Wikipedia smnwiki https://smn.wikipedia.org/wiki/Ovd%C3%A2sij%C4%91o MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Media Tooimah Savâstâllâm Kevttee Savâstâllâm kevttest Wikipedia Savâstâllâm Wikipedia Tiätuvuárkká Savâstâllâm tiätuvuárhást Systeemviestâ Savâstâllâm systeemviestâst Myenster Savâstâllâm myensterist Raavâ Savâstâllâm ravvust Luokka Savâstâllâm luokkaast TimedText TimedText talk Mooduul Savâstâllâm modulist Event Event talk 0 1840 159214 159177 2026-09-13T23:50:01Z Yupik 23 425px 159214 wikitext text/x-wiki {{Staatâ tiäđuh | nommâ = Uŋgar | noomah_virgálijn_kielâin = Magyarország ''<small>([[uŋgarkielâ]]n)</small>' | lippu = Flag of Hungary.svg | vaakun = Coat of arms of Hungary.svg | nommâ-genetiivist = Uŋgar | sajadâh = Locator map of Hungary.svg | sajadâh-čielgiittâs = | staatâhäämi = [[täsiväldi]] | staatâjođetteijee-tittel = [[Uŋgar president|President]] | tááláš-staatâjođetteijee = {{#statements:P35}} | haldâttâhjođetteijee-tittel = [[Uŋgar uáiviminister|Uáiviminister]] | tááláš-haldâttâhjođetteijee = {{#statements:P6}} | uáivikaavpug = [[Budapest]] | eres-kaavpugeh = [[Debrecen]], [[Szeged]], [[Miskolc]] | vijđodâh = 93 028<ref name="cia-hungary"/> | sisčääci_% = 3,7 | ässeeloho_ihe = 2020 | ässeeloho = 9 769 526 | ässeesaahâdvuotâ = 105 | aalmugstuárrum = | aalmugstuárrum_ihe = | virgáliih-kielah = [[uŋgarkielâ]] | vaaluut = [[Uŋgar forint]] | vaaluut-tubdâldâh = HUF | bap-ihe = | bap = | bap-per-ässee = | hdi-ihe = | hdi = | eennâmtuálu = | palvâlusah = | ráhtálâšvuotâ = | äigi = UTC+1 | kesiäigi = UTC+2 | jiečânâsvuotâ-kiäst = | jiečânâsvuotâ = | uánádâs = HU | fiävruin = H | kirdemmašinijn = HA | jotolâh = uálgispiälásâš | sundenummeer = +36 | internet TLD = .hu | motto = | aalmuglaavlâ = [[Himnusz]] | aalmuglaavlâ_tiätuvuárkká = Hungarian national anthem, performed by the United States Navy Band (1997 arrangement).mp3 | luuhâmmáttu = | oovdiš-staatah = [[Tiätuvuárkká:Flag of Hungary.svg|20px|]] [[Uŋgar aalmugtäsiväldi]] }} [[Tiätuvuárkká:Fonyód.jpg|thumb|right|[[Balaton]] lii Uŋgar já [[Koskâ-Euroop]] stuárráámus jävri.]] [[Tiätuvuárkká:Grand_Hotel_Galya,_view_towards_the_Kékestető.jpg|thumb|right|[[Kékes]] lii Uŋgar alemus vääri. Čohe alne lii [[Kékestető TV -tornâ]].]] '''Uŋgar''' ({{K-hu|Magyarország}} [ˈmɒɟɒrorsaːɡ] {{Jienâdem|Hu-Magyarország.ogg}}) lii [[staatâ]] [[Euroop]]ist. Ton uáivikaavpug lii [[Budapest]].<ref name="eu-uŋgar"/> == Historjá == === Uŋgar já Euroop union === [[Njuhčâmáánu 31.]]&nbsp;peeivi&nbsp;[[1994]] Uŋgar uusâi [[Euroop union]] jesânin.<ref name="independent-25930685">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.independent.ie/irish-news/our-new-european-neighbours-hungary/25930685.html|nommâ=Our new European neighbours - Hungary|almostittem=Irish Independent|äigimuddo=2003-09-13|čujottum=2024-10-20|kielâ={{en}}}}</ref> Uŋgar já Euroop union ráđádâlmeh pištii masa 10 ihheed, já toh nuhhii [[juovlâmáánu 13.]]&nbsp;peeivi&nbsp;[[2002]].<ref name="eur-lex-3A52003SC1205">{{Nettikäldee|čujottâs=https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX%3A52003SC1205%3AEN%3AHTML|nommâ=52003SC1205 Comprehensive monitoring report on Hungary's preparations for membership {COM(2003) 675 final} /* SEC/2003/1205 final */|almostittem=Euroop union|čujottum=2024-10-20|kielâ={{en}}}}</ref> [[Cuáŋuimáánu 12.]]&nbsp;peeivi&nbsp;[[2003]] Uŋgarist tollui aalmugjienâstem Euroop unionân servâmist. Aalmugjienâstmist 83,76 % jienâsteijein halijdii servâđ unionân, já te [[cuáŋuimáánu 16.|nelji peeivi maŋeláá]] Uŋgar vuáláčaalij [[Euroop union]] servâmsopâmuš.<ref name="independent-25930685"/><ref name="eur-lex-3A52003SC1205"/> Siämmáá peeivi Uŋgar vuáláčaalij meiddei [[Schengen sopâmuš]].<ref name="eur-lex-3A52003SC1205"/> Uŋgar seervâi [[Euroop union]]ân [[vyesimáánu 1.]]&nbsp;peeivi&nbsp;[[2004]].<ref name="eu-uŋgar">{{Nettikäldee|čujottâs=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/hungary_es|nommâ=Hungría|almostittem=Euroop union|čujottum=2024-10-20|kielâ={{es}}}}</ref> Siämmáá peeivi oovce eres-uv eurooplâžžâd staattâd servii EU:n: [[Eestieennâm]], [[Latvia]], [[Liettua]], [[Malta]], [[Kypros]], [[Puola]], [[Slovakia]], [[Slovenia]] já [[Čekki]]. [[Juovlâmáánu 21.]]&nbsp;peeivi&nbsp;[[2007]] Uŋgar seervâi [[Schengen-kuávlu]]n.<ref name="eu-uŋgar"/> Uŋgar ij lah vala servâm [[eurokuávlu]]n. == Eennâmtieđâ == Uŋgar vijđodâh lii 93&nbsp;028&nbsp;km², mast 3&nbsp;420&nbsp;km² lii čääci.<ref name="cia-hungary"/> Vijđoduv mield Uŋgar lii maailm 110.&nbsp;stuárráámus staatâ.<ref name="cia-hungary">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/hungary/|nommâ=Hungary|almostittem=The World Factbook|čujottum=2024-10-20|kielâ={{en}}}}</ref> === Sajadâh já rääjih === Uŋgar lii staatâ [[Koskâ-Euroop]]ist. Ton ránnjástaatah láá tavveen [[Slovakia]], tavenuorttân [[Ukraina]], maadânuorttân [[Romania]], mäddin [[Kroatia]] já [[Serbia]] sehe uárjin [[Slovenia]] já [[Nuorttâriijkâ]]. Uŋgarist staatârääjih láá ohtsis 2&nbsp;106&nbsp;km.<ref name="cia-hungary"/> Kuhemus rääji lii rääji Slovakiain, mii lii 627&nbsp;km.<ref name="cia-hungary"/> Uánihumos rääji vist lii 94&nbsp;km rääji Sloveniain.<ref name="cia-hungary"/> Uŋgar lii [[siseennâmriijkâ]] ađai tast ij lah ollágin merâriddo.<ref name="cia-hungary"/> {| class="wikitable" |- ! Ránnjástaatâ !! Rääji kukkodâh !! Kárttá |- | [[Slovakia]] || 627 km || rowspan=7|[[Tiätuvuárkká:Hungary in its region.svg|425px]] |- | [[Ukraina]] || 128 km |- | [[Romania]]|| 424 km |- | [[Kroatia]] || 348 km |- | [[Serbia]] || 164 km |- | [[Slovenia]] || 94 km |- | [[Nuorttâriijkâ]] || 321 km |} <!-- === Suolluuh === Uŋgar stuárráámuuh suolluuh láá A ( km²), B ( km²), C ( km²) já D ( km²). --> === Jäävrih já juuvah === Uŋgar kuhemuuh juuvah láá Tonava uálgijuuhâ [[Tisza]], [[Tonava]], [[Raab (juuhâ)|Raab]] ({{k-hu|Rába}}) já [[Drava]] ({{k-hu|Dráva}}). [[Balaton]] lii Uŋgar stuárráámus jävri vijđoduv mield. Ton vijđodâh lii 598&nbsp;km², kukkodâh 77&nbsp;km já kobdodâh 14&nbsp;km. <!--=== Geologia ===--> === Morfologia === Uŋgar alemus saje lii [[Kékes]] čokke (1&nbsp;014&nbsp;m).<ref name="cia-hungary"/> Ton vyeligumos saje vist lii [[Tisza|Tiszajuuvâ]] riddo (78&nbsp;m).<ref name="cia-hungary"/> <!-- === Šoŋŋâdâh === === Biodiversiteet === --> == Haldâttâh já politiik == Uŋgar staatâhäämi lii [[parlamentaarlâš täsiväldi]].<ref name="eu-uŋgar"/> Uŋgar staatâhovdâ lii [[Uŋgar president|staatâ president]]. Tááláš president lii {{#statements:P35}}. === Kuávlulâš jyehim === [[Tiätuvuárkká:Counties of Hungary 2020.png|thumb|upright=1.5|Uŋgar läänih já [[Budapest]]]] Uŋgar juáhhoo 19 läänin ({{k-hu|vármegye}}), moh láá Uŋgar alemuu tääsi kuávluhaldâttâhohtâdâh. Staatâ uáivikaavpug [[Budapest]] lii meid lääni: {| class="wikitable sortable" |- valign=top ! ISO-koodi ! Vaakun ! Nommâ ! Haaldâtlâš kuávdáš ! Ässeeloho |- | HU-BK || [[Tiätuvuárkká:Bacs-kiskun-megye.svg|25px|center]] || [[Bács-Kiskun lääni|Bács-Kiskun]] || [[Kecskemét]] || {{Nts|524841}} |- | HU-BA || [[Tiätuvuárkká:HUN Baranya megye COA.png|25px|center]] || [[Baranya lääni|Baranya]] || [[Pécs]] || {{Nts|391455}} |- | HU-BE || [[Tiätuvuárkká:Békés departemento blazono.svg|25px|center]] || [[Békés lääni|Békés]] || [[Békéscsaba]] || {{Nts|361802}} |- | HU-BZ || [[Tiätuvuárkká:Borsod-Abaúj-Zemplén departemento blazono.svg|25px|center]] || [[Borsod-Abaúj-Zemplén lääni|Borsod-Abaúj-Zemplén]] || [[Miskolc]] || {{Nts|684793}} |- | HU-BU || [[Tiätuvuárkká:Coa Hungary Town Budapest big.svg|25px|center]] || [[Budapest]] || [[Budapest]] || {{Nts|1744665}} |- | HU-CZ || [[Tiätuvuárkká:HU Csongrád megye COA.svg|25px|center]] || [[Csongrád-Csanád lääni|Csongrád-Csanád]] || [[Szeged]] || {{Nts|421827}} |- | HU-FE || [[Tiätuvuárkká:HUN Fejér megye COA.png|25px|center]] || [[Fejér lääni|Fejér]] || [[Székesfehérvár]] || {{Nts|426120}} |- | HU-GS || [[Tiätuvuárkká:HUN Győr-Moson-Sopron megye COA.png|25px|center]] || [[Győr-Moson-Sopron lääni|Győr-Moson-Sopron]] || [[Győr]] || {{Nts|449967}} |- | HU-HB || [[Tiätuvuárkká:HUN Hajdú-Bihar COA.svg|25px|center]] || [[Hajdú-Bihar lääni|Hajdú-Bihar]] || [[Debrecen]] || {{Nts|565674}} |- | HU-HE || [[Tiätuvuárkká:Coa Hungary County Heves.svg|25px|center]] || [[Heves lääni|Heves]] || [[Eger]] || {{Nts|307985}} |- | HU-JN || [[Tiätuvuárkká:HUN Jász-Nagykun-Szolnok megye COA.png|25px|center]] || [[Jász-Nagykun-Szolnok lääni|Jász-Nagykun-Szolnok]] || [[Szolnok]] || {{Nts|386752}} |- | HU-KE || [[Tiätuvuárkká:HUN Komárom-Esztergom megye COA.png|25px|center]] || [[Komárom-Esztergom lääni|Komárom-Esztergom]] || [[Tatabánya]] || {{Nts|311411}} |- | HU-NO || [[Tiätuvuárkká:Coa Hungary County Nógrád.svg|25px|center]] || [[Nógrád lääni|Nógrád]] || [[Salgótarján]] || {{Nts|201919}} |- | HU-PE || [[Tiätuvuárkká:HUN Pest megye COA.svg|25px|center]] || [[Pest lääni|Pest]] || [[Budapest]] || {{Nts|1237561}} |- | HU-SO || [[Tiätuvuárkká:HUN Somogy megye COA.svg|25px|center]] || [[Somogy lääni|Somogy]] || [[Kaposvár]] || {{Nts|317947}} |- | HU-SZ || [[Tiätuvuárkká:HUN Szabolcs-Szatmár-Bereg megye COA.svg|25px|center]] || [[Szabolcs-Szatmár-Bereg lääni|Szabolcs-Szatmár-Bereg]] || [[Nyíregyháza]] || {{Nts|552000}} |- | HU-TO || [[Tiätuvuárkká:HUN Tolna megye COA.png|25px|center]] || [[Tolna lääni|Tolna]] || [[Szekszárd]] || {{Nts|231183}} |- | HU-VA || [[Tiätuvuárkká:HUN Vas megye COA.png|25px|center]] || [[Vas lääni|Vas]] || [[Szombathely]] || {{Nts|257688}} |- | HU-VE || [[Tiätuvuárkká:Coa Hungary County Veszprém.svg|25px|center]] || [[Veszprém lääni|Veszprém]] || [[Veszprém]] || {{Nts|353068}} |- | HU-ZA || [[Tiätuvuárkká:Coa Hungary County Zala (2010-).svg|25px|center]] || [[Zala lääni|Zala]] || [[Zalaegerszeg]] || {{Nts|287043}} |} <!--=== Staatâhäämi === === Vuáđulaahâ === === President === === Parlament === === Tuámustoovlih === === Aalmugijkoskâsâš koskâvuođah === === Piäluštâsvyeimih === === Sosiaaltorvo === === Olmoošvuoigâdvuođah === == Ekonomia == === Iäláttâsah === === Energia === === Ráhtulâšvuotâ === === Tuuriism === == Jotolâh == === Maađijjotolâh=== === Ryevdirađejotolâh === === Kirdemjotolâh === === Čäcijotolâh === --> == Viehâdâh == <!--=== Ässeeloho === === Kielah === Uŋgar virgálâš kielâ lii/virgáliih kielah láá Y (já Z). --> === Kaavpugeh === [[Tiätuvuárkká:Széchenyi Chain Bridge in Budapest at night.jpg|pienoiskuva|[[Széchenyi salvânšalde]] [[Budapest]]ist]] Uŋgar taveuásist lii staatâ uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug [[Budapest]]. Nubben stuárráámus kaavpug lii [[Debrecen]], mii lii Uŋgar nuorttâuásist [[Romania]] rääji aldasijn. Kuálmádin stuárráámus kaavpug lii [[Szeged]]. Tot lii Uŋgar máddáákeejist Tiszajuuvâ riddoost. Niäljádin stuárráámus kaavpug lii [[Miskolc]], mii lii Uŋgar tavenuorttân [[Bükk]]-nommâsii váráduv aldasijn. <!-- === Oskoldâh === === Tiervâsvuotâ === === Škovlim === === Tieđâ === == Kulttuur == === Kirjálâšvuotâ === === Kovetaaiđâ, design já arkkitehtuur === === Muusik === === Elleekoveh já TV === === Media === === Valastâllâm === === Purrâmâš já juhâmâš === === Almoliih rijjâpeeivih === === Aalmuglâšsymboleh === --> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Euroop staatah}} {{Euroop union}} {{NATO}} [[Luokka:Uŋgar|*]] twa1gr4te9036iaqlkmfrygayz2mzjk 0 24936 159211 151124 2026-09-13T20:42:06Z Taivo 3842 159211 wikitext text/x-wiki {{Taksonomia/elleeh | nommâ = Vielgisčalmekulmepingviin | tieđâlâš nommâ = Pygoscelis papua<br><small>([[Johann Reinhold Forster|J. R. Forster]], 1781)</small> | kove = Pygoscelis papua.jpg | tile = '''LC''' (eellimvuáimálâš)<ref name="iucnredlist">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.iucnredlist.org/species/22697755/157664581|nommâ=Gentoo Penguin|čujottum=4.11.2024|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> | tile Suomâst = | kove_tile = Status iucn3.1 LC smn.svg | kove_tile_Suomâst = | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | pajeluokka = | luokka = [[Lodeh]] ''Aves'' | vyeliluokka = | uásiluokka = | lahko = [[Pingviinlodeh]] ''Sphenisciformes'' | vyelilahko = | pajehiäimu = | hiäimu = [[Pingviineh]] ''Spheniscidae'' | vyelihiäimu = | suuhâ = [[Čapisuáivipingviineh]] ''Pygoscelis'' | šlaajâ = '' papua'' | vyelišlaajâ = }} '''Vielgisčalmekulmepingviin''' (''Pygoscelis papua'') lii ''Pygoscelis''-suuhân kullee pingviinšlaajâ. Ton aldemuuh hyelkkišlaajah láá [[jieŋâpingviin]] (''P. adeliae'') já [[kappeerpingviin]] (''P. antarcticus''). Vielgisčalmekulmepingviinist láá nelji vyelišlaajâ: nuorttâvielgisčalmekulmepingviin (''P. p. taeniata''), tavevielgisčalmekulmepingviin (''P. p. papua''), maadâvielgisčalmekulmepingviin (''P. p. ellisworthi'') já Maadâ-Georgia vielgisčalmekulmepingviin (''P. p. poncetii''). Vielgisčalmekulmepingviineh láá puoh pingviinšlaajâin jotelumoseh vyeijeeh, já toh pyehtih vuoijâđ joba 36 km/h.<ref name="oceanwide">{{Nettikäldee|čujottâs=https://oceanwide-expeditions.com/to-do/wildlife/gentoo-penguin|nommâ=Gentoo Penguin|almostittem=oceanwide-expeditions.com|čujottum=2024-11-05|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> ==Olgohäämi já stuárudâh== Vielgisčalmekulmepingviin lii kuálmádin stuárráámus pingviinšlaajâ [[kiäisárpingviin]] já [[kunâgâspingviin]] maŋa. Tot lii 70–90 cm kukke.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://web.archive.org/web/20080920031831/http://ourworld.compuserve.com/homepages/Peter_and_Barbara_Barham/gentoo.htm|nommâ=Pete & Barbara's Gentoo Penguin Page|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2008-09-20|čujottum=2024-11-05}}</ref> Vielgisčalmekulmepingviin tiäddu mulsâšud ennuv: ovdil nähkimolsom ores tiäddá enâmustáá 8,5 kg, já ovdil parâttâllâm vuod ucemustáá 4,9 kg.<ref name="archiveph">{{Nettikäldee|čujottâs=https://archive.ph/20120718020909/http://www.arkive.org/species/GES/birds/Pygoscelis_papua/more_info.html?section=factsAndStatus|nommâ=Gentoo penguin videos, photos and facts - Pygoscelis papua|almostittem=archive.ph|äigimuddo=2012-07-18|čujottum=2024-11-05|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Niŋálâs tiäddá enâmustáá 8,2 kg ovdil nähkimolsom, mutâ tot uážittuvá moonijd läälidijnis, já talle tiäddá ucemustáá 4,5 kg.<ref name="archiveph"/> Vielgisčalmekulmepingviin uáivist lii vielgis säärgis. Njune lii ooraansruopsâd, selgi já čuudâ láá čappâdeh, já ovdâuási lii vielgâd. Uđâgái-uv selgi lii vielgâd, mut toi selgi lii räänis.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://web.archive.org/web/20090520085242/http://www.arkive.org/gentoo-penguin/pygoscelis-papua/|nommâ=Gentoo penguin - Pygoscelis papua|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2009-05-20|čujottum=2024-11-05|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> ==Lavdâm== [[Tiätuvuárkká:Pygoscelis papua geographic range.png|thumb|left|Vielgisčalmekulmepingviin lavdâm]] Vielgisčalmekulmepingviineh mannejeh maaŋgâin kuávluin [[Antarktis]] taavaabeln. Stuárráámuuh siärváduvah láá [[Falklandsuolluuh|Falklandsuolluin]], [[Kerguelensuolluuh|Kerguelensuolluin]] sehe [[Maadâ-Georgia já Máddááh Sandwichsuolluuh|Maadâ-Georgiast já Máddáin Sandwichsuolluin]]. Eres siärváduvah láá [[Macquariesuolluuh|Macquariesuollust]], [[Heard- já McDonaldsuolluuh|Heard- já McDonaldsuolluin]], [[Máddááh Shetlandsuolluuh|Máddáin Shetlandsuolluin]] já [[Antarktisnjargâ|Antarktisnjaargâst]]. Falklandsuolluuh láá puoh tehálumos eellimkuávlu vielgisčalmekulmepingviináid, já joba 40 % maailm puoh vielgisčalmekulmepingviinijn iälusteh tobbeen.<ref name="animaldiversity">{{Nettikäldee|čujottâs=https://animaldiversity.org/accounts/Pygoscelis_papua/|nommâ=Pygoscelis papua (gentoo penguin)|tahhee=Newtoff, Kiersten|almostittem=Animal Diversity Web|čujottum=2024-11-05|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Vielgisčalmekulmepingviineh kávnojeh táválávt rido aldasijn, kost meerâst leijee raavâd lii älkkeht finnimnáál já piervâleh iä lah liijkás kukken. Toh pivnohisteh suullân 115 meetter aloduvâid, tastko tobbeen muotâ suddá tooleeb já lii ucceeb riskâ, ete tulveh tuššâdeh piervâlijd.<ref name="animaldiversity"/> ==Raavâd== Vielgisčalmekulmepingviineh poreh [[kyeli|kuolijd]], uáivijuolgâgijd já tagarijd [[rapuelleeh|rapuelleid]] ko [[krilli|kriilijd]] já [[merâkaccuu|merâkaccuid]]. Kuovâmáánust já njuhčâmáánust rapuelleeh láá suullân 10 % vielgisčalmekulmepingviinij ravâdist, mut njuhčâmáánust kesimáánu räi toh láá joba 75 %. Kesimáánust roovvâdmáánu räi vielgisčalmekulmepingviineh poreh iänááš räniskeđgitoorskijd (90 % ravâdist). Uáivijuolgâgeh láá suullân 10 % vielgisčalmekulmepingviinij ravâdist pirrâ ive. Vielgisčalmekulmepingviineh poreh meiddei [[lekkâkyeli|lekkâkuolijd]] já [[kalmar]]ijd.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://web.archive.org/web/20231005013009if_/https://animaldiversity.org/accounts/Pygoscelis_papua/|nommâ=Pygoscelis papua (gentoo penguin)|tahhee=Newtoff, Kiersten|almostittem=web.archive.org|almostittee=Animal Diversity Web|čujottum=2024-11-06|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> ==Lasanem== [[Tiätuvuárkká:Antartica 17.JPG|thumb|left|Uđâgááh]] Vielgisčalmekulmepingviineh šaddeh suhâjuátkimahan suullân 2–4-ihásâžžân.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/animals/penguins/gentoo-penguin/|nommâ=Gentoo penguin|almostittem=www.antarctica.gov.au|äigimuddo=2018-03-20|čujottum=2024-11-06|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Lasanemkuávluh láá tagarijn soojijn, main ij lah jieŋâ, já vielgisčalmekulmepingviineh pisottâleh mielâstubbooht rido aldasijn. Lasanemkuávluh pyehtih leđe kuittâg meiddei sisenâmist, ovdâmerkkân Maadâ-Georgiast toh láá 2 km keččin riddoost. Vielgisčalmekulmepingviineh kevttih uccâ kiäđgáid piervâlij rähtimân,<ref name="animaldiversity"/> mutâ toh pessejeh meiddei sinotukoi kooskâst. [[Tiätuvuárkká:Pygoscelis papua MHNT.ZOO.2010.11.43.17.jpg|thumb|Vielgisčalmekulmepingviin mane]] Vielgisčalmekulmepingviinij monnimäigi lii kiddâ tast, ete kost siärváduvah iälusteh: lieggâsubboin kuávluin toh mannejeh kesimáánust, mutâ kolmâsubboin kuávluingis eskin juovlâmáánust.<ref name="oceanwide"/> Parâttâllâm maŋa niŋálâsah mannejeh kyehti mane. Vielgisčalmekulmepingviin mane tiäddá suullân 130 g.<ref name="oceanwide"/> Niŋálâs já ores läälih moonijd vuáruluvâi.<ref name="oceanwide"/> Läällimäigi pištá suullân 35 peivid.<ref name="oceanwide"/> Uđâgááh orodeh piervâlijn suullân 30 peivid, mon maŋa toh servih uđâgâšjuávhoid.<ref name="oceanwide"/> Uđâgááh vyelgih meerân suullân 80–100 peeivi ahasâžžân. Vielgisčalmekulmepingviineh eelih suullân 15–20-ihásâžžân.<ref name="oceanwide"/> ==Uhkeh== Ive 2018 [[IUCN]] mield vielgisčalmekulmepingviinnääli stuárudâh lâi suullân 774 000 ohtâgâssâd,<ref name="oceanwide"/> ige šlaajâ lah uhkevuálásâš. Antarktisist vielgisčalmekulmepingviinij meeri lii lassaanmin, já toh pyehtih varriđ máádás uđđâ kuávloid páihálij šoŋŋâdâhnubástusâi tiet. Motomijn kuávluin vielgisčalmekulmepingviinnäälih láá kuittâg kiäppánâm. Taggaar kuávlu lii ovdâmerkkân Loddesuálui, Maadâ-Georgiast, kost majemui 25 ive ääigi nääli lii kiäppánâm kuálmádâsân.<ref name="iucnredlist"/> Meiddei kuálástem já nyeskidem äštih vielgisčalmekulmepingviinijd.<ref name="iucnredlist"/> Maaŋgah elleešlaajah láá varâliih vielgisčalmekulmepingviináid. Stuorrâ lodeh tego [[äskil]]eh já stuorrâstormâsodâsteijeeh koddeh uđâgáid já suáládeh moonijd.<ref name="oceanwide"/> Rävis vielgisčalmekulmepingviinijd poreh [[miekkiväälis|miekkiválláh]], [[leopardnuárju]]h<ref name="oceanwide"/> já [[merâleijoon|merâleijoneh]]. == Nommâ eres kieláid == [[Eŋgâlâskielâ]]n vielgisčalmekulmepingviin lii "gentoo penguin" teikkâ "Johnny penguin",<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Chester, Jonathan|Nommâ=Penguins: Birds of Distinction|Ihe=1996|Sijđo=42|Almostittee=Penguin Books|Isbn=978-0-14-025968-1}}</ref> já [[suomâkielâ]]n tot lii "valkokulmapingviini". == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Pingviinlodeh]] euq9megucvbua9mcdi3f05s4kmsdp06 4 31178 159212 2026-09-13T21:00:31Z Taivo 3842 Uđđâ sijđo: [[Tiätuvuárkká:Pygoscelis papua.jpg|left|160px|Pygoscelis papua]] '''[[Vielgisčalmekulmepingviin]]''' (''Pygoscelis papua'') lii ''Pygoscelis''-suuhân kullee pingviinšlaajâ. Ton aldemuuh hyelkkišlaajah láá [[jieŋâpingviin]] (''P. adeliae'') já [[kappeerpingviin]] (''P. antarcticus''). Vielgisčalmekulmepingviin lii kuálmádin stuárráámus pingviinšlaajâ [[kiäisárpingviin]] já [[kunâgâspingviin]] maŋa. Tot lii 70–90 cm kukke. Vielgisčalmekulmepingv... 159212 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Pygoscelis papua.jpg|left|160px|Pygoscelis papua]] '''[[Vielgisčalmekulmepingviin]]''' (''Pygoscelis papua'') lii ''Pygoscelis''-suuhân kullee pingviinšlaajâ. Ton aldemuuh hyelkkišlaajah láá [[jieŋâpingviin]] (''P. adeliae'') já [[kappeerpingviin]] (''P. antarcticus''). Vielgisčalmekulmepingviin lii kuálmádin stuárráámus pingviinšlaajâ [[kiäisárpingviin]] já [[kunâgâspingviin]] maŋa. Tot lii 70–90 cm kukke. Vielgisčalmekulmepingviin tiäddu mulsâšud ennuv: ovdil nähkimolsom ores tiäddá enâmustáá 8,5 kg, já ovdil parâttâllâm vuod ucemustáá 4,9 kg. Niŋálâs tiäddá enâmustáá 8,2 kg ovdil nähkimolsom, mutâ tot uážittuvá moonijd läälidijnis, já talle tiäddá ucemustáá 4,5 kg. Vielgisčalmekulmepingviin uáivist lii vielgis säärgis. Njune lii ooraansruopsâd, selgi já čuudâ láá čappâdeh, já ovdâuási lii vielgâd. Uđâgái-uv selgi lii vielgâd, mut toi selgi lii räänis. Vielgisčalmekulmepingviineh láá puoh pingviinšlaajâin jotelumoseh vyeijeeh, já toh pyehtih vuoijâđ joba 36 km/h. 7tyzitvkwzk6t3uf3i8wyz9jky8hjxo 0 31179 159213 2026-09-13T21:04:59Z Taivo 3842 #REDIRECT [[India]] 159213 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[India]] ri8wzm65rwxiw7r9kn0kjw57122ulv4