Wikipedia
smnwiki
https://smn.wikipedia.org/wiki/Ovd%C3%A2sij%C4%91o
MediaWiki 1.47.0-wmf.17
first-letter
Media
Tooimah
Savâstâllâm
Kevttee
Savâstâllâm kevttest
Wikipedia
Savâstâllâm Wikipedia
Tiätuvuárkká
Savâstâllâm tiätuvuárhást
Systeemviestâ
Savâstâllâm systeemviestâst
Myenster
Savâstâllâm myensterist
Raavâ
Savâstâllâm ravvust
Luokka
Savâstâllâm luokkaast
TimedText
TimedText talk
Mooduul
Savâstâllâm modulist
Event
Event talk
1929
0
2828
159051
150970
2026-08-31T11:50:41Z
Yupik
23
/* Šoddâmeh */
159051
wikitext
text/x-wiki
{{Čyeti-iveh|n=19}}
'''1929''' ('''MCMXXIX''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[majebargâ]]. Tot lâi [[1920-loho|1920-lovo]] majemuš ihe.
==Tábáhtusah==
===Uđđâivemáánu===
* [[uđđâivemáánu 1.]] peeivi – [[Ruávinjargâ|Ruávinjaargâ]] já [[Varkaus]] [[kävppikieldâ|kävppikieldah]] vuáđuduvvii.
===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh ===
* [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Louis de Broglie]]<ref name="np-phys-1929"/>
* [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Arthur Harden]] já [[Hans von Euler-Chelpin]]<ref name="np-chem-1929"/>
* [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Thomas Mann]]<ref name="np-lit-1929"/>
* [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Frank B. Kellogg]]<ref name="np-peace-1929"/>
* [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Christiaan Eijkman]] já Sir [[Frederick Hopkins]]<ref name="np-med-1929"/>
==Šoddâmeh==
* [[uđđâivemáánu 2.]] peeivi – [[Tellervo Koivisto]], syemmilâš ekonom já oovdiš aalmugovdâsteijee
* [[uđđâivemáánu 3.]] peeivi – [[Sergio Leone]], [[italia]]lâš elleekovestivrejeijee (j. [[1989]])
* [[uđđâivemáánu 15.]] peeivi – [[Martin Luther King Jr.]], ovtâstumstaatâlâš baptistpappâ já aalmuglâšriehtiaktivist (j. [[1968]])
* [[uđđâivemáánu 23.]] peeivi – [[John Charles Polanyi]], ive [[1986]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim [[uŋgar]]lâš-[[kanada]]lâš kemist<ref name="np-polanyi-1986">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1986/polanyi/facts/ | Nommâ = John C. Polanyi | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 14.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[uđđâivemáánu 30.]] peeivi – [[Isamu Akasaki]], ive [[2014]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim [[jaapaan]]lâš insner já fysikkár (j. [[2021]])<ref name="np-akasaki-2014">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2014/akasaki/facts/ | Nommâ = Isamu Akasaki | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 14.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[njuhčâmáánu 22.]] peeivi – [[Yayoi Kusama]], jaapaanlâš taaidâr (j. [[2026]])
* [[cuáŋuimáánu 5.]] peeivi – [[Ivar Giaever]], ive [[1973]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim taažâ-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. [[2025]])<ref name="np-giaever-1973">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1973/giaever/facts/ | Nommâ = Ivar Giaever | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-07-03 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[vyesimáánu 4.]] peeivi – [[Audrey Hepburn]], brittilâš-hollandlâš čaittâleijee já malli (j. [[1993]])
* [[vyesimáánu 24.]] peeivi – [[Tiina Rinne]], syemmilâš čaittâleijee (j. [[2021]])
* [[vyesimáánu 29.]] peeivi – [[Peter Higgs]], ive [[2013]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim brittilâš teoreetlâš fysikkár já professor (j. [[2024]])<ref name="np-higgs-2013">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2013/higgs/facts/ | Nommâ = Peter Higgs | Almostittem = nobelprize.org | Almostittemsaje = | Äigimuddo = | Almostittee = | Čujottum = 2024-04-10 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[kesimáánu 3.]] peeivi – [[Werner Arber]], ive [[1978]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim sveiccilâš mikrobiolog<ref name="np-arber-1978">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1978/arber/facts/ | Nommâ = Werner Arber| Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[syeinimáánu 3.]] peeivi – [[Aini Tahvanainen]], syemmilâš kirječällee (j. [[2021]])
* [[syeinimáánu 9.]] peeivi – [[Hassan II]], [[Marokko kunâgâs]] iivij 1961–1999 (j. [[1999]])
* [[čohčâmáánu 15.]] peeivi – [[Murray Gell-Mann]], ive [[1969]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš teoreetlâš fysikkár (j. [[2019]])<ref name="np-gell-mann-1969">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1969/gell-mann/facts/ | Nommâ = Murray Gell-Mann | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-07-17 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[čohčâmáánu 25.]] peeivi – [[Barbara Walters]], ovtâstumstaatâlâš toimâtteijee (j. [[2022]])<ref name="variety-walters">{{Nettikäldee|čujottâs=https://variety.com/2022/tv/news/barbara-walters-dead-journalist-celebrity-interviewer-abc-news-1235476703/|nommâ=Barbara Walters, Pioneering Journalist and Queen of Celebrity Interviews, Dies at 93|almostittem=Variety|čujottum=2023-01-01|tahhee=Dagan, Carmel|äigimuddo=2022-12-30|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[roovvâdmáánu 12.]] peeivi – [[Ella Holm Bull]], maadâsämmilâš máttáátteijee já kirječällee (j. [[2006]])
* [[roovvâdmáánu 16.]] peeivi – [[Lea Pennanen]], syemmilâš párnáikirječällee, radiotoimâtteijee já jurgâleijee (j. [[2019]])<ref name="hs-2000006010512">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/muistot/art-2000006010512.html|nommâ=Lea Pennanen 1929–2019|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2019-02-24|čujottum=2023-04-03|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref>
* [[roovvâdmáánu 21.]] peeivi – [[Ursula K. Le Guin]], ovtâstumstaatâlâš kirječällee (j. [[2018]])
* [[skammâmáánu 12.]] peeivi – [[Grace Kelly]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já [[Monaco]] prinses (j. [[1982]])
==Jämimeh==
* [[kesimáánu 5.]] peeivi – [[A.V. Koskimies]], syemmilâš kielâtotkee, máttáátteijee, professor já kirječällee (š. [[1906]])
* [[syeinimáánu 25.]] peeivi – [[Matti Aikio]], sämmilâš kirječällee, toimâtteijee já taaidâr (š. [[1872]])
* [[roovvâdmáánu 3.]] peeivi – [[Armas Lindgren]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1874]])<ref name="mfafi-lindgren">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/armas-lindgren/ | Nommâ = Armas Lindgren | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 16.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref>
==Kalender==
{{Kalender ihe|1929}}
==Fáádást eres soojijn==
{{Commonscat-raddalâs}}
==Käldeeh==
{{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh
<!--Nobeleh-->
<ref name="np-chem-1929">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1929/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1929]. The Nobel Prize. Čujottum 20.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref>
<ref name="np-lit-1929">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1929/summary/ The Nobel Prize in Literature 1929]. The Nobel Prize. Čujottum 20.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref>
<ref name="np-peace-1929">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1929/summary/ The Nobel Peace Prize 1929]. The Nobel Prize. Čujottum 20.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref>
<ref name="np-phys-1929">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1929/summary/ The Nobel Prize in Physics 1929]. The Nobel Prize. Čujottum 20.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref>
<ref name="np-med-1929">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1929/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929]. The Nobel Prize. Čujottum 20.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref>
}}
[[Luokka:1929|*]]
010wrqs2u1bwewcz6vnmbwin6onlikv
1946
0
3058
159055
158905
2026-08-31T11:56:11Z
Yupik
23
/* Šoddâmeh */
159055
wikitext
text/x-wiki
{{Čyeti-iveh|n=19}}
'''1946''' ('''MCMXLVI''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[majebargâ]]. Tot lâi [[1940-loho|1940-lovo]] čiččâd ihe.
==Tábáhtusah==
===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh ===
* [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Percy Bridgman]]<ref name="np-phys-1946"/>
* [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[James Sumner]], [[John Northrop]] já [[Wendell Stanley]]<ref name="np-chem-1946"/>
* [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Hermann Hesse]]<ref name="np-lit-1946"/>
* [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Emily Balch]] já [[John R. Mott]]<ref name="np-peace-1946"/>
* [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Hermann Joseph Muller]]<ref name="np-med-1946"/>
==Šoddâmeh==
[[Tiätuvuárkká:Steven Spielberg by Gage Skidmore.jpg|thumb|left|Steven Spielberg ive [[2017]]]]
* [[uđđâivemáánu 5.]] peeivi – [[Diane Keaton]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. [[2025]])
* [[uđđâivemáánu 16.]] peeivi – [[Kabir Bedi]], [[india]]lâš čaittâleijee
* [[uđđâivemáánu 19.]] peeivi – [[Dolly Parton]], ovtâstumstaatâlâš countrylávloo, laavlârähtee já čaittâleijee (j. [[2026]])<ref name="yle-74-20242905">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20242905 | Nommâ = Countryn kuningatar Dolly Parton on kuollut | Tahhee = Tapiola, Paula | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2026-08-25 | Čujottum = 2026-08-25 | Kielâ = {{fi}}}}</ref>
* [[uđđâivemáánu 20.]] peeivi – [[David Lynch]], ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee, -kietâčällee, -pyevtitteijee sehe kovetaaidâr já čuovâkovvejeijee (j. [[2025]])
* [[kuovâmáánu 2.]] peeivi – [[Isaias Afewerki]], [[eritrea]]lâš politikkár já [[Eritrea president|Eritrea 1. president]]
* [[kuovâmáánu 26.]] peeivi – [[Ahmed Zewail]], ive [[1999]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim egyptlâš-ovtâstumstaatâlâš kemist (j. [[2016]])<ref name="np-windaus-1928">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1999/zewail/facts/ | Nommâ = Ahmed Zewail | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 27.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[njuhčâmáánu 19.]] peeivi – [[Steve Halliwell]], eŋlandlâš čaittâleijee (j. [[2023]])
* [[cuáŋuimáánu 19.]] peeivi – [[Tim Curry]], eŋlandlâš čaittâleijee (j. [[2026]])<ref name="hs-2000012233043">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/popkulttuuri/art-2000012233043.html|nommâ=Näyttelijä Tim Curry on kuollut | tahhee = Soininen, Ville já Tiikkaja, Samuli |almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-08-26|čujottum=2026-08-31|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[cuáŋuimáánu 22.]] peeivi – [[Lea Laitinen]], syemmilâš filosofia tuáhtár já [[Helsig ollâopâttâh|Helsig ollâopâttuv]] [[suomâkielâ]] professor emerita
* [[vyesimáánu 16.]] peeivi – [[Robert Fripp]], eŋlandlâš musikkár já kitarist
* [[kesimáánu 2.]] peeivi – [[Lasse Hallström]], ruátálâš elleekovestivrejeijee
* [[kesimáánu 14.]] peeivi – [[Donald Trump]], ovtâstumstaatâlâš finnodâholmooš já politikkár, [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 45. president]]
* [[porgemáánu 2.]] peeivi – [[Liana Isakadze]], [[georgia]]lâš vivlučuojâtteijee (j. [[2024]])<ref name="bio-isakadze">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00003475/ | Nommâ = ლიანა ისაკაძე | Almostittem = Georgia biograafisâš sänikirje | Čujottum = 2024-07-07 | Kielâ = {{ka}}}}</ref>
* [[porgemáánu 7.]] peeivi – [[John C. Mather]], ive [[2006]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár já kosmolog<ref name="np-mather-2006">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2006/mather/facts/ | Nommâ = John C. Mather | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-09-27 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[porgemáánu 14.]] peeivi – [[Maila-Katriina Tuominen]], syemmilâš kulttuurtoimâtteijee (j. [[2023]])<ref name="hs-2000009855352">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000009855352.html|nommâ=Kulttuuritoimittaja Maila-Katriina Tuominen on kuollut|almostittem=Helsingin Sanomat|čujottum=2023-09-15|tahhee=Määttänen, Markus|äigimuddo=2023-09-14|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[porgemáánu 19.]] peeivi – [[Bill Clinton]], ovtâstumstaatâlâš politikkár, juuriist já [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 42. president]]
* [[čohčâmáánu 1.]] peeivi – [[Barry Gibb]], brittilâš musikkár (''[[Bee Gees]]'')
* [[čohčâmáánu 5.]] peeivi – [[Freddie Mercury]], eŋlandlii rock-juávhu [[Queen]] lávloo, laavlârähtee já pianist (j. [[1991]])
* [[čohčâmáánu 26.]] peeivi – [[Bryan Ferry]], [[eŋland]]lâš lávloo já [[Roxy Music]] -rockjuávhu vuáđudeijeejeessân
* [[roovvâdmáánu 14.]] peeivi – [[Dan McCafferty]], skotlandlâš lávloo (j. [[2022]])<ref name="mccafferty-tg">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/13/dan-mccafferty-obituary|nommâ=Dan McCafferty obituary|almostittem=The Guardian|čujottum=2022-11-14|tahhee=Sweeting, Adam|äigimuddo=2022-11-13|kielâ={{en}}}}</ref>
* [[juovlâmáánu 12.]] peeivi – [[Boŋggu Ánte]], orjâlâš puásuiolmooš já jyeigee (j. [[2025]])<ref name="nrk-1.17479195">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195|nommâ=Bonggu Ánte lea eretvádjolan|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2025-07-03| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250703091105/https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195 | Vyerkkejum = 2025-07-03 |čujottum=2025-07-03|kielâ={{se}}}}</ref>
* [[juovlâmáánu 18.]] peeivi – [[Steven Spielberg]], ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee
==Jämimeh==
* [[uđđâivemáánu 23.]] peeivi – [[Helene Schjerfbeck]], suomâruátálâš máálájeijee (š. [[1862]])
* [[vyesimáánu 12.]] peeivi – [[Bertel Jung]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1872]])<ref name="blf-jung">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.blf.fi/artikel.php?id=3410 | Nommâ = Jung, Bertel | Tahhee = Wäre, Ritva | Almostittem = Biografiskt lexikon för Finland | Čujottum = 16.6.2022 | Kielâ = {{sv}}}}</ref><ref name="digi-kk-jung">{{Lostâkäldee | Paječaalâ = Henkilötietoja | Almostittem = Aamulehti | Äigimuddo =12.07.1932 | Ihekerdi = 51 | Nummeer = 185 | Siijđoh = 4 | www = https://digi.kansalliskirjasto.fi/sanomalehti/binding/1721124?page=4 | Čujottum = 17.06.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref>
* [[kesimáánu 4.]] peeivi – [[Ernst Lindelöf]], syemmilâš matematikkár (š. [[1870]])
* [[porgemáánu 13.]] peeivi – [[H. G. Wells]], [[eŋland]]lâš kirječällee (š. [[1866]])
* [[porgemáánu 19.]] peeivi – [[Albert Petrelius]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1865]])<ref name="mfafi-petrelius">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/albert-petrelius/ | Nommâ = Albert Petrelius | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 16.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref>
==Kalender==
{{Kalender ihe|1946}}
==Fáádást eres soojijn==
{{Commonscat-raddalâs}}
==Käldeeh==
{{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh
<!--Nobeleh-->
<ref name="np-chem-1946">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1946/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1946]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref>
<ref name="np-lit-1946">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1946/summary/ The Nobel Prize in Literature 1946]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref>
<ref name="np-peace-1946">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1946/summary/ The Nobel Peace Prize 1946]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref>
<ref name="np-phys-1946">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1946/summary/ The Nobel Prize in Physics 1946]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref>
<ref name="np-med-1946">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1946/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1946]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref>
}}
[[Luokka:1946|*]]
r23arttsrcerb994a3owgue42lzrk52
Njuhčâmáánu 22.
0
3422
159052
146722
2026-08-31T11:50:59Z
Yupik
23
/* Šoddâmeh */ +kusama+käldee
159052
wikitext
text/x-wiki
'''Njuhčâmáánu 22.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 81. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 82. peivi). Ive loopân láá 284 peivid.
== Nommâpeeivih ==
*anarâš kalender: Vihtor
*syemmilâš kalender: Viktor, Vihtori
==Tábáhtusah==
* [[1808]] – [[Suomâ suáti]]: ryeššiliih väldidii [[Turku|Tuurku]].
* [[1838]] – [[Jyväskylä]] finnij kaavpugvuoigâdvuođâid.
* [[1939]] – [[Yrjö Väisälä]] kaavnâi asteroid [[2486 Metsähovi]].
==Šoddâmeh==
* [[1788]] – [[Pierre-Joseph Pelletier]], ranskalâš kemist (j. [[1842]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Pierre-Joseph-Pelletier|nommâ=Pierre-Joseph Pelletier {{!}} French chemist {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2022-06-16|ietf-kielâkoodi=en}}</ref>
* [[1829]] – [[Hampus Dalström]], syemmilâš arkkiteht (j. [[1882]])
* [[1929]] – [[Yayoi Kusama]], jaapaanlâš taaidâr (j. [[2026]])<ref name="hs-2000012233373">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/popkulttuuri/art-2000012233373.html|nommâ=Täplätaiteestaan tunnettu Yayoi Kusama on kuollut|tahhee=Tyystjärvi, Ilona já Karasti, Karla|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-08-27|čujottum=2026-08-31|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[1931]] – [[Burton Richter]], ive [[1976]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. [[2018]])<ref name="np-richter-1976">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1976/richter/facts/ | Nommâ = Burton Richter | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-03 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
==Jämimeh==
==Fáádást eres soojijn==
{{Commonscat-raddalâs}}
== Käldeeh ==
{{Käldeeh|sárgáttuvah}}
{{Kalender}}
[[Luokka:Njuhčâmáánu|22]]
exk04lavf0ocnyznyyijb7xga1zb7mp
Cuáŋuimáánu 19.
0
3441
159056
146741
2026-08-31T11:56:31Z
Yupik
23
/* Šoddâmeh */
159056
wikitext
text/x-wiki
'''Cuáŋuimáánu 19.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 109. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 110. peivi). Ive loopân láá 256 peivid.
== Nommâpeeivih ==
* anarâš kalender: Pievlâ, Polvâ
* syemmilâš kalender: Pälvi, Pilvi
==Tábáhtusah==
* [[1509]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Faenza]]st, [[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 5,0 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já VII [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-21|kielâ={{it}}}}</ref>
* [[1788]] – [[Francavilla Fontana]] finnij kaavpugvuoigâdvuođâid.<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Argentina, Feliciano|Nommâ=La città natia (Francavilla Fontana)|Ihe=1970|Almostittee=Schena|Kielâ={{it}}}}</ref>
==Šoddâmeh==
* [[1845]] – [[Wolmar Westling]], syemmilâš arkkiteht (j. [[1881]])
* [[1912]] – [[Glenn T. Seaborg]], ive [[1951]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš kemist (j. [[1999]])<ref name="np-seaborg-1951">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1951/seaborg/facts/ | Nommâ = Glenn T. Seaborg | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 14.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[1946]] – [[Tim Curry]], eŋlandlâš čaittâleijee (j. [[2026]])<ref name="hs-2000012233043">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/popkulttuuri/art-2000012233043.html|nommâ=Näyttelijä Tim Curry on kuollut | tahhee = Soininen, Ville já Tiikkaja, Samuli |almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-08-26|čujottum=2026-08-31|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[1968]] – [[Mswati III]], [[Eswatini ngwenyama]] ive 1982 rääjist
* [[1977]] – [[Susanna Forsström]], syemmilâš luákkánjuškejeijee
* [[2016]] – [[Alexander (Ruotâ prinssâ)|Alexander Erik Hubertus Bertil]], Ruotâ prinssâ [[Carl Philip (Ruotâ prinssâ)|Carl Philip]] já prinses [[Sofia (Ruotâ prinses)|Sofia]] vuossâmuš alge<ref name="kungahuset">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.kungahuset.se/kungl.-huset | Nommâ = Övriga medlemmar av Kungl. Familjen | Almostittem = Ruotâ kunâgâsviäsu | Sitaat = Prins Alexander är Prins Carl Philips och Prinsessan Sofias första barn. Han föddes den 19 april 2016 och döptes i Drottningholms slottskyrka den 9 september 2016. | Čujottum = 2025-10-09 | Kielâ = {{sv}}}}</ref>
==Jämimeh==
* [[1012]] – [[Ælfheah (Canterbury)|Ælfheah]], Canterbury arkkâpispe (š. [[954]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.newadvent.org/cathen/05394a.htm|nommâ=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: St. Elphege|almostittem=www.newadvent.org|čujottum=2023-05-18}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://pase.ac.uk/jsp/DisplayPerson.jsp?personKey=-11603&pr17=1#pr17|nommâ=Ælfheah 44 (Male)|almostittem=pase.ac.uk|čujottum=2023-05-18}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Saint-Aelfheah|nommâ=Saint Aelfheah {{!}} archbishop of Canterbury|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2023-04-15|čujottum=2023-05-18|ietf-kielâkoodi=en}}</ref>
* [[1054]] – [[Leo IX (paavi)|Leo IX]], katolilii kirho paavi iivij 1049–1054 (š. [[1002]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Saint-Leo-IX|nommâ=Saint Leo IX {{!}} Biography, Papacy, Legacy, & Facts {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2023-03-27|ietf-kielâkoodi=en}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/leone-ix-papa-santo_(Enciclopedia-Italiana)|nommâ=LEONE IX papa, santo in "Enciclopedia Italiana"|almostittem=www.treccani.it|čujottum=2023-03-27|ietf-kielâkoodi=it-IT}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.newadvent.org/cathen/09160c.htm|nommâ=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Leo IX|almostittem=www.newadvent.org|čujottum=2023-03-27|ietf-kielâkoodi=en}}</ref>
* [[2023]] – [[Harriet Nordlund]], juulevsämmilâš čaittâleijee, kietâčällee já kirječällee (š. [[1954]])<ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.svt.se/nyheter/sapmi/teaterpionjaren-harriet-nordlund-ar-dod|nommâ=Teaterpionjären Harriet Nordlund är död|tahhee=Partapuoli, Ann Catrin Stenberg|almostittem=SVT Nyheter|äigimuddo=2023-04-20|čujottum=2023-04-29|kielâ={{sv}}}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.ratsit.se/19540920-Gerd_Harriet_Linnea_Nordlund_Ekero/z2eA2QHoL8fNKbQYe5okByvOqQqq4NphaQ9JipGrv_8|nommâ=Gerd Nordlund (68 år) Ekerö|almostittem=Ratsit|čujottum=2023-04-29|kielâ={{sv}}}}</ref>
==Fáádást eres soojijn==
{{Commonscat-raddalâs}}
== Käldeeh ==
{{Käldeeh|sárgáttuvah}}
{{Kalender}}
[[Luokka:Cuáŋuimáánu|19]]
lzzh6jzutg6von8d63okwec5ue1mbbm
159057
159056
2026-08-31T11:57:11Z
Yupik
23
+kove
159057
wikitext
text/x-wiki
'''Cuáŋuimáánu 19.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 109. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 110. peivi). Ive loopân láá 256 peivid.
== Nommâpeeivih ==
* anarâš kalender: Pievlâ, Polvâ
* syemmilâš kalender: Pälvi, Pilvi
==Tábáhtusah==
* [[1509]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Faenza]]st, [[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 5,0 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já VII [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-21|kielâ={{it}}}}</ref>
* [[1788]] – [[Francavilla Fontana]] finnij kaavpugvuoigâdvuođâid.<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Argentina, Feliciano|Nommâ=La città natia (Francavilla Fontana)|Ihe=1970|Almostittee=Schena|Kielâ={{it}}}}</ref>
==Šoddâmeh==
[[Tiätuvuárkká:Tim Curry cropped.jpg|thumb|Eŋlandlâš čaittâleijee [[Tim Curry]] ive 1995]]
* [[1845]] – [[Wolmar Westling]], syemmilâš arkkiteht (j. [[1881]])
* [[1912]] – [[Glenn T. Seaborg]], ive [[1951]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš kemist (j. [[1999]])<ref name="np-seaborg-1951">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1951/seaborg/facts/ | Nommâ = Glenn T. Seaborg | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 14.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[1946]] – [[Tim Curry]], eŋlandlâš čaittâleijee (j. [[2026]])<ref name="hs-2000012233043">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/popkulttuuri/art-2000012233043.html|nommâ=Näyttelijä Tim Curry on kuollut | tahhee = Soininen, Ville já Tiikkaja, Samuli |almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-08-26|čujottum=2026-08-31|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[1968]] – [[Mswati III]], [[Eswatini ngwenyama]] ive 1982 rääjist
* [[1977]] – [[Susanna Forsström]], syemmilâš luákkánjuškejeijee
* [[2016]] – [[Alexander (Ruotâ prinssâ)|Alexander Erik Hubertus Bertil]], Ruotâ prinssâ [[Carl Philip (Ruotâ prinssâ)|Carl Philip]] já prinses [[Sofia (Ruotâ prinses)|Sofia]] vuossâmuš alge<ref name="kungahuset">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.kungahuset.se/kungl.-huset | Nommâ = Övriga medlemmar av Kungl. Familjen | Almostittem = Ruotâ kunâgâsviäsu | Sitaat = Prins Alexander är Prins Carl Philips och Prinsessan Sofias första barn. Han föddes den 19 april 2016 och döptes i Drottningholms slottskyrka den 9 september 2016. | Čujottum = 2025-10-09 | Kielâ = {{sv}}}}</ref>
==Jämimeh==
* [[1012]] – [[Ælfheah (Canterbury)|Ælfheah]], Canterbury arkkâpispe (š. [[954]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.newadvent.org/cathen/05394a.htm|nommâ=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: St. Elphege|almostittem=www.newadvent.org|čujottum=2023-05-18}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://pase.ac.uk/jsp/DisplayPerson.jsp?personKey=-11603&pr17=1#pr17|nommâ=Ælfheah 44 (Male)|almostittem=pase.ac.uk|čujottum=2023-05-18}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Saint-Aelfheah|nommâ=Saint Aelfheah {{!}} archbishop of Canterbury|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2023-04-15|čujottum=2023-05-18|ietf-kielâkoodi=en}}</ref>
* [[1054]] – [[Leo IX (paavi)|Leo IX]], katolilii kirho paavi iivij 1049–1054 (š. [[1002]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Saint-Leo-IX|nommâ=Saint Leo IX {{!}} Biography, Papacy, Legacy, & Facts {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2023-03-27|ietf-kielâkoodi=en}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/leone-ix-papa-santo_(Enciclopedia-Italiana)|nommâ=LEONE IX papa, santo in "Enciclopedia Italiana"|almostittem=www.treccani.it|čujottum=2023-03-27|ietf-kielâkoodi=it-IT}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.newadvent.org/cathen/09160c.htm|nommâ=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Leo IX|almostittem=www.newadvent.org|čujottum=2023-03-27|ietf-kielâkoodi=en}}</ref>
* [[2023]] – [[Harriet Nordlund]], juulevsämmilâš čaittâleijee, kietâčällee já kirječällee (š. [[1954]])<ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.svt.se/nyheter/sapmi/teaterpionjaren-harriet-nordlund-ar-dod|nommâ=Teaterpionjären Harriet Nordlund är död|tahhee=Partapuoli, Ann Catrin Stenberg|almostittem=SVT Nyheter|äigimuddo=2023-04-20|čujottum=2023-04-29|kielâ={{sv}}}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.ratsit.se/19540920-Gerd_Harriet_Linnea_Nordlund_Ekero/z2eA2QHoL8fNKbQYe5okByvOqQqq4NphaQ9JipGrv_8|nommâ=Gerd Nordlund (68 år) Ekerö|almostittem=Ratsit|čujottum=2023-04-29|kielâ={{sv}}}}</ref>
==Fáádást eres soojijn==
{{Commonscat-raddalâs}}
== Käldeeh ==
{{Käldeeh|sárgáttuvah}}
{{Kalender}}
[[Luokka:Cuáŋuimáánu|19]]
7dvpq47qz565rse3gqw9g3fhwyybkgh
Porgemáánu 14.
0
3524
159050
146818
2026-08-31T11:50:12Z
Yupik
23
+kusama+käldee
159050
wikitext
text/x-wiki
'''Porgemáánu 14.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 226. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 227. peivi). Ive loopân láá 139 peivid.
== Nommâpeeivih ==
*anarâš kalender: Tooŋâs, Onervá
*syemmilâš kalender: Onerva, Kanerva
==Tábáhtusah==
* [[1925]] – [[Čokkevaarij sopâmuš]] poođij vuáimán.<ref name="lovdata">{{Nettikäldee|čujottâs=https://lovdata.no/dokument/TRAKTATEN/traktat/1920-02-09-1|nommâ=Traktat angående Spitsbergen|almostittem=lovdata.no|čujottum=2024-07-25|ietf-kielâkoodi=no}}</ref>
* [[2021]] – [[Riikka Purra]] väljejui [[Vuáđusyemmiliih|Vuáđusyemmilij]] saavâjođetteijen.
==Šoddâmeh==
* [[928]] – [[Qian Hongzuo]], [[Wuyue]] kunâgâs (j. [[947]])<ref name="vol80">{{Nettikäldee|čujottâs=https://archive.org/details/06075838.cn/page/n118/mode/2up?view=theater|nommâ=Spring and Autumn Annals of the Ten Kingdoms, vol. 80|čujottum=16.12.2023|kielâ={{zh}}}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7287|nommâ=Zizhi Tongjian, vol. 287|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2023-01-16|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref>
* [[1867]] – [[John Galsworthy]], ive [[1932]] [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]] finnim brittilâš kirje- já čaaitâlmčällee (j. [[1933]])<ref name="np-galsworthy-1932">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1932/galsworthy/facts/ | Nommâ = John Galsworthy | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[1946]] – [[Maila-Katriina Tuominen]], syemmilâš kulttuurtoimâtteijee (j. [[2023]])<ref name="hs-2000009855352">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000009855352.html|nommâ=Kulttuuritoimittaja Maila-Katriina Tuominen on kuollut|almostittem=Helsingin Sanomat|čujottum=2023-09-15|tahhee=Määttänen, Markus|äigimuddo=2023-09-14|kielâ={{fi}}}}</ref>
==Jämimeh==
* [[1040]] – [[Duncan I (Skotland)|Duncan I]], [[Skotland kunâgâskodde|Skotland]] kunâgâs iivij 1034–1040 (šoddâmihe ij tiäđust)<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.royal.uk/duncan-i-r-1034-1040|nommâ=Duncan I (r. 1034-1040)|almostittem=www.royal.uk|čujottum=19.3.3023|ietf-kielâkoodi=en}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Duncan-I|nommâ=Duncan I|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2024-10-12|ietf-kielâkoodi=en}}</ref>
* [[1821]] – [[Giovanni Barberi (juuriist)|Giovanni Barberi]], italialâš juuriist (š. [[1748]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-barberi_(Dizionario-Biografico)|nommâ=BARBERI, Giovanni in "Dizionario Biografico"|almostittem=www.treccani.it|čujottum=2022-06-26|ietf-kielâkoodi=it-IT}}</ref>
* [[1833]] – [[Luigi Cagnola]], italialâš arkkiteht (š. [[1764]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/luigi-cagnola_(Dizionario-Biografico)|nommâ=CAGNOLA, Luigi in "Dizionario Biografico"|almostittem=www.treccani.it|čujottum=2022-06-17|ietf-kielâkoodi=it-IT}}</ref>
* [[2018]] – [[Eduard Uspenski]], ryeššilâš kirječällee (š. [[1937]])
* [[2026]] – [[Yayoi Kusama]], jaapaanlâš taaidâr (š. [[1929]])<ref name="hs-2000012233373">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/popkulttuuri/art-2000012233373.html|nommâ=Täplätaiteestaan tunnettu Yayoi Kusama on kuollut|tahhee=Tyystjärvi, Ilona já Karasti, Karla|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-08-27|čujottum=2026-08-31|kielâ={{fi}}}}</ref>
==Fáádást eres soojijn==
{{Commonscat-raddalâs}}
== Käldeeh ==
{{Käldeeh|sárgáttuvah}}
{{Kalender}}
[[Luokka:Porgemáánu|14]]
k6xmx66fuwo3dxz4fdt5mugn01j5obp
Porgemáánu 25.
0
3528
159054
158908
2026-08-31T11:55:43Z
Yupik
23
/* Jämimeh */
159054
wikitext
text/x-wiki
'''Porgemáánu 25.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 237. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 238. peivi). Ive loopân láá 128 peivid.
== Nommâpeeivih ==
*anarâš kalender: Loviisá
*syemmilâš kalender: Loviisa
==Tábáhtusah==
* [[766]] – [[Bysant väldikodde|Bysant]] kiäisár [[Konstantinos V]] kodettij [[Constantine Podopagouros]] já taan viiljâ [[Strategios Podopagouros]].<ref name="Chronicle">{{Kirjekäldee|Tahhee=Mango, Cyril & Scott, Roger|Nommâ=The Chronicle of Theophanes Confessor. Byzantine and Near Eastern History, AD 284–813|Ihe=1997|Sijđo=605|Almostittemsaje=Oxford, United Kingdom|Almostittee=Oxford University Press}}</ref>
* [[1613]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Naso]]st, [[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 5,6 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já VIII [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-07-18|kielâ={{it}}}}</ref>
==Šoddâmeh==
* [[1452]] – [[Bernardo Bellincioni]], italialâš tivtâsteijee (j. [[1492]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/bernardo-bellincioni_(Dizionario-Biografico)|nommâ=BELLINCIONI, Bernardo in "Dizionario Biografico"|almostittem=www.treccani.it|čujottum=2022-10-23|ietf-kielâkoodi=it-IT}}</ref>
* [[1640]] – [[Enrico Haffner]], italialâš taaiđâmáálájeijee (j. [[1702]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-enrico-haffner_(Dizionario-Biografico)/|nommâ=HAFFNER, Giovanni Enrico|almostittem=|čujottum=2024-09-24|ietf-kielâkoodi=it}}</ref>
* [[1923]] – [[Reima Pietilä]], syemmilâš arkkiteht já professor (j. [[1993]])
* [[1928]] – [[Herbert Kroemer]], ive [[2000]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim [[saksa]]lâš-[[Ovtâstumstaatah|ovtâstumstaatâlâš]] fysikkár (j. [[2024]])<ref name="np-kroemer-2000">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2000/kroemer/facts/ | Nommâ = Herbert Kroemer | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-03-15 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="ucsb-kroemer-2024">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://engineering.ucsb.edu/news/nobel-laureate-herb-kroemer-1928-2024 | Nommâ = Nobel Laureate Herb Kroemer, 1928-2024 | Tahhee = Badham, James | Almostittem = Kalifornia ollâopâttâh (Santa Barbara) | Äigimuddo = 2024-03-12 | Čujottum = 2024-03-15 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[1958]] – [[Tim Burton]], ovtâstumstaatâlâš stivrejeijee, pyevtitteijee, čällee já taaidâr
==Jämimeh==
* [[766]] – [[Constantine Podopagouros]], bysantlâš aatellâš (šoddâmihe ij tiäđust)<ref name="Chronicle"/>
* [[766]] – [[Strategios Podopagouros]], bysantlâš kenraal (šoddâmihe ij tiäđust)<ref name="Chronicle"/>
* [[1054]] – [[Fujiwara no Michimasa]], jaapaanlâš aatellâš (š. [[992]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://kotobank.jp/word/%E8%97%A4%E5%8E%9F%E9%81%93%E9%9B%85-1106455|nommâ=Fujiwara no Michimasa eellimkerdi|tahhee=|almostittem=kotobank.jp|čujottum=2023-02-21|ietf-kielâkoodi=ja}}</ref>
* [[1908]] – [[Henri Becquerel]], ive [[1903]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ranskalâš fysikkár (š. [[1852]])<ref name="np-becquerel-1903">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1903/becquerel/facts/ | Nommâ = Henri Becquerel | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-01 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[1976]] – [[Eyvind Johnson]], ive [[1974]] [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]] finnim ruátálâš kirječällee (š. [[1900]])<ref name="np-johnson-1974">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1974/johnson/facts/ | Nommâ = Eyvind Johnson | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = | Almostittee = nobelprize.org | Čujottum = 28.3.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[2012]] – [[Neil Armstrong]], ovtâstumstaatâlâš astronaut já vuosmuš [[Mánudâš|Mánudáá]] aaseest vázzám olmooš (š. [[1930]])
* [[2025]] – [[Rainer Weiss]], ive [[2017]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1932]])<ref name="np-weiss-2017">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2017/weiss/facts/ | Nommâ = Rainer Weiss | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-08-30 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[2026]] – [[Tim Curry]], eŋlandlâš čaittâleijee (š. [[1946]])<ref name="hs-2000012233043">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/popkulttuuri/art-2000012233043.html|nommâ=Näyttelijä Tim Curry on kuollut | tahhee = Soininen, Ville já Tiikkaja, Samuli |almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-08-26|čujottum=2026-08-31|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[2026]] – [[Dolly Parton]], ovtâstumstaatâlâš countrylávloo, laavlârähtee já čaittâleijee (š. [[1946]])<ref name="yle-74-20242905">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20242905 | Nommâ = Countryn kuningatar Dolly Parton on kuollut | Tahhee = Tapiola, Paula | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2026-08-25 | Čujottum = 2026-08-25 | Kielâ = {{fi}}}}</ref>
==Fáádást eres soojijn==
{{Commonscat-raddalâs}}
== Käldeeh ==
{{Käldeeh|sárgáttuvah}}
{{Kalender}}
[[Luokka:Porgemáánu|25]]
sr5kj7h7j9z3ypfgcucmwiswpbkie5h
159058
159054
2026-08-31T11:58:54Z
Yupik
23
+kove
159058
wikitext
text/x-wiki
'''Porgemáánu 25.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 237. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 238. peivi). Ive loopân láá 128 peivid.
== Nommâpeeivih ==
*anarâš kalender: Loviisá
*syemmilâš kalender: Loviisa
==Tábáhtusah==
* [[766]] – [[Bysant väldikodde|Bysant]] kiäisár [[Konstantinos V]] kodettij [[Constantine Podopagouros]] já taan viiljâ [[Strategios Podopagouros]].<ref name="Chronicle">{{Kirjekäldee|Tahhee=Mango, Cyril & Scott, Roger|Nommâ=The Chronicle of Theophanes Confessor. Byzantine and Near Eastern History, AD 284–813|Ihe=1997|Sijđo=605|Almostittemsaje=Oxford, United Kingdom|Almostittee=Oxford University Press}}</ref>
* [[1613]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Naso]]st, [[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 5,6 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já VIII [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-07-18|kielâ={{it}}}}</ref>
==Šoddâmeh==
* [[1452]] – [[Bernardo Bellincioni]], italialâš tivtâsteijee (j. [[1492]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/bernardo-bellincioni_(Dizionario-Biografico)|nommâ=BELLINCIONI, Bernardo in "Dizionario Biografico"|almostittem=www.treccani.it|čujottum=2022-10-23|ietf-kielâkoodi=it-IT}}</ref>
* [[1640]] – [[Enrico Haffner]], italialâš taaiđâmáálájeijee (j. [[1702]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-enrico-haffner_(Dizionario-Biografico)/|nommâ=HAFFNER, Giovanni Enrico|almostittem=|čujottum=2024-09-24|ietf-kielâkoodi=it}}</ref>
* [[1923]] – [[Reima Pietilä]], syemmilâš arkkiteht já professor (j. [[1993]])
* [[1928]] – [[Herbert Kroemer]], ive [[2000]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim [[saksa]]lâš-[[Ovtâstumstaatah|ovtâstumstaatâlâš]] fysikkár (j. [[2024]])<ref name="np-kroemer-2000">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2000/kroemer/facts/ | Nommâ = Herbert Kroemer | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-03-15 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="ucsb-kroemer-2024">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://engineering.ucsb.edu/news/nobel-laureate-herb-kroemer-1928-2024 | Nommâ = Nobel Laureate Herb Kroemer, 1928-2024 | Tahhee = Badham, James | Almostittem = Kalifornia ollâopâttâh (Santa Barbara) | Äigimuddo = 2024-03-12 | Čujottum = 2024-03-15 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[1958]] – [[Tim Burton]], ovtâstumstaatâlâš stivrejeijee, pyevtitteijee, čällee já taaidâr
==Jämimeh==
[[Tiätuvuárkká:Young-Dolly-Parton.jpg|thumb|Ovtâstumstaatâlâš lávloo [[Dolly Parton]] ive 1977]]
* [[766]] – [[Constantine Podopagouros]], bysantlâš aatellâš (šoddâmihe ij tiäđust)<ref name="Chronicle"/>
* [[766]] – [[Strategios Podopagouros]], bysantlâš kenraal (šoddâmihe ij tiäđust)<ref name="Chronicle"/>
* [[1054]] – [[Fujiwara no Michimasa]], jaapaanlâš aatellâš (š. [[992]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://kotobank.jp/word/%E8%97%A4%E5%8E%9F%E9%81%93%E9%9B%85-1106455|nommâ=Fujiwara no Michimasa eellimkerdi|tahhee=|almostittem=kotobank.jp|čujottum=2023-02-21|ietf-kielâkoodi=ja}}</ref>
* [[1908]] – [[Henri Becquerel]], ive [[1903]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ranskalâš fysikkár (š. [[1852]])<ref name="np-becquerel-1903">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1903/becquerel/facts/ | Nommâ = Henri Becquerel | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-01 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[1976]] – [[Eyvind Johnson]], ive [[1974]] [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]] finnim ruátálâš kirječällee (š. [[1900]])<ref name="np-johnson-1974">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1974/johnson/facts/ | Nommâ = Eyvind Johnson | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = | Almostittee = nobelprize.org | Čujottum = 28.3.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[2012]] – [[Neil Armstrong]], ovtâstumstaatâlâš astronaut já vuosmuš [[Mánudâš|Mánudáá]] aaseest vázzám olmooš (š. [[1930]])
* [[2025]] – [[Rainer Weiss]], ive [[2017]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1932]])<ref name="np-weiss-2017">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2017/weiss/facts/ | Nommâ = Rainer Weiss | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-08-30 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[2026]] – [[Tim Curry]], eŋlandlâš čaittâleijee (š. [[1946]])<ref name="hs-2000012233043">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/popkulttuuri/art-2000012233043.html|nommâ=Näyttelijä Tim Curry on kuollut | tahhee = Soininen, Ville já Tiikkaja, Samuli |almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-08-26|čujottum=2026-08-31|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[2026]] – [[Dolly Parton]], ovtâstumstaatâlâš countrylávloo, laavlârähtee já čaittâleijee (š. [[1946]])<ref name="yle-74-20242905">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20242905 | Nommâ = Countryn kuningatar Dolly Parton on kuollut | Tahhee = Tapiola, Paula | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2026-08-25 | Čujottum = 2026-08-25 | Kielâ = {{fi}}}}</ref>
==Fáádást eres soojijn==
{{Commonscat-raddalâs}}
== Käldeeh ==
{{Käldeeh|sárgáttuvah}}
{{Kalender}}
[[Luokka:Porgemáánu|25]]
85vhd1zhgpb8cpqqgzyctoncwxezyv5
Akaki Minašvili
0
7311
159048
147274
2026-08-30T22:40:23Z
En hai ahne
7538
159048
wikitext
text/x-wiki
[[Tiätuvuárkká:Akaki Minashvili.jpg|thumb|Akaki Minašvili (2008)]]
'''Akaki Minašvili''' ({{k-ka|აკაკი მინაშვილი}}; š. [[čohčâmáánu 24.]] peeivi [[1980]], [[Tbilisi]], [[Georgia SST]], [[Sovjetlitto]]) lii georgialâš politikkár.
==Eellim==
Akaki Minašvili šoodâi [[čohčâmáánu 24.]] peeivi [[1980]] [[Tbilisi]]st, mii lâi talle [[Georgia SST]] [[uáivikaavpug]]. Sun valmâštui ive 2003 [[Tbilisi staatâollâopâttâh|staatâollâopâttuvâst]] já ive 2004 [[Wien]]ist leijee [[Central European University]]st.
Suu kálgu lii Ketevan Kobiashvili. Sunnust lii ohtâ nieidâ.
== Fáádást eres soojijn ==
{{Commonscat-raddalâs}}
==Käldeeh==
{{Käldeeh}}
{{Narcce/Politikkár}}
{{DEFAULTSORT:Minašvili, Akaki}}
[[Luokka:Georgialiih politikkáreh]]
[[Luokka:Ive 1980 šoddâmeh]]
nvzx7pb9lroom0zzbecazm3rvynzyk3
2026
0
26855
159049
158930
2026-08-31T11:49:43Z
Yupik
23
/* Jämimeh */ +kusama+käldee
159049
wikitext
text/x-wiki
{{Čyeti-iveh|n=20}}
'''2026''' ('''MMXXVI''') lii [[normaalihe]], mii [[gregoriaanlâš kalender]] mield álgá já nohá [[tuorâstâh|tuorâstuv]]. Tot lii [[2020-loho|2020-lovo]] čiččâd ihe.
== Tábáhtusah ==
[[Tiätuvuárkká:La2-euro.jpg|thumb|Eurosymbol čuovâtaaiđâ [[Euroop kuávdášpaŋkki|Euroop kuávdášpaaŋki]] oovdâst [[Frankfurt am Main]]ist]]
=== Uđđâivemáánu ===
* [[uđđâivemáánu 1.]] peeivi – [[Bulgaria]] seervâi [[eurokuávlu]]n. Tot lii eurokuávlu 21. jeessânstaatâ.<ref name="yle-74-20189879">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20189879|nommâ=Bulgaria on tammikuussa uusin euromaa: tätä se tarkoittaa Suomelle|tahhee=Parviala, Antti|äigimuddo=2025-12-26|čujottum=2026-01-01|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[uđđâivemáánu 2.]] peeivi – [[Peeivitäsideijee Guinea president]] asâttâs 1/2026 mield [[Ciudad de la Paz]]ist šoodâi staatâ uđđâ uáivikaavpug.<ref name="gep-uđđâ">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.guineaecuatorialpress.com/noticias/decreto_ley_por_el_que_se_declara_la_ciudad_de_la_paz_djibloho_capital_de_la_republica_de_guinea_ecuatorial|nommâ=Decreto Ley por el que se declara la Ciudad de la Paz, Djibloho, capital de la República de Guinea Ecuatorial|almostittem=Peeivitäsideijee Guinea haldâttâs|äigimuddo=2026-01-02|čujottum=2026-01-04|sitaat=Decreto Ley Núm. 1/2026, de fecha 2 de enero del año 2026, por el que se declara la Ciudad de la Paz, capital de la República de Guinea Ecuatorial.|kielâ={{es}}}}</ref>
* [[uđđâivemáánu 22.]]–[[uđđâivemáánu 25.|25.]] peeivi – [[Skammâkoveh 2026|Skammâkoveh-elleekovefestivaal]] uárnejui [[Aanaar|Anarist]].<ref name="yle-74-20202291">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20202291|nommâ=Skábmagovaid ođđa dáiddalaš jođiheaddji Sunna Nousuniemi buktá festiválii ráhkesvuođa ja ilu|tahhee=Aikio, Piibe| Almostittem =Yle Säämi|čujottum=2026-01-21|kielâ={{se}}}}</ref>
=== Kuovâmáánu ===
* [[kuovâmáánu 5.]] peeivi – [[Monika Fagerholm]] vuoitij [[Runeberg-palhâšume]] kirjestis ''[[Döda trakten / Kvinnor i revolt]]''<ref name="yle-20207606">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20207606 | Nommâ = Kirjailija Monika Fagerholm teki historiaa: hän on nyt kaksinkertainen Runeberg-voittaja | Tahhee = Gustafsson, Miia | Äigimuddo = 2026-02-05 | Almostittem = Yle Uutiset | Čujottum = 2026-02-06| Kielâ = {{fi}}}}</ref>
* [[kuovâmáánu 6.]]–[[kuovâmáánu 22.|22.]] peeivi – [[Tälviolympialiih 2026|Tälviolympialiih]] tuállojii [[Milano]]st já [[Cortina d'Ampezzo]]st.
* [[kuovâmáánu 28.]] peeivi – [[Uđđâ muusik kišto 2026|Uđđâ muusik kišto]] fiinaal uárnejui [[Nokia Arena]]st [[Tampere]]st.<ref name="yle-20161890">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20161890|nommâ=UMK järjestetään Tampereella myös ensi vuonna|tahhee=Aaltonen, Elise|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-05-17|čujottum=2025-05-19|kielâ={{fi}}}}</ref> Finalist [[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen (lávloo)|Pete Parkkonen]] finnijn ohtsis 570 čyegisid já te vuoittijn ubâ kišto.<ref name="yle-74-20212908">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20212908 |nommâ=Linda Lampenius ja Pete Parkkonen voittivat UMK:n |tahhee=Lappalainen, Ville|äigimuddo=2025-02-26|čujottum=2025-02-26|kielâ={{fi}}}}</ref> Vuáitu keežild suoi ovdâstává [[Suomâ Euroviisuh-lávlumkištoost|Suomâ]] [[Euroviisuh-lávlumkišto 2026|siämmáá ive Euroviisuin]] [[Wien]]ist [[Nuorttâriijkâ]]st.
=== Njuhčâmáánu ===
* [[njuhčâmáánu 6.]]–[[njuhčâmáánu 15.|15.]] peeivi – [[Tälviparalympialiih 2026|Tälviparalympialiih]] tuállojii [[Milano]]st já [[Cortina d'Ampezzo]]st.
* [[njuhčâmáánu 17.]] peeivi – [[Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2025–2026|SM-liiga vuáđuspellâmráiđu]] nuuvâi.<ref name="liiga-2025–2026">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.liiga.fi/fi/uutiset/18148/tassa-on-liigan-runkosarjan-otteluohjelma-kaudelle-2025%E2%80%9326|nommâ=Tässä on Liigan runkosarjan otteluohjelma kaudelle 2025–26|almostittem=Jääkiekon SM-liiga Oy|äigimuddo=2025-05-13|čujottum=2025-05-19|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[njuhčâmáánu 28.]] peeivi – [[Sámi Grand Prix 2026|Sámi Grand Prix]] uárnejui.<ref name="yle-74-20191057">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20191057|nommâ=Sámi Grand Prix -musikk-ǩeâštt ååcc veâl tän neäʹttel vuässõõttjid|tahhee=Kelemeny, Sara|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2025-10-30|čujottum=2025-12-01|sitaat=Sámi Grand Prix riâžžât 28.3.2026 Guovdageaidnu-siidâst.|kielâ={{sms}}}}</ref>
<!--=== Cuáŋuimáánu ===-->
=== Vyesimáánu ===
* [[vyesimáánu 12.]]–[[vyesimáánu 16.|16.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2026|Euroviisuh]] uárnejuvvojeh<!--uárnejuvvojii--> [[Wien]]ist [[Nuorttâriijkâ]]st.
** [[vyesimáánu 12.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2026|Euroviisuh-lávlumkišto vuossâmuš semifiinaal]] uárnejui.
** [[vyesimáánu 14.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2026|Euroviisuh-lávlumkišto nubbe semifiinaal]] uárnejui.
** [[vyesimáánu 16.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2026|Euroviisuh-lávlumkišto fiinaal]] uárnejui<!--uárnejuvvoo-->.
** [[vyesimáánu 17.]] peeivi – [[Bulgaria]] ovdâsteijee [[Dara (lávloo)|Dara]] vuoitij kišto pitáinis ''[[Bangaranga]]''.<ref name="yle-74-20226348">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20226348|nommâ=Bulgaria nousi Euroviisujen yllätysvoittajaksi – tällainen on kappaleen esittäjä Dara|tahhee=Aaltonen, Elise|äigimuddo=2026-05-17|čujottum=2026-05-17|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[vyesimáánu 13.]] peeivi – [[Tampere]]lâš jieŋâskiärrujuávkku [[Tappara]] vuoitij [[Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2025–2026|jieŋâskiäru suomâmiäštárvuođâ]], ko tot juuvsâi niäljád vuáitus fiinaalrááiđust [[kouvola]]lâš [[KooKoo]] vuástá.<ref name="yle-74-20225911">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20225911|nommâ=Tappara on jääkiekon Suomen mestari, Kanada-maljakin meni rikki – katso tästä kiekkoillan kaikki käänteet|tahhee=Peltonen, Topias, Siltanen, Mari, Harju, Heidi já Hanhinen, Hanna|almostittem=Yle|äigimuddo=2026-05-13|čujottum=2026-05-16|kielâ={{fi}}}}</ref>
<!--=== Kesimáánu ===-->
=== Syeinimáánu ===
* [[syeinimáánu 8.]]–[[syeinimáánu 12.|12.]] peeivi – [[Riddu Riđđu]] uárnejui.
* [[syeinimáánu 19.]] peeivi – [[Jyelgipáálu almai maailmmiäštárkištoh 2026|Jyelgipáálu almai maailmmiäštárkištoi]] fiinaal spellui [[MetLife Stadium]]ist. Fiinaal vuoitij [[Espanja almai jyelgipállueennâmjuávkku|Espanja]] 1–0 ([[jotkâäigi|jä]].).<ref name="aa-905993dcb558">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2026/07/20/mm-fiinaal-espanja-lii-vuaittam-jyelgipaalu-maailmmiastarvuoda-2026/|nommâ=MM-fiinaal: Espanja lii vuáittám jyelgipáálu maailmmiäštárvuođâ 2026|almostittem=Anarâš aavis|čujottum=2026-07-30|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|äigimuddo=2026-07-20}}</ref>
* [[syeinimáánu 20.]] peeivi – [[Andy Burnham]] algâttáin [[Ovtâstum kunâgâskode uáiviminister]] virgeest.<ref name="gov-uk-burnham">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.gov.uk/government/people/andy-burnham|nommâ=Prime Minister, First Lord of the Treasury, Minister for the Civil Service, and Minister for the Union The Rt Hon Andy Burnham MP|almostittem=gov.uk|čujottum=2026-07-30|sitaat=Andy Burnham became Prime Minister on 20 July 2026.|kielâ={{en}}}}</ref>
* [[syeinimáánu 28.]] peeivi – [[Ive 2026 Peru almoliih vaaljah|Peru presidentvaaljâid]] vuáittám [[Keiko Fujimori]] algâttij [[Peru president|president]] virgeest.<ref name="bbc-crmrkpk9dlno">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/crmrkpk9dlno|nommâ=Peru's new president says military will lead crime operations in emergencies|tahhee= Swaby, Mimi já Lukiv, Jaroslav |almostittem=BBC News|čujottum=2026-07-30|äigimuddo=2026-07-29|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="nhk-world-20260729_05">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20260729_05/|nommâ=Keiko Fujimori inaugurated as Peru's president|almostittem=NHK World|čujottum=2026-07-30|äigimuddo=2026-07-29|kielâ={{en}}}}</ref>
=== Porgemáánu ===
[[Tiätuvuárkká:SE2026Aug12T.gif|thumb|right|[[Tave-Amerik]]ist já [[Euroop]]ist oinui tievâslâš [[piäiváásiävŋánem]] [[porgemáánu 12.]] peeivi.]]
* [[porgemáánu 7.]] peeivi – [[Ive 2026 Kolumbia presidentvaaljah|Ive 2026 Kolumbia presidentvaaljâid]] vuáittám [[kolumbia]]lâš juuriist já politikkár [[Abelardo de la Espriella]] algâttij [[Kolumbia president|president]] virgeest.<ref name="yle-74-20239981">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20239981|nommâ=Kolumbian uusi presidentti vannoi virkavalansa mielenosoitusten keskellä|tahhee=Vainio, Juuso|äigimuddo=2026-08-08|čujottum=2026-08-10|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[porgemáánu 8.]] peeivi – [[Säämi Pride]] uárnejui<!--uárnejuvvoo--> [[Aanaar|Anarist]].
* [[porgemáánu 12.]] peeivi – Tievâslâš [[piäiváásiävŋánem]] oinui<!--uáinoo--> [[Tave-Amerik]]ist já [[Euroop]]ist.
* [[porgemáánu 14.]]–[[porgemáánu 15.|15.]] peeivi – [[Ijâttes ijjâ]] uárnejui<!--uárnejuvvoo-->.
* [[porgemáánu 28.]] peeivi – [[Taažâ kunâgâs]] [[Harald V]] jaamij, já suu alge [[Haakon Magnus]]ist šoodâi Taažâ uđđâ kunâgâs [[Haakon VIII]].<ref name="nrk-1.14236265">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/norge/kong-harald-er-dod-1.14236265|nommâ=Kong Harald er død|tahhee=Helljesen, Vilde|almostittem=NRK|äigimuddo=2026-08-28|čujottum=2026-08-28|sitaat=Kong Harald sovnet stille inn på Rikshospitalet klokken 06.35 i morges, melder kongehuset. [...] Samtidig har landet fått en ny monark. Kronprins Haakon ble Norges nye konge idet hans far gikk bort.|kielâ={{nb}}}}</ref>
<!--
=== Čohčâmáánu ===
=== Roovvâdmáánu ===
=== Skammâmáánu ===
=== Juovlâmáánu ===
=== [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh ===
=== Finlandia-palhâšumeh ===
-->
=== Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn ===
* [[Ive 2026 sämikielâliih kirjeh|Sämikielâlâš kirjálâšvuotâ ive 2026]]
* [[Ive 2026 sämikielâlâš muusik|Sämikielâlâš muusik ive 2026]]
<!--* [[Videospellâihe 2026|Videospeelah ive 2026]]-->
== Šoddâmeh ==
== Jämimeh ==
* [[uđđâivemáánu 30.]] peeivi – [[Catherine O’Hara]], kanadalâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, komikkár já kietâčällee (š. [[1954]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000011806813.html|nommâ=Kuolleet {{!}} Näyttelijä Catherine O’Haran kuolinsyy selvisi: Taustalla syöpä|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-02-10|čujottum=2026-03-21|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref>
* [[njuhčâmáánu 19.]] peeivi – [[Chuck Norris]], ovtâstumstaatâlâš taištâlemšlaajâčeppi já čaittâleijee (š. [[1940]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000011894466.html|nommâ=Kuolleet {{!}} Näyttelijä Chuck Norris on kuollut|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-03-20|čujottum=2026-03-21|kielâ={{fi}}|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref>
* [[kesimáánu 27.]] peeivi – [[Eeva Kilpi]], syemmilâš kirječällee já tihtâčällee (š. [[1928]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.is.fi/viihde/art-2000012106582.html|nommâ=Eeva Kilpi on kuollut|tahhee=Lauri Silvander, Mikael Mattila|almostittem=Ilta-Sanomat|äigimuddo=2026-06-27|čujottum=2026-06-27|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref>
* [[syeinimáánu 1.]] peeivi – [[Knut Sivertsen]], pittáámsämmilâš kulttuurpargee, poostâjođetteijee já eennâmviljâleijee (š. [[1941]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://bodo-begravelsesbyraa.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_ads.php?order_id=4564182&set_site_id=725&cat=ads&sign=8b151025ea93f7ac5033dde6b15ad910|nommâ=Annonser for Knut Harry Sivertsen|almostittem=Bodø Begravelsesbyrå|äigimuddo=2026-07-04|čujottum=2026-07-06|kielâ={{nb}}}}</ref>
* [[syeinimáánu 16.]] peeivi – [[Rudolph A. Marcus]], ive [[1992]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim kanadalâš-ovtâstumstaatâlâš kemist (š. [[1923]])<ref name="np-marcus-1992">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1992/marcus/facts/ | Nommâ = Rudolph A. Marcus | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="caltech-marcus-2026">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.caltech.edu/about/news/caltech-mourns-the-passing-of-nobel-laureate-rudy-marcus-19232026 | Nommâ = Caltech Mourns the Passing of Nobel Laureate Rudy Marcus (1923–2026) | Almostittem = Caltech | Čujottum = 2026-07-20 | Äigimuddo = 2026-07-17 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[porgemáánu 14.]] peeivi – [[Yayoi Kusama]], jaapaanlâš taaidâr (š. [[1929]])<ref name="hs-2000012233373">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/popkulttuuri/art-2000012233373.html|nommâ=Täplätaiteestaan tunnettu Yayoi Kusama on kuollut|tahhee=Tyystjärvi, Ilona já Karasti, Karla|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-08-27|čujottum=2026-08-31|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[porgemáánu 25.]] peeivi – [[Dolly Parton]], ovtâstumstaatâlâš countrylávloo, laavlârähtee já čaittâleijee (š. [[1946]])<ref name="yle-74-20242905">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20242905 | Nommâ = Countryn kuningatar Dolly Parton on kuollut | Tahhee = Tapiola, Paula | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2026-08-25 | Čujottum = 2026-08-25 | Kielâ = {{fi}}}}</ref>
* [[porgemáánu 28.]] peeivi – [[Harald V]], [[Taažâ]] kunâgâs (š. [[1937]])<ref name="nrk-1.14236265">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/norge/kong-harald-er-dod-1.14236265|nommâ=Kong Harald er død|tahhee=Helljesen, Vilde|almostittem=NRK|äigimuddo=2026-08-28|čujottum=2026-08-28|sitaat=Kong Harald sovnet stille inn på Rikshospitalet klokken 06.35 i morges, melder kongehuset. Kong Harald ble 89 år.|kielâ={{nb}}}}</ref>
== Kalender ==
{{Kalender ihe|2026}}
== Fáádást eres soojijn ==
{{Commonscat-raddalâs}}
== Käldeeh ==
{{Käldeeh|sárgáttuvah}}
[[Luokka:2026|*]]
s4yu92ic30hnznal6ffrg1xav2kl874
159053
159049
2026-08-31T11:55:20Z
Yupik
23
/* Jämimeh */ +curry+käldee
159053
wikitext
text/x-wiki
{{Čyeti-iveh|n=20}}
'''2026''' ('''MMXXVI''') lii [[normaalihe]], mii [[gregoriaanlâš kalender]] mield álgá já nohá [[tuorâstâh|tuorâstuv]]. Tot lii [[2020-loho|2020-lovo]] čiččâd ihe.
== Tábáhtusah ==
[[Tiätuvuárkká:La2-euro.jpg|thumb|Eurosymbol čuovâtaaiđâ [[Euroop kuávdášpaŋkki|Euroop kuávdášpaaŋki]] oovdâst [[Frankfurt am Main]]ist]]
=== Uđđâivemáánu ===
* [[uđđâivemáánu 1.]] peeivi – [[Bulgaria]] seervâi [[eurokuávlu]]n. Tot lii eurokuávlu 21. jeessânstaatâ.<ref name="yle-74-20189879">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20189879|nommâ=Bulgaria on tammikuussa uusin euromaa: tätä se tarkoittaa Suomelle|tahhee=Parviala, Antti|äigimuddo=2025-12-26|čujottum=2026-01-01|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[uđđâivemáánu 2.]] peeivi – [[Peeivitäsideijee Guinea president]] asâttâs 1/2026 mield [[Ciudad de la Paz]]ist šoodâi staatâ uđđâ uáivikaavpug.<ref name="gep-uđđâ">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.guineaecuatorialpress.com/noticias/decreto_ley_por_el_que_se_declara_la_ciudad_de_la_paz_djibloho_capital_de_la_republica_de_guinea_ecuatorial|nommâ=Decreto Ley por el que se declara la Ciudad de la Paz, Djibloho, capital de la República de Guinea Ecuatorial|almostittem=Peeivitäsideijee Guinea haldâttâs|äigimuddo=2026-01-02|čujottum=2026-01-04|sitaat=Decreto Ley Núm. 1/2026, de fecha 2 de enero del año 2026, por el que se declara la Ciudad de la Paz, capital de la República de Guinea Ecuatorial.|kielâ={{es}}}}</ref>
* [[uđđâivemáánu 22.]]–[[uđđâivemáánu 25.|25.]] peeivi – [[Skammâkoveh 2026|Skammâkoveh-elleekovefestivaal]] uárnejui [[Aanaar|Anarist]].<ref name="yle-74-20202291">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20202291|nommâ=Skábmagovaid ođđa dáiddalaš jođiheaddji Sunna Nousuniemi buktá festiválii ráhkesvuođa ja ilu|tahhee=Aikio, Piibe| Almostittem =Yle Säämi|čujottum=2026-01-21|kielâ={{se}}}}</ref>
=== Kuovâmáánu ===
* [[kuovâmáánu 5.]] peeivi – [[Monika Fagerholm]] vuoitij [[Runeberg-palhâšume]] kirjestis ''[[Döda trakten / Kvinnor i revolt]]''<ref name="yle-20207606">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20207606 | Nommâ = Kirjailija Monika Fagerholm teki historiaa: hän on nyt kaksinkertainen Runeberg-voittaja | Tahhee = Gustafsson, Miia | Äigimuddo = 2026-02-05 | Almostittem = Yle Uutiset | Čujottum = 2026-02-06| Kielâ = {{fi}}}}</ref>
* [[kuovâmáánu 6.]]–[[kuovâmáánu 22.|22.]] peeivi – [[Tälviolympialiih 2026|Tälviolympialiih]] tuállojii [[Milano]]st já [[Cortina d'Ampezzo]]st.
* [[kuovâmáánu 28.]] peeivi – [[Uđđâ muusik kišto 2026|Uđđâ muusik kišto]] fiinaal uárnejui [[Nokia Arena]]st [[Tampere]]st.<ref name="yle-20161890">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20161890|nommâ=UMK järjestetään Tampereella myös ensi vuonna|tahhee=Aaltonen, Elise|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-05-17|čujottum=2025-05-19|kielâ={{fi}}}}</ref> Finalist [[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen (lávloo)|Pete Parkkonen]] finnijn ohtsis 570 čyegisid já te vuoittijn ubâ kišto.<ref name="yle-74-20212908">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20212908 |nommâ=Linda Lampenius ja Pete Parkkonen voittivat UMK:n |tahhee=Lappalainen, Ville|äigimuddo=2025-02-26|čujottum=2025-02-26|kielâ={{fi}}}}</ref> Vuáitu keežild suoi ovdâstává [[Suomâ Euroviisuh-lávlumkištoost|Suomâ]] [[Euroviisuh-lávlumkišto 2026|siämmáá ive Euroviisuin]] [[Wien]]ist [[Nuorttâriijkâ]]st.
=== Njuhčâmáánu ===
* [[njuhčâmáánu 6.]]–[[njuhčâmáánu 15.|15.]] peeivi – [[Tälviparalympialiih 2026|Tälviparalympialiih]] tuállojii [[Milano]]st já [[Cortina d'Ampezzo]]st.
* [[njuhčâmáánu 17.]] peeivi – [[Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2025–2026|SM-liiga vuáđuspellâmráiđu]] nuuvâi.<ref name="liiga-2025–2026">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.liiga.fi/fi/uutiset/18148/tassa-on-liigan-runkosarjan-otteluohjelma-kaudelle-2025%E2%80%9326|nommâ=Tässä on Liigan runkosarjan otteluohjelma kaudelle 2025–26|almostittem=Jääkiekon SM-liiga Oy|äigimuddo=2025-05-13|čujottum=2025-05-19|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[njuhčâmáánu 28.]] peeivi – [[Sámi Grand Prix 2026|Sámi Grand Prix]] uárnejui.<ref name="yle-74-20191057">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20191057|nommâ=Sámi Grand Prix -musikk-ǩeâštt ååcc veâl tän neäʹttel vuässõõttjid|tahhee=Kelemeny, Sara|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2025-10-30|čujottum=2025-12-01|sitaat=Sámi Grand Prix riâžžât 28.3.2026 Guovdageaidnu-siidâst.|kielâ={{sms}}}}</ref>
<!--=== Cuáŋuimáánu ===-->
=== Vyesimáánu ===
* [[vyesimáánu 12.]]–[[vyesimáánu 16.|16.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2026|Euroviisuh]] uárnejuvvojeh<!--uárnejuvvojii--> [[Wien]]ist [[Nuorttâriijkâ]]st.
** [[vyesimáánu 12.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2026|Euroviisuh-lávlumkišto vuossâmuš semifiinaal]] uárnejui.
** [[vyesimáánu 14.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2026|Euroviisuh-lávlumkišto nubbe semifiinaal]] uárnejui.
** [[vyesimáánu 16.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2026|Euroviisuh-lávlumkišto fiinaal]] uárnejui<!--uárnejuvvoo-->.
** [[vyesimáánu 17.]] peeivi – [[Bulgaria]] ovdâsteijee [[Dara (lávloo)|Dara]] vuoitij kišto pitáinis ''[[Bangaranga]]''.<ref name="yle-74-20226348">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20226348|nommâ=Bulgaria nousi Euroviisujen yllätysvoittajaksi – tällainen on kappaleen esittäjä Dara|tahhee=Aaltonen, Elise|äigimuddo=2026-05-17|čujottum=2026-05-17|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[vyesimáánu 13.]] peeivi – [[Tampere]]lâš jieŋâskiärrujuávkku [[Tappara]] vuoitij [[Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2025–2026|jieŋâskiäru suomâmiäštárvuođâ]], ko tot juuvsâi niäljád vuáitus fiinaalrááiđust [[kouvola]]lâš [[KooKoo]] vuástá.<ref name="yle-74-20225911">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20225911|nommâ=Tappara on jääkiekon Suomen mestari, Kanada-maljakin meni rikki – katso tästä kiekkoillan kaikki käänteet|tahhee=Peltonen, Topias, Siltanen, Mari, Harju, Heidi já Hanhinen, Hanna|almostittem=Yle|äigimuddo=2026-05-13|čujottum=2026-05-16|kielâ={{fi}}}}</ref>
<!--=== Kesimáánu ===-->
=== Syeinimáánu ===
* [[syeinimáánu 8.]]–[[syeinimáánu 12.|12.]] peeivi – [[Riddu Riđđu]] uárnejui.
* [[syeinimáánu 19.]] peeivi – [[Jyelgipáálu almai maailmmiäštárkištoh 2026|Jyelgipáálu almai maailmmiäštárkištoi]] fiinaal spellui [[MetLife Stadium]]ist. Fiinaal vuoitij [[Espanja almai jyelgipállueennâmjuávkku|Espanja]] 1–0 ([[jotkâäigi|jä]].).<ref name="aa-905993dcb558">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2026/07/20/mm-fiinaal-espanja-lii-vuaittam-jyelgipaalu-maailmmiastarvuoda-2026/|nommâ=MM-fiinaal: Espanja lii vuáittám jyelgipáálu maailmmiäštárvuođâ 2026|almostittem=Anarâš aavis|čujottum=2026-07-30|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|äigimuddo=2026-07-20}}</ref>
* [[syeinimáánu 20.]] peeivi – [[Andy Burnham]] algâttáin [[Ovtâstum kunâgâskode uáiviminister]] virgeest.<ref name="gov-uk-burnham">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.gov.uk/government/people/andy-burnham|nommâ=Prime Minister, First Lord of the Treasury, Minister for the Civil Service, and Minister for the Union The Rt Hon Andy Burnham MP|almostittem=gov.uk|čujottum=2026-07-30|sitaat=Andy Burnham became Prime Minister on 20 July 2026.|kielâ={{en}}}}</ref>
* [[syeinimáánu 28.]] peeivi – [[Ive 2026 Peru almoliih vaaljah|Peru presidentvaaljâid]] vuáittám [[Keiko Fujimori]] algâttij [[Peru president|president]] virgeest.<ref name="bbc-crmrkpk9dlno">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/crmrkpk9dlno|nommâ=Peru's new president says military will lead crime operations in emergencies|tahhee= Swaby, Mimi já Lukiv, Jaroslav |almostittem=BBC News|čujottum=2026-07-30|äigimuddo=2026-07-29|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="nhk-world-20260729_05">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20260729_05/|nommâ=Keiko Fujimori inaugurated as Peru's president|almostittem=NHK World|čujottum=2026-07-30|äigimuddo=2026-07-29|kielâ={{en}}}}</ref>
=== Porgemáánu ===
[[Tiätuvuárkká:SE2026Aug12T.gif|thumb|right|[[Tave-Amerik]]ist já [[Euroop]]ist oinui tievâslâš [[piäiváásiävŋánem]] [[porgemáánu 12.]] peeivi.]]
* [[porgemáánu 7.]] peeivi – [[Ive 2026 Kolumbia presidentvaaljah|Ive 2026 Kolumbia presidentvaaljâid]] vuáittám [[kolumbia]]lâš juuriist já politikkár [[Abelardo de la Espriella]] algâttij [[Kolumbia president|president]] virgeest.<ref name="yle-74-20239981">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20239981|nommâ=Kolumbian uusi presidentti vannoi virkavalansa mielenosoitusten keskellä|tahhee=Vainio, Juuso|äigimuddo=2026-08-08|čujottum=2026-08-10|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[porgemáánu 8.]] peeivi – [[Säämi Pride]] uárnejui<!--uárnejuvvoo--> [[Aanaar|Anarist]].
* [[porgemáánu 12.]] peeivi – Tievâslâš [[piäiváásiävŋánem]] oinui<!--uáinoo--> [[Tave-Amerik]]ist já [[Euroop]]ist.
* [[porgemáánu 14.]]–[[porgemáánu 15.|15.]] peeivi – [[Ijâttes ijjâ]] uárnejui<!--uárnejuvvoo-->.
* [[porgemáánu 28.]] peeivi – [[Taažâ kunâgâs]] [[Harald V]] jaamij, já suu alge [[Haakon Magnus]]ist šoodâi Taažâ uđđâ kunâgâs [[Haakon VIII]].<ref name="nrk-1.14236265">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/norge/kong-harald-er-dod-1.14236265|nommâ=Kong Harald er død|tahhee=Helljesen, Vilde|almostittem=NRK|äigimuddo=2026-08-28|čujottum=2026-08-28|sitaat=Kong Harald sovnet stille inn på Rikshospitalet klokken 06.35 i morges, melder kongehuset. [...] Samtidig har landet fått en ny monark. Kronprins Haakon ble Norges nye konge idet hans far gikk bort.|kielâ={{nb}}}}</ref>
<!--
=== Čohčâmáánu ===
=== Roovvâdmáánu ===
=== Skammâmáánu ===
=== Juovlâmáánu ===
=== [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh ===
=== Finlandia-palhâšumeh ===
-->
=== Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn ===
* [[Ive 2026 sämikielâliih kirjeh|Sämikielâlâš kirjálâšvuotâ ive 2026]]
* [[Ive 2026 sämikielâlâš muusik|Sämikielâlâš muusik ive 2026]]
<!--* [[Videospellâihe 2026|Videospeelah ive 2026]]-->
== Šoddâmeh ==
== Jämimeh ==
* [[uđđâivemáánu 30.]] peeivi – [[Catherine O’Hara]], kanadalâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, komikkár já kietâčällee (š. [[1954]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000011806813.html|nommâ=Kuolleet {{!}} Näyttelijä Catherine O’Haran kuolinsyy selvisi: Taustalla syöpä|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-02-10|čujottum=2026-03-21|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref>
* [[njuhčâmáánu 19.]] peeivi – [[Chuck Norris]], ovtâstumstaatâlâš taištâlemšlaajâčeppi já čaittâleijee (š. [[1940]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000011894466.html|nommâ=Kuolleet {{!}} Näyttelijä Chuck Norris on kuollut|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-03-20|čujottum=2026-03-21|kielâ={{fi}}|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref>
* [[kesimáánu 27.]] peeivi – [[Eeva Kilpi]], syemmilâš kirječällee já tihtâčällee (š. [[1928]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.is.fi/viihde/art-2000012106582.html|nommâ=Eeva Kilpi on kuollut|tahhee=Lauri Silvander, Mikael Mattila|almostittem=Ilta-Sanomat|äigimuddo=2026-06-27|čujottum=2026-06-27|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref>
* [[syeinimáánu 1.]] peeivi – [[Knut Sivertsen]], pittáámsämmilâš kulttuurpargee, poostâjođetteijee já eennâmviljâleijee (š. [[1941]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://bodo-begravelsesbyraa.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_ads.php?order_id=4564182&set_site_id=725&cat=ads&sign=8b151025ea93f7ac5033dde6b15ad910|nommâ=Annonser for Knut Harry Sivertsen|almostittem=Bodø Begravelsesbyrå|äigimuddo=2026-07-04|čujottum=2026-07-06|kielâ={{nb}}}}</ref>
* [[syeinimáánu 16.]] peeivi – [[Rudolph A. Marcus]], ive [[1992]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim kanadalâš-ovtâstumstaatâlâš kemist (š. [[1923]])<ref name="np-marcus-1992">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1992/marcus/facts/ | Nommâ = Rudolph A. Marcus | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="caltech-marcus-2026">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.caltech.edu/about/news/caltech-mourns-the-passing-of-nobel-laureate-rudy-marcus-19232026 | Nommâ = Caltech Mourns the Passing of Nobel Laureate Rudy Marcus (1923–2026) | Almostittem = Caltech | Čujottum = 2026-07-20 | Äigimuddo = 2026-07-17 | Kielâ = {{en}}}}</ref>
* [[porgemáánu 14.]] peeivi – [[Yayoi Kusama]], jaapaanlâš taaidâr (š. [[1929]])<ref name="hs-2000012233373">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/popkulttuuri/art-2000012233373.html|nommâ=Täplätaiteestaan tunnettu Yayoi Kusama on kuollut|tahhee=Tyystjärvi, Ilona já Karasti, Karla|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-08-27|čujottum=2026-08-31|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[porgemáánu 25.]] peeivi – [[Tim Curry]], eŋlandlâš čaittâleijee (š. [[1946]])<ref name="hs-2000012233043">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/popkulttuuri/art-2000012233043.html|nommâ=Näyttelijä Tim Curry on kuollut | tahhee = Soininen, Ville já Tiikkaja, Samuli |almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2026-08-26|čujottum=2026-08-31|kielâ={{fi}}}}</ref>
* [[porgemáánu 25.]] peeivi – [[Dolly Parton]], ovtâstumstaatâlâš countrylávloo, laavlârähtee já čaittâleijee (š. [[1946]])<ref name="yle-74-20242905">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20242905 | Nommâ = Countryn kuningatar Dolly Parton on kuollut | Tahhee = Tapiola, Paula | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2026-08-25 | Čujottum = 2026-08-25 | Kielâ = {{fi}}}}</ref>
* [[porgemáánu 28.]] peeivi – [[Harald V]], [[Taažâ]] kunâgâs (š. [[1937]])<ref name="nrk-1.14236265">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/norge/kong-harald-er-dod-1.14236265|nommâ=Kong Harald er død|tahhee=Helljesen, Vilde|almostittem=NRK|äigimuddo=2026-08-28|čujottum=2026-08-28|sitaat=Kong Harald sovnet stille inn på Rikshospitalet klokken 06.35 i morges, melder kongehuset. Kong Harald ble 89 år.|kielâ={{nb}}}}</ref>
== Kalender ==
{{Kalender ihe|2026}}
== Fáádást eres soojijn ==
{{Commonscat-raddalâs}}
== Käldeeh ==
{{Käldeeh|sárgáttuvah}}
[[Luokka:2026|*]]
39coe8bucie1zif0ib0annhvdeewmti
Koskâmerkkâ
0
31133
159046
2026-08-30T17:13:05Z
Seipinne
19
Uđđâ sijđo: {{Koskâmeerhah}} '''Koskâmerkkâ''' lii merkkâ čallum kielâst, mii kiävttoo eidusâš čäällimmeerhâi – tego puustavij – lasseen iäruttiđ teikâ ovtâstittiđ meerhâid teikâ ráhtusijd. Eromâšávt kirjekielâst koskâmeerhâi kevttim čuávu njuolgâdusâid, moh kuleh kielâoopân. Toh išedeh teevstâ iberdem.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://jkorpela.fi/kielenopas/4.1.html|nommâ=Välimerkkien tärkeys [Nykyajan kielenopas]|almostittem=jkorpela.fi|...
159046
wikitext
text/x-wiki
{{Koskâmeerhah}}
'''Koskâmerkkâ''' lii merkkâ čallum kielâst, mii kiävttoo eidusâš čäällimmeerhâi – tego puustavij – lasseen iäruttiđ teikâ ovtâstittiđ meerhâid teikâ ráhtusijd. Eromâšávt kirjekielâst koskâmeerhâi kevttim čuávu njuolgâdusâid, moh kuleh kielâoopân. Toh išedeh teevstâ iberdem.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://jkorpela.fi/kielenopas/4.1.html|nommâ=Välimerkkien tärkeys [Nykyajan kielenopas]|almostittem=jkorpela.fi|čujottum=2026-08-30}}</ref>
[[Kielâkäldee]] anarâškielâ lävdikodde meridij anarâškielâ koskâmeerhâi kevttimnjuolgâdusâid vyesimáánust 2026.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/meetings/3BuIULU2FBDCq62E3PYxZf|nommâ=Anarâškielâ lävdikode čuákkim 3/2026|tahhee=|almostittem=www.giella.org|čujottum=2026-08-30}}</ref>
== Käldeeh ==
{{Käldeeh}}
[[Luokka:Koskâmeerhah]]
tr93ifcx4t2vgibhq5lnyknttlcwqnl
Wikipedia:Oho artikkâl/39 (2026)
4
31134
159047
2026-08-30T20:55:17Z
Taivo
3842
Uđđâ sijđo: [[Tiätuvuárkká:Üldlaulupidu 2014 - 26.JPG|left|160px|Laavlâjuhleh (2014)]] '''[[Eestieennâm laavlâjuhleh]]''' ({{k-et|üldlaulupidu}}) láá stuorrâ kuorojuhleh, moh uárnejuvvojeh [[Tallinna]]st jyehi viiđâd ive. Vuossâmuid laavlâjuuhlijd ornij [[Johann Voldemar Jannsen]] ive 1869 [[Tartto]]st. Tábáhtusâst lii stuorrâ merhâšume [[Eestieennâm|eestieennâmlij]] identiteetân, já tot kulá [[Unesco]] immateriaallii kulttuuräärbi luvâttâlmân. Laavlâju...
159047
wikitext
text/x-wiki
[[Tiätuvuárkká:Üldlaulupidu 2014 - 26.JPG|left|160px|Laavlâjuhleh (2014)]]
'''[[Eestieennâm laavlâjuhleh]]''' ({{k-et|üldlaulupidu}}) láá stuorrâ kuorojuhleh, moh uárnejuvvojeh [[Tallinna]]st jyehi viiđâd ive. Vuossâmuid laavlâjuuhlijd ornij [[Johann Voldemar Jannsen]] ive 1869 [[Tartto]]st. Tábáhtusâst lii stuorrâ merhâšume [[Eestieennâm|eestieennâmlij]] identiteetân, já tot kulá [[Unesco]] immateriaallii kulttuuräärbi luvâttâlmân.
Laavlâjuhlijd láá ovtâstum meid tanssâjuhleh. Ive 2019 Eestieennâm laavlâjuhleh tevdii 150 ihheed. Talle uárnejuvvojii 27. laavlâjuhleh já 20. tanssâjuhleh. Uáivisaijeen laavlâjuhlijd lii [[Tallinna laavlâlyevi]] já tanssâjuhlijd vist [[Kalevi stadion]].
Laavlâjuhleh pišteh maŋgâ peeivi, mutâ virgálávt toh älgih lávárduv, ko ráiđuväzzim jotá [[Rijjâvuođâ jolgâdâs]]âst Tallinna laavlâlyeve kuuvl. Mätki lii vittâ kilomeetter. Väzzim ääigi kááđuh láá kiddejum eres jotoluvâst. Ráiđuväzzimist láá fáárust laavlâjuuhlij puoh kuorolávlooh, orkestereh já aalmugtánssájeijeeh, juáháš jieijâs juávhust eennâmkuudij mield. Ráiđuväzzim lii nuuvtá tábáhtus, já tast láá ennuv keččeeh. Ive 2025 juhlooh lijjii masa 45 000.
a3mx4i5nflgyc2kbc9tq9u9a1t98j2h