایں فن کوں سنجیدگی نال نہ گھنو ، اگر او ایں طرز عمل دا قائل ءِتاں وی کوئی ڳالھ نی ، ایندے وچ ہک توجہ والی ڳالھ ہوندی ءِجو چیزیں دی قیمت اناہں چیزیں کوں گھنݨ کنوں پہلے ہوندی ءِ مگر انسانیں دی قیمت انہاں دے ٹُر ونڄݨ دے بعد ہوندی ءِ جݙاں انسان ایں فانی جہان توں مُکلا ویندے ، ولا اوندی اہمیت تے قدر دا پتہ لڳدے ، دنیا تے ایں طرز دے لوکیں نال وی ناراض نی تھیوݨا چہیدا۔ سیاݨے آہدن زمین تے سب کنوں وݙا خطرناک دشمن جیڑھا تہاݙے نال دوستی دا ݙکھاوہ کریندے ، او دلوں بجانوں یار نی ہوندا، محض وقت گزاری تے دھوکے تے موقعے دی تلاش وچ ہوندے ، اوندا پتہ نی ہوندا جو کیڑھے ویلھے او تہاݙی دوستی کوں بتال تے دشمنی والے کپڑے پیندے ، تہاکوں کتھاں ونڄ تے وچیندے ، تہاݙی بے عزتی دا کیا کیا سامان پیدا کریندے، ہر ویلھے تہاݙے مخالف دا اندرونی ساتھ ݙیندے ، تہاݙے طے شدہ پروگرام کوں فاش کریندے ، تہاݙی کاروباری ساکھ برباد کریندے ، تہاݙے وسائل کھسیندے ، تہاݙے مسائل ودھیندے ، ایجھے خطرناک دوست تے وی ناراض نی تھیوݨاں چہیدا، تھوڑی جہی پرہیز وی ضروری ءِ مگر اے خیال رہے جو اے لوک فطرتاً اینویں ہوندن۔ == حوالہ == جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , [[جھوک پبلشرز ملتان|جھوک پبلشرز, دولت گیٹ ملتان]] pnb8txj64xyvdrjkwbmlicsqx6r62cr 0 33746 73161 71386 2026-10-17T14:07:51Z Sraiki 12 73161 wikitext text/x-wiki == رام چندر == آثارِ قدیمہ (Archaeology) تے تاریخی تحقیق دی روشنی وچ رام چندر جی تے ماتا سیتا دے عہد تے علاقے دے بارے وچ معلومات تلے ݙتی ڳئی ہن: === ١. جغرافیائی علاقہ === قدیم روایات تے آثارِ قدیمہ دے ماہرین دے مطابق، رام چندر جی دا تعلق '''کوشل راج''' (Kosala Kingdom) نال ہئی، جیندے آثار اجوکے بھارت دی ریاست اتر پردیش وچ ملدے ہن۔ * '''ایودھیا:''' ایہ رام چندر جی دا دارالحکومت ہئی۔ آثارِ قدیمہ دی کھدائی (Excavations) وچ ایودھیا دے مقام توں قدیم انسانی وسایاں دے ثبوت ملے ہن۔ * '''متھلا:''' ایہ ماتا سیتا دا آبائی علاقہ ہئی، جیہڑا اجوکے نیپال تے [[بھارت]] (بہار) دے سرحدی علاقیاں وچ واقع ہے۔ * '''دنڈکارنیہ تے لنکا:''' رامائن وچ مذکور جلاوطنی دے رستے وسطی ہند توں تھیندے ہوئے جنوبی ہند تے ول سری لنکا تائیں ویندے ہن۔ کئی ماہرین "ایڈمز برج" (Ram Setu) کوں وی اوں دور دی ہک اہم کڑی سمجھدے ہن۔ === ٢. زمانہ === رام چندر جی دے زمانے دا تعین کرنا ہک مشکل کم ہے، کیوں جو مذہبی روایات تے سائنسی تحقیق وچ فرق پاتا ویندے: * '''مذہبی نظریہ:''' ہندو تقویم دے مطابق ایہ واقعہ "تریتا یگ" دا ہے، جیہڑا لکھاں سال پہلے دا سمجھیا ویندے، پر تاریخی محققین اینکوں مختلف نظر نال ݙیہدے ہن۔ * '''آثارِ قدیمہ دی روشنی وچ:''' پروفیسر بی. بی. لال (B.B. Lal) جیہڑے بھارت دے مشہور ماہرِ آثارِ قدیمہ ہن، انہاں دی تحقیق دے مطابق ایودھیا وچ "پینٹڈ گرے ویئر" (Painted Grey Ware - PGW) کلچر دے آثار ملے ہن۔ انہاں دے مطابق رام چندر جی دا زمانہ '''٧٠٠ توں ٨٠٠ قبل مسیح (BCE)''' دے قریب تھی سڳدے، جیہڑا لوہے دے دور (Iron Age) دی شروعات ہئی۔ * '''فلکیاتی نظریہ (Archaeoastronomy):''' کچھ محققین نے سیاریاں دی ترتیب (Planetary positions) دی مدد نال ایہ دعویٰ کیتے جو رام چندر جی دی پیدائش تقریباً '''٥١١٤ قبل مسیح''' وچ تھئی ہئی === ٣. تہذیبی کڑی === آثارِ قدیمہ دے ماہرین رامائن دے واقعات کوں ہند-آریائی تہذیب دے ودھارے نال جوڑیندے ہن، جݙݨ انسانی آبادیاں گنگا دے میداناں وچ ہک باقاعدہ شہری تے ریاستی شکل اختیار کریندیاں پیاں ہن۔ مختصر ایہ جو سائنسی تے تاریخی طور تے '''٧٠٠ قبل مسیح توں ٣٠٠٠ قبل مسیح''' دے درمیان دا عرصہ رام چندر جی تے سیتا دے عہد دے طور تے زیرِ بحث رہندے، جیندے شواہد قدیم قلعیاں، مٹی دے بھانڈیاں تے ہڈیاں دی شکل وچ دریائے گنگا دی وادی وچ موجود ہن۔ == مہاراج کرشن == آثارِ قدیمہ دی تحقیق تے تاریخی تجزیہ روایتی مذہبی ترتیب (یگاں دی تقسیم) توں مختلف رائے پیش کریندے ہن۔ کئی ماہرینِ آثارِ قدیمہ تے محققین، خاص طور تے پروفیسر بی۔ بی۔ لال تے ڈاکٹر ایس۔ آر۔ راؤ دی تحقیقات دے مطابق، شواہد ایہ ݙسیندے ہن جو مہاراج کرشن دا دور رام چندر جی توں پہلے دا تھی سڳدے یا ایہ ݙوہیں دور ہک ٻئے دے نیڑے ہن۔ تلے آثارِ قدیمہ تے فلکیاتی حساب کتاب دی روشنی وچ ممکنہ سن لکھے ڳئے ہن: === ١. مہاراج کرشن (دورِ آثارِ قدیمہ) === آثارِ قدیمہ دے ماہرین مہاراج کرشن دا تعلق '''دوارکا''' دی سمندر برد تہذیب تے ہریانہ دے '''کُروکشیترا''' نال جوڑیندے ہن۔ * '''سمندری آثارِ قدیمہ:''' گجرات دے ساحل تے مٹی تلے دبی ہوئی قدیم دوارکا دی باقیات توں جیہڑے نمونے ملے ہن، انہاں دی کاربن ڈیٹنگ '''١٥٠٠ قبل مسیح (BCE)''' توں '''٣٠٠٠ قبل مسیح''' دے درمیان ݙسیدی ہے۔ * '''فلکیاتی حساب (Archaeoastronomy):''' کچھ ماہرین دے مطابق مہاراج کرشن دا زمانہ '''٣٢٢٨ قبل مسیح''' توں شروع تھیندے تے مہا بھارت دی جنگ '''٣١٣٨ قبل مسیح''' دے قریب تھئی۔ === ٢. رام چندر جی (دورِ آثارِ قدیمہ) === ایودھیا تے ٻئے متعلقہ مقامات دی کھدائی دے دوران ملے ہوئے مٹی دے بھانڈیاں (Painted Grey Ware) دی بنیاد تے محققین نے ایہ تخمینہ لائے: * '''ممکنہ زمانہ:''' ماہرینِ آثارِ قدیمہ دے مطابق رام چندر جی دا زمانہ '''٧٠٠ قبل مسیح''' توں '''١٠٠٠ قبل مسیح''' دے درمیان دا ہو سڳدے، جݙݨ گنگا دی وادی وچ لوہے دے دور (Iron Age) دے اثرات نمایاں ہن۔ * '''تضاد:''' اگرچہ روایتی طور تے رام چندر جی کوں تریتا یگ (بہت پہلے) دا سمجھیا ویندے، پر آثارِ قدیمہ دے مادی ثبوت (Physical evidence) کرشن جی دے مقامات توں ملݨ والے ثبوتاں دی نسبت زیادہ جدید (بعد دے) ہن۔ === خلاصہ (ممکنہ سن) === {| class="wikitable" !شخصیت !آثارِ قدیمہ / سائنسی تخمینہ |- |'''مہاراج کرشن''' |تقریباً '''١٥٠٠ قبل مسیح''' /'''٩٥٠ قبل مسیح''' |- |'''رام چندر جی''' |تقریباً '''١٠٠٠ قبل مسیح''' توں '''٧٠٠ قبل مسیح''' |} === '''نوٹ:''' ایہ سن محققین دی مختلف آراء تے مبنی ہن۔ مذہبی روایات وچ رام چندر جی پہلے آندن، پر جدید تاریخی ڈھانچے وچ شہری تہذیب دے ودھارے کوں ݙیکھدے ہوئے کچھ محققین رام دے عہد کوں بعد دا قرار ݙیندے ہن۔ === == مہا بھارت دی جنگ == آثارِ قدیمہ (Archaeology) تے سائنسی تحقیقات دی روشنی وچ مہا بھارت دی جنگ دے ویلے بارے مختلف نظریات ہن۔ ماہرین نے کُروکشیترا، ہستینا پور تے دوارکا توں ملݨ والے ثبوتاں دی بنیاد تے تلے ݙتے ڳئے تخمینے لائے ہن: === ١. پروفیسر بی۔ بی۔ لال دی تحقیق (١٠٠٠ توں ٩٠٠ قبل مسیح) === بھارت دے مشہور ماہرِ آثارِ قدیمہ بی۔ بی۔ لال نے ہستینا پور دی کھدائی دے دوران '''"پینٹڈ گرے ویئر" (Painted Grey Ware - PGW)''' یعنی رنگین مٹی دے بھانڈے دریافت کیتے۔ * انہاں دی تحقیق دے مطابق، ہستینا پور وچ سیلاب دے ثبوت ملے ہن جیندے بعد پانڈو اپݨا دارالحکومت چھوڑ تے کوشامبی چلے ڳئے ہن۔ * ایں بنیاد تے مہا بھارت دی جنگ دا زمانہ '''٩٥٠ قبل مسیح (BCE)''' دے قریب سمجھیا ویندے، جیہڑا لوہے دے دور (Iron Age) دا آغاز ہئی۔ === ٢. سمندری آثارِ قدیمہ (١٥٠٠ توں ٣٠٠٠ قبل مسیح) === ڈاکٹر ایس۔ آر۔ راؤ نے گجرات دے ساحل تے '''دوارکا''' دے مقام تے زیرِ آب کھدائی کروائی۔ * سمندر دے تلے ہک قدیم شہر دی فصیل، پتھر دے لنگر (Anchors) تے ہک مہر (Seal) ملی ہے جیہڑی مہا بھارت وچ بیان کیتی ڳئی دوارکا نال مشابہت رکھدی ہے۔ * انہاں آثار دی کاربن ڈیٹنگ ایں جنگ دا زمانہ '''١٥٠٠ توں ١٩٠٠ قبل مسیح''' دے درمیان ݙسیدی ہے۔ === ٣. فلکیاتی ثبوت (Archaeoastronomy) === کئی محققین نے مہا بھارت وچ درج سیاریاں تے ستاریاں دی ترتیب (Planetary positions) دا کمپیوٹر سافٹ ویئر دے ذریعے تجزیہ کیتے۔ * سب توں مشہور نظریہ ایہ ہے جو ایہ جنگ '''٣١٣٨ قبل مسیح''' وچ تھئی ہئی۔ ایہ اوہ زمانہ ہے جینکوں "کلی یگ" دا آغاز وی سمجھیا ویندے ہئی۔ ==== اہم ڳالھ: ==== جے قدیم ہندو روایات تے ہندو فلکیات کوں منوں تاں اوں دور ہندوستان غیر آباد ہائی. اوں دور وچ صرف سندھ وادی مہذب ہائی۔ ایندا صاف صاف مطلب ایہ ہے جو رام چندر تے مہاراج کرشن دی زبان پروٹو سرائیکی ہائی۔ === ٤. کورو سلطنت دا زمانہ === کورو سلطنت دا زمانہ ١٢٠٠ ق م توں ٧٠٠ ق م تائیں دا ہے۔ ٧٠٠ ق م وچ نیم وفاق بݨا تے ٥٠٠ ق م وچ گاناسانگا قبائیلی اسمبلی بݨی ٣٤٥ ق م تائیں ریہی. اتھوں ماہرین دا اندازہ ہے جو مہابھارت جنگ ٩٥٠ ق م دے نیڑے تیڑے تھئی۔ ایں جنگ دے دوران مہاراج کرشن ارجن نال گیتا دی صورت وچ خطاب کیتا۔ === خلاصہ === اگر اساں مادی شواہد (ہتھیار، مٹی دے بھانڈے تے قدیم شہر) کوں ݙیکھوں تاں زیادہ تر محققین ایں نتیجے تے پُجدے ہن: * '''زیادہ تر آثارِ قدیمہ دے ماہرین:''' جنگ '''١٠٠٠ قبل مسیح توں ٩٠٠ قبل مسیح''' دے درمیان تھئی۔ * '''قدیم روایات تے فلکیات:''' جنگ تقریباً '''٣١٠٠ قبل مسیح''' دے نیڑے تھئی۔ کُروکشیترا دے مقام توں لوہے دے تیراں تے نیزیاں دی باقیات وی ملیاں ہن، جنہاں دی سائنسی جانچ توں ایہ ثابت تھیندے جو اوں علاقے وچ ہک وݙی جنگ ہک قدیم عہد وچ ضرور لڑی ڳئی ہئی۔ 0fs89up17214vh1qm84af2xj6m5p835 0 33758 73118 71346 2026-10-17T13:33:23Z Sraiki 12 73118 wikitext text/x-wiki فالودہ اڄ کلھ [[پاکستان]] وچ گرمیں دی شام فالودے دے بغیر ادھوری محسوس تھیندی ہے۔ بازاریں وچ فالودہ ویچݨ والیں دیاں دکاناں صرف کاروبار کائنی بلکہ میل ملاپ دے مرکز لڳدے ہِن جتھاں یار دوست ٻہندن، ٹٻر جمع تھیندن تے تھکیڑے کنوں چُور مزدور وی ہک گلاس فالودے وچ سکون ڳولیندن۔ فالودے دی خشبو تے کشش وچ ہک ویلھے تائیں رُوح کیوڑہ دا وݙا کردار ریہے۔ پراݨے فالودے آلے چند تریڑے رُوح کیوڑہ پیندے ہن تاں سارا تھاں مہک ویندا ہا۔ کیوڑے دی خشبو صرف ذائقہ نیں ودھیندی  بلکہ گرمی دے ماسم وچ طبیعت کوں تازگی تے فرحت وی ݙیندی ہے۔ دیسی حکمت وچ اینکوں ٹھڈکار  تے دِل تے دماخ کوں سکون ݙیوݨ آلا عرق سمجھیا ویندے۔ شادیں، عُرسیں تے وݙیں میلیں وچ فالودے تے شربتیں وچ رُوح کیوڑہ دی خوشبو مہمان نوازی دی علامت سمجھی ویندی ہے۔ سرائیکی وسیب دے پراݨیاں بازاریں وچ اڄ وی کجھ وݙیرے فالودے والے اے دعویٰ کریندن جو اصلی فالودہ اوہو ہے جیندے وچ کیوڑے دی ہلکی جہی مہک شامل ہووے۔ پر ویلھے نال رُوح کیوڑہ دا استعمال گھٹ تھیندا ڳیا۔ ایندی ہک وجہ مصنوعی ذائقے تے سستے کیمیکل ایسنس دی بھرمار ہے جئیں روایتی ذائقیں دی جھا گھن گھدی ہے۔ ݙوجھی وجہ نویں نسل دی بدلدی پسند ہے جیڑھی تیز خوشبو دی بجائے آئس کریم، چاکلیٹ تے فروٹ فلور کوں ترجیح ݙیندی ہے۔ کجھ لوک اے وی سمجھدن جو زیادہ کیوڑہ فالودے دے اصلی ذائقے کوں دٻا ݙیندے، ایں سانگوں جدید دکاندار احتیاط کریندن یا اینکوں گھٹ ورتیندن ۔ اوندے باوجود روایتی ذوق رکھݨ آلے اڄ وی رُوح کیوڑہ کوں فالودے دی رُوح آکھدن کیوں جو ایندے بغیر پراݨے ویلھے دی او خاص خشبو محسوس کائنی تھیندی جیرھی گلیں، بازاریں تے ٹھیلیں توں اُٹھدی ہئی۔ فالودے دی مقبولیت دی سب توں وݙی وجہ ایندا ٹھڈک بخش اثر ہے۔ سخت گرمی وچ جݙاں جسم پاݨی تے توانائی گھٹا ݙیندے تاں کھیر، برف تے مٹھے شربت دا امتزاج فوری سکون ݙیندے۔ تخمِ ملنگا جسم کوں ٹھڈا رکھݨ وچ مدد ݙیندے جݙاں جو کھیر توانائی ݙیندے۔ کجھ لوک اینکوں افطاری وچ استعمال کریندن کیوں جو اے فوری طاقت بحال کریندے۔ نوجوان اینکوں ذائقے کیتے پسند کریندن، ٻال ایندے وچ شامل جیلی تے آئس کریم دے دیوانے ہوندن جݙاں جو وݙیرے اینکوں پراݨیاں یاداں نال جڑیندن۔ اے وجہ ہے جو فالودہ عُمر دی قید توں آزاد ہک ایجھی سوغات بݨ ڳئے جیرھا ہر نسل دے دِل وچ جاہ رکھدے۔ دِلچسپ حقیقت اے وی ہے جو پاکستان دے ہر علاقے فالودے کوں آپݨا انج رنگ ݙتے۔ کتھائیں کشمیری فالودہ مشہور ہے، کتھائیں رَبڑی فالودہ، کتھائیں گُلاب فالودہ تے کتھائیں بادام پِستے آلا فالودہ لوکیں کوں آپݨے پاسے چھکیندے۔ کراچی دیاں راتیں فالودے بغیر ادھوریاں سمجھیاں ویندین جݙاں جو لاہور وچ پراݨیں بازاریں دے فالودے اڄ وی روایت دی خوشبو ݙیندن۔ سرائیکی وسیب وچ وی گرمیں دے ماسم وچ فالودہ صرف مشروب کائنی بلکہ مہمان نوازی دی علامت سمجھا ویندے۔ ٻہوں سارے لوک اے سوال کریندن جو فالودہ مشروب ہے یا کھاݨا؟ حقیقت اے ہے جو اے ݙوہیں دے درمیان ہک حسین امتزاج ہے۔ اینکوں پیتا ویندے تے چمچے نال کھادا ویندے۔ اے انفرادیت اینکوں عام مشروبات توں انج بݨیندی ہے۔ دنیا بھر وچ ٻہوں گھٹ کھاݨے ایجھے ہن جنہیں کوں لوک بیک وقت ڈرنک تے ڈیزرٹ ݙوہیں آکھن۔ فالودہ انھیں منفرد چیزیں وچ شامل ہے۔ ایندے اجزاء وچ جے احتیاط رکھی ونڄے تاں اے جسم کیتے فائدہ مند وی تھی سڳدے، پر ضرورت توں زیادہ مٹھے دا استعمال نقصان ڋے سڳدے۔ شوگر دے مریضیں تے ٻہوں وزن رکھݨ والیں کوں ایندے استعمال وچ اعتدال ضروری ہے۔ ماہرین دے مطابق ݙوپہر یا شام دے ویلھے فالودہ ٻہوں بہتر رہندے کیوں جو سخت گرمی وچ اے جسمانی حرارت گھٹاوݨ وچ مدد کریندے۔ فالودہ صرف ذائقہ کائنی بلکہ تہذیب دا حصہ وی ہے۔ پراݨے ویلھے وچ شادیں، عُرسیں، میلیں تے مذہبی تقریبات وچ فالودہ پیش کرݨ عزت تے محبت دی علامت سمجھا ویندا ہا۔ اڄ کلھ جدید کیفے تے فوڈ چینز اینکوں نویں نویں انداز ݙتے ہن پر ایندی اصل کشش اڄ وی اوہا روایتی مٹھاس ہے جیڑھی مٹی دے برتن، برف دے ٹھڈے ٹکڑیں تے دیسی شربت وچ محسوس تھیندی ہے۔ شیئت ایہا وجہ ہے جو ویلھا لنگھݨ دے باوجود فالودہ اڄ وی لوکیں دے دلیں وچ زندہ ہے تے آنوݨ آلے ویلھے وچ وی اے برصغیر دی ثقافت، ذائقے تے سرگرمیں دا لازمی حصہ رہسی۔ kwavj3km54vippadoujb87na9pdhlc8 0 33778 73159 71628 2026-10-17T14:06:47Z Sraiki 12 73159 wikitext text/x-wiki اے چوہاݨ راجپوت ہن تے راجا پرتھوی چوہاݨ دی اولاد ہن انہیں دی برادری ملتان قصبہ مڑل [[جھنگ]] بہاولپور وچ وستی مڑل ، موضع مڑل ،ایں دے علاوہ اوچ شریف وچ وستی مڑل۔راجستھان دہلی رحیم یار خان وچ وستی مݙ ڳانمݨ ، خان پور وچ موضع شاہ محمد مڑل ، وستی غلام علی مڑل ، وستی گلو دی جھا ، وستی ڄام امیر بخش مڑل ، وستی مڈ جیوݨ ، وستی میرݨ دی جھا ، وستی مݙ شادو ، وستی ڄام اللّٰہ وسایا ، وستی پائی آہݨہ (فرید آباد شریف) ، وستی گہرام ، وستی جراخ ، گِدو دی واہی ، وستی ڄام محبوب ، بھتو دی ماڑی ، چک 25 پی ، چک 95 پی اتے کشمور وچ کثیر تعداد وچ ہے۔ == علاقے == ملتان وچ قصبہ مڑل ، بہاولپور وچ موضع مڑل ، وستی مڑل (گوگل دے مطابق مڑل والی) ، رحیم یار خان ، راجن پور ، چنیوٹ ، ڈیرہ غازی خان ، تونسہ شریف ،وغیرہ fqusks7txhy1qurnwh2egcy8mt7o75p 0 34155 73095 72324 2026-10-17T13:17:15Z Sraiki 12 73095 wikitext text/x-wiki شمالی تھل دے قدیم سرائیکی شاعراں بارے شمالی تھل (میانوالی، بکھر تے دیرہ اسماعیل خان دے شمالی حصے) [[سرائیکی زبان]] دے تھلی لہجے دا علاقہ ہے۔ ایتھوں دی شاعری دی روایت ٻہوں پراݨی ہے، پر ایہ زیادہ تر زبانی (لوک شاعری، ٹپے، دوہڑے، جھمر تے مرثیے) رہی ہے۔ لکھت وچ محفوظ کلاسیکی شاعراں دے ناں تے تفصیلات جنوبی سرائیکی علاقیاں (ملتان، بہاولپور وغیرہ) دے مقابلے وچ گھٹ ملدے ہن۔ وجہ اے جو تھل دا علاقہ ریگستانی تے پسماندہ رہیا، جتھاں لکھت دے ذرائع محدود ہن تے کلام زیادہ تر سینہ بہ سینہ منتقل تھیندا رہیا۔ == دیرہ اسماعیل خان دے دستیاب ناں == - لوک تے مرثیہ روایت: شمالی تھل وچ مرثیہ گوئی دی مضبوط روایت رہی ہے۔ دیرہ اسماعیل خان دے پاسے یارھویں صدی ہجری (ستارھویں صدی عیسوی) دے آس پاس سید زمان شیرازی جیہے مرثیہ نگاراں دا ذکر ملدے۔ انہاں دے مرثیاں دی قلمی بیاض محفوظ ہے۔ بعد وچ مولوی محمود مولائی (تقریباً 1838ء–1915ء/1929ء)، محمد دین فدوی (میاں بخشن فدوی) تے ذوالفقار شیرازی جیہے شاعراں ایں روایت کوں جاری رکھیا۔ ایہ شاعر کربلا دے واقعات، سوز تے مذہبی جذبات کوں تھالی لہجے وچ بیان کریندے ہن۔ == میانوالی ==   - اکبر چھد روی: انگریز دور تے تحریک پاکستان دے ابتدائی دور دے شاعر۔ انگریز حکام انہاں دی زبان بندی کیتی ہئی تے تھوڑا وظیفہ ݙے تے شاعری توں روکݨ دی کوشش کیتی۔ اوہ رومانی شاعری تے لوک کہانیاں وی لکھدے ہن۔ انہاں دی ہک یادگار نظم “شالاتوں نہ سکیں ہائو بھڑی” ایں دور نال منسلک ہے۔   - بھتا کامری(تقریباً 1902ء دے آس پاس): سی حرفی وچ جدت پیدا کیتی۔ روایتی دوہڑے دی بجائے ہک حرف تے ہک مصرع آکھ تے پوری نظم کوں ہک موضوع نال جوڑیا۔ == - ٻئے حوالے: == محمد عظیم خان عظیم (وفات 1920ء) تے غلام فقیر (1819ء–1938ء) جیہے شاعر دیرہ اسماعیل خان تے تھل دے علاقے نال وابستہ ہن۔ انہاں دے کلام وچ مذہبی موضوعات، قصے تے مقامی زندگی دے رنگ ملدے ہن۔ بکھر دے حوالے نال مخصوص قدیم ناں گھٹ محفوظ ہن، پر تھل دی لوک شاعری (ٹپے، جھمر تے قصے) ایتھوں دی شناخت رہی ہے۔ == بکھر == غلام سکندر غلام وفات 1902ء == شمالی تھل دی قدیم شاعری وچ: == - تھل دی سختی، ریگستان، دریا (سندھ) تے مقامی زندگی دے رنگ نمایاں ہن۔ - مذہبی (حمد، نعت، مرثیہ) تے لوک موضوعات غالب ہن۔ - بعد دے دور وچ (انیسویں صدی دے اخیر تے ویہویں صدی دے شروع) رومانی، نصیحت آمیز تے قومی جذبات وی شامل تھئے۔ - لہجہ خالص تھالی سرائیکی ہے، جیندے وچ مقامی الفاظ تے آوازاں (جیسے کجھ علاقیاں وچ خاص تلفظ) موجود ہن۔ == خلاصہ == شمالی تھل دے قدیم سرائیکی شاعراں دا مکمل تذکرہ محدود ہے کیوں جو زیادہ تر کلام زبانی روایت وچ رہ ڳیا۔ دیرہ اسماعیل خان دے مرثیہ گو تے میانوالی دے ابتدائی ویہویں صدی دے شاعر (جیسے اکبر چھد روی) ایں روایت دے اہم حصے ہن۔ saknw67cf571rktkps3b06wac0abji8 73096 73095 2026-10-17T13:19:10Z Sraiki 12 Sraiki نے [[شمالی تھل دے قدیم سرائیکی شاعر]] کوں [[شمالی تھل تے دامان دے قدیم سرائیکی شاعر]] آلے پاسے ریڈائرکٹ کیتے ٻاجھ منتقل کیتے 73095 wikitext text/x-wiki شمالی تھل دے قدیم سرائیکی شاعراں بارے شمالی تھل (میانوالی، بکھر تے دیرہ اسماعیل خان دے شمالی حصے) [[سرائیکی زبان]] دے تھلی لہجے دا علاقہ ہے۔ ایتھوں دی شاعری دی روایت ٻہوں پراݨی ہے، پر ایہ زیادہ تر زبانی (لوک شاعری، ٹپے، دوہڑے، جھمر تے مرثیے) رہی ہے۔ لکھت وچ محفوظ کلاسیکی شاعراں دے ناں تے تفصیلات جنوبی سرائیکی علاقیاں (ملتان، بہاولپور وغیرہ) دے مقابلے وچ گھٹ ملدے ہن۔ وجہ اے جو تھل دا علاقہ ریگستانی تے پسماندہ رہیا، جتھاں لکھت دے ذرائع محدود ہن تے کلام زیادہ تر سینہ بہ سینہ منتقل تھیندا رہیا۔ == دیرہ اسماعیل خان دے دستیاب ناں == - لوک تے مرثیہ روایت: شمالی تھل وچ مرثیہ گوئی دی مضبوط روایت رہی ہے۔ دیرہ اسماعیل خان دے پاسے یارھویں صدی ہجری (ستارھویں صدی عیسوی) دے آس پاس سید زمان شیرازی جیہے مرثیہ نگاراں دا ذکر ملدے۔ انہاں دے مرثیاں دی قلمی بیاض محفوظ ہے۔ بعد وچ مولوی محمود مولائی (تقریباً 1838ء–1915ء/1929ء)، محمد دین فدوی (میاں بخشن فدوی) تے ذوالفقار شیرازی جیہے شاعراں ایں روایت کوں جاری رکھیا۔ ایہ شاعر کربلا دے واقعات، سوز تے مذہبی جذبات کوں تھالی لہجے وچ بیان کریندے ہن۔ == میانوالی ==   - اکبر چھد روی: انگریز دور تے تحریک پاکستان دے ابتدائی دور دے شاعر۔ انگریز حکام انہاں دی زبان بندی کیتی ہئی تے تھوڑا وظیفہ ݙے تے شاعری توں روکݨ دی کوشش کیتی۔ اوہ رومانی شاعری تے لوک کہانیاں وی لکھدے ہن۔ انہاں دی ہک یادگار نظم “شالاتوں نہ سکیں ہائو بھڑی” ایں دور نال منسلک ہے۔   - بھتا کامری(تقریباً 1902ء دے آس پاس): سی حرفی وچ جدت پیدا کیتی۔ روایتی دوہڑے دی بجائے ہک حرف تے ہک مصرع آکھ تے پوری نظم کوں ہک موضوع نال جوڑیا۔ == - ٻئے حوالے: == محمد عظیم خان عظیم (وفات 1920ء) تے غلام فقیر (1819ء–1938ء) جیہے شاعر دیرہ اسماعیل خان تے تھل دے علاقے نال وابستہ ہن۔ انہاں دے کلام وچ مذہبی موضوعات، قصے تے مقامی زندگی دے رنگ ملدے ہن۔ بکھر دے حوالے نال مخصوص قدیم ناں گھٹ محفوظ ہن، پر تھل دی لوک شاعری (ٹپے، جھمر تے قصے) ایتھوں دی شناخت رہی ہے۔ == بکھر == غلام سکندر غلام وفات 1902ء == شمالی تھل دی قدیم شاعری وچ: == - تھل دی سختی، ریگستان، دریا (سندھ) تے مقامی زندگی دے رنگ نمایاں ہن۔ - مذہبی (حمد، نعت، مرثیہ) تے لوک موضوعات غالب ہن۔ - بعد دے دور وچ (انیسویں صدی دے اخیر تے ویہویں صدی دے شروع) رومانی، نصیحت آمیز تے قومی جذبات وی شامل تھئے۔ - لہجہ خالص تھالی سرائیکی ہے، جیندے وچ مقامی الفاظ تے آوازاں (جیسے کجھ علاقیاں وچ خاص تلفظ) موجود ہن۔ == خلاصہ == شمالی تھل دے قدیم سرائیکی شاعراں دا مکمل تذکرہ محدود ہے کیوں جو زیادہ تر کلام زبانی روایت وچ رہ ڳیا۔ دیرہ اسماعیل خان دے مرثیہ گو تے میانوالی دے ابتدائی ویہویں صدی دے شاعر (جیسے اکبر چھد روی) ایں روایت دے اہم حصے ہن۔ saknw67cf571rktkps3b06wac0abji8 0 34160 73168 72376 2026-10-17T14:13:02Z Sraiki 12 73168 wikitext text/x-wiki === فلسفہ سرائیکستان === [[سرائیکستان]] دے ستارھاں ضلعے ہن، سرائیکستان وچ راہوݨ آلا ہر فرد سرائیکی ہے، بھانویں او گھر وچ کوئی ٻئی زبان، پشتو، بلوچی، سندھی، پنجابی ٻولے۔ سرائیکستان دے ستارھاں ضلعیاں دے ساڈھے چار کروڑ لوک سرائیکی ہن تے سرائیکی فلسفے تے یقین رکھدے ہن۔<ref>https://siraiki.blogspot.com/2026/09/blog-post.html</ref> === نظریۂ سرائیکستان === نظریۂ سرائیکستان سرائیکی وسیب دی زبان، ثقافت، تاریخ، شناخت، وسائل تے سیاسی حقاں دی حفاظت تے ترقی دا نظریہ ہے۔ ایں نظریے دا بنیادی مقصد سرائیکی وسیب دے لوکاں کوں آئینی تے جمہوری طریقے نال اپݨے سیاسی، انتظامی، معاشی تے ثقافتی حق حاصل کرواوݨ تے صوبہ سرائیکستان قائم کرݨ ہے۔ نظریۂ سرائیکستان سرائیکی زبان کوں تعلیم، سرکاری کم کار تے عوامی زندگی وچ جائز مقام ݙیوݨ، وسیب دے قدرتی تے مالی وسائل تے منصفانہ حق یقینی بݨاوݨ، پسماندگی ختم کرݨ تے تعلیم، صحت، روزگار تے صنعت دی ترقی تے زور ݙیندا ہے۔ ایہ نظریہ نفرت یا کسی قوم دے خلاف نئیں، بلکہ امن، جمہوریت، آئین، برابری، ثقافتی شناخت تے وسیب دی خوشحالی اُتے یقین رکھدا ہے۔ === نظریۂ سرائیکستان دے پنج بنیادی نکات === ١۔ سرائیکی قومی شناخت: سرائیکی زبان، ثقافت، تاریخ تے وسیب دی مشترکہ شناخت کوں سرائیکی قوم دی بنیادی پہچان منݨ۔ ٢۔ سرائیکی زبان دے حقوق: سرائیکی کوں تعلیم، سرکاری کم کار، عدالتی نظام، میڈیا تے دفتری معاملات وچ وسیع تے عملی حق ݙیوݨ۔ ٣۔ سیاسی خوداختیاری: سرائیکی وسیب کیتے آئینی تے جمہوری طریقے نال صوبہ سرائیکستان دی تشکیل دی جدوجہد کرݨ۔ ٤۔ وسیب دی معاشی ترقی: وسیب دے قدرتی وسائل، زرعی پیداوار تے سرکاری ترقیاتی وسائل دا منصفانہ حصہ وسیب دی تعلیم، صحت، روزگار تے بنیادی ڈھانچے تے خرچ کرݨ۔ ٥۔ پرامن تے جمہوری جدوجہد: سرائیکستان دے مطالبے کوں آئین، قانون، ووٹ، سیاسی عمل، عوامی رابطے تے پُرامن جدوجہد دے ذریعے اگوں ودھاوݨ۔ ==حوالے== r56fmcsdbsgmyrr8s42td9tsd5lt6we 0 34174 73136 72590 2026-10-17T13:45:16Z Sraiki 12 73136 wikitext text/x-wiki '''محمد اسماعیل''' پاکستانی کاروباری تے ڈیجیٹل مارکیٹنگ نال وابستہ مواد تخلیق کار نیں۔ اوہ ڈیجیٹل مارکیٹنگ، سرچ انجن آپٹیمائزیشن (SEO)، برانڈنگ تے آن لائن مارکیٹنگ دے شعبیاں وچ کم کریندے نیں۔ انہاں دے سفری تجربے تے ویڈیو مواد بارے 2026ء وچ کجھ پاکستانی تے بنگلہ دیشی میڈیا اداریاں نے رپورٹس شائع کیتیاں نیں۔<ref>{{cite web |title=Muhammad Ismail shares his love of travel through TikTok |url=https://www.dhakatribune.com/entertainment/420462/202609220344 |website=Dhaka Tribune |date=22 September 2026}}</ref> == زندگی تے پیشہ ورانہ کم == دستیاب میڈیا رپورٹس دے مطابق محمد اسماعیل 25 دسمبر 2004ء کوں پیدا تھئے تے انہاں دا تعلق پاکپتن، پنجاب، [[پاکستان]] نال دَسیا گیا ہے۔ 2026ء دیاں رپورٹس وچ انہاں نوں کاروباری تے ڈیجیٹل مارکیٹنگ نال وابستہ شخص دے طور تے بیان کیتا گیا ہے۔<ref>{{cite web |title=Muhammad Ismail: An Entrepreneur with a Passion for Travel and TikTok |url=https://thebangladeshtoday.com/?p=37499 |website=The Bangladesh Today |date=6 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Muhammad Ismail turns his travels into TikTok stories |url=https://en.dailypakistan.com.pk/22-Aug-2026/muhammad-ismail-turns-his-travels-into-tiktok-stories |website=Daily Pakistan |date=22 August 2026}}</ref> انہاں دے پیشہ ورانہ کم وچ سرچ انجن آپٹیمائزیشن، برانڈنگ تے آن لائن مارکیٹنگ شامل دَسی گئی ہے۔<ref>{{cite web |title=Muhammad Ismail Turns Travel Experiences into TikTok Content |url=https://www.suchtv.pk/entertainment/item/136855-muhammad-ismail-turns-travel-experiences-into-tiktok-content.html |website=SUCH TV |date=15 September 2026}}</ref> == سفری مواد == محمد اسماعیل سفر دے دوران مختلف مقامات تے روزمرہ زندگی نال متعلق ویڈیو مواد تیار کریندے نیں۔ رپورٹس دے مطابق انہاں دے سفراں وچ ملائیشیا، تھائی لینڈ، مالدیپ، سری لنکا، سعودی عرب تے دبئی شامل نیں۔<ref>{{cite web |title=Muhammad Ismail shares his love of travel through TikTok |url=https://www.dhakatribune.com/entertainment/420462/202609220344 |website=Dhaka Tribune |date=22 September 2026}}</ref> انہاں دے سفری ویڈیو مواد وچ سیاحتی مقامات دے نال سڑکاں، کھانے، مقامی مناظر، عمارتاں تے روزمرہ زندگی دے کجھ منظر شامل دَسے گئے نیں۔<ref>{{cite web |title=Muhammad Ismail Turns Travel Experiences into TikTok Content |url=https://www.suchtv.pk/entertainment/item/136855-muhammad-ismail-turns-travel-experiences-into-tiktok-content.html |website=SUCH TV |date=15 September 2026}}</ref> == میڈیا وچ ذکر == 2026ء وچ محمد اسماعیل دے سفری ویڈیو مواد تے ڈیجیٹل مارکیٹنگ دے کم بارے مختلف میڈیا اداریاں وچ مضامین شائع تھئے۔ انہاں وچ پاکستان دے Daily Pakistan تے SUCH TV تے بنگلہ دیش دے Dhaka Tribune تے The Bangladesh Today شامل نیں۔<ref>{{cite web |title=Muhammad Ismail turns his travels into TikTok stories |url=https://en.dailypakistan.com.pk/22-Aug-2026/muhammad-ismail-turns-his-travels-into-tiktok-stories |website=Daily Pakistan |date=22 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Muhammad Ismail Turns Travel Experiences into TikTok Content |url=https://www.suchtv.pk/entertainment/item/136855-muhammad-ismail-turns-travel-experiences-into-tiktok-content.html |website=SUCH TV |date=15 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Muhammad Ismail shares his love of travel through TikTok |url=https://www.dhakatribune.com/entertainment/420462/202609220344 |website=Dhaka Tribune |date=22 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Muhammad Ismail: An Entrepreneur with a Passion for Travel and TikTok |url=https://thebangladeshtoday.com/?p=37499 |website=The Bangladesh Today |date=6 September 2026}}</ref> == حوالہ جات == <references /> e34kzpmp3sqxgxhwsax6kta67kx3poy 0 34175 73137 72606 2026-10-17T13:45:48Z Sraiki 12 73137 wikitext text/x-wiki '''محمد شعیب''' [[پاکستان]] دے باجوڑ نال تعلق رکھݨ آلا کاروباری تے مواد تخلیق کار اے۔ ستمبر 2026 دیاں رپورٹس دے مطابق اوہ 19 سال دا اے تے کاروباری سرگرمیاں دے نال TikTok تے وی مواد تخلیق کریندا اے۔<ref>{{Cite web |title=Muhammad Shoaib: A Young Entrepreneur and Content Creator from Bajaur |url=https://www.suchtv.pk/entertainment/item/136866-muhammad-shoaib-a-young-entrepreneur-and-content-creator-from-bajaur.html |website=SUCH TV |date=24 September 2026}}</ref> ستمبر 2026 وچ شعیب پہلے '''باجوڑ پریمیئر لیگ''' (BPL) دے چیف آرگنائزر دے طور تے کم کیتا۔ ٹورنامنٹ 15 توں 20 ستمبر 2026 تک جاری رہیا تے ایس وچ آٹھ ٹیمیں شامل سن۔ ٹورنامنٹ دی مجموعی انعامی رقم ایک کروڑ پاکستانی روپے دسی گئی۔<ref>{{Cite web |title=Muhammad Shoaib organises first Bajaur Premier League cricket tournament |url=https://www.dhakatribune.com/entertainment/420548/202609230251 |website=Dhaka Tribune |date=23 September 2026}}</ref> شعیب نال وابستہ '''Steagle Cricket Club''' نے پہلے BPL دا فائنل جیتیا۔<ref>{{Cite web |title=Muhammad Shoaib Brings Cricket Ambition and Entrepreneurship to Bajaur |url=https://en.dailypakistan.com.pk/21-Sep-2026/muhammad-shoaib-brings-cricket-ambition-and-entrepreneurship-to-bajaur |website=Daily Pakistan |date=21 September 2026}}</ref> == حوالہ جات == <references /> 0zobvxtls3abrwoou74hyuic2yv300f 0 34190 73123 72676 2026-10-17T13:36:53Z Sraiki 12 73123 wikitext text/x-wiki '''قلعہ ڈیراور''' صحرائے چولستان، ضلع بہاولپور، صوبہ پنجاب، [[پاکستان]] وچ واقع ہک عظیم تاریخی قلعہ ہے۔<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Derawar_Fort Derawar Fort — English Wikipedia]</ref> اے چولستان دے ریگستان دے وچکار کھڑا ہک چوکور قلعہ ہے جیہڑا دور توں ای نظر آ ویندے۔ قلعے دیاں چالیہہ برجیاں تے اُچیاں کندھاں ایندی شان و شوکت دی گواہی ݙیندیاں ہن۔<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Derawar_Fort Derawar Fort — English Wikipedia]</ref> اے پاکستان دے وݙے تے مشہور قلعیاں وچوں شمار تھیندے۔ [[File:Full view of Derawar Fort.jpg|thumb|قلعہ ڈیراور، چولستان]] == تاریخ == قلعے دی اصل تعمیر نویں صدی عیسوی وچ ہک ہندو راجپوت حکمران رائے ججا بھٹی کرائی ہئی۔<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Derawar_Fort Derawar Fort — English Wikipedia]</ref> بعد وچ 1732ء وچ ریاست بہاولپور دے نواب صادق محمد خان عباسی اول ایں قلعے تے قبضہ کیتا تے ایندی ازسرنو تعمیر کرائی۔<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Derawar_Fort Derawar Fort — English Wikipedia]</ref> عباسی دور وچ اے قلعہ ریاست دی دفاعی چوکی تے شاہی ٹھکانے دے طور تے استعمال تھیندا رہیا۔ == تعمیر == قلعہ ڈیراور چوکور شکل دا ہے تے ایندیاں کندھاں تقریباً تریہہ میٹر اُچیاں ہن۔ قلعے دا گھیر تقریباً ڈیڑھ کلومیٹر ہے۔<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Derawar_Fort Derawar Fort — English Wikipedia]</ref> ایندیاں چالیہہ برجیاں ریگستان وچ دور دور توں نظر آندیاں ہن۔ قلعے دے اندر شاہی محل، مسجد تے ٻئیاں عمارتاں دے کھنڈرات موجود ہن۔ قلعے دے اندر ہک قدیم مسجد وی ہے جتھاں ماضی وچ نماز ادا کیتی ویندی ہئی۔ تعمیر وچ پکیاں اِٹاں استعمال کیتیاں ڳئیاں ہن جیہڑیاں صدیاں گزرݨ دے باوجود وی مضبوط ہن۔ == سیاحت == قلعہ ڈیراور اڄ کل ہک اہم سیاحتی مقام ہے۔ ہر سال ہزاراں ملکی تے غیر ملکی سیاح ایں قلعے کوں ݙیکھݨ آندن۔ قلعے دے نیڑے تیڑے ہر سال چولستان جیپ ریلی وی منعقد تھیندی ہے جیہڑی ملکی تے بین الاقوامی ڈرائیوراں کوں متوجہ کریندی ہے۔ حکومت تے مقامی انتظامیہ قلعے دی حفاظت تے سیاحاں دیاں سہولتاں کیتے کوششاں کریندی پئی ہے۔ == نیڑے دے مزارات == قلعہ ڈیراور دے نیڑے تیڑے ریاست بہاولپور دے نواباں دا شاہی قبرستان وی موجود ہے۔ اتھاں عباسی خاندان دے کئی نواباں دے مقبرے ہن جیہڑے خوبصورت عمارتاں دی شکل وچ بݨے ہوئے ہن۔ ایں قبرستان کوں وی تاریخی اہمیت حاصل ہے تے سیاح قلعے دے نال نال ایں کوں وی ݙیکھݨ آندن۔ == حوالے == <references /> crq20qwofr6oo0jro366bp85kj6vdu3 0 34191 73108 72677 2026-10-17T13:27:58Z Sraiki 12 73108 wikitext text/x-wiki '''عاشو لال''' (اصل ناں: محمد اشرف؛ ڄمݨ: 13 اپریل 1959ء) سرائیکی ٻولی دا ہک معروف شاعر ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ashu_Lal_Faqeer Ashu Lal Faqeer — English Wikipedia]</ref> او [[ضلع لیہ]] دی تحصیل کروڑ لعل عیسن نال تعلق رکھدے۔ پیشے دے لحاظ نال او ڈاکٹر ہے — اوں قائداعظم میڈیکل کالج بہاولپور توں ایم بی بی ایس کیتا۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ashu_Lal_Faqeer Ashu Lal Faqeer — English Wikipedia]</ref> اوندی شاعری وچ تصوف، بغاوت تے انسانی وقار دے موضوع نمایاں ہن۔<ref>[https://modernpoetryintranslation.com/poet/ashu-lal/ Ashu Lal — Modern Poetry in Translation]</ref> == زندگی == عاشو لال 13 اپریل 1959ء کوں محمد اشرف دے ناں نال کروڑ لعل عیسن وچ ڄمیا۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ashu_Lal_Faqeer Ashu Lal Faqeer — English Wikipedia]</ref> "عاشو لال" دا ناں اونکوں اوندی والدہ ݙتا ہئی۔ اوں قائداعظم میڈیکل کالج بہاولپور توں طب دی ڈگری حاصل کیتی تے ڈاکٹر دے طور تے مختلف علاقیاں وچ خدمات انجام ݙتیاں۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ashu_Lal_Faqeer Ashu Lal Faqeer — English Wikipedia]</ref> شاعری اوندا اصل عشق ہے تے او سرائیکی زبان وچ لکھدے۔ == شاعری == عاشو لال سرائیکی زبان وچ شاعری کریندے۔ اوندے شعری مجموعیاں وچ 'چارو ہتھ نہ مرلی'، 'گوتم نال جھیرا' (1995ء)، 'کاں وسوں دا پنکھی اے' (1997ء)، 'سندھ ساگر نال ہمیشاں' (2002ء) تے 'جال ملوٹی' شامل ہن۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ashu_Lal_Faqeer Ashu Lal Faqeer — English Wikipedia]</ref> اوں ݙو افسانوی مجموعے "ابنارمل" تے "بیڑی" وی لکھے ہن۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ashu_Lal_Faqeer Ashu Lal Faqeer — English Wikipedia]</ref> اوندی شاعری وچ صوفیانہ روایت دے نال نال سماجی بغاوت تے انسانی وقار دا اظہار وی ملدے۔<ref>[https://modernpoetryintranslation.com/poet/ashu-lal/ Ashu Lal — Modern Poetry in Translation]</ref> == اعزاز توں انکار == 2022ء وچ پاکستان اکادمی ادبیات اونکوں ملک دا سب توں وݙا ادبی اعزاز "کمالِ فن" ݙیوݨ دا اعلان کیتا، پر عاشو لال اونکوں قبول کرݨ توں انکار کر ݙتا۔<ref>[https://dailyworld.in/south-asia/renowned-poet-refuses-pakistans-highest-literary-award-232755.html Renowned poet refuses Pakistan's highest literary award — Daily World (via Dawn)]</ref> اوں آکھیا جو اوندی چالیہہ سالہ ادبی جدوجہد ای اوندا اصل انعام ہے۔ == پذیرائی == عاشو لال کوں سرائیکی زبان دے اہم ترین شاعراں وچ شمار کیتا ویندے۔<ref>[https://lums.edu.pk/events/maqami-insan-ke-mutanavve-rang-session-pakistans-diverse-literary-landscapes Maqami Insan ke Mutanavve' Rang — LUMS]</ref> اوندی شاعری دے انگریزی تراجم وی شائع تھئے ہن تے او بین الاقوامی ادبی حلقیاں وچ وی ڄاݨیا ویندے۔<ref>[https://modernpoetryintranslation.com/poet/ashu-lal/ Ashu Lal — Modern Poetry in Translation]</ref> == حوالے == <references /> ldcgnhv5w69jh4ed8fbk70aid32im8s 0 34194 73147 72680 2026-10-17T13:53:55Z Sraiki 12 73147 wikitext text/x-wiki '''ملتانی کھسہ''' ملتان تے جنوبی پنجاب دی مشہور ہتھ نال بݨی ہوئی روایتی جوتی ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Khussa_(footwear) کھسہ (جوتی) — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> اے چمڑے دی بݨی ہوندی ہے تے اوندے اتے رنگ برنگی کڑھائی، تلے دا کم، شیشے تے موتی لڳے ہوندن۔ == بناوٹ == اصل ملتانی کھسہ سبزیاں نال رنگے ہوئے خالص چمڑے توں بݨدا ہے۔ چمڑے کوں پاݨی وچ پُسا کے، قدرتی تیل لا کے تے ہتھ نال کُٹ کے کُولا کیتا ویندے۔ ول اوندے اتے باریک تلے (سونے چاندی دے تار) تے آری دی سوئی نال پھلاں تے جیومیٹری دے نقش کڈھے ویندن۔ ہک جوڑی تیار کرݨ وچ کاریگراں کوں کئی ہفتے لڳ ویندن۔<ref>[https://www.mujahidurrehman.com/blog/meeting-multans-master-khussa-craftsman-bashir-bhatti-ghanta-ghar-multan ملتان دے کھسہ ساز کاریگر نال ملاقات]</ref> == تاریخ == کھسے دی روایت مغل درباراں توں چلی آندی ہے، جتھاں اے شاہی جوتی سمجھی ویندی ہئی۔ پہلے ویلے وچ ایندے اتے اصلی سونے چاندی دے تار تے قیمتی نگینے لڳدے ہن۔ [[ملتان]] دا گھنٹہ گھر بازار کھسے دی خریداری دا مشہور مرکز ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Khussa_(footwear) کھسہ (جوتی) — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == قسماں == کھسے دیاں کئی قسماں ہن — ملتانی، سندھی، پنجابی، جیکب آبادی تے کندھ کوٹی۔ سندھی کھسہ تے ملتانی کھسہ سب توں مشہور ہن۔ مرداں دا کھسہ عام طور تے بند تے اڳوں توں مڑیا ہویا ہوندے، جݙاں جو زنانیاں دا کھسہ زیادہ رنگین تے نقش و نگار والا ہوندے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Khussa_(footwear) کھسہ (جوتی) — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == اج کل == اج کل ملتانی کھسہ شادیاں، عیداں تے تہواراں تے پہنݨ دا فیشن بݨ ڳیا ہے۔ عورتاں وچ اے خاص طور تے مقبول ہے۔ آن لائن فروخت دی وجہ توں ہݨ اے دنیا بھر وچ ویندے پیا ہے۔<ref>[https://www.mujahidurrehman.com/blog/meeting-multans-master-khussa-craftsman-bashir-bhatti-ghanta-ghar-multan ملتان دے کھسہ ساز کاریگر نال ملاقات]</ref> == حوالے == <references /> 681fdwj6jrsozqo49weli6icwpi7ild 0 34195 73179 72681 2026-10-18T05:07:51Z Sraiki 12 73179 wikitext text/x-wiki '''ڈھول''' برصغیر دا مشہور ݙو منہ والا ڈھول نما ساز ہے، جیہڑا پنجاب تے [[سرائیکی وسیب]] دی لوک موسیقی دی جان ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Dhol ڈھول — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> اے لکڑ دے پیپے تے ݙوہاں پاسوں چمڑا چڑھا کے بݨایا ویندے۔ == بناوٹ تے وجاوݨ == ڈھول دے ہک پاسے دا چمڑا موٹا ہوندے جیہڑا گہری آواز ݙیندے تے ݙوجھے پاسے دا چمڑا پتلا ہوندے جیہڑا تیز آواز کڈھدے۔ اینکوں ݙو ڈنڈیاں نال وجایا ویندے — موٹی ڈنڈی (ݙڳا) نال گہری آواز والی سائیڈ تے پتلی ڈنڈی (تلی) نال تیز آواز والی سائیڈ وجائی ویندی ہے۔ وجاوݨ والے کوں "ڈھولی" آکھیا ویندے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Dhol ڈھول — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == استعمال == ڈھول بھنگڑے، جھمر، شادیاں تے باراتاں وچ مرکزی ساز ہے۔ سرائیکی علاقے وچ جھمر دا ناچ ڈھول دی تھاپ تے ہی تھیندے۔ شادی دے موقعے تے ڈھول دی آواز خوشی دا اعلان سمجھی ویندی ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Bhangra_(music) بھنگڑا موسیقی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == ناں دی اصل == "ڈھول" دا لفظ سنسکرت دے لفظ "ڈھولک" توں نکلیا ہے، جیندا مطلب ہے ڈھول۔ ایں توں ملدا جلدا ساز "ڈھولک" وی ہے، جیہڑا سائز وچ ذرا نکا ہوندے۔ ڈھول برصغیر دے کئی علاقیاں — پنجاب، سندھ، راجستھان تے گجرات — وچ وجایا ویندے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Dhol ڈھول — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == اج کل == پہلے ویلے وچ ہر خوشی دے موقعے تے ڈھولی کوں خصوصی طور تے سݙیا ویندا ہئی۔ الیکٹرانک موسیقی دے آوݨ نال اوندی اہمیت کجھ گھٹی ہے، پر روایتی تقریبات تے سٹوڈیو ریکارڈنگ وچ ڈھول دی تھاپ اج وی پسند کیتی ویندی ہے۔ == حوالے == <references /> fja1qra98uu1ykhrizc11mx8xn9slbx 0 34201 73109 72687 2026-10-17T13:28:25Z Sraiki 12 73109 wikitext text/x-wiki '''ظاہر پیر''' ضلع رحیم یار خان، صوبہ پنجاب، پاکستان دا ہک وݙا شہر ہے۔ اے [[تحصیل خان پور کٹورہ|تحصیل خانپور]] دا حصہ ہے تے قومی شاہراہ این 5 تے واقع ہے۔ اتھاں موٹروے ایم 5 دا انٹرچینج وی موجود ہے، جیہڑی اینکوں ملتان تے سکھر ݙوہاں پاسے نال ڄوڑیندی ہے۔ 2023ء دی مردم شماری دے مطابق شہر دی آبادی 76,979 ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Zahir_Peer ظاہر پیر — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == جغرافیہ تے رابطے == ظاہر پیر رحیم یار خان شہر توں تقریباً 65 کلومیٹر، خانپور توں 25 کلومیٹر تے دریائے سندھ دے کنارے واقع چاچڑاں شریف توں 11 کلومیٹر دے فاصلے تے ہے۔ ہک پل دے ذریعے اے کوٹ مٹھن نال وی ڄڑیا ہویا ہے۔ شہر دا ڈاک کوڈ 64130 ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Zahir_Peer ظاہر پیر — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == آبادی وچ وادھا == ظاہر پیر جنوبی پنجاب دے تیزی نال ودھدے ہوئے شہراں وچوں ہک ہے۔ 1998ء وچ اتھوں دی آبادی تقریباً 29,557 ہئی، جیہڑی 2017ء وچ 48,493 تے 2023ء وچ 76,979 تھی ڳئی۔ آبادی وچ ایں تیز وادھے دی وجہ شہر دی اہم جغرافیائی حیثیت تے بہتر رابطے ہن۔<ref>[https://citypopulation.de/en/pakistan/punjab/rahim_yar_khan/7260411__z%C4%81hir_p%C4%ABr/ ظاہر پیر دی آبادی — سٹی پاپولیشن]</ref> == معیشت == شہر دی معیشت وچ زراعت، تجارت تے ٹرانسپورٹ دا اہم کردار ہے۔ قومی شاہراہ تے ہووݨ دی وجہ توں اتھاں ہوٹل، ورکشاپاں تے کاروباری مراکز قائم ہن۔ نیڑلے علاقے وچ کپاہ، کݨک تے کماد دی کاشت تھیندی ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Zahir_Peer ظاہر پیر — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == ترقی تے مستقبل == موٹروے ایم 5 دا انٹرچینج بݨݨ توں بعد ظاہر پیر دی اہمیت ٻہوں ودھ ڳئی ہے۔ شہر وچ نویں رہائشی سکیماں، تجارتی پلازے تے تعلیمی ادارے بݨدے پئے ہن۔ قومی شاہراہ تے ہووݨ دی وجہ توں اتھاں سرمایہ کاری ودھدی پئی ہے۔ صحت دیاں سہولتاں وچ وی بہتری آئی ہے تے نیڑلے قصبےآں دے لوک علاج واسطے اتھاں آندن۔ آن والے ویلے وچ ظاہر پیر دے جنوبی پنجاب دا اہم تجارتی تے سفری مرکز بݨݨ دی توقع ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Zahir_Peer ظاہر پیر — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> شہر وچ نجی سکول تے کالج وی کھلدے پئے ہن تے تعلیمی معیار بہتر تھیندا پیا ہے۔ نیڑلے قصبےآں دے طالب علم وی اتھاں پڑھݨ آندن۔ ٹرانسپورٹ دی سہولت ہووݨ دی وجہ توں کاروباری لوکاں واسطے اے شہر رہݨ تے کم کرݨ دی چنگی جاہ ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Zahir_Peer ظاہر پیر — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == حوالے == <references /> ghoocvbpxspyak5mhlwyjchhawppuk9 0 34202 73176 72688 2026-10-18T05:06:40Z Sraiki 12 73176 wikitext text/x-wiki '''چیچہ وطنی''' ضلع ساہیوال، صوبہ پنجاب، [[پاکستان]] دا ہک اہم شہر ہے۔ اے چیچہ وطنی تحصیل دا صدر مقام ہے تے گرینڈ ٹرنک روڈ دے نیڑے، ساہیوال شہر توں تقریباً 45 کلومیٹر دے فاصلے تے واقع ہے۔ 2017ء دی مردم شماری دے مطابق شہر دی آبادی 94,733 ہئی۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Chichawatni چیچہ وطنی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == تاریخ == چیچہ وطنی دے علاقے تے ستویں صدی توں راجپوت بھٹی راجیاں دی حکومت رہی۔ 1005ء وچ سلطان محمود غزنوی نے اتھوں دے علاقے فتح کیتے، بعد وچ دلی سلطنت تے مغلاں دا دور آیا۔ مغلاں دے زوال توں بعد سکھاں نے ساہیوال تے قبضہ کیتا۔ برطانوی دور وچ، پہلی جنگ عظیم توں بعد، انگریزاں نے منصوبہ بندی نال ایں نکی جئی وستی کوں ہک جدید شہر وچ بدل ݙتا۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Chichawatni چیچہ وطنی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> 1857ء دی جنگ آزادی وچ رائے احمد خاں کھرل دی قیادت وچ مجاہداں چیچہ وطنی وچ انگریز افسر کرافورڈ چیمبرلین دا محاصرہ کیتا، جیہڑا ترے ݙینہہ تک ہک سرائے وچ محصور رہیا۔ 1947ء وچ پاکستان بݨݨ تے لدھیانہ، جالندھر تے امرتسر توں آئے مسلمان خاندان اتھاں آباد تھئے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Chichawatni چیچہ وطنی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == چیچہ وطنی دا جنگل == چیچہ وطنی وچ پاکستان دا ݙوجھا سب توں وݙا مصنوعی جنگل ہے۔ 1923ء وچ لائی ڳئی ایں شجرکاری دا رقبہ تقریباً 3,600 ہیکٹر ہے۔ ایں جنگل وچ شہد دی مکھیاں پالیاں ویندیاں ہن تے اتھاں کئی نایاب پرندے وی پائے ویندن۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Chichawatni چیچہ وطنی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == نیڑلے تاریخی مقامات == چیچہ وطنی قدیم وادی سندھ دی تہذیب دے مشہور شہر ہڑپہ توں صرف 20 کلومیٹر دے فاصلے تے ہے، جیہڑا یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثے دی فہرست وچ شامل ہے۔ ایں وجہ توں ٻاہرلے سیاح وی اتھوں گزردے ہن۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Old_Chichawatni پرانی چیچہ وطنی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == تعلیم == چیچہ وطنی نیڑلے دیہاتاں واسطے تعلیمی مرکز دی حیثیت رکھدا ہے۔ شہر وچ کئی سرکاری تے نجی کالج، ہائی سکول تے پیشہ ورانہ تربیتی ادارے موجود ہن۔ دیہاتاں دے طالب علم اعلیٰ تعلیم واسطے اتھاں آندن۔ شہر وچ لائبریری تے امتحانی مراکز دی سہولت وی موجود ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Chichawatni چیچہ وطنی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> شہر وچ تحصیل کمپلیکس، تھانہ تے ریسکیو 1122 دا دفتر وی موجود ہے۔ ضلعی انتظامیہ دے دفاتر ہووݨ دی وجہ توں نیڑلے دیہاتاں دے لوک سرکاری کماں واسطے اتھاں آندن۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Chichawatni چیچہ وطنی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == حوالے == <references /> ofvtnp53axw3b1ff8yajk9wcrzvsjaf 0 34206 73146 72692 2026-10-17T13:52:26Z Sraiki 12 73146 wikitext text/x-wiki '''ملتانی کاشی کاری''' ملتان دی صدیاں پراݨی مشہور دستکاری ہے۔ ایندے وچ مٹی دیاں ٹائلاں تے برتناں تے رنگ برنگے نقش بݨا کے شیشے وانگوں چمکدار تہہ چڑھائی ویندی ہے۔ نیلے رنگ دی نمایاں استعمال دی وجہ توں ایں فن کوں "ملتانی نیلی کاشی" وی آکھیا ویندے۔ اے فن ملتان دی ثقافتی پہچاݨ دا اہم حصہ ہے۔ == تاریخ == کاشی کاری دا فن وسطی ایشیا تے ایران توں برصغیر آیا۔<ref>[https://ipripak.org/preserving-multani-ceramics-and-handicrafts-pakistans-cultural-heritage-and-craft-economy/ Preserving Multani Ceramics and Handicrafts — IPRI]</ref> [[ملتان]] وچ ایں فن کوں صدیاں توں فروغ حاصل ہے۔ ملتان دے قدیم مزاراں تے مسجداں دیاں عمارتاں ایں فن دیاں شاندار مثالاں ہن۔ حضرت شاہ رکن عالم تے حضرت بہاؤالدین زکریا دے مزاراں تے لڳیاں نیلیاں کاشیاں دنیا بھر وچ مشہور ہن۔<ref>[https://www.thefreelibrary.com/Blue+pottery--+centuries+old+unique+art+faces+extinction%2C+needs...-a0590910208 Blue pottery — centuries old unique art faces extinction — The Free Library]</ref> == بناوٹ دا طریقہ == کاشی کاری وچ پہلے مٹی کوں گوندھ کے ٹائل یا برتن دی شکل ݙتی ویندی ہے۔ اونکوں دھپ وچ سکھا کے پہلی واری بھٹی وچ پکایا ویندے۔ بعد وچ اوندے تے قدرتی رنگاں نال نقش بݨائے ویندن، جیندے وچ نیلا، سفید تے فیروزی رنگ نمایاں ہوندن۔ آخر وچ شیشے دی چمکدار تہہ چڑھا کے ݙوجھی وار بھٹی وچ پکایا ویندے۔ اے کم وݙی مہارت تے تجربہ منگدے۔ == استعمال تے معیشت == اڄ کل کاشی کاری صرف عمارتاں دی سجاوٹ تک محدود کائنی، بلکہ برتن، پلیٹاں، گلدان تے ٻئیاں سجاوٹی چیزاں وی بݨائیاں ویندیاں ہن۔ ملتان دے کاریگر ایں فن نال اپݨا روزگار کمیندن۔ سیاح ملتان توں کاشی کاری دیاں چیزاں بطور تحفہ خرید کے لیندے ہن۔ حکومت تے نجی ادارے ایں قدیم فن دے تحفظ کیتے کوششاں کریندے پئے ہن۔<ref>[https://www.thefreelibrary.com/Blue+pottery--+centuries+old+unique+art+faces+extinction%2C+needs...-a0590910208 Blue pottery — centuries old unique art faces extinction — The Free Library]</ref> ملتان وچ انسٹیٹیوٹ آف بلیو پوٹری ڈویلپمنٹ (IBPD) ایں فن کوں زندہ رکھݨ کیتے تربیت ݙیندے۔<ref>[https://ipripak.org/preserving-multani-ceramics-and-handicrafts-pakistans-cultural-heritage-and-craft-economy/ Preserving Multani Ceramics and Handicrafts — IPRI]</ref> == کاریگر == ملتان وچ کاشی کاری دا ہنر زیادہ تر خاندانی پیشے دے طور تے چلدا آیا ہے۔ استاد کاریگر اپݨے شاگرداں کوں ایں فن دی تربیت ݙیندن۔ ہک کاریگر کوں مکمل مہارت حاصل کرݨ وچ کئی سال لڳ ویندن۔ حالیہ دور وچ کجھ ادارے نوجواناں کوں ایں فن دی باقاعدہ تربیت وی ݙیندے پئے ہن تاں جو اے ورثہ زندہ رہوے۔ == حوالے == <references /> cwduxjg63n6uwzs3hncof4cxjsqczej 0 34207 73114 72693 2026-10-17T13:31:20Z Sraiki 12 73114 wikitext text/x-wiki '''عطاء اللہ خان عیسی خیلوی''' (ڄمݨ 19 اگست 1951ء) پاکستان دے مشہور لوک گلوکار، موسیقار تے شاعر ہن۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Attaullah_Khan_Esakhelvi عطاء اللہ خان عیسی خیلوی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> او [[ضلع میانوالی]] دے قصبے عیسی خیل وچ ڄمیے تے سرائیکی، پنجابی تے اردو وچ ہزاراں گیت ڳائے ہن۔ اونکوں چاہوݨ والے پیار نال "لالا" آہدن۔ == ابتدائی زندگی == عطاء اللہ خان ہک سرائیکی ٻولیندے نیازی پٹھاݨ ٹٻر وچ ڄمیے۔ اونہاں دے گھر وچ موسیقی دی سخت مخالفت ہئی، پر او لک چھپ کے ڳاوݨ دی مشق کریندے رہیے۔ اٹھارہ سال دی عمر وچ او گھر چھوڑ کے نکل ڳئے تے پاکستان بھر وچ پھر کے محنت مزدوری نال گزارا کریندے رہیے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Attaullah_Khan_Esakhelvi عطاء اللہ خان عیسی خیلوی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == فنی سفر == 1972ء وچ اونکوں ریڈیو پاکستان بہاولپور توں ڳاوݨ دی دعوت ملی، جیہڑا اونہاں دے فنی سفر دا پہلا وݙا موقع ہئی۔ 1973ء وچ او ٹیلی ویژن دے پروگرام "نیلام گھر" وچ آئے۔ اونہاں دے کیسٹاں دے البم 1977ء وچ ریلیز تھئے تے پورے ملک وچ دھوم مچا ڳئی۔ آکھیا ویندے جو او پنجاہ ہزار توں ودھ گیت ریکارڈ کر چکے ہن۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Attaullah_Khan_Esakhelvi عطاء اللہ خان عیسی خیلوی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == اعزاز == حکومت پاکستان اونکوں 1991ء وچ صدارتی تمغہ برائے حسن کارکردگی ݙتا۔ 2011ء وچ او کوک سٹوڈیو سیزن 4 وچ آئے تے "نی اوٹھاں والے" تے "پیار نال" ڳا کے نویں نسل وچ وی مقبول تھئے۔ 2017ء وچ کوک سٹوڈیو سیزن 10 وچ "سب مایا ہے" پیش کیتا۔<ref>[https://mozaart.com/en/a/attaullah-khan-esakhelvi عطاء اللہ خان عیسی خیلوی — جیون]</ref> == ورثہ == عطاء اللہ خان عیسی خیلوی سرائیکی لوک موسیقی دی پہچاݨ ہن۔ اونہاں دی دھیمی تے دردناک آواز دیہی پنجاب دے ہر گھر وچ سݨی ویندی ہے۔ صوفی شاعراں دے کلام، کافی تے غزل کوں اونہاں نویں زندگی ݙتی ہے۔ == حوالے == <references /> 6nptrh6ro3d48a29kzo6op7v7gi956l 0 34215 73145 72701 2026-10-17T13:51:32Z Sraiki 12 73145 wikitext text/x-wiki '''ملتانی مٹی''' (انگریزی: Fuller's earth) ہک قدرتی مٹی ہے جیہڑی ملتان دے ناں تے مشہور ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Fuller%27s_earth Fuller's earth — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> اے صدیاں توں برصغیر وچ خوبصورتی تے صفائی واسطے ورتی ویندی پئی ہے تے [[ملتان]] دی پہچاݨ دا حصہ بݨ چکی ہے۔ == بناوٹ تے خصوصیات == ملتانی مٹی بنیادی طور تے ہائیڈریٹڈ ایلومینیم سلیکیٹ تے مشتمل ہوندی ہے، جیندے وچ میگنیشیم، کیلشیم، سلیکا تے آئرن آکسائیڈ وی شامل ہوندن۔<ref>[https://www.indiamart.com/proddetail/multani-mitti-fuller-earth-calcium-bentonite-clay-powder-21551224891.html ملتانی مٹی — تکنیکی تعارف]</ref> ایندی سب توں وݙی خاصیت تیل تے میل جذب کرݨ دی صلاحیت ہے — اے جلد دے مساماں وچوں میل کڈھدی ہے تے جلد کوں ٹھنڈک ݙیندی ہے۔<ref>[https://www.indiamart.com/proddetail/multani-mitti-fuller-earth-calcium-bentonite-clay-powder-21551224891.html ملتانی مٹی — تکنیکی تعارف]</ref> == ورتوں == ملتانی مٹی دا سب توں مشہور ورتوں چہرے دے ماسک دے طور تے ہے، خاص طور تے چکنی تے دانے والی جلد واسطے۔ ایں نال مہاسے گھٹدن، مسام صاف تھیندن تے رنگ نکھردے۔<ref>[https://ikigai-accessories.com/multani-mitti/ ملتانی مٹی دے فائدے]</ref> والاں تے سر دی جلد دی صفائی واسطے وی ایندا ماسک ورتیا ویندے۔ پرانے ویلے وچ شاہی گھرانیاں دیاں عورتاں ایں کوں صندل تے بیسن نال ملا تے خوبصورتی واسطے ورتیندیاں ہن۔<ref>[https://ikigai-accessories.com/multani-mitti/ ملتانی مٹی دے فائدے]</ref> == ناں دی وجہ == ایندا ناں ملتان شہر دے ناں تے پیا۔ کجھ ذرائع دے مطابق ملتان ایں مٹی دی خرید و فروخت دی مشہور منڈی ہئی، ایں واسطے ایندا ناں "ملتانی مٹی" مشہور تھی ڳیا، بھانویں ایں طرح دی مٹی ٻئے علاقیاں وچ وی ملدی ہے۔<ref>[https://multanfarms.com/does-multani-mitti-really-come-from-multan/ کیا ملتانی مٹی واقعی ملتان توں آندی ہے؟]</ref> انگریزی وچ ایں کوں "فلرز ارتھ" آکھیا ویندے، کیوں جو پرانے ویلے وچ کپڑے دھووݨ والے کاریگر (فلر) اون دے کپڑیاں دی صفائی واسطے ایں مٹی کوں ورتیندے ہن۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Fuller%27s_earth Fuller's earth — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == حوالے == <references /> s26q2544xsu2qrbqvx83a3rou3u1zly 0 34217 73113 72708 2026-10-17T13:30:48Z Sraiki 12 73113 wikitext text/x-wiki '''عثمان ورک 777'''، جنہاں دا اصل ناں '''محمد عثمان زاہد''' اے، ہک پاکستانی ٹک ٹاک کریئیٹر ہن۔ او ٹک ٹاک اُتے اپنی روزمرہ زندگی، فارمنگ، مویشیاں تے فارم نال متعلق ویڈیوز شیئر کریندن۔ انہاں دا تعلق شیخوپورہ وچ واقع '''Virk Farm 777''' نال وی اے۔<ref>{{cite web |url=https://www.aaj.tv/news/30519920 |title=عثمان ورک 777 |website=Aaj News}}</ref> == ابتدائی زندگی == محمد عثمان زاہد 15 اکتوبر 1996ء کوں پیدا تھئے۔ پاکستانی میڈیا دیاں رپورٹس مطابق انہاں دا تعلق [[شیخوپورہ]] نال اے۔ انہاں دے سوشل میڈیا مواد وچ فارم دی زندگی، مویشی تے زرعی کم نال متعلق ویڈیوز شامل ہن۔<ref>{{cite web |url=https://www.dailypakistan.com.pk/06-Jan-2026/1900825 |title=Usman Virk 777 |website=Daily Pakistan}}</ref> == سوشل میڈیا == عثمان ورک 777 ٹک ٹاک اُتے فارم دی زندگی، مویشی، کھیتی باڑی تے روزمرہ سرگرمیاں نال متعلق ویڈیوز شیئر کریندن۔ 2026ء وچ شائع تھیوݨ والی میڈیا رپورٹس وچ انہاں دے ٹک ٹاک اکاؤنٹ دے دس لاکھ توں ودھ فالوورز دا ذکر کیتا ڳیا اے۔<ref>{{cite web |url=https://www.aaj.tv/news/30519920 |title=عثمان ورک 777 |website=Aaj News}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.express.pk/story/2836121/sheikhupuras-usman-work-777s-tiktok-goes-viral-from-farm-house-2836121 |title=شیخوپورہ دے عثمان ورک 777 دی ٹک ٹاک ویڈیو |website=Express Urdu}}</ref> انہاں دے کئی ویڈیوز وچ '''Virk Farm 777''' تے موجود مویشیاں، زرعی کم تے فارم دی روزمرہ زندگی دکھائی ویندی اے۔<ref>{{cite web |url=https://www.bolnews.com/lifestyle/usman-virk-777-takes-his-social-media-following-beyond-the-screen |title=Usman Virk 777 takes his social media following beyond the screen |website=BOL News}}</ref> == فارم ہاؤس اجتماع == دسمبر 2025ء وچ عثمان ورک 777 نے شیخوپورہ وچ اپنے فارم ہاؤس اُتے ہک عوامی اجتماع کیتا۔ '''Public News''' دی رپورٹ مطابق تقریب وچ وڈی تعداد وچ لوکاں نے شرکت کیتی تے مختلف انعام ونڈے گئے۔<ref>{{cite web |url=https://publicnews.com/18-Dec-2025/72767 |title=عثمان ورک 777 دے فارم ہاؤس اُتے اجتماع |website=Public News}}</ref> ایہہ اجتماع ہور پاکستانی میڈیا اداریاں ولوں وی رپورٹ کیتا ڳیا۔ '''Daily Pakistan''' تے '''Express Urdu''' دیاں رپورٹس وچ فارم ہاؤس اُتے تھیوݨ والی تقریب تے شرکاء دا ذکر موجود اے۔<ref>{{cite web |url=https://en.dailypakistan.com.pk/03-Jan-2026/usman-virk-777-draws-thousands-to-sheikhupura-farmhouse-meetup |title=Usman Virk 777 draws thousands to Sheikhupura farmhouse meetup |website=Daily Pakistan}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.express.pk/story/2836121/sheikhupuras-usman-work-777s-tiktok-goes-viral-from-farm-house-2836121 |title=شیخوپورہ دے عثمان ورک 777 دی ٹک ٹاک ویڈیو |website=Express Urdu}}</ref> == حوالہ جات == <references /> 0rp1h6h82ij41bsjlf5chufw6xy25za 0 34218 73138 72721 2026-10-17T13:46:12Z Sraiki 12 73138 wikitext text/x-wiki محمد شہزاد خان [[پاکستان]] دے صوبے خیبر پختونخوا نال تعلق رکھݨ آلے وکیل تے سماجی کارکن ہن۔ انہاں دیاں سرگرمیاں وچ نوجواناں دی رہنمائی، قانونی آگاہی، انسانی حقوق تے ڈیجیٹل مہارتاں دے فروغ دے کم شامل ہن۔<ref>{{Cite web|date=2026-10-10|title=محمد شہزاد خان کی سماجی سرگرمیاں، نوجوانوں کی تربیت اور انسانی حقوق کے لیے کام|url=https://www.aaj.tv/news/30520816|access-date=2026-10-10|website=Aaj TV|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=اقبال|first=عمران|date=2026-10-07|title=نوجوانوں کی تربیت اور انسانی حقوق سے آگاہی، محمد شہزاد خان کی سرگرمیاں زیرِ بحث|url=https://urdu.bolnews.com/pakistan/858229/|access-date=2026-10-10|website=بول نیوز|language=en-US}}</ref> == حوالہ جات == 56y4wzpq1ebyqsh46s5tx2xhaw5nfy7 0 34220 73074 72730 2026-10-17T12:24:30Z Sraiki 12 73074 wikitext text/x-wiki سئیں شاکر شجاع آبادی کوں ملݨ آلے ایوارڈ دی فہرست طویل ہے ، ایوارڈدی مختصر تفصیل ایویں ہے خواجہ فرید ایوارڈ                                           1990ء جھوک ایوارڈ                                                 1996 سرائیکی مجلس ایوارڈ                                  1998ء        جھوک میلہ اسلام آباد                              2002ء                               چولستان ایوارڈ                                             2010ء                                بہاول پور آرٹس کونسل شاعر اعظم ایوارڈ                                         2011ء                                 روزنامہ خبریں بیسٹ پوئیٹ آف ورلڈ ایوارڈ             2012ء                                چولستان ڈویلپمنٹ بہاول پور بیسٹ پوئیٹ آف کنٹری                   2012           ء                     قومی ادبی فورم پھول نگر جھوک ایوارڈ ۔ [[دھریجہ نگر]]                        2014ء        پلاک ایوارڈ                                                   2014ء        فخر پاکستان ایوارڈ                                        2015ء                                شمع بناسپتی ورثہ پاکستان ایوارڈ                                     2017 صدارتی ایوارڈ                                             2007ء                               بدست گورنر خالد مقبول صدارتی ایوارڈ                                              2017ء                                بدست گورنر ملک رفیق رجوانہ صوبائی ایوارڈ                                               2017ء اآرٹ اینڈ کلچر گیلری ایوارڈ                                                                  لاہور                        انہاں ایوارڈ دے علاوہ تقریباً 150ایوارڈ ایجھے ہن جیرھے جو وسیب دے مختلف علاقیں وچ پڑھیے ونڄݨ آلے مشاعریاں تے ثقافتی تقریباں وچ حاصل تھئے۔ تعریفی اسناد ایندے علاوہ ہن ۔ ٻیا اے جو تقاریب پذیرائی ، دستار بندی ، مضمون تے انٹرویو ، اݨ گݨت ہن ۔ == حوالہ == ( شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء ) [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] q39tnuixisa2o6fb9r119ngemdb50wq 0 34221 73078 72731 2026-10-17T12:27:15Z Sraiki 12 73078 wikitext text/x-wiki == موہری اکھر ==                        شاعری دے استاد ݙسیندن جو ہر او شاعر وݙا شاعر ہوندے جیرھا سوکھے تے سادہ لفظیں دے وچ شاعری کرے، اوندی شاعری سب کوں سمجھ آوے تے جو وی سُݨے یا پڑھے او آکھے اے تاں میݙے دل دی ڳالھ اے ، ایہا خوبی شاکر شجاع آبادی دی شاعری وچ ہے۔ شاکر ہر بندے دی ݙکھدی رَڳ تے ہتھ رکھیے تے اوندا دل موہ گھدے ۔ شاکر دی عوامی تے دل پسند شاعری میکوں لکھݨ تے مجبور کیتے۔ میں اے تاں نی آکھدا جو اے کتاب ٻہوں وݙی کتاب اے یا معلومات دا خزانہ ہے ، البتہ میں کوشش کیتی اے جو شاکر بارے ڄاݨ سنڄاݨ کراواں تے پڑھݨ آلئیں کوں علم تھیوے جو اتنا وݙا شاعر کتھاں پیدا تھئے تے کیرھے کیرھے مشکلاں توں لنگھ تے شاعری تے شہرت دے اَسمان تے پُڄے۔                         اونویں تاں اخبار، رسالے ، ریڈیو ، ٹی وی تے سوشل میڈیا شاکر نال بھریا پے، کلام دے نال نال شاکر دی شخصیت تے شاعری بارے ٻہوں کجھ لکھیا ڳے پر اے سب کجھ کتابی صورت ءِچ نی مِلدا۔ ہک کم دی ابتداء کیتی اے ، اساݙے سنگتی ساتھی تے آوݨ آلے لکھاری ایں کم کوں اڳوں ودھیسن ، وݙی تاں کیا کئی وݙیاں کتاباں شاکر شجاع آبادی بارے لکھسن ۔                        وطن دے مشاہیر دی خدمات بارے ݙسݨ تے انہاں دے کارنامیاں کوں اجاگر کرݨ سب توں پہلی ذمے واری ریاست دی ہوندی اے ، ریاست دا کم ہوندے جو او تعلیمی نصاب ءِچ اپݨے ملک دے ہیروز کوں پڑھاوے ، خدمات کوں سامھے گھن آوے ۔ بدقسمتی نال پاکستان دے نصاب ءِچ غیر ملکی شاعریں کوں تاں جاہ ملی اے پَر پاکستانی خاص کر پاکستانی سرائیکی شاعر، بھانویں خواجہ فریدؒ ای کیوں نہ ہووے ۔                        سرائیکی تعلیم بارے اساں لَڑ بھِڑ تے کالجیں تے یونیورسٹیں ءِچ سرائیکی تعلیم شروع کرائی اے ، ہُݨ کجھ نہ کجھ وسیب دے شاعر ادیب سرائیکی نصاب ءِچ آئن، نہ تاں نصف صدی تاں سرائیکی کوں کہیں نیڑے نی لڳݨ ݙتا۔ اڄ شاکر شجاع آبادی تے ایم فل دی سطح تے کم تھئے، پی ایچ ڈی سطح تے کم تھیوے کیونجو شاکر دا مقام پی ایچ ڈی والا ہے۔ ہک ڳالھ اے وی ہے جو سارے ملک دیاں یونیورسٹیاں اڄ وی ہندوستانی شاعریں تے کم کرویندیاں کھڑن، شاکر یاایہو جیہے تے وݙے شاعراں تے کم کیوں نی کرویندیاں؟                        ایں کتاب ءِچ شاکر دی شاعری تے شخصیت دے علاوہ وی کجھ ڳالھیں شامل ہن ۔ اے ڳالھیں شاکر نال گزری وہاݨی دیاں یاداں ہن، ڈھیر وقت اساں کٹھے گزاریے، گزریا ویلھا یاد اَمدے، خواجہ فرید سئیں ایویں تاں نی آکھیا ’’یاد آوم یار دے رَلڑے ، نت پووم کروپ کللڑے‘‘ یاداں سرمایہ ہوندن ، ایں سرمائے کوں ہتھیکا کرݨ وی ضروری ہا۔ کجھ ڳالھیں ادب توں ہٹ تے آون تاں بے ادبی دی پیشگی معافی تھیوے۔                        [[شاکر شجاع آبادی]] دا کلام کہیں سرکاری ادارے دی طرفوں اڄ تئیں شائع نی تھیا۔ ڈھیر سارے ادبی ادارے وفاقی تے صوبائی حکومتیں دے تَلوں کم کریندن ، کروڑاں روپے دے فنڈ ہن ۔ اردو جوہندوستان وچ پیدا تھئی ، دے اُتے قیام پاکستان توں گھن تے اڄ تئیں سب توں زیادہ یعنی کروڑاں ارباں خرچ تھئے۔ سندھی ، بلوچی ، پشتو تے پنجابی دے اپݨے صوبے ہووݨ دی وجہ توں انہاں کوں وی سرپرستی حاصل ریہی، سندھی تاں سب توں زیادہ خوش قسمت ہے کہ ایندا سب کجھ سندھی وچ ہے، پَر سرائیکی محروم کیوں؟                         شاکر دی طرح سرائیکی اڄ تک محروم ہے، جیویں شاکر جسمانی طور تے علیل تے ذہنی طور تے ٻہوں مالا مال ہے ، ایویں سرائیکی وطن وی سوچ دے اعتبار نال ٻہوں زیادہ امیر اے پر اینکوں وی شاکر دی طرح محروم ، پسماندہ تے غریب رکھیا ڳے۔ اپݨی قدامت سَت دریاویں دی سرزمین تے ٻہوں وݙے زرعی سماج دے حوالے نال سرائیکی زبان دا شمار دنیا دی وݙیں زباناں وچ تھیندے۔ سرائیکی دا کمال اے ہے جو ایں شاکر شجاع آبادی ، احمد خان طارق تے خواجہ فریدؒ جیہے وݙے شاعر پیدا کیتے ، شاکر شجاع آباد ، خواجہ فرید تے احمد خان طارق جیہے سینکڑاں شعراء دا کمال اے ہے جو انہاں سرائیکی ماء ٻولی کوں اظہار دا وسیلہ بݨا تے ماء دھرتی دے عظیم پُتر ہووݨ دا ثبوت ݙتے تے سرائیکی کوں امر کر ݙتا۔                        شاکر وݙا شاعر اے ، شاکر دا شمار وی دنیا دے وݙے شاعریں اچ تھیندے، وݙے شاعریں کوں کوں پَر نی ہوندے ، پر انہاں کوں انہاں دا سماج وݙا بݨیندے، شیکسپیئر، ملٹن، ورڈزورتھ، کیٹس، پابلو ، ٹیگور، محمود درویش، لانگسٹن ، برتولٹ ، ولادیمیر، لورکا، گوئٹے، غالب، اقبال ، فیض، جالب بلاشک وݙے ناں ہن تے انہاں وݙی شاعری کیتی ءِ، پَر انہاں کوں وݙا شاعر بݨاوݨ تے عالمگیر حیثیت ݙیواوݨ اچ اتھوں دے سماج تے حکومتاں دا وی ہتھ ہے۔ جیکر اے لوک نصاب دا حصہ نہ ہوندے تاں اڄ شیئت انہاں کوں وی کوئی نہ ڄاݨدا ہووے ہا۔جیکر اساں اپݨے وطن وسیب دے شاعریں دی شاعرانہ عظمت کوں اَسمان تے ݙیکھدوں ول سوال کریندوں جو کیا اساݙے شاعر پاکستانی نصاب دا حصہ ہن تاں جواب نفی اچ ملدے۔                        صوفی شاعریں انسان دوستی دی ڳالھ کیتی ءِ، رومی ، جامی ، شیرازی، بابا فرید، بلھے شاہ، کبیر داس، حلاج ، امیر خسرو، بھٹائی، سچل سرمست ، خواجہ فرید ، رحمان بابا، مست توکلی، میاں محمد بخش، خوشحال خٹک، سلطان باہو،غرض سارے صوفی شاعریں تصوف، معرفت تے انسانی حق حقوق دی ڳالھ کیتی ءِ، شاکر دی شاعری وچ وی ایہے رمزاں ملدن۔ نہ صرف شاکر بلکہ سرائیکی دے سارے وݙے شاعریں کوں نصاب دا حصہ بݨݨا چہیدے ،میں ݙینھ رات لکھداں تے سینکڑاں کتاباں شائع کرݨ دا وݙا مقصد ایہو ہے۔                        اے کتاب ٻہوں پہلے آوے ہا پر ڈھیر دیر تھی ڳی اے ، دیر اچ میݙی وسلائی وی ہے ،پَر رُودھے مار ڳن، میکوں پک اے جو کتاب دے آوݨ نال پڑھݨ آلئیں دے نال نال ریسرچ سکالریں دیاں ضرورتاں پوریاں تھیسن۔ ڈھیر سارے لوک تے طالب علم شاکر دی گزری وہاݨی بارے پُچھدے ہن ، کتاب منگدن پر کتاب نہ ملدی ہئی۔ کجھ سال پہلے اکادمی ادبیات دے چیئرمین ڈاکٹر یوسف خشک سئیں جھوک ملتان آئے تاں میں انہاں دی توجہ مبذول کرائی جو اکادمی ادبیات سرائیکی دے سوا سب دیاں کتاباں شائع کیتن تُساں توجہ کرو، کم از کم سرائیکی مشہورشاعریں دیاں کتاباں چھاپ ݙیو ، انہاں وعدہ کیتا پر تبدیل تھی ڳے۔                        پہلے جو کجھ تھیئے ، پچھلی ڳال ویندی کروں، اڄ دی ڳال کروں اساں ادارہ جھوک دی طرفوں اللہ کوں یاد کر تے کم شروع کیتا تاں اڄ سینکڑاں کتاباں تے ہزاراں سرائیکی مضامین قوم کوں ݙتن ، سرائیکی اخبار وی شائع کیتے ، اے سب کجھ سرائیکی وسطے ہے، سب کوں سرائیکی دا کم کرݨ دا وی آکھدوں۔ امید اے جو آوݨ آلے وقتیں ءِچ سرائیکی تے سرائیکی مشاہیر بارے ٻہوں کجھ لکھیا ویسے۔ میݙا دل کریندے جو شاکر بارے وݙی کتاب لکھاں ، سارے وݙے لکھاریں بارے لکھاں ، دل کریندے سرائیکی انسائیکلوپیڈیا لکھاں پَر کیا کیا لکھاں ؟’’ہک جند تے سول ہزار‘‘ آلا لیکھابنڑیا کھڑے، ہرمحاذ تے وطن وسیب دا کم کرݨا پمدے ، ہر محاذ تے جنگ لڑنی پمدی اے، سرائیکی ادب دے نال سرائیکی صحافت وی ہے، سیاست دے میدان وچ وطن دشمنیں نال جنگ کریندے امدوں، سچ تے ہِییسے، فائدہ تھے سرائیکی دشمنیں کوں او سبق ݙتن جو ڄئیں کوں ݙس ݙیسن۔ دشمنیں دی دشمنی دا کوئی ݙر بھئو کئینی، اپݨیں دا ارمان لڳدے لیکن اساں سرائیکستان دی منزل دا پندھ کھوٹا نہ تھیوݨ ݙیسوں۔ جیویں جو پہلے آکھیے سئیں شاکر شجاع آبادی بارے اے کتاب کجھ یاداں ، کجھ ڄاݨ سنڄاݨ تے کجھ معلومات تے مشتمل اے ، فقیر دا اکھا پھُلا یا دال ساڳ قبول کریسو کیوں جو کجھ یاداں کٹھیاں کر ݙتن، شاکر بارے آئندہ جامع کتاب آئوسے، تُساں چنڳیاں صلاحئیں ݙیسوتاں احسان مند رہساں ۔ ظہور دھریجہ جھوک سرائیکی ملتان [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] g1qnqhk02diq2xdqtxz0znxd77526uu 0 34223 73080 72733 2026-10-17T12:28:24Z Sraiki 12 73080 wikitext text/x-wiki جݙاں پایم ڄاکر جھولی کر ویݨ ݙتی ماء لولی                        خواجہ فرید ؒدا اے شعر [[شاکر شجاع آبادی]] دے حیاتی دے حالات دی ترجمانی کریندے، کیوں جو انہاں دی حیاتی دا سارا حال حویلہ ایں شعر دے اندروں ٻاہروں رہندے ۔ حیاتی دا حال اے ہے جو شاکر شجاع آبادی مولوی اللہ یار دے گھر پہلی جنوری 1955ء کوں پیدا تھیے۔ محمد شریف ناں رکھیا ڳیا، کجھ ݙینھ بعد بیمار تھی ڳے ، دعا ، دوا تے دارو ، سب کجھ کیتا ڳیا پر آرام نہ آیا۔ سرائیکی وسیب دا رواج اے ہے جو ٻال بیمار تھیوے تے خیر نہ آوے تاں آکھدن ایندا ناں وٹائو ، ناں بارا ہے ۔ محمد شریف توں ناں وٹا تے محمد شفیع رکھیا ڳیا۔ مورکہ بخار شاکر کوں شروع لاء توں اپاہج تے لاغر کر ݙتا، پہلے وقت ءِچ مورکے کوں وݙا تپ یا وݙا کوسہ اکھیندے ہن ، اڄ اینکوں پولیو دا ناں ݙتا ویندے۔ حیاتی دے اَٹھ سال شاکر شجاع آبادی کھٹ تے ریہے۔ اَٹھ سال بعد ہولے ہولے معذوری دی حالت اچ ٹُرݨ پھرݨ شروع کیتا۔ مسیت ءِچ ابتدائی تعلیم معذوری دی حالت وچ تھئی،بعد اچ سکول ونڄݨ شروع کیتا۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 9apkjkjxtiqcyo9ulqodqd3av7v94ia 0 34224 73079 72734 2026-10-17T12:27:50Z Sraiki 12 73079 wikitext text/x-wiki                         شاکر شجاع آبادی دے شجرے دی ترتیب ایں طرح ہے ۔ محمد شفیع المعروف شاکر شجاع آبادی ولد مولوی اللہ یار ولد مولوی کریم بخش ولد مولوی اللہ وسایا ولد حافظ اللہ رکھیا ولد غلام حسین ولد الیاس خان سیال ولد مدان خان سیال ولد دادن خان سیال۔ == حوالہ == [[شاکر شجاع آبادی]]. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 5f7nxodeiuq284sfonwtn6ounb3pfod 0 34225 73081 72735 2026-10-17T12:28:55Z Sraiki 12 73081 wikitext text/x-wiki                         شاکر شجاع آبادی دا سیال قبیلہ جھنگ توں ہجرت کرتے [[ضلع ملتان]] دی تحصیل لودھراں دے موضع شیر پور حویلی آ تے آباد تھیا۔ اے لوک محنت کش تے کاشتکار ہن ۔ اپݨی محنت نال انہاں ہجرت دے داغ دھو ݙتے تے وسیب ءِچ ناں بݨایا۔ وقت دے نال نال امیری ، غریبی انہاں لوکاں سب کجھ ݙٹھا۔ شاکر شجاع آبادی دے ابا سئیں مولوی اللہ یار نیک صفت انسان ہن تے تدریس دے شعبے نال وابستہ ہن ، ٻال پڑھاوݨ دے نال نال کاشت کاری وی کریندے ہن ۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 93sdi2ut7j0yhwx9bw0i7s70y9rdale 0 34226 73149 72736 2026-10-17T14:00:27Z Sraiki 12 73149 wikitext text/x-wiki                        [[شاکر شجاع آبادی]] دے بابامولوی اللہ یار دے چھی پُتر تے ݙودِھیریں ہن ۔ پُتریں وچوں محمد اکرم ، محمد اعظم ، محمد احسن ، محمد اسلم ، محمد سعید تے محمد شفیع (شاکر شجاع آباد) تے دھیاں وچ سکینہ مائی تے غلام زہرہ ہن۔ شاکر شجاع آبادی دے بابا سئیں غریب تے سفید پوش ہن ، اولاد دی کثرت تے گھر اچ غربت چیل بھن ݙیندی اے، شاکر شجاع آبادی دی بیماری دے نال نال شاکر دی اماں وی بیمار راہندے ہن۔ شاکر شجاع آبادی شروع دے حساس ہن ، انہاں توں بابے دی غریبی ، ماء دی بیماری نہ ݙٹھی ویندی ہئی ، متھاجی دے باوجود محنت مزدوری آلے پاسے لڳ ڳے۔ پہلے سبزی ویچݨ دا کم شروع کیتا ۔ کریانہ تے لسی فالودے دا کم وی کیتا ، انڈے وی ویچیے، جتنا تھی سڳیا ماء دے علاج تے پیسہ خرچ کریندے ریہے پر ماء کوں خیر نہ آئی تے اماں اللہ کوں پیاری تھی ڳئی ۔ ماء تاں پیغمبر دی وی ماء ہوندی اے ، ماء دے مرݨ تے حضرت موسیٰ کوں وی سنبھل تے آوݨ دا آکھیا ڳیا۔ ماء دے مرݨ تے شاکر دے ݙکھ ودھ ڳئے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] hlay7wlprlblrlg05eietd6xibsk3ea 0 34227 73063 72737 2026-10-17T12:12:58Z Sraiki 12 73063 wikitext text/x-wiki                        شاکر شجاع آبادی ݙسیندن جو جلال پور پیر والا دے علاقے غازی پور دے نال وستی بیلھی شریف ہے، اُتھاں میݙا مُلیر حافظ عبدالعزیز نیک سیرت استاد ہا، انہاں میکوں قرآن مجید پڑھایا، میں بیلھی شریف تے اپݨے استاد کوں کݙاہیں نی بھُل سڳدا۔ اے ڳالہیں [[شاکر شجاع آبادی]] ݙسیندے ہوئے ݙسیا جو میکوں پڑھݨ دا شوق ہا، میں چہندا ہم اردو دے نال انگریزی ، عربی ، فارسی تے ماء ٻولی پڑھاں پڑھاں۔ انگریزی ، سرائیکی دا تاںسکول ءِچ ناں نشان نہ ہا، البتہ عربی ، فارسی مدرسیں ءِچ پڑھائی ویندی ہئی۔ میݙے باباسئیں میݙی بُعا تے پُتر حافظ غلام حسین سکنہ قریشی آلا کول بھیڄا، میں اُتھاں فارسی پڑھدا ہم ، تعلیم دے دوران میݙی بُعا میکوں ݙاڈھا پیار کریندی ہئی، او ویلھے نی وِسردے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] j83fsgts3y5atsxuh41j77rfi9lgk5h 0 34228 73158 72738 2026-10-17T14:06:03Z Sraiki 12 73158 wikitext text/x-wiki                         جھوک ءِچ ٻیٹھے ہاسے ، شاکر سئیں [[شاکر شجاع آبادی]] دی ہک وستی مٹھو دا حال ݙیندے ٻیٹھے ہن جو میں پرائمری سکول وستی مٹھو پڑھݨ ڳیم ، استاد غلام حیدر لنگاہ ٻہوں پیار کیتا۔ ماسٹر کریم بخش نون طنز کر تے آکھیا ’’ووئے بھولوں آ، توں پڑھسیں‘‘ میں ولدا ݙتا جیا سئیں ۔ ٻے چھوہر کوں کریم بخش نون صاحب آکھیا ونڄ قاعدہ چا آ، او قاعدہ چا آیا، استاد آکھیا الف ب سݨا۔ میں پورا قاعدہ پڑھ چھوڑیا ، میں پہلی توں پڑھائی شروع کیتی ، پہلی توں مانیٹر بݨا ݙتا ڳیاتے وستی مٹھو ءِچ میں پنجویں تک مانیٹر رہ ڳیاں۔ شاکر سئیں ݙسیندن ڈھیر استاد میکوں ذہانت دی داد ݙیندے ہن تے چند ہک سڑدے وی ہن ، اللہ انہاں تے وی رحمت کرے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] lnv59nq8cf6qc4g73glank11vvm969d 0 34229 73060 72739 2026-10-17T12:09:26Z Sraiki 12 73060 wikitext text/x-wiki                         شاکر شجاع آبادی اپݨی شاعری ءِچ اپݨا جاہ ٹکاݨہ ہک ݙوہڑے دی شکل ءِچ ݙسیے۔ دل منگ پووی تاں لنگھ آویں ، میݙے گھر دا سوکھا راہ اے ہاں واسی ݙکھ دے صوبے دا ، ضلع غم تحصیل جفا اے ݙو میل فراق دے موضعے توں ہک ہنجواں دا دریا جݙاں شاکر پَرلھی مَݨ ٹپسیں اڳوں سامݨے میݙی جاہ اے                        شاکر شجاع آبادی راجہ رام راہندن، اے پراݨا قصبہ تحصیل شجاع آباد اچ اَمدے، پہلے ریلوے اسٹیشن دا ناں وی راجہ رام ہئی ، بعد اچ اینکوں وٹا تے ایندا ناں ظریف شہید رکھیا ڳیا۔ راجہ رام دی تاریخ اے ہے جو اتھاں راجہ رام دے ناں دا ہک ہندو جاگیردار راہندا ہئی ، اوندے ناں تے ایں قصبے دا ناں رکھیا ڳیا۔ 1965ء دی جنگ اچ محمد ظریف ولد ممتاز علی خان چونڈا دے مقام تے دشمن نال لڑدیں ہوئیں شہید تھیا، اوں ویلے محمد ظریف دی عمر 24 سال ہئی ۔ حکومت پاکستان دی طرفوں شہید دے ناں تے راجہ رام دا ناں ظریف شہید رکھیا ڳیا۔                        شاکر سئیں جیرھے محلے اچ راہندن اوندا ناں محلہ شاکر آباد ہے۔ شاکر شجاع آبادی دی خدمات دے اعتراف ءِچ ڈپٹی کمشنر عامر کریم خاں انہاں دے گھر دے ٻوہے تے سنگ مر مر دی تختی لوائی۔ تختی دی تحریر اے ہے                        ’’ [[شاکر شجاع آبادی]] ۔ پیدائش 1955ء ۔ سرائیکی زبان کے قادر الکلام شاعر جنہوں نے سرائیکی شاعری کو ایک منفرد اسلوب اور لب و لہجہ عطاء کیا ، یہ تختی ان کی ادبی خدمات کے اعتراف میں ان کی رہائش گاہ پر نصب کی گئی ‘‘۔ منجانب :عامر کریم خان ، ڈپٹی کمشنر ملتان۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 181d0s645ib4bpuw3frdns7xwu6qlq7 0 34230 73090 72740 2026-10-17T13:15:03Z Sraiki 12 73090 wikitext text/x-wiki                         ہر بندے کوں اپݨے وطن وسیب نال محبت ہوندی اے، [[شاکر شجاع آبادی]] کوں وی اپݨی سکونتی تحصیل شجاع آباد نال محبت اے ، ایں واسطے خود کوں شاکر شجاع آبادی لکھدن۔ شجاع آباد دی ملتان دا مضافاتی علاقہ ہووݨ دی وجہ نال ہمیشہ خاص اہمیت رہ ڳی اے ۔ ایندا پراݨا ناں تلکوٹ ہا، بعد اچ نواب مظفر خان دے والد شجاع خان دے ناں تے ایندا ناں شجاع دا کوٹ تھی ڳیا۔ نواب شجاع خان ملتان دا گورنر بݨیا تاں ایندا ناں شجاع آباد تھی ڳیا۔ تاریخی طور تے ݙسیا ویندے جو ایں شہر دی بنیاد 1762ء اچ رکھی ڳئی۔ 1772ء اچ شہر دی دیوار بݨائی ڳئی جیرھی جو 1775ء اچ مکمل تھئی ۔ ایں شہر دے چار بازار ہن ، جو کہ ملتانی بازار، رشید شاہ بازار، ریل بازار تے چوطاقہ بازار دے نانویں نال مشہور ہن ۔ سکھا فوج ملتان تے مسلسل حملے کریندی رہ ڳئی ، نواب مظفر خان دفاع کریندے رہ ڳئے۔ 17 حملے تھیے، انہاں حملیں دے دوران شجاع آباد ملتان دا دفاعی مرکز رہ ڳیا۔ شجاع آباد دا قلعہ اڄ وی تاریخی حیثیت رکھیندے، پَر ہر حکومت دی کوئی توجہ کائنی۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء rj4dsodbplgskrfe61t8doopi4qkhxh 0 34233 73061 72743 2026-10-17T12:11:03Z Sraiki 12 73061 wikitext text/x-wiki == درد لا دوا ملیے ==                        [[شاکر شجاع آبادی]] دی بیماری بارے ڈھیر لوک سوال کریندن جو کیا ایں بیماری دا علاج کوئی کائنی ، سب کوں ݙسیندے سے جو اللہ سئیں ہر بیماری دا علاج پیدا کیتے ، شاکر شجاع آبادی دے علاج واسطے ڈاکٹریں ݙسیا جو امریکا وچ علاج ہے۔اساںٻہوں مطالبے کیتے جو تُساں صحت مند وزیریں ، مشیریں تے اسمبلی دے ممبریں کوں علاج واسطے بھیڄ ݙیندو، شاکر شجاع آبادی کوں علاج واسطے امریکا یا برطانیہ بھیڄو پر جیویں حسین گوہر آکھئے ’’غریب بھانویں حسین ہووے ،غریب دی ڳال کون سݨدے‘‘                        شاکر شجاع آبادی جݙاں وی جھوک دے دفتر آون ہا ڈرائیور تے شاگرد نال ہوندے ہن ، نذیر شجاع آبادی تے ٻئے شاگرد شاکر شجاع آبادی کوں مروڑے ݙیندے ہن، شاکر کوں جسم اچ ٻہوں درد ہوندا ہئی، درد توں اوندا بُت تُرٹدا ہئی ، میں بھڄ تے درد آلیاں گولیاں منگواواں ہا، پَر آرام نہ اَمدا ہئی۔ درد تاں لا دوا ہئی ، درد لحظہ پہر یا مہینے ݙو مہینے آلا وی نہ ہئی ،او تاں پہلے ݙینھ توں گھن تے ہُݨ تک یک لس کھڑے ۔ شاگرد ہووے یا کوئی ہووے ، ہر کوئی تھک وی ویندے ، سچی ڳالھ تاں اے ہے جو بیماری تاں کیا شاکر دی ساری حیاتی وڳڑیے دھاڳے وانگوں ہے، ایہو جیہے موقعے تے شاکر خود آپ ݙسائے میݙی زندگی وڳڑیا دھاڳہ ہے اینکوں تݨدا وݨدا کوئی نی میݙے ٹوٹے کر سٹ ݙیندن اَتے ڳنڑدا ڳنڑدا کوئی نی میاں ہر کوئی چݨدے کلیاں کوں ڈٹھے پھُل کوں چݨدا کوئی نی ہُݨ بس کر شاکرؔ رووݨ دی تیݙی دھاڑ کوں سݨدا کوئی نی                        شاکر شجاع آبادی دی ساری حیاتی ݙکھیں دی داستان ہے، شاکر شجاع آبادی اپݨا ٻلپݨ تے اپݨی جوانی بیماری نال گزاری اے، اونکوں پتہ کئینی جو جوانی کیا ہوندی اے، جوانی دی ترنگ کیا ہوندی اے، سنگتاں کیا ہوندن، اوں آپ تاں آکھیے ’’ حیاتی ݙتے درد ݙیپے دے وانگوں تے سنگت وی گزری کلہیپے دے وانگوں ۔ ٻڈھیپا تاں آخر ٻڈھیپا ہے شاکر ، جوانی وی گزری ٻڈھیپے دے وانگوں‘‘۔سچ پُچھو تاں شاکر شجاع آبادی اپݨی شاعری اچ اتنے ݙکھ بیان کیتن جو جیرھا بندہ سݨدے او آکھدے اے تاں میݙے اپݨے دل دی ڳال اے ۔شاکر شجاع آبادی ہک دلیر انسان وی ہے ، اوں ݙکھے دا مقابلہ کیتے پَر انہاں دے سامھے ہار نی مَنی ، اپݨے ݙکھ آپ اپݨے مونڈھے تے چائن، اپݨی حیاتی کوں آپ کنڈ پِچھوں لڑکائے، ہک کیفیت تے ہک رمز کوں بیان کریندیں ہوئیں شاکر اے ڳالھ وی کیتی اے جو کوئی تاں میکوں آکھے جو تھک پیا ہوسیں میاں آرام کر ۔ اے سارا بیان تے ماجرا کوئی چھوٹی موٹی ڳال نی ، کوئی وݙا بندا ہی ایہو جیہے ݙکھ تے صدمے برداشت وی کریندے تے ول اپݨے آپ نال مخاطب تھی تے آکھدے زندگی ہک ٻوجھ ہے بس چئی وداں چَوّدی نی پر کنڈ پِچھوں لڑکائی وداں اجھو مُکدے پندھ گھر نزدیک ہے تھکے بُت کوں ایہو لارا لئی وداں تھک پیا ہوسیں میاں آرام کر ہیں صدا کہیں دی تے کن کڑکئی وداں == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 9726rihwplj12jarl6hcfmg1o8nd48k 0 34234 73077 72744 2026-10-17T12:26:42Z Sraiki 12 73077 wikitext text/x-wiki                         [[شاکر شجاع آبادی]] دے مشاغل وچ علم و ادب تے کھیݙیں نال دلچسپی شامل ہے، چنڳی شاعری تے چنڳی موسیقی سݨݨ پسند کریندن، ٹی وی سکرین تے کھیݙاں دلچسپی نال ݙیکھدن، ریسلنگ ، کوݙی تے ہاکی انہاں کوں ٻہوں پسند ہے ، کرکٹ تے دیسی کشتی شوق نال ݙیکھدن،ہک ہک کر تے کھیݙیں دا ناں چیندن، نوں تریݨ، ٻارہاں تریݨ دپھلیاں دا وی ناں گھندن، آکھدن لݙو دیاں ساریاں رانداں ڄاݨداں، البتہ سپ آلی تاش تاں میں آپ شاکر نال کھیݙیاں ، دھریجہ نگر دی ہک شادی تے تاش دے پڑ تے اساکوں ترائے چار لواں ݙتیاں۔ شاکر کہیں زمانے وچ سینما تے فلماں ݙیکھݨ وی ویندے ہن ۔ سرائیکی ثقافت نال ٻہوں پیار ہے، وطن وسیب دے میلے ٹھیلے، عرس تے شادی تے جھمر تاڑی دے پروگرام شوق نال ݙیکھدن۔ دریاویں وچوں ستلج ، دھرتی اچوں روہی، رنگیں اچوں غلابی رنگ ، خوشبو اچوں چنبیلی دی خوشبو پسند ہے۔ گلوکاریں اچوں منصور ملنگی ، راڳ دی وچوں سورٹھ تے جوڳ ۔ سیاستدانیں وچوں ذوالفقار علی بھٹو، کتابیں وچوں قرآن مجید۔ پُھلیں اچوں غلاب، ویس اچوں شلوار قمیض، خوراک اچوں نمکین تے سادہ غذا پسند ہے۔  == سفید لباس پسند اے ! ==                        ’’لانچا جھنگ دا تے کھُسہ ملتانی ‘‘اے ڳاوݨ تُساں اساں ݙاڈھی چاہ نال سُݨدوں ، ٻیااے جو سرائیکی دی اکھاݨ اے ’’جیجھا دیس اوجھا ویس‘‘ ۔ سئیں شاکر شجاع آبادی کوں لباس ءِچ چٹا رنگ پسند اے ، ہک ویلے چولا تے منجھلا ہوندا ہا، ہُݨ شلوار قمیض استعمال کریندن ، سِر تے پڳ انہاں کوں ݙاڈھی پسند اے پر پڳ ٻدھاوݨ مسئلہ ہے کیوں جو آپ نی ٻدھ سڳدے ۔ ایں سانگے سِر تے ٹوپی تے ڳل ءِچ سرائیکی اجرک ہوندی اے ۔ جݙاں سرائیکی اجرک نہ آئی ہئی تاں اوں ویلے ڳل وچ فریدی رومال یا ول سندھی اجرک استعمال کریندے ہن ۔ چٹے رنگ دی شلوار قمیض دے بعد شاکر کوں ہلکے نیلے اسمانی رنگ دا سوٹ وی پسند اے ، مشدی وی ٻدھیندن۔ بُت ولھیٹݨ سانگے کالی کمل لونکار تے شال پیندن، او آکھدن مشدی بلوچی کمبل اے ، اے سب کچھ ملتان بݨدے ، اساݙی ثقافت دا حصہ ہن ، دکانداریں اپݨی دکانداری سانگے ٻے ٻے ناں ݙے ݙتن۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 78xhjx6cbwdol0sp1ch66mc69nt2hqf 0 34238 73085 72748 2026-10-17T12:32:13Z Sraiki 12 73085 wikitext text/x-wiki                         شاکر کوں دیسی کھیݙاں پسند ءِن او آکھدن دیسی کھیݙیں وچوں نکے لا آلیاں کھیݙاں نی بھُلدیاں، ٻالیں آلیاں کھیݙاں یاد اَمدن تاں دل ءِچوں آواز امدی اے ’’کیݙا چنڳا ہا نکے ٻال ودے رہوں ہا‘‘ ۔ دیسی کھیݙاں کوݙی ، کشتی پسند اے ، ملھ رحیم یار خاں تے سندھ آلے پاسے کھیݙدن ، قومی کھیݙیں ءِچ ہاکی ݙاڈھی پسند اے ، بہاولپور دے کھݙکار سمیع اللہ تے کلیم اللہ سنواں کہیں نی تھیوݨا،ہاکی نال وانجھ کر تے کرکٹ گھن آئن ، ہُݨ کرکٹ ݙیکھدوں ، اپݨے دور ءِچ انضمام الحق متاثر کیتے۔ == حوالہ == [[شاکر شجاع آبادی]]. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] blfjtdxwt8eort7fgy77w2pphjj5853 0 34239 73056 72749 2026-10-17T12:05:54Z Sraiki 12 73056 wikitext text/x-wiki                         کجھ لوک آکھدن جو فلاں شاعر آفاقی شاعر ہے، کجھ دے بارے اے وی آکھیا ویندے جو فلاں پیدائشی شاعر ہے، [[شاکر شجاع آبادی]] اپݨے بارے کوئی ایہو جیہی ڳالھ نی آکھی البتہ سچی ڳال اے ہے جو ݙکھیں شاکر کوں شاعر بݨا ݙتے۔ شاکر دی شاعری دے آغاز بارے ݙسیا ویندے جو 1980ء دے عشرے وچ انہاں دی شاعری دا آغاز تھی ڳیا ہئی جو کہ سرائیکی وطن وسیب تے سرائیکی زبان و ادب واسطے بہترین ثابت تھیا۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 17jpwboho9q2bitzbbl8700wmzk9e7k 0 34243 73110 72753 2026-10-17T13:29:00Z Sraiki 12 73110 wikitext text/x-wiki                         عالمی شہرت یافتہ شاعراوکوں نی آکھیا ویندا جو عالمی مشاعریں وچ شریک تھیندا ہووے ۔ عالمی شہرت یافتہ شاعر او ہوندے جئیں کوں سارا جڳ جہان ڄاݨدا ہووے ، اوندا کلام سݨدا ہووے تے پسند وی کریندا ہووے۔ شاکر شجاع آبادی کوں دنیا دے ڈھیر سارے ملکیں اچوں مشاعریں دے دعوت نامے ملیے پر علالت دی وجہ توں نہ ونڄ سڳیے۔ شاکر آکھیے جو کہیں ٻئے ملک میݙے علاج دا انتظام تھیوے تاں علاج واسطے تاں ونڄ سڳداں پَر مشاعریں واسطے ہمت کائنی۔ہک ڳالھ دا ذکر ضروری اے جو [[شاکر شجاع آبادی]] 1991ء وچ بہاول پور دے ہک عالمی مشاعرے اچ شرکت کیتی ، ایں مشاعرے دے وچ ملک بھر توں وݙے وݙے اردو دے شاعر آئے ہوئے ہن ، کجھ شاعر ٻاہروں وی آئے ہن پَر شاکر شجاع آبادی اُتھاں پڑھیا ، آل آئوٹ تھی ڳے تے ہر پاسوں ، شاکر شاکر دی آواز آئی۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 152lbecohokifi4k1vingozbx2qekwr 0 34244 73073 72754 2026-10-17T12:23:38Z Sraiki 12 73073 wikitext text/x-wiki                         وݙے آدمی دا ہر پل تے ہر عمل تاریخ دا حصہ ہوندے ، شاکر شجاع آبادی ݙسیندن جو ݙاہ بارہاں سال میں مشاعرے آپ پڑھدا ہم ، اڑ اڑ تے اوکھا سوکھا الا گھندا ہم، لوک سمجھ ویندے ہن تے داد ݙیندے ہن ۔ شاکر شجاع آبادی علالت دی وجہ توں  رُک رُک تے اَلیندے ہن ، ڳالھ پوری سمجھ نہ اَمدی ، البتہ گھر دے بندے کجھ سمجھ گھندن، پہلے کجھ حالت بہتر ہئی، تھوڑی تھوڑی ڳالھ سمجھ آ ویندی ہئی ، پَر 1994ء دے بعد [[شاکر شجاع آبادی]] تے بیماری دا ٻیا حملہ تھیا ، فالج دی وجہ توں ڈھیر علیل تھی ڳے، مشاعریں دے وچ ترجمان دی ضرورت پیش اَمدی ہئی۔ انہاں دی ترجمانی کرݨ آلے وݙے لوکیں وچ امان اللہ ارشد ، سعید خاور، پرسوز بخاری، دلنور نور پوری ، شاکر مہروی، اشرف خان ، مشتاق سبقت، امجد بلوچ، غیور بخاری ، حاجی حسن لوتھڑ، دلذیب شجاع آبادی ، نذر فرید بودلہ کریندے رہ ڳن تے ہُݨ شاکر شجاع آبادی دے پُتر نوید شاکر تے ولید شاکر ترجمانی کریندے راہندن۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] sshy3p35zkvg736suop8h0rj0e2tjpt 0 34245 73070 72755 2026-10-17T12:18:40Z Sraiki 12 73070 wikitext text/x-wiki                         [[شاکر شجاع آبادی]] دی شاعری دا آغاز1986ء توں تھیا ، او آپ لکھدن جو میں پہلا ݙوہڑہ لکھیا پر میکوں قافیہ ردیف دا علم نہ ہا، جیویں آکھدن شاعری کیتی نی ویندی ، ’’تھی ویندی اے ‘‘ ایویں ݙوہڑہ وی تھی ڳیا، پر لوکاں پسند کیتا تاں حوصلہ تھی ڳیا جو میں شاکر کر سڳداں ۔ پہلی غزل ’’درداں دا چھا ڳے بدل ہولے ہولے، اٹھی چھیڑ شاکر غزل ہولے ہولے‘‘آئی تاں ہر پاسوں واہ واہ تھئی ۔ شاکر اے وی ݙسیندے جو شاعری ءِچ ہولے ہولے ناں تھیوݨ پیا تاں سارے ٹھردے ہن ، پر میݙے شریک سڑدے ہن تے میݙے خلاف ڳالہیں کریندے ہن جو اے لولہا لنگڑا ، ٹنڈا منڈا تے گونگا ٻاتا وی شاعر بݨسے، ول شاعری دے درداں دا بدل ہولے ہولے ایجھا چھایا شریک سڑ تے کولے تھی ڳے تے جگ جہان مونہہ اچ اگنلی پاتی ٻیٹھا ہا۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] nfm6rbpdn87f8jox60us0x7j23l3ihd 0 34246 73065 72756 2026-10-17T12:14:24Z Sraiki 12 73065 wikitext text/x-wiki [[شاکر شجاع آبادی]] کوں سرائیکی غزل دا بادشاہ آکھیا ویندے ، شاکر غزل اچ صرف محبوب دی تعریف نی لکھی بلکہ حیاتی دے سارے رنگ ورتن، شاکر غزل کوں صرف ہرنی یا عورت نال ڳال مہاڑ تک محدود نی رکھیا بلکہ کھریاں کھریاں وی سݨائن۔ آکھیا ویندے جو غزل فارسی توں اردو تے ٻئے زباناں وچ آئی ہے پر اے وی تاں ہے جو اردو کل دی زبان ہے، جݙاں جو سرائیکی ہزاراں سالاں توں ہے، غزل وچ شاکر شجاع آبادی جتھاں ہجر وصال ، عاشق معشوق تے وچھوڑے دی ڳال کیتی ، انسانی مسائل دا ذکر کر تے خود کو منفرد بݨائے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] okxc97078osabj0anvnp58tgs5blqno 0 34247 73072 72757 2026-10-17T12:23:07Z Sraiki 12 73072 wikitext text/x-wiki [[شاکر شجاع آبادی]] کجھ کافیاں وی لکھئن جنہاں کوں گلوکار حضرات گیت دا ناں ݙے ݙیندن ، کافی کوں صوفی صنف وی آکھیا ویندے ، سرائیکی کافیاں خواجہ فریدؒ ، سچل سرمتؒ، بابا بلھے شاہؒ ، شاہ حسین ، شاہ عبداللطیف بھٹائیؒ وی لکھئن ۔ شاکر شجاع آبادی کافیاں زیادہ تاں نی لکھیاں پر جو لکھیئے شاندار لکھئے ۔ ہک ڳال اے وی ہے کہ صوفی شاعر غزل ، گیت ، نظم ، اونکوں وی کافی دا ناں ݙیندے رہ ڳن، جیویں جو دیوان فرید وچ ہر صنف کوں کافی دا ناں ݙتا ڳے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] adgbfe0fy5vo12by24e429985xyqzo4 0 34248 73066 72758 2026-10-17T12:15:27Z Sraiki 12 73066 wikitext text/x-wiki شاکر شجاع آبادی آزاد نظم تاں کائنی لکھی پر انہاں دے ڈھیر سارے غزلیں دا انداز منظوم نظم والا ہے ، پروفیسر [[شوکت مغل]] اپݨی کتاب پچھیرا وچ صدیاں پراݨی شاعری سندیس راسک توں وی اوں دور دیاں نظماں قرار ݙتے ، آوݨ آلے وقت اچ شعراء کرام جݙاں شاکر شجاع آبادی دی شاعری دا ویورا کریسن تاں شاکر دی شاعری دے سارے اصناف سخن کھل تے سامݨے آ ویسن۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 2gzr2qyazwoyw6dq8f7e0s7cajowyhs 0 34249 73062 72759 2026-10-17T12:12:23Z Sraiki 12 73062 wikitext text/x-wiki شاکر دی ساری شاعری نویں شاعری ہے، شاعری دے وچ نویں خیالات تے نویں نظریات کوں جاہ ݙتی ڳی ہے ، ویسے ہر دور وچ شاعری اپݨے وقت دی نویں شاعری ہوندی ہے ، وقت گزرݨ دے نال او قدیم شاعری دا روپ اختیار کر ویندی ہے پر کجھ کلام ایجھے ہوندن جو او ہر ویلھے نویں رہ ویندن، [[شاکر شجاع آبادی]] دی شاعری وی ایجھی شاعری ہے جو ہمیش نویں نکور اکھیسے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] cs0a775rgoasug0l1srixehhp04v838 0 34250 73067 72760 2026-10-17T12:16:21Z Sraiki 12 73067 wikitext text/x-wiki                         تساں سݨ تے حیران تھیسو جو [[شاکر شجاع آبادی]] مزاحمتی تے انقلابی شاعری وی ٻہوں لکھی ہے ، کلام شاکر اچ ڈھیر ساریاں مزاحمتی نظماں موجود ہن پر سرائیکی صوبے دے حوالے نال ڈحیر سارے سرائیکی انقلابی نظماں تے ترانے نی ملدے ، اساں خود سرائیکی جسلیں وچ شاکر دے نغمے تے ترانے سݨدے ہاسے ، او کتابیں اچ نی آ سڳئے انہاں کوں ڳول تے سرائیکی ادب د احصہ بݨاوݨ دی ضرورت ہے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] t1q41lzwe3cvjdvd65e5ono7swi6k0u 0 34251 73084 72761 2026-10-17T12:31:35Z Sraiki 12 73084 wikitext text/x-wiki                         شاکر شجاع آبادی دے ڄمݨ دی جاہ ٹبے آلا کھوہ موضع شیر پور لودھراں ہے، علاقے دے مہاندرے تے معتبر آدمی ملک الطاف جو قانون دان ہن [[شاکر شجاع آبادی]] کوں آکھئے جو میں ہک ایکڑ زمین ناں کرݙینداں تُساں اپݨی جنم بھومی شیر پور سکونت اختیار کرو تے اپݨے ناں دے نال شاکر شجاع آبادی دی بجائے شاکر شیر پوری لکھو۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] ijh289eaw09zgqh4u3scbu5a4r9gdqv 0 34252 73071 72762 2026-10-17T12:19:17Z Sraiki 12 73071 wikitext text/x-wiki                         میکوں ایں ڳالھ دا عزاز حاصل ہے جو میں جاوید چوہدری دی بجائے [[شاکر شجاع آبادی]] کوں اسلامیہ یونیورسٹی دی طرفوں ڈاکٹریٹ دی ڈگری ݙیوائی ، واقعہ اے ہے جو میکوں مرحوم رازش لیاقت پوری ݙسیا جو اسلامیہ یونیورسٹی بہاول پور دی طرفوں اردو شاعر تابش الوری تے کالم نگار جاوید چوہدری کوں ڈاکٹریٹ دی ڈگری ݙیوݨ کیتے گورنر میاں بلیغ الرحمان کوں سفارش بھیڄی ویندی پی اے ، سرائیکی دا کوئی ناں کائنی ، میکوں کاوڑ لڳی تے مضمون لکھݨ دے نال میں وائس چانسلر تے گورنر کوں خط لکھیا جو کیا اے شاکر شجاع آبادی توں وݙے شاعر ہن ، وائس چانسلر ڈاکٹر اطہر محبوب مہربانی کیتی ، میݙی سفارش تے شاکر شجاع آبادی دا ناں وی بھیڄ ݙتا ، گورنر دی طرفوں میکوں مثبت جواب ملیا، میںگورنر میاں بلیغ الرحمان صاحب کوں خود ملیا تے درخواست کیتی جو تُساں ڈگری دا حق حقدار کوں ݙیو، انہاں مہربانی کیتی۔ == ڈگری واسطے دلائل ==                        قابل ذکر ڳالھ اے ہے جو میں اپݨے مضمون اچ لکھیا ہا جݙاں ہک سابق وی سی اسلامیہ یونیورسٹی بہاول پور مختار صاحب بی بی سی دے رضا علی عابدی کوں اعزازی ڈگری ݙیندے پئے ہن تاں میں اوں تے وی اعتراض کیتا ہا جو کیا رضا علی عابدی دی ادب وچ شہاب دہلوی، دلشاد کلانچوی ، ظامی بہاول پوری ، بریگیڈئیر نذیر علی شاہ توں ودھ خدمات ہن ۔ ایں ڳالھ تے ڈگری ݙے ݙیوݨ جو لندن وچ عابدی صاحب میزبانی کریندے، کتھوں دا انصاف ہے؟ ہک ڳالھ اے وی ہے جو رضا علی عابدی دا بہاول پور توں کوئی تعلق نہیں البتہ بی بی سے دے وسعت اللہ خاں کوٹ سمابہ توں تعلق رکھیندن۔ میں اِتھاں تئیں آکھیا ہا جو اعزازی ڈگری نواب صادق محمد خاں عباسی ، غلام محمد گھوٹوی تے سید احمد سعید کاظمی کوں تاں نی ݙتی ڳئی ، انہاں وچوں ہک یونیورسٹی دا بانی تے ݙو یونیورسٹی دے قابل استاد رہ ڳن۔ بہرحال اڄ محمد شفیع توں شاکر شجاع آباد تے شاکر شجاع آبادی توں ’’ڈاکٹر‘‘ شاکر شجاع آبادی بݨن تاں ایں وچ بندہ ناچیز دی خدمت وی شامل ہے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] s7gs4ltk4by3if7in8r01es9rata7aw 0 34253 73076 72763 2026-10-17T12:25:59Z Sraiki 12 73076 wikitext text/x-wiki                         [[شاکر شجاع آبادی]] کوں ترائے صدارتی ایوارڈ ملیے ہن، اے صدارتی ایوارڈ انہاں تے احسان نی بلکہ میرٹ تے ملیے ہن ، او ایندے حقدار ہن ، میں تاں اے آکھساں جو اے ایوارڈ دا وی بذات خود اعزاز ہے جو او شاکر شجاع آبادی ݙے ویندا پے، پَر اے آپو ڄاݨ نی تھیا، ایں سانگے جدوجہد کرݨی پوندی ہے، سرائیکی دے سینکڑاں مستحق اہل قلم کوں ایوارڈ نی ملیا۔ آکھیا ویندے جو شاکر شجاع آبادی ،متھاجی دا فائدہ چیندن ۔میں ݙساوݨ چہنداں جو شاکر شجاع آبادی کوں ایوارڈ معذوری تے نی میرٹ تے ملیے ، اگر معذوری تے ایوارڈ ملدا تاں معذور تاں ٻئے وی ڈھیر ہن ، البتہ معذوری دا اے فائدہ ضرور تھیا جو میں ایوارڈ سانگے خط و کتابت اے سوچ تے کیتی جو شاکر صاحب اے کم خود نہ کر سڳدے ہن ، ٻیا کوئی نال نہ تھیندا ہا۔ میں شاکر صاحب دی صلاح نال وزیر اعظم ، ایوان صدر، گورنر، وزیر اعلیٰ ، وزارت اطلاعات، نیشنل کونسل آف آرٹس اسلام آباد، ایگزیکٹو ڈائریکٹر کونسل آف آرٹس لاہور تے ٻئے متعلقہ اداریں کوں درخواستاں دے نال کتاباں دے سیٹ بھیڄے۔ ایوارڈ، اخباراں وچ شائع تھیوݨ آلے مضمون تے مشاعراں دی آڈیو وغیرہ بھیڄئن، بعض اداریں دی طرفوں جواب طلب امور سارے جواب ݙیندا رہ ڳیا، اے ہک کوشش ہے البتہ ایوارڈ انہاں کوں انہاں دی شاعری تے ملیئن۔ == اکادمی ا دبیات دا ایوارڈ ==                        اکادمی ادبیات ہر سال پاکستانی زباناں ءِچ تخلیق تھیوݨ آلے ادب تے ایوارڈ ݙیندی اے ، ایوارڈ کوںکجھ لوک صدارتی ایوارڈ وی آکھدن ، سرائیکی ءِچ ملݨ آلے ایوارڈ کوں خواجہ فرید ایوارڈ دا ناں ݙتا ڳے ، حیرانی دی ڳالھ اے ہے جو اکادمی ادبیات دی طرفوں شاکر شجاع آبادی تے احمد خان طارق جہے عظیم شاعراں کوں ایوارڈ نی ملیا۔ مختلف سالاں ءِچ شائع تھیوݨ آلیا شاکر دیاں کتاباں اکیڈمی کوں بھیڄیندا رہ ڳیاں ، کتاباں انعامی مقابلے وچ وی شامل تھیندیاں رہ ڳیاں پر انعام نہ ملیا۔ وسیب دی طرفوں احتجاج تھیا، اسسٹنٹ ڈائریکر نواز سولنگی آکھیا جو ایوارڈ دا فیصلہ اکادمی ادبیات دے افسر نی کریندے بلکہ ہر زبان دی او کمیٹی کریندی اے جینکوں جج بݨایا ویندے ، جیکر جج انصاف نہ ݙیون تاں بندہ کیا کرے ۔ شاکر دے دوست مرحوم عبدالخالق مستانہ آکھیا ہا جیویں کݨک دی مُد کوں چھڄ وِکدن ایویں میݙے ملک دے جج وِکدن                        شاکر شجاع آبادی آپ وی آکھئے اُتے انصاف دا پرچم تَلے انصاف وِکدا پے ایہو جہی ہر عدالت کوں بمعہ عملہ اُݙا ݙیوو == پرائیڈ آف پرفارمنس ==                        شاکر دا مسئلہ اے رہ ڳے جو انہاں دی رہبری کرݨ آلا کوئی نہ ہا، ٻال چھوٹے ہن ، میں شاکر دا ساتھ ݙیوݨ دا فیصلہ کیتا، صدر ، وزیر اعظم ، گورنر ، وزیر اعلیٰ دے نال اداریں کوں شاکر دیاں کتاباں تے اپݨی طرفوں تحریرراں بھڄوایاں ۔ میݙے دوست محمد علی واسطی پرائیڈ آف پرفارمنس واسطے رہنمائی کیتی ، طریقہ کار سمجھایا، انہاں دی ہدایت مطابق میں سب کوں لکھیا، اوندا چنڳا رزلٹ آیا، اوندے بعد میں سلسلے کوں جاری رکھیا تے شاکر دے استحقاق بارے حکومت تے حکومتی اداریں کوں حسب ضابطہ آگاہ کیتا۔ میݙی خط و کتابت بارے شاکر تے میکوں آگاہ کیتا ویندا رہ ڳیا، میکوں خوشی اے جو وسیب دے ہک عظیم تے حقدار کوں حق ݙیواوݨ ءِچ اپݨا فرض ادا کیتا۔ پر ہک ارمان وی ہے جو شاکر دا ساتھ ݙیوݨ تے حسد کرݨ آلے ڈھیر سارے لوک میݙے مخالف تھی ڳئے تے میکوں نقصان پڄایا ، بہرحال میں مطمئن آں جو میں اپݨافرض ادا کیتے ۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] pt57e3r670pndwp3xu5dl332j8o8lh3 0 34254 73082 72764 2026-10-17T12:30:09Z Sraiki 12 73082 wikitext text/x-wiki                         [[شاکر شجاع آبادی]] ٻہوں وݙے شاعر ہن ، کمال دی شاعری کریندن ، اپݨی شاعری دے ذریعے ہک زمانے کوں متاثر کیتا پر ایہ وی حقیقت ہے جو شاکر شاعری تے ٻہوں گھٹ لکھیا ڳے ، یونیورسٹیاں دی طرفوں وی اتنا کم نی تھیا جتنا تھیووݨا چہیدے ، شاکر دی ذات تے انہاں دے ذاتی ݙکھاں بارے ٻہوں لکھیا ڳیا، ریڈیو ، ٹیلی ویژن تے ٻہوں پروگرام تھئے پر شاعری تے کم کرݨ دی ضرورت ہے۔ آوݨ آلے وقت وچ آئندہ نسل تے مستقبل دے ریسرچ سکالراں کیتے کار آمد چیز شاکر شجاع آبادی دی شاعری دے نال ایں تے تحقیق تے ریسرچ ہے۔ شاکر دی کتاب کلام شاکر دے آخری حصے تے میں شاکر دی شاعری تے ڳالھ کیتی جئیں کوں ڈھیر اہل علم پسند کیتے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 3j735mex42uhlwnp5c1ctw7m9r3y8xd 0 34259 73075 72769 2026-10-17T12:25:15Z Sraiki 12 73075 wikitext text/x-wiki                         شاکر دے شاگرداں دی تعداد سینکڑاں وچ ہے پر ایہ شاگرد اعزازی تے علامتی ہن جو [[شاکر شجاع آبادی]] انہاں دے کلام دی باقاعدہ اصلاح اپݨی علالت دی وجہ توں نی کر سڳدے۔ میݙے کول نوجوان تے نویں لکھݨ آلے شاعر اَمدن تے خود کوں شاکر دا شاگرد لکھویندن۔ میں پُچھداں تہاݙا استاد کون اے ؟ او ولدا ݙیندن جو شاکر اساݙے روحانی استاد ہن جو اساں شاعری انہاں دی شاعری توں متاثر تھی کیتی اے۔ اے حقیقت ہے جو جیویں ہک زمانے وچ عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی توں متاثر تھی تے وسیب وچ نویں سینکڑاں سنگر پیدا تھئے ، ایویں شاکر توں متاثر تھی تے سینکڑاں شاعر پیدا تھئن۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] bby8hvkgvbyq37oikoanuxxju55yyuf 0 34260 73087 72770 2026-10-17T13:13:27Z Sraiki 12 73087 wikitext text/x-wiki                         ݙکھ ہک طاقت ہے، ٻہوں گھٹ لوک ہن جیرھے اینکوں ڄاݨݨ تے ورتݨ دا ہُنر ڄاݨدن، میں اپݨی تقریراں تے تحریراں وچ ایندا اظہار کرینداں تاں بعض نوجوان آکھدن جو ݙکھ تاں ݙکھ ہے ، ایہ طاقت کیویں؟ میں آکھداں جو خدا سب کوں ݙکھ توں بچاوے پر ایہ پیش آ ونڄے تاں اینکوں آزمائش سمجھ تے طاقت دے طور تے ورتݨ سکھوکیوں جو غم ایجھی طاقت ہے جو اَکھیں توں نیر وہا ݙیندے، ایندی طاقت دے ورتݨ دی وݙی علامت [[شاکر شجاع آبادی]] ہے جو ٻلپݨ توں ݙکھ درد نے اینکوں قابو کیتا تاں شاکر شاعری کوں ݙکھ دے اظہار دا وسیلہ بݨا تے کروڑاں درد منداں کوں حوصلے دا رَستہ ݙکھایا۔ میݙے وطن وسیب دے لوک حملہ آوریں دے قبضے دے بعد ݙکھ درد تے غماں دا شکار ہن ، سب مل تے ݙکھ کوں طاقت دے طور تے ورتاون تے ظالماں نال ٹکرا ونڄن۔ ولا ݙیکھو آزاد تھیندوں کہ کائنا۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] avcty9adxg4g77egetkd0gft4myhyzi 0 34261 73064 72771 2026-10-17T12:13:51Z Sraiki 12 73064 wikitext text/x-wiki                         [[شاکر شجاع آبادی]] دا کمال تے ہنر اے ہے جو اوں ذاتی محرومی کوں محروماں دی آواز بݨا ݙتے ، شاکر اپݨی ذات دی بجائے وطن وسیب دی ڳالھ کیتی ہے، وطن وسیب دے عوام تے انہاں دے ݙکھاں دی ڳالھ ہے، شاکر دی ایں سوچ انہاں کوں وݙا شاعر بݨا ݙتے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] c1ely2dj8ighdog6tqq4nbrxv7u7j51 0 34262 73083 72772 2026-10-17T12:30:56Z Sraiki 12 73083 wikitext text/x-wiki                         اللہ سئیں ہر بیماری دا علاج پیدا کیتے پر [[شاکر شجاع آبادی]] دا معاملہ ایویں تھئے جو ’’درد بڑھتا گیا جوں جوں دوا کی‘‘ علاج ملتان دے علاوہ لاہور، اسلام آباد وی تھیندا رہ ڳے۔ بہاول پور دے ڈاکٹر وی محبت ݙیندن ، حکیم ، طبیب وی علاج کر تے خوش تھیندن پر خیر نی آئی ۔ آکھدن شاکر دی بیماری دا علاج امریکہ وچ ہے، پر امریکہ حکومت بیماری دے ناں تے صحت مند ارکان اسمبلی کوں تاں بھڄیندی اے ، شاکر بارے اساݙی ڳالھ نی سُݨدی۔ شاکر علاج سانگے ہسپتال داخل تھیوے تاں ڈاکٹر خوش تھیندن جو کہیں بہانے ملاقات تھی ویندی اے ۔ ڈاکٹر قیوم لانگ آکھدن جو دوا نال شاکر کوں آرام آوے نہ آوے ، اساݙا دل خوش تھی ویندے جو اساں شاکر دا دیدار کر گھندوں ۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 12qzd5icjqn5dlh8shz5gbhutxfyd3r 0 34263 73058 72773 2026-10-17T12:07:59Z Sraiki 12 73058 wikitext text/x-wiki                         شاکر شجاع آبادی ݙو صدیں دا شاعر اے ، پچھلی صدی ءِچ وی او سرائیکی شاعری دا موہری ہا تے ایں صدی وچ وی سرائیکی شاعری دا امام آکھیا ویندے ۔ تاریخ مرتب تھیوے، شاکر دے ہم عصر شاعریں دے ناں وی نمایاں طور تے سامھے آون ، شاکر دے دور ءِچ تخلیق تھیوݨ آلے ادب دا ذکر تھیوے ، کتاباں دی ڳالھ تھیوے ، سرائیکی مشاعریاں دی تاریخ لکھی ونڄے۔شاکر دی  شاعری دا تجزیہ تھیوے ، شاکر تے اساں پچھلے پہریں تے ہیسے ، [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] دے ریسرچ سکالر تے استاد اے کم کر ونڄن تاں جو اساں اپݨے اکھیں نال انہاں دا تحقیقی کم ݙیکھ تے ونڄوں ۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] qpwj8ewiq6ysipzcrgyp2xe1drxisfr 0 34266 73055 72776 2026-10-17T12:02:56Z Sraiki 12 73055 wikitext text/x-wiki                         شاکر شجاع آبادی دا اردو کلام اتنا زیادہ پڑھیا یا سݨیا نی ویندا جتنا کہ [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] ۔ ایندی وجہ کیا ہے؟ اے سوال اکثر لوک میں توں پُچھدن، سادہ تے سدھا جواب تاں اے ہے جو طاقتور ڳال صرف اپݨی ماء ٻولی ءِچ تھی سڳدی اے ، شاعری جیہا تخلیقی عمل تاں ہوندا ہی ماء ٻولی ءِچ ہے، ٻے زباناں دی اہمیت خودبخودثانوی تھی ویندے اے ۔ تُساں خواجہ فرید کوں ݙیکھو، انہاں دا اردو ، فارسی کلام ݙوجھے تریجھے درجے وچ امدے ، اول درجہ سرائیکی کوں حاصل اے ، ایں ڳالھ توں او پڑھیے لکھیے جاہل وی عقل حاصل کر سڳدن جو اولاد نال ماء ٻولی چھوڑ تے بے زباناں وچ ڳالھ کریندن ، ایندا سرائیکی ءِچ مطلب اے تھیندے ’’مائی لعلو آپ تاں ڳلیوں ، اولاد کوں وی ڳالیئو‘‘۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء 3c7ittst773afk869qbqu1o8nfj8y1j 0 34267 73069 72777 2026-10-17T12:17:57Z Sraiki 12 73069 wikitext text/x-wiki                         شاعری وچ اصناف دی بھر مار اے ، اڄوکی شاعری دی اصناف وچ حمد، نعت، قصیدہ ، منقبت، کافی ، غزل ، ݙوہڑہ ، ماہیا، [[نظم]] وغیرہ شامل ہن ۔ سرائیکی شاعری وچ قدیم صنفاں وی ہن جنہاں وچ بارہ ماسہ ، گھڑولی ، گانمن، رمزاں ، ڈھولا، سی حرفی ، چھلا، واراں ، جندڑی وغیرہ شامل ہن ۔ نت نویاں صنفاں وی امدیاں رہ ویندن ، جیویں شاکر شجاع آبادی دی سجھاول آئی اے ۔ شاکر شجاع آبادی آزاد نظم دے بارے آکھدن اے نثر اے ، شاعری تے نثر ءِچ فرق ہووݨ ضروری اے ۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] teg801xbuky8dns1jkha7phsbhru0s2 0 34270 73059 72780 2026-10-17T12:08:41Z Sraiki 12 73059 wikitext text/x-wiki                         شاکر دا فن ، فنی زندگی ، شاکر دی سوچ ، نظریات، خیالات ، سٹیج ، سٹیج تے پرفارمنس، مشاعرے ، وݙے مشاعرے ، مشاعریاں وچ شریک لوک ، شریک لوکاں دی تعداد، شعراء تے شخصیات دی شمولیت۔ اے سب ڳالہیں تاریخ دا حصہ ہن ، ادب دی تاریخ ءِچ ذکر تھیوے تاں سوہݨا تھی ویسے ۔ شاکر دی دھرتی نال محبت ، شاکر دی اپݨی اماں تے اپݨی ماء ٻولی نال محبت، [[شاکر شجاع آبادی]] دا وطن ، وطن نال محبت، اے ساریاں ڳالہیں کتابی صورت ءِچ محفوظ تھیون تاں آوݨ آلی نسل تے ریسرچ سکالریں کوں سوکھ تھیسے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] shq9dwn2c8nedpu46wqs7enyenv9onv 0 34273 73126 72783 2026-10-17T13:40:11Z Sraiki 12 73126 wikitext text/x-wiki                         [[شاکر شجاع آبادی]] دے شائع تھیوݨ آلے کتاباں دی تعداد ڈھیر ہے، ہک وݙی کتاب کلام شاکر وی ہے، کتاباں تے تبصرے وی آئن جنہاں کوں ہک جاہ کرݨ دی ضرورت اے ، مختلف اصناف، سخن تے کم کرݨ دی ضرورت اے ۔ حمد ، نعت ، مولودخواں ہر جاہ پڑھدن ، ڈھیر سارا کلام ایجھا وی ہے جواشاعت ءِچ نی آ سڳیا، اونکوں ڳول پھول تے کٹھا کرݨ تے کتابی صورت ءِچ شائع کرݨ دے لوڑھ اے کیونجوں اے کلام قومی سرمایہ ہے ۔ چھپواوݨ ایں واسطے ضروری اے جو سرائیکی دا مشہور اکھاݨ اے ’’لکھیا لوہا، الایا ڳوہا‘‘ اڄ اوہو کلام محفوظ اے جو کتاب ءِچ شائع تھی ڳے ۔ الا ٻول آلا کلام دا پتہ کائنی ۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 2oaqkf1eq0lt2b72haiqisnqrhi51ez 0 34278 73068 72788 2026-10-17T12:17:01Z Sraiki 12 73068 wikitext text/x-wiki [[شاکر شجاع آبادی]] مزاحیہ شاعری باقاعدہ نی کیتی وَل وی کتھائیں کتھائیں جیویں جو اُنہاندا قطعہ: سڑکاں اُتے اَݙے تھی ڳن جاہ جاہ تے کھݙے تھی ڳن ایجھی گرمی اَئی اے شاکرؔ ڳٹے ڳن توں وݙے تھی ڳن پڑھݨ کوں ملدن۔ مزاحیہ شاعری توں ہٹ تے ذاتی زندگی ءِچ اُنہاندی ٹوک مذاق ٻہوں مشہور اے۔ ڳالھیں ڳالھیں اِچ بندے کوں مذاق دی ایجھی مار ݙیندن جو او مرݨ تے آویندے ، سُݨݨ آلے کِھل توںٻݙے پے ہوندن۔ ہکواری شاکر میکوں آکھیا کھل ہس نہ ہووے تاں بندہ مر ونڄے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] 01fhon8measfkx17okee2xrwkpq5gd0 0 34279 73092 72789 2026-10-17T13:16:00Z Sraiki 12 73092 wikitext text/x-wiki بعد ناں سوہݨے اللہ رسولؐ دے سویل سویل تے منہ اندھارے نال اخباراں ݙیکھݨ دے ہیلک لوکیں دی عجب دنیا ہوندی اے ‘ اخبار دے آوݨ دا چِنتا ‘ تانگھ ‘ بے تابی تے بے قراری ‘ گھر دے ٻوہے آلے پاسے اَکھ ‘ اخبار ڈھہݨ دے کھڑکے دی کؤ … ہاکر اخبار ٻوہے توں بُھکا ئے ‘ اخبار ڈھہݨ دا پھاکا تھئے ‘ اساݙے نال کم کرݨ آلا بھرا محمد دین بھج تے اخبار چا اَئے ‘ ’’پہلے میں پہلے میں‘ ‘ میݙی ذال تے میݙے وچاڳ تکرار دے بعد میں خبریں اخبار دا وچلا صفحہ چھک گھنداں تے سب توں پہلے ݙیکھداں جو اَج شاکر کیا شعر لکھیّے: نجومی نہ ݙراوے ݙے اساکوں بدنصیبی دے جݙاں ہتھاں تے چھالے پئے لکیراں خود بدل ویسن زبان توں واہ شاکر واہ !دا کلمہ اَدا تھیندے ۔ اخبار چھاپݨ آلے وی راضی تے اساں وی ہاں ٹھریندے رہ ڳیوسے‘اے سلسلہ ڈھیر دیر چلدا ریہا۔ == حوالہ == [[شاکر شجاع آبادی]]. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] te5lghbd06epxihb36ug6t2im0a7252 0 34281 73115 72791 2026-10-17T13:32:02Z Sraiki 12 73115 wikitext text/x-wiki                         سچی ڳالھ اے ہے عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی گائیکی دے حوالے نال تے [[شاکر شجاع آبادی]] شاعری دے حوالے نال اپݨی ذات کوں اپݨی ماء ٻولی دے وجود وچ ایں غائب کیتے جو سرائیکی اُنہاں دی سُنڄاݨ بݨ ڳئی اے ،میں سمجھداں جو انہاں ݙوہاں حضرات کݙاہیں وی اپݨے آپ کوں ایں توں جُدا کرݨ دی کوشش کیتی تاں او اپݨی سُنڄاݨ گنوا ٻہسن۔شاکردی شاعری وچ سرائیکی دھرتی دی مٹی دی خشبو رَچی ہوئی اے ، انہاں اپݨی شاعری وچ اپݨی ڳالھ کوں محبوب دے ملاپ دی حسرت توں گھن تے محبوب دے فراق دی تڑپ تک ختم نی کیتا بلکہ انہاں اپݨی شاعری وچ ہر درد مند دے دل دی ڳالھ کیتی اے شاکر دے دل وچوں نکتی ہوئی دل والی ڳالھ تہاݙے اساݙے دل والی ڳالھ ہوندی اے۔’’پیلے پتر‘‘ سوہݨیاں غزلاں تے من موہݨے ݙوہڑیں ، قطعیں نال سنگریا پُنگریا شعری مجموعہ اے ، انشاء اللہ اساں تساݙی خدمت وچ جھوک پبلشرز دی طرفوں سوہݨیاں تے معیاری کتاباں پیش کریندے راہسوں ، پیلے پتر دے جدید ایڈیشن دی تیاری وچ پیارے دوست سئیں دلنور نورپوری دا احسان مند ہاں تے نال اِی اپݨے پیارے دوست سئیں شاکر شجاع آبادی دا جو انہاں ’’پیلے پتر‘‘ دے جدید ایڈیشن دی طباعت دا اعزاز جھوک پبلشرز ملتان کوں عطا کیتے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] ak9utitrwl8b0nfgatty4nq52dcbvc5 0 34282 73119 72792 2026-10-17T13:34:02Z Sraiki 12 73119 wikitext text/x-wiki                         سرائیکی وطن وسیب دا کوئی ایہو جیہا فنکار کائنی جئیں [[شاکر شجاع آبادی]] دا کلام نہ ڳایا ہوے، وسیب دے نال نال سندھی ، پنجابی تے بلوچی فنکاریں وی شاکر شجاع آبادی دا کلام ڳائے، جݙاں اساں ہندوستان ڳئے ہاسے تاں اُتھاں وی شوقیہ گلوکاریں اساکوں شاکر دا کلام سݨایا۔ سنگر نسیم سیمی (مرحومہ) شاکر دے ݙوہڑیں دی اپݨے آپ کوں حافظہ اکھیندی ہئی ، سنگر ثوبیہ ملک شاکر دیاں غزلاں سوہݨیاں آکھدی ہے، اشرف پٹھاݨے خان ، استاد سجاد رسول (مرحوم) اے سارے جھوک دے فنکار ہن تے سارا ݙینھ اساں انہاں توں شاکر تے ٻئے شعراء دا کلام سݨدے ہاسے۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء f09a1zc5guv4a80ifwnx039fqxf6bu9 0 34283 73157 72793 2026-10-17T14:04:51Z Sraiki 12 73157 wikitext text/x-wiki ’’مِلدے خدا مدینے ‘‘سرائیکی زبان دے عظیم شاعر سئیں شاکر شجاع آبادی دا نعتیہ کلام دا مجموعہ ہے ، ایں مجموعے وچ نعتاں ، اصلاحی اشعار شامل ہِن ، مولودی بھرا تے نعت خواں حضرات نعت دے محفلاں وچ [[شاکر شجاع آبادی]] صاحب دا کلام وݙی عقیدت تے محبت نال پڑھدے رہ ویندن پر اُنہاں کوں ایں ڳالھ دا شکوہ ہا جو اساکوں شاکر صاحب دا نعتیہ کلام کتابی صورت وچ دستیاب کائنی ، انہاں حضرات دی خواہش تے فرمائش تے جھوک پبلشرز دی طرفوں شاکر شجاع آبادی صاحب دا عقیدت تے محبت دا گلدستہ ’’ملدے خدا مدینے‘‘ پیش کرݨ دی سعادت حاصل کریندے پئے ہَیں ۔ اُمید اے جو تساں پسند کریسو تے عقیدت دے پندھ وچ اساݙے نال شریک تھیسو ۔ چھیکڑ وچ اصلوں نِوڑت تے عاجزی نال ایہا اَرداس کریسوں جو تُساں اپݨے نیک دُعائیں وچ وسیب دے خدمتگار ادارے جھوک کوں ضرور یاد رکھسو ۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء [[ونکی:شاکر شجاع آبادی]] meslm29stw2whx1oatvga815ce3ad07 14 34288 73057 2026-10-17T12:07:08Z Sraiki 12 "شاکر شجاع آبادی [[ونکی:سرائیکی شاعر]]" نال ورقہ تخلیق تھیا 73057 wikitext text/x-wiki شاکر شجاع آبادی [[ونکی:سرائیکی شاعر]] 38vb0nmjddwsy919y6z0x60o1zaq75t 0 34289 73173 2026-10-18T04:36:06Z Sraiki 12 "== سادہ مصوتے == سرائیکی وچ == لمبے مصوتے == == نکّی مصوتے == == ݙو مصوتی میل ==" نال ورقہ تخلیق تھیا 73173 wikitext text/x-wiki == سادہ مصوتے == سرائیکی وچ == لمبے مصوتے == == نکّی مصوتے == == ݙو مصوتی میل == lvzoyb9ft8nfe8f7u729kye364jlgh0 73174 73173 2026-10-18T04:40:34Z Sraiki 12 73174 wikitext text/x-wiki == سادہ مصوتے == سرائیکی وچ سادہ بݨیادی مصوتے ہن۔ == لمبے مصوتے == == نکّی مصوتے == == ݙو مصوتی میل == s8el8ddxdv3p1xzzaqjxb6g73kxf09b