Wikipedia smnwiki https://smn.wikipedia.org/wiki/Ovd%C3%A2sij%C4%91o MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Tooimah Savâstâllâm Kevttee Savâstâllâm kevttest Wikipedia Savâstâllâm Wikipedia Tiätuvuárkká Savâstâllâm tiätuvuárhást Systeemviestâ Savâstâllâm systeemviestâst Myenster Savâstâllâm myensterist Raavâ Savâstâllâm ravvust Luokka Savâstâllâm luokkaast TimedText TimedText talk Mooduul Savâstâllâm modulist Event Event talk 14 10678 159266 47022 2026-09-16T22:08:01Z Yupik 23 +cc 159266 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Uárreelágáneh jursseeh]] pdor9m2x8gau728rn6nzk8pctytwz08 0 11139 159269 148083 2026-09-17T01:47:03Z Yupik 23 == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} 159269 wikitext text/x-wiki {{Taksonomia | nommâ = Päikkisäplig | tieđâlâš nommâ = Mus Musculus<br><small>(Linnaeus, 1758)</small> | kove = House mouse.jpg | tile = '''LC''' (eellimuvuáimálâš) | tile Suomâst = '''LC''' (eellimvuáimálâš)<ref>{{Nettikäldee | Čujottâs = https://laji.fi/taxon/MX.48778 | Nommâ = Päikkisäplig – ''Mus musculus'' | Tahhee = Thomas Lilley | Almostittem = [[Suomen Lajitietokeskus]] | Äigimuddo = 2019 | Čujottum = 2022-03-30 | Kielâ = {{fi}} }}</ref> | kove_tile = Status iucn3.1 LC smn.svg | kove_tile_Suomâst = | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | pajeluokka = | luokka = [[Njomâtteijeeh]] ''Mammalia'' | vyeliluokka = [[Theria]] | uásiluokka = [[Vuosâmaadâlâš njomâtteijeeh]] ''Eutheria'' | lahko = [[Jursseeh]] ''Rodentia'' | vyelilahko = [[Säpliglágáneh jursseeh]] ''Myomorpha'' | paječerdâ = [[Muroidea]] | čerdâ = [[Muridae]] | vyeličerdâ = [[Eidusiih rotáh já säpligeh]] ''Murinae'' | suuhâ = [[Päikkisäpligeh]] ''Mus'' | šlaajâ = ''musculus'' | vyelišlaajâ = }} '''Päikkisäplig''' (''Mus musculus'') lii uccâ [[Jursseeh|jursseešlaajâ]], mii iälá olmoošaassâm aldavuođâst. Päikkisäplig lii algâaalgâst vuálgus [[India]]st, mutâ tot lii majemui 8 000 ive ääigi levânâm stuorrâ uásán maailm kuávluin, iänáážin ulmuu vievâst.<ref name = "Suomen nisäkkäät">Bjärvall,Anders & Ullström, Staffan: Suomen nisäkkäät. Helsinki: Otava, 2011.</ref> Päikkisäplig ij lah rávhuidittum šlaajâ [[Suomâ]]st.<ref name="Pohjolan nisäkkäät">Siivonen, Lauri & Sulkava, Seppo: Pohjolan nisäkkäät. Keuruu: Otava, 1994.</ref> ==Olgohäämi== Päikkisäplig lii 7–10 cm kukke, já tast lii 5,5–9,5 cm kukkosâš seibi. Päikkisäplig puáhtá teddiđ joba 33 g. Päikkisäplig lii tääsilávt ruškisräänis, mutâ ton selgipeeli lii kuovgâdub ko čuávjipeeli. Päikkisäplig lii masa siämmáá styeres ko [[Lädisäplig|lädisäplig]].<ref name="Euroopan nisäkkäät">Bjärvall, Anders & Ullström, Staffan: Euroopan nisäkkäät. Helsinki: Tammi, 2003.</ref> Päikkisäplig olgohäämi já eellimvyevih mulsâšudeh ennuv. Taksonomeh láá juáhám šlaajâ maŋgáid juávhoid. Motomin juávhuh láá oonnum siämmáá šlaajâ eres eennâmtieđâlâš vyelišlaaijân, motomin vuod sierâ, mutâ aldasuhâlâš šlaaijân. [[Suomâ]]st já [[Ruotâ]]st tiättojeijee juávkku lii almolâš Tave- já Viestâr-[[Euroop]]ist, já tot iälá táválávt ulmuu aldavuođâst. Taat juávkku lii almolávt oonnum sierâ vyelišlaaijân ''Mus musculus musculus''.<ref name = "Suomen nisäkkäät"/>[[Tiätuvuárkká:Mapa Mus musculus.png|pienoiskuva|Päikkisäplig lavdâm – šlaajâ váilu tuše Maadânanamist.|vasen|260x260px]] ==Lavdâm== Tááláá ääigi päikkisäplig iälá masa pirrâ maailm, tot váilu tuše [[Maadânannaam|Maadânanamist]].<ref name="1000 ilmiötä Suomen luonnosta">Laaksonen, Juha & Lumiaro, Riku: 1000 ilmiötä Suomen luonnosta, Utelias kettu ja muita nisäkkäitä. Helsinki: Tammi, 2016.</ref> Päikkisäplig luándulâš eellimpirrâseh láá meecih já sinoenâmeh, mutâ šlaajâ lii iällám ulmuu aldavuođâst jo tuháttijd iivijd. Päikkisäpligist lii távjá lamaš háittun sehe ulmui ete algâalgâlâš luándun. Päikkisäplig iälá ulmuu aldavuođâst, ovdâmerkkân tááluin, valjeaaitijn, kiällárijn já purrâmušaaitijn sehe keessiv meid piälduin já toi roobdâin.<ref name="Pohjolan nisäkkäät"/> {{clear|left}} ==Eellimvyevih== Päikkisäpligeh, moh eelih ulmuu aldavuođâst, láá puohporreeh. Keessiv ko toh maneh rakânâsâi ulguubel, toh kevttih ravâdin sehe luánduvárásij šadoi ete viljâlemšadoi siemânijd. Elleeravâdin láá eromâšávt [[Tivreh|tivreh]]. Ulmuu aldavuođâst päikkisäplig puáhtá lasaniđ pirrâ ive. Niŋálâs šadda suhâjuátkimahan kyevti mánuppaje ahasâžžân já puáhtá čivgâđ joba 10 piäsádâhhâd, main láá 3–10 čiivgâd. Čuávjiäigi lii 20–23 peivid. Luándust päikkisäpligeh lasaneh tuše keessiv.<ref name = "Suomen nisäkkäät"/> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Eidusiih rotáh já säpligeh]] hvtkpvmmo4iezggu39gjwuf37dwet3v 14 11141 159268 49525 2026-09-17T01:46:23Z Yupik 23 {{Commonscat}} 159268 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Säpliglágáneh jursseeh]] 724srx279oaawl9pt4axs5m5cj5etfo 0 11204 159267 148097 2026-09-16T22:08:48Z Yupik 23 == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} 159267 wikitext text/x-wiki {{Taksonomia | nommâ = Sodâsuárree | tieđâlâš nommâ = Pteromys volans<br><small>(Linnaeus, 1758)</small> | kove = Pteromysvolans.jpg | tile = '''LC''' (eellimvuáimálâš) | tile Suomâst = '''VU''' (hiäjulum)<ref>{{Nettikäldee | Čujottâs = https://laji.fi/taxon/MX.48243 | Nommâ = Sodâsuárree – ''Pteromys volans'' | Tahhee = Thomas Lilley | Almostittem = [[Suomen Lajitietokeskus]] | Äigimuddo = 2019 | Čujottum = 2022-03-30 | Kielâ = {{fi}} }}</ref> | kove_tile = Status iucn3.1 LC smn.svg | kove_tile_Suomâst = Status iucn3.1 VU smn.svg | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Elleekodde]] ''Animalia'' | uáiviráiđu = [[Savosuonâsiih]] ''Chordata'' | vyeliráiđu = [[Čielgitávtáliih]] ''Vertebrata'' | pajeluokka = | luokka = [[Njomâtteijeeh]] ''Mammalia'' | vyeliluokka = | uásiluokka = | lahko = [[Jursseeh]] ''Rodentia'' | vyelilahko = [[Uárreelágáneh jursseeh]] ''Sciuromorpha'' | paječerdâ = | čerdâ = [[Uárreeh]] ''Sciurinae'' | vyeličerdâ = | suuhâ = ''Pteromys'' | šlaajâ = ''volans'' | vyelišlaajâ = }} '''Sodâsuárree''' (''Pteromys volans'') lii Tave-[[Euraasia]]st tiättojeijee [[Uárreeh|uárreešlaajâ]]. Sodâsuárree lii [[Suomâ]]st rávhuidittum šlaajâ. Šlaajâ lii Suomâst hiäjulum já ton lasanem- já vuoiŋâstemsoojij hevâttem já hiäjusmittem lii kieldum.<ref>[https://www.sll.fi/mita-me-teemme/metsat/liito-orava/ Suomen luonnonsuojeluliitto - Liito-orava] Čujottum 26.10.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> ==Olgohäämi== Sodâsuárree lii ucceeb ko táválâš [[Uárree|uárree]]. Sodâsuárree lii 13,5–20,5 cm kukke, já tast lii 9–14 cm kukkosâš seibi. Sodâsuárree tiäddá suulân 95–170 g. Ivnees peeleest sodâsuárree lii kuovgisräänis. Uáli stuorrâ čalmeh čujotteh, ete sodâsuárree lii ijjâellee.<ref name="Euroopan nisäkkäät">Bjärvall, Anders & Ullström, Staffan: Euroopan nisäkkäät. Helsinki: Tammi, 2003.</ref> Ovdâ- já monnjâjuolgij kooskâst láá liškepuáimuh sodâstem várás. Ton seibi lii viällud tuolbâs.<ref name="Suomen nisäkkäät">Bjärvall,Anders & Ullström, Staffan: Suomen nisäkkäät. Helsinki: Otava, 2011.</ref> ==Lavdâm já eellimpiirâs== [[Tiätuvuárkká:Pteromys volans range map.svg|thumb|left|300x300px|Sodâsuárree lavdâm]] Sodâsuárree tiättoo [[Euroop]]ist tuše [[Suomâ]]st já [[Eestieennâm|Eestienâmist]]. Nuorttân tot tiättoo [[Ruoššâ|Ruošâ]] čoodâ ain [[Sahalin]] suolluu já [[Jaapaan]] räi. Suomâst šlaajâ tiättoo tavemustáá [[Kuáccám]] räi.<ref name="Euroopan nisäkkäät"/> Sodâsuárree mákkoo puáris kuosâváldálâš meecijn, main láá vuággumuorah piäjusaijeen já lostâmuorah ravâdin. Eellimpiirâs uccán meccituálu tiet. Sodâsuárree liihâd muorâst nuubán, ijge tot moonâ mielâstis stuorrâ muorâttes jolgâdâsâi rasta.<ref>[https://wwf.fi/elainlajit/liito-orava/ WWF Suomi - Liito-orava] Čujottum 28.10.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> Orásijn lii stuárráb eellimpiirâs ko niŋálâsâin. Oráseh pyehtih lihâdiđ 60 hehtaar matsâš kuávlust, ko niŋálâsah vuod lihâdeh vyeli 10 hehtaar kuávlust. Niŋálâssáid eellimpirrâs šlaajâ lii tehálâš, tastko tot lii čiivgâi šoddâmpiirâs. Siämmáá eellimpirrâsân iä peesâ eres niŋálâsah, mutâ oráseh pyehtih lihâdiđ maaŋgâi niŋálâsâi eellimpirrâsijn.<ref name="Suomen nisäkkäät"/> ==Eellimvyevih== ===Raavâd=== Sodâsuárree porá šaddoraavâd – uurbijd, iđosijd, loostâid, siemânijd, pähkinijd já muorjijd sehe tälviv eromâšávt suávi já leeibi umolijd, maid tot norá tälvivuárháid. ===Lasanem=== Lasanemäigi álgá njuhčâmáánust. Niŋálâs čivgá vuosmuid čiivgâid cuáŋui-vyesimáánust, já nubbe kime maŋa čiivgah sättih šoddâđ meid kesi-syeinimáánust. Táválávt piäsáduvâst láá kyehti teikkâ kulmâ čiivgâ. Čiivgah eelih eeni revirist loppâkeesi räi, mon maŋa toh usâškyetih jieijâs eellimpirrâs. Táválávt sopâvâš kuávlu kávnoo vyeli 10 kilomeetter keččin šoddâmpiäjust. Sodâsuárree puáhtá eelliđ 5-ihásâžžân.<ref name="Suomen nisäkkäät"/> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Uárreeh]] jenconh6k9ggi6dkl7yh71w3x2skzds