Wikipedia smnwiki https://smn.wikipedia.org/wiki/Ovd%C3%A2sij%C4%91o MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Media Tooimah Savâstâllâm Kevttee Savâstâllâm kevttest Wikipedia Savâstâllâm Wikipedia Tiätuvuárkká Savâstâllâm tiätuvuárhást Systeemviestâ Savâstâllâm systeemviestâst Myenster Savâstâllâm myensterist Raavâ Savâstâllâm ravvust Luokka Savâstâllâm luokkaast TimedText TimedText talk Mooduul Savâstâllâm modulist Event Event talk 4 347 154470 154460 2026-06-11T12:04:51Z Yupik 23 /* Speelah */ == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] 154470 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) ==Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah == * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] q6yzt1ctec4aplp3008odcs691k9yy3 154471 154470 2026-06-11T12:14:18Z Yupik 23 /* Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah */ 154471 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] 93vx614c6zmu6rhq72tw02c2uzb5gcg 154472 154471 2026-06-11T12:15:07Z Yupik 23 /* Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah */ 154472 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] mgrcogluwb7qjsx1hu4ffnkwj1olxq4 154473 154472 2026-06-11T12:16:20Z Yupik 23 /* Säämi kielâtutkâmuš jna. */ 154473 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] 71ujs1ukp7521irj54uot4c4chesb13 154474 154473 2026-06-11T12:33:58Z Yupik 23 * [[Kathrine Johnsen]] 154474 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] * [[Kathrine Johnsen]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] do0aqpvp2ee045cj1ei47guvcv2rr57 154484 154474 2026-06-11T18:10:35Z Yupik 23 * [[Marja Helander]] * [[Outi Pieski]] 154484 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] * [[Kathrine Johnsen]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) * [[Marja Helander]] * [[Outi Pieski]] === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] iw9r05yw0uydmpbtx12v760ojj8bzqx 154485 154484 2026-06-11T18:14:57Z Yupik 23 * [[Niillas A. Somby]] 154485 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] * [[Kathrine Johnsen]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] * [[Niillas A. Somby]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) * [[Marja Helander]] * [[Outi Pieski]] === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] 3f295182553bjp3r3s84guy84z54i3r 154486 154485 2026-06-11T18:24:57Z Yupik 23 * [[Valentina Sovkina]][https://yle.fi/a/74-20226492][https://yle.fi/a/74-20226493] 154486 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] * [[Kathrine Johnsen]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] * [[Niillas A. Somby]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) * [[Marja Helander]] * [[Outi Pieski]] === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Politikkáreh === * [[Valentina Sovkina]][https://yle.fi/a/74-20226492][https://yle.fi/a/74-20226493] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] 58s09xibr03cu7w23f60va0rv7p5udl 154519 154486 2026-06-12T08:37:49Z Seipinne 19 /* Säämi kirječälleeh */ 154519 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] * [[Kathrine Johnsen]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] * [[Niillas A. Somby]] * [[Veli-Pekka Lehtola]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) * [[Marja Helander]] * [[Outi Pieski]] === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Politikkáreh === * [[Valentina Sovkina]][https://yle.fi/a/74-20226492][https://yle.fi/a/74-20226493] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] hdpvu0lcl6ggtxdnx5gh4ej9wmqe7rc 0 1650 154475 151819 2026-06-11T15:44:15Z Yupik 23 {{#statements:P1308|from=Q688230}} 154475 wikitext text/x-wiki {{Staatâ tiäđuh | nommâ = Sveeici vuárnumlitto | noomah_virgálijn_kielâin = Schweizerische<br/>Eidgenossenschaft ''<small>([[saksakielâ]]n)</small>''<br/>Confédération suisse ''<small>([[ranskakielâ]]n)</small>''<br/>Confederazione svizzera ''<small>([[italiakielâ]]n)</small>''<br/>Confederaziun svizra ''<small>([[retoromaankielâ]]n)</small>' | lippu = Flag of Switzerland.svg | vaakun = Coat of arms of Switzerland.svg | nommâ-genetiivist = Sveeici | sajadâh = Europe-Switzerland.svg | sajadâh-čielgiittâs = Sveeici sajadâh Euroopist | staatâhäämi = littotäsiväldi | staatâjođetteijee-tittel = | tááláš-staatâjođetteijee = | haldâttâhjođetteijee-tittel = | tááláš-haldâttâhjođetteijee = | uáivikaavpug = [[Bern]] (''de facto'') | eres-kaavpugeh = [[Zürich]], [[Geneve]], [[Basel]], [[Lausanne]], [[Winterthur]], [[Luzern]], [[St. Gallen]], [[Lugano]], [[Biel/Bienne]] | vijđodâh = 41 291<ref name="bfs-raum-umwelt">{{Nettikäldee | čujottâs=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/raum-umwelt.html |nommâ=Raum, Umwelt | almostittem = Bundesamt für Statistik | čujottum = 2024-12-15 | kielâ={{de}}}}</ref> | sisčääci_% = 4<ref name="bfs-raum-umwelt"/> | ässeeloho_ihe = 2019 | ässeeloho = 8 603 900<ref name="www.bfs.admin.ch - Ässeeloho">[https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung/stand-entwicklung/bevoelkerung.html www.bfs.admin.ch - Ässeeloho] Čujottum 7.7.2020 <small>(saksakielân)</small></ref> | ässeesaahâdvuotâ = 207 | aalmugstuárrum = 0,7 <ref name="www.bfs.admin.ch - Ässeeloho"/> | aalmugstuárrum_ihe = 2019 | virgáliih-kielah = [[saksakielâ]], [[ranskakielâ]], [[italiakielâ]] já [[retoromaankielâ]] | vaaluut = [[Sveeici frangi]] | vaaluut-tubdâldâh = CHF | bap-ihe = 2020 | bap = 740 702 miljovn <ref>[https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&pr.y=12&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=146&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= www.imf.org] Čujottum 7.7.2020 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> | bap-per-ässee = 85 258 | hdi-ihe = | hdi = | eennâmtuálu = | palvâlusah = | ráhtálâšvuotâ = | äigi = UTC+1 | kesiäigi = UTC+2 | jiečânâsvuotâ-kiäst = | jiečânâsvuotâ = | uánádâs = CH | fiävruin = | kirdemmašinijn = | jotolâh = | sundenummeer = +41 | internet TLD = .ch | motto = | aalmuglaavlâ = [[Schweizerpsalm]] ''ađai'' Sveeici psalmâ | aalmuglaavlâ_tiätuvuárkká = Swiss Psalm.ogg | luuhâmmáttu = | oovdiš-staatah = }} '''Sveicci''' ({{k-de|Schweiz}}, {{k-fr|Suisse}}, {{k-it|Svizzera}}, {{k-rm|Svizra}}), virgálávt '''Sveeici vuárnumlitto''' ({{k-la|Confoederatio Helvetica}}, uánádâs CH) lii [[staatâ]] [[Euroop]]ist. Sveeicist ij lah virgálávt [[uáivikaavpug]], mutâ [[Bern]] tuáimá staatâ ''de facto'' uáivikaavpugin. == Historjá == Sveicci lii lamaš jiečânâs staatâ ive&nbsp;[[1291]] rääjist. Tobbeen lii kievrâs [[federalism]] ađai puoh aašijn ulmuuh merideh páihálii tääsist nuuvt ennuv ko máhđulâš. Kieldâ meerrid kieldâ aašijn tegu luodâin, pasâttâshuolâttâsâst jna. [[Sveeici kantoneh|Kanton]] meerrid stuárráámuu uásist tehálijn aašijn tegu viäruttâsâst, škovliimist jna. Staatâ vuod meerrid tuše smavvâ uásist aašijn (om. postâlájádâsâst, eennâmpiäluštâsâst, tuulist jna). Meiddei orroomlove finnee kantonist ige staatâst. Ađai jis kiinii värree kantonist nuubán, te sun ferttee finniđ uđđâ orroomlove ton kantonist, kuus sun lii varrim.<ref name="Loostâš">{{Nettikäldee|Čujottâs=https://issuu.com/anaraskielaservi/docs/loostas_4_21_issuu|Nommâ=Aalmugjienâstem Glarusist|Tahhee=[[Fabrizio Brecciaroli|Brecciaroli, Fabrizio]]|Almostittem=|Almostittemsaje=[[Loostâš]] 2021/4|Äigimuddo=|Almostittee=[[Anarâškielâ servi|Anarâškielâ servi ry]]|Arkkâdâh=|Vyerkkejum=|Tiätuvuárkkáhäämi=|Čielgiittâs=|Čujottum=13.12.2021|Kielâ=|Luoihâttem=}}</ref> == Eennâmtieđâ == Sveeici vijđodâh lii 41&nbsp;291&nbsp;km², mast 4&nbsp;% lii čääci.<ref name="bfs-raum-umwelt"/> Vijđoduv mield Sveicci lii maailm 135.&nbsp;stuárráámus staatâ.<ref name="cia-sveicci">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/switzerland/|nommâ=Switzerland|almostittem=The World Factbook|čujottum=2024-12-15|kielâ={{en}}}}</ref> Sveicci lii alppâeennâm já siseennâmriijkâ, ko tot ij lah merâriddoost. Hormišis [[Aalpah|Aalpâi]] várádâh luávdá paijeel pele Sveeici vijđoduvâst. Aalpâi taveviestârpiäláá vuáládâhkuávlust láá maŋgâ stuorrâ jäävri. Tobbeen láá meiddei eennâm valjaamusah eennâmtuálukuávluh já stuárráámusah kaavpugeh.<ref name="bio5">{{Kirjekäldee|Tahhee=Jortikka, Sanna et al.|Nommâ=Škoovlâ biologia já eennâmtiätu 5|Ihe=2011|Siijđoh=56–57|Almostittee=Sämitigge|Jurgâleijee=Mattus, Ilmari}}</ref> === Sajadâh já rääjih === Sveicci lii [[staatâ]] Koskâ-[[Euroop]]ist. Ton ránnjástaatah láá tavveen [[Saksa]], nuorttân [[Nuorttâriijkâ]] já [[Liechtenstein]], mäddin [[Italia]] sehe viestârist [[Ranska]]. Sveeicist staatârääjih láá ohtsis 1&nbsp;770&nbsp;km.<ref name="cia-sveicci"/> Ton kuhemus rääji lii Italiain; tot lii 698&nbsp;km kukke.<ref name="cia-sveicci"/> Uánihumos lii 41&nbsp;km rääji Liechtensteináin.<ref name="cia-sveicci"/> Sveicci lii [[siseennâmstaatâ]] ađai tast ij lah ollágin merâriddo. {| class="wikitable" |- ! Ránnjástaatâ !! Rääji kukkodâh !! Kárttá |- | [[Saksa]] || 348 km || rowspan=8|[[Tiätuvuárkká:Switzerland in its region.svg|250px]] |- | [[Nuorttâriijkâ]] || 158 km |- | [[Liechtenstein]] || 41 km |- | [[Italia]] || 698 km |- | [[Ranska]]|| 525 km |} <!-- === Suolluuh === Sveeici stuárráámuuh suolluuh láá A ( km²), B ( km²), C ( km²) já D ( km²). === Jäävrih já juuvah === Sveeici kuhemuuh juuvah láá A ( km), B ( km), C ( km) já D ( km). D lii Sveeici stuárráámus jävri vijđoduv/saijaavuođâ mield. Ton vijđodâh lii C km². === Geologia ===--> === Morfologia === [[Tiätuvuárkká:RoyLindmanOberenWestgratGipfelDufourspitze.JPG|thumb|left|[[Dufourspitze]] lii Sveeici alemus vääri.]] Sveeici alemus saje lii [[Dufourspitze]] čokke (4&nbsp;634&nbsp;m).<ref name="cia-sveicci"/> Ton vyeligumos saje vist lii [[Maggiorejävri|Maggiorejäävri]] riddo (195&nbsp;m).<ref name="cia-sveicci"/> Sveeicist láá ohtsis 29 čokked, moh pajaneh paijeel 4&nbsp;000 meetter alodâhân. Tain stuárráámus uási láá Valais kantonist, já loopah láá Bern kantonist já Graubündenist. Vyellin leijee tavlustuvâst láá Sveeici väärih, moi alodâh lii paijeel 3&nbsp;000 m merâtääsi paajaabeln já moi [[prominens]] lii ucemustáá 150 m. Puoh tavlustuvâst leijee tiäđuh láá Swisstopo topografisij 1:25&nbsp;000&nbsp;-káártái mield.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.swisstopo.admin.ch/en/national-map-1-25000|nommâ=National Map 1:25'000|almostittem=www.swisstopo.admin.ch|čujottum=2025-07-01|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Motomeh čoheh láá kyevti kanton koskâsii rääji alne. Toh láá fáárust kuohtui kantonij lovoin, mut kuittâg tuše ohtii Sveeici lovvoost. Ton keežild Sveeici loho ij lah veltihánnáá kantonij lovoi summe. {| class="wikitable sortable" style="margin: 1em auto 1em auto;" |- !Kanton!!3 000–<br>3 249 m!!3 250–<br>3 499 m!!3 500–<br>3 749 m!!3 750–<br>3 999 m!!4 000–<br>4 249 m!!4 250–<br>4 499 m!!> 4 500 m!!Ohtsis<br>(> 3 000 m) |- |align=left|[[Listo vaarijn Bern kantonist|Bern]] |align=right|18 |align=right|13 |align=right|11 |align=right|7 |align=right|4 |align=right|1 |align=right|0 |align=right|54 |- |align=left|[[Listo vaarijn Glarus kantonist|Glarus]] |align=right|6 |align=right|2 |align=right|1 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|9 |- |align=left|[[Listo vaarijn Graubünden kantonist|Graubünden]] |align=right|165 |align=right|37 |align=right|4 |align=right|4 |align=right|1 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|211 |- |align=left|[[Listo vaarijn Obwalden kantonist|Obwalden]] |align=right|2 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|2 |- |align=left|[[Listo vaarijn St. Gallen kantonist|St. Gallen]] |align=right|2 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|2 |- |align=left|[[Listo vaarijn Ticino kantonist|Ticino]] |align=right|16 |align=right|2 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|18 |- |align=left|[[Listo vaarijn Uri kantonist|Uri]] |align=right|22 |align=right|7 |align=right|3 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|32 |- |align=left|[[Listo vaarijn Valais kantonist|Valais]] |align=right|56 |align=right|27 |align=right|37 |align=right|30 |align=right|17 |align=right|6 |align=right|4 |align=right|177 |- |align=left|[[Listo vaarijn Vaud kantonist|Vaud]] |align=right|3 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|3 |- class="sortbottom" |align=left|'''Sveicci''' |align=right|'''246''' |align=right|'''79''' |align=right|'''48''' |align=right|'''35''' |align=right|'''19''' |align=right|'''6''' |align=right|'''4''' |align=right|'''437''' |} <!-- === Šoŋŋâdâh === === Biodiversiteet === --> == Haldâttâh já politiik == [[Tiätuvuárkká:Bundesratsfoto 2024.jpg|pienoiskuva|Sveeici littorääđi ive 2024]] Sveeici staatâhäämi lii [[littotäsiväldi]]. Sveeici staatâhovdâ lii {{#statements:P35}}, mon president lii {{#statements:P1308|from=Q688230}}. === Kuávlulâš jyehim === {{Válduartikkâl|[[Sveeici kantoneh]]}} Eennâm lii juohhum kantonáid, main lii vijđes jiešhaldâšem. === Staatâhäämi === Sveeici [[vuárnumlitto]]ost lii [[njuolgâ demokratia]]. Sveicciliih merideh masa puoh aašijn [[aalmugjienâstem|aalmugjienâstmijguin]]. Kii peri puáhtá vaattâđ aalmugjienâstem mon peri ääšist, jis sun pasta čokkiđ tuárvi ennuv vuáláčalluid (50&nbsp;000 vuáláčaalâd normaallii laavâ nubásmitmân já 100&nbsp;000 vuáláčaalâd vuáđulaavâ nubásmitmân). Aalmugjienâstmij loppâpuáđus lii čannee.<ref name="Loostâš"/> <!-- === Vuáđulaahâ === === President === === Parlament === === Tuámustoovlih === === Aalmugijkoskâsâš koskâvuođah === === Piäluštâsvyeimih === === Sosiaaltorvo === === Olmoošvuoigâdvuođah === --> == Ekonomia == Sveicci lii maailmtobdos tiijmijn, kiijkárijn, talkkâsijn, suklaast já vuástáin. Meid mađhâšem puáhtá enâmân jáválâšvuođâ. Alppâsiijdâin šiiveettuálu lâi ovdil válduáigápuátu, mut tááláá ääigi iänááš ässeeh finnejeh áigápuáđus maađhâšmist.<ref name="bio5"/> <!--=== Iäláttâsah === === Energia === === Ráhtulâšvuotâ === === Tuuriism === == Jotolâh == === Maađijjotolâh=== === Ryevdirađejotolâh === === Kirdemjotolâh === === Čäcijotolâh === --> == Viehâdâh == === Ässeeloho === {{Population table|Q39}} === Kielah === [[Tiätuvuárkká:Karte Schweizer Sprachgebiete 2026.png|thumb|Sveeici aalmuglâškielah ive 2026 lovottuvâi mield:<ref name="bfs-sprachen"> {{Nettikäldee | čujottâs=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung/sprachen-religionen/sprachen.html |nommâ= Sprachen | almostittem = Bundesamt für Statistik | čujottum = 2024-12-15 | kielâ={{de}}}}</ref> {{legend|#f7c5b4|saksakielâ (62,0&nbsp;%)}} {{legend|#d9d4e9|ranskakielâ (22,7&nbsp;%)}} {{legend|#b6ddc7|italiakielâ (8,2&nbsp;%)}} {{legend|#fffcc8|retoromaankielâ (0,5&nbsp;%)}}]] Sveeici aalmuglâškielah láá [[saksakielâ]], [[ranskakielâ]], [[italiakielâ]] já [[retoromaankielâ]]. Čiččâmnubáloh kantonid láá saksakielâliih, nelji kanton láá ranskakielâliih, já ohtâ kanton lii italiakielâlâš. Ton lasseen kulmâ kanton láá kyevtkielâliih (saksakielâ já ranskakielâ), já ohtâ kanton lii kuulmâkielâlâš (saksakielâ, retoromaankielâ já italiakielâ). * saksakielâliih kantoneh (17): Aargau, Appenzell Ausserrhoden, Appenzell Innerrhoden, Basel-Landschaft, Basel-Stadt, Glarus, Luzern, Nidwalden, Obwalden, Sankt Gallen, Schaffhausen, Schwyz, Solothurn, Thurgau, Uri, Zug, Zürich * ranskakielâliih kantoneh (4): Geneve, Jura, Neuchâtel, Vaud * italiakielâlâš kanton (1): Ticino * kyevtkielâliih kantoneh (3): Bern, Fribourg, Valais * kuulmâkielâlâš kanton (1): Graubünden === Kaavpugeh === Sveeici stuárráámus kaavpug lii [[Zürich]]. Tobbeen láá maaŋgah stuorrâ paaŋkih. [[Geneve]] lii tobdos tast, et tobbeen lii [[Ovtâstum aalmugeh|OA]] válduviäsu. <!-- === Oskoldâh === === Tiervâsvuotâ === === Škovlim === === Tieđâ === == Kulttuur == === Kirjálâšvuotâ === === Kovetaaiđâ, design já arkkitehtuur === === Muusik === === Elleekoveh já TV === === Media === === Valastâllâm === === Purrâmâš já juhâmâš === === Almoliih rijjâpeeivih === === Aalmuglâšsymboleh === --> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Euroop staatah}} [[Luokka:Sveicci|*]] k64p88zzkc1pu1m83s8rvnf29ij9xbu 154476 154475 2026-06-11T15:45:02Z Yupik 23 /* Haldâttâh já politiik */ 154476 wikitext text/x-wiki {{Staatâ tiäđuh | nommâ = Sveeici vuárnumlitto | noomah_virgálijn_kielâin = Schweizerische<br/>Eidgenossenschaft ''<small>([[saksakielâ]]n)</small>''<br/>Confédération suisse ''<small>([[ranskakielâ]]n)</small>''<br/>Confederazione svizzera ''<small>([[italiakielâ]]n)</small>''<br/>Confederaziun svizra ''<small>([[retoromaankielâ]]n)</small>' | lippu = Flag of Switzerland.svg | vaakun = Coat of arms of Switzerland.svg | nommâ-genetiivist = Sveeici | sajadâh = Europe-Switzerland.svg | sajadâh-čielgiittâs = Sveeici sajadâh Euroopist | staatâhäämi = littotäsiväldi | staatâjođetteijee-tittel = | tááláš-staatâjođetteijee = | haldâttâhjođetteijee-tittel = | tááláš-haldâttâhjođetteijee = | uáivikaavpug = [[Bern]] (''de facto'') | eres-kaavpugeh = [[Zürich]], [[Geneve]], [[Basel]], [[Lausanne]], [[Winterthur]], [[Luzern]], [[St. Gallen]], [[Lugano]], [[Biel/Bienne]] | vijđodâh = 41 291<ref name="bfs-raum-umwelt">{{Nettikäldee | čujottâs=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/raum-umwelt.html |nommâ=Raum, Umwelt | almostittem = Bundesamt für Statistik | čujottum = 2024-12-15 | kielâ={{de}}}}</ref> | sisčääci_% = 4<ref name="bfs-raum-umwelt"/> | ässeeloho_ihe = 2019 | ässeeloho = 8 603 900<ref name="www.bfs.admin.ch - Ässeeloho">[https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung/stand-entwicklung/bevoelkerung.html www.bfs.admin.ch - Ässeeloho] Čujottum 7.7.2020 <small>(saksakielân)</small></ref> | ässeesaahâdvuotâ = 207 | aalmugstuárrum = 0,7 <ref name="www.bfs.admin.ch - Ässeeloho"/> | aalmugstuárrum_ihe = 2019 | virgáliih-kielah = [[saksakielâ]], [[ranskakielâ]], [[italiakielâ]] já [[retoromaankielâ]] | vaaluut = [[Sveeici frangi]] | vaaluut-tubdâldâh = CHF | bap-ihe = 2020 | bap = 740 702 miljovn <ref>[https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&pr.y=12&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=146&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= www.imf.org] Čujottum 7.7.2020 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> | bap-per-ässee = 85 258 | hdi-ihe = | hdi = | eennâmtuálu = | palvâlusah = | ráhtálâšvuotâ = | äigi = UTC+1 | kesiäigi = UTC+2 | jiečânâsvuotâ-kiäst = | jiečânâsvuotâ = | uánádâs = CH | fiävruin = | kirdemmašinijn = | jotolâh = | sundenummeer = +41 | internet TLD = .ch | motto = | aalmuglaavlâ = [[Schweizerpsalm]] ''ađai'' Sveeici psalmâ | aalmuglaavlâ_tiätuvuárkká = Swiss Psalm.ogg | luuhâmmáttu = | oovdiš-staatah = }} '''Sveicci''' ({{k-de|Schweiz}}, {{k-fr|Suisse}}, {{k-it|Svizzera}}, {{k-rm|Svizra}}), virgálávt '''Sveeici vuárnumlitto''' ({{k-la|Confoederatio Helvetica}}, uánádâs CH) lii [[staatâ]] [[Euroop]]ist. Sveeicist ij lah virgálávt [[uáivikaavpug]], mutâ [[Bern]] tuáimá staatâ ''de facto'' uáivikaavpugin. == Historjá == Sveicci lii lamaš jiečânâs staatâ ive&nbsp;[[1291]] rääjist. Tobbeen lii kievrâs [[federalism]] ađai puoh aašijn ulmuuh merideh páihálii tääsist nuuvt ennuv ko máhđulâš. Kieldâ meerrid kieldâ aašijn tegu luodâin, pasâttâshuolâttâsâst jna. [[Sveeici kantoneh|Kanton]] meerrid stuárráámuu uásist tehálijn aašijn tegu viäruttâsâst, škovliimist jna. Staatâ vuod meerrid tuše smavvâ uásist aašijn (om. postâlájádâsâst, eennâmpiäluštâsâst, tuulist jna). Meiddei orroomlove finnee kantonist ige staatâst. Ađai jis kiinii värree kantonist nuubán, te sun ferttee finniđ uđđâ orroomlove ton kantonist, kuus sun lii varrim.<ref name="Loostâš">{{Nettikäldee|Čujottâs=https://issuu.com/anaraskielaservi/docs/loostas_4_21_issuu|Nommâ=Aalmugjienâstem Glarusist|Tahhee=[[Fabrizio Brecciaroli|Brecciaroli, Fabrizio]]|Almostittem=|Almostittemsaje=[[Loostâš]] 2021/4|Äigimuddo=|Almostittee=[[Anarâškielâ servi|Anarâškielâ servi ry]]|Arkkâdâh=|Vyerkkejum=|Tiätuvuárkkáhäämi=|Čielgiittâs=|Čujottum=13.12.2021|Kielâ=|Luoihâttem=}}</ref> == Eennâmtieđâ == Sveeici vijđodâh lii 41&nbsp;291&nbsp;km², mast 4&nbsp;% lii čääci.<ref name="bfs-raum-umwelt"/> Vijđoduv mield Sveicci lii maailm 135.&nbsp;stuárráámus staatâ.<ref name="cia-sveicci">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/switzerland/|nommâ=Switzerland|almostittem=The World Factbook|čujottum=2024-12-15|kielâ={{en}}}}</ref> Sveicci lii alppâeennâm já siseennâmriijkâ, ko tot ij lah merâriddoost. Hormišis [[Aalpah|Aalpâi]] várádâh luávdá paijeel pele Sveeici vijđoduvâst. Aalpâi taveviestârpiäláá vuáládâhkuávlust láá maŋgâ stuorrâ jäävri. Tobbeen láá meiddei eennâm valjaamusah eennâmtuálukuávluh já stuárráámusah kaavpugeh.<ref name="bio5">{{Kirjekäldee|Tahhee=Jortikka, Sanna et al.|Nommâ=Škoovlâ biologia já eennâmtiätu 5|Ihe=2011|Siijđoh=56–57|Almostittee=Sämitigge|Jurgâleijee=Mattus, Ilmari}}</ref> === Sajadâh já rääjih === Sveicci lii [[staatâ]] Koskâ-[[Euroop]]ist. Ton ránnjástaatah láá tavveen [[Saksa]], nuorttân [[Nuorttâriijkâ]] já [[Liechtenstein]], mäddin [[Italia]] sehe viestârist [[Ranska]]. Sveeicist staatârääjih láá ohtsis 1&nbsp;770&nbsp;km.<ref name="cia-sveicci"/> Ton kuhemus rääji lii Italiain; tot lii 698&nbsp;km kukke.<ref name="cia-sveicci"/> Uánihumos lii 41&nbsp;km rääji Liechtensteináin.<ref name="cia-sveicci"/> Sveicci lii [[siseennâmstaatâ]] ađai tast ij lah ollágin merâriddo. {| class="wikitable" |- ! Ránnjástaatâ !! Rääji kukkodâh !! Kárttá |- | [[Saksa]] || 348 km || rowspan=8|[[Tiätuvuárkká:Switzerland in its region.svg|250px]] |- | [[Nuorttâriijkâ]] || 158 km |- | [[Liechtenstein]] || 41 km |- | [[Italia]] || 698 km |- | [[Ranska]]|| 525 km |} <!-- === Suolluuh === Sveeici stuárráámuuh suolluuh láá A ( km²), B ( km²), C ( km²) já D ( km²). === Jäävrih já juuvah === Sveeici kuhemuuh juuvah láá A ( km), B ( km), C ( km) já D ( km). D lii Sveeici stuárráámus jävri vijđoduv/saijaavuođâ mield. Ton vijđodâh lii C km². === Geologia ===--> === Morfologia === [[Tiätuvuárkká:RoyLindmanOberenWestgratGipfelDufourspitze.JPG|thumb|left|[[Dufourspitze]] lii Sveeici alemus vääri.]] Sveeici alemus saje lii [[Dufourspitze]] čokke (4&nbsp;634&nbsp;m).<ref name="cia-sveicci"/> Ton vyeligumos saje vist lii [[Maggiorejävri|Maggiorejäävri]] riddo (195&nbsp;m).<ref name="cia-sveicci"/> Sveeicist láá ohtsis 29 čokked, moh pajaneh paijeel 4&nbsp;000 meetter alodâhân. Tain stuárráámus uási láá Valais kantonist, já loopah láá Bern kantonist já Graubündenist. Vyellin leijee tavlustuvâst láá Sveeici väärih, moi alodâh lii paijeel 3&nbsp;000 m merâtääsi paajaabeln já moi [[prominens]] lii ucemustáá 150 m. Puoh tavlustuvâst leijee tiäđuh láá Swisstopo topografisij 1:25&nbsp;000&nbsp;-káártái mield.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.swisstopo.admin.ch/en/national-map-1-25000|nommâ=National Map 1:25'000|almostittem=www.swisstopo.admin.ch|čujottum=2025-07-01|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Motomeh čoheh láá kyevti kanton koskâsii rääji alne. Toh láá fáárust kuohtui kantonij lovoin, mut kuittâg tuše ohtii Sveeici lovvoost. Ton keežild Sveeici loho ij lah veltihánnáá kantonij lovoi summe. {| class="wikitable sortable" style="margin: 1em auto 1em auto;" |- !Kanton!!3 000–<br>3 249 m!!3 250–<br>3 499 m!!3 500–<br>3 749 m!!3 750–<br>3 999 m!!4 000–<br>4 249 m!!4 250–<br>4 499 m!!> 4 500 m!!Ohtsis<br>(> 3 000 m) |- |align=left|[[Listo vaarijn Bern kantonist|Bern]] |align=right|18 |align=right|13 |align=right|11 |align=right|7 |align=right|4 |align=right|1 |align=right|0 |align=right|54 |- |align=left|[[Listo vaarijn Glarus kantonist|Glarus]] |align=right|6 |align=right|2 |align=right|1 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|9 |- |align=left|[[Listo vaarijn Graubünden kantonist|Graubünden]] |align=right|165 |align=right|37 |align=right|4 |align=right|4 |align=right|1 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|211 |- |align=left|[[Listo vaarijn Obwalden kantonist|Obwalden]] |align=right|2 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|2 |- |align=left|[[Listo vaarijn St. Gallen kantonist|St. Gallen]] |align=right|2 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|2 |- |align=left|[[Listo vaarijn Ticino kantonist|Ticino]] |align=right|16 |align=right|2 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|18 |- |align=left|[[Listo vaarijn Uri kantonist|Uri]] |align=right|22 |align=right|7 |align=right|3 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|32 |- |align=left|[[Listo vaarijn Valais kantonist|Valais]] |align=right|56 |align=right|27 |align=right|37 |align=right|30 |align=right|17 |align=right|6 |align=right|4 |align=right|177 |- |align=left|[[Listo vaarijn Vaud kantonist|Vaud]] |align=right|3 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|0 |align=right|3 |- class="sortbottom" |align=left|'''Sveicci''' |align=right|'''246''' |align=right|'''79''' |align=right|'''48''' |align=right|'''35''' |align=right|'''19''' |align=right|'''6''' |align=right|'''4''' |align=right|'''437''' |} <!-- === Šoŋŋâdâh === === Biodiversiteet === --> == Haldâttâh já politiik == [[Tiätuvuárkká:Gruppenbild Bundesrat 2026.jpg|thumb|Sveeici littorääđi ive 2026]] Sveeici staatâhäämi lii [[littotäsiväldi]]. Sveeici staatâhovdâ lii {{#statements:P35}}, mon president lii {{#statements:P1308|from=Q688230}}. === Kuávlulâš jyehim === {{Válduartikkâl|[[Sveeici kantoneh]]}} Eennâm lii juohhum kantonáid, main lii vijđes jiešhaldâšem. === Staatâhäämi === Sveeici [[vuárnumlitto]]ost lii [[njuolgâ demokratia]]. Sveicciliih merideh masa puoh aašijn [[aalmugjienâstem|aalmugjienâstmijguin]]. Kii peri puáhtá vaattâđ aalmugjienâstem mon peri ääšist, jis sun pasta čokkiđ tuárvi ennuv vuáláčalluid (50&nbsp;000 vuáláčaalâd normaallii laavâ nubásmitmân já 100&nbsp;000 vuáláčaalâd vuáđulaavâ nubásmitmân). Aalmugjienâstmij loppâpuáđus lii čannee.<ref name="Loostâš"/> <!-- === Vuáđulaahâ === === President === === Parlament === === Tuámustoovlih === === Aalmugijkoskâsâš koskâvuođah === === Piäluštâsvyeimih === === Sosiaaltorvo === === Olmoošvuoigâdvuođah === --> == Ekonomia == Sveicci lii maailmtobdos tiijmijn, kiijkárijn, talkkâsijn, suklaast já vuástáin. Meid mađhâšem puáhtá enâmân jáválâšvuođâ. Alppâsiijdâin šiiveettuálu lâi ovdil válduáigápuátu, mut tááláá ääigi iänááš ässeeh finnejeh áigápuáđus maađhâšmist.<ref name="bio5"/> <!--=== Iäláttâsah === === Energia === === Ráhtulâšvuotâ === === Tuuriism === == Jotolâh == === Maađijjotolâh=== === Ryevdirađejotolâh === === Kirdemjotolâh === === Čäcijotolâh === --> == Viehâdâh == === Ässeeloho === {{Population table|Q39}} === Kielah === [[Tiätuvuárkká:Karte Schweizer Sprachgebiete 2026.png|thumb|Sveeici aalmuglâškielah ive 2026 lovottuvâi mield:<ref name="bfs-sprachen"> {{Nettikäldee | čujottâs=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung/sprachen-religionen/sprachen.html |nommâ= Sprachen | almostittem = Bundesamt für Statistik | čujottum = 2024-12-15 | kielâ={{de}}}}</ref> {{legend|#f7c5b4|saksakielâ (62,0&nbsp;%)}} {{legend|#d9d4e9|ranskakielâ (22,7&nbsp;%)}} {{legend|#b6ddc7|italiakielâ (8,2&nbsp;%)}} {{legend|#fffcc8|retoromaankielâ (0,5&nbsp;%)}}]] Sveeici aalmuglâškielah láá [[saksakielâ]], [[ranskakielâ]], [[italiakielâ]] já [[retoromaankielâ]]. Čiččâmnubáloh kantonid láá saksakielâliih, nelji kanton láá ranskakielâliih, já ohtâ kanton lii italiakielâlâš. Ton lasseen kulmâ kanton láá kyevtkielâliih (saksakielâ já ranskakielâ), já ohtâ kanton lii kuulmâkielâlâš (saksakielâ, retoromaankielâ já italiakielâ). * saksakielâliih kantoneh (17): Aargau, Appenzell Ausserrhoden, Appenzell Innerrhoden, Basel-Landschaft, Basel-Stadt, Glarus, Luzern, Nidwalden, Obwalden, Sankt Gallen, Schaffhausen, Schwyz, Solothurn, Thurgau, Uri, Zug, Zürich * ranskakielâliih kantoneh (4): Geneve, Jura, Neuchâtel, Vaud * italiakielâlâš kanton (1): Ticino * kyevtkielâliih kantoneh (3): Bern, Fribourg, Valais * kuulmâkielâlâš kanton (1): Graubünden === Kaavpugeh === Sveeici stuárráámus kaavpug lii [[Zürich]]. Tobbeen láá maaŋgah stuorrâ paaŋkih. [[Geneve]] lii tobdos tast, et tobbeen lii [[Ovtâstum aalmugeh|OA]] válduviäsu. <!-- === Oskoldâh === === Tiervâsvuotâ === === Škovlim === === Tieđâ === == Kulttuur == === Kirjálâšvuotâ === === Kovetaaiđâ, design já arkkitehtuur === === Muusik === === Elleekoveh já TV === === Media === === Valastâllâm === === Purrâmâš já juhâmâš === === Almoliih rijjâpeeivih === === Aalmuglâšsymboleh === --> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Euroop staatah}} [[Luokka:Sveicci|*]] iy3feh5frj049tmdcd9unh5oa7ig3c4 14 2014 154492 32127 2026-06-11T18:57:26Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154492 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Euroop]] bse1fzphfnfmnz4qxj8zkcso385sgwx 0 3596 154512 146890 2026-06-12T06:43:26Z Seipinne 19 /* Tábáhtusah */ 154512 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:SE2021Dec04T.gif|thumb|Juovlâmáánu tievâslâš piäiváásiävŋánem [[Antarktis]]ist.]] '''Juovlâmáánu 4.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 338. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 339. peivi). Ive loopân láá 27 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Airâ *syemmilâš kalender: Airi, Aira ==Tábáhtusah== * [[1328]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Nera]]-juuvâ leevist Koskâ-[[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 6,4 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já X [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-13|kielâ={{it}}}}</ref> * [[1334]] – Eennâm tuárgistij [[Verona]]st, [[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 4,9 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já VI–VII [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv"/> * [[1942]] – [[Yrjö Väisälä]] kaavnâi asteroid [[1883 Rimito]]. * [[2021]] – [[Krško kaavpugkieldâ|Krško]] kieldâst šoodâi [[Slovenia kaavpugkieldah|kaavpugkieldâ]].<ref name="dnevnik-1042978438">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.dnevnik.si/1042978438|nommâ=Občina Krško od danes Mestna občina Krško|almostittem=Dnevnik|čujottum=2022-12-23|äigimuddo=2021-12-04|kielâ={{sl}}}}</ref> * [[2021]] – Tievâslâš [[piäiváásiävŋánem]] [[Antarktis]]ist. * [[2025]] – [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] luovâttij loppâraportis ==Šoddâmeh== * [[1875]] – [[Kaarlo Sallinen]], [[Kuopio]] vuossâmuš kaavpughovdâ (j. [[1936]]) * [[1908]] – [[Alfred Hershey]], ive [[1969]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš bakteriolog já genetikkár (j. [[1997]])<ref name="np-hershey-1969">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1969/hershey/facts/ | Nommâ = Alfred D. Hershey | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1927]] – [[William Labov]], ovtâstumstaatâlâš kemist já kielâtotkee (j. [[2024]])<ref name="obit-labov">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://obits.goldsteinsfuneral.com/william-labov | Nommâ = William "Bill" Labov | Almostittem = Goldsteins’ Rosenberg’s funeral directors | Čujottum = 2024-12-31 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1960]] – [[Fred Ramsdell]], ive [[2025]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš immunolog<ref name="np-ramsdell-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/ramsdell/facts/ | Nommâ = Fred Ramsdell | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-10-06 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1965]] – [[Elvira Galkina]], kieldâsämmilâš tihtâčällee, kirječällee já musikkár ==Jämimeh== * [[1214]] – [[Vilhelm I (Skotland)|Vilhelm I]], [[Skotland kunâgâskodde|Skotland]] kunâgâs iivij 1165–1214 (š. [[1143]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.royal.uk/william-i-r-1165-1214|nommâ=William I (r. 1165-1214)|almostittem=www.royal.uk|čujottum=24.3.3023|ietf-kielâkoodi=en}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/William-I-king-of-Scotland|nommâ=William I {{!}} king of Scotland {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2023-03-24|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Juovlâmáánu|4]] 1dq2qxll16w6sj6n89fqv0l3rv3ak6a 14 5031 154493 26324 2026-06-11T18:58:23Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154493 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Festivaaleh]] [[Luokka:Muusiktábáhtusah|Festivaaleh]] bmxh05aazjj8lmift2h4sz0ftcnlfgg 14 6923 154494 85722 2026-06-11T18:58:32Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154494 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Algâaalmugij muusik]] [[Luokka:Kaivuonâ tábáhtusah]] [[Luokka:Kesitábáhtusah]] [[Luokka:Muusikfestivaaleh]] [[Luokka:Porgemáánu tábáhtusah]] [[Luokka:Sämieennâm tábáhtusah]] [[Luokka:Sämimuusik]] dyp62q3dvs84qsf4j0pyzkgr7z8notz 14 7297 154495 130354 2026-06-11T18:58:41Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154495 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Ive 2000 vuáđudum palhâšumeh]] [[Luokka:Riddu Riđđu]] [[Luokka:Sämmiliih taaiđâ- já kulttuurpalhâšumeh]] t0yy3vkoovrhgtoiodjv255hi899qug 0 7635 154508 147352 2026-06-11T20:32:17Z Yupik 23 uđđâ kove 154508 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Saamelaisten totuus- ja sovintokomission komissaari vastaanottamassa tiedonjulkistamisen valtionpalkintoa.jpg|thumb|Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio finnij ive 2026 [[tiäđualmostittem staatâpalhâšume]].]] '''Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' ({{k-fi|Saamelaisten totuus- ja sovintokomissio}}, {{k-se|Sámiid duohtavuođa- ja soabadankommišuvdna}} já {{k-sms|Saaʹmi tuõđâšvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio}}) lii [[tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] Suomâst. Tot kieđâvuš historjá tábáhtusâid já tárkkoo taid puástuvuođâid já rikosijd, maid eidu Suomâ staatâ lii historjást porgâm sämmiláid. Pargo ulmen láá oppâđ tain,<ref>[https://web.archive.org/web/20210711112352/https://vnk.fi/saamelaisasioiden-sovintoprosessi Saamelaisasioiden sovintorosessi - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> estiđ siämmáálágánijd tábáhtusâid puátteevuođâst já pyerediđ puátteevuođâ. Ulmen lii meiddei, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees puáđusin Suomâ staatâ váldá ovdâsvástádâs já nanosmit sämmilij vuoigâdvuođâi olášume Suomâst oovtâst [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggijn]], nuorttâlij sijdâčuákkimáin já eres säämi tuáimeiguin.<ref name="samediggi.fi"/> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio lii proosees, mast aalmugeh kieđâvušeh já tárkkojeh historjálijd já kollektiivlijd tábáhtusâid já puástuvuođâid. Proosees lii kočodum uánihávt tuše tuotâvuotâprosesin. Tágáreh proseseh algii maailmvijđosávt [[1970-loho|1970-lovvoost]]. Ovdâmerkkân [[Maadâ-Afrik]]ist ive [[1995]] [[apartheid]]-rikoseh lijjii kieđâvuššum tain metodáin. Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh láá olášuttum suullân 40 riijkâst. Maadâ-Afrik apartheid čielgâdâm tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio Truth and Reconciliation ([[1996]]–[[2002]]) lii komissioin puoh tobdosumos almugijkoskâsávt.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Algâalmugáid njuolgâ kyeskee prosesijn tobdosumos lii [[Kanada]] The Truth and Reconciliation Commission of Canada ([[2008]]–[[2015]]).<ref name="samediggi.fi"/> Suomâ sämmiliih láá jo kuhháá iävtuttâm komissio vuáđudem, eromâšávt ton maŋa ko sij láá uásálistám tagarij prosesáid eres staatâin. Savâstâlmijn ulmuuh muštâlii ovdâmerkkân [[suddâdempolitiik]], [[lädijduttempolitiik]], asâttâh-aaigijd já kielâmonâttem. Kollektivliih traumah já toi čuávumušâi selvâttem láá stuorrâ uási komissio pargoost. Suomâst haldâttâs poorgâi komissio vuáđudem oovdân ive [[2019]]. Suomâ staatâ haldâttâs asâttij sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio proosees ive 2019 loopâ peln. Čuávuvâžžân proosees ovdánij [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já nuorttâlij sijdâčuákkimân, main sämmilij ovdâsteijeeh lijjii meridum.<ref>[https://vnk.fi/-/saamelaisten-totuus-ja-sovintokomission-asettaminen-eten-1 Saamelaisten totuus- ja sovintokomission asettaminen etenee - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Staatâ budjetist 2019 lii väridum 1,5 milj. euro meriruttâ sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees oovdedmân sehe komissio vuáđđudmân já paargon.<ref name="samediggi.fi"/> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Jesâneh láá jiešmerideijeeh ege oovdâst ton uásipele, mii lii sii iävtuttâm teikâ valjim. Komissiost kalgeh leđe jesâneh, kiäin lii eromâš máttu sämmilij eellimtiilijn, kielâst já kulttuurist. Komissio noomâtmist väldih täsipiälásávt huámášumán jieškote-uv säämi kielâjuávhuid. Komissio noomâtmist viggeh väldiđ huámášumán suhâpelij täsipiälásii ovdâstem.<ref name="samediggi.fi"/> Sämitigge čuákkim já nuorttâlij sijdâčuákkim väljejii [[Miina Seurujärvi]], [[Heikki J. Hyvärinen]] já [[Irja Jefremoff]] komissaarin.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-11702820 Saamelaiset valitsivat jäsenensä totuus- ja sovintokomissioon: jäseniksi esitetään Heikki J. Hyväristä, Miina Seurujärveä sekä Irja Jefremoffia - yle.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Sämitigge meiddei tuhhiittij staatâ iävtuttâsâid komissaarin: [[Hannele Pokka]] já [[Kari Mäkinen]]. Ohtsis komissaareh láá vittâ. Ive [[2020]] komissio pargo keežild sierâ psykologlii torjuu čuávvumjuávkku lâi meiddei meridum. Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd.<ref name="samediggi.fi"/> Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio pargo kolgâččij leđe vaalmâš ive [[2022]], mutâ Sämitigge lii iävtuttâm laseääigi koronapandemia já eres aašij keežild. ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] cvnq6lqeqgqc0o3rzecnjjudlswmbmp 154510 154508 2026-06-12T06:38:35Z Seipinne 19 Ohtâ pittá sierâ artikkâlân + komissio pargo nuuhâm 154510 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Saamelaisten totuus- ja sovintokomission komissaari vastaanottamassa tiedonjulkistamisen valtionpalkintoa.jpg|thumb|Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio finnij ive 2026 [[tiäđualmostittem staatâpalhâšume]].]] '''Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' ({{k-fi|Saamelaisten totuus- ja sovintokomissio}}, {{k-se|Sámiid duohtavuođa- ja soabadankommišuvdna}} já {{k-sms|Saaʹmi tuõđâšvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio}}) lii [[tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] Suomâst. Tot kieđâvuš historjá tábáhtusâid já tárkkoo taid puástuvuođâid já rikosijd, maid eidu Suomâ staatâ lii historjást porgâm sämmiláid. Pargo ulmen láá oppâđ tain,<ref>[https://web.archive.org/web/20210711112352/https://vnk.fi/saamelaisasioiden-sovintoprosessi Saamelaisasioiden sovintorosessi - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> estiđ siämmáálágánijd tábáhtusâid puátteevuođâst já pyerediđ puátteevuođâ. Ulmen lii meiddei, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees puáđusin Suomâ staatâ váldá ovdâsvástádâs já nanosmit sämmilij vuoigâdvuođâi olášume Suomâst oovtâst [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggijn]], nuorttâlij sijdâčuákkimáin já eres säämi tuáimeiguin.<ref name="samediggi.fi"/> Suomâ sämmiliih láá jo kuhháá iävtuttâm komissio vuáđudem, eromâšávt ton maŋa ko sij láá uásálistám tagarij prosesáid eres staatâin. Savâstâlmijn ulmuuh muštâlii ovdâmerkkân [[suddâdempolitiik]], [[lädijduttempolitiik]], asâttâh-aaigijd já kielâmonâttem. Kollektivliih traumah já toi čuávumušâi selvâttem láá stuorrâ uási komissio pargoost. Suomâst haldâttâs poorgâi komissio vuáđudem oovdân ive [[2019]]. Suomâ staatâ haldâttâs asâttij sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio proosees ive 2019 loopâ peln. Čuávuvâžžân proosees ovdánij [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já nuorttâlij sijdâčuákkimân, main sämmilij ovdâsteijeeh lijjii meridum.<ref>[https://vnk.fi/-/saamelaisten-totuus-ja-sovintokomission-asettaminen-eten-1 Saamelaisten totuus- ja sovintokomission asettaminen etenee - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Staatâ budjetist 2019 lii väridum 1,5 milj. euro meriruttâ sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees oovdedmân sehe komissio vuáđđudmân já paargon.<ref name="samediggi.fi"/> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Jesâneh láá jiešmerideijeeh ege oovdâst ton uásipele, mii lii sii iävtuttâm teikâ valjim. Komissiost kalgeh leđe jesâneh, kiäin lii eromâš máttu sämmilij eellimtiilijn, kielâst já kulttuurist. Komissio noomâtmist väldih täsipiälásávt huámášumán jieškote-uv säämi kielâjuávhuid. Komissio noomâtmist viggeh väldiđ huámášumán suhâpelij täsipiälásii ovdâstem.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Sämitigge čuákkim já nuorttâlij sijdâčuákkim väljejii [[Miina Seurujärvi]], [[Heikki J. Hyvärinen]] já [[Irja Jefremoff]] komissaarin.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-11702820 Saamelaiset valitsivat jäsenensä totuus- ja sovintokomissioon: jäseniksi esitetään Heikki J. Hyväristä, Miina Seurujärveä sekä Irja Jefremoffia - yle.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Sämitigge meiddei tuhhiittij staatâ iävtuttâsâid komissaarin: [[Hannele Pokka]] já [[Kari Mäkinen]]. Ohtsis komissaareh láá vittâ. Ive [[2020]] komissio pargo keežild sierâ psykologlii torjuu čuávvumjuávkku lâi meiddei meridum. Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd.<ref name="samediggi.fi"/> Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio pargo koolgâi leđe vaalmâš ive [[2022]], mutâ Sämitigge iävtuttij laseääigi koronapandemia já eres aašij keežild. Loppâloopâst komissio luovâttij loppâraporttis [[juovlâmáánu 4.]] peeivi [[2025]], já pargo juátkui ive 2025 loopâ räi.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194764|nommâ=Sadat saamelaiset kertoivat kokemuksiaan totuus- ja sovintokomissiolle – nyt historiallinen raportti on valmis|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-12-04|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] 0zkuv7wrf83q4td3tdgh52t5bj2w9po 154513 154510 2026-06-12T06:43:48Z Seipinne 19 154513 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Saamelaisten totuus- ja sovintokomission komissaari vastaanottamassa tiedonjulkistamisen valtionpalkintoa.jpg|thumb|Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio finnij ive 2026 [[tiäđualmostittem staatâpalhâšume]].]] '''Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' ({{k-fi|Saamelaisten totuus- ja sovintokomissio}}, {{k-se|Sámiid duohtavuođa- ja soabadankommišuvdna}} já {{k-sms|Saaʹmi tuõđâšvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio}}) lii [[tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] Suomâst. Tot kieđâvuš historjá tábáhtusâid já tárkkoo taid puástuvuođâid já rikosijd, maid eidu Suomâ staatâ lii historjást porgâm sämmiláid. Pargo ulmen láá oppâđ tain,<ref>[https://web.archive.org/web/20210711112352/https://vnk.fi/saamelaisasioiden-sovintoprosessi Saamelaisasioiden sovintorosessi - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> estiđ siämmáálágánijd tábáhtusâid puátteevuođâst já pyerediđ puátteevuođâ. Ulmen lii meiddei, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees puáđusin Suomâ staatâ váldá ovdâsvástádâs já nanosmit sämmilij vuoigâdvuođâi olášume Suomâst oovtâst [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggijn]], nuorttâlij sijdâčuákkimáin já eres säämi tuáimeiguin.<ref name="samediggi.fi"/> Suomâ sämmiliih láá jo kuhháá iävtuttâm komissio vuáđudem, eromâšávt ton maŋa ko sij láá uásálistám tagarij prosesáid eres staatâin. Savâstâlmijn ulmuuh muštâlii ovdâmerkkân [[suddâdempolitiik]], [[lädijduttempolitiik]], asâttâh-aaigijd já kielâmonâttem. Kollektivliih traumah já toi čuávumušâi selvâttem láá stuorrâ uási komissio pargoost. Suomâst haldâttâs poorgâi komissio vuáđudem oovdân ive [[2019]]. Suomâ staatâ haldâttâs asâttij sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio proosees ive 2019 loopâ peln. Čuávuvâžžân proosees ovdánij [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já nuorttâlij sijdâčuákkimân, main sämmilij ovdâsteijeeh lijjii meridum.<ref>[https://vnk.fi/-/saamelaisten-totuus-ja-sovintokomission-asettaminen-eten-1 Saamelaisten totuus- ja sovintokomission asettaminen etenee - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Staatâ budjetist 2019 lii väridum 1,5 milj. euro meriruttâ sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees oovdedmân sehe komissio vuáđđudmân já paargon.<ref name="samediggi.fi"/> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Jesâneh láá jiešmerideijeeh ege oovdâst ton uásipele, mii lii sii iävtuttâm teikâ valjim. Komissiost kalgeh leđe jesâneh, kiäin lii eromâš máttu sämmilij eellimtiilijn, kielâst já kulttuurist. Komissio noomâtmist väldih täsipiälásávt huámášumán jieškote-uv säämi kielâjuávhuid. Komissio noomâtmist viggeh väldiđ huámášumán suhâpelij täsipiälásii ovdâstem.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Sämitigge čuákkim já nuorttâlij sijdâčuákkim väljejii [[Miina Seurujärvi]], [[Heikki J. Hyvärinen]] já [[Irja Jefremoff]] komissaarin.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-11702820 Saamelaiset valitsivat jäsenensä totuus- ja sovintokomissioon: jäseniksi esitetään Heikki J. Hyväristä, Miina Seurujärveä sekä Irja Jefremoffia - yle.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Sämitigge meiddei tuhhiittij staatâ iävtuttâsâid komissaarin: [[Hannele Pokka]] já [[Kari Mäkinen]]. Ohtsis komissaareh láá vittâ. Ive [[2020]] komissio pargo keežild sierâ psykologlii torjuu čuávvumjuávkku lâi meiddei meridum. Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd.<ref name="samediggi.fi"/> Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio pargo koolgâi leđe vaalmâš ive [[2022]], mutâ Sämitigge iävtuttij laseääigi koronapandemia já eres aašij keežild. Loppâloopâst komissio luovâttij loppâraportis [[juovlâmáánu 4.]] peeivi [[2025]], já pargo juátkui ive 2025 loopâ räi.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194764|nommâ=Sadat saamelaiset kertoivat kokemuksiaan totuus- ja sovintokomissiolle – nyt historiallinen raportti on valmis|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-12-04|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] 9e4k5axwj6ums463e0hgac7zr7x7d8f 154516 154513 2026-06-12T08:31:47Z Seipinne 19 154516 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Saamelaisten totuus- ja sovintokomission komissaari vastaanottamassa tiedonjulkistamisen valtionpalkintoa.jpg|thumb|Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio finnij ive 2026 [[tiäđualmostittem staatâpalhâšume]].]] '''Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' ({{k-fi|Saamelaisten totuus- ja sovintokomissio}}, {{k-se|Sámiid duohtavuođa- ja soabadankommišuvdna}} já {{k-sms|Saaʹmi tuõđâšvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio}}) lii [[tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] Suomâst. Tot kieđâvuš historjá tábáhtusâid já tárkkoo taid puástuvuođâid já rikosijd, maid eidu Suomâ staatâ lii historjást porgâm sämmiláid. Pargo ulmen láá oppâđ tain,<ref>[https://web.archive.org/web/20210711112352/https://vnk.fi/saamelaisasioiden-sovintoprosessi Saamelaisasioiden sovintorosessi - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> estiđ siämmáálágánijd tábáhtusâid puátteevuođâst já pyerediđ puátteevuođâ. Ulmen lii meiddei, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees puáđusin Suomâ staatâ váldá ovdâsvástádâs já nanosmit sämmilij vuoigâdvuođâi olášume Suomâst oovtâst [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggijn]], nuorttâlij sijdâčuákkimáin já eres säämi tuáimeiguin.<ref name="samediggi.fi"/> Suomâ sämmiliih láá jo kuhháá iävtuttâm komissio vuáđudem, eromâšávt ton maŋa ko sij láá uásálistám tagarij prosesáid eres staatâin. Savâstâlmijn ulmuuh muštâlii ovdâmerkkân [[suddâdempolitiik]], [[lädijduttempolitiik]], asâttâh-aaigijd já kielâmonâttem. Kollektivliih traumah já toi čuávumušâi selvâttem láá stuorrâ uási komissio pargoost. Suomâst haldâttâs poorgâi komissio vuáđudem oovdân ive [[2019]]. Suomâ staatâ haldâttâs asâttij sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio proosees ive 2019 loopâ peln. Čuávuvâžžân proosees ovdánij [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já nuorttâlij sijdâčuákkimân, main sämmilij ovdâsteijeeh lijjii meridum.<ref>[https://vnk.fi/-/saamelaisten-totuus-ja-sovintokomission-asettaminen-eten-1 Saamelaisten totuus- ja sovintokomission asettaminen etenee - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Staatâ budjetist 2019 lii väridum 1,5 milj. euro meriruttâ sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees oovdedmân sehe komissio vuáđđudmân já paargon.<ref name="samediggi.fi"/> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Jesâneh láá jiešmerideijeeh ege oovdâst ton uásipele, mii lii sii iävtuttâm teikâ valjim. Komissiost kalgeh leđe jesâneh, kiäin lii eromâš máttu sämmilij eellimtiilijn, kielâst já kulttuurist. Komissio noomâtmist väldih täsipiälásávt huámášumán jieškote-uv säämi kielâjuávhuid. Komissio noomâtmist viggeh väldiđ huámášumán suhâpelij täsipiälásii ovdâstem.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Sämitigge čuákkim já nuorttâlij sijdâčuákkim väljejii [[Miina Seurujärvi]], [[Heikki J. Hyvärinen]] já [[Irja Jefremoff]] komissaarin.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-11702820 Saamelaiset valitsivat jäsenensä totuus- ja sovintokomissioon: jäseniksi esitetään Heikki J. Hyväristä, Miina Seurujärveä sekä Irja Jefremoffia - yle.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Sämitigge meiddei tuhhiittij staatâ iävtuttâsâid komissaarin: [[Hannele Pokka]] já [[Kari Mäkinen]]. Ohtsis komissaareh láá vittâ. Ive [[2020]] komissio pargo keežild sierâ psykologlii torjuu čuávvumjuávkku lâi meiddei meridum. Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd.<ref name="samediggi.fi"/> Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio pargo koolgâi leđe vaalmâš ive [[2022]], mutâ Sämitigge iävtuttij laseääigi koronapandemia já eres aašij keežild. Loppâloopâst komissio luovâttij loppâraportis [[juovlâmáánu 4.]] peeivi [[2025]], já pargo jotkui ive 2025 loopâ räi.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194764|nommâ=Sadat saamelaiset kertoivat kokemuksiaan totuus- ja sovintokomissiolle – nyt historiallinen raportti on valmis|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-12-04|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] m4u7xlqx0mbm643ujc7m83iiumqh1p2 154517 154516 2026-06-12T08:32:26Z Seipinne 19 kielâi oornig 154517 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Saamelaisten totuus- ja sovintokomission komissaari vastaanottamassa tiedonjulkistamisen valtionpalkintoa.jpg|thumb|Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio finnij ive 2026 [[tiäđualmostittem staatâpalhâšume]].]] '''Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' ({{k-sms|Saaʹmi tuõđâšvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio}}, {{k-se|Sámiid duohtavuođa- ja soabadankommišuvdna}} já {{k-fi|Saamelaisten totuus- ja sovintokomissio}}) lii [[tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] Suomâst. Tot kieđâvuš historjá tábáhtusâid já tárkkoo taid puástuvuođâid já rikosijd, maid eidu Suomâ staatâ lii historjást porgâm sämmiláid. Pargo ulmen láá oppâđ tain,<ref>[https://web.archive.org/web/20210711112352/https://vnk.fi/saamelaisasioiden-sovintoprosessi Saamelaisasioiden sovintorosessi - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> estiđ siämmáálágánijd tábáhtusâid puátteevuođâst já pyerediđ puátteevuođâ. Ulmen lii meiddei, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees puáđusin Suomâ staatâ váldá ovdâsvástádâs já nanosmit sämmilij vuoigâdvuođâi olášume Suomâst oovtâst [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggijn]], nuorttâlij sijdâčuákkimáin já eres säämi tuáimeiguin.<ref name="samediggi.fi"/> Suomâ sämmiliih láá jo kuhháá iävtuttâm komissio vuáđudem, eromâšávt ton maŋa ko sij láá uásálistám tagarij prosesáid eres staatâin. Savâstâlmijn ulmuuh muštâlii ovdâmerkkân [[suddâdempolitiik]], [[lädijduttempolitiik]], asâttâh-aaigijd já kielâmonâttem. Kollektivliih traumah já toi čuávumušâi selvâttem láá stuorrâ uási komissio pargoost. Suomâst haldâttâs poorgâi komissio vuáđudem oovdân ive [[2019]]. Suomâ staatâ haldâttâs asâttij sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio proosees ive 2019 loopâ peln. Čuávuvâžžân proosees ovdánij [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já nuorttâlij sijdâčuákkimân, main sämmilij ovdâsteijeeh lijjii meridum.<ref>[https://vnk.fi/-/saamelaisten-totuus-ja-sovintokomission-asettaminen-eten-1 Saamelaisten totuus- ja sovintokomission asettaminen etenee - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Staatâ budjetist 2019 lii väridum 1,5 milj. euro meriruttâ sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees oovdedmân sehe komissio vuáđđudmân já paargon.<ref name="samediggi.fi"/> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Jesâneh láá jiešmerideijeeh ege oovdâst ton uásipele, mii lii sii iävtuttâm teikâ valjim. Komissiost kalgeh leđe jesâneh, kiäin lii eromâš máttu sämmilij eellimtiilijn, kielâst já kulttuurist. Komissio noomâtmist väldih täsipiälásávt huámášumán jieškote-uv säämi kielâjuávhuid. Komissio noomâtmist viggeh väldiđ huámášumán suhâpelij täsipiälásii ovdâstem.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Sämitigge čuákkim já nuorttâlij sijdâčuákkim väljejii [[Miina Seurujärvi]], [[Heikki J. Hyvärinen]] já [[Irja Jefremoff]] komissaarin.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-11702820 Saamelaiset valitsivat jäsenensä totuus- ja sovintokomissioon: jäseniksi esitetään Heikki J. Hyväristä, Miina Seurujärveä sekä Irja Jefremoffia - yle.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Sämitigge meiddei tuhhiittij staatâ iävtuttâsâid komissaarin: [[Hannele Pokka]] já [[Kari Mäkinen]]. Ohtsis komissaareh láá vittâ. Ive [[2020]] komissio pargo keežild sierâ psykologlii torjuu čuávvumjuávkku lâi meiddei meridum. Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd.<ref name="samediggi.fi"/> Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio pargo koolgâi leđe vaalmâš ive [[2022]], mutâ Sämitigge iävtuttij laseääigi koronapandemia já eres aašij keežild. Loppâloopâst komissio luovâttij loppâraportis [[juovlâmáánu 4.]] peeivi [[2025]], já pargo jotkui ive 2025 loopâ räi.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194764|nommâ=Sadat saamelaiset kertoivat kokemuksiaan totuus- ja sovintokomissiolle – nyt historiallinen raportti on valmis|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-12-04|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] atd3tw98g2yk9dk1y8uycx654j4knhr 154518 154517 2026-06-12T08:35:21Z Seipinne 19 +kiäs luovâttij 154518 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Saamelaisten totuus- ja sovintokomission komissaari vastaanottamassa tiedonjulkistamisen valtionpalkintoa.jpg|thumb|Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio finnij ive 2026 [[tiäđualmostittem staatâpalhâšume]].]] '''Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' ({{k-sms|Saaʹmi tuõđâšvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio}}, {{k-se|Sámiid duohtavuođa- ja soabadankommišuvdna}} já {{k-fi|Saamelaisten totuus- ja sovintokomissio}}) lii [[tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] Suomâst. Tot kieđâvuš historjá tábáhtusâid já tárkkoo taid puástuvuođâid já rikosijd, maid eidu Suomâ staatâ lii historjást porgâm sämmiláid. Pargo ulmen láá oppâđ tain,<ref>[https://web.archive.org/web/20210711112352/https://vnk.fi/saamelaisasioiden-sovintoprosessi Saamelaisasioiden sovintorosessi - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> estiđ siämmáálágánijd tábáhtusâid puátteevuođâst já pyerediđ puátteevuođâ. Ulmen lii meiddei, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees puáđusin Suomâ staatâ váldá ovdâsvástádâs já nanosmit sämmilij vuoigâdvuođâi olášume Suomâst oovtâst [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggijn]], nuorttâlij sijdâčuákkimáin já eres säämi tuáimeiguin.<ref name="samediggi.fi"/> Suomâ sämmiliih láá jo kuhháá iävtuttâm komissio vuáđudem, eromâšávt ton maŋa ko sij láá uásálistám tagarij prosesáid eres staatâin. Savâstâlmijn ulmuuh muštâlii ovdâmerkkân [[suddâdempolitiik]], [[lädijduttempolitiik]], asâttâh-aaigijd já kielâmonâttem. Kollektivliih traumah já toi čuávumušâi selvâttem láá stuorrâ uási komissio pargoost. Suomâst haldâttâs poorgâi komissio vuáđudem oovdân ive [[2019]]. Suomâ staatâ haldâttâs asâttij sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio proosees ive 2019 loopâ peln. Čuávuvâžžân proosees ovdánij [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já nuorttâlij sijdâčuákkimân, main sämmilij ovdâsteijeeh lijjii meridum.<ref>[https://vnk.fi/-/saamelaisten-totuus-ja-sovintokomission-asettaminen-eten-1 Saamelaisten totuus- ja sovintokomission asettaminen etenee - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Staatâ budjetist 2019 lii väridum 1,5 milj. euro meriruttâ sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees oovdedmân sehe komissio vuáđđudmân já paargon.<ref name="samediggi.fi"/> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Jesâneh láá jiešmerideijeeh ege oovdâst ton uásipele, mii lii sii iävtuttâm teikâ valjim. Komissiost kalgeh leđe jesâneh, kiäin lii eromâš máttu sämmilij eellimtiilijn, kielâst já kulttuurist. Komissio noomâtmist väldih täsipiälásávt huámášumán jieškote-uv säämi kielâjuávhuid. Komissio noomâtmist viggeh väldiđ huámášumán suhâpelij täsipiälásii ovdâstem.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Sämitigge čuákkim já nuorttâlij sijdâčuákkim väljejii [[Miina Seurujärvi]], [[Heikki J. Hyvärinen]] já [[Irja Jefremoff]] komissaarin.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-11702820 Saamelaiset valitsivat jäsenensä totuus- ja sovintokomissioon: jäseniksi esitetään Heikki J. Hyväristä, Miina Seurujärveä sekä Irja Jefremoffia - yle.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Sämitigge meiddei tuhhiittij staatâ iävtuttâsâid komissaarin: [[Hannele Pokka]] já [[Kari Mäkinen]]. Ohtsis komissaareh láá vittâ. Ive [[2020]] komissio pargo keežild sierâ psykologlii torjuu čuávvumjuávkku lâi meiddei meridum. Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd.<ref name="samediggi.fi"/> Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio pargo koolgâi leđe vaalmâš ive [[2022]], mutâ Sämitigge iävtuttij laseääigi koronapandemia já eres aašij keežild. Loppâloopâst komissio luovâttij loppâraportis [[juovlâmáánu 4.]] peeivi [[2025]] staatârááđán, [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já [[Nuorttâlij sijdâčuákkim|nuorttâlij sijdâčuákkimân]], já pargo jotkui ive 2025 loopâ räi.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194764|nommâ=Sadat saamelaiset kertoivat kokemuksiaan totuus- ja sovintokomissiolle – nyt historiallinen raportti on valmis|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-12-04|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] 7l9y9hv4zwg0idy5lwp1tjtn0762e53 154520 154518 2026-06-12T10:30:49Z Seipinne 19 154520 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Saamelaisten totuus- ja sovintokomission komissaari vastaanottamassa tiedonjulkistamisen valtionpalkintoa.jpg|thumb|Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio finnij ive 2026 [[tiäđualmostittem staatâpalhâšume]].]] '''Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' ({{k-sms|Saaʹmi tuõđâšvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio}}, {{k-se|Sámiid duohtavuođa- ja soabadankommišuvdna}} já {{k-fi|Saamelaisten totuus- ja sovintokomissio}}) lii [[tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] Suomâst. Tot kieđâvuš historjá tábáhtusâid já tárkkoo taid puástuvuođâid já rikosijd, maid eidu Suomâ staatâ lii historjást porgâm sämmiláid. Pargo ulmen lii oppâđ tain,<ref>[https://web.archive.org/web/20210711112352/https://vnk.fi/saamelaisasioiden-sovintoprosessi Saamelaisasioiden sovintorosessi - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> estiđ siämmáálágánijd tábáhtusâid puátteevuođâst já pyerediđ puátteevuođâ. Ulmen lii meiddei, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees puáđusin Suomâ staatâ váldá ovdâsvástádâs já nanosmit sämmilij vuoigâdvuođâi olášume Suomâst oovtâst [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggijn]], nuorttâlij sijdâčuákkimáin já eres säämi tuáimeiguin.<ref name="samediggi.fi"/> Suomâ sämmiliih láá jo kuhháá iävtuttâm komissio vuáđudem, eromâšávt ton maŋa ko sij láá uásálistám tagarij prosesáid eres staatâin. Savâstâlmijn ulmuuh muštâlii ovdâmerkkân [[suddâdempolitiik]], [[lädijduttempolitiik]], asâttâh-aaigijd já kielâmonâttem. Kollektivliih traumah já toi čuávumušâi selvâttem láá stuorrâ uási komissio pargoost. Suomâst haldâttâs poorgâi komissio vuáđudem oovdân ive [[2019]]. Suomâ staatâ haldâttâs asâttij sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio proosees ive 2019 loopâ peln. Čuávuvâžžân proosees ovdánij [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já nuorttâlij sijdâčuákkimân, main sämmilij ovdâsteijeeh lijjii meridum.<ref>[https://vnk.fi/-/saamelaisten-totuus-ja-sovintokomission-asettaminen-eten-1 Saamelaisten totuus- ja sovintokomission asettaminen etenee - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Staatâ budjetist 2019 lii väridum 1,5 milj. euro meriruttâ sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees oovdedmân sehe komissio vuáđđudmân já paargon.<ref name="samediggi.fi"/> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Jesâneh láá jiešmerideijeeh ege oovdâst ton uásipele, mii lii sii iävtuttâm teikâ valjim. Komissiost kalgeh leđe jesâneh, kiäin lii eromâš máttu sämmilij eellimtiilijn, kielâst já kulttuurist. Komissio noomâtmist väldih täsipiälásávt huámášumán jieškote-uv säämi kielâjuávhuid. Komissio noomâtmist viggeh väldiđ huámášumán suhâpelij täsipiälásii ovdâstem.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Sämitigge čuákkim já nuorttâlij sijdâčuákkim väljejii [[Miina Seurujärvi]], [[Heikki J. Hyvärinen]] já [[Irja Jefremoff]] komissaarin.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-11702820 Saamelaiset valitsivat jäsenensä totuus- ja sovintokomissioon: jäseniksi esitetään Heikki J. Hyväristä, Miina Seurujärveä sekä Irja Jefremoffia - yle.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Sämitigge meiddei tuhhiittij staatâ iävtuttâsâid komissaarin: [[Hannele Pokka]] já [[Kari Mäkinen]]. Ohtsis komissaareh láá vittâ. Ive [[2020]] komissio pargo keežild sierâ psykologlii torjuu čuávvumjuávkku lâi meiddei meridum. Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd.<ref name="samediggi.fi"/> Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio pargo koolgâi leđe vaalmâš ive [[2022]], mutâ Sämitigge iävtuttij laseääigi koronapandemia já eres aašij keežild. Loppâloopâst komissio luovâttij loppâraportis [[juovlâmáánu 4.]] peeivi [[2025]] staatârááđán, [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já [[Nuorttâlij sijdâčuákkim|nuorttâlij sijdâčuákkimân]], já pargo jotkui ive 2025 loopâ räi.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194764|nommâ=Sadat saamelaiset kertoivat kokemuksiaan totuus- ja sovintokomissiolle – nyt historiallinen raportti on valmis|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-12-04|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] lv4cwqxldrqhoimbd7euh7lpvrwj03w 154521 154520 2026-06-12T10:49:32Z Seipinne 19 154521 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Saamelaisten totuus- ja sovintokomission komissaari vastaanottamassa tiedonjulkistamisen valtionpalkintoa.jpg|thumb|Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio finnij ive 2026 [[tiäđualmostittem staatâpalhâšume]].]] '''Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' ({{k-sms|Saaʹmi tuõđâšvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio}}, {{k-se|Sámiid duohtavuođa- ja soabadankommišuvdna}} já {{k-fi|Saamelaisten totuus- ja sovintokomissio}}) lii [[tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] Suomâst. Tot kieđâvuš historjá tábáhtusâid já tárkkoo taid puástuvuođâid já rikosijd, maid eidu Suomâ staatâ lii historjást porgâm sämmiláid. Pargo ulmen lii oppâđ tain,<ref>[https://web.archive.org/web/20210711112352/https://vnk.fi/saamelaisasioiden-sovintoprosessi Saamelaisasioiden sovintorosessi - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> estiđ siämmáálágánijd tábáhtusâid puátteevuođâst já pyerediđ puátteevuođâ. Ulmen lii meiddei, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees puáđusin Suomâ staatâ váldá ovdâsvástádâs já nanosmit sämmilij vuoigâdvuođâi olášume Suomâst oovtâst [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggijn]], nuorttâlij sijdâčuákkimáin já eres säämi tuáimeiguin.<ref name="samediggi.fi"/> Savâstâlmijn ulmuuh muštâlii ovdâmerkkân [[suddâdempolitiik|suddâdempolitiikist]], [[lädijduttempolitiik|lädijduttempolitiikist]], asâttâh-aaigijn já kielâmoonnâtmist. Kollektivliih traumah já toi čuávumušâi selvâttem láá stuorrâ uási komissio pargoost. == Historjá == Suomâ sämmiliih láá jo kuhháá iävtuttâm komissio vuáđudem, eromâšávt ton maŋa ko sij láá uásálistám tagarijd prosesáid eres staatâin. Sämitige haldâttâs já tallaš uáiviminister [[Juha Sipilä]] soováin tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio aalgâtmist ive 2017.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-9685949|nommâ=Saamelaisten ja valtion välistä historiaa selvittelevän totuuskomission perustaminen etenee|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2017-06-22|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Suomâst haldâttâs poorgâi komissio vuáđudem oovdân ive [[2019]]. Suomâ staatâ haldâttâs asâttij sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio proosees ive 2019 loopâ peln. Čuávuvâžžân proosees ovdánij [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já nuorttâlij sijdâčuákkimân, main sämmilij ovdâsteijeeh lijjii meridum.<ref>[https://vnk.fi/-/saamelaisten-totuus-ja-sovintokomission-asettaminen-eten-1 Saamelaisten totuus- ja sovintokomission asettaminen etenee - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Staatâ budjetist 2019 lii väridum 1,5 milj. euro meriruttâ sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees oovdedmân sehe komissio vuáđđudmân já paargon.<ref name="samediggi.fi" /> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Jesâneh láá jiešmerideijeeh ege oovdâst ton uásipele, mii lii sii iävtuttâm teikâ valjim. Komissiost kalgeh leđe jesâneh, kiäin lii eromâš máttu sämmilij eellimtiilijn, kielâst já kulttuurist. Komissio noomâtmist väldih täsipiälásávt huámášumán jieškote-uv säämi kielâjuávhuid. Komissio noomâtmist viggeh väldiđ huámášumán suhâpelij täsipiälásii ovdâstem.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Sämitigge čuákkim já nuorttâlij sijdâčuákkim väljejii [[Miina Seurujärvi]], [[Heikki J. Hyvärinen]] já [[Irja Jefremoff]] komissaarin.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-11702820 Saamelaiset valitsivat jäsenensä totuus- ja sovintokomissioon: jäseniksi esitetään Heikki J. Hyväristä, Miina Seurujärveä sekä Irja Jefremoffia - yle.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Sämitigge meiddei tuhhiittij staatâ iävtuttâsâid komissaarin: [[Hannele Pokka]] já [[Kari Mäkinen]]. Ohtsis komissaareh láá vittâ. Ive [[2020]] komissio pargo keežild sierâ psykologlii torjuu čuávvumjuávkku lâi meiddei meridum. Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn.<ref name="samediggi.fi"/> Vyesimáánust 2022, [[Miina Seurujärvi|Seurujärvi]] iäránij komissiost,<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12437711|nommâ=Komissaari Miina Seurujärvi eroaa saamelaisten totuus- ja sovintokomissiosta: "Komissio tulisi keskeyttää nyt"|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-05-09|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> já maŋeláá siämmáá máánust meid [[Heikki J. Hyvärinen|Hyvärinen]] sehe uáivičällee [[Anni-Kristiina Juuso]] iäránáin toimâstis.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12460922|nommâ=Totuus- ja sovintokomissio hajoaa: valtioneuvosto myönsi eron kahdelle komissaarille – myös pääsihteeri Anni-Kristiina Juuso eroaa virastaan|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-05-25|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Čohčâmáánust 2022 Sämitigge valjii kyehti uđđâ komissaar Seurujärvi ja Hyvärinen sajan: [[Anni-Siiri Länsman]] já [[Heikki Paltto]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12645125|nommâ=Totuus- ja sovintokomission työ jatkuu: Saamelaiskäräjät valitsi viimein kaksi uutta komissaaria eronneiden tilalle|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-09-30|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd.<ref name="samediggi.fi"/> Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio pargo koolgâi leđe vaalmâš ive [[2022]], mutâ Sämitigge iävtuttij laseääigi koronapandemia já eres aašij keežild. Loppâloopâst komissio luovâttij loppâraportis [[juovlâmáánu 4.]] peeivi [[2025]] staatârááđán, [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já [[Nuorttâlij sijdâčuákkim|nuorttâlij sijdâčuákkimân]], já pargo jotkui ive 2025 loopâ räi.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194764|nommâ=Sadat saamelaiset kertoivat kokemuksiaan totuus- ja sovintokomissiolle – nyt historiallinen raportti on valmis|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-12-04|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] fupjuxm98mhzbo5lg0ag2oh1i6s6ci2 154523 154521 2026-06-12T10:52:23Z Seipinne 19 /* Historjá */ 154523 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Saamelaisten totuus- ja sovintokomission komissaari vastaanottamassa tiedonjulkistamisen valtionpalkintoa.jpg|thumb|Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio finnij ive 2026 [[tiäđualmostittem staatâpalhâšume]].]] '''Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' ({{k-sms|Saaʹmi tuõđâšvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio}}, {{k-se|Sámiid duohtavuođa- ja soabadankommišuvdna}} já {{k-fi|Saamelaisten totuus- ja sovintokomissio}}) lii [[tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] Suomâst. Tot kieđâvuš historjá tábáhtusâid já tárkkoo taid puástuvuođâid já rikosijd, maid eidu Suomâ staatâ lii historjást porgâm sämmiláid. Pargo ulmen lii oppâđ tain,<ref>[https://web.archive.org/web/20210711112352/https://vnk.fi/saamelaisasioiden-sovintoprosessi Saamelaisasioiden sovintorosessi - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> estiđ siämmáálágánijd tábáhtusâid puátteevuođâst já pyerediđ puátteevuođâ. Ulmen lii meiddei, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees puáđusin Suomâ staatâ váldá ovdâsvástádâs já nanosmit sämmilij vuoigâdvuođâi olášume Suomâst oovtâst [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggijn]], nuorttâlij sijdâčuákkimáin já eres säämi tuáimeiguin.<ref name="samediggi.fi"/> Savâstâlmijn ulmuuh muštâlii ovdâmerkkân [[suddâdempolitiik|suddâdempolitiikist]], [[lädijduttempolitiik|lädijduttempolitiikist]], asâttâh-aaigijn já kielâmoonnâtmist. Kollektivliih traumah já toi čuávumušâi selvâttem láá stuorrâ uási komissio pargoost. == Historjá == Suomâ sämmiliih láá jo kuhháá iävtuttâm komissio vuáđudem, eromâšávt ton maŋa ko sij láá uásálistám tagarijd prosesáid eres staatâin. Sämitige haldâttâs já tallaš uáiviminister [[Juha Sipilä]] soováin tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio aalgâtmist ive 2017.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-9685949|nommâ=Saamelaisten ja valtion välistä historiaa selvittelevän totuuskomission perustaminen etenee|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2017-06-22|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Suomâst haldâttâs poorgâi komissio vuáđudem oovdân ive [[2019]]. Suomâ staatâ haldâttâs asâttij sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio proosees ive 2019 loopâ peln. Čuávuvâžžân proosees ovdánij [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já [[nuorttâlij sijdâčuákkim]]ân, main sämmilij ovdâsteijeeh lijjii meridum.<ref>[https://vnk.fi/-/saamelaisten-totuus-ja-sovintokomission-asettaminen-eten-1 Saamelaisten totuus- ja sovintokomission asettaminen etenee - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Staatâ budjetist 2019 lii väridum 1,5 milj. euro meriruttâ sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees oovdedmân sehe komissio vuáđđudmân já paargon.<ref name="samediggi.fi" /> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Jesâneh láá jiešmerideijeeh ege oovdâst ton uásipele, mii lii sii iävtuttâm teikâ valjim. Komissiost kalgeh leđe jesâneh, kiäin lii eromâš máttu sämmilij eellimtiilijn, kielâst já kulttuurist. Komissio noomâtmist väldih täsipiälásávt huámášumán jieškote-uv säämi kielâjuávhuid. Komissio noomâtmist viggeh väldiđ huámášumán suhâpelij täsipiälásii ovdâstem.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Sämitigge čuákkim já nuorttâlij sijdâčuákkim väljejii [[Miina Seurujärvi]], [[Heikki J. Hyvärinen]] já [[Irja Jefremoff]] komissaarin.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-11702820 Saamelaiset valitsivat jäsenensä totuus- ja sovintokomissioon: jäseniksi esitetään Heikki J. Hyväristä, Miina Seurujärveä sekä Irja Jefremoffia - yle.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Sämitigge meiddei tuhhiittij staatâ iävtuttâsâid komissaarin: [[Hannele Pokka]] já [[Kari Mäkinen]]. Ohtsis komissaareh láá vittâ. Ive [[2020]] komissio pargo keežild sierâ psykologlii torjuu čuávvumjuávkku lâi meiddei meridum. Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn.<ref name="samediggi.fi"/> Vyesimáánust 2022, [[Miina Seurujärvi|Seurujärvi]] iäránij komissiost,<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12437711|nommâ=Komissaari Miina Seurujärvi eroaa saamelaisten totuus- ja sovintokomissiosta: "Komissio tulisi keskeyttää nyt"|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-05-09|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> já maŋeláá siämmáá máánust meid [[Heikki J. Hyvärinen|Hyvärinen]] sehe uáivičällee [[Anni-Kristiina Juuso]] iäránáin toimâstis.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12460922|nommâ=Totuus- ja sovintokomissio hajoaa: valtioneuvosto myönsi eron kahdelle komissaarille – myös pääsihteeri Anni-Kristiina Juuso eroaa virastaan|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-05-25|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Čohčâmáánust 2022 Sämitigge valjii kyehti uđđâ komissaar Seurujärvi ja Hyvärinen sajan: [[Anni-Siiri Länsman]] já [[Heikki Paltto]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12645125|nommâ=Totuus- ja sovintokomission työ jatkuu: Saamelaiskäräjät valitsi viimein kaksi uutta komissaaria eronneiden tilalle|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-09-30|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd.<ref name="samediggi.fi"/> Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio pargo koolgâi leđe vaalmâš ive [[2022]], mutâ Sämitigge iävtuttij laseääigi koronapandemia já eres aašij keežild. Loppâloopâst komissio luovâttij loppâraportis [[juovlâmáánu 4.]] peeivi [[2025]] staatârááđán, [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já [[Nuorttâlij sijdâčuákkim]]ân, já pargo jotkui ive 2025 loopâ räi.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194764|nommâ=Sadat saamelaiset kertoivat kokemuksiaan totuus- ja sovintokomissiolle – nyt historiallinen raportti on valmis|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-12-04|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] kpo77um5i8tk8u4ksu8hzgsxxj9lov6 154524 154523 2026-06-12T10:52:38Z Seipinne 19 /* Historjá */ 154524 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Saamelaisten totuus- ja sovintokomission komissaari vastaanottamassa tiedonjulkistamisen valtionpalkintoa.jpg|thumb|Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio finnij ive 2026 [[tiäđualmostittem staatâpalhâšume]].]] '''Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' ({{k-sms|Saaʹmi tuõđâšvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio}}, {{k-se|Sámiid duohtavuođa- ja soabadankommišuvdna}} já {{k-fi|Saamelaisten totuus- ja sovintokomissio}}) lii [[tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] Suomâst. Tot kieđâvuš historjá tábáhtusâid já tárkkoo taid puástuvuođâid já rikosijd, maid eidu Suomâ staatâ lii historjást porgâm sämmiláid. Pargo ulmen lii oppâđ tain,<ref>[https://web.archive.org/web/20210711112352/https://vnk.fi/saamelaisasioiden-sovintoprosessi Saamelaisasioiden sovintorosessi - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> estiđ siämmáálágánijd tábáhtusâid puátteevuođâst já pyerediđ puátteevuođâ. Ulmen lii meiddei, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees puáđusin Suomâ staatâ váldá ovdâsvástádâs já nanosmit sämmilij vuoigâdvuođâi olášume Suomâst oovtâst [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggijn]], nuorttâlij sijdâčuákkimáin já eres säämi tuáimeiguin.<ref name="samediggi.fi"/> Savâstâlmijn ulmuuh muštâlii ovdâmerkkân [[suddâdempolitiik|suddâdempolitiikist]], [[lädijduttempolitiik|lädijduttempolitiikist]], asâttâh-aaigijn já kielâmoonnâtmist. Kollektivliih traumah já toi čuávumušâi selvâttem láá stuorrâ uási komissio pargoost. == Historjá == Suomâ sämmiliih láá jo kuhháá iävtuttâm komissio vuáđudem, eromâšávt ton maŋa ko sij láá uásálistám tagarijd prosesáid eres staatâin. Sämitige haldâttâs já tallaš uáiviminister [[Juha Sipilä]] soováin tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio aalgâtmist ive 2017.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-9685949|nommâ=Saamelaisten ja valtion välistä historiaa selvittelevän totuuskomission perustaminen etenee|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2017-06-22|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Suomâst haldâttâs poorgâi komissio vuáđudem oovdân ive [[2019]]. Suomâ staatâ haldâttâs asâttij sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio proosees ive 2019 loopâ peln. Čuávuvâžžân proosees ovdánij [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já [[nuorttâlij sijdâčuákkim]]ân, main sämmilij ovdâsteijeeh lijjii meridum.<ref>[https://vnk.fi/-/saamelaisten-totuus-ja-sovintokomission-asettaminen-eten-1 Saamelaisten totuus- ja sovintokomission asettaminen etenee - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Staatâ budjetist 2019 lii väridum 1,5 milj. euro meriruttâ sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees oovdedmân sehe komissio vuáđđudmân já paargon.<ref name="samediggi.fi" /> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Jesâneh láá jiešmerideijeeh ege oovdâst ton uásipele, mii lii sii iävtuttâm teikâ valjim. Komissiost kalgeh leđe jesâneh, kiäin lii eromâš máttu sämmilij eellimtiilijn, kielâst já kulttuurist. Komissio noomâtmist väldih täsipiälásávt huámášumán jieškote-uv säämi kielâjuávhuid. Komissio noomâtmist viggeh väldiđ huámášumán suhâpelij täsipiälásii ovdâstem.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Sämitigge čuákkim já nuorttâlij sijdâčuákkim väljejii [[Miina Seurujärvi]], [[Heikki J. Hyvärinen]] já [[Irja Jefremoff]] komissaarin.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-11702820 Saamelaiset valitsivat jäsenensä totuus- ja sovintokomissioon: jäseniksi esitetään Heikki J. Hyväristä, Miina Seurujärveä sekä Irja Jefremoffia - yle.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Sämitigge meiddei tuhhiittij staatâ iävtuttâsâid komissaarin: [[Hannele Pokka]] já [[Kari Mäkinen]]. Ohtsis komissaareh láá vittâ. Ive [[2020]] komissio pargo keežild sierâ psykologlii torjuu čuávvumjuávkku lâi meiddei meridum. Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn.<ref name="samediggi.fi"/> Vyesimáánust 2022, [[Miina Seurujärvi|Seurujärvi]] iäránij komissiost,<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12437711|nommâ=Komissaari Miina Seurujärvi eroaa saamelaisten totuus- ja sovintokomissiosta: "Komissio tulisi keskeyttää nyt"|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-05-09|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> já maŋeláá siämmáá máánust meid [[Heikki J. Hyvärinen|Hyvärinen]] sehe uáivičällee [[Anni-Kristiina Juuso]] iäránáin toimâstis.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12460922|nommâ=Totuus- ja sovintokomissio hajoaa: valtioneuvosto myönsi eron kahdelle komissaarille – myös pääsihteeri Anni-Kristiina Juuso eroaa virastaan|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-05-25|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Čohčâmáánust 2022 Sämitigge valjii kyehti uđđâ komissaar Seurujärvi ja Hyvärinen sajan: [[Anni-Siiri Länsman]] já [[Heikki Paltto]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12645125|nommâ=Totuus- ja sovintokomission työ jatkuu: Saamelaiskäräjät valitsi viimein kaksi uutta komissaaria eronneiden tilalle|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-09-30|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd.<ref name="samediggi.fi"/> Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio pargo koolgâi leđe vaalmâš ive [[2022]], mutâ Sämitigge iävtuttij laseääigi koronapandemia já eres aašij keežild. Loppâloopâst komissio luovâttij loppâraportis [[juovlâmáánu 4.]] peeivi [[2025]] staatârááđán, [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já [[nuorttâlij sijdâčuákkim]]ân, já pargo jotkui ive 2025 loopâ räi.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194764|nommâ=Sadat saamelaiset kertoivat kokemuksiaan totuus- ja sovintokomissiolle – nyt historiallinen raportti on valmis|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-12-04|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] t9h5ekh6z9pgwuk2xqgdos05ktg2vz8 154527 154524 2026-06-12T11:01:01Z Seipinne 19 /* Historjá */ 154527 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Saamelaisten totuus- ja sovintokomission komissaari vastaanottamassa tiedonjulkistamisen valtionpalkintoa.jpg|thumb|Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio finnij ive 2026 [[tiäđualmostittem staatâpalhâšume]].]] '''Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' ({{k-sms|Saaʹmi tuõđâšvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio}}, {{k-se|Sámiid duohtavuođa- ja soabadankommišuvdna}} já {{k-fi|Saamelaisten totuus- ja sovintokomissio}}) lii [[tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] Suomâst. Tot kieđâvuš historjá tábáhtusâid já tárkkoo taid puástuvuođâid já rikosijd, maid eidu Suomâ staatâ lii historjást porgâm sämmiláid. Pargo ulmen lii oppâđ tain,<ref>[https://web.archive.org/web/20210711112352/https://vnk.fi/saamelaisasioiden-sovintoprosessi Saamelaisasioiden sovintorosessi - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> estiđ siämmáálágánijd tábáhtusâid puátteevuođâst já pyerediđ puátteevuođâ. Ulmen lii meiddei, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees puáđusin Suomâ staatâ váldá ovdâsvástádâs já nanosmit sämmilij vuoigâdvuođâi olášume Suomâst oovtâst [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggijn]], nuorttâlij sijdâčuákkimáin já eres säämi tuáimeiguin.<ref name="samediggi.fi"/> Savâstâlmijn ulmuuh muštâlii ovdâmerkkân [[suddâdempolitiik|suddâdempolitiikist]], [[lädijduttempolitiik|lädijduttempolitiikist]], asâttâh-aaigijn já kielâmoonnâtmist. Kollektivliih traumah já toi čuávumušâi selvâttem láá stuorrâ uási komissio pargoost. == Historjá == Suomâ sämmiliih láá jo kuhháá iävtuttâm komissio vuáđudem, eromâšávt ton maŋa ko sij láá uásálistám tagarijd prosesáid eres staatâin. Sämitige haldâttâs já tallaš uáiviminister [[Juha Sipilä]] soováin tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio aalgâtmist ive 2017.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-9685949|nommâ=Saamelaisten ja valtion välistä historiaa selvittelevän totuuskomission perustaminen etenee|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2017-06-22|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Suomâst haldâttâs poorgâi komissio vuáđudem oovdân ive [[2019]]. Suomâ staatâ haldâttâs asâttij sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio proosees ive 2019 loopâ peln. Čuávuvâžžân proosees ovdánij [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já [[nuorttâlij sijdâčuákkim]]ân, main sämmilij ovdâsteijeeh lijjii meridum.<ref>[https://vnk.fi/-/saamelaisten-totuus-ja-sovintokomission-asettaminen-eten-1 Saamelaisten totuus- ja sovintokomission asettaminen etenee - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Staatâ budjetist 2019 lii väridum 1,5 milj. euro meriruttâ sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees oovdedmân sehe komissio vuáđđudmân já paargon.<ref name="samediggi.fi" /> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Jesâneh láá jiešmerideijeeh ege oovdâst ton uásipele, mii lii sii iävtuttâm teikâ valjim. Komissiost kalgeh leđe jesâneh, kiäin lii eromâš máttu sämmilij eellimtiilijn, kielâst já kulttuurist. Komissio noomâtmist väldih täsipiälásávt huámášumán jieškote-uv säämi kielâjuávhuid. Komissio noomâtmist viggeh väldiđ huámášumán suhâpelij täsipiälásii ovdâstem.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Sämitigge čuákkim já nuorttâlij sijdâčuákkim väljejii [[Miina Seurujärvi]], [[Heikki J. Hyvärinen]] já [[Irja Jefremoff]] komissaarin.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-11702820 Saamelaiset valitsivat jäsenensä totuus- ja sovintokomissioon: jäseniksi esitetään Heikki J. Hyväristä, Miina Seurujärveä sekä Irja Jefremoffia - yle.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Sämitigge meiddei tuhhiittij staatâ iävtuttâsâid komissaarin: [[Hannele Pokka]] já [[Kari Mäkinen]]. Ohtsis komissaareh láá vittâ. Ive [[2020]] komissio pargo keežild sierâ psykologlii torjuu čuávvumjuávkku lâi meiddei meridum. Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn.<ref name="samediggi.fi"/> Kiđđuv 2022 vuáđudui [[Uvjâ]],<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2023/12/14/uvja-faala-mielatiervasvuodapalvalusaid-samikielan/|nommâ=Uvjâ fáálá mielâ­tiervâs­vuotâ­palvâlusâid sämikielân {{!}} Anarâš aavis|äigimuddo=2023-12-14|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> mii tooimâi ubâ komissio pargo ääigi<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://sdtsk.fi/smn/2024/01/15/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio-juatka-pargos/|nommâ=Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio juátká pargos|tahhee=Saamelaisten Totuus-ja sovintokomissio|almostittem=Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio|äigimuddo=2024-01-15|čujottum=2026-06-12}}</ref> já vala tast maŋa-uv ko komissio lâi jo joskâm.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20209727|nommâ=Uvjâ finniimin jotkâruttâdem – tooimâ pisovâš ruttâdem kalga ain vyerdiđ|almostittem=Sápmi|äigimuddo=2026-02-12|čujottum=2026-06-12}}</ref> Vyesimáánust 2022, [[Miina Seurujärvi|Seurujärvi]] iäránij komissiost,<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12437711|nommâ=Komissaari Miina Seurujärvi eroaa saamelaisten totuus- ja sovintokomissiosta: "Komissio tulisi keskeyttää nyt"|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-05-09|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> já maŋeláá siämmáá máánust meid [[Heikki J. Hyvärinen|Hyvärinen]] sehe uáivičällee [[Anni-Kristiina Juuso]] iäránáin toimâstis.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12460922|nommâ=Totuus- ja sovintokomissio hajoaa: valtioneuvosto myönsi eron kahdelle komissaarille – myös pääsihteeri Anni-Kristiina Juuso eroaa virastaan|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-05-25|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Čohčâmáánust 2022 Sämitigge valjii kyehti uđđâ komissaar Seurujärvi ja Hyvärinen sajan: [[Anni-Siiri Länsman]] já [[Heikki Paltto]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12645125|nommâ=Totuus- ja sovintokomission työ jatkuu: Saamelaiskäräjät valitsi viimein kaksi uutta komissaaria eronneiden tilalle|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-09-30|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd.<ref name="samediggi.fi"/> Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio pargo koolgâi leđe vaalmâš ive [[2022]], mutâ Sämitigge iävtuttij laseääigi koronapandemia já eres aašij keežild. Loppâloopâst komissio luovâttij loppâraportis [[juovlâmáánu 4.]] peeivi [[2025]] staatârááđán, [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já [[nuorttâlij sijdâčuákkim]]ân, já pargo jotkui ive 2025 loopâ räi.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194764|nommâ=Sadat saamelaiset kertoivat kokemuksiaan totuus- ja sovintokomissiolle – nyt historiallinen raportti on valmis|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-12-04|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] 2pq13bc0to0iadj8v4ughup6aj8z4s6 154529 154527 2026-06-12T11:20:48Z Seipinne 19 154529 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Saamelaisten totuus- ja sovintokomission komissaari vastaanottamassa tiedonjulkistamisen valtionpalkintoa.jpg|thumb|Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio finnij ive 2026 [[tiäđualmostittem staatâpalhâšume]].]] '''Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' ({{k-sms|Saaʹmi tuõđâšvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio}}, {{k-se|Sámiid duohtavuođa- ja soabadankommišuvdna}} já {{k-fi|Saamelaisten totuus- ja sovintokomissio}}) lii [[tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] Suomâst. Tot kieđâvuš historjá tábáhtusâid já tárkkoo taid puástuvuođâid já rikosijd, maid eidu Suomâ staatâ lii historjást porgâm sämmiláid. Pargo ulmen lii oppâđ tain,<ref>[https://web.archive.org/web/20210711112352/https://vnk.fi/saamelaisasioiden-sovintoprosessi Saamelaisasioiden sovintorosessi - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> estiđ siämmáálágánijd tábáhtusâid puátteevuođâst já pyerediđ puátteevuođâ. Ulmen lii meiddei, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees puáđusin Suomâ staatâ váldá ovdâsvástádâs já nanosmit sämmilij vuoigâdvuođâi olášume Suomâst oovtâst [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggijn]], nuorttâlij sijdâčuákkimáin já eres säämi tuáimeiguin.<ref name="samediggi.fi"/> Savâstâlmijn ulmuuh muštâlii ovdâmerkkân [[suddâdempolitiik|suddâdempolitiikist]], [[lädijduttempolitiik|lädijduttempolitiikist]], asâttâh-aaigijn já kielâmoonnâtmist. Kollektivliih traumah já toi čuávumušâi selvâttem láá stuorrâ uási komissio pargoost. == Historjá == Suomâ sämmiliih láá jo kuhháá iävtuttâm komissio vuáđudem, eromâšávt ton maŋa ko sij láá uásálistám tagarijd prosesáid eres staatâin. Sämitige haldâttâs já tallaš uáiviminister [[Juha Sipilä]] soováin tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio aalgâtmist ive 2017.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-9685949|nommâ=Saamelaisten ja valtion välistä historiaa selvittelevän totuuskomission perustaminen etenee|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2017-06-22|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Suomâst haldâttâs poorgâi komissio vuáđudem oovdân ive [[2019]]. Suomâ staatâ haldâttâs asâttij sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio proosees ive 2019 loopâ peln. Čuávuvâžžân proosees ovdánij [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já [[nuorttâlij sijdâčuákkim]]ân, main sämmilij ovdâsteijeeh lijjii meridum.<ref>[https://vnk.fi/-/saamelaisten-totuus-ja-sovintokomission-asettaminen-eten-1 Saamelaisten totuus- ja sovintokomission asettaminen etenee - vnk.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Staatâ budjetist 2019 lii väridum 1,5 milj. euro meriruttâ sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees oovdedmân sehe komissio vuáđđudmân já paargon.<ref name="samediggi.fi" /> Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Jesâneh láá jiešmerideijeeh ege oovdâst ton uásipele, mii lii sii iävtuttâm teikâ valjim. Komissiost kalgeh leđe jesâneh, kiäin lii eromâš máttu sämmilij eellimtiilijn, kielâst já kulttuurist. Komissio noomâtmist väldih täsipiälásávt huámášumán jieškote-uv säämi kielâjuávhuid. Komissio noomâtmist viggeh väldiđ huámášumán suhâpelij täsipiälásii ovdâstem.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Sämitigge čuákkim já nuorttâlij sijdâčuákkim väljejii [[Miina Seurujärvi]], [[Heikki J. Hyvärinen]] já [[Irja Jefremoff]] komissaarin.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-11702820 Saamelaiset valitsivat jäsenensä totuus- ja sovintokomissioon: jäseniksi esitetään Heikki J. Hyväristä, Miina Seurujärveä sekä Irja Jefremoffia - yle.fi] Čujottum 17.5.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Sämitigge meiddei tuhhiittij staatâ iävtuttâsâid komissaarin: [[Hannele Pokka]] já [[Kari Mäkinen]]. Ohtsis komissaareh láá vittâ. Ive [[2020]] komissio pargo keežild sierâ psykologlii torjuu čuávvumjuávkku lâi meiddei meridum. Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn.<ref name="samediggi.fi"/> Kiđđuv 2022 vuáđudui [[Uvjâ]],<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2023/12/14/uvja-faala-mielatiervasvuodapalvalusaid-samikielan/|nommâ=Uvjâ fáálá mielâ­tiervâs­vuotâ­palvâlusâid sämikielân {{!}} Anarâš aavis|äigimuddo=2023-12-14|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> mii tooimâi ubâ komissio pargo ääigi<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://sdtsk.fi/smn/2024/01/15/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio-juatka-pargos/|nommâ=Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio juátká pargos|tahhee=Saamelaisten Totuus-ja sovintokomissio|almostittem=Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio|äigimuddo=2024-01-15|čujottum=2026-06-12}}</ref> já vala tast maŋa-uv ko komissio pargo lâi jo nuuhâm.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20209727|nommâ=Uvjâ finniimin jotkâruttâdem – tooimâ pisovâš ruttâdem kalga ain vyerdiđ|almostittem=Sápmi|äigimuddo=2026-02-12|čujottum=2026-06-12}}</ref> Vyesimáánust 2022, [[Miina Seurujärvi|Seurujärvi]] iäránij komissiost,<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12437711|nommâ=Komissaari Miina Seurujärvi eroaa saamelaisten totuus- ja sovintokomissiosta: "Komissio tulisi keskeyttää nyt"|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-05-09|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> já maŋeláá siämmáá máánust meid [[Heikki J. Hyvärinen|Hyvärinen]] sehe uáivičällee [[Anni-Kristiina Juuso]] iäránáin toimâstis.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12460922|nommâ=Totuus- ja sovintokomissio hajoaa: valtioneuvosto myönsi eron kahdelle komissaarille – myös pääsihteeri Anni-Kristiina Juuso eroaa virastaan|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-05-25|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Čohčâmáánust 2022 Sämitigge valjii kyehti uđđâ komissaar Seurujärvi ja Hyvärinen sajan: [[Anni-Siiri Länsman]] já [[Heikki Paltto]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12645125|nommâ=Totuus- ja sovintokomission työ jatkuu: Saamelaiskäräjät valitsi viimein kaksi uutta komissaaria eronneiden tilalle|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2022-09-30|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd.<ref name="samediggi.fi"/> Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.<ref name="samediggi.fi"/> Komissio pargo koolgâi leđe vaalmâš ive [[2022]], mutâ Sämitigge iävtuttij laseääigi koronapandemia já eres aašij keežild. Loppâloopâst komissio luovâttij loppâraportis [[juovlâmáánu 4.]] peeivi [[2025]] staatârááđán, [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiigán]] já [[nuorttâlij sijdâčuákkim]]ân, já pargo jotkui ive 2025 loopâ räi.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194764|nommâ=Sadat saamelaiset kertoivat kokemuksiaan totuus- ja sovintokomissiolle – nyt historiallinen raportti on valmis|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-12-04|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] 3yjgwzpxjdmqskr79khwnapqy8t3pt1 14 11666 154489 51211 2026-06-11T18:56:41Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154489 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Eestieennâm kaavpugeh]] [[Luokka:Euroop uáivikaavpugeh]] [[Luokka:Harjumaa kieldah]] at2z8uwaz7fu3re7lo8z0olil1ouu1i 14 12431 154503 142934 2026-06-11T19:02:57Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154503 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Pitáh šlaajâ mield]] [[Luokka:Rock|Pitáh]] 6crdqxoy9w4rfa1n5cv5xxfdx18s2qo 14 12432 154501 143042 2026-06-11T19:02:42Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154501 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Pitáh|* šlaajâ mield]] [[Luokka:Luokah šlaajâ mield]] o89ig1hslfix43357chid3gl8lyekqh 14 12433 154500 53850 2026-06-11T19:02:07Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154500 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Wikipedia luokah|Šlaajâ mield]] tmh2z4o2xav7oh7fbslkce68ybx1kcz 14 12440 154502 142930 2026-06-11T19:02:50Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154502 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Pitáh šlaajâ mield|*]] [[Luokka:Rock-pitáh|* šlaajâ mield]] 8c53y0csz3wbfq7nd5xbu6cqc65wavz 14 12448 154506 142771 2026-06-11T19:03:34Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154506 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Pitáh|* artist mield]] lskk1y39twruyg65zttyyf5d8nc6io3 14 12468 154505 142946 2026-06-11T19:03:22Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154505 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Ovtâstumstaatâliih pitáh|*]] [[Luokka:Rock-pitáh staatâ mield]] nazvmmn0zz6g8a8pcwe4a5ron8w748e 14 12469 154504 142948 2026-06-11T19:03:14Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154504 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Pitáh staatâ mield]] [[Luokka:Ovtâstum staatâi kreatiivliih pargoh já tyejeh|Pitáh]] [[Luokka:Ovtâstumstaatâlâš muusik|Pitáh]] kiefbynpnxkpntgmpg20e5llqqfazht 0 13652 154509 148620 2026-06-12T06:13:07Z Seipinne 19 +Persovnlâš eellim 154509 wikitext text/x-wiki {{Čaittâleijee | nommâ = Paulette Goddard | kove = Paulette Goddard publicity shot, date unknown III (soft contrast).jpg | šoddâmäigi = {{Šoddâmäigi já ahe|3|6|1910||1}} | šoddâmsaje = [[New York]], [[New Yorkin (uásistaatâ)|New York]], [[Ovtâstum staatah]] | jáámmám = {{Jäämmimäigi já ahe|3|6|1910|23|4|1990}} | hävdi = | aalmugjeessânvuotâ = | aktiivlâžžân = 1929–1972 | merhâšittee roolah = ''[[Modern Times (elleekove)|Modern Times]]''<br>''[[The Great Dictator|The Great Dictator]]''<br>''[[So Proudly We Hail!]]'' | palhâšumeh = | iävtukkâsvuođah = | vaanhimeh = | pelikyeimi = Edgar James <br><small>(1927–1932)</small><br>[[Charlie Chaplin]] <br><small>(1936–1942)</small><br>[[Burgess Meredith]] <br><small>(1944–1949)</small><br>[[Erich Maria Remarque]]<br><small>(1958–1970)</small> | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = | IMDb-sijđo = [https://www.imdb.com/name/nm0002104/ IMDb] }} '''Paulette Goddard''' (š. '''Marion Pauline Levy'''; {{Šoddâm- já jäämmimäigi|3|6|1910|[[New York]]|23|4|1990|[[Ronco sopra Ascona]]|[[Ticino]], [[Sveicci]]}}) lâi [[Ovtâstum staatah|ovtâstumstaatâlâš]] čaittâleijee. Suu tobdeh eromâšávt nissoonuáiviroolâ čaittâleijen [[Charlie Chaplin]] elleekuuvijn ''[[Modern Times (elleekove)|Modern Times]]'' (1936) já ''[[The Great Dictator|The Great Dictator]]'' (1940). Sun lâi meid Chaplin kuálmád kálgu.<ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.charliechaplin.com/en/articles/221-The-Gamine-Paulette-Goddard?category=biography|nommâ=The Gamine: Paulette Goddard|almostittem=www.charliechaplin.com|čujottum=2022-04-24|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> == Eellim já karrieer== Goddard šoodâi ive 1910 [[New York]]ist noomáin Marion Pauline Levy, mutâ suu enni Alta Mae Goddard kočodij suu Paulinen jo aaibâs uccen. Suu eeči lâi juuvdálâš Joseph Russell Levy. Vanhimeh iäránáin ko Goddard lâi ucce, já tast maŋa suu eeči ij eidu lam uási suu eellim.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://walkoffame.com/paulette-goddard/|nommâ=Paulette Goddard|almostittem=Hollywood Walk of Fame|äigimuddo=2019-10-25|čujottum=2022-04-24|ietf-kielâkoodi=en-US}}</ref> Goddard poorgâi mallin nubálovihásâžžân, já 16-ihásâžžân sun lâi kuoronieidân Broadway čaitâlmist ''No Foolin’''. Muáddi ive maŋeláá sun varrij [[Hollywood]]ân aaigân šoddâđ elleekovetäsnin. Tobbeen sun čaittâlij motomijn ucebijn projektijn, ko [[Charlie Chaplin]] huámášij suu. Forgâ, ovdilgo Goddard lâi ubâ lamaš merhâšittee roolâst oovtâgin elleekooveest, ulmuuh tubdii suu jo Chaplin peht. Chaplin máttááttij Goddardân čaittâlem, já kyehti ive maŋeláá sun čaittâlij Chaplin majemuu jávutteselleekooveest ''[[Modern Times (elleekove)|Modern Times]]''. Elleekove peht eres pyevtitteijeeh huámášii suu, já ovdâmerkkân [[David O. Selznick]] smietâi suu Scarlett O’Hara roolân elleekován ''[[Gone with the Wind (elleekove)|Gone with the Wind]]''. Sun ij kuittâg uážžum roolâ, ko sun ij puáhtám tuođâštiđ, et lii näimilittoost Chaplináin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Paulette-Goddard|nommâ=Paulette Goddard|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2022-04-24|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Goddard uážui kuittâg roolâid eres elleekuuvijn, já čaittâlij-uv kuulmâ [[Bob Hope]] elleekooveest: ''The Cat and the Canary'' (1939), ''The Ghost Breakers'' (1940) já ''Nothing but the Truth'' (1941). Sun čaittâlij meid maaŋgâin [[Cecil B. DeMille]] elleekuuvijn. Ubâ karrieeris ääigi sun čaittâlij ohtsis 47 elleekooveest.<ref name=":0" /> == Persovnlâš eellim == Goddard lâi näimilittoost neljii: 17-ihásâžžân kesimáánu 28. peeivi 1927 Goddard naajâi miljonäär Edgar James,<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nytimes.com/1932/01/09/archives/former-follies-girl-sues-paulette-goddard-james-wed-here-in-1927.html|nommâ=FORMER FOLLIES GIRL SUES.; Paulette Goddard James, Wed Here in 1927, Seeks Reno Divorce.|tahhee=Special to The New York Times|almostittem=The New York Times|äigimuddo=1932-01-09|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=en-US}}</ref> tast maŋa sun lâi näimilittoost čaittâleijee [[Charles Chaplin|Charles Chaplináin]],<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://news.google.com/newspapers?id=AiJPAAAAIBAJ&pg=7198,420624&dq=paulette+goddard+charlie+chaplin&hl=en|nommâ="Paulette Goddard Divorces Charles Chaplin in Mexico"|almostittem=St. Petersburg Times|äigimuddo=5.6.1942|čujottum=2026-06-12}}</ref> já maŋeláá čaittâleijee [[Burgess Meredith|Burgess Mereditháin]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://news.google.com/newspapers?id=rv5PAAAAIBAJ&pg=3621,4331847&dq=paulette+goddard+burgess&hl=en|nommâ="Paulette Goddard Becomes Bride of Burgess Meredith"|almostittem=The Evening Independent|äigimuddo=23.5.1944|čujottum=2026-06-12}}</ref> Taah puoh kulmâ näimilito nuuvâi iärun. Majemuš litto lâi [[Erich Maria Remarque|Erich Maria Remarquein]], kiäin Goddard naajâi ive 1958. Litto piištij Remarque jäämmim räi ive 1970.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://news.google.com/newspapers?id=eBwhAAAAIBAJ&pg=3090,4528930&dq=paulette+goddard+erich+maria+remarque&hl=en|nommâ="Paulette Goddard, Chaplin's ex-wife"|almostittem=The Pittsburgh Press|äigimuddo=23.4.1990.|čielgiittâs=|čujottum=2026-06-12}}</ref> ==Filmografia== {| class="wikitable sortable" |+ Elleekoveh |- ! Ihe ! Nommâ ! Roolâ ! class="unsortable" | Eres tiäđuh |- | 1929 | ''[[Berth Marks]]'' | Mađhâšeijee junást | uánihisfilmâ, ij kreditistum |- | 1929 | ''[[The Locked Door]]'' | Nieidâ rommikárbást | ij kreditistum |- | 1930 | ''[[Whoopee! (elleekove)|Whoopee!]]'' | Goldwyn nieidâ | ij kreditistum |- | 1931 | ''[[City Streets (ive 1931 elleekove)|City Streets]]'' | Tánssájeijee-extra | ij kreditistum |- | 1931 | ''[[The Girl Habit]]'' | Vyebdee | |- | 1931 | ''[[Palmy Days]]'' | Goldwyn nieidâ | ij kreditistum |- | 1931 | ''Ladies of the Big House'' | Faŋgâ juávhu siste | ij kreditistum |- | 1932 | ''[[The Mouthpiece]]'' | Blondi juuhlijn | ij kreditistum |- | 1932 | ''Show Business'' | Blondi mađhâšeijee junást | uánihisfilmâ, ij kreditistum |- | 1932 | ''Young Ironsides'' | Jieš, Miss Hollywood | uánihisfilmâ, ij kreditistum |- | 1932 | ''[[Pack Up Your Troubles (ive 1932 elleekove)|Pack Up Your Troubles]]'' | Myersseepijgá | ij kreditistum |- | 1932 | ''Girl Grief'' | Uáppee | uánihisfilmâ, ij kreditistum |- | 1932 | ''[[The Kid from Spain]]'' | Goldwyn nieidâ | ij kreditistum |- | 1933 | ''Hollywood on Parade No. B-1'' | Jieš | uánihisfilmâ |- | 1933 | ''[[The Bowery (ive 1933 elleekove)|The Bowery]]'' | Blondi kii muštâl Brodie njuškiimist | ij kreditistum |- | 1933 | ''Hollywood on Parade No. B-5'' | Jieš | uánihisfilmâ |- | 1933 | ''[[Roman Scandals]]'' | Goldwyn nieidâ | ij kreditistum |- | 1934 | ''[[Kid Millions]]'' | Goldwyn nieidâ | ij kreditistum |- | 1936 | ''[[Modern Times (elleekove)|Modern Times]]'' | Ellen Peterson | |- | 1936 | ''[[The Bohemian Girl (ive 1936 elleekove)|The Bohemian Girl]]'' | Romanikolgolâš | ij kreditistum |- | 1938 | ''[[The Young in Heart]]'' | Leslie Saunders | |- | 1938 | ''[[Dramatic School (elleekove)|Dramatic School]]'' | Nana | |- | 1939 | ''[[The Women (ive 1939 elleekove)|The Women]]'' | Miriam Aarons | |- | 1939 | ''[[The Cat and the Canary (ive 1939 elleekove)|The Cat and the Canary]]'' | Joyce Norman | |- | 1940 | ''[[The Ghost Breakers]]'' | Mary Carter | |- | 1940 | ''[[The Great Dictator]]'' | Hannah | |- | 1940 | ''Screen Snapshots: Sports in Hollywood'' | Jieš | uánihisfilmâ |- | 1940 | ''[[North West Mounted Police (elleekove)|North West Mounted Police]]'' | Louvette Corbeau | muulsâiävtuliih noomah: ''Northwest Mounted Police''<br>''The Scarlet Riders'' |- | 1940 | ''[[Second Chorus]]'' | Ellen Miller | |- | 1941 | ''[[Pot o' Gold (elleekove)|Pot o' Gold]]'' | Molly McCorkle | muulsâiävtuliih noomah: ''The Golden Hour''<br>''Jimmy Steps Out'' |- | 1941 | ''[[Hold Back the Dawn]]'' | Anita Dixon | |- | 1941 | ''[[Nothing But the Truth (ive 1941 elleekove)|Nothing But the Truth]]'' | Gwen Saunders | |- | 1942 | ''[[The Lady Has Plans]]'' | Sidney Royce | |- | 1942 | ''[[Reap the Wild Wind]]'' | Loxi Claiborne | muulsâiävtulâš nommâ: ''Cecil B. DeMille's Reap the Wild Wind'' |- | 1942 | ''[[The Forest Rangers (elleekove)|The Forest Rangers]]'' | Celia Huston Stuart | |- | 1942 | ''[[Star Spangled Rhythm]]'' | Jieš | |- | 1943 | ''[[The Crystal Ball (elleekove)|The Crystal Ball]]'' | Toni Gerard | |- | 1943 | ''[[So Proudly We Hail!]]'' | Lt. Joan O'Doul | [[Oscar-palhâšume|Oscar]]-iävtukkâsvuotâ |- | 1944 | ''[[Standing Room Only (ive 1944 elleekove)|Standing Room Only]]'' | Jane Rogers / Suzanne | |- | 1944 | ''[[I Love a Soldier]]'' | Evelyn Connors | |- | 1945 | ''[[Duffy's Tavern (elleekove)|Duffy's Tavern]]'' | Jieš | |- | 1945 | ''[[Kitty (ive 1945 elleekove)|Kitty]]'' | Kitty | |- | 1946 | ''[[The Diary of a Chambermaid (ive 1946 elleekove)|The Diary of a Chambermaid]]'' | Célestine | pyevtitteijee, ij kreditistum |- | 1947 | ''[[Suddenly, It's Spring]]'' | Mary Morely | |- | 1947 | ''[[Variety Girl]]'' | Jieš | |- | 1947 | ''[[Unconquered (ive 1947 elleekove)|Unconquered]]'' | Abigail "Abby" Martha Hale | |- | 1947 | ''[[An Ideal Husband (ive 1947 elleekove)|An Ideal Husband]]'' | Mrs. Laura Cheveley | muulsâiävtulâš nommâ: ''Oscar Wilde's An Ideal Husband'' |- | 1948 | ''[[On Our Merry Way]]'' | Martha Pease | |- | 1948 | ''Screen Snapshots: Smiles and Styles'' | Jieš | uánihisfilmâ |- | 1948 | ''[[Hazard (ive 1948 elleekove)|Hazard]]'' | Ellen Crane | |- | 1949 | ''[[Bride of Vengeance]]'' | [[Lucretia Borgia]] | |- | 1949 | ''[[Anna Lucasta (ive 1949 elleekove)|Anna Lucasta]]'' | Anna Lucasta | |- | 1949 | ''A Yank Comes Back'' | Jieš | uánihisfilmâ, ij kreditistum |- | 1950 | ''[[The Torch (elleekove)|The Torch]]'' | María Dolores Penafiel | pyevtitteijee<br>muulsâiävtulâš nommâ: ''Bandit General'' |- | 1952 | ''[[Babes in Bagdad]]'' | Kyra | |- | 1953 | ''[[Vice Squad (ive 1953 elleekove)|Vice Squad]]'' | Mona Ross | muulsâiävtulâš nommâ: ''The Girl in Room 17'' |- | 1953 | ''[[Sins of Jezebel]]'' | [[Jezebel]] | |- | 1953 | ''[[Paris Model]]'' | Betty Barnes | muulsâiävtulâš nommâ: ''Nude at Midnight'' |- | 1954 | ''[[Charge of the Lancers]]'' | Tanya | |- | 1954 | ''[[A Stranger Came Home]]'' | Angie | muulsâiävtulâš nommâ: ''The Unholy Four'' |- | 1964 | ''[[Time of Indifference]]'' | Mariagrazia | muulsâiävtuliih noomah: ''Les Deux Rivales''<br>''Gli Indifferenti'' |} {| class="wikitable sortable" |+ Televisio |- ! Ihe ! Nommâ ! Roolâ ! class="unsortable" | Eres tiäđuh |- | 1951 | ''[[Four Star Revue]]'' | Kyessičaittâleijee | uási: #1.41 |- | 1952 | ''[[The Ed Sullivan Show]]'' | Jieš | 2 uásist |- | 1953 | ''[[Ford Theatre]]'' | Nancy Whiting | uási: "The Doctor's Downfall" |- | 1954 | ''[[Sherlock Holmes (ive 1954 TV-ráiđu)|Sherlock Holmes]]'' | Lady Beryl | uási: "The Case of Lady Beryl" |- | 1955 | ''[[Producers' Showcase]]'' | Sylvia Fowler | uási: "The Women" |- | 1957 | ''[[The Errol Flynn Theatre]]'' | Rachel | uási: "Mademoiselle Fifi" |- | 1957 | ''[[The Joseph Cotten Show|The Joseph Cotten Show: On Trial]]'' | Dolly | uási: "The Ghost of Devil's Island" |- | 1957 | ''[[The Ford Television Theatre|Ford Theatre]]'' | Holly March | uási: "Singapore" |- | 1959 | ''[[Adventures in Paradise (TV-ráiđu)|Adventures in Paradise]]'' | Mme. Victorine Reynard | uási: "The Lady from South Chicago" |- | 1959 | ''[[What's My Line?]]'' | Kyessipanelist | skammamáánu 29. peeivi 1959 uási |- | 1961 | ''[[The Phantom (ive 1961 elleekove)|The Phantom]]'' | Mrs. Harris | vyebdimettum piiloot |- | 1972 | ''[[The Snoop Sisters]]'' | Norma Treet | televisioelleekove<br>muulsâiävtulâš nommâ: ''Female Instinct'' (majemuš čaittâlemroolâ) |} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} * {{IMDb nommâ|0002104}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Goddard, Paulette}} [[Luokka:Ive 1910 šoddâmeh]] [[Luokka:Ive 1990 jämimeh]] [[Luokka:Ovtâstumstaatâliih čaittâleijeeh]] mlj8onj0xiebe3kj7phbf709iclaoow 0 16808 154522 149435 2026-06-12T10:50:28Z Yupik 23 /* Tiettum Suomâst */ +tavlustâhhân 154522 wikitext text/x-wiki {{Taksonomia | nommâ = Leivosiih | tieđâlâš nommâ = Alaudidae<br><small>(Vigors, 1825)</small> | kove = Alauda arvensis 2.jpg | tile = | tile Suomâst = | kove_tile = | kove_tile_Suomâst = | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | pajeluokka = | luokka = [[Lodeh]] ''Aves'' | vyeliluokka = | uásiluokka = | lahko = [[Varbuslodeh]] ''Passeriformes'' | vyelilahko = | paječerdâ = | čerdâ = | vyeličerdâ = | suuhâ = | šlaajâ = | vyelišlaajâ = }} '''Leivosiih''' (''Alaudidae'') lii loddehiäimu, mii kulá [[varbuslodeh|varbusluudij]] laahkon. Leivosijd kuáhtáá [[Euroop]]ist, [[Aasia]]st já [[Afrik]]ist. [[Tuodârleivosâš]] lii áinoo leivosâš, mii iälust meiddei tai eennâmoosij ulguubeln, ko tot tiättoo [[Tave-Amerik]]ist-uv. ==Suuvah== BirdLife Suomâ luokittâllâm mield leivosáid kuleh 21 suuhhâd.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://web.archive.org/web/20180215023805/https://tiedostot.birdlife.fi/lintutieto/Maailman-lintujen-suomenkieliset-nimet-20180212.txt|nommâ=Maailman lintujen suomenkieliset nimet|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2018-02-15|almostittee=BirdLife Suomâ|čujottum=2023-02-19}}</ref> {{col div|colwidth=16em}} * ''Ammomanes'' * ''Eremalauda'' * ''Calandrella'' * ''Spizocorys'' * ''Melanocorypha'' * ''Chersophilus'' * ''Lullula'' * ''Chersomanes'' * ''Alaemon'' * ''[[Alauda]]'' * ''Ramphocoris'' * ''Mirafra'' * ''Alaudala'' * ''Certhilauda'' * ''Ammomanopsis'' * ''Pinarocorys'' * ''Heteromirafra'' * ''Eremophila'' * ''Galerida'' * ''Eremopterix'' * ''Calendulauda'' {{Col div end}} ==Tiettum Suomâst== Ubâ [[Suomâ]]st leivosij hiäimun kuleh 10 šlaaijâd. [[Aanaar]] pirrâsijn láá tobdoseh kuittâg tuše kyehti šlaajâ: [[leivosâš]] (suom. ''kiuru'') já [[tuodârleivosâš]] (suom. ''tunturikiuru''). Huámášittee lii tot, et kuohtuuh šlaajah láá finnim noomâs esken kiđđuv [[2002]]. Tot lii čielgiimist toin naalijn, et leivosâš lii Anarist härvinâš pessimlodde, já tuodârleivosâš lii merkkejum Osmosii já Karhu loddelistoost koččâmušmerháin eromâš härvinâš pessimlodden. Ive 2000 Karhu já Osmonen nabdev, et tuodârleivosâš lii ollásávt lappum Aanaar pessimloddenäälist.<ref name="kalender">{{Lostâkäldee|Tahhee=[[Márjá-Liisá Olthuis|Olthuis, Márjá-Liisá]]|Paječaalâ=Leivosiih já spálvááh|Almostittem=Anarâš-kalender 2006|Äigimuddo=2006|Almostittee=[[Anarâškielâ servi|Anarâškielâ servi ry]]}}</ref> Suomâst tiättojeijee šlaajah láá:<ref name="kalender"/> {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove ! Tieđâlâš nommâ ! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Bereşe.jpg|100px]] | ''Melanocorypha calandra'' | [[kuovđâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha bimaculata 117209398.jpg|100px]] | ''Melanocorypha bimaculata'' | [[stuorrâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Alauda_leucoptera_57392188.jpg|100px]] | ''Alauda leucoptera'' | [[vielgissuájáleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Black_Lark_-_Kazakistan_S4E9836_(16946135312)-cropped.jpg|100px]] | ''Melanocorypha yeltoniensis'' | [[čapisleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Alondra.jpg|100px]] | ''Calandrella brachydactyla'' | [[kozzâlakkleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Terrera Marismeña, Calandrella rufescens (5824832901).jpg|100px]] | ''Alaudala rufescens'' | [[uccâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Crested_lark_(Galerida_cristata_kleinschmidti).jpg|100px]] | ''Galerida cristata'' | [[vuoptâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Škovránok_stromový_(Lullula_arborea)_2.jpg|100px]] | ''Lullula arborea'' | [[kuolbâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Alauda_arvensis_2.jpg|100px]] | ''Alauda arvensis'' | [[leivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Shore_Lark.jpg|100px]] | ''Eremophila alpestris'' | [[tuodârleivosâš]] |} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Leivosiih|*]] d7a41ohbg1w6s2igqnthzmirugv823m 154525 154522 2026-06-12T10:52:39Z Yupik 23 /* Suuvah */ [[]] 154525 wikitext text/x-wiki {{Taksonomia | nommâ = Leivosiih | tieđâlâš nommâ = Alaudidae<br><small>(Vigors, 1825)</small> | kove = Alauda arvensis 2.jpg | tile = | tile Suomâst = | kove_tile = | kove_tile_Suomâst = | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | pajeluokka = | luokka = [[Lodeh]] ''Aves'' | vyeliluokka = | uásiluokka = | lahko = [[Varbuslodeh]] ''Passeriformes'' | vyelilahko = | paječerdâ = | čerdâ = | vyeličerdâ = | suuhâ = | šlaajâ = | vyelišlaajâ = }} '''Leivosiih''' (''Alaudidae'') lii loddehiäimu, mii kulá [[varbuslodeh|varbusluudij]] laahkon. Leivosijd kuáhtáá [[Euroop]]ist, [[Aasia]]st já [[Afrik]]ist. [[Tuodârleivosâš]] lii áinoo leivosâš, mii iälust meiddei tai eennâmoosij ulguubeln, ko tot tiättoo [[Tave-Amerik]]ist-uv. ==Suuvah== [[BirdLife Suomâ]] luokittâllâm mield leivosáid kuleh 21 suuhhâd.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://web.archive.org/web/20180215023805/https://tiedostot.birdlife.fi/lintutieto/Maailman-lintujen-suomenkieliset-nimet-20180212.txt|nommâ=Maailman lintujen suomenkieliset nimet|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2018-02-15|almostittee=BirdLife Suomâ|čujottum=2023-02-19}}</ref> {{col div|colwidth=16em}} * ''Ammomanes'' * ''Eremalauda'' * ''Calandrella'' * ''Spizocorys'' * ''Melanocorypha'' * ''Chersophilus'' * ''Lullula'' * ''Chersomanes'' * ''Alaemon'' * ''[[Alauda]]'' * ''Ramphocoris'' * ''Mirafra'' * ''Alaudala'' * ''Certhilauda'' * ''Ammomanopsis'' * ''Pinarocorys'' * ''Heteromirafra'' * ''Eremophila'' * ''Galerida'' * ''Eremopterix'' * ''Calendulauda'' {{Col div end}} ==Tiettum Suomâst== Ubâ [[Suomâ]]st leivosij hiäimun kuleh 10 šlaaijâd. [[Aanaar]] pirrâsijn láá tobdoseh kuittâg tuše kyehti šlaajâ: [[leivosâš]] (suom. ''kiuru'') já [[tuodârleivosâš]] (suom. ''tunturikiuru''). Huámášittee lii tot, et kuohtuuh šlaajah láá finnim noomâs esken kiđđuv [[2002]]. Tot lii čielgiimist toin naalijn, et leivosâš lii Anarist härvinâš pessimlodde, já tuodârleivosâš lii merkkejum Osmosii já Karhu loddelistoost koččâmušmerháin eromâš härvinâš pessimlodden. Ive 2000 Karhu já Osmonen nabdev, et tuodârleivosâš lii ollásávt lappum Aanaar pessimloddenäälist.<ref name="kalender">{{Lostâkäldee|Tahhee=[[Márjá-Liisá Olthuis|Olthuis, Márjá-Liisá]]|Paječaalâ=Leivosiih já spálvááh|Almostittem=Anarâš-kalender 2006|Äigimuddo=2006|Almostittee=[[Anarâškielâ servi|Anarâškielâ servi ry]]}}</ref> Suomâst tiättojeijee šlaajah láá:<ref name="kalender"/> {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove ! Tieđâlâš nommâ ! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Bereşe.jpg|100px]] | ''Melanocorypha calandra'' | [[kuovđâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha bimaculata 117209398.jpg|100px]] | ''Melanocorypha bimaculata'' | [[stuorrâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Alauda_leucoptera_57392188.jpg|100px]] | ''Alauda leucoptera'' | [[vielgissuájáleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Black_Lark_-_Kazakistan_S4E9836_(16946135312)-cropped.jpg|100px]] | ''Melanocorypha yeltoniensis'' | [[čapisleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Alondra.jpg|100px]] | ''Calandrella brachydactyla'' | [[kozzâlakkleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Terrera Marismeña, Calandrella rufescens (5824832901).jpg|100px]] | ''Alaudala rufescens'' | [[uccâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Crested_lark_(Galerida_cristata_kleinschmidti).jpg|100px]] | ''Galerida cristata'' | [[vuoptâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Škovránok_stromový_(Lullula_arborea)_2.jpg|100px]] | ''Lullula arborea'' | [[kuolbâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Alauda_arvensis_2.jpg|100px]] | ''Alauda arvensis'' | [[leivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Shore_Lark.jpg|100px]] | ''Eremophila alpestris'' | [[tuodârleivosâš]] |} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Leivosiih|*]] 46zbuee6bk6iyen6ei2j77rv5f5tpns 154526 154525 2026-06-12T10:59:50Z Yupik 23 /* Tiettum Suomâst */ 154526 wikitext text/x-wiki {{Taksonomia | nommâ = Leivosiih | tieđâlâš nommâ = Alaudidae<br><small>(Vigors, 1825)</small> | kove = Alauda arvensis 2.jpg | tile = | tile Suomâst = | kove_tile = | kove_tile_Suomâst = | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | pajeluokka = | luokka = [[Lodeh]] ''Aves'' | vyeliluokka = | uásiluokka = | lahko = [[Varbuslodeh]] ''Passeriformes'' | vyelilahko = | paječerdâ = | čerdâ = | vyeličerdâ = | suuhâ = | šlaajâ = | vyelišlaajâ = }} '''Leivosiih''' (''Alaudidae'') lii loddehiäimu, mii kulá [[varbuslodeh|varbusluudij]] laahkon. Leivosijd kuáhtáá [[Euroop]]ist, [[Aasia]]st já [[Afrik]]ist. [[Tuodârleivosâš]] lii áinoo leivosâš, mii iälust meiddei tai eennâmoosij ulguubeln, ko tot tiättoo [[Tave-Amerik]]ist-uv. ==Suuvah== [[BirdLife Suomâ]] luokittâllâm mield leivosáid kuleh 21 suuhhâd.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://web.archive.org/web/20180215023805/https://tiedostot.birdlife.fi/lintutieto/Maailman-lintujen-suomenkieliset-nimet-20180212.txt|nommâ=Maailman lintujen suomenkieliset nimet|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2018-02-15|almostittee=BirdLife Suomâ|čujottum=2023-02-19}}</ref> {{col div|colwidth=16em}} * ''Ammomanes'' * ''Eremalauda'' * ''Calandrella'' * ''Spizocorys'' * ''Melanocorypha'' * ''Chersophilus'' * ''Lullula'' * ''Chersomanes'' * ''Alaemon'' * ''[[Alauda]]'' * ''Ramphocoris'' * ''Mirafra'' * ''Alaudala'' * ''Certhilauda'' * ''Ammomanopsis'' * ''Pinarocorys'' * ''Heteromirafra'' * ''Eremophila'' * ''Galerida'' * ''Eremopterix'' * ''Calendulauda'' {{Col div end}} ==Tiettum Suomâst== Ubâ [[Suomâ]]st leivosij hiäimun kuleh 10 šlaaijâd:<ref name="kalender"/> {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove ! Tieđâlâš nommâ ! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Bereşe.jpg|100px]] | ''Melanocorypha calandra'' | [[kuovđâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha bimaculata 117209398.jpg|100px]] | ''Melanocorypha bimaculata'' | [[stuorrâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Alauda_leucoptera_57392188.jpg|100px]] | ''Alauda leucoptera'' | [[vielgissuájáleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Black_Lark_-_Kazakistan_S4E9836_(16946135312)-cropped.jpg|100px]] | ''Melanocorypha yeltoniensis'' | [[čapisleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Alondra.jpg|100px]] | ''Calandrella brachydactyla'' | [[kozzâlakkleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Terrera Marismeña, Calandrella rufescens (5824832901).jpg|100px]] | ''Alaudala rufescens'' | [[uccâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Crested_lark_(Galerida_cristata_kleinschmidti).jpg|100px]] | ''Galerida cristata'' | [[vuoptâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Škovránok_stromový_(Lullula_arborea)_2.jpg|100px]] | ''Lullula arborea'' | [[kuolbâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Alauda_arvensis_2.jpg|100px]] | ''Alauda arvensis'' | [[leivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Shore_Lark.jpg|100px]] | ''Eremophila alpestris'' | [[tuodârleivosâš]] |} Täin 10 šlaajâst láá tobdoseh [[Aanaar]] pirrâsijn kuittâg tuše kyehti: [[leivosâš]] (''Alauda arvensis'') já [[tuodârleivosâš]] (''Eremophila alpestris''). Huámášittee lii tot, et kuohtuuh šlaajah láá finnim noomâs esken kiđđuv [[2002]]. Tot lii čielgiimist toin naalijn, et leivosâš lii Anarist härvinâš pessimlodde, já tuodârleivosâš lii merkkejum Osmosii já Karhu loddelistoost koččâmušmerháin eromâš härvinâš pessimlodden. Ive 2000 Karhu já Osmonen nabdev, et tuodârleivosâš lii ollásávt lappum Aanaar pessimloddenäälist.<ref name="kalender">{{Lostâkäldee|Tahhee=[[Márjá-Liisá Olthuis|Olthuis, Márjá-Liisá]]|Paječaalâ=Leivosiih já spálvááh|Almostittem=Anarâš-kalender 2006|Äigimuddo=2006|Almostittee=[[Anarâškielâ servi|Anarâškielâ servi ry]]}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Leivosiih|*]] 0zc53bg5a9i3lhf6avkelko43a8av4n 154530 154526 2026-06-12T11:38:51Z Yupik 23 /* Suuvah */ 154530 wikitext text/x-wiki {{Taksonomia | nommâ = Leivosiih | tieđâlâš nommâ = Alaudidae<br><small>(Vigors, 1825)</small> | kove = Alauda arvensis 2.jpg | tile = | tile Suomâst = | kove_tile = | kove_tile_Suomâst = | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | pajeluokka = | luokka = [[Lodeh]] ''Aves'' | vyeliluokka = | uásiluokka = | lahko = [[Varbuslodeh]] ''Passeriformes'' | vyelilahko = | paječerdâ = | čerdâ = | vyeličerdâ = | suuhâ = | šlaajâ = | vyelišlaajâ = }} '''Leivosiih''' (''Alaudidae'') lii loddehiäimu, mii kulá [[varbuslodeh|varbusluudij]] laahkon. Leivosijd kuáhtáá [[Euroop]]ist, [[Aasia]]st já [[Afrik]]ist. [[Tuodârleivosâš]] lii áinoo leivosâš, mii iälust meiddei tai eennâmoosij ulguubeln, ko tot tiättoo [[Tave-Amerik]]ist-uv. ==Suuvah== [[BirdLife Suomâ]] luokittâllâm mield leivosáid kuleh 21 suuhhâd.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://web.archive.org/web/20180215023805/https://tiedostot.birdlife.fi/lintutieto/Maailman-lintujen-suomenkieliset-nimet-20180212.txt|nommâ=Maailman lintujen suomenkieliset nimet|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2018-02-15|almostittee=BirdLife Suomâ|čujottum=2023-02-19}}</ref> {{col div|colwidth=16em}} * ''Ammomanes'' * ''Eremalauda'' * ''Calandrella'' * ''Spizocorys'' * [[Stuorrâleivosiih|''Melanocorypha'']] * ''Chersophilus'' * ''Lullula'' * ''Chersomanes'' * ''Alaemon'' * [[Leivosiih (suuhâ)|''Alauda'']] * ''Ramphocoris'' * ''Mirafra'' * ''Alaudala'' * ''Certhilauda'' * ''Ammomanopsis'' * ''Pinarocorys'' * ''Heteromirafra'' * ''Eremophila'' * ''Galerida'' * ''Eremopterix'' * ''Calendulauda'' {{Col div end}} ==Tiettum Suomâst== Ubâ [[Suomâ]]st leivosij hiäimun kuleh 10 šlaaijâd:<ref name="kalender"/> {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove ! Tieđâlâš nommâ ! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Bereşe.jpg|100px]] | ''Melanocorypha calandra'' | [[kuovđâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha bimaculata 117209398.jpg|100px]] | ''Melanocorypha bimaculata'' | [[stuorrâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Alauda_leucoptera_57392188.jpg|100px]] | ''Alauda leucoptera'' | [[vielgissuájáleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Black_Lark_-_Kazakistan_S4E9836_(16946135312)-cropped.jpg|100px]] | ''Melanocorypha yeltoniensis'' | [[čapisleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Alondra.jpg|100px]] | ''Calandrella brachydactyla'' | [[kozzâlakkleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Terrera Marismeña, Calandrella rufescens (5824832901).jpg|100px]] | ''Alaudala rufescens'' | [[uccâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Crested_lark_(Galerida_cristata_kleinschmidti).jpg|100px]] | ''Galerida cristata'' | [[vuoptâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Škovránok_stromový_(Lullula_arborea)_2.jpg|100px]] | ''Lullula arborea'' | [[kuolbâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Alauda_arvensis_2.jpg|100px]] | ''Alauda arvensis'' | [[leivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Shore_Lark.jpg|100px]] | ''Eremophila alpestris'' | [[tuodârleivosâš]] |} Täin 10 šlaajâst láá tobdoseh [[Aanaar]] pirrâsijn kuittâg tuše kyehti: [[leivosâš]] (''Alauda arvensis'') já [[tuodârleivosâš]] (''Eremophila alpestris''). Huámášittee lii tot, et kuohtuuh šlaajah láá finnim noomâs esken kiđđuv [[2002]]. Tot lii čielgiimist toin naalijn, et leivosâš lii Anarist härvinâš pessimlodde, já tuodârleivosâš lii merkkejum Osmosii já Karhu loddelistoost koččâmušmerháin eromâš härvinâš pessimlodden. Ive 2000 Karhu já Osmonen nabdev, et tuodârleivosâš lii ollásávt lappum Aanaar pessimloddenäälist.<ref name="kalender">{{Lostâkäldee|Tahhee=[[Márjá-Liisá Olthuis|Olthuis, Márjá-Liisá]]|Paječaalâ=Leivosiih já spálvááh|Almostittem=Anarâš-kalender 2006|Äigimuddo=2006|Almostittee=[[Anarâškielâ servi|Anarâškielâ servi ry]]}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Leivosiih|*]] 8j2de3y1bva7mb6lffpyowj382uxud7 14 19028 154498 91118 2026-06-11T18:59:36Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154498 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:2020-lovo palhâšumeh|2023]] [[Luokka:2023|Palhâšumeh]] [[Luokka:Palhâšumeh ive mield|2023]] 4mx7tpw0w0bg3lzw92x0idkoijoih0u 14 19356 154497 91960 2026-06-11T18:59:19Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154497 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Palhâšumeh ihelove mield|* vuáđudemihelove mield]] 461afb8q20xh1v4u1g2moq2q7404344 14 19361 154496 91967 2026-06-11T18:59:02Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154496 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:2000-ihelove vuáđđudmeh|Palhâšumeh]] [[Luokka:Palhâšumeh vuáđudemihelove mield]] 38a52leu8x3q7h149dvvesehkpeksaq 0 19812 154528 149843 2026-06-12T11:13:49Z Seipinne 19 154528 wikitext text/x-wiki '''Uvjâ''' ({{k-sms|Uvjj}}, {{k-se|Uvja}}) lii säämi psykososiaallâš torjuu ohtâdâh, mii fáálá sämikulttuur miäldásijd mielâtiervâsvuođâpalvâlusâid sämikielân.<ref name="Lehtola">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2023/12/14/uvja-faala-mielatiervasvuodapalvalusaid-samikielan/|nommâ=Uvjâ fáálá mielâtiervâsvuođâpalvâlusâid sämikielân|tahhee=Lehtola, Henna|äigimuddo=2023-12-14|čujottum=2023-12-13}}</ref> Uvjâ vuáđudui kiđđuv 2022 tuárjuđ [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio|Suomâ staatâ tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]]pargo.<ref name="Lehtola"/> Palvâlus kulá [[Laapi pyereestvaijeemkuávlu]]n mielâtiervâsvuođâ já uáivádâspalvâlusâi vuálá.<ref name="Lehtola"/> ==Ohtâdâh== Uvjâ fáálá ravvim-, toorjâ- já kriisâpargopalvâlusâid, moh láá älkkeht finnimnáál jieijâs eenikielân. Tutkâmušâi mield algâaalmugijn láá jieijâsláán jiešvuođah mielâtiervâsvuođâst, ige sist lah siämmáá šiev mielâtiervâsvuotâ ko válduaalmugist.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20183954|nommâ=Psykiatrâ: Säminuorâin láá jieijâslágán jiešvuođah mielâtiervâsvuođâst ko verdid válduaalmug nuorâid|almostittem=Sápmi|äigimuddo=2025-09-19|čujottum=2026-06-12}}</ref> Uuvjâ pargeeh iberdeh sämikulttuur já siärváduv jiešvuođâid, ijge äššigâs taarbâš kevttiđ navcâidis áámmátulmui máttátmân sämmilij já Säämi elimist. Uvjâ lii faallâm meid áámmátulmui várás konsultaatioiše sämikulttuurist já pargoparâporgâm sehe torjuu porgâđ sämiulmuigijn- teikkâ perruigijn.<ref name="Lehtola" /> ==Ohtâvuođâväldim== Veikkâ Uvjâ lii vuáđudum, vâi tot puávtáččij tuárjuđ Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio pargo, ton palvâlusah láá uáivildum puoh sämmiláid, kiäh tarbâšeh psykososiaallii torjuu já tipšom. Nubij sanijguin ohtâvuođâväldimeh iä taarbâš lohtuđ tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio paargon, já ohtâvuođâ pyehtih väldiđ meiddei tagareh ulmuuh, kiäh iä uásálist komissio kulâmáid.<ref name="Fab">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2023/11/30/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio-toolai-tiedettemtilalasvuoda-anarist-27-11-2023/|nommâ=Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio toolâi tieđettemtilálâšvuođâ Anarist 27.11.2023|tahhee=Brecciaroli, Fabrizio|äigimuddo=2023-11-30|čujottum=2023-12-13}}</ref> Uuvjân puáhtá väldiđ ohtâvuođâ [[tavesämikielâ|tave]]-, [[anarâškielâ|anarâš]]-, [[nuorttâlâškielâ|nuorttâlâš]]- teikâ [[suomâkielâ]]n. Uvjâ fáálá toorjâsavâstâlmijd anonyymin. Tot fáálá meiddei vuáđutääsi mielâtiervâsvuođâtipšo. Palvâlus lii aalmuglâš palvâlus já nuuvtá äššigâsân.<ref name="Lehtola" /> Fáádáh pyehtih leđe ovdâmerkkân huolâ jieijâs vaajoost, huolâ skipárist teikkâ aldaulmust, lusis jurduuh, tobdo ete halijdičij savâstâllâđ áámmátulmuin já nuuvt ain. Uuvjâ pargeeh pargeh miätá [[Suomâ]], já sii puáhtá teivâdiđ ovdâmerkkân jieškote-uvlágán tábáhtusâin.<ref name="Lehtola" /> Pargeid puáhtá meid povdiđ jieškote-uvlágán tábáhtussáid já teivâdmáid.<ref name="Lehtola" /> == Fáádást eres soojijn == * [https://uvja.fi/is/ Uvjâ virgáliih nettisiijđoh anarâškielân] ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Laapi pyereestvaijeemkuávlu]] [[Luokka:Mielâtiervâsvuotâ]] [[Luokka:Sämikulttuur]] [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] ti7bok1tpfs3oy207b4ekj9yn7b7kxa 14 20174 154499 94090 2026-06-11T19:00:58Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154499 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:2020-lovo palhâšumeh|2024]] [[Luokka:2024|Palhâšumeh]] [[Luokka:Palhâšumeh ive mield|2024]] pg67fnl2yt1dkuyd3322r7bpukkosu6 14 21121 154507 108353 2026-06-11T19:04:12Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154507 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Euroopliih muusikpalhâšumeh]] [[Luokka:Syemmiliih taaiđâ- já kulttuurpalhâšumeh|Muusikpalhâšumeh]] 9usccxt6az4zujntkzymypdgbnbmerc 14 21407 154490 100879 2026-06-11T18:56:48Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154490 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Eestilâš kulttuur kieldâ mield]] [[Luokka:Tallinna|Kulttuur]] ku493emy4qltyk2u2dl9dxf5rttcrac 14 21408 154488 100880 2026-06-11T18:56:19Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154488 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Eestilâš kulttuur kieldâ mield]] [[Luokka:Tartto|Kulttuur]] 1e2pzeactee7jgl53w02y6nstb61u99 14 21409 154487 100872 2026-06-11T18:56:10Z Yupik 23 +cc 154487 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Eestieennâm kaavpugeh]] [[Luokka:Tartumaa kieldah]] 9526lo6qu1ep2as41uvj7qaajsyn16y 14 21410 154491 100878 2026-06-11T18:56:56Z Yupik 23 {{Commonscat}} 154491 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Eestieennâm kieldah|Kulttuur]] [[Luokka:Eestilâš kulttuur|* kieldâ mield]] bt8ll5z0iye001ruas1wkgu6k6qrmgu 0 23665 154514 153782 2026-06-12T06:44:57Z Seipinne 19 /* Tábáhtusah */ 154514 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=20}} '''2025''' ('''MMXXV''') lii [[normaalihe]], mii [[gregoriaanlâš kalender]] mield aalgij já nuuvâi [[koskokko|koskoho]]. Tot lâi [[2020-loho|2020-lovo]] kuuđâd ihe. == Tábáhtusah == === Uđđâivemáánu === [[Tiätuvuárkká:Posters - Skábmagovat 2025.jpg|thumb|Skammâkoveh 2025 -festivaal postereh [[Siida]]st]] [[Tiätuvuárkká:Jimmy Carter lay-in state at U.S. Capitol.jpg|thumb|[[Jimmy Carter]] kisto [[Ovtâstum staatâi kongrestáálu]]st]] * [[uđđâivemáánu 1.]] peeivi – [[Pertunmaa]] lohtui [[Mäntyharju]]n.<ref name="yle-20088466">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20088466|nommâ=Pertunmaa ja Mäntyharju äänestivät kuntaliitoksesta – kummankin valtuusto hyväksyi yhdistymisen|tahhee=Kotilainen, Virpi|almostittem=Yle|äigimuddo=2024-05-13|čujottum=2025-01-01|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 1.]] peeivi – [[Siämmáá suhâpele leijee paarâi näimilitto]] šoodâi lavâlâžžân [[Liechtenstein]]ist.<ref name="politico-liechtenstein">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.politico.eu/article/liechtenstein-legalizes-same-sex-marriage-in-near-unanimous-vote/|nommâ=Liechtenstein legalizes same-sex marriage in near-unanimous vote|tahhee=Starcevic, Seb|almostittem=Politico|äigimuddo=2024-05-17|čujottum=2025-01-01|kielâ={{en}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 4.]] peeivi – Nuorttâriijkâ littokansler [[Karl Nehammer]] almottij, ete sun iärrán virgestis já luápá [[Nuorttâriijkâ aalmugpiäládâh|Nuorttâriijkâ aalmugpiäláduv]] saavâjođetteijeevuođâst.<ref name="yle-20134950">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20134950 | Nommâ = Itävallassa tapahtumarikas hallituskriisi – liittokansleri Nehammer erosi tehtävistään | Tahhee = Kuronen, Roni já Eromäki, Veikko | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2025-01-04 | Čujottum = 2025-05-23 |Kielâ={{fi}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 6.]] peeivi – [[Kanada uáiviminister]] [[Justin Trudeau]] almottij, ete sun iärrán virgestis.<ref name="yle-20135111">{{Nettikäldee |Čujottâs =https://yle.fi/a/74-20135111 |Nommâ = Kanadan Trudeau sanoo eroavansa pääministerin tehtävästä |Tahhee = Parkkari, Jani |Almostittem = Yle |Äigimuddo = 2025-01-06 |Čujottum = 2025-05-23 |Kielâ={{fi}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 7.]] peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Tiibet eennâmtuárgástâs 2025|Tiibetist]]. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi suullân 7 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield. [[Eennâmtuárgástâs]]âst jammii paijeel 90 olmožid.<ref name="yle-20135134">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20135134 | Nommâ = Tiibetissä voimakas maanjäristys – kuolleiden määrä noussut yli 90:een | Tahhee = Haukka, Inka já Romsi, Vilma | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2025-01-07 | Čujottum = 2025-05-24 |Kielâ={{fi}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 9.]] peeivi – Ive 2002 [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš politikkár já [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 39. president]] [[Jimmy Carter]] [[staatâliih hävdidmeh]] uárnejuvvojii [[Washington D.C.]]:st.<ref name="carter-guardian-2024">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/30/jimmy-carter-funeral | Nommâ = Jimmy Carter to be honored at Washington funeral and laid to rest in Georgia | Almostittem = The Guardian | Äigimuddo = 2024-12-31 | Tahhee = Chao-Fong, Léonie | Čujottum = 2025-01-01 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 12.]] peeivi – [[Iivij 2024–2025 Kroatia presidentvaaljah|Kroatia presidentvaaljâi]] nubbe jienâstemkerdi uárnejui, tastko kihheen ij finnim juovlâmáánust 2024 uárnejum vuossâmuu jienâstmist paijeel 50 % jienâin.<ref name="mpudt-hr-29740">{{Nettikäldee|čujottâs=https://mpudt.gov.hr/vijesti-8/obavijest-biracima-za-drugi-krug-glasovanja-za-izbore-za-predsjednika-republike-hrvatske/29740|nommâ=Obavijest biračima za drugi krug glasovanja za izbore za Predsjednika Republike Hrvatske|almostittem=Kroatia riehti-, almoshaldâttâh- já digitalisaatioministeriö|äigimuddo=2024-12-30|čujottum=2024-12-31|kielâ={{hr}}}}</ref> Taan jienâstmist tallaš [[Zoran Milanović]] finnij 74,68 % jienâin, já te sun väljejui presidentin čuávuvái viiđâ ihán.<ref name="hrt-11956438">{{Nettikäldee|čujottâs=https://vijesti.hrt.hr/hrvatska/milanoviceva-povijesna-pobjeda-s-najvecom-razlikom-u-drugom-krugu-11956438 |nommâ=Milanovićeva povijesna pobjeda s najvećom razlikom u drugom krugu|tahhee=D.M./HRT/Hina|almostittem=Kroatia radio- já televisio HRT|äigimuddo=2025-01-12|čujottum=2025-02-01|kielâ={{hr}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 20.]] peeivi – [[Ive 2024 Ovtâstum staatâi presidentvaaljah|Ive 2024 Ovtâstum staatâi presidentvaaljâin]] väljejum [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 47. president]] já [[Ovtâstum staatâi väripresident|50. väripresident]] algâttáin virgeest. * [[uđđâivemáánu 23.]]–[[uđđâivemáánu 26.|26.]] peeivi – [[Skammâkoveh 2025|Skammâkoveh-elleekovefestivaal]] uárnejui [[Aanaar|Anarist]].<ref name="sk-2025-save-the-date">{{Nettikäldee|čujottâs=https://skabmagovat.fi/smn/save-the-date-2025/|nommâ=Save the date|almostittem=Skammâkoveh|äigimuddo=2024-02-29|čujottum=2024-11-04}}</ref> [[Suomâ]] staatâ ruttâšiäštutooimâi keežild káidusfestivaal ij uárnejum.<ref name="aavis230120252">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/01/23/skammakoveh-2025-aldaneh/|nommâ=Skammâkoveh 2025 aldaneh|tahhee=Nikula, Kaisu|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2025-01-23|čujottum=2025-01-23}}</ref> * [[uđđâivemáánu 25.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] vuossâmuš jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 200 jiennâd.<ref name="reuters-2025-01-25">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.reuters.com/world/europe/greek-lawmakers-fail-elect-new-president-first-round-voting-2025-01-25/ | Nommâ = Greek lawmakers fail to elect new president in first round of voting | Äigimuddo = 2025-01-25 | Almostittem = Reuters | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 31.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] nubbe jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 200 jiennâd.<ref name="tovima-2025-01-31">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.tovima.com/politics/no-breakthrough-in-second-round-of-greek-presidential-vote/ | Nommâ = No Breakthrough in Second Round of Greek Presidential Vote | Äigimuddo = 2025-01-31 | Almostittem = Tovima | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> === Kuovâmáánu === * [[kuovâmáánu 3.]] peeivi – [[Pirkko Saisio]] vuoitij [[Vartio-palhâšume]] kirjestis ''Suliko''.<ref name="yle-20141229"/><ref name="yle-20139794">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20139794 | Nommâ = Vartio-palkinto kirjailija Pirkko Saisiolle | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-02-03 | Čujottum = 2025-02-05 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 5.]] peeivi – [[Pirkko Saisio]] vuoitij [[Runeberg-palhâšume]] kirjestis ''Suliko''.<ref name="yle-20141229">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20141229 | Nommâ = Peter Mickwitz ei uskonut saavansa Runeberg-palkintoa: ”Onhan kirjani vähän erikoinen" | Tahhee = Gustafsson, Miia | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-02-05 | Čujottum = 2025-02-05 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 6.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] kuálmád jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 180 jiennâd.<ref name="tovima-2025-02-06">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.tovima.com/politics/tasoulas-falls-short-again-final-presidential-vote-set-for-february-12/ | Nommâ = Tasoulas Falls Short Again; Final Presidential Vote Set for February 12 | Äigimuddo = 2025-02-06 | Almostittem = Tovima | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 8.]] peeivi – [[Uđđâ muusik kišto 2025|Uđđâ muusik kišto]] fiinaal uárnejui [[Nokia Arena]]st [[Tampere]]st.<ref name="il-f9f8df4d-4f06-42cc-a331-0322992c6212">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/f9f8df4d-4f06-42cc-a331-0322992c6212|nommâ=Tässä ovat ensimmäiset vihjeet UMK-kilpailijoista|almostittem=Iltalehti|čujottum=2024-10-01|tahhee=Pudas, Mari já Pakkanen, Riia|äigimuddo=2024-10-01|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="yle-20114706">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20114706|nommâ=Ennätyksiä rikkonut UMK tulee taas, viisushow jatkaa Tampereen areenalla|almostittem=Yle|čujottum=2024-10-01|tahhee=Hankaniemi, Anu Leena|äigimuddo=2024-10-01|kielâ={{fi}}}}</ref> Finalist [[Erika Vikman]] finnij ohtsis 430 čyegisid já te vuoitij ubâ kišto.<ref name="yle-20141734">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20141734|nommâ=UMK:n voittaja on Erika Vikman – toinen kerta toden sanoi|tahhee=Hankaniemi, Anu Leena|äigimuddo=2025-02-08|čujottum=2025-02-08|kielâ={{fi}}}}</ref> Vuáitu keežild sun ovdâstij [[Suomâ]] [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|ive 2025 Euroviisuin]] [[Basel]]ist [[Sveicci|Sveeicist]].<ref name="Suomâ2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://eurovision.tv/story/erika-vikman-wins-umk-2025|nommâ=Erika Vikman wins 'UMK' and is Finland's artist for Eurovision 2025|almostittem=EBU|äigimuddo=2025-02-08|almostittee=Eurovision.tv|čujottum=2025-02-08|kielâ={{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 8.]] peeivi – [[Libanon]] uážui uđđâ haldâttâs vuossâmuu keerdi ive [[2022]] maŋa.<ref name="yle-20142449">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20142449 | Nommâ = Libanon sai uuden hallituksen ensimmäistä kertaa sitten vuoden 2022 | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-02-08 | Čujottum = 2025-02-09 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 12.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] niäljád jienâstemkerdi uárnejui. President valjiimân tarbâšuvvojii 151 jiennâd. [[Konstantínos Tasoúlas]] finnij 160 jiennâd, já te sun väljejui [[Kreika president]]in.<ref name="ekathimerini-1261471">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.ekathimerini.com/politics/1261471/konstantinos-tasoulas-elected-new-president-of-greece/ | Nommâ = Konstantinos Tasoulas elected new president of Greece | Äigimuddo = 2025-02-12 | Almostittem = Ekathimerini | Čujottum = 2.3.2025 |Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 23.]] peeivi – [[Saksa]]ast uárnejuvvojii [[Saksa littopeivivaaljah 2025|littopeivivaaljah]].<ref name="bundeswahlleiterin-election-2025">{{Nettikäldee|Čujottâs = https://www.bundeswahlleiterin.de/en/bundestagswahlen/2025.html |Nommâ =Bundestag election 2025|Almostittem =Bundeswahlleiterin.de|Čujottum=2025-05-24|Kielâ={{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 26.]] peeivi – [[Čuoigâm maailmmiäštárkištoh 2025|Čuoigâm maailmmiäštárkištoh]] algii [[Ruándim]]ist.<ref name="ruándim2025">{{Nettikäldee|Čujottâs =https://portal.trondheim2025.no/no/program/|Nommâ =Onsdag 26. februar|Almostittem =Trondheim 2025 |Čujottum=2025-05-24|Kielâ={{nb}}}}</ref> === Njuhčâmáánu === [[Tiätuvuárkká:Military and first responders work near the collapsed State Audit Office building in Bangkok after 7.7 earthquake, March 28, 2025.jpg|thumb|Kááijumjuávkku [[Thaieennâm|Thaienâmist]] [[Myanmar eennâmtuárgástâs 2025|eennâmtuárgástâs]] maŋa]] * [[njuhčâmáánu 9.]] peeivi – [[Čuoigâm maailmmiäštárkištoh 2025|Čuoigâm maailmmiäštárkištoh]] nuhhii [[Ruándim]]ist.<ref name="ruándim2025">{{Nettikäldee|Čujottâs =https://portal.trondheim2025.no/no/program/|Nommâ =Onsdag 26. februar|Almostittem =Trondheim 2025 |Čujottum=2025-05-24|Kielâ={{nb}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 11.]] peeivi – [[Ive 2025 Ruánááeennâm ovdâskoddevaaljah|Ruánááeennâm ovdâskoddevaaljah]] uárnejuvvojii.<ref name="ruánááeennâm-vaaljah-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/world/2025/feb/04/greenland-calls-general-election-for-11-march-amid-trump-interest | Nommâ = Greenland calls general election for 11 March amid Trump interest | Almostittem = The Guardian | Äigimuddo = 2025-02-04 | Čujottum = 2025-02-09 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 13.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâid]] vuáittám [[Konstantínos Tasoúlas]] algâttij [[Kreika president|president]] virgeest.<ref name="ap-db1f4771e16254a234a713908c01f5b7">{{Nettikäldee|čujottâs=https://apnews.com/article/greece-president-politics-tassoulas-db1f4771e16254a234a713908c01f5b7|nommâ=A veteran conservative lawmaker is sworn in as Greece’s new president|almostittem=AP News|äigimuddo=2025-03-13|čujottum=2025-05-23|kielâ={{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 20.]] peeivi – [[Juho-Sire]] vuoitij nube [[Ibsen-palhâšume]], taan keerdi čaitâlmistis ''Per Hansen''.<ref name="nrk-1.17349444">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/juho-sirei-geigejuvvui-ibsen-balkka_upmi-1.17349444|nommâ=Juho-Sirei geigejuvvui Ibsen-bálkkašupmi|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2025-03-22|äigimuddo=2024-03-20|kielâ={{se}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 20.]] peeivi – [[Zimbabwe]]lâš olympiavuojâdeijee já minister [[Kirsty Coventry]] väljejui [[Aalmugijkoskâsâš olympiakomitea|Aalmugijkoskâsii olympiakomitea]] uđđâ saavâjođetteijen.<ref name="yle-20150809 ">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20150809 | Nommâ = Tässä on KOK:n uusi puheenjohtaja – ensimmäinen nainen olympialiikkeen johtoon | Tahhee = Karttunen, Anu, Porvari, Riku já Saarinen, Jussi | Äigimuddo = 2025-03-02 | Almostittem = Yle | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 28.]] peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Myanmar eennâmtuárgástâs 2025|Myanmar]]ist. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 7,7 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield. [[Eennâmtuárgástâs]]âst jammii paijeel 5 300 olmožid [[Myanmar]]ist já paijeel 100 olmožid [[Thaieennâm|Thaienâmist]].<ref name="yle-20152387 ">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20152387 | Nommâ = Voimakas maanjäristys ravisteli Kaakkois-Aasiaa – Myanmar kertoo kuolleista | Tahhee = Naski, Meri já Koivistoinen, Viivi | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2025-03-28 | Čujottum = 2025-05-24 |Kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="is-2000011129696">{{Nettikäldee |Čujottâs =https://www.is.fi/ulkomaat/art-2000011129696.html |Nommâ =Voimakas maanjäristys Kaakkois-Aasiassa |Almostittem =Ilta-Sanomat |Äigimuddo =2025-03-28 |Čujottum=2025-05-24 |Kielâ={{fi}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 31.]] peeivi – [[Helsig]]lâš jieŋâskiärrujuávkku [[Jokerit]] vuoitij [[Mestis-paje 2024–2025|Mestis-miäštárvuođâ]].<ref name="suomikiekko-jokerit-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.suomikiekko.com/2025/03/jokerit-on-mestiksen-mestari/ | Nommâ = Jokerit on Mestiksen mestari! | Tahhee = Alatalo, Joni | Äigimuddo = 2025-03-31 | Almostittem = Suomikiekko | Čujottum = 2025-05-24 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> === Cuáŋuimáánu === * [[cuáŋuimáánu 12.]] peeivi – [[Sámi Grand Prix 2025|Sámi Grand Prix]] uárnejui. Ive 2025 lii vuossâmuš kerdi, ko tot ij uárnejum [[pessijâšlávurdâh|pessijâšlávurduv]].<ref name="nrk-1.17098769">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/leat-sirdan-sami-grand-prix-vahkuin-1.17098769|nommâ=Leat sirdán Sámi Grand Prix vahkuin|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2024-10-25|čujottum=2024-10-26|sitaat=Sámi Grand Prix (SGP) lágiduvvo dán háve cuoŋománu 12. beaivvi 2025:s, vahku ovdal beassášlávvordaga ja go dábálaččat lágiduvvo.|kielâ={{se}}}}</ref> * [[cuáŋuimáánu 13.]] peeivi – [[Suomâ]]st uárnejuvvojii sehe [[Ive 2025 Suomâ kuávluvaaljah|kuávlu-]] já [[Ive 2025 Suomâ kieldâvaaljah|kieldâvaaljah]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://vaalit.fi/smn/ovdasijdo|nommâ=Tiervâpuáttim riehtiministeriö valjâsijđoid!|almostittem=Suomâ riehtiministeriö|čujottum=2024-08-20|sitaat=Kuávlu- já kieldâvaaljah 13.4.2025}}</ref> === Vyesimáánu === [[Tiätuvuárkká:Johannes JJ Pietsch - Federal Chancellery - 2025-05-19 - SRO6120-ARW (cropped 2).jpg|thumb|[[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Ive 2025 Euroviisui]] vyeittee [[Johannes Pietsch|JJ]] já Euroviisui pookaal]] * [[vyesimáánu 3.]] peeivi – [[Kuopio]]lâš jieŋâskiärrujuávkku [[KalPa]] vuoitij [[Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2024–2025|jieŋâskiäru suomâmiäštárvuođâ]], ko tot juuvsâi niäljád vuáitus fiinaalrááiđust [[lappeenranta]]lâš [[SaiPa]] vuástá.<ref name="hs-2000011208450">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/urheilu/art-2000011208450.html|nommâ=KalPa on Suomen mestari|tahhee=Salmensaari, Antti|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2025-05-03|čujottum=2025-05-04|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20250503214011/https://www.hs.fi/urheilu/art-2000011208450.html |vyerkkejum=2025-05-04|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[vyesimáánu 4.]] peeivi – [[Ive 2025 Romania presidentvaaljah|Romania presidentvaaljâi]] vuossâmuš jienâstemkerdi uárnejui. Taan jienâstmist [[George Simion]] já [[Nicușor Dan]] peesáin jootkân. * [[vyesimáánu 6.]] peeivi – [[Friedrich Merz]] väljejui [[Saksa littokansler]]in.<ref name="yle-20160089">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20160089|nommâ=Kristillisdemokraattien Friedrich Merz valittiin liittokansleriksi|tahhee=Tapiola, Paula|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-05-06|čujottum=2025-05-08|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[vyesimáánu 8.]] peeivi – [[Sämmiliih kirhoost]] -haavâ lopâttemimmeelpalvâlus uárnejui [[Turku|Tuurkust]].<ref name="aa-2025-05-08">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/05/08/sammiliih-kirhoost-haava-lopattemimmeelpalvalus-uarnejuvvoo-tuurkust/|nommâ=Sämmiliih kirhoost -haavâ lopâttemimmeelpalvâlus uárnejuvvoo Tuurkust|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2025-05-08|čujottum=2025-05-08}}</ref> * [[vyesimáánu 8.]] peeivi – [[Ive 2025 koŋklaav|Koŋklaavist]] kardinaal [[Robert Francis Prevost]] väljejui 267. paavin. Sun valjij paavinommânis [[Leo XIV]]. Taat lâi vuossâmuš kerdi, ko ovtâstumstaatâlâš kardinaal väljejui paavin.<ref name="guardian-2025-may-08-paavi">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/world/2025/may/08/white-smoke-signals-election-of-new-roman-catholic-pope|nommâ=White smoke from Sistine Chapel chimney signals election of new pope|tahhee=Giuffrida, Angela já Sherwood, Harriet|almostittem=The Guardian|äigimuddo=2025-05-08|čujottum=2025-05-08|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="nytimes-2025-may-08-paavi">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nytimes.com/2025/05/08/world/europe/pope-leo-xvi-born-in-chicago-is-the-first-american-pontiff.html|nommâ=Pope Leo XIV, Born in Chicago, Is the First American Pontiff|tahhee=Rich, Motoko|almostittem=New York Times|äigimuddo=2025-05-08| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250508172521/https://www.nytimes.com/2025/05/08/world/europe/pope-leo-xvi-born-in-chicago-is-the-first-american-pontiff.html | Vyerkkejum = 2025-05-08 |čujottum=2025-05-08|kielâ={{en}}}}</ref> * [[vyesimáánu 13.]]–[[vyesimáánu 17.|17.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh]] uárnejuvvojii [[St. Jakobshalle]]st, [[Münchenstein]]ist, [[Sveicci|Sveeicist]].<ref name="il-88d1402df9a6">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/8f545faf-6b50-4820-8b31-88d1402df9a6|nommâ=Euroviisujen isäntäkaupunki selvisi|almostittem=Iltalehti|čujottum=2024-08-30|tahhee=Pudas, Mari|äigimuddo=2024-08-30|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="il-45599afb-85c4-4757-9176-fcb9bb07872f">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/45599afb-85c4-4757-9176-fcb9bb07872f | Nommâ = Sveitsi voitti Euroviisut! | Tahhee = Pudas, Mari | Almostittem = Iltalehti | Äigimuddo = 2024-05-12 | Čujottum = 2024-05-12 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> ** [[vyesimáánu 13.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh-lávlumkišto vuossâmuš semifiinaal]] uárnejui.<ref name="il-88d1402df9a6"/> ** [[vyesimáánu 15.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh-lávlumkišto nubbe semifiinaal]] uárnejui. <ref name="il-88d1402df9a6"/> ** [[vyesimáánu 17.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh-lávlumkišto fiinaal]] uárnejui.<ref name="il-88d1402df9a6"/> ** [[vyesimáánu 18.]] peeivi – [[Nuorttâriijkâ]] ovdâsteijee [[Johannes Pietsch|JJ]] vuoitij [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh-lávlumkišto]] pitáinis ''[[Wasted Love]]''.<ref name="aavis19052025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/05/19/euroviisui-2025-vyeittee-lii-nuorttariijka-faarust-ennuv-syemmilas-pargo/|nommâ=Euroviisui 2025 vyeittee lii Nuorttâriijkâ – Fáárust ennuv syemmilâš pargo|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|äigimuddo=2025-05-19|čujottum=2025-05-19}}</ref> * [[vyesimáánu 18.]] peeivi – [[Ive 2025 sämitiggevaaljah (Ruotâ)|Sämitiggevaaljah]] uárnejuvvojii [[Ruotâ]]st.<ref name="sdr-vaaljah-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.val.se/val-och-folkomrostningar/samedigge-pitesamiska/valljim-samediggajmarbmesmano-18-biejven-2025.html | Nommâ = Välljim Sámediggáj mårbmesmáno 18 biejven 2025 | Almostittem = [[Sämitigge (Ruotâ)|Sämitigge]] | Čujottum = 2025-02-17 | Kielâ = {{sje}}}}</ref> * [[vyesimáánu 18.]] peeivi – [[Ive 2025 Romania presidentvaaljah|Romania presidentvaaljâi]] nubbe jienâstemkerdi uárnejui, tastko vuossâmuu jienâstmist kihheen ij finnim paijeel 50 % jienâin. Taan jienâstmist [[Nicușor Dan]] finnij 53,60 % jienâin, já te sun väljejui presidentin čuávuvái viiđâ ihán. * [[vyesimáánu 25.]] peeivi – [[Ive 2025 Suriname ovdâskoddevaaljah|Suriname ovdâskoddevaaljah]] uárnejuvvojii.<ref name="aavis09072025"/> Vaaljâin [[Aalmuglâšdemokraatlâš piäládâh (Suriname)|Aalmuglâšdemokraatlâš piäládâh]] finnij 18 saijeed. * [[vyesimáánu 25.]] peeivi – [[Ovtâstum staatâi jieŋâskiärrueennâmjuávkku|Ovtâstum staatah]] vuoitij [[Jieŋâskiäru maailmmiäštárkištoh 2025|jieŋâskiäru maailmmiäštárkištoid]] 65 ive maŋa.<ref name="yle-20163947">{{Nettikäldee|Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20163947|nommâ=Yhdysvallat maailmanmestari 65 vuoden tauon jälkeen – ratkaisuosuman iski joukkueensa tähti Tage Thompson|tahhee=Porvari, Riku, Karttunen, Anu já Saarinen, Jussi|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-05-26|čujottum=2025-05-27|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[vyesimáánu 31.]] peeivi – [[Josep-Lluís Serrano Pentinat]] vihkui [[Urgell pispekodde|Urgell pispen]], já te sust šoodâi siämmást nubbe [[Andorra fuurstâkyevtis|Andorra furstâ]].<ref name="3cat-3354511">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.3cat.cat/324/josep-lluis-serrano-nou-bisbe-durgell-i-coprincep-dandorra-en-substitucio-de-joan-enric-vives/noticia/3354511/|nommâ=Josep-Lluís Serrano, nou bisbe d'Urgell i copríncep d'Andorra, agafa el relleu de Joan-Enric Vives|almostittem=3cat.cat|äigimuddo=2025-05-31|čujottum=2025-07-26|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20250531153311/https://www.3cat.cat/324/josep-lluis-serrano-nou-bisbe-durgell-i-coprincep-dandorra-en-substitucio-de-joan-enric-vives/noticia/3354511/|vyerkkejum=2025-05-31|kielâ={{ca}}}}</ref> === Kesimáánu === * [[kesimáánu 3.]] peeivi – [[Ive 2025 Maadâ-Korea presidentvaaljah|Maadâ-Korea toledum presidentvaaljah]] uárnejuvvojii.<ref name="maadâ-korea-presidentvaaljah-guardian-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/world/2025/apr/08/south-korea-election-date-2025 | Nommâ = South Korea sets snap election date after President Yoon’s removal from office | Almostittem = The Guardian | Äigimuddo = 2025-04-08 | Čujottum = 2025-04-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 10.]] peeivi – Sämmilâš taaiđâr [[Synnøve Persen]] vuoitij [[John Savio -palhâšume]].<ref name="nrk-17449492">{{Nettikäldee |Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/synnove-persen-oa__u-john-savio--balkka_umi-2025-1.17449492 |Nommâ = Synnøve Persen oažžu John Savio -bálkkašumi 2025 | Čujottum=2025-06-10| Almostittem = NRK Sápmi |Äigimuddo = 2025-06-10| Kielâ={{se}}}}</ref> * [[kesimáánu 10.]]–[[kesimáánu 13.|13.]] peeivi – Sämmilij [[tieđâokko]] uárnejui [[Kuovdâkiäinu]]st.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.saamicouncil.net/news-archive/arranging-diedavahkku-2025|nommâ=Arranging the first Dieđavahkku - Sámi Science Week summer 2025|almostittem=[[Säämirääđi]]|čujottum=2024-08-20|äigimuddo=2024-07-04|kielâ={{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 17.]] peeivi – [[Florida Panthers]] vuoitij jieŋâskiäru [[Stanley Cup]].<ref name="yle-20168265">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20168265|nommâ=Florida on jälleen NHL:n mestari – Sam Reinhartilla uskomaton neljän maalin ilta|tahhee=Servo, Jarkko|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-06-18|čujottum=2025-07-15|kielâ={{fi}}}}</ref> === Syeinimáánu === * [[syeinimáánu 2.]] peeivi – [[Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2025‎|Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh]] algii. * [[syeinimáánu 6.]] peeivi – [[Suriname]]lâš tuáhtár já politikkár [[Jennifer Geerlings-Simons]] väljejui Suriname presidentin.<ref name="aavis09072025"/> * [[syeinimáánu 16.]] peeivi – [[Suriname president|Suriname uđđâ president]] [[Jennifer Geerlings-Simons]] algâttij president virgeest.<ref name="aavis09072025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/07/09/jennifer-geerlings-simons-lii-suriname-vuossamus-nissoonpresident/|nommâ=Jennifer Geerlings-Simons lii Suriname vuossâmuš nissoonpresident|tahhee=Valkeapolku, Valtteri|äigimuddo=2025-07-09|čujottum=2025-07-20}}</ref> * [[syeinimáánu 18.]] peeivi – [[Slovenia]] lavâlistij [[eutanasia]].<ref name="yle-74-20173367">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20173367|nommâ=Slovenia laillisti eutanasian|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-07-18|čujottum=2025-07-18|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[syeinimáánu 27.]] peeivi – [[Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2025‎|Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi]] fiinaal spellui [[St. Jakob-Park]] -stadionist [[Basel]]ist.<ref name="jnem2025-fiinaal">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.admin.ch/gov/de/start/dokumentation/medienmitteilungen.msg-id-94115.html|nommâ=Bund begrüsst den Zuschlag für die Women’s EURO 2025 in der Schweiz | almostittem=www.admin.ch | arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240310145029/https://www.admin.ch/gov/de/start/dokumentation/medienmitteilungen.msg-id-94115.html|čujottum=2025-01-30|ietf-kielâkoodi=de}}</ref> Tom vuoitij Eŋland.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.admin.ch/gov/de/start/dokumentation/medienmitteilungen.msg-id-94115.html|nommâ=Bund begrüsst den Zuschlag für die Women’s EURO 2025 in der Schweiz|almostittem=www.admin.ch|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240310145029/https://www.admin.ch/gov/de/start/dokumentation/medienmitteilungen.msg-id-94115.html|čujottum=2025-01-30|ietf-kielâkoodi=de}}</ref> === Porgemáánu === * [[porgemáánu 1.]]–[[porgemáánu 3.|3.]] peeivi – [[Kaleva kištoh 2025|Kaleva kištoh]] tuállojii [[Leppävaara]]st [[Espoo]]st.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://espoo2025.fi/|nommâ=Tervetuloa 2025 Kalevan Kisoihin Leppävaaran Stadionille!|almostittem=Kalevan kisat Espoo 2025| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250518160959/https://espoo2025.fi/ | Vyerkkejum = 2025-05-18 | čujottum=2025-06-23|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[porgemáánu 2.]] peeivi – Niäljád [[Aanaar Pride]] uárnejui.<ref name="aavis14072025"/> Pride suojâleijen lâi syemmilâš čurmâdâttee [[Elina Gustafsson]].<ref name="suojâleijee-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.instagram.com/inaripride/p/DLCxOewNj_x/|nommâ=❤️‍🔥AANAAR PRIDE 2025 SUOJÂLEIJEE / SUODJALEADDJI / SUOJELIJA ❤️‍🔥|tahhee=Inari Pride|äigimuddo=2025-06-18|čujottum=2025-06-28|kielâ={{smn}}, {{se}} já {{fi}}}}</ref><ref name="aavis14072025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/07/14/elina-gustafsson-lii-aanaar-pride-suojaleijee/|nommâ=Elina Gustafsson lii Aanaar Pride suojâleijee|tahhee=Aanaar Pride -tiimi|äigimuddo=2025-07-14|čujottum=2025-07-14|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> * [[porgemáánu 15.]]–[[porgemáánu 16.|16.]] peeivi – [[Ijâttes ijjâ]] uárnejui. === Čohčâmáánu === * [[čohčâmáánu 8.]] peeivi – [[Ive 2025 Taažâ stuorrâtiggevaaljah|Stuorrâtigge-]] já [[Ive 2025 sämitiggevaaljah (Taažâ)|sämitiggevaaljah]] uárnejuvvojii [[Taažâ]]st.<ref name="sdt-vaaljah-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://sametinget.no/Kalender/CalendarEvent.aspx?Id=1317&MId1=7&sprak=12 | Nommâ = Válgabeaivi | Almostittem = [[Sämitigge (Taažâ)|Sämitigge]] | Sitaat = Stáhtaráđđi lea mearridan ahte válgabeaivi stuorradiggeválggaide ja sámediggeválggaide lea vuossárgga čakčamánu 8. b. 2025. | Čujottum = 2025-02-17 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Stuorrâtiggevaaljâid vuoitij [[Taažâ pargeipiäládâh]] já sämitiggevaaljâid [[Taažâ sämmilij riijkâservi]].<ref name="nrk-valg-2025-resultat">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/valg/2025/resultat/|nommâ=Valgresultat: Venstresiden vant |almostittem=NRK|čujottum=2025-09-15|kielâ={{nb}}}}</ref><ref name="nrk-1.17556603">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/na-lea-samediggi-ma__il-2025-valggaid-1.17556603|nommâ=Ná lea Sámediggi maŋŋil 2025-válggaid|tahhee= Aslaksen, Eilif Andreas, Biti, Johan Anders, Bjørnback, June Grønnvoll já Myrskog, Lena Marja |almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2025-09-15|äigimuddo=2025-09-08|kielâ={{se}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 9.]] peeivi – [[Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2025–2026|SM-liiga vuáđuspellâmráiđu]] aalgij.<ref name="liiga-2025–2026">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.liiga.fi/fi/uutiset/18148/tassa-on-liigan-runkosarjan-otteluohjelma-kaudelle-2025%E2%80%9326|nommâ=Tässä on Liigan runkosarjan otteluohjelma kaudelle 2025–26|almostittem=Jääkiekon SM-liiga Oy|äigimuddo=2025-05-13|čujottum=2025-05-19|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 9.]] peeivi – [[Ranska täsivääldi president]] [[Emmanuel Macron]] nomâttij piäluštâsminister [[Sébastien Lecornu]] uáiviminister viirgán.<ref name="bbc-crmenp1k0mjo">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/crmenp1k0mjo|nommâ=Macron names ally Sébastien Lecornu as new French PM|almostittem=BBC News|čujottum=2025-09-09|äigimuddo=2025-09-09|kielâ={{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 16.]] peeivi – [[Ive 2025 Malawi almoliih vaaljah|Malawi almoliih vaaljah]] uárnejuvvojii. Vaaljâin malawiliih väljejii staatâ president, 229 aalmugovdâsteijed já 509 páihálij stiivrâi airâsid.<ref name="bbc-ckgy3g7zpl3o">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/ckgy3g7zpl3o|nommâ=What is at stake in Malawi's elections as cost-of-living bites?|tahhee= Lilongwe, Peter Jegwa já Chibelushi, Wedaeli |almostittem=BBC News|čujottum=2025-09-27|äigimuddo=2025-09-16|kielâ={{en}}}}</ref> [[Malawi]] oovdiš president [[Peter Mutharika]] finnij 56,8&nbsp;% jienâin presidentvaaljâin, já te sun väljejui [[Malawi president]]in.<ref name="guardian-2025-sep-24">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/24/former-president-peter-mutharika-defeats-incumbent-in-malawi-presidential-election|nommâ=Malawi’s 85-year-old ex-leader returns to power in presidential election|tahhee=Savage, Rachel|almostittem=The Guardian|čujottum=2025-09-27|äigimuddo=2025-09-24|kielâ={{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 21.]] peeivi – [[Ovtâstum kunâgâskodde]], [[Australia]], [[Kanada]] já [[Portugal]] virgálávt tubdâstii [[Palestiina]] jiečânâs staattân.<ref name="hs-2000011508268">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/maailma/art-2000011508268.html|tahhee= Westrén-Doll, Joakim já Kokko, Mira | nommâ=Britannia, Kanada ja Australia tunnustivat Palestiinan valtion|almostittem=Helsingin Sanomat | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250921155535/https://www.hs.fi/maailma/art-2000011508268.html | Vyerkkejum = 2025-09-21|čujottum=2025-09-21|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="guardian-palestine">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/uk-news/2025/sep/21/uk-recognises-palestine-as-an-independent-state|nommâ=UK recognises Palestine as an independent state |almostittem=The Guardian |tahhee= Wintour, Patrick, Walker, Peter já Crerar, Pippa |čujottum=2025-09-21|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="abc-105799238">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.abc.net.au/news/2025-09-21/australia-formally-recognises-state-of-palestine/105799238 |nommâ=Australia formally recognises state of Palestine as Anthony Albanese arrives in US |almostittem=ABC News |tahhee= Crowley, Tom já Doran, Matthew |čujottum=2025-09-21|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="canada-1.7639432">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.cbc.ca/news/politics/canada-recognizes-state-of-palestine-1.7639432 |nommâ=Canada recognizes state of Palestine, offers help to build peaceful future with Israel | almostittem = CBC |tahhee= Lopez Steven, Benjamin |čujottum=2025-09-21|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="portugal-gov-reconhece">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.portugal.gov.pt/pt/gc25/comunicacao/noticia?i=portugal-reconhece-formalmente-o-estado-da-palestina |nommâ=Portugal reconhece formalmente o Estado da Palestina | almostittem = Portugal täsivääldi 25. haldâttâs |čujottum=2025-09-22|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{pt}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 25.]] peeivi – [[Inga Ruginienė]] algâttij [[Liettua uáiviminister]] virgeest.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.lrytas.lt/lietuvosdiena/aktualijos/2025/09/25/news/i-ruginiene-neigia-kad-ausrieciai-sieke-sam-pirmas-noras-buvo-susisiekimo-ministerija-39684015|nommâ=I. Ruginienė neigia, kad „aušriečiai“ siekė SAM: pirmas noras buvo Susisiekimo ministerija|tahhee=Narkūnas, Vilius|almostittem=Lrytas.lt|äigimuddo=2025-09-25|čujottum=2025-09-27|kielâ={{lv}}}}</ref> === Roovvâdmáánu === [[Tiätuvuárkká:Birthday_cakes_for_Inari_Sámi_Wikipedia_5.jpg|thumb|Kahhuuh já kinttâleh Anarâškielâg Wikipedia 5. šoddâmpeeivi kunnen]] [[Tiätuvuárkká:Shigeru Ishiba and Sanae Takaichi 20241211 (cropped).jpg|pienoiskuva|[[Jaapaan]] uđđâ uáiviminister [[Sanae Takaichi]] ive 2024]] * [[roovvâdmáánu 3.]]–[[roovvâdmáánu 4.|4.]] peeivi – [[Ive 2025 Čeeki parlamentvaaljah|Parlamentvaaljah]] uárnejuvvojii [[Čekki|Čeekist]].<ref name="novinky-40520878">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.novinky.cz/clanek/volby-do-poslanecke-snemovny-volby-budou-zacatkem-rijna-40520878|nommâ=Rozhodnuto. Volby budou na začátku října|tahhee=Soukup, Jaroslav|äigimuddo=2025-05-13|čujottum=2025-10-04|sitaat=Sněmovní volby se budou konat v pátek 3. října a v sobotu 4. října.|kielâ={{cs}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 6.]] peeivi – [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] já [[Shimon Sakaguchi]] vuoittii [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]].<ref name="np-med-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|nommâ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2025-10-06|äigimuddo=2025-10-06|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="bbc-c2knwvpd7vno">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/c2knwvpd7vno|nommâ=Scientists win Nobel Prize for discovering why immune system does not destroy the body|almostittem=BBC|tahhee=Gallagher, James|čujottum=2025-10-06|äigimuddo=2025-10-06|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 7.]] peeivi – [[John Clarke (fysikkár)|John Clarke]], [[Michel H. Devoret]] já [[John M. Martinis]] vuoittii [[Nobel-fyysiikpalhâšume]].<ref name="np-phys-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/summary/ |nommâ= The Nobel Prize in Physics 2025 |almostittem=nobelprize.org|čujottum=2022-10-07|äigimuddo=2025-10-07|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 8.]] peeivi – [[Susumu Kitagawa]], [[Richard Robson]] já [[Omar M. Yaghi]] vuoittii [[Nobel-kemiapalhâšume]].<ref name="np-chem-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/summary/ |nommâ= The Nobel Prize in Chemistry 2025 |almostittem=nobelprize.org|čujottum=2022-10-08|äigimuddo=2025-10-08|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 9.]] peeivi – [[László Krasznahorkai]] vuoitij [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]].<ref name="np-lit-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2025/summary/ |nommâ=The Nobel Prize in Literature 2025|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2025-10-09|äigimuddo=2025-10-09|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 10.]] peeivi – [[María Corina Machado]] vuoitij [[Nobel-ráávhupalhâšume]].<ref name="np-peace-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/summary/|nommâ=The Nobel Peace Prize 2025|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2025-10-10|äigimuddo=2025-10-10|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 10.]] peeivi – [[José Jerí]] algâttij [[Peru täsivääldi president|Peru president]] virgeest.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://caretas.pe/home_web/home_principal/jose-jeri-ore-el-presidente-improbable/|nommâ= "José Jerí Oré: el presidente improbable"|tahhee=Mandujano, Edgar|almostittem=Caretas|äigimuddo=2025-10-10|čujottum=2025-10-14|kielâ={{es}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 12.]] peeivi – [[Euroop union|EU]] uđđâ [[Entry/Exit System]]-räjirastaldittemtiätuvuáhádâh (EES) valdui anon.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://home-affairs.ec.europa.eu/policies/schengen/smart-borders/entry-exit-system_en|nommâ=Entry/Exit System (EES)|almostittem=[[Euroop union]]|äigimuddo=2025-10-13|čujottum=2025-10-13|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 15.]] peeivi – [[Harald V|Kunâgâs Harald V]] lehâstij 10. [[Sämitigge (Taažâ)|sämitige]] Taažâ peln.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/gonagas-rabai-10.-samedikki_-_-ain-vasihit-ollugat-ovdagattuid-ja-va__as-cealkamu_aid-1.17612460|nommâ=Gonagas rabai 10. Sámedikki: – Ain vásihit ollugat ovdagáttuid ja vaššás cealkámušaid|tahhee= Grønnli, Alf Anders Berg já Eira, Karen|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2025-10-15|čujottum=2025-10-15|kielâ={{se}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 19.]] peeivi – [[Anarâškielâg Wikipedia]] teevdij 5.<ref name="aavis20251010">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/10/10/anaraskielalii-wikipedia-5%e2%80%91ivvaasjuhleh-uarnejuvvojeh-oulust-18-19-peeivi/|nommâ=Anarâškielâlii Wikipedia 5‑ivvááš­juhleh uárne­juvvojeh Oulust 18.–19. peeivi |tahhee=Valkeapolku, Valtteri |almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2025-10-10|čujottum=2025-10-21}}</ref> * [[roovvâdmáánu 19.]] peeivi – Siisâkiškooh suáládii [[jálukeđgi]]d [[Louvre]]-museost [[Pariisi]]st [[Ranska]]ast.<ref name="aavis20251021">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/10/21/jalukedgirievedem-louvre-museost-pariisist/|nommâ=Jálukeđgi­rievedem Louvre-museost Pariisist |tahhee=Olthuis, Márjá-Liisa |almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2025-10-21|čujottum=2025-10-21}}</ref> * [[roovvâdmáánu 24.]] peeivi – [[Ive 2025 Irland presidentvaaljah]] uárnejuvvojii. [[Irland]]lâš politikkár [[Catherine Connolly]] finnij 63,36 % jienâin, já te sun väljejui väljejui [[Irland president]]in.<ref name="bbc-c751z23n3n7o">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.presidentialelection.ie/ga/index.html|nommâ=Torthaí an Toghcháin – 2025 |almostittem=Ceann Comhairimh Toghcháin an Uachtaráin|čujottum=2025-10-27|kielâ={{ga}}}}</ref> === Skammâmáánu === * [[skammâmáánu 16.]]–[[skammâmáánu 23.|23.]] peeivi – [[Mielâtiervâsvuotâokko]] uárnejui Suomâst.<ref name="anarâšaavis-mielatiervasvuotaokko-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/11/13/puattee-ohhoost-viattoo-mielatiervasvuotaokko-teeman-tuoibamraavhu/ |nommâ=Puáttee ohhoost viättoo mielâ­tiervâs­vuotâ­okko – teeman tuoibâm­ráávhu |almostittem=Anarâš aavis|čujottum=2025-11-13|tahhee=Schreck, Jasmina|äigimuddo=2025-11-13}}</ref> === Juovlâmáánu === [[juovlâmáánu 4.]] peeivi – [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] luovâttij loppâraportis === [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === *[[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[John Clarke (fysikkár)|John Clarke]], [[Michel H. Devoret]] já [[John M. Martinis]]<ref name="np-phys-2025"/> *[[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Susumu Kitagawa]], [[Richard Robson]] já [[Omar M. Yaghi]]<ref name="np-chem-2025"/> *[[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[László Krasznahorkai]]<ref name="np-lit-2025"/> *[[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[María Corina Machado]]<ref name="np-peace-2025"/> *[[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] já [[Shimon Sakaguchi]]<ref name="np-med-2025"/><ref name="bbc-c2knwvpd7vno"/> === Finlandia-palhâšumeh === * Syemmilâš kirječällee [[Monika Fagerholm]] finnij [[čaabâkirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume]] kirjestis ''[[Döda Trakten / Kvinnor i revolt]]''.<ref name="yle-74-20196439">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20196439 | Nommâ = Monika Fagerholmille kaunokirjallisuuden Finlandia-palkinto – kolmannella kerralla tuli voitto | Tahhee = Gustafsson, Miia | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-11-27 | Čujottum = 2025-11-27 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * Syemmilâš kirječällee [[Tomi Kontio]] finnij [[párnái- já nuorâikirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume]] kirjestis ''[[Koira nimeltään Kissa hyvästelee ystävän]]''.<ref name="yle-74-20196440">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20196440 | Nommâ = Tomi Kontion kirja kuolemasta ja surusta voitti lasten- ja nuortenkirjallisuuden Finlandian | Tahhee = Gustafsson, Miia | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-11-27 | Čujottum = 2025-11-27 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * Syemmiliih kirječälleeh [[Paavo Teittinen]] finnij [[tiätukirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume]] kirjestis ''[[Pitkä vuoro – Kuinka moderni orjuus juurtui Suomeen]]''.<ref name="yle-74-20196476">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20196476 | Nommâ = Paavo Teittiselle tietokirjallisuuden Finlandia: Kirjailija ei usko, että modernia orjuutta saadaan kitkettyä Suomesta | Tahhee = Vanha-Majamaa, Anton | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-11-27 | Čujottum = 2025-11-27 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> === Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn === * [[Ive 2025 sämikielâliih kirjeh|Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 2025]] <!--* [[Videospellâihe 2025|Videospeelah ive 2025]] --> == Šoddâmeh == * [[kuovâmáánu 7.]] peeivi – [[Ines (Ruotâ prinses)|Ines Marie Lilian Silvia]], Ruotâ prinses, Västerbotten herttuatar, Ruotâ prinssâ [[Carl Philip (Ruotâ prinssâ)|Carl Philip]] já prinses [[Sofia (Ruotâ prinses)|Sofia]] nieidâ<ref name="kungahuset">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.kungahuset.se/kungl.-huset | Nommâ = Övriga medlemmar av Kungl. Familjen | Almostittem = Ruotâ kunâgâsviäsu | Sitaat = Prinsessan Ines är Prins Carl Philips och Prinsessan Sofias fjärde barn. Hon föddes den 7 februari 2025. | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{sv}}}}</ref> == Jämimeh == [[Tiätuvuárkká:Boŋggu_Ánte_Foto_Ørjan_Marakatt_Bertelsen_(50140580446)_(cropped).jpg|thumb|[[Boŋggu Ánte]] ive 2019 [[Riddu Riđđu]]&nbsp;-festivaalist]] [[Tiätuvuárkká:Diane Keaton 2012-1 (cropped) (cropped).jpg|thumb|Ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee [[Diane Keaton]] ive 2012]] * [[uđđâivemáánu 15.]] peeivi – [[David Lynch]], ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee, -kietâčällee, -pyevtitteijee sehe kovetaaidâr já čuovâkovvejeijee (š. [[1946]])<ref name="yle-20137502">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20137502|nommâ=Elokuvaohjaaja David Lynch on kuollut|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-01-16|čujottum=2025-01-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> * [[njuhčâmáánu 5.]] peeivi – [[Raija Bartens]], syemmilâš kielâtotkeeh já professor (š. [[1933]]) * [[njuhčâmáánu 21.]] peeivi – [[George Foreman]], ovtâstumstaatâlâš čurmâdâttee já finnodâholmooš (š. [[1949]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/George-Foreman|nommâ=George Foreman|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2025-03-22|čujottum=2025-03-26|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[njuhčâmáánu 24.]] peeivi – [[Mihku Biehttár]], aanaarlâš sämituáijár já silbârävdee (š. [[1950]])<ref name="yle-20151955">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20151955|nommâ=Sámeduojár Petteri Laiti lea vádjolan|tahhee=Paltto, Anni-Saara|almostittem=Yle Sápmi|äigimuddo=2025-03-26|čujottum=2025-03-27|kielâ={{se}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 27.]] peeivi – [[Vuokko Eiras]], syemmilâš fennougrist (š. [[1941]])<ref name="hs-2000011192022">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/muistot/art-2000011192022.html|nommâ=Suomen sukukielten tutkija|almostittem=Helsingin Sanomat|tahhee=Kulmala, Marko, Kulmala, Jyrki já [[Sirkka Saarinen|Saarinen, Sirkka]] | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250502232352/https://www.hs.fi/muistot/art-2000011192022.html | Vyerkkejum = 2025-05-03|äigimuddo=2025-05-03|čujottum=2025-05-03|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[cuáŋuimáánu 13.]] peeivi – [[Mario Vargas Llosa]], ive [[2010]] [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]] finnim perulâš kirječällee (š. [[1936]])<ref name="np-vargas-llosa-2010">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2010/vargas_llosa/ | Nommâ = Mario Vargas Llosa| Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-04-14 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="guardian-vargas-llosa">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/books/2025/apr/14/mario-vargas-llosa-dies-aged-89-cause-of-death | Nommâ = Mario Vargas Llosa, giant of Latin American literature, dies aged 89 | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Lea, Richard já Cain, Sian | Äigimuddo = 2025-04-14 | Čujottum = 2025-04-14 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[cuáŋuimáánu 21.]] peeivi – [[Franciscus (paavi)|Franciscus]], katolilii kirho paavi iivij 2013–2025 (š. [[1936]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Francis-I-pope|nommâ=Francis|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2025-04-22|čujottum=2025-04-22|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[vyesimáánu 13.]] peeivi – [[José Mujica]], uruguaylâš eennâmviljâleijee, politikkár já [[Uruguay]] 40. president (š. [[1935]])<ref name="nmas-pepe-mujica">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nmas.com.mx/internacional/latinoamerica/pepe-mujica-muere-hoy-ex-presidente-uruguay-enfermo-cancer-2025/|nommâ=«Muere 'Pepe' Mujica, el Guerrillero que fue Presidente de Uruguay»|tahhee=|almostittem=N+|äigimuddo=2025-05-13|čujottum=2025-05-20|kielâ={{es}}}}</ref> * [[vyesimáánu 28.]] peeivi – [[George E. Smith]], ive [[2009]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1930]])<ref name="np-smith-2009">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2009/smith/facts/ | Nommâ = George E. Smith | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[vyesimáánu 28.]] peeivi – [[Ngũgĩ wa Thiong'o]], [[kenia]]lâš kirječällee (š. [[1938]]) * [[kesimáánu 9.]] peeivi – [[Sylvester Stewart]], ovtâstumstaatâlâš musikkár, pyevtitteijee já laavlârähtee (š. [[1943]])<ref name="guardian-stone">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/music/2025/jun/10/sly-stone-obituary | Nommâ = Sly Stone obituary | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Cartwright, Garth | Äigimuddo = 2025-06-10 | Čujottum = 2025-06-10 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 20.]] peeivi – [[Ivar Giaever]], ive [[1973]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim taažâ-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1929]])<ref name="np-giaever-1973">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1973/giaever/facts/ | Nommâ = Ivar Giaever | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-07-03 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 20.]] peeivi – [[Pauli Nevala]], syemmilâš säittišlivgejeijee já olympiavyeittee (š. [[1940]]) * [[kesimáánu 25.]] peeivi – [[Boŋggu Ánte]], tavesämmilâš puásuiolmooš já jyeigee (š. [[1946]])<ref name="nrk-1.17479195">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195|nommâ=Bonggu Ánte lea eretvádjolan|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2025-07-03| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250703091105/https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195 | Vyerkkejum = 2025-07-03 |čujottum=2025-07-03|kielâ={{se}}}}</ref> * [[syeinimáánu 22.]] peeivi – [[Ozzy Osbourne]], eŋlandlâš lávloo já laavlârähtee (š. [[1948]])<ref name="guardian-osbourne">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/music/2025/jul/22/ozzy-osbourne-black-sabbath-frontman-and-icon-of-british-heavy-metal-dies-aged-76 | nommâ = Ozzy Osbourne, Black Sabbath frontman and icon of British heavy metal, dies aged 76 | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Beaumont-Thomas, Ben | Äigimuddo = 2025-07-22 | Čujottum = 2025-07-22 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 26.]] peeivi – [[Paavo Hohti]], syemmilâš kulttuurolmooš já klassiklii filologia totkee (š. [[1944]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.wsoy-kirjallisuussaatio.fi/wsoyn-kirjallisuussaatio-ottaa-osaa-saation-pitkaaikaisen-puheenjohtajan-paavo-hohdin-poismenon-johdosta/|nommâ=WSOY:n kirjallisuussäätiö ottaa osaa säätiön pitkäaikaisen puheenjohtajan Paavo Hohdin poismenon johdosta|almostittem=WSOY Kirjallisuussäätiö|äigimuddo=2025-08-05|čujottum=2025-08-08|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> * [[porgemáánu 7.]] peeivi – [[James Lovell]], ovtâstumstaatâlâš astronaut já legendaarlii epiluhostum [[Apollo 13]] -mánudâšmääđhi komendeijee (š. [[1928]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Jim-Lovell|nommâ=Jim Lovell|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2025-08-13|čujottum=2025-08-14|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[porgemáánu 25.]] peeivi – [[Rainer Weiss]], ive [[2017]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1932]])<ref name="np-weiss-2017">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2017/weiss/facts/ | Nommâ = Rainer Weiss | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-08-30 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 6.]] peeivi – [[David Baltimore]], ive [[1975]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš biolog (š. [[1938]])<ref name="np-baltimore-1975">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1975/baltimore/facts/ | Nommâ = David Baltimore| Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-09-09 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 13.]] peeivi – [[Hermeto Pascoal]], brasilialâš šuoŋârähtee já musikkár (š. [[1936]])<ref name="bbc-c98dgd2n5y2o">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/c98dgd2n5y2o|nommâ=Hermeto Pascoal, 'the wizard' of Brazilian music, dies at 89|tahhee= Muller-Heyndyk, Rachel|almostittem=BBC News|čujottum=2025-09-15|äigimuddo=2025-09-14|kielâ={{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 16.]] peeivi – [[Robert Redford]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, elleekovestivrejeijee já pyevtitteijee (š. [[1936]])<ref name="nyt-redford">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html | Nommâ = Robert Redford, Screen Idol Turned Director and Activist, Dies at 89 | Almostittem = New York Times | Tahhee = Barnes, Brooks | Äigimuddo = 2025-09-16 | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250916121230/https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html| Vyerkkejum = 2025-09-16 | Čujottum = 2025-09-16 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="guardian-redford">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/film/2025/sep/16/robert-redford-oscar-winning-actor-and-director-dies | Nommâ = Robert Redford, giant of American cinema, dies aged 89 | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Pulver, Andrew | Äigimuddo = 2025-09-16 | Čujottum = 2025-09-16 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 18.]] peeivi – [[George F. Smoot]], ive [[2006]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár, täsnitiettee já kosmolog (š. [[1945]])<ref name="np-smoot-2006">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2006/smoot/facts/ | Nommâ = George F. Smoot | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-09-27 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 7.]] peeivi – [[John Gurdon]], ive [[2012]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim brittilâš ovdânembiolog já professor (š. [[1933]])<ref name="np-gurdon-2012">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2012/gurdon/facts/ | Nommâ = Sir John B. Gurdon | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-10-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 11.]] peeivi – [[Diane Keaton]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. [[1946]])<ref name="people-keaton-8603118">{{Nettikäldee|čujottâs=https://people.com/diane-keaton-dead-oscar-winning-actress-dies-at-79-exclusive-8603118|nommâ=Diane Keaton, Famed for Roles in Father of the Bride, First Wives Club and More, Dies at 79 (Exclusive)|tahhee=Edel, Victoria, Rice, Nicholas já Jordan, Julie|almostittem=People|äigimuddo=2025-10-11|čujottum=2025-10-12|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 12.]] peeivi – [[Liv Køltzow]], taažâ kirječällee (š. [[1945]])<ref name="snl-køltzow">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://snl.no/Liv_Køltzow | Nommâ = Liv Køltzow | Tahhee = Drangsholt, Janne Stigen | Almostittem = snl.no | Čujottum = 2025-10-14 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 18.]] peeivi – [[Roy Jacobsen]], taažâ kirječällee (š. [[1954]])<ref name="snl-jacobsen">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://snl.no/Roy_Jacobsen | Nommâ = Roy Jacobsen | Tahhee = Rottem, Øystein | Almostittem = snl.no | Čujottum = 2025-10-22 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 20.]] peeivi – [[Hans Pauli Strøm]], färsuolluulâš sosiolog já politikkár (š. [[1947]])<ref name="info-strøm">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://in.fo/news-detail/vit-hava-mist-ein-av-teimum-storu | Nommâ = Vit hava mist ein av teimum stóru | Almostittem = in.fo | Äigimuddo = 2025-10-20 | Čujottum = 2025-10-20 | Kielâ = {{fo}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 25.]] peeivi – [[Hamilton O. Smith]], ive [[1978]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš mikrobiolog (š. [[1931]])<ref name="jcvi-smith">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.jcvi.org/media-center/remembering-hamilton-o-smith | Nommâ = Remembering Hamilton O. Smith | Almostittem = J. Craig Venter instituut | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="jhu-smith">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://hub.jhu.edu/2025/11/04/nobel-laureate-hamilton-o-smith-obituary/ | Nommâ = Nobel laureate Hamilton Smith, who discovered molecular 'scissors' to cut DNA, dies at 94 | Almostittem = Johns Hopkins ollâopâttâh | Äigimuddo = 2025-11-04 | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[skammâmáánu 6.]] peeivi – [[James D. Watson]], ive [[1962]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš molekyylbiolog já genetikkár (š. [[1928]])<ref name="nyt-watson">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html | Nommâ = James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97 | Tahhee = Dean, Cornelia | Almostittem = The New York Times | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20251107194922/https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html | Vyerkkejum = 2025-11-07 |Äigimuddo = 2025-11-07 | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[skammâmáánu 17.]] peeivi – [[Olga Temonen]], syemmilâš čaittâleijee já pyevtitteijee (š. [[1978]])<ref name="yle-20194586">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194586 |nommâ=Somessa muistetaan Olga Temosta: ”Lepää rauhassa” | tahhee= Kangas, Laura já Niemi, Petri |almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-11-17|čujottum=2025-11-17|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[skammâmáánu 23.]] peeivi – [[Udo Kier]], saksalâš čaittâleijee (š. [[1944]])<ref name="sfdb-73179">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.svenskfilmdatabas.se/sv/item/?type=person&itemid=73179 | Nommâ = Udo Kier | Almostittem = Svensk Filmdatabas | Čujottum = 2025-11-25 | Kielâ = {{sv}}}}</ref> * [[skammâmáánu 29.]] peeivi – [[Inga Anna Olive Karlsen]], juulevsämmilâš kirječällee já salmârähtee (š. [[1934]])<ref name="tbob-karlsen">{{Nettikäldee|čujottâs=https://tbob.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_ads.php?order_id=4525085&set_site_id=1074&cat=ads&sign=47723022ed8d4285b4f39dd4b650314a|nommâ=Inga Anna Olive Karlsen|almostittem=Avisa Nordland|äigimuddo=2025-12-06|čujottum=2025-12-11|kielâ={{nb}} já {{smj}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 25.]] peeivi – [[Anna Joma Granefjell]], maadâsämmilâš pyecceitipšoo, radiotoimâtteijee já jurgâleijee (š. [[1936]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://roob.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_ads.php?order_id=4529607&set_site_id=846&cat=ads&sign=7478b5df139e561a964c6581b24e9773|nommâ=Anna Nilsine Joma Granefjell|almostittem=Arbeidets Rett|äigimuddo=2025-12-30|čujottum=2025-01-01|kielâ={{nb}} já {{sma}}}}</ref> == Kalender == {{Kalender ihe|2025}} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:2025|*]] a6g6ygp4fdubf0b6ov1gc9chr5kl2a0 154515 154514 2026-06-12T06:45:20Z Seipinne 19 /* Juovlâmáánu */ 154515 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=20}} '''2025''' ('''MMXXV''') lii [[normaalihe]], mii [[gregoriaanlâš kalender]] mield aalgij já nuuvâi [[koskokko|koskoho]]. Tot lâi [[2020-loho|2020-lovo]] kuuđâd ihe. == Tábáhtusah == === Uđđâivemáánu === [[Tiätuvuárkká:Posters - Skábmagovat 2025.jpg|thumb|Skammâkoveh 2025 -festivaal postereh [[Siida]]st]] [[Tiätuvuárkká:Jimmy Carter lay-in state at U.S. Capitol.jpg|thumb|[[Jimmy Carter]] kisto [[Ovtâstum staatâi kongrestáálu]]st]] * [[uđđâivemáánu 1.]] peeivi – [[Pertunmaa]] lohtui [[Mäntyharju]]n.<ref name="yle-20088466">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20088466|nommâ=Pertunmaa ja Mäntyharju äänestivät kuntaliitoksesta – kummankin valtuusto hyväksyi yhdistymisen|tahhee=Kotilainen, Virpi|almostittem=Yle|äigimuddo=2024-05-13|čujottum=2025-01-01|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 1.]] peeivi – [[Siämmáá suhâpele leijee paarâi näimilitto]] šoodâi lavâlâžžân [[Liechtenstein]]ist.<ref name="politico-liechtenstein">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.politico.eu/article/liechtenstein-legalizes-same-sex-marriage-in-near-unanimous-vote/|nommâ=Liechtenstein legalizes same-sex marriage in near-unanimous vote|tahhee=Starcevic, Seb|almostittem=Politico|äigimuddo=2024-05-17|čujottum=2025-01-01|kielâ={{en}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 4.]] peeivi – Nuorttâriijkâ littokansler [[Karl Nehammer]] almottij, ete sun iärrán virgestis já luápá [[Nuorttâriijkâ aalmugpiäládâh|Nuorttâriijkâ aalmugpiäláduv]] saavâjođetteijeevuođâst.<ref name="yle-20134950">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20134950 | Nommâ = Itävallassa tapahtumarikas hallituskriisi – liittokansleri Nehammer erosi tehtävistään | Tahhee = Kuronen, Roni já Eromäki, Veikko | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2025-01-04 | Čujottum = 2025-05-23 |Kielâ={{fi}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 6.]] peeivi – [[Kanada uáiviminister]] [[Justin Trudeau]] almottij, ete sun iärrán virgestis.<ref name="yle-20135111">{{Nettikäldee |Čujottâs =https://yle.fi/a/74-20135111 |Nommâ = Kanadan Trudeau sanoo eroavansa pääministerin tehtävästä |Tahhee = Parkkari, Jani |Almostittem = Yle |Äigimuddo = 2025-01-06 |Čujottum = 2025-05-23 |Kielâ={{fi}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 7.]] peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Tiibet eennâmtuárgástâs 2025|Tiibetist]]. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi suullân 7 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield. [[Eennâmtuárgástâs]]âst jammii paijeel 90 olmožid.<ref name="yle-20135134">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20135134 | Nommâ = Tiibetissä voimakas maanjäristys – kuolleiden määrä noussut yli 90:een | Tahhee = Haukka, Inka já Romsi, Vilma | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2025-01-07 | Čujottum = 2025-05-24 |Kielâ={{fi}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 9.]] peeivi – Ive 2002 [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš politikkár já [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 39. president]] [[Jimmy Carter]] [[staatâliih hävdidmeh]] uárnejuvvojii [[Washington D.C.]]:st.<ref name="carter-guardian-2024">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/30/jimmy-carter-funeral | Nommâ = Jimmy Carter to be honored at Washington funeral and laid to rest in Georgia | Almostittem = The Guardian | Äigimuddo = 2024-12-31 | Tahhee = Chao-Fong, Léonie | Čujottum = 2025-01-01 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 12.]] peeivi – [[Iivij 2024–2025 Kroatia presidentvaaljah|Kroatia presidentvaaljâi]] nubbe jienâstemkerdi uárnejui, tastko kihheen ij finnim juovlâmáánust 2024 uárnejum vuossâmuu jienâstmist paijeel 50 % jienâin.<ref name="mpudt-hr-29740">{{Nettikäldee|čujottâs=https://mpudt.gov.hr/vijesti-8/obavijest-biracima-za-drugi-krug-glasovanja-za-izbore-za-predsjednika-republike-hrvatske/29740|nommâ=Obavijest biračima za drugi krug glasovanja za izbore za Predsjednika Republike Hrvatske|almostittem=Kroatia riehti-, almoshaldâttâh- já digitalisaatioministeriö|äigimuddo=2024-12-30|čujottum=2024-12-31|kielâ={{hr}}}}</ref> Taan jienâstmist tallaš [[Zoran Milanović]] finnij 74,68 % jienâin, já te sun väljejui presidentin čuávuvái viiđâ ihán.<ref name="hrt-11956438">{{Nettikäldee|čujottâs=https://vijesti.hrt.hr/hrvatska/milanoviceva-povijesna-pobjeda-s-najvecom-razlikom-u-drugom-krugu-11956438 |nommâ=Milanovićeva povijesna pobjeda s najvećom razlikom u drugom krugu|tahhee=D.M./HRT/Hina|almostittem=Kroatia radio- já televisio HRT|äigimuddo=2025-01-12|čujottum=2025-02-01|kielâ={{hr}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 20.]] peeivi – [[Ive 2024 Ovtâstum staatâi presidentvaaljah|Ive 2024 Ovtâstum staatâi presidentvaaljâin]] väljejum [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 47. president]] já [[Ovtâstum staatâi väripresident|50. väripresident]] algâttáin virgeest. * [[uđđâivemáánu 23.]]–[[uđđâivemáánu 26.|26.]] peeivi – [[Skammâkoveh 2025|Skammâkoveh-elleekovefestivaal]] uárnejui [[Aanaar|Anarist]].<ref name="sk-2025-save-the-date">{{Nettikäldee|čujottâs=https://skabmagovat.fi/smn/save-the-date-2025/|nommâ=Save the date|almostittem=Skammâkoveh|äigimuddo=2024-02-29|čujottum=2024-11-04}}</ref> [[Suomâ]] staatâ ruttâšiäštutooimâi keežild káidusfestivaal ij uárnejum.<ref name="aavis230120252">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/01/23/skammakoveh-2025-aldaneh/|nommâ=Skammâkoveh 2025 aldaneh|tahhee=Nikula, Kaisu|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2025-01-23|čujottum=2025-01-23}}</ref> * [[uđđâivemáánu 25.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] vuossâmuš jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 200 jiennâd.<ref name="reuters-2025-01-25">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.reuters.com/world/europe/greek-lawmakers-fail-elect-new-president-first-round-voting-2025-01-25/ | Nommâ = Greek lawmakers fail to elect new president in first round of voting | Äigimuddo = 2025-01-25 | Almostittem = Reuters | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 31.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] nubbe jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 200 jiennâd.<ref name="tovima-2025-01-31">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.tovima.com/politics/no-breakthrough-in-second-round-of-greek-presidential-vote/ | Nommâ = No Breakthrough in Second Round of Greek Presidential Vote | Äigimuddo = 2025-01-31 | Almostittem = Tovima | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> === Kuovâmáánu === * [[kuovâmáánu 3.]] peeivi – [[Pirkko Saisio]] vuoitij [[Vartio-palhâšume]] kirjestis ''Suliko''.<ref name="yle-20141229"/><ref name="yle-20139794">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20139794 | Nommâ = Vartio-palkinto kirjailija Pirkko Saisiolle | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-02-03 | Čujottum = 2025-02-05 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 5.]] peeivi – [[Pirkko Saisio]] vuoitij [[Runeberg-palhâšume]] kirjestis ''Suliko''.<ref name="yle-20141229">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20141229 | Nommâ = Peter Mickwitz ei uskonut saavansa Runeberg-palkintoa: ”Onhan kirjani vähän erikoinen" | Tahhee = Gustafsson, Miia | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-02-05 | Čujottum = 2025-02-05 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 6.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] kuálmád jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 180 jiennâd.<ref name="tovima-2025-02-06">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.tovima.com/politics/tasoulas-falls-short-again-final-presidential-vote-set-for-february-12/ | Nommâ = Tasoulas Falls Short Again; Final Presidential Vote Set for February 12 | Äigimuddo = 2025-02-06 | Almostittem = Tovima | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 8.]] peeivi – [[Uđđâ muusik kišto 2025|Uđđâ muusik kišto]] fiinaal uárnejui [[Nokia Arena]]st [[Tampere]]st.<ref name="il-f9f8df4d-4f06-42cc-a331-0322992c6212">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/f9f8df4d-4f06-42cc-a331-0322992c6212|nommâ=Tässä ovat ensimmäiset vihjeet UMK-kilpailijoista|almostittem=Iltalehti|čujottum=2024-10-01|tahhee=Pudas, Mari já Pakkanen, Riia|äigimuddo=2024-10-01|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="yle-20114706">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20114706|nommâ=Ennätyksiä rikkonut UMK tulee taas, viisushow jatkaa Tampereen areenalla|almostittem=Yle|čujottum=2024-10-01|tahhee=Hankaniemi, Anu Leena|äigimuddo=2024-10-01|kielâ={{fi}}}}</ref> Finalist [[Erika Vikman]] finnij ohtsis 430 čyegisid já te vuoitij ubâ kišto.<ref name="yle-20141734">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20141734|nommâ=UMK:n voittaja on Erika Vikman – toinen kerta toden sanoi|tahhee=Hankaniemi, Anu Leena|äigimuddo=2025-02-08|čujottum=2025-02-08|kielâ={{fi}}}}</ref> Vuáitu keežild sun ovdâstij [[Suomâ]] [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|ive 2025 Euroviisuin]] [[Basel]]ist [[Sveicci|Sveeicist]].<ref name="Suomâ2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://eurovision.tv/story/erika-vikman-wins-umk-2025|nommâ=Erika Vikman wins 'UMK' and is Finland's artist for Eurovision 2025|almostittem=EBU|äigimuddo=2025-02-08|almostittee=Eurovision.tv|čujottum=2025-02-08|kielâ={{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 8.]] peeivi – [[Libanon]] uážui uđđâ haldâttâs vuossâmuu keerdi ive [[2022]] maŋa.<ref name="yle-20142449">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20142449 | Nommâ = Libanon sai uuden hallituksen ensimmäistä kertaa sitten vuoden 2022 | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-02-08 | Čujottum = 2025-02-09 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 12.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] niäljád jienâstemkerdi uárnejui. President valjiimân tarbâšuvvojii 151 jiennâd. [[Konstantínos Tasoúlas]] finnij 160 jiennâd, já te sun väljejui [[Kreika president]]in.<ref name="ekathimerini-1261471">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.ekathimerini.com/politics/1261471/konstantinos-tasoulas-elected-new-president-of-greece/ | Nommâ = Konstantinos Tasoulas elected new president of Greece | Äigimuddo = 2025-02-12 | Almostittem = Ekathimerini | Čujottum = 2.3.2025 |Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 23.]] peeivi – [[Saksa]]ast uárnejuvvojii [[Saksa littopeivivaaljah 2025|littopeivivaaljah]].<ref name="bundeswahlleiterin-election-2025">{{Nettikäldee|Čujottâs = https://www.bundeswahlleiterin.de/en/bundestagswahlen/2025.html |Nommâ =Bundestag election 2025|Almostittem =Bundeswahlleiterin.de|Čujottum=2025-05-24|Kielâ={{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 26.]] peeivi – [[Čuoigâm maailmmiäštárkištoh 2025|Čuoigâm maailmmiäštárkištoh]] algii [[Ruándim]]ist.<ref name="ruándim2025">{{Nettikäldee|Čujottâs =https://portal.trondheim2025.no/no/program/|Nommâ =Onsdag 26. februar|Almostittem =Trondheim 2025 |Čujottum=2025-05-24|Kielâ={{nb}}}}</ref> === Njuhčâmáánu === [[Tiätuvuárkká:Military and first responders work near the collapsed State Audit Office building in Bangkok after 7.7 earthquake, March 28, 2025.jpg|thumb|Kááijumjuávkku [[Thaieennâm|Thaienâmist]] [[Myanmar eennâmtuárgástâs 2025|eennâmtuárgástâs]] maŋa]] * [[njuhčâmáánu 9.]] peeivi – [[Čuoigâm maailmmiäštárkištoh 2025|Čuoigâm maailmmiäštárkištoh]] nuhhii [[Ruándim]]ist.<ref name="ruándim2025">{{Nettikäldee|Čujottâs =https://portal.trondheim2025.no/no/program/|Nommâ =Onsdag 26. februar|Almostittem =Trondheim 2025 |Čujottum=2025-05-24|Kielâ={{nb}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 11.]] peeivi – [[Ive 2025 Ruánááeennâm ovdâskoddevaaljah|Ruánááeennâm ovdâskoddevaaljah]] uárnejuvvojii.<ref name="ruánááeennâm-vaaljah-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/world/2025/feb/04/greenland-calls-general-election-for-11-march-amid-trump-interest | Nommâ = Greenland calls general election for 11 March amid Trump interest | Almostittem = The Guardian | Äigimuddo = 2025-02-04 | Čujottum = 2025-02-09 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 13.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâid]] vuáittám [[Konstantínos Tasoúlas]] algâttij [[Kreika president|president]] virgeest.<ref name="ap-db1f4771e16254a234a713908c01f5b7">{{Nettikäldee|čujottâs=https://apnews.com/article/greece-president-politics-tassoulas-db1f4771e16254a234a713908c01f5b7|nommâ=A veteran conservative lawmaker is sworn in as Greece’s new president|almostittem=AP News|äigimuddo=2025-03-13|čujottum=2025-05-23|kielâ={{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 20.]] peeivi – [[Juho-Sire]] vuoitij nube [[Ibsen-palhâšume]], taan keerdi čaitâlmistis ''Per Hansen''.<ref name="nrk-1.17349444">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/juho-sirei-geigejuvvui-ibsen-balkka_upmi-1.17349444|nommâ=Juho-Sirei geigejuvvui Ibsen-bálkkašupmi|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2025-03-22|äigimuddo=2024-03-20|kielâ={{se}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 20.]] peeivi – [[Zimbabwe]]lâš olympiavuojâdeijee já minister [[Kirsty Coventry]] väljejui [[Aalmugijkoskâsâš olympiakomitea|Aalmugijkoskâsii olympiakomitea]] uđđâ saavâjođetteijen.<ref name="yle-20150809 ">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20150809 | Nommâ = Tässä on KOK:n uusi puheenjohtaja – ensimmäinen nainen olympialiikkeen johtoon | Tahhee = Karttunen, Anu, Porvari, Riku já Saarinen, Jussi | Äigimuddo = 2025-03-02 | Almostittem = Yle | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 28.]] peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Myanmar eennâmtuárgástâs 2025|Myanmar]]ist. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 7,7 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield. [[Eennâmtuárgástâs]]âst jammii paijeel 5 300 olmožid [[Myanmar]]ist já paijeel 100 olmožid [[Thaieennâm|Thaienâmist]].<ref name="yle-20152387 ">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20152387 | Nommâ = Voimakas maanjäristys ravisteli Kaakkois-Aasiaa – Myanmar kertoo kuolleista | Tahhee = Naski, Meri já Koivistoinen, Viivi | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2025-03-28 | Čujottum = 2025-05-24 |Kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="is-2000011129696">{{Nettikäldee |Čujottâs =https://www.is.fi/ulkomaat/art-2000011129696.html |Nommâ =Voimakas maanjäristys Kaakkois-Aasiassa |Almostittem =Ilta-Sanomat |Äigimuddo =2025-03-28 |Čujottum=2025-05-24 |Kielâ={{fi}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 31.]] peeivi – [[Helsig]]lâš jieŋâskiärrujuávkku [[Jokerit]] vuoitij [[Mestis-paje 2024–2025|Mestis-miäštárvuođâ]].<ref name="suomikiekko-jokerit-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.suomikiekko.com/2025/03/jokerit-on-mestiksen-mestari/ | Nommâ = Jokerit on Mestiksen mestari! | Tahhee = Alatalo, Joni | Äigimuddo = 2025-03-31 | Almostittem = Suomikiekko | Čujottum = 2025-05-24 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> === Cuáŋuimáánu === * [[cuáŋuimáánu 12.]] peeivi – [[Sámi Grand Prix 2025|Sámi Grand Prix]] uárnejui. Ive 2025 lii vuossâmuš kerdi, ko tot ij uárnejum [[pessijâšlávurdâh|pessijâšlávurduv]].<ref name="nrk-1.17098769">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/leat-sirdan-sami-grand-prix-vahkuin-1.17098769|nommâ=Leat sirdán Sámi Grand Prix vahkuin|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2024-10-25|čujottum=2024-10-26|sitaat=Sámi Grand Prix (SGP) lágiduvvo dán háve cuoŋománu 12. beaivvi 2025:s, vahku ovdal beassášlávvordaga ja go dábálaččat lágiduvvo.|kielâ={{se}}}}</ref> * [[cuáŋuimáánu 13.]] peeivi – [[Suomâ]]st uárnejuvvojii sehe [[Ive 2025 Suomâ kuávluvaaljah|kuávlu-]] já [[Ive 2025 Suomâ kieldâvaaljah|kieldâvaaljah]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://vaalit.fi/smn/ovdasijdo|nommâ=Tiervâpuáttim riehtiministeriö valjâsijđoid!|almostittem=Suomâ riehtiministeriö|čujottum=2024-08-20|sitaat=Kuávlu- já kieldâvaaljah 13.4.2025}}</ref> === Vyesimáánu === [[Tiätuvuárkká:Johannes JJ Pietsch - Federal Chancellery - 2025-05-19 - SRO6120-ARW (cropped 2).jpg|thumb|[[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Ive 2025 Euroviisui]] vyeittee [[Johannes Pietsch|JJ]] já Euroviisui pookaal]] * [[vyesimáánu 3.]] peeivi – [[Kuopio]]lâš jieŋâskiärrujuávkku [[KalPa]] vuoitij [[Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2024–2025|jieŋâskiäru suomâmiäštárvuođâ]], ko tot juuvsâi niäljád vuáitus fiinaalrááiđust [[lappeenranta]]lâš [[SaiPa]] vuástá.<ref name="hs-2000011208450">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/urheilu/art-2000011208450.html|nommâ=KalPa on Suomen mestari|tahhee=Salmensaari, Antti|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2025-05-03|čujottum=2025-05-04|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20250503214011/https://www.hs.fi/urheilu/art-2000011208450.html |vyerkkejum=2025-05-04|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[vyesimáánu 4.]] peeivi – [[Ive 2025 Romania presidentvaaljah|Romania presidentvaaljâi]] vuossâmuš jienâstemkerdi uárnejui. Taan jienâstmist [[George Simion]] já [[Nicușor Dan]] peesáin jootkân. * [[vyesimáánu 6.]] peeivi – [[Friedrich Merz]] väljejui [[Saksa littokansler]]in.<ref name="yle-20160089">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20160089|nommâ=Kristillisdemokraattien Friedrich Merz valittiin liittokansleriksi|tahhee=Tapiola, Paula|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-05-06|čujottum=2025-05-08|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[vyesimáánu 8.]] peeivi – [[Sämmiliih kirhoost]] -haavâ lopâttemimmeelpalvâlus uárnejui [[Turku|Tuurkust]].<ref name="aa-2025-05-08">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/05/08/sammiliih-kirhoost-haava-lopattemimmeelpalvalus-uarnejuvvoo-tuurkust/|nommâ=Sämmiliih kirhoost -haavâ lopâttemimmeelpalvâlus uárnejuvvoo Tuurkust|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2025-05-08|čujottum=2025-05-08}}</ref> * [[vyesimáánu 8.]] peeivi – [[Ive 2025 koŋklaav|Koŋklaavist]] kardinaal [[Robert Francis Prevost]] väljejui 267. paavin. Sun valjij paavinommânis [[Leo XIV]]. Taat lâi vuossâmuš kerdi, ko ovtâstumstaatâlâš kardinaal väljejui paavin.<ref name="guardian-2025-may-08-paavi">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/world/2025/may/08/white-smoke-signals-election-of-new-roman-catholic-pope|nommâ=White smoke from Sistine Chapel chimney signals election of new pope|tahhee=Giuffrida, Angela já Sherwood, Harriet|almostittem=The Guardian|äigimuddo=2025-05-08|čujottum=2025-05-08|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="nytimes-2025-may-08-paavi">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nytimes.com/2025/05/08/world/europe/pope-leo-xvi-born-in-chicago-is-the-first-american-pontiff.html|nommâ=Pope Leo XIV, Born in Chicago, Is the First American Pontiff|tahhee=Rich, Motoko|almostittem=New York Times|äigimuddo=2025-05-08| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250508172521/https://www.nytimes.com/2025/05/08/world/europe/pope-leo-xvi-born-in-chicago-is-the-first-american-pontiff.html | Vyerkkejum = 2025-05-08 |čujottum=2025-05-08|kielâ={{en}}}}</ref> * [[vyesimáánu 13.]]–[[vyesimáánu 17.|17.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh]] uárnejuvvojii [[St. Jakobshalle]]st, [[Münchenstein]]ist, [[Sveicci|Sveeicist]].<ref name="il-88d1402df9a6">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/8f545faf-6b50-4820-8b31-88d1402df9a6|nommâ=Euroviisujen isäntäkaupunki selvisi|almostittem=Iltalehti|čujottum=2024-08-30|tahhee=Pudas, Mari|äigimuddo=2024-08-30|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="il-45599afb-85c4-4757-9176-fcb9bb07872f">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/45599afb-85c4-4757-9176-fcb9bb07872f | Nommâ = Sveitsi voitti Euroviisut! | Tahhee = Pudas, Mari | Almostittem = Iltalehti | Äigimuddo = 2024-05-12 | Čujottum = 2024-05-12 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> ** [[vyesimáánu 13.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh-lávlumkišto vuossâmuš semifiinaal]] uárnejui.<ref name="il-88d1402df9a6"/> ** [[vyesimáánu 15.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh-lávlumkišto nubbe semifiinaal]] uárnejui. <ref name="il-88d1402df9a6"/> ** [[vyesimáánu 17.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh-lávlumkišto fiinaal]] uárnejui.<ref name="il-88d1402df9a6"/> ** [[vyesimáánu 18.]] peeivi – [[Nuorttâriijkâ]] ovdâsteijee [[Johannes Pietsch|JJ]] vuoitij [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh-lávlumkišto]] pitáinis ''[[Wasted Love]]''.<ref name="aavis19052025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/05/19/euroviisui-2025-vyeittee-lii-nuorttariijka-faarust-ennuv-syemmilas-pargo/|nommâ=Euroviisui 2025 vyeittee lii Nuorttâriijkâ – Fáárust ennuv syemmilâš pargo|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|äigimuddo=2025-05-19|čujottum=2025-05-19}}</ref> * [[vyesimáánu 18.]] peeivi – [[Ive 2025 sämitiggevaaljah (Ruotâ)|Sämitiggevaaljah]] uárnejuvvojii [[Ruotâ]]st.<ref name="sdr-vaaljah-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.val.se/val-och-folkomrostningar/samedigge-pitesamiska/valljim-samediggajmarbmesmano-18-biejven-2025.html | Nommâ = Välljim Sámediggáj mårbmesmáno 18 biejven 2025 | Almostittem = [[Sämitigge (Ruotâ)|Sämitigge]] | Čujottum = 2025-02-17 | Kielâ = {{sje}}}}</ref> * [[vyesimáánu 18.]] peeivi – [[Ive 2025 Romania presidentvaaljah|Romania presidentvaaljâi]] nubbe jienâstemkerdi uárnejui, tastko vuossâmuu jienâstmist kihheen ij finnim paijeel 50 % jienâin. Taan jienâstmist [[Nicușor Dan]] finnij 53,60 % jienâin, já te sun väljejui presidentin čuávuvái viiđâ ihán. * [[vyesimáánu 25.]] peeivi – [[Ive 2025 Suriname ovdâskoddevaaljah|Suriname ovdâskoddevaaljah]] uárnejuvvojii.<ref name="aavis09072025"/> Vaaljâin [[Aalmuglâšdemokraatlâš piäládâh (Suriname)|Aalmuglâšdemokraatlâš piäládâh]] finnij 18 saijeed. * [[vyesimáánu 25.]] peeivi – [[Ovtâstum staatâi jieŋâskiärrueennâmjuávkku|Ovtâstum staatah]] vuoitij [[Jieŋâskiäru maailmmiäštárkištoh 2025|jieŋâskiäru maailmmiäštárkištoid]] 65 ive maŋa.<ref name="yle-20163947">{{Nettikäldee|Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20163947|nommâ=Yhdysvallat maailmanmestari 65 vuoden tauon jälkeen – ratkaisuosuman iski joukkueensa tähti Tage Thompson|tahhee=Porvari, Riku, Karttunen, Anu já Saarinen, Jussi|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-05-26|čujottum=2025-05-27|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[vyesimáánu 31.]] peeivi – [[Josep-Lluís Serrano Pentinat]] vihkui [[Urgell pispekodde|Urgell pispen]], já te sust šoodâi siämmást nubbe [[Andorra fuurstâkyevtis|Andorra furstâ]].<ref name="3cat-3354511">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.3cat.cat/324/josep-lluis-serrano-nou-bisbe-durgell-i-coprincep-dandorra-en-substitucio-de-joan-enric-vives/noticia/3354511/|nommâ=Josep-Lluís Serrano, nou bisbe d'Urgell i copríncep d'Andorra, agafa el relleu de Joan-Enric Vives|almostittem=3cat.cat|äigimuddo=2025-05-31|čujottum=2025-07-26|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20250531153311/https://www.3cat.cat/324/josep-lluis-serrano-nou-bisbe-durgell-i-coprincep-dandorra-en-substitucio-de-joan-enric-vives/noticia/3354511/|vyerkkejum=2025-05-31|kielâ={{ca}}}}</ref> === Kesimáánu === * [[kesimáánu 3.]] peeivi – [[Ive 2025 Maadâ-Korea presidentvaaljah|Maadâ-Korea toledum presidentvaaljah]] uárnejuvvojii.<ref name="maadâ-korea-presidentvaaljah-guardian-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/world/2025/apr/08/south-korea-election-date-2025 | Nommâ = South Korea sets snap election date after President Yoon’s removal from office | Almostittem = The Guardian | Äigimuddo = 2025-04-08 | Čujottum = 2025-04-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 10.]] peeivi – Sämmilâš taaiđâr [[Synnøve Persen]] vuoitij [[John Savio -palhâšume]].<ref name="nrk-17449492">{{Nettikäldee |Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/synnove-persen-oa__u-john-savio--balkka_umi-2025-1.17449492 |Nommâ = Synnøve Persen oažžu John Savio -bálkkašumi 2025 | Čujottum=2025-06-10| Almostittem = NRK Sápmi |Äigimuddo = 2025-06-10| Kielâ={{se}}}}</ref> * [[kesimáánu 10.]]–[[kesimáánu 13.|13.]] peeivi – Sämmilij [[tieđâokko]] uárnejui [[Kuovdâkiäinu]]st.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.saamicouncil.net/news-archive/arranging-diedavahkku-2025|nommâ=Arranging the first Dieđavahkku - Sámi Science Week summer 2025|almostittem=[[Säämirääđi]]|čujottum=2024-08-20|äigimuddo=2024-07-04|kielâ={{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 17.]] peeivi – [[Florida Panthers]] vuoitij jieŋâskiäru [[Stanley Cup]].<ref name="yle-20168265">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20168265|nommâ=Florida on jälleen NHL:n mestari – Sam Reinhartilla uskomaton neljän maalin ilta|tahhee=Servo, Jarkko|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-06-18|čujottum=2025-07-15|kielâ={{fi}}}}</ref> === Syeinimáánu === * [[syeinimáánu 2.]] peeivi – [[Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2025‎|Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh]] algii. * [[syeinimáánu 6.]] peeivi – [[Suriname]]lâš tuáhtár já politikkár [[Jennifer Geerlings-Simons]] väljejui Suriname presidentin.<ref name="aavis09072025"/> * [[syeinimáánu 16.]] peeivi – [[Suriname president|Suriname uđđâ president]] [[Jennifer Geerlings-Simons]] algâttij president virgeest.<ref name="aavis09072025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/07/09/jennifer-geerlings-simons-lii-suriname-vuossamus-nissoonpresident/|nommâ=Jennifer Geerlings-Simons lii Suriname vuossâmuš nissoonpresident|tahhee=Valkeapolku, Valtteri|äigimuddo=2025-07-09|čujottum=2025-07-20}}</ref> * [[syeinimáánu 18.]] peeivi – [[Slovenia]] lavâlistij [[eutanasia]].<ref name="yle-74-20173367">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20173367|nommâ=Slovenia laillisti eutanasian|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-07-18|čujottum=2025-07-18|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[syeinimáánu 27.]] peeivi – [[Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2025‎|Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi]] fiinaal spellui [[St. Jakob-Park]] -stadionist [[Basel]]ist.<ref name="jnem2025-fiinaal">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.admin.ch/gov/de/start/dokumentation/medienmitteilungen.msg-id-94115.html|nommâ=Bund begrüsst den Zuschlag für die Women’s EURO 2025 in der Schweiz | almostittem=www.admin.ch | arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240310145029/https://www.admin.ch/gov/de/start/dokumentation/medienmitteilungen.msg-id-94115.html|čujottum=2025-01-30|ietf-kielâkoodi=de}}</ref> Tom vuoitij Eŋland.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.admin.ch/gov/de/start/dokumentation/medienmitteilungen.msg-id-94115.html|nommâ=Bund begrüsst den Zuschlag für die Women’s EURO 2025 in der Schweiz|almostittem=www.admin.ch|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240310145029/https://www.admin.ch/gov/de/start/dokumentation/medienmitteilungen.msg-id-94115.html|čujottum=2025-01-30|ietf-kielâkoodi=de}}</ref> === Porgemáánu === * [[porgemáánu 1.]]–[[porgemáánu 3.|3.]] peeivi – [[Kaleva kištoh 2025|Kaleva kištoh]] tuállojii [[Leppävaara]]st [[Espoo]]st.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://espoo2025.fi/|nommâ=Tervetuloa 2025 Kalevan Kisoihin Leppävaaran Stadionille!|almostittem=Kalevan kisat Espoo 2025| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250518160959/https://espoo2025.fi/ | Vyerkkejum = 2025-05-18 | čujottum=2025-06-23|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[porgemáánu 2.]] peeivi – Niäljád [[Aanaar Pride]] uárnejui.<ref name="aavis14072025"/> Pride suojâleijen lâi syemmilâš čurmâdâttee [[Elina Gustafsson]].<ref name="suojâleijee-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.instagram.com/inaripride/p/DLCxOewNj_x/|nommâ=❤️‍🔥AANAAR PRIDE 2025 SUOJÂLEIJEE / SUODJALEADDJI / SUOJELIJA ❤️‍🔥|tahhee=Inari Pride|äigimuddo=2025-06-18|čujottum=2025-06-28|kielâ={{smn}}, {{se}} já {{fi}}}}</ref><ref name="aavis14072025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/07/14/elina-gustafsson-lii-aanaar-pride-suojaleijee/|nommâ=Elina Gustafsson lii Aanaar Pride suojâleijee|tahhee=Aanaar Pride -tiimi|äigimuddo=2025-07-14|čujottum=2025-07-14|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> * [[porgemáánu 15.]]–[[porgemáánu 16.|16.]] peeivi – [[Ijâttes ijjâ]] uárnejui. === Čohčâmáánu === * [[čohčâmáánu 8.]] peeivi – [[Ive 2025 Taažâ stuorrâtiggevaaljah|Stuorrâtigge-]] já [[Ive 2025 sämitiggevaaljah (Taažâ)|sämitiggevaaljah]] uárnejuvvojii [[Taažâ]]st.<ref name="sdt-vaaljah-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://sametinget.no/Kalender/CalendarEvent.aspx?Id=1317&MId1=7&sprak=12 | Nommâ = Válgabeaivi | Almostittem = [[Sämitigge (Taažâ)|Sämitigge]] | Sitaat = Stáhtaráđđi lea mearridan ahte válgabeaivi stuorradiggeválggaide ja sámediggeválggaide lea vuossárgga čakčamánu 8. b. 2025. | Čujottum = 2025-02-17 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Stuorrâtiggevaaljâid vuoitij [[Taažâ pargeipiäládâh]] já sämitiggevaaljâid [[Taažâ sämmilij riijkâservi]].<ref name="nrk-valg-2025-resultat">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/valg/2025/resultat/|nommâ=Valgresultat: Venstresiden vant |almostittem=NRK|čujottum=2025-09-15|kielâ={{nb}}}}</ref><ref name="nrk-1.17556603">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/na-lea-samediggi-ma__il-2025-valggaid-1.17556603|nommâ=Ná lea Sámediggi maŋŋil 2025-válggaid|tahhee= Aslaksen, Eilif Andreas, Biti, Johan Anders, Bjørnback, June Grønnvoll já Myrskog, Lena Marja |almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2025-09-15|äigimuddo=2025-09-08|kielâ={{se}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 9.]] peeivi – [[Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2025–2026|SM-liiga vuáđuspellâmráiđu]] aalgij.<ref name="liiga-2025–2026">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.liiga.fi/fi/uutiset/18148/tassa-on-liigan-runkosarjan-otteluohjelma-kaudelle-2025%E2%80%9326|nommâ=Tässä on Liigan runkosarjan otteluohjelma kaudelle 2025–26|almostittem=Jääkiekon SM-liiga Oy|äigimuddo=2025-05-13|čujottum=2025-05-19|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 9.]] peeivi – [[Ranska täsivääldi president]] [[Emmanuel Macron]] nomâttij piäluštâsminister [[Sébastien Lecornu]] uáiviminister viirgán.<ref name="bbc-crmenp1k0mjo">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/crmenp1k0mjo|nommâ=Macron names ally Sébastien Lecornu as new French PM|almostittem=BBC News|čujottum=2025-09-09|äigimuddo=2025-09-09|kielâ={{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 16.]] peeivi – [[Ive 2025 Malawi almoliih vaaljah|Malawi almoliih vaaljah]] uárnejuvvojii. Vaaljâin malawiliih väljejii staatâ president, 229 aalmugovdâsteijed já 509 páihálij stiivrâi airâsid.<ref name="bbc-ckgy3g7zpl3o">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/ckgy3g7zpl3o|nommâ=What is at stake in Malawi's elections as cost-of-living bites?|tahhee= Lilongwe, Peter Jegwa já Chibelushi, Wedaeli |almostittem=BBC News|čujottum=2025-09-27|äigimuddo=2025-09-16|kielâ={{en}}}}</ref> [[Malawi]] oovdiš president [[Peter Mutharika]] finnij 56,8&nbsp;% jienâin presidentvaaljâin, já te sun väljejui [[Malawi president]]in.<ref name="guardian-2025-sep-24">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/24/former-president-peter-mutharika-defeats-incumbent-in-malawi-presidential-election|nommâ=Malawi’s 85-year-old ex-leader returns to power in presidential election|tahhee=Savage, Rachel|almostittem=The Guardian|čujottum=2025-09-27|äigimuddo=2025-09-24|kielâ={{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 21.]] peeivi – [[Ovtâstum kunâgâskodde]], [[Australia]], [[Kanada]] já [[Portugal]] virgálávt tubdâstii [[Palestiina]] jiečânâs staattân.<ref name="hs-2000011508268">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/maailma/art-2000011508268.html|tahhee= Westrén-Doll, Joakim já Kokko, Mira | nommâ=Britannia, Kanada ja Australia tunnustivat Palestiinan valtion|almostittem=Helsingin Sanomat | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250921155535/https://www.hs.fi/maailma/art-2000011508268.html | Vyerkkejum = 2025-09-21|čujottum=2025-09-21|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="guardian-palestine">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/uk-news/2025/sep/21/uk-recognises-palestine-as-an-independent-state|nommâ=UK recognises Palestine as an independent state |almostittem=The Guardian |tahhee= Wintour, Patrick, Walker, Peter já Crerar, Pippa |čujottum=2025-09-21|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="abc-105799238">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.abc.net.au/news/2025-09-21/australia-formally-recognises-state-of-palestine/105799238 |nommâ=Australia formally recognises state of Palestine as Anthony Albanese arrives in US |almostittem=ABC News |tahhee= Crowley, Tom já Doran, Matthew |čujottum=2025-09-21|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="canada-1.7639432">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.cbc.ca/news/politics/canada-recognizes-state-of-palestine-1.7639432 |nommâ=Canada recognizes state of Palestine, offers help to build peaceful future with Israel | almostittem = CBC |tahhee= Lopez Steven, Benjamin |čujottum=2025-09-21|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="portugal-gov-reconhece">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.portugal.gov.pt/pt/gc25/comunicacao/noticia?i=portugal-reconhece-formalmente-o-estado-da-palestina |nommâ=Portugal reconhece formalmente o Estado da Palestina | almostittem = Portugal täsivääldi 25. haldâttâs |čujottum=2025-09-22|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{pt}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 25.]] peeivi – [[Inga Ruginienė]] algâttij [[Liettua uáiviminister]] virgeest.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.lrytas.lt/lietuvosdiena/aktualijos/2025/09/25/news/i-ruginiene-neigia-kad-ausrieciai-sieke-sam-pirmas-noras-buvo-susisiekimo-ministerija-39684015|nommâ=I. Ruginienė neigia, kad „aušriečiai“ siekė SAM: pirmas noras buvo Susisiekimo ministerija|tahhee=Narkūnas, Vilius|almostittem=Lrytas.lt|äigimuddo=2025-09-25|čujottum=2025-09-27|kielâ={{lv}}}}</ref> === Roovvâdmáánu === [[Tiätuvuárkká:Birthday_cakes_for_Inari_Sámi_Wikipedia_5.jpg|thumb|Kahhuuh já kinttâleh Anarâškielâg Wikipedia 5. šoddâmpeeivi kunnen]] [[Tiätuvuárkká:Shigeru Ishiba and Sanae Takaichi 20241211 (cropped).jpg|pienoiskuva|[[Jaapaan]] uđđâ uáiviminister [[Sanae Takaichi]] ive 2024]] * [[roovvâdmáánu 3.]]–[[roovvâdmáánu 4.|4.]] peeivi – [[Ive 2025 Čeeki parlamentvaaljah|Parlamentvaaljah]] uárnejuvvojii [[Čekki|Čeekist]].<ref name="novinky-40520878">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.novinky.cz/clanek/volby-do-poslanecke-snemovny-volby-budou-zacatkem-rijna-40520878|nommâ=Rozhodnuto. Volby budou na začátku října|tahhee=Soukup, Jaroslav|äigimuddo=2025-05-13|čujottum=2025-10-04|sitaat=Sněmovní volby se budou konat v pátek 3. října a v sobotu 4. října.|kielâ={{cs}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 6.]] peeivi – [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] já [[Shimon Sakaguchi]] vuoittii [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]].<ref name="np-med-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|nommâ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2025-10-06|äigimuddo=2025-10-06|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="bbc-c2knwvpd7vno">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/c2knwvpd7vno|nommâ=Scientists win Nobel Prize for discovering why immune system does not destroy the body|almostittem=BBC|tahhee=Gallagher, James|čujottum=2025-10-06|äigimuddo=2025-10-06|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 7.]] peeivi – [[John Clarke (fysikkár)|John Clarke]], [[Michel H. Devoret]] já [[John M. Martinis]] vuoittii [[Nobel-fyysiikpalhâšume]].<ref name="np-phys-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/summary/ |nommâ= The Nobel Prize in Physics 2025 |almostittem=nobelprize.org|čujottum=2022-10-07|äigimuddo=2025-10-07|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 8.]] peeivi – [[Susumu Kitagawa]], [[Richard Robson]] já [[Omar M. Yaghi]] vuoittii [[Nobel-kemiapalhâšume]].<ref name="np-chem-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/summary/ |nommâ= The Nobel Prize in Chemistry 2025 |almostittem=nobelprize.org|čujottum=2022-10-08|äigimuddo=2025-10-08|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 9.]] peeivi – [[László Krasznahorkai]] vuoitij [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]].<ref name="np-lit-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2025/summary/ |nommâ=The Nobel Prize in Literature 2025|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2025-10-09|äigimuddo=2025-10-09|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 10.]] peeivi – [[María Corina Machado]] vuoitij [[Nobel-ráávhupalhâšume]].<ref name="np-peace-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/summary/|nommâ=The Nobel Peace Prize 2025|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2025-10-10|äigimuddo=2025-10-10|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 10.]] peeivi – [[José Jerí]] algâttij [[Peru täsivääldi president|Peru president]] virgeest.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://caretas.pe/home_web/home_principal/jose-jeri-ore-el-presidente-improbable/|nommâ= "José Jerí Oré: el presidente improbable"|tahhee=Mandujano, Edgar|almostittem=Caretas|äigimuddo=2025-10-10|čujottum=2025-10-14|kielâ={{es}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 12.]] peeivi – [[Euroop union|EU]] uđđâ [[Entry/Exit System]]-räjirastaldittemtiätuvuáhádâh (EES) valdui anon.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://home-affairs.ec.europa.eu/policies/schengen/smart-borders/entry-exit-system_en|nommâ=Entry/Exit System (EES)|almostittem=[[Euroop union]]|äigimuddo=2025-10-13|čujottum=2025-10-13|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 15.]] peeivi – [[Harald V|Kunâgâs Harald V]] lehâstij 10. [[Sämitigge (Taažâ)|sämitige]] Taažâ peln.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/gonagas-rabai-10.-samedikki_-_-ain-vasihit-ollugat-ovdagattuid-ja-va__as-cealkamu_aid-1.17612460|nommâ=Gonagas rabai 10. Sámedikki: – Ain vásihit ollugat ovdagáttuid ja vaššás cealkámušaid|tahhee= Grønnli, Alf Anders Berg já Eira, Karen|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2025-10-15|čujottum=2025-10-15|kielâ={{se}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 19.]] peeivi – [[Anarâškielâg Wikipedia]] teevdij 5.<ref name="aavis20251010">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/10/10/anaraskielalii-wikipedia-5%e2%80%91ivvaasjuhleh-uarnejuvvojeh-oulust-18-19-peeivi/|nommâ=Anarâškielâlii Wikipedia 5‑ivvááš­juhleh uárne­juvvojeh Oulust 18.–19. peeivi |tahhee=Valkeapolku, Valtteri |almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2025-10-10|čujottum=2025-10-21}}</ref> * [[roovvâdmáánu 19.]] peeivi – Siisâkiškooh suáládii [[jálukeđgi]]d [[Louvre]]-museost [[Pariisi]]st [[Ranska]]ast.<ref name="aavis20251021">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/10/21/jalukedgirievedem-louvre-museost-pariisist/|nommâ=Jálukeđgi­rievedem Louvre-museost Pariisist |tahhee=Olthuis, Márjá-Liisa |almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2025-10-21|čujottum=2025-10-21}}</ref> * [[roovvâdmáánu 24.]] peeivi – [[Ive 2025 Irland presidentvaaljah]] uárnejuvvojii. [[Irland]]lâš politikkár [[Catherine Connolly]] finnij 63,36 % jienâin, já te sun väljejui väljejui [[Irland president]]in.<ref name="bbc-c751z23n3n7o">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.presidentialelection.ie/ga/index.html|nommâ=Torthaí an Toghcháin – 2025 |almostittem=Ceann Comhairimh Toghcháin an Uachtaráin|čujottum=2025-10-27|kielâ={{ga}}}}</ref> === Skammâmáánu === * [[skammâmáánu 16.]]–[[skammâmáánu 23.|23.]] peeivi – [[Mielâtiervâsvuotâokko]] uárnejui Suomâst.<ref name="anarâšaavis-mielatiervasvuotaokko-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/11/13/puattee-ohhoost-viattoo-mielatiervasvuotaokko-teeman-tuoibamraavhu/ |nommâ=Puáttee ohhoost viättoo mielâ­tiervâs­vuotâ­okko – teeman tuoibâm­ráávhu |almostittem=Anarâš aavis|čujottum=2025-11-13|tahhee=Schreck, Jasmina|äigimuddo=2025-11-13}}</ref> === Juovlâmáánu === * [[juovlâmáánu 4.]] peeivi – [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] luovâttij loppâraportis === [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === *[[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[John Clarke (fysikkár)|John Clarke]], [[Michel H. Devoret]] já [[John M. Martinis]]<ref name="np-phys-2025"/> *[[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Susumu Kitagawa]], [[Richard Robson]] já [[Omar M. Yaghi]]<ref name="np-chem-2025"/> *[[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[László Krasznahorkai]]<ref name="np-lit-2025"/> *[[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[María Corina Machado]]<ref name="np-peace-2025"/> *[[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] já [[Shimon Sakaguchi]]<ref name="np-med-2025"/><ref name="bbc-c2knwvpd7vno"/> === Finlandia-palhâšumeh === * Syemmilâš kirječällee [[Monika Fagerholm]] finnij [[čaabâkirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume]] kirjestis ''[[Döda Trakten / Kvinnor i revolt]]''.<ref name="yle-74-20196439">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20196439 | Nommâ = Monika Fagerholmille kaunokirjallisuuden Finlandia-palkinto – kolmannella kerralla tuli voitto | Tahhee = Gustafsson, Miia | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-11-27 | Čujottum = 2025-11-27 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * Syemmilâš kirječällee [[Tomi Kontio]] finnij [[párnái- já nuorâikirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume]] kirjestis ''[[Koira nimeltään Kissa hyvästelee ystävän]]''.<ref name="yle-74-20196440">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20196440 | Nommâ = Tomi Kontion kirja kuolemasta ja surusta voitti lasten- ja nuortenkirjallisuuden Finlandian | Tahhee = Gustafsson, Miia | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-11-27 | Čujottum = 2025-11-27 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * Syemmiliih kirječälleeh [[Paavo Teittinen]] finnij [[tiätukirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume]] kirjestis ''[[Pitkä vuoro – Kuinka moderni orjuus juurtui Suomeen]]''.<ref name="yle-74-20196476">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20196476 | Nommâ = Paavo Teittiselle tietokirjallisuuden Finlandia: Kirjailija ei usko, että modernia orjuutta saadaan kitkettyä Suomesta | Tahhee = Vanha-Majamaa, Anton | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-11-27 | Čujottum = 2025-11-27 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> === Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn === * [[Ive 2025 sämikielâliih kirjeh|Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 2025]] <!--* [[Videospellâihe 2025|Videospeelah ive 2025]] --> == Šoddâmeh == * [[kuovâmáánu 7.]] peeivi – [[Ines (Ruotâ prinses)|Ines Marie Lilian Silvia]], Ruotâ prinses, Västerbotten herttuatar, Ruotâ prinssâ [[Carl Philip (Ruotâ prinssâ)|Carl Philip]] já prinses [[Sofia (Ruotâ prinses)|Sofia]] nieidâ<ref name="kungahuset">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.kungahuset.se/kungl.-huset | Nommâ = Övriga medlemmar av Kungl. Familjen | Almostittem = Ruotâ kunâgâsviäsu | Sitaat = Prinsessan Ines är Prins Carl Philips och Prinsessan Sofias fjärde barn. Hon föddes den 7 februari 2025. | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{sv}}}}</ref> == Jämimeh == [[Tiätuvuárkká:Boŋggu_Ánte_Foto_Ørjan_Marakatt_Bertelsen_(50140580446)_(cropped).jpg|thumb|[[Boŋggu Ánte]] ive 2019 [[Riddu Riđđu]]&nbsp;-festivaalist]] [[Tiätuvuárkká:Diane Keaton 2012-1 (cropped) (cropped).jpg|thumb|Ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee [[Diane Keaton]] ive 2012]] * [[uđđâivemáánu 15.]] peeivi – [[David Lynch]], ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee, -kietâčällee, -pyevtitteijee sehe kovetaaidâr já čuovâkovvejeijee (š. [[1946]])<ref name="yle-20137502">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20137502|nommâ=Elokuvaohjaaja David Lynch on kuollut|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-01-16|čujottum=2025-01-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> * [[njuhčâmáánu 5.]] peeivi – [[Raija Bartens]], syemmilâš kielâtotkeeh já professor (š. [[1933]]) * [[njuhčâmáánu 21.]] peeivi – [[George Foreman]], ovtâstumstaatâlâš čurmâdâttee já finnodâholmooš (š. [[1949]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/George-Foreman|nommâ=George Foreman|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2025-03-22|čujottum=2025-03-26|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[njuhčâmáánu 24.]] peeivi – [[Mihku Biehttár]], aanaarlâš sämituáijár já silbârävdee (š. [[1950]])<ref name="yle-20151955">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20151955|nommâ=Sámeduojár Petteri Laiti lea vádjolan|tahhee=Paltto, Anni-Saara|almostittem=Yle Sápmi|äigimuddo=2025-03-26|čujottum=2025-03-27|kielâ={{se}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 27.]] peeivi – [[Vuokko Eiras]], syemmilâš fennougrist (š. [[1941]])<ref name="hs-2000011192022">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/muistot/art-2000011192022.html|nommâ=Suomen sukukielten tutkija|almostittem=Helsingin Sanomat|tahhee=Kulmala, Marko, Kulmala, Jyrki já [[Sirkka Saarinen|Saarinen, Sirkka]] | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250502232352/https://www.hs.fi/muistot/art-2000011192022.html | Vyerkkejum = 2025-05-03|äigimuddo=2025-05-03|čujottum=2025-05-03|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[cuáŋuimáánu 13.]] peeivi – [[Mario Vargas Llosa]], ive [[2010]] [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]] finnim perulâš kirječällee (š. [[1936]])<ref name="np-vargas-llosa-2010">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2010/vargas_llosa/ | Nommâ = Mario Vargas Llosa| Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-04-14 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="guardian-vargas-llosa">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/books/2025/apr/14/mario-vargas-llosa-dies-aged-89-cause-of-death | Nommâ = Mario Vargas Llosa, giant of Latin American literature, dies aged 89 | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Lea, Richard já Cain, Sian | Äigimuddo = 2025-04-14 | Čujottum = 2025-04-14 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[cuáŋuimáánu 21.]] peeivi – [[Franciscus (paavi)|Franciscus]], katolilii kirho paavi iivij 2013–2025 (š. [[1936]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Francis-I-pope|nommâ=Francis|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2025-04-22|čujottum=2025-04-22|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[vyesimáánu 13.]] peeivi – [[José Mujica]], uruguaylâš eennâmviljâleijee, politikkár já [[Uruguay]] 40. president (š. [[1935]])<ref name="nmas-pepe-mujica">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nmas.com.mx/internacional/latinoamerica/pepe-mujica-muere-hoy-ex-presidente-uruguay-enfermo-cancer-2025/|nommâ=«Muere 'Pepe' Mujica, el Guerrillero que fue Presidente de Uruguay»|tahhee=|almostittem=N+|äigimuddo=2025-05-13|čujottum=2025-05-20|kielâ={{es}}}}</ref> * [[vyesimáánu 28.]] peeivi – [[George E. Smith]], ive [[2009]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1930]])<ref name="np-smith-2009">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2009/smith/facts/ | Nommâ = George E. Smith | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[vyesimáánu 28.]] peeivi – [[Ngũgĩ wa Thiong'o]], [[kenia]]lâš kirječällee (š. [[1938]]) * [[kesimáánu 9.]] peeivi – [[Sylvester Stewart]], ovtâstumstaatâlâš musikkár, pyevtitteijee já laavlârähtee (š. [[1943]])<ref name="guardian-stone">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/music/2025/jun/10/sly-stone-obituary | Nommâ = Sly Stone obituary | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Cartwright, Garth | Äigimuddo = 2025-06-10 | Čujottum = 2025-06-10 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 20.]] peeivi – [[Ivar Giaever]], ive [[1973]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim taažâ-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1929]])<ref name="np-giaever-1973">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1973/giaever/facts/ | Nommâ = Ivar Giaever | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-07-03 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 20.]] peeivi – [[Pauli Nevala]], syemmilâš säittišlivgejeijee já olympiavyeittee (š. [[1940]]) * [[kesimáánu 25.]] peeivi – [[Boŋggu Ánte]], tavesämmilâš puásuiolmooš já jyeigee (š. [[1946]])<ref name="nrk-1.17479195">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195|nommâ=Bonggu Ánte lea eretvádjolan|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2025-07-03| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250703091105/https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195 | Vyerkkejum = 2025-07-03 |čujottum=2025-07-03|kielâ={{se}}}}</ref> * [[syeinimáánu 22.]] peeivi – [[Ozzy Osbourne]], eŋlandlâš lávloo já laavlârähtee (š. [[1948]])<ref name="guardian-osbourne">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/music/2025/jul/22/ozzy-osbourne-black-sabbath-frontman-and-icon-of-british-heavy-metal-dies-aged-76 | nommâ = Ozzy Osbourne, Black Sabbath frontman and icon of British heavy metal, dies aged 76 | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Beaumont-Thomas, Ben | Äigimuddo = 2025-07-22 | Čujottum = 2025-07-22 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 26.]] peeivi – [[Paavo Hohti]], syemmilâš kulttuurolmooš já klassiklii filologia totkee (š. [[1944]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.wsoy-kirjallisuussaatio.fi/wsoyn-kirjallisuussaatio-ottaa-osaa-saation-pitkaaikaisen-puheenjohtajan-paavo-hohdin-poismenon-johdosta/|nommâ=WSOY:n kirjallisuussäätiö ottaa osaa säätiön pitkäaikaisen puheenjohtajan Paavo Hohdin poismenon johdosta|almostittem=WSOY Kirjallisuussäätiö|äigimuddo=2025-08-05|čujottum=2025-08-08|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> * [[porgemáánu 7.]] peeivi – [[James Lovell]], ovtâstumstaatâlâš astronaut já legendaarlii epiluhostum [[Apollo 13]] -mánudâšmääđhi komendeijee (š. [[1928]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Jim-Lovell|nommâ=Jim Lovell|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2025-08-13|čujottum=2025-08-14|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[porgemáánu 25.]] peeivi – [[Rainer Weiss]], ive [[2017]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1932]])<ref name="np-weiss-2017">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2017/weiss/facts/ | Nommâ = Rainer Weiss | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-08-30 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 6.]] peeivi – [[David Baltimore]], ive [[1975]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš biolog (š. [[1938]])<ref name="np-baltimore-1975">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1975/baltimore/facts/ | Nommâ = David Baltimore| Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-09-09 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 13.]] peeivi – [[Hermeto Pascoal]], brasilialâš šuoŋârähtee já musikkár (š. [[1936]])<ref name="bbc-c98dgd2n5y2o">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/c98dgd2n5y2o|nommâ=Hermeto Pascoal, 'the wizard' of Brazilian music, dies at 89|tahhee= Muller-Heyndyk, Rachel|almostittem=BBC News|čujottum=2025-09-15|äigimuddo=2025-09-14|kielâ={{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 16.]] peeivi – [[Robert Redford]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, elleekovestivrejeijee já pyevtitteijee (š. [[1936]])<ref name="nyt-redford">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html | Nommâ = Robert Redford, Screen Idol Turned Director and Activist, Dies at 89 | Almostittem = New York Times | Tahhee = Barnes, Brooks | Äigimuddo = 2025-09-16 | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250916121230/https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html| Vyerkkejum = 2025-09-16 | Čujottum = 2025-09-16 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="guardian-redford">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/film/2025/sep/16/robert-redford-oscar-winning-actor-and-director-dies | Nommâ = Robert Redford, giant of American cinema, dies aged 89 | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Pulver, Andrew | Äigimuddo = 2025-09-16 | Čujottum = 2025-09-16 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 18.]] peeivi – [[George F. Smoot]], ive [[2006]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár, täsnitiettee já kosmolog (š. [[1945]])<ref name="np-smoot-2006">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2006/smoot/facts/ | Nommâ = George F. Smoot | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-09-27 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 7.]] peeivi – [[John Gurdon]], ive [[2012]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim brittilâš ovdânembiolog já professor (š. [[1933]])<ref name="np-gurdon-2012">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2012/gurdon/facts/ | Nommâ = Sir John B. Gurdon | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-10-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 11.]] peeivi – [[Diane Keaton]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. [[1946]])<ref name="people-keaton-8603118">{{Nettikäldee|čujottâs=https://people.com/diane-keaton-dead-oscar-winning-actress-dies-at-79-exclusive-8603118|nommâ=Diane Keaton, Famed for Roles in Father of the Bride, First Wives Club and More, Dies at 79 (Exclusive)|tahhee=Edel, Victoria, Rice, Nicholas já Jordan, Julie|almostittem=People|äigimuddo=2025-10-11|čujottum=2025-10-12|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 12.]] peeivi – [[Liv Køltzow]], taažâ kirječällee (š. [[1945]])<ref name="snl-køltzow">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://snl.no/Liv_Køltzow | Nommâ = Liv Køltzow | Tahhee = Drangsholt, Janne Stigen | Almostittem = snl.no | Čujottum = 2025-10-14 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 18.]] peeivi – [[Roy Jacobsen]], taažâ kirječällee (š. [[1954]])<ref name="snl-jacobsen">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://snl.no/Roy_Jacobsen | Nommâ = Roy Jacobsen | Tahhee = Rottem, Øystein | Almostittem = snl.no | Čujottum = 2025-10-22 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 20.]] peeivi – [[Hans Pauli Strøm]], färsuolluulâš sosiolog já politikkár (š. [[1947]])<ref name="info-strøm">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://in.fo/news-detail/vit-hava-mist-ein-av-teimum-storu | Nommâ = Vit hava mist ein av teimum stóru | Almostittem = in.fo | Äigimuddo = 2025-10-20 | Čujottum = 2025-10-20 | Kielâ = {{fo}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 25.]] peeivi – [[Hamilton O. Smith]], ive [[1978]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš mikrobiolog (š. [[1931]])<ref name="jcvi-smith">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.jcvi.org/media-center/remembering-hamilton-o-smith | Nommâ = Remembering Hamilton O. Smith | Almostittem = J. Craig Venter instituut | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="jhu-smith">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://hub.jhu.edu/2025/11/04/nobel-laureate-hamilton-o-smith-obituary/ | Nommâ = Nobel laureate Hamilton Smith, who discovered molecular 'scissors' to cut DNA, dies at 94 | Almostittem = Johns Hopkins ollâopâttâh | Äigimuddo = 2025-11-04 | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[skammâmáánu 6.]] peeivi – [[James D. Watson]], ive [[1962]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš molekyylbiolog já genetikkár (š. [[1928]])<ref name="nyt-watson">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html | Nommâ = James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97 | Tahhee = Dean, Cornelia | Almostittem = The New York Times | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20251107194922/https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html | Vyerkkejum = 2025-11-07 |Äigimuddo = 2025-11-07 | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[skammâmáánu 17.]] peeivi – [[Olga Temonen]], syemmilâš čaittâleijee já pyevtitteijee (š. [[1978]])<ref name="yle-20194586">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194586 |nommâ=Somessa muistetaan Olga Temosta: ”Lepää rauhassa” | tahhee= Kangas, Laura já Niemi, Petri |almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-11-17|čujottum=2025-11-17|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[skammâmáánu 23.]] peeivi – [[Udo Kier]], saksalâš čaittâleijee (š. [[1944]])<ref name="sfdb-73179">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.svenskfilmdatabas.se/sv/item/?type=person&itemid=73179 | Nommâ = Udo Kier | Almostittem = Svensk Filmdatabas | Čujottum = 2025-11-25 | Kielâ = {{sv}}}}</ref> * [[skammâmáánu 29.]] peeivi – [[Inga Anna Olive Karlsen]], juulevsämmilâš kirječällee já salmârähtee (š. [[1934]])<ref name="tbob-karlsen">{{Nettikäldee|čujottâs=https://tbob.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_ads.php?order_id=4525085&set_site_id=1074&cat=ads&sign=47723022ed8d4285b4f39dd4b650314a|nommâ=Inga Anna Olive Karlsen|almostittem=Avisa Nordland|äigimuddo=2025-12-06|čujottum=2025-12-11|kielâ={{nb}} já {{smj}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 25.]] peeivi – [[Anna Joma Granefjell]], maadâsämmilâš pyecceitipšoo, radiotoimâtteijee já jurgâleijee (š. [[1936]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://roob.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_ads.php?order_id=4529607&set_site_id=846&cat=ads&sign=7478b5df139e561a964c6581b24e9773|nommâ=Anna Nilsine Joma Granefjell|almostittem=Arbeidets Rett|äigimuddo=2025-12-30|čujottum=2025-01-01|kielâ={{nb}} já {{sma}}}}</ref> == Kalender == {{Kalender ihe|2025}} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:2025|*]] t43fgqwpfv5hvjsh1tlwp27ru5gu8kb 0 30497 154477 2026-06-11T17:30:27Z Yupik 23 Uđđâ sijđo: {{Puáttee tábáhtus}} [[Tiätuvuárkká:Artemis III Crew.webp|pienoiskuva|Kirdem virgálâš kove astronautijn. Kooveest čižetpeln: [[Andre Douglas]], [[Luca Parmitano]], [[Randy Bresnik]] já [[Frank Rubio]]]] '''Artemis III''' lii [[Artemis-ohjelm]] kuálmád kirdem já nubbe almaidittum kirdem. Kirdem olášittoo keesi 2027. Algâaalgâst taan kirdem ulmen lâi siäivuđ Mánudáá asan, mut tääl kirdem tuáimá testân Artemis IV&nbsp;‑mission.<ref name="aa-2026-... 154477 wikitext text/x-wiki {{Puáttee tábáhtus}} [[Tiätuvuárkká:Artemis III Crew.webp|pienoiskuva|Kirdem virgálâš kove astronautijn. Kooveest čižetpeln: [[Andre Douglas]], [[Luca Parmitano]], [[Randy Bresnik]] já [[Frank Rubio]]]] '''Artemis III''' lii [[Artemis-ohjelm]] kuálmád kirdem já nubbe almaidittum kirdem. Kirdem olášittoo keesi 2027. Algâaalgâst taan kirdem ulmen lâi siäivuđ Mánudáá asan, mut tääl kirdem tuáimá testân Artemis IV&nbsp;‑mission.<ref name="aa-2026-06-10">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2026/06/10/nasa-lii-almottam-artemis-iii-manudasmaadhi-astronautijd/|nommâ=NASA lii almottâm Artemis III ‑mánudâš­määđhi astro­nautijd|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2010-06-10|čujottum=2026-06-11}}</ref> == Almaidâh == Kirdem astronautij noomah almottuvvojii [[kesimáánu 9.]] peeivi [[2026]] . Fáárust láá komendeijee Reid Wiseman, piiloot Victor Glover já missiospesialisteh Christina Koch já Jeremy Hansen. {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:left;" |- ! Kove !! Staatâ !! Astronaut !! Komovuotâornijdume !! Pargo |+ Artemis III -almaidâh | [[Tiätuvuárkká:Randy Bresnik Artemis III (JSC2026E391490).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Randy Bresnik]] | [[NASA]] | Komendeijee |- | [[Tiätuvuárkká:Luca Parmitano Artemis III (JSC2026E391472).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|Italia}} | [[Luca Parmitano]] | [[ESA]] | Piiloot |- | [[Tiätuvuárkká:Frank Rubio Artemis III (JSC2026E391455).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Frank Rubio]] | [[NASA]] | Missiospesialist 1. kirdem |- | [[Tiätuvuárkká:Andre Douglas Artemis III (JSC2026E391502).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Andre Douglas]] | [[NASA]] | Missiospesialist 2. kirdem |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Artemis-ohjelm}} [[Luokka:Almaidittum komovuotâkirdemeh]] [[Luokka:Artemis-ohjelm]] g0xrfqkwl0jpa0ub7zl7bqr4y75gsfk 154480 154477 2026-06-11T17:32:22Z Yupik 23 154480 wikitext text/x-wiki {{Puáttee tábáhtus}} [[Tiätuvuárkká:Artemis III Crew.webp|pienoiskuva|Kirdem virgálâš kove astronautijn. Kooveest čižetpeln: [[Andre Douglas]], [[Luca Parmitano]], [[Randy Bresnik]] já [[Frank Rubio]]]] '''Artemis III''' lii [[Artemis-ohjelm]] kuálmád kirdem já nubbe almaidittum kirdem. Kirdem olášittoo keesi 2027. Algâaalgâst taan kirdem ulmen lâi siäivuđ Mánudáá asan, mut tääl kirdem tuáimá testân Artemis IV&nbsp;‑mission.<ref name="aa-2026-06-10">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2026/06/10/nasa-lii-almottam-artemis-iii-manudasmaadhi-astronautijd/|nommâ=NASA lii almottâm Artemis III ‑mánudâš­määđhi astro­nautijd|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2010-06-10|čujottum=2026-06-11}}</ref> == Almaidâh == Kirdem astronautij noomah almottuvvojii [[kesimáánu 9.]] peeivi [[2026]] . Fáárust láá komendeijee [[Randy Bresnik]], piiloot [[Luca Parmitano]], já missiospesialisteh [[Andre Douglas]] já [[Frank Rubio]]. {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:left;" |- ! Kove !! Staatâ !! Astronaut !! Komovuotâornijdume !! Pargo |+ Artemis III -almaidâh | [[Tiätuvuárkká:Randy Bresnik Artemis III (JSC2026E391490).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Randy Bresnik]] | [[NASA]] | Komendeijee |- | [[Tiätuvuárkká:Luca Parmitano Artemis III (JSC2026E391472).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|Italia}} | [[Luca Parmitano]] | [[ESA]] | Piiloot |- | [[Tiätuvuárkká:Frank Rubio Artemis III (JSC2026E391455).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Frank Rubio]] | [[NASA]] | Missiospesialist 1. kirdem |- | [[Tiätuvuárkká:Andre Douglas Artemis III (JSC2026E391502).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Andre Douglas]] | [[NASA]] | Missiospesialist 2. kirdem |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Artemis-ohjelm}} [[Luokka:Almaidittum komovuotâkirdemeh]] [[Luokka:Artemis-ohjelm]] 9tg1h9nnumh6sn0my38kajw7lac1ngt 154481 154480 2026-06-11T17:37:59Z Yupik 23 +käldeeh 154481 wikitext text/x-wiki {{Puáttee tábáhtus}} [[Tiätuvuárkká:Artemis III Crew.webp|pienoiskuva|Kirdem virgálâš kove astronautijn. Kooveest čižetpeln: [[Andre Douglas]], [[Luca Parmitano]], [[Randy Bresnik]] já [[Frank Rubio]]]] '''Artemis III''' lii [[Artemis-ohjelm]] kuálmád kirdem já nubbe almaidittum kirdem. Kirdem olášittoo keesi 2027. Algâaalgâst taan kirdem ulmen lâi siäivuđ Mánudáá asan, mut tääl kirdem tuáimá testân Artemis IV&nbsp;‑mission.<ref name="aa-2026-06-10">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2026/06/10/nasa-lii-almottam-artemis-iii-manudasmaadhi-astronautijd/|nommâ=NASA lii almottâm Artemis III ‑mánudâš­määđhi astro­nautijd|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2010-06-10|čujottum=2026-06-11}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-scraps-2027-artemis-iii-moon-landing-in-favor-of-2028-mission/|nommâ=NASA scraps 2027 Artemis III moon landing in favor of 2028 mission|tahhee=Cameron, Claire|almostittem=Scientific American|äigimuddo=2026-02-27|čujottum=2026-06-11|kielâ={{en}}}}</ref> == Almaidâh == Kirdem astronautij noomah almottuvvojii [[kesimáánu 9.]] peeivi [[2026]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-marches-toward-artemis-iii-mission-in-2027-names-crew-members/|nommâ=NASA Marches Toward Artemis III Mission in 2027, Names Crew Members - NASA|tahhee=Shaw, Elizabeth|almostittem=NASA|äigimuddo=2026-06-09|čujottum=2026-06-11|kielâ={{en}}}}</ref> Fáárust láá komendeijee [[Randy Bresnik]], piiloot [[Luca Parmitano]], já missiospesialisteh [[Andre Douglas]] já [[Frank Rubio]]. {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:left;" |- ! Kove !! Staatâ !! Astronaut !! Komovuotâornijdume !! Pargo |+ Artemis III -almaidâh | [[Tiätuvuárkká:Randy Bresnik Artemis III (JSC2026E391490).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Randy Bresnik]] | [[NASA]] | Komendeijee |- | [[Tiätuvuárkká:Luca Parmitano Artemis III (JSC2026E391472).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|Italia}} | [[Luca Parmitano]] | [[ESA]] | Piiloot |- | [[Tiätuvuárkká:Frank Rubio Artemis III (JSC2026E391455).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Frank Rubio]] | [[NASA]] | Missiospesialist 1. kirdem |- | [[Tiätuvuárkká:Andre Douglas Artemis III (JSC2026E391502).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Andre Douglas]] | [[NASA]] | Missiospesialist 2. kirdem |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Artemis-ohjelm}} [[Luokka:Almaidittum komovuotâkirdemeh]] [[Luokka:Artemis-ohjelm]] 061q5zqpnfhr9r9dnzhmsyi7noiabas 154482 154481 2026-06-11T17:38:46Z Yupik 23 154482 wikitext text/x-wiki {{Puáttee tábáhtus}} [[Tiätuvuárkká:Artemis III Crew.webp|pienoiskuva|Kirdem virgálâš kove astronautijn. Kooveest čižetpeln: [[Andre Douglas]], [[Luca Parmitano]], [[Randy Bresnik]] já [[Frank Rubio]]]] '''Artemis III''' lii [[Artemis-ohjelm]] kuálmád kirdem já nubbe almaidittum kirdem. Kirdem olášittoo keesi 2027. Algâaalgâst taan kirdem ulmen lâi siäivuđ Mánudáá asan, mut tääl kirdem tuáimá testân Artemis IV&nbsp;‑mission.<ref name="aa-2026-06-10">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2026/06/10/nasa-lii-almottam-artemis-iii-manudasmaadhi-astronautijd/|nommâ=NASA lii almottâm Artemis III ‑mánudâš­määđhi astro­nautijd|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2010-06-10|čujottum=2026-06-11}}</ref><ref name="sciam-2027-2028">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-scraps-2027-artemis-iii-moon-landing-in-favor-of-2028-mission/|nommâ=NASA scraps 2027 Artemis III moon landing in favor of 2028 mission|tahhee=Cameron, Claire|almostittem=Scientific American|äigimuddo=2026-02-27|čujottum=2026-06-11|kielâ={{en}}}}</ref> == Almaidâh == Kirdem astronautij noomah almottuvvojii [[kesimáánu 9.]] peeivi [[2026]].<ref name="nasa-crew-members">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-marches-toward-artemis-iii-mission-in-2027-names-crew-members/|nommâ=NASA Marches Toward Artemis III Mission in 2027, Names Crew Members - NASA|tahhee=Shaw, Elizabeth|almostittem=NASA|äigimuddo=2026-06-09|čujottum=2026-06-11|kielâ={{en}}}}</ref> Fáárust láá komendeijee [[Randy Bresnik]], piiloot [[Luca Parmitano]], já missiospesialisteh [[Andre Douglas]] já [[Frank Rubio]].<ref name="aa-2026-06-10"/><ref name="nasa-crew-members"/> {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:left;" |- ! Kove !! Staatâ !! Astronaut !! Komovuotâornijdume !! Pargo |+ Artemis III -almaidâh | [[Tiätuvuárkká:Randy Bresnik Artemis III (JSC2026E391490).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Randy Bresnik]] | [[NASA]] | Komendeijee |- | [[Tiätuvuárkká:Luca Parmitano Artemis III (JSC2026E391472).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|Italia}} | [[Luca Parmitano]] | [[ESA]] | Piiloot |- | [[Tiätuvuárkká:Frank Rubio Artemis III (JSC2026E391455).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Frank Rubio]] | [[NASA]] | Missiospesialist 1. kirdem |- | [[Tiätuvuárkká:Andre Douglas Artemis III (JSC2026E391502).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Andre Douglas]] | [[NASA]] | Missiospesialist 2. kirdem |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Artemis-ohjelm}} [[Luokka:Almaidittum komovuotâkirdemeh]] [[Luokka:Artemis-ohjelm]] s2neguxwt23tcz9rzyci90ebu797hrm 154483 154482 2026-06-11T17:43:47Z Yupik 23 /* Almaidâh */ 154483 wikitext text/x-wiki {{Puáttee tábáhtus}} [[Tiätuvuárkká:Artemis III Crew.webp|pienoiskuva|Kirdem virgálâš kove astronautijn. Kooveest čižetpeln: [[Andre Douglas]], [[Luca Parmitano]], [[Randy Bresnik]] já [[Frank Rubio]]]] '''Artemis III''' lii [[Artemis-ohjelm]] kuálmád kirdem já nubbe almaidittum kirdem. Kirdem olášittoo keesi 2027. Algâaalgâst taan kirdem ulmen lâi siäivuđ Mánudáá asan, mut tääl kirdem tuáimá testân Artemis IV&nbsp;‑mission.<ref name="aa-2026-06-10">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2026/06/10/nasa-lii-almottam-artemis-iii-manudasmaadhi-astronautijd/|nommâ=NASA lii almottâm Artemis III ‑mánudâš­määđhi astro­nautijd|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2010-06-10|čujottum=2026-06-11}}</ref><ref name="sciam-2027-2028">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-scraps-2027-artemis-iii-moon-landing-in-favor-of-2028-mission/|nommâ=NASA scraps 2027 Artemis III moon landing in favor of 2028 mission|tahhee=Cameron, Claire|almostittem=Scientific American|äigimuddo=2026-02-27|čujottum=2026-06-11|kielâ={{en}}}}</ref> == Almaidâh == Kirdem astronautij noomah almottuvvojii [[kesimáánu 9.]] peeivi [[2026]].<ref name="nasa-crew-members">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-marches-toward-artemis-iii-mission-in-2027-names-crew-members/|nommâ=NASA Marches Toward Artemis III Mission in 2027, Names Crew Members - NASA|tahhee=Shaw, Elizabeth|almostittem=NASA|äigimuddo=2026-06-09|čujottum=2026-06-11|kielâ={{en}}}}</ref> Fáárust láá komendeijee [[Randy Bresnik]], piiloot [[Luca Parmitano]], já missiospesialisteh [[Andre Douglas]] já [[Frank Rubio]].<ref name="aa-2026-06-10"/><ref name="nasa-crew-members"/> {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:left;" |- ! Kove !! Staatâ !! Astronaut !! Komovuotâornijdume !! Pargo |+ Artemis III -almaidâh | [[Tiätuvuárkká:Randy Bresnik Artemis III (JSC2026E391490).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Randy Bresnik]] | [[NASA]] | Komendeijee |- | [[Tiätuvuárkká:Luca Parmitano Artemis III (JSC2026E391472).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|Italia}} | [[Luca Parmitano]] | [[ESA]] | Piiloot |- | [[Tiätuvuárkká:Frank Rubio Artemis III (JSC2026E391455).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Frank Rubio]] | [[NASA]] | Missiospesialist 1. kirdem |- | [[Tiätuvuárkká:Andre Douglas Artemis III (JSC2026E391502).jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Andre Douglas]] | [[NASA]] | Missiospesialist 2. kirdem |} Siämmáá peeivi NASA valjij ovtâstumstaatâlâš astronaut [[Bob Hines]] väriastronautin:<ref name="aa-2026-06-10"/><ref name="nasa-crew-members"/> {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:left;" |- ! Kove !! Staatâ !! Astronaut !! Komovuotâornijdume !! Pargo |+ Artemis III -värialmaidâh | [[Tiätuvuárkká:Bob Hines portrait.jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Bob Hines]] | [[NASA]] | Missiospesialist |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Artemis-ohjelm}} [[Luokka:Almaidittum komovuotâkirdemeh]] [[Luokka:Artemis-ohjelm]] dpxw1y8ure1sveyd9l4n775ig6msg2z 0 30498 154478 2026-06-11T17:31:09Z Yupik 23 #REDIRECT[[Artemis III]] 154478 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Artemis III]] aebht23uw3mnhnoh0bc7oxk04auc1cs 0 30499 154479 2026-06-11T17:31:17Z Yupik 23 #REDIRECT[[Artemis II]] 154479 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Artemis II]] asjuz5hysle7drsee832wmim5qop1n7 0 30500 154511 2026-06-12T06:40:07Z Seipinne 19 Uđđâ sijđo: '''Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' lii proosees, mast aalmugeh kieđâvušeh já tárkkojeh historjálijd já kollektiivlijd tábáhtusâid já puástuvuođâid. Proosees lii kočodum uánihávt tuše tuotâvuotâprosesin. Tágáreh proseseh algii maailmvijđosávt [[1970-loho|1970-lovvoost]]. Ovdâmerkkân [[Maadâ-Afrik]]ist ive [[1995]] [[apartheid]]-rikoseh lijjii kieđâvuššum tain metodáin. Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh láá olášuttum suull... 154511 wikitext text/x-wiki '''Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio''' lii proosees, mast aalmugeh kieđâvušeh já tárkkojeh historjálijd já kollektiivlijd tábáhtusâid já puástuvuođâid. Proosees lii kočodum uánihávt tuše tuotâvuotâprosesin. Tágáreh proseseh algii maailmvijđosávt [[1970-loho|1970-lovvoost]]. Ovdâmerkkân [[Maadâ-Afrik]]ist ive [[1995]] [[apartheid]]-rikoseh lijjii kieđâvuššum tain metodáin. Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh láá olášuttum suullân 40 riijkâst. Maadâ-Afrik apartheid čielgâdâm tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio Truth and Reconciliation ([[1996]]–[[2002]]) lii komissioin puoh tobdosumos almugijkoskâsávt.<ref name="samediggi.fi">[https://www.samediggi.fi/sammilij-tuotavuota-ja-sovadattamkomissio/?lang=an Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem] Čujottum 25.8.2021</ref> Algâalmugáid njuolgâ kyeskee prosesijn tobdosumos lii [[Kanada]] The Truth and Reconciliation Commission of Canada ([[2008]]–[[2015]]).<ref name="samediggi.fi"/> Suomâst staatâ haldâttâs asâttij [[sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] proosees ive 2019 loopâ peln. Komissio pargo nuuvâi ive 2025 loopân.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194764|nommâ=Sadat saamelaiset kertoivat kokemuksiaan totuus- ja sovintokomissiolle – nyt historiallinen raportti on valmis|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-12-04|čujottum=2026-06-12|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissioh]] 9fh8zgbkqzpaqw20xwcaurwfmegpowg 0 30501 154531 2026-06-12T11:40:59Z Yupik 23 Uđđâ sijđo: __NOTOC__ {{Taksonomia/elleeh | nommâ = Stuorrâleivosiih | tieđâlâš nommâ = ''Melanocorypha''<br><small>([[Friedrich Boie|Boie]], 1828)</small> | kove = Kalanderleeuwerik - calandra lark - Melanocorypha calandra.jpg | kovetekstâ = [[Kuovđâleivosâš]] (''Melanocorypha calandra'') | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata... 154531 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{Taksonomia/elleeh | nommâ = Stuorrâleivosiih | tieđâlâš nommâ = ''Melanocorypha''<br><small>([[Friedrich Boie|Boie]], 1828)</small> | kove = Kalanderleeuwerik - calandra lark - Melanocorypha calandra.jpg | kovetekstâ = [[Kuovđâleivosâš]] (''Melanocorypha calandra'') | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | luokka = [[Lodeh]] ''Aves'' | lahko = [[Varbuslodeh]] ''Passeriformes'' | čerdâ = [[Leivosiih]] ''Alaudidae'' | suuhâ = [[Stuorrâleivosiih]] ''Melanocorypha'' }} '''Stuorrâleivosiih''' (''Melanocorypha'') lii [[leivosiih|leivosij]] hiäimun kullee loddesuuhâ. Suuhân kuleh 5 šlaajâ. == Stuorrâleivosij suuhân kullee šlaajah == {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Tieđâlâš nommâ !! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha bimaculata.jpg|120px]] || ''Melanocorypha bimaculata'' || [[stuorrâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha calandra.jpg|120px]] || ''Melanocorypha calandra'' || [[kuovđâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha yeltoniensis, Kazakhstan 1.jpg|120px]] || ''Melanocorypha yeltoniensis'' || [[čapisleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha mongolica.jpg|120px]] || ''Melanocorypha mongolica'' || [[mongolialeivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:BirdsAsiaJohnGoIVGoul 0296, crop.jpg|120px]] || ''Melanocorypha maxima'' || [[tiibetleivosâš]] |} === Suhâjämimân jáámmám šlaajah === Siämmáá suuhân kuleh meiddei 3 suhâjämimân jáámmám šlaajâ: * †''[[Melanocorypha serdicensis]]'' * †''[[Melanocorypha donchevi]]'' * †''[[Melanocorypha minor]]'' == Šlaajah, moh ovdâlist kullii ''Melanocorypha''-suuhân == Ovdâlist čuávuvááh lodeh meiddei kullii ''Melanocorypha''-suuhân, mut tääl toh kuleh eres suvváid: {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Oovdiš tieđâlâš nommâ !! Táálááš tieđâlâš nommâ !! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Thick-billed_lark_(Ramphocoris_clotbey)_Kebili.jpg|120px]] || ''Melanocorypha clot-bey''<ref name="avibase-9ADB6BA5B67E1B65">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=9ADB6BA5B67E1B65&sec=synonyms| Nommâ = Thick-billed Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Ramphocoris clotbey'' || [[kossânjunleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Ammomane_élégante_Jbil.jpg|120px]] || ''Melanocorypha cinctura''<ref name="avibase-20A0844D8FB86C1F">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=20A0844D8FB86C1F&sec=synonyms | Nommâ = Bar-tailed Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Ammomanes cinctura'' || [[uccâčunoiäpileivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha yeltoniensis, Kazakhstan 1.jpg|120px]] || ''Melanocorypha leucoptera'' teikkâ ''Melanocorypha sibirica''<ref name="avibase-400B3679BCB80EDB">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=400B3679BCB80EDB&sec=synonyms | Nommâ = White-winged Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Alauda leucoptera'' || [[vyelgissuájáleivosâš]] |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Leivosiih]] j9pir6tbyswqdrpum3w30iz4qphcdpb 154532 154531 2026-06-12T11:41:47Z Yupik 23 154532 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{Taksonomia/elleeh | nommâ = Stuorrâleivosiih | tieđâlâš nommâ = ''Melanocorypha''<br><small>([[Friedrich Boie|Boie]], 1828)</small> | kove = Kalanderleeuwerik - calandra lark - Melanocorypha calandra.jpg | kovetekstâ = [[Kuovđâleivosâš]] (''Melanocorypha calandra'') | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | luokka = [[Lodeh]] ''Aves'' | lahko = [[Varbuslodeh]] ''Passeriformes'' | čerdâ = [[Leivosiih]] ''Alaudidae'' | suuhâ = [[Stuorrâleivosiih]] ''Melanocorypha'' }} '''Stuorrâleivosiih''' (''Melanocorypha'') lii [[leivosiih|leivosij]] hiäimun kullee loddesuuhâ. == Stuorrâleivosij suuhân kullee šlaajah == Suuhân kuleh 5 šlaajâ: {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Tieđâlâš nommâ !! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha bimaculata.jpg|120px]] || ''Melanocorypha bimaculata'' || [[stuorrâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha calandra.jpg|120px]] || ''Melanocorypha calandra'' || [[kuovđâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha yeltoniensis, Kazakhstan 1.jpg|120px]] || ''Melanocorypha yeltoniensis'' || [[čapisleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha mongolica.jpg|120px]] || ''Melanocorypha mongolica'' || [[mongolialeivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:BirdsAsiaJohnGoIVGoul 0296, crop.jpg|120px]] || ''Melanocorypha maxima'' || [[tiibetleivosâš]] |} === Suhâjämimân jáámmám šlaajah === Siämmáá suuhân kuleh meiddei 3 suhâjämimân jáámmám šlaajâ: * †''[[Melanocorypha serdicensis]]'' * †''[[Melanocorypha donchevi]]'' * †''[[Melanocorypha minor]]'' == Šlaajah, moh ovdâlist kullii ''Melanocorypha''-suuhân == Ovdâlist čuávuvááh lodeh meiddei kullii ''Melanocorypha''-suuhân, mut tääl toh kuleh eres suvváid: {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Oovdiš tieđâlâš nommâ !! Táálááš tieđâlâš nommâ !! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Thick-billed_lark_(Ramphocoris_clotbey)_Kebili.jpg|120px]] || ''Melanocorypha clot-bey''<ref name="avibase-9ADB6BA5B67E1B65">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=9ADB6BA5B67E1B65&sec=synonyms| Nommâ = Thick-billed Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Ramphocoris clotbey'' || [[kossânjunleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Ammomane_élégante_Jbil.jpg|120px]] || ''Melanocorypha cinctura''<ref name="avibase-20A0844D8FB86C1F">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=20A0844D8FB86C1F&sec=synonyms | Nommâ = Bar-tailed Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Ammomanes cinctura'' || [[uccâčunoiäpileivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha yeltoniensis, Kazakhstan 1.jpg|120px]] || ''Melanocorypha leucoptera'' teikkâ ''Melanocorypha sibirica''<ref name="avibase-400B3679BCB80EDB">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=400B3679BCB80EDB&sec=synonyms | Nommâ = White-winged Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Alauda leucoptera'' || [[vyelgissuájáleivosâš]] |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Leivosiih]] 0je3c6u7fe89tpqa33i2ntd79woiuav 154533 154532 2026-06-12T11:45:18Z Yupik 23 /* Stuorrâleivosij suuhân kullee šlaajah */ 154533 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{Taksonomia/elleeh | nommâ = Stuorrâleivosiih | tieđâlâš nommâ = ''Melanocorypha''<br><small>([[Friedrich Boie|Boie]], 1828)</small> | kove = Kalanderleeuwerik - calandra lark - Melanocorypha calandra.jpg | kovetekstâ = [[Kuovđâleivosâš]] (''Melanocorypha calandra'') | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | luokka = [[Lodeh]] ''Aves'' | lahko = [[Varbuslodeh]] ''Passeriformes'' | čerdâ = [[Leivosiih]] ''Alaudidae'' | suuhâ = [[Stuorrâleivosiih]] ''Melanocorypha'' }} '''Stuorrâleivosiih''' (''Melanocorypha'') lii [[leivosiih|leivosij]] hiäimun kullee loddesuuhâ. == Stuorrâleivosij suuhân kullee šlaajah == Suuhân kuleh tääl 5 šlaajâ: {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Tieđâlâš nommâ !! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha bimaculata.jpg|120px]] || ''Melanocorypha bimaculata'' || [[stuorrâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha calandra.jpg|120px]] || ''Melanocorypha calandra'' || [[kuovđâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha yeltoniensis, Kazakhstan 1.jpg|120px]] || ''Melanocorypha yeltoniensis'' || [[čapisleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha mongolica.jpg|120px]] || ''Melanocorypha mongolica'' || [[mongolialeivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:BirdsAsiaJohnGoIVGoul 0296, crop.jpg|120px]] || ''Melanocorypha maxima'' || [[tiibetleivosâš]] |} === Suhâjämimân jáámmám šlaajah === Siämmáá suuhân kuleh meiddei 3 suhâjämimân jáámmám šlaajâ: * †''[[Melanocorypha serdicensis]]'' * †''[[Melanocorypha donchevi]]'' * †''[[Melanocorypha minor]]'' == Šlaajah, moh ovdâlist kullii ''Melanocorypha''-suuhân == Ovdâlist čuávuvááh lodeh meiddei kullii ''Melanocorypha''-suuhân, mut tääl toh kuleh eres suvváid: {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Oovdiš tieđâlâš nommâ !! Táálááš tieđâlâš nommâ !! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Thick-billed_lark_(Ramphocoris_clotbey)_Kebili.jpg|120px]] || ''Melanocorypha clot-bey''<ref name="avibase-9ADB6BA5B67E1B65">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=9ADB6BA5B67E1B65&sec=synonyms| Nommâ = Thick-billed Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Ramphocoris clotbey'' || [[kossânjunleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Ammomane_élégante_Jbil.jpg|120px]] || ''Melanocorypha cinctura''<ref name="avibase-20A0844D8FB86C1F">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=20A0844D8FB86C1F&sec=synonyms | Nommâ = Bar-tailed Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Ammomanes cinctura'' || [[uccâčunoiäpileivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha yeltoniensis, Kazakhstan 1.jpg|120px]] || ''Melanocorypha leucoptera'' teikkâ ''Melanocorypha sibirica''<ref name="avibase-400B3679BCB80EDB">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=400B3679BCB80EDB&sec=synonyms | Nommâ = White-winged Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Alauda leucoptera'' || [[vyelgissuájáleivosâš]] |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Leivosiih]] ntkoed9rjcfmts3hd6c6srenq6pqzu9 154534 154533 2026-06-12T11:47:38Z Yupik 23 /* Šlaajah, moh ovdâlist kullii Melanocorypha-suuhân */ vielgissuájáleivosâš 154534 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{Taksonomia/elleeh | nommâ = Stuorrâleivosiih | tieđâlâš nommâ = ''Melanocorypha''<br><small>([[Friedrich Boie|Boie]], 1828)</small> | kove = Kalanderleeuwerik - calandra lark - Melanocorypha calandra.jpg | kovetekstâ = [[Kuovđâleivosâš]] (''Melanocorypha calandra'') | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | luokka = [[Lodeh]] ''Aves'' | lahko = [[Varbuslodeh]] ''Passeriformes'' | čerdâ = [[Leivosiih]] ''Alaudidae'' | suuhâ = [[Stuorrâleivosiih]] ''Melanocorypha'' }} '''Stuorrâleivosiih''' (''Melanocorypha'') lii [[leivosiih|leivosij]] hiäimun kullee loddesuuhâ. == Stuorrâleivosij suuhân kullee šlaajah == Suuhân kuleh tääl 5 šlaajâ: {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Tieđâlâš nommâ !! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha bimaculata.jpg|120px]] || ''Melanocorypha bimaculata'' || [[stuorrâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha calandra.jpg|120px]] || ''Melanocorypha calandra'' || [[kuovđâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha yeltoniensis, Kazakhstan 1.jpg|120px]] || ''Melanocorypha yeltoniensis'' || [[čapisleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha mongolica.jpg|120px]] || ''Melanocorypha mongolica'' || [[mongolialeivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:BirdsAsiaJohnGoIVGoul 0296, crop.jpg|120px]] || ''Melanocorypha maxima'' || [[tiibetleivosâš]] |} === Suhâjämimân jáámmám šlaajah === Siämmáá suuhân kuleh meiddei 3 suhâjämimân jáámmám šlaajâ: * †''[[Melanocorypha serdicensis]]'' * †''[[Melanocorypha donchevi]]'' * †''[[Melanocorypha minor]]'' == Šlaajah, moh ovdâlist kullii ''Melanocorypha''-suuhân == Ovdâlist čuávuvááh lodeh meiddei kullii ''Melanocorypha''-suuhân, mut tääl toh kuleh eres suvváid: {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Oovdiš tieđâlâš nommâ !! Táálááš tieđâlâš nommâ !! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Thick-billed_lark_(Ramphocoris_clotbey)_Kebili.jpg|120px]] || ''Melanocorypha clot-bey''<ref name="avibase-9ADB6BA5B67E1B65">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=9ADB6BA5B67E1B65&sec=synonyms| Nommâ = Thick-billed Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Ramphocoris clotbey'' || [[kossânjunleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Ammomane_élégante_Jbil.jpg|120px]] || ''Melanocorypha cinctura''<ref name="avibase-20A0844D8FB86C1F">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=20A0844D8FB86C1F&sec=synonyms | Nommâ = Bar-tailed Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Ammomanes cinctura'' || [[uccâčunoiäpileivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha yeltoniensis, Kazakhstan 1.jpg|120px]] || ''Melanocorypha leucoptera'' teikkâ ''Melanocorypha sibirica''<ref name="avibase-400B3679BCB80EDB">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=400B3679BCB80EDB&sec=synonyms | Nommâ = White-winged Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Alauda leucoptera'' || [[vielgissuájáleivosâš]] |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Leivosiih]] 8y7omyrkikfc3gloko1f0p1o8f07vf5 154536 154534 2026-06-12T11:53:06Z Yupik 23 /* Šlaajah, moh ovdâlist kullii Melanocorypha-suuhân */ 154536 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{Taksonomia/elleeh | nommâ = Stuorrâleivosiih | tieđâlâš nommâ = ''Melanocorypha''<br><small>([[Friedrich Boie|Boie]], 1828)</small> | kove = Kalanderleeuwerik - calandra lark - Melanocorypha calandra.jpg | kovetekstâ = [[Kuovđâleivosâš]] (''Melanocorypha calandra'') | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | luokka = [[Lodeh]] ''Aves'' | lahko = [[Varbuslodeh]] ''Passeriformes'' | čerdâ = [[Leivosiih]] ''Alaudidae'' | suuhâ = [[Stuorrâleivosiih]] ''Melanocorypha'' }} '''Stuorrâleivosiih''' (''Melanocorypha'') lii [[leivosiih|leivosij]] hiäimun kullee loddesuuhâ. == Stuorrâleivosij suuhân kullee šlaajah == Suuhân kuleh tääl 5 šlaajâ: {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Tieđâlâš nommâ !! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha bimaculata.jpg|120px]] || ''Melanocorypha bimaculata'' || [[stuorrâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha calandra.jpg|120px]] || ''Melanocorypha calandra'' || [[kuovđâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha yeltoniensis, Kazakhstan 1.jpg|120px]] || ''Melanocorypha yeltoniensis'' || [[čapisleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha mongolica.jpg|120px]] || ''Melanocorypha mongolica'' || [[mongolialeivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:BirdsAsiaJohnGoIVGoul 0296, crop.jpg|120px]] || ''Melanocorypha maxima'' || [[tiibetleivosâš]] |} === Suhâjämimân jáámmám šlaajah === Siämmáá suuhân kuleh meiddei 3 suhâjämimân jáámmám šlaajâ: * †''[[Melanocorypha serdicensis]]'' * †''[[Melanocorypha donchevi]]'' * †''[[Melanocorypha minor]]'' == Šlaajah, moh ovdâlist kullii ''Melanocorypha''-suuhân == Ovdâlist čuávuvááh lodeh meiddei kullii ''Melanocorypha''-suuhân, mut tääl toh kuleh eres suvváid: {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Oovdiš tieđâlâš nommâ !! Tááláš tieđâlâš nommâ !! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Thick-billed_lark_(Ramphocoris_clotbey)_Kebili.jpg|120px]] || ''Melanocorypha clot-bey''<ref name="avibase-9ADB6BA5B67E1B65">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=9ADB6BA5B67E1B65&sec=synonyms| Nommâ = Thick-billed Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Ramphocoris clotbey'' || [[kossânjunleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Ammomane_élégante_Jbil.jpg|120px]] || ''Melanocorypha cinctura''<ref name="avibase-20A0844D8FB86C1F">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=20A0844D8FB86C1F&sec=synonyms | Nommâ = Bar-tailed Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Ammomanes cinctura'' || [[uccâčunoiäpileivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha yeltoniensis, Kazakhstan 1.jpg|120px]] || ''Melanocorypha leucoptera'' teikkâ ''Melanocorypha sibirica''<ref name="avibase-400B3679BCB80EDB">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=400B3679BCB80EDB&sec=synonyms | Nommâ = White-winged Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Alauda leucoptera'' || [[vielgissuájáleivosâš]] |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Leivosiih]] gnypzqi9m95cjoj6uq232yj0b5n0dj1 154537 154536 2026-06-12T11:56:04Z Yupik 23 /* Stuorrâleivosij suuhân kullee šlaajah */ 154537 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{Taksonomia/elleeh | nommâ = Stuorrâleivosiih | tieđâlâš nommâ = ''Melanocorypha''<br><small>([[Friedrich Boie|Boie]], 1828)</small> | kove = Kalanderleeuwerik - calandra lark - Melanocorypha calandra.jpg | kovetekstâ = [[Kuovđâleivosâš]] (''Melanocorypha calandra'') | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | luokka = [[Lodeh]] ''Aves'' | lahko = [[Varbuslodeh]] ''Passeriformes'' | čerdâ = [[Leivosiih]] ''Alaudidae'' | suuhâ = [[Stuorrâleivosiih]] ''Melanocorypha'' }} '''Stuorrâleivosiih''' (''Melanocorypha'') lii [[leivosiih|leivosij]] hiäimun kullee loddesuuhâ. == Stuorrâleivosij suuhân kullee šlaajah == Suuhân kuleh tääl 5 šlaajâ<ref name="ioc-15.2-larks">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.worldbirdnames.org/bow/larks/|nommâ=IOC World Bird List v15.2 : Nicators, Bearded Reedling, larks|almostittem=IOC|äigimuddo=|čujottum=2026-06-12|kielâ={{en}}}}</ref>: {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Tieđâlâš nommâ !! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha bimaculata.jpg|120px]] || ''Melanocorypha bimaculata'' || [[stuorrâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha calandra.jpg|120px]] || ''Melanocorypha calandra'' || [[kuovđâleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha yeltoniensis, Kazakhstan 1.jpg|120px]] || ''Melanocorypha yeltoniensis'' || [[čapisleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha mongolica.jpg|120px]] || ''Melanocorypha mongolica'' || [[mongolialeivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:BirdsAsiaJohnGoIVGoul 0296, crop.jpg|120px]] || ''Melanocorypha maxima'' || [[tiibetleivosâš]] |} === Suhâjämimân jáámmám šlaajah === Siämmáá suuhân kuleh meiddei 3 suhâjämimân jáámmám šlaajâ: * †''[[Melanocorypha serdicensis]]'' * †''[[Melanocorypha donchevi]]'' * †''[[Melanocorypha minor]]'' == Šlaajah, moh ovdâlist kullii ''Melanocorypha''-suuhân == Ovdâlist čuávuvááh lodeh meiddei kullii ''Melanocorypha''-suuhân, mut tääl toh kuleh eres suvváid: {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Oovdiš tieđâlâš nommâ !! Tááláš tieđâlâš nommâ !! Anarâškielâg nommâ |- | [[Tiätuvuárkká:Thick-billed_lark_(Ramphocoris_clotbey)_Kebili.jpg|120px]] || ''Melanocorypha clot-bey''<ref name="avibase-9ADB6BA5B67E1B65">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=9ADB6BA5B67E1B65&sec=synonyms| Nommâ = Thick-billed Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Ramphocoris clotbey'' || [[kossânjunleivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Ammomane_élégante_Jbil.jpg|120px]] || ''Melanocorypha cinctura''<ref name="avibase-20A0844D8FB86C1F">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=20A0844D8FB86C1F&sec=synonyms | Nommâ = Bar-tailed Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Ammomanes cinctura'' || [[uccâčunoiäpileivosâš]] |- | [[Tiätuvuárkká:Melanocorypha yeltoniensis, Kazakhstan 1.jpg|120px]] || ''Melanocorypha leucoptera'' teikkâ ''Melanocorypha sibirica''<ref name="avibase-400B3679BCB80EDB">{{Nettikäldee | Čujottâs =https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=400B3679BCB80EDB&sec=synonyms | Nommâ = White-winged Lark | Almostittem = Avibase | Čujottum = 2026-06-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> || ''Alauda leucoptera'' || [[vielgissuájáleivosâš]] |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Leivosiih]] 1jk7li4ozdd2ev4ao40q3zdw174tej9 0 30502 154535 2026-06-12T11:51:44Z Yupik 23 #REDIRECT[[Stuorrâleivosiih]] 154535 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Stuorrâleivosiih]] bk6b7ztkse0qedc11rmovhsmpyxp8uw