Wikipedia smnwiki https://smn.wikipedia.org/wiki/Ovd%C3%A2sij%C4%91o MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Tooimah Savâstâllâm Kevttee Savâstâllâm kevttest Wikipedia Savâstâllâm Wikipedia Tiätuvuárkká Savâstâllâm tiätuvuárhást Systeemviestâ Savâstâllâm systeemviestâst Myenster Savâstâllâm myensterist Raavâ Savâstâllâm ravvust Luokka Savâstâllâm luokkaast TimedText TimedText talk Mooduul Savâstâllâm modulist Event Event talk 0 318 160167 158659 2026-09-29T00:13:56Z InternetArchiveBot 952 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 160167 wikitext text/x-wiki {{Musikkár | nommâ = Amoc | kove = Riddu 2022 Lørdag Ailu Valle + Amoc + Trio Boogiemen Foto Ørjan Marakatt Bertelsen -7 (52222036955).jpg | šoddâmäigi = {{Šoddâmäigi já ahe|24|12|1984}} | šoddâmsaje = [[Aanaar]], [[Suomâ]] | jáámmám = | hävdi = | aalmugjeessânvuotâ = {{lippu|Suomâ}} | artistnommâ = | lávlumkielah = anarâškielâ | aktiivlâžžân = 1997– | genreh = [[horrorcore]], [[hiphop]] | čuojânâsah = | muusikjuávhuh = | skiärrufinnodâh = | palhâšumeh = | vaanhimeh = [[Matti Morottaja]] | pelikyeimi = | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = }} '''Mikkâl Antti Morottaja''' ađai '''Kuobžâ-Saammâl Maati Mikkâl''' (š. [[juovlâmáánu 24.]] peeivi [[1984]], [[Aanaar]], [[Suomâ]]), artistnoomáin '''Amoc''', lii anarâš ráppájeijee. Nommâ Amoc puátá saanijn ''Aanar Master of Ceremony'' (Aanaar seremoniamiäštár). Amoc lii šoddâm tobdosin tast, et sun ráppáá [[anarâškielâ]]n. Sun keikkaastâl tyellitälli pirrâ Säämi já motomin meid Maadâ-Suomâst. == Karrieer == Amoc ráppááškuođij 1990-lovvoost. Sun raahtij vistig muáddi pitá [[suomâkielâ]]n, mutâ luvâttuvâst meridij molsođ kielâ anarâškielân.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-9051255|nommâ=Inarinsaamelaiselta räppäriltä Amocilta tulossa uusi levy pitkän tauon jälkeen|tahhee=Torikka, Xia & Tammela, Linda|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2016-07-26|čujottum=2024-12-28|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Sun lâi vuossâmuš, kote ráppááškuođij anarâškielân,<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-8121250|nommâ=Maailman ensimmäisestä inarinsaamenkielisestä räppäristä ilmestyy dokumentti|tahhee=Wesslin, Sara & Näkkäläjärvi, Sunna|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2015-07-02|čujottum=2024-12-28|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> já sáttá leđe, ete meid vuossâmuš [[sämikielah|sämikielâlâš]] ráppájeijee ubânâssân.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.lapinkansa.fi/kuuntele-lappi-rap-puhuu-inarin-seremoniamestari-a/167410|nommâ=Kuuntele Lappi-rap puhuu: Inarin seremoniamestari, Amoc tekee kauhistuttavaa saamelaistaidetta|almostittem=Lapin Kansa|čujottum=2024-12-28|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Amoc vuossâmuš single "[[Šaali]]" almostui [[juovlâmáánu 13.]] peeivi [[2006]]. Suu vuossâmuš studioalbum ''[[Amok-kaččâm]]'', mii siskeeld single "Šaali", almostui [[kuovâmáánu 6.]] peeivi [[2007]]. Skiäru pyevtittij [[Tuupa Records]]. Siämmáá ive sun väljejui ive nuorâ eurooplâžžân.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.kaleva.fi/amoc-vuoden-nuori-eurooppalainen/2328938|nommâ=Amoc vuoden nuori eurooppalainen|almostittem=Kaleva|äigimuddo=2007-05-09|čujottum=2026-08-08|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Ive 2016 almostui uđđâ single "[[Kiälláseh]]", mon ohtâvuođâst almostui meid muusikvideo. Siämmáá ive loopâst almostui "[[Kuobârpoolvâ maŋa]]", mast lává kyessilávlon [[Sofia Jannok]] já [[Niillas Holmberg]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://nettisaje.wikidot.com/amoc|nommâ=Amoc|almostittem=nettisaje.wikidot.com|čujottum=2024-09-27}}</ref> Tast maŋa Amocist láá almostum singleh jyehi nube ive. Ive 2018 single "[[Čuđeh]]" lâi ohtsâšpargo [[Niki Rasmus]]áin já [[Heidi Gauriloff]]áin.<ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-10413627|nommâ=Amoc uđđâ pittá "Čuđeh" kulloo vuosmuu keerdi onnáá Sukkâršookist|tahhee=Kaarret, Anja|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2018-09-20|čujottum=2024-12-28|ietf-kielâkoodi=smn}}</ref> Single "[[Horagállis]]" almostui ive 2020, já tot lii vuosmuš single Amoc já [[Ailu Valle|Ailu Vale]] ohtsâš skiärun.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://uksiproductions.com/artists/ailu-valle/|nommâ=Áilu Valle {{!}} Uksi Productions|čujottum=2024-12-28|ietf-kielâkoodi=en-US|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20241214163947/https://uksiproductions.com/artists/ailu-valle/|vyerkkejum=2024-12-14}}</ref> Ive 2022 almostuvvii pittá "Steehlaž kååvas – Lássalávvu – Lasâláávu" já ton muusikvideo, moh láá meid uási [[Siida]] čáitálduv.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://siida.fi/nayttelyt/perusnayttely/duodji-ja-taiteet/|nommâ=Duodji ja taiteet osana Siidan näyttelyä – Siida|čujottum=2024-12-28|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Täin láá mieldi Ailu Valle, [[Hildá Länsman]] já Heidi Gauriloff. Pittá lii meid nubbe single Amoc já Ailu Vale ohtsâš skiärun ''Profelaččat.''<ref>{{Uásikäldee|Nommâ=AMOC x Ailu Valle ft. Hildá Länsman & Heidi Gauriloff - Steehlaž kååvas|Ihe=17.06.2022|Kietâčällee=|Čujottum=29.12.2024|www=https://www.youtube.com/watch?v=empMKZzJWjo}}</ref> Ive 2024 Amoc já Yungmiqu almostittijn ohtsâš singles "[[Šamána]]". Amoc lii lamaš mieldi meid maaŋgâi eres artistij pitáin, tego tobdos syemmilâš muusikpyevtitteijee [[Keko Salata]] pittáást ''Suomipopin painajainen,'' mii almostui ive 2021''.''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-11846715|nommâ=Kuldâl jienâ: Amoc mieldi tobdos muusikpyevtitteijee Keko Salata uđđâ pittáást|tahhee=Kaarret, Anja|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2021-03-19|čujottum=2026-05-28}}</ref> === Eres pargoh === Morottaja lii muusik lasseen lamaš eereeb iärásij jienâčaittâleijen. Jienâčaittâleijen sun čaittâlij ovdâmerkkân [[Muumistáálu]] [[Muumileehi (animaatioráiđu)|Muumileehi-animaatiorááiđu]] anarâškielâlâš versiost.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-11526100|nommâ=Muumilaaksossa puhutaan pian uhanalaista inarinsaamen kieltä: ääninäyttelijänä muun muassa Amocina tunnettu räppäri puolisonsa kanssa|tahhee=Seipiharju, Sáárá|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2020-09-06|čujottum=2026-08-08|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Lasseen sun lii lamaš maaŋgâin [[Unna Junná]] -rááiđuin še jienân. Sun lâi meid čaittâleijen Yle Säämi nuorâid uáivildum Sámi Sherlock -rááiđu pilotist, mast sun čaittâlij nube válduroolâ.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-10010054|nommâ=Yle Sápmi julkaisee tuotantoa nuorille – "Saamen kieli sopii myös siisteihin juttuihin"|tahhee=Saijets, Maiju|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2018-01-08|čujottum=2026-08-08|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Diskografia== === Studioalbumeh === * [[Ive 2007 sämikielâlâš muusik|2007]] – ''[[Amok-kaččâm]]'' === Singleh === * [[Ive 2006 sämikielâlâš muusik|2006]] – ''[[Šaali]]'' * [[Ive 2016 sämikielâlâš muusik|2016]] – ''[[Kiälláseh]]'' mieldi [[Ailu Valle]]<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-9117014|nommâ=Ijâttes iijâ anarâšmuusikfalâldâh: Livđe, räp já rähisvuotâ|tahhee=Huovinen, Heli|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2016-08-24|čujottum=2024-12-28|ietf-kielâkoodi=smn}}</ref> * 2016 – ''[[Kuobârpoolvâ maŋa]]'' mieldi [[Sofia Jannok]] já [[Niillas Holmberg]]<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-9356533|nommâ=Amocist uđđâ digisingle|tahhee=Huovinen, Heli|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2016-12-16|čujottum=2024-12-28|ietf-kielâkoodi=smn}}</ref> * [[Ive 2018 sämikielâlâš muusik|2018]] – ''[[Čuđeh]]'' oovtâst [[Niki Rasmus]]áin já [[Heidi Gauriloff]]áin<ref name=":0" /> * [[Ive 2020 sämikielâlâš muusik|2020]] – ''[[Horagállis]]'' oovtâst [[Ailu Valle]]in * [[Ive 2022 sämikielâlâš muusik|2022]] – ''[[Steehlaž kååvas]]'' oovtâst [[Ailu Valle]]in, [[Hildá Länsman]]áin já [[Heidi Gauriloff]]áin * [[Ive 2024 sämikielâlâš muusik|2024]] – ''[[Šamána]]'' oovtâst [[Yungmiqu]]in<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://sverigesradio.se/artikel/amoc-ja-yungmiqu-rappeba-stereotyhpaid-birra|nommâ=Amoc ja Yungmiqu ráppeba stereotyhpaid birra|tahhee=Ole Nicklas|almostittem=Sveriges Radio|äigimuddo=2024-09-29|čujottum=2024-12-28|ietf-kielâkoodi=se}}</ref> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} * [https://yle.fi/t/18-136946 Amoc Yle artikkâlijn] ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Amoc|*]] [[Luokka:Ive 1984 šoddâmeh]] pr7khm5nekjr35sz8ghexqz45zivdpp 0 319 160180 145388 2026-09-29T06:55:27Z Yupik 23 | tipšom = 160180 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Anarâškielâ | kárttá = Sami languages large.png | kovetekstâ = 7. Anarâškielâ | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = anarâškielâ | eres = | kuávlu = {{Lippu|Suomâ}} | äigidem = | vir = [[Aanaar]] | meeri = 450 | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = läättinkielâliih | tipšom = [[Kielâkäldee]] | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[sämikielah]] | iso1 = | iso2 = smn | iso3 = smn | glotto = inar1241 }} '''Anarâškielâ''' lii [[sämikielâ]], mii kielâlávt lohhoo [[nuorttâkielâi nannaamjuávkku|nuorttâkielâi nannaamjuávkun]]. Ton aldemus [[suhâkielâ]] lii [[nuorttâlâškielâ]]. Anarâškielâst láá suulân 450 sárnod.<ref>[https://www.kotus.fi/nyt/kolumnit_artikkelit_ja_esitelmat/kieli-ikkuna_%281996_2010%29/inarinsaame_kotimaisin_kielemme Inarinsaame – kotimaisin kielemme] <small>(suomâkielân)</small></ref> ==Kuávlu== Anarâškielâ lii áinoo sämikielâ, mii sárnoo tuše [[Suomâ]]st. Ulmuuh sárnuh tom ärbivuáválávt [[Aanaarjävri|Aanaarjäävri]] pirrâsijn<ref name="skk">Säämi Kielâkäldee. [http://www.giella.org/about-sami Sämikielâi pirrâ]</ref>, já ei. täin soojijn: [[Njellim]], [[Avveel]], [[Menišjävri]], [[Riemâšjuuhâ]], [[Movshâš]], [[Aanaar markkân]], [[Kaamâs]], [[Ákšujävri]], [[Čovčjävri]], [[Ijjävri]], [[Čevetjävri]] já [[Päärtih]]. ==Kuávlukielah== Anarâškielâ kuávlukielâid puáhtá jyehiđ kyevti juávkun: taavaapele kuávlukieláid ([[Pärttih]], [[Čovčjävri]] jna.) já máddáápele kuávlukieláid ([[Njellim]]). Tuođâlávt sárnumkielâst láá stuorrâ iäruh meid ovtâskâs sárnoi kooskâst; iäruh láá sehe suujâtmist (kukkoduvvâin já vookaalnubástusâin) já sánáduvvâst. ==Anarâškielâ pustaveh== [[Tiätuvuárkká:Road signs in Lapland Finland IMG 1029e.jpg|thumb|Anarâškielâ kiäinukoolbâin]] Anarâškielâst láá 31 [[Puustav|pustavid]].<ref name="ravvuuh">Morottaja, Matti (2018) [https://web.archive.org/web/20181020011908/http://scripta.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk56/Inarinsaamen_kieliopas.pdf ''Anarâškielâ ravvuuh – inarinsaamen kieliopas''] Kotimaisten kielten keskuksen verkkojulkaisuja: 56. Näköisjulkaisu painetusta teoksesta (2007). Päikkieennâm kielâi tutkâmkuávdáš: Helsig. ISBN 978-952-5446-26-5. s. 11</ref> Tain 9 láá [[Vokaal|vokaleh]] já 22 láá [[konsonant]]eh: {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[A|A a]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Á|Á á]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ä|Ä ä]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Â|Â â]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[B|B b]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[C|C c]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Č|Č č]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[D|D d]] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Đ|Đ đ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[E|E e]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[F|F f]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[G|G g]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[H|H h]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[I|I i]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[J|J j]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[K|K k]] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[L|L l]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[M|M m]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[N|N n]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ŋ|Ŋ ŋ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[O|O o]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[P|P p]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[R|R r]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[S|S s]] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Š|Š š]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[T|T t]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[U|U u]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[V|V v]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Y|Y y]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Z|Z z]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ž|Ž ž]] || |} ==Kielâoppâ== * Anarâškielâst láá oovce sajehäämmid. * Veerbâin láá oovtâloho, kyevtiloho já maaŋgâloho. * Anarâškielâst ij lah uásiobjekt. ===[[Pronomin]]eh=== ====Persovnpronomineh==== Anarâškielâst [[persovnpronomin]]ijn láá kulmâ lovo: [[oovtâloho]], [[kyevtiloho]] já [[maaŋgâloho]]. {| class="wikitable" ! nominativ !! oovtâloho !! kyevtiloho !! maaŋgâloho |- | 1. persovn || mun || muoi || mij |- | 2. persovn || tun || tuoi || tij |- | 3. persovn || sun || suoi || sij |} {| class="wikitable" ! genetiv !! oovtâloho !! kyevtiloho !! maaŋgâloho |- | 1. persovn || muu || munnuu || mii |- | 2. persovn || tuu || tunnuu || tii |- | 3. persovn || suu || sunnuu || sii |} ===Veerbah=== ====Kieldimverbâ==== [[Indikativ]], [[konditional]] já [[potential]] {| class="wikitable" ! !! oovtâloho !! kyevtiloho !! maaŋgâloho |- | 1. persovn || jie'm || iän || ep |- | 2. persovn || jie'h || eppee || eppeđ |- | 3. persovn || ij || iä'vá || iä |} [[Imperativ]] {| class="wikitable" ! !! oovtâloho !! kyevtiloho !! maaŋgâloho |- | 1. persovn || iällum || iäl'loon || iällup |- | 2. persovn || ele || ellee || elleđ |- | 3. persovn || iä'lus || iällus || iällus |} ===Koŋruens=== ====Veerbâi koŋruens==== Anarâškielâ [[verbâ|veerbâin]] láá 3 persovn (1. persovn, 2. persovn já 3. persovn) já 3 lovo (oovtâloho, kyevtiloho já maaŋgâloho)<ref>[https://www.researchgate.net/publication/300853800_Verbal_agreement_in_Inari_Saami Verbal agreement in Inari Saami] Čujottum 22.11.2020 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref>. Ovdâmerkkân: {| class="wikitable" ! jurdeđ !! oovtâloho !! kyevtiloho !! maaŋgâloho |- | 1. persovn || ju'rdám || jurdeen || jurdep |- | 2. persovn || ju'rdáh || jurdevettee || jurdevetteđ |- | 3. persovn || jurdá || jurdev || jurdeh |} Meiddei pronominijn láá 3 loho, mut nomineh pyehtih leđe tuše oovtâlovvoost já maaŋgâlovvoost: * Sun vuál'gá onne. / A'lmai vuál'gá onne. * Suoi vyel'giv onne. / Almaah vyel'giv onne. * Sij vyel'gih onne. / Almaah vyel'gih onne. Anarâškielâst finiitliih veerbah koŋruisteh subjekt mield jo-uv ollásávt tâi uásild: {| class="wikitable" ! leđe !! ollásávt !! uásild |- | ol. 1. pers. || lam || lii |- | ol. 2. pers. || lah || lii |- | ol. 3. pers. || lii || lii |- | kl. 1. pers. || láán || láá |- | kl. 2. pers. || leppee || láá |- | kl. 3. pers. || lává || láá |- | ml. 1. pers. || lep || láá |- | ml. 2. pers. || leppeđ || láá |- | ml. 3. pers. || láá || láá |} * Jis subjekt lii olmooš (noomin tâi pronomin), te verbâ koŋruist ollásávt. Om.: Meecist lává uábbi já viljâ. * Jis subjekt lii tiŋgâ, te verbâ koŋruist uásild. Om.: Meecist láá kyehti keeđgi. * Jis subjekt lii ellee, te verbâ puáhtá koŋruistiđ sehe ollásávt já uásild. Om.: Meecist láá/lává peenuv já kissá. Omâstemcelkkuin verbâ puáhtá koŋruistiđ uásild meiddei jis subjekt lii olmooš: * Must lává/láá kyehti viiljâ. * Táálust lává/láá kyehti ulmuu. Mut jis omâstemcelkkuu maŋa lii relativceelhâ, te táválávt verbâ koŋruist ollásávt: * Must lává kyehti viiljâ, kiäh lává pargoost Anarist. Jis subjekt lii pronomin, te táválávt verbâ koŋruist ollásávt. [[Ida Toivonen|Ida Toivos]] mield verbâ puáhtá koŋruistiđ uásild tuše omâstemcelkkuin, moi subjekt lii pronomin: * Tun jieh lah ohtuu, tust lam/lii mun. * Ovdil Piäkká lâi ohtuu, mut tääl sust leppeđ/láá tij. Ko subjekt lii lohosäniciälhástâh, te koŋruens lii čuávuvávt: * 1 + ol. nom. + ol. 3. pers. Om.: Ohtâ puásui/almai lii meecist. * 2 + ol. gen. + kl./ml. 3. pers. Om.: Kyehti poccuu lává/láá meecist. / Kyehti almaa lává meecist. * 3-6 + ol. gen. + ml. 3. pers. Om.: Ohtâ puásui/almai lii meecist. Kulmâ/nelji/vittâ/kuttâ poccuu/almaa láá meecist. * 7-... + part. + ml. 3. pers. Om.: Čiččâm/käävci/... poccud/almajid láá meecist. Ko subjekt lii substantivciälhástâh, mon vuossâmuš sääni lii "maŋgâ", "kalle" tâi "muáddi", te koŋruens lii čuávuvávt: * Maŋgâ almaa čokkájii tobbeen. ==Liiŋkah== * [https://www.samediggi.fi/wp-content/uploads/2019/06/aabis_puustavkoveh.pdf Anarâškielâ aabiskirje neetist] * [[Martin Luther|Luther, Martin]]. (jurg. [[Lauri Itkonen]]) [https://fennougrica.kansalliskirjasto.fi/bitstream/handle/10024/85650/Lapponica_630.pdf?sequence=1&isAllowed=y Suoma Evangeliumlaš-Lutheralii Kirho Katkismus: pyerrin keččum Suoma servikudii koalmad ohtsii čoakkimist ive 1893] Suomâ aalmuglâškirjerááju siijđoin * [[E. W. Borg|Borg, E. W.]] [https://fennougrica.kansalliskirjasto.fi/bitstream/handle/10024/85580/Lapponica_99.pdf?sequence=1&isAllowed=y Anar sämi kiela aapis kirje ja doktor Martti Lutherus ucca katkismus] Suomâ aalmuglâškirjerááju siijđoin * [https://glottolog.org/resource/languoid/id/inar1241 Glottolog - Spoken L1 Language: Inari Saami] * [[Mervi Skopets]] [https://docs.google.com/document/d/1lryeZ8v-QNt3mpDaY35vEFMvMWk8hGQVXVHtE-DP6c8/ Inarinsaamen kieltä käsitteleviä tutkimuksia ja tutkijoita] == Kirjálâšvuotâ == === Čalluuh === * [https://web.archive.org/web/20170809190822/http://http-server.carleton.ca/~toivonen/pdf/bye-sagulin-toivonen.pdf Bye, Patrik & Sagulin, Elin & Toivonen, Ida 2009: Phonetic duration, phonological quantity and prosodic structure in Inari Saami. Phonetica 66(4): 199–121.] * Nelson, Diane & Toivonen, Ida 2003: Counting and the grammar: Case and Numerals in Inari Sami. In Nelson & Foulkes (2000) Leeds Working Papers in Linguistics & Phonetics 8. In Nelson & Manninen (eds) Generative Approaches to Finnic and Saami Linguistics, CSLI. * Toivonen, Ida 2007: Verbal agreement in Inari Saami. In: Ida Toivonen and Diane Nelson, eds., Saami Linguistics, CILT 288, 227–258. John Benjamins. * [https://web.archive.org/web/20170706030617/http://http-server.carleton.ca/%7Etoivonen/pdf/Sammallahden_juhlakirja_Toivonen.pdf Toivonen, Ida 2007: Microvariation in Inari Saami. In: Jussi Ylikoski and Ante Aikio, eds., Sámit, sánit, sátnehámit. Riepmočála Pekka Sammallahti miessemánu 21. beaivve 2007. Mémoires de la Société Finno-Ougrienne 253. Helsinki. 363–374.] * [https://web.archive.org/web/20170706030613/http://http-server.carleton.ca/%7Etoivonen/pdf/is-agr.pdf Toivonen, Ida 2002: The relationship between agreement and grammatical functions in Inari Sami and Finnish.] * [https://web.archive.org/web/20170916150145/http://http-server.carleton.ca/~toivonen/pdf/inari-change.pdf Toivonen, Ida 1999: Phonetic salience and language change: Verb paradigms in Inari Sami. Proceedings of the 17th Scandinavian Conference in Linguistics] * [http://dx.doi.org/10.7557/12.34 Nelson, Diane 2003: Case and adverbials in Inari Sami and Finnish. In Peter Svenonius (ed) Proceedings of the 19th Scandinavian Conference of Linguistics. Nordlyd 4.] === Kielâoopah já kirjeh === * Bartens, Raija 1972: Inarinlapin, merilapin ja luulajanlapin kaasussyntaksi. * Itkonen, Erkki 1939: Der ostlappische Vokalismus vom qualitativen Standpunkt aus mit besonderer Berücksichtigung des Inari- und Skoltlappischen. Äänneoppi. * [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/lonnrot1854.pdf Lönnrot, Elias 1856: Ueber den Enare-lappischen Dialekt. Acta Societatis scentiarum Fennicæ Tomus IV s. 122-281] * Olthuis, Marja-Liisa 2000: ''Kielâoppâ.'' [Inari]: Sämitigge. * Østmo, Kari 1988: ''Sämikielâ vieres kiellân vuáðuškoovlâst.'' Helsinki: Valtion painatuskeskus. === Sänikirjeh === * Itkonen, Erkki 1986–1991: ''Inarilappisches Wörterbuch. Unter Mitarbeitung von Raija Bartens, Lea Laitinen.'' Lexica societatis fenno-ugricae: 20. Suomalais-ugrilainen seura. Helsinki. ISBN 951-9019-94-4. * Olthuis, Marja-Liisa et al 2015–2022: ''Nettidigisäänih Anarâškiela-suomakielâ-anarâškielâ sänikirje''. Tromsø, UiT. URL: [http://saanih.oahpa.no saanih.oahpa.no] * Sammallahti, Pekka & Morottaja, Matti 1983: ''Säämi-suoma-säämi skovlasänikirje = Inarinsaame-suomi-inarinsaame koulusanakirja''. Ráidu ; 1. Helsset. * Sammallahti, Pekka & Morottaja, Matti 1993 ''Säämi-suoma sänikirje. Inarinsaamelais-suomalainen sanakirja.'' Girjegiisá. Ykkösoffset Oy, Vaasa. ISBN 951-8939-27-6. * Sammallahti, Pekka 2007: Inarinsaamen käänteissanakirja -- Inari Saami Reverse Dictionary. Oulu, Giellagas * Trosterud, Trond et al 2015–2022: ''Nettidigisäänih Anarâškiela-orjâlâškielâ-anarâškielâ sänikirje''. Tromsø, UiT. URL: [http://saanih.oahpa.no saanih.oahpa.no] === Teevstah === * Itkonen, Erkki 1992: Inarinsaamelaisia kielennäytteitä - Aanaarkiela čȧjttuzeh. (Mémoires de la Société Finno-ougrienne, 213.) Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura. === Iäláskittem === * Olthuis, Marja-Liisa & Kivelä, Suvi & Skutnabb-Kangas, Tove 2013: Revitalising Indigenous Languages. How to Recreate a Lost Generation. Bristol: Multilingual Matters. * Pasanen, Annika 2015: Kuávsui já peeivičuovâ. 'Sarastus ja päivänvalo': Inarinsaamen kielen revitalisaatio. Náguskirje. Helsig ollâopâttâh. [https://helda.helsinki.fi/handle/10138/154550 (čuákánkiäsu)] == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Uuraallâš kielah}} [[Luokka:Anarâškielâ|*]] [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] anfg2kf3pt3w12ciax03wafcausyyxn 0 338 160177 145404 2026-09-29T06:54:24Z Yupik 23 | tipšom = 160177 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Arabiakielâ | kárttá = | kovetekstâ = | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = اَلْعَرَبِيَّةُ‎‎, al-ʿarabiyyah | eres = | kuávlu = Arabmaailm | äigidem = | vir = | meeri = | saje = | abc = | tipšom = | kodde = | juávkku = | iso1 = ar | iso2 = ara | iso3 = ara | sil = | glotto = arab1395 }} [[Tiätuvuárkká:Arabic albayancalligraphy.svg|thumb|Al-ʿArabiyyah čallum arabiakielân]] [[Tiätuvuárkká:Arabic speaking world.svg|thumb|Kuávluh, kost arabiakielâ lii {{Legend|#088A4B|Áinoo virgálâš kielâ.}} {{Legend|#045FB4|Nubbe virgálijn kielâin nuuvt et eenâbloho sárnu arabia eenikiellân.}} {{Legend|#5599ff|Nubbe virgálijn kielâin jo-uv merhâšittee arabiakielâg ucceeblovo tet teikkâ historjálâš teikkâ kulttuurlâš suujâi tet.}} ]] [[Tiätuvuárkká:Arabic Varieties Map.svg|thumb| {{Legend|#00a700|Arabia lii eenâblovo kielâ.}} {{Legend|#7fc433|Arabia lii ucceeblovo kielâ.}} ]] '''Arabiakielâ''' ({{k-ar|اَلْعَرَبِيَّةُ‎|al-ʿarabiyyah}}) lii [[Afroaasialiih kielah|afroaasialâš kielâ]], mon sárnuh eenikiellân paijeel 300 miljovn olmožid. Tot lii ohtâ maailm enâmustáá sarnum kielâin. Arabiakielâ lii vijđáht kiävtust [[Aldanuorttâ]]n, [[Arabia njargâeennâm|Arabia njargâenâmist]] já [[Tave-Afrik]]ist. Eenikielâlij lasseen paijeel miljard olmožid mättih arabiakielâ, ko tot lii [[islam]] pase kielâ. ==Suomâneh== Arabia sárnumkielâ lii uáli jo eresláván ko ton kirjekielâ. Arabiakielâ suomânijn stuárráámuuh iäruh láá [[Arabia njargâeennâm]] já ton ulguubeln suomânij kooskâst. Puoh variantijn Arabia njargâeennâm ulguubeln láá siämmááláváneh jiešvuođah, moh iä kavnuu klassiklâš arabiakielâst. Njargâeennâm ulguupiälásijn variantijn stuárráámus iäru lii ij-egyptlâš [[Maghrebarabia|Tave-Afrik suomânij]] (eromâšávt [[marokkoarabia]]) já eres suomânij kooskâst. [[Libya]] nuorttiipiälásijd arabia sárnoid marokkoarabia ij masa te lah iberdettee ollágin. Nubijkulij ij lah siämmáánáál, uásild [[Egypt]] elleekuuvij já eres media piivnohvuođâ tet. Ohtân suijân suomânij iäroid láá eres kuávluin ovdil arabiakielâ sarnum algâalgâliih kielah, main láá puáttám uđđâ säneh já moh láá motomin meid vaiguttâm jienâdmân já sänioornigân. Kuittâg stuárráb suijâ lii jieškote-uvlágán klassiklâš haamij siäilum teikkâ tai merhâšuumij muttum. Nuuvtpa [[Irakarabia|Irak]] ''aku'', [[Levantarabia|Levant]] ''fīh'' já [[Maghrebarabia|Tave-Afrik]] ''kayən'' puoh merhâšeh 'there is', já puoh puátih klassiklâš arabia haamijn (''yakūn'', ''fīhi'' já ''kā'in''), mutâ tááláá ääigi láá aaibâs eresláváneh. ===Ovdâmeerhah=== {| class="wikitable" ! Variant ! Rähistâm luuhâm ennuv ! Ko moonnim kirjeráájun ! Jiem kavnâm taam puáris kirje ! Halijdim luuhâđ kirje Ranska nisonij historjást |- ! Čallum arabiakielâ arabialâš čäällimvuovvijn<br /><small>(táválâš čäällimvyehi)</small> | أحب القراءة كثيرا | عندما ذهبت إلى المكتبة | لم أجد هذا الكتاب القديم | كنت أريد أن أقرأ كتابا عن تاريخ المرأة في فرنسا |- ! Čallum arabiakielâ arabialâš čäällimvuovvijn<br /><small>(puoh vokalijguin)</small> | أُحِبُّ ٱلْقِرَاءَةَ كَثِيرًا | عِنْدَمَا ذَهَبْتُ إِلَى ٱلْمَكْتَبَةِ | لَمْ أَجِد هٰذَا ٱلْكِتَابَ ٱلْقَدِيمَ | كُنْتُ أُرِيدُ أَنْ أَقْرَأَ كِتَابًا عَنْ تَارِيخِ ٱلْمَرْأَةِ فِي فَرَنْسَا |- ! [[Klassiklâš arabia]]<br />(tuše liturgialâš já tivtâlâš) | {{transl|ar|ʔuħibːu‿lqirˤaːʔata kaθiːrˤaː}} | {{transl|ar|ʕĩndamaː ðahabᵊtu ʔila‿lmaktabah}} | {{transl|ar|lam ʔaɟidᵊ haːða‿lkitaːba‿lqadiːm}} | {{transl|ar|kũntu ʔuriːdu ʔan ʔaqᵊrˤaʔa kitaːban ʕan taːriːχi‿lmarˤʔati fiː farˤãnsaː}} |- ! [[Standardarabia]] | {{transl|ar|ʔuħibːu‿lqiraːʔa kaθiːran}} | {{transl|ar|ʕindamaː ðahabt ʔila‿lmaktaba}} | {{transl|ar|lam ʔad͡ʒid haːða‿lkitaːba‿lqadiːm}} | {{transl|ar|kunt ʔuriːd ʔan ʔaqraʔ kitaːban ʕan taːriːχi‿lmarʔa fiː faransaː}} |- ! [[Jemenarabia]] (Sanaa) | {{transl|ayn|ana bajn aħibː ilgiraːji(h) gawi}} | {{transl|ayn|law ma sirt saˈla‿lmaktabih}} | {{transl|ayn|ma lige:tʃ ðajji‿lkitaːb ilgadiːm }} | {{transl|ayn|kunt aʃti ʔagra kitaːb ʕan taːriːx ilmari(h) wastˤ faraːnsa}} |- ! [[Jordania-arabia]] (Amman) | {{transl|ajp|ana baħib ligraːje kθiːr }} | {{transl|ajp|lamːa ruħt ʕalmaktabe}} | {{transl|ajp|ma lageːtʃ haliktaːb ilgadiːm}} | {{transl|ajp|kaːn bidːi ʔaqra ktaːb ʕan taːriːx ilmara fi faransa}} |- ! [[Kuwaitarabia]] (Kuwait) | {{transl|afb|aːna waːjid aħibː aɡra}} | {{transl|afb|lamːan riħt ilmaktaba}} | {{transl|afb|maː liɡeːt halkitaːb ilgadiːm}} | {{transl|afb|kint abi‿(j)aɡra kitaːb ʕan taːriːx ilħariːm‿(i)bfaransa}} |- ! [[Irakarabia|Mesopotamia-arabia]] (Bagdad) | {{transl|acm|aːni‿(j)aħub luqraːja kulːiʃ}} | {{transl|acm|lamːan riħit lilmaktabˤɛː}} | {{transl|acm|maː liɡeːt haːða liktaːb ilgadiːm}} | {{transl|acm|ridit aqra ktaːb ʕan taːriːx inːiswaːn‿(u)bfransɛː}} |- ! [[Hejaziarabia]] (Medina) | {{transl|acw|ana marːa ʔaħubː alɡiraːja}} | {{transl|acw|lamːa ruħt almaktaba}} | {{transl|acw|ma liɡiːt haːda lkitaːb alɡadiːm}} | {{transl|acw|kunt abɣa ʔaɡra kitaːb ʕan taːriːx alħariːm fi faransa}} |- ! Viestâr-[[syyria-arabia]] (Damaskos) | {{transl|apc|ana ktiːr bħəb ləʔraːje}} | {{transl|apc|lamːa rəħt ʕalmaktabe}} | {{transl|apc|ma laʔeːt haləktaːb əlʔadiːm }} | {{transl|apc|kaːn badːi ʔra ktaːb ʕan taːriːx əlmara bfraːnsa}} |- ! [[Libanonarabia]] (Beirut?) | {{transl|apc|ana ktiːr bħib liʔreːji}} | {{transl|apc|lamːa riħit ʕalmaktabi}} | {{transl|apc|ma lʔeːt halikteːb liʔdiːm }} | {{transl|apc|keːn badːi ʔra kteːb ʕan teːriːx ilmara bfraːnsa}} |- ! [[Palestiina-arabia|Urbaanlâš palestiina-arabia]] (Jerusalem) | {{transl|ajp|ana baħib liʔraːje ktiːr }} | {{transl|ajp|lamːa ruħt ʕalmaktabe}} | {{transl|ajp|ma laʔeːtʃ haliktaːb ilʔadiːm }} | {{transl|ajp|kaːn bidːi ʔaʔra ktaːb ʕan taːriːx ilmara fi faransa}} |- ! [[Palestiina-arabia|Tálulâš palestiina-arabia]] (Viestârriddo) | {{transl|ajp|ana baħib likraːje kθiːr }} | {{transl|ajp|lamːa ruħt ʕalmatʃtabe}} | {{transl|ajp|ma lakeːtʃ halitʃtaːb ilkadiːm }} | {{transl|ajp|kaːn bidːi ʔakra tʃtaːb ʕan taːriːx ilmara fi faransa}} |- ! [[Egyptarabia]] (metropollâš) | {{transl|arz|ana baħebː elʔeraːja ʔawi}} | {{transl|arz|lamːa roħt elmakˈtaba}} | {{transl|arz|malʔetʃ elketaːb elʔadim da}} | {{transl|arz|ana kont(e)‿ʕawz‿aʔra ktab ʕan tariːx esːetˈtat fe faransa}} |- ! [[Libya-arabia]] (Tripoli?) | {{transl|ayl|ana nħəb il-ɡraːja halba}} | {{transl|ayl|lamma mʃeːt lil-maktba}} | {{transl|ayl|malɡeːtiʃ ha-li-ktaːb lə-ɡdiːm}} | {{transl|ayl|kunt nibi naɡra ktaːb ʔleː tariːx ə-nsawiːn fi fraːnsa}} |- ! [[Tunisia-arabia]] (Tunis) | {{transl|aeb|nħib liqraːja barʃa}} | {{transl|aeb|waqtilli mʃiːt lilmaktba}} | {{transl|aeb|mal-qiːtʃ ha-likteːb liqdiːm}} | {{transl|aeb|kʊnt nħib naqra kteːb ʕla terix limra fi fraːnsa}} |- ! [[Algeria-arabia]] (Algiers?) | {{transl|ab|āna nħəbb nəqṛa bezzaf}} | {{transl|ab|ki ruħt l-əl-măktaba}} | {{transl|ab|ma-lqīt-ʃ hād lə-ktāb lə-qdīm}} | {{transl|ab|kŭnt ħābb nəqṛa ktāb ʕla tārīx lə-mṛa fi fṛānsa}} |- ! [[Marokkoarabia]] (Rabat?) | {{transl|apy|ana ʕziz ʕlija bzzaf nqra}} | {{transl|apy|melli mʃit l-lmaktaba}} | {{transl|apy|ma-lqiːt-ʃ had l-ktab l-qdim}} | {{transl|apy|kent baɣi nqra ktab ʕla tarix l-mra f-fransa}} |- ! [[Maltakielâ]] (Valletta)<br /><small>(maltalâš čäällimvuovvijn)</small> | {{transl|mt|Inħobb naqra ħafna.}} | {{transl|mt|Meta mort il-librerija}} | {{transl|mt|Ma sibtx dan il-ktieb qadim.}} | {{transl|mt|Ridt naqra ktieb dwar l-istorja tal-mara fi Franza.}} |} === Suommânjuávhuh === [[File:Arabic Varieties Map.svg|thumb|left|upright=2.35|Arabiakielâ suomâneh]] {{Clear}} * [[Egyptarabia]]st láá suulân 53 miljovn sárnod [[Egypt]]ist (55 miljovn maailmist). Tot lii ohtâ pyeremustáá iberdum arabiakielâ variantijn, ko egyptliih elleekoveh já televisiorááiđuh láá ennuv uáinimnáál puoh arabiakielâlijn kuávluin. * [[Levantarabia]] siskeeld [[tavelevantarabia]], [[maadâlevantarabia]] já [[kyprosarabia]]. Tom sárnuh suulân 21 miljovn olmožid [[Libanon]]ist, [[Syyria]]st, [[Jordania]]st, [[Palestiina]]st, [[Israel]]ist, [[Kypros]]ist já [[Turkki|Tuurkist]]. ** [[Libanonarabia]] lii [[levantarabia]] [[Arabiakielâ varianteh|variant]], mon sárnuh enâmustáá [[Libanon]]ist. ** [[Jordania-arabia]] lii levantarabia variant, mon sárnuh [[Jordania]]st. ** [[Palestiina-arabia]] lii nommâ maaŋgâ levantarabia vyelijuávkun. Tom sárnuh palestiinaliih já [[Israel arabialiih]]. ** [[Samaritanpustaveh|Samaritanarabia]], mon tuše muáddi čyeđe olmožid sárnuh [[Nablus]] kuávlust. ** [[Kyprosarabia]], mon sárnuh [[Kypros]]ist. * [[Maghrebarabia]], mon kočodeh meid "Darija"n. Tast láá suulân 70 miljovn sárnod [[Marokko]]st, [[Algeria]]st, [[Tunisia]]st já [[Libya]]st. Tot lii meid vuáđđun [[maltakielâ]]n jo jáámmám [[siculo-arabia]] peht. [[Maghrebarabia]] lii uáli jo vaigâd iberdiđ arabiakielâ sárnoid, kiäh láá [[Mashriq]]ist teikkâ [[Mesopotamia]]st. Iberdetteemus lii [[Libya-arabia]] já vaigâdumos [[Marokkoarabia]]. Eres suomânij (om. [[Algeria-arabia]]) iberdetteevuotâ lii tai kyevti kooskâst. ** [[Libya-arabia]], mon sárnuh [[Libya]]st já ton ránnjástaatâin. ** [[Tunisia-arabia]], mon sárnuh [[Tunisia]]st já tavenuorttii [[Algeria]]st. ** [[Algeria-arabia]], mon sárnuh [[Algeria]]st. ** [[Juuvdálâšarabia]], mon sarnuu [[Algeria juuvdáliih|juuvdáliih]] [[Algeria]]st ive [[1962]] räi. ** [[Marokkoarabia]], mon sárnuh [[Marokko]]st. ** [[Hassaniyya]] (3 miljovn sárnod), arabia suommân [[Mauritania]]st, [[Viestâr-Sahara]]st sehe uásild [[Azawad]]ist Tave-[[Mali]]st, Maadâ-[[Marokko]]st já [[Algeria]] maadâviestâr-oosijn. ** [[Andalusia-arabia]], mon sarnuu [[Espanja]]st 1500-lovo räi. ** [[Siculo-arabia]], mon sarnuu [[Sisilia]]st já [[Malta]]st 800-lovo loopâ já 1100-lovo loopâ kooskâst já mast loppâloopâst šoodâi [[maltakielâ]]. *** [[Maltakielâ]], mon sárnuh [[Malta|Malta suollust]], lii áinoo ubbân sierâ standardistum kielâ, mii lii šoddâm arabia suomânist (jáámmám [[siculo-arabia]] suomânist) já mast láá jiečânâs čäällimnoormah. Maltakielâ lii muttum jiešráđálávt [[standardarabia]]st já ton variantijn, já tast lii šoddâm standardistum kielâ 800 ive äigin arabiakielâ romanisaatio mudolâš prosesist. Maltakielâ aneh tondiet arabiakielâ eromâš maajeeldpuátten, mast ij lah [[diglossia|diglossisâš]] ohtâvuotâ [[standardarabia]]n teikkâ [[klassiklâš arabia]]n. Maltakielâ lii meid eresláván ko arabia já eres [[seemilâškielah]], ko [[roomaanlâš kielah|roomaanlâš kielâin]], [[italiakielâ]]st já [[sisiliakielâ]]st lii lamaš stuorrâ vaikuttâs maltakielâ [[morfologia]]n. Tot lii meid áinoo seemilâškielâ, mon čäälih [[läättinlâš pustaveh|läättinlijn pustavijguin]]. * [[Mesopotamia-arabia]]st láá suulân 32 miljovn sárnod [[Irak]]ist (kost tom kočodeh noomáin "Aamiyah"), Nuorttâ-[[Syyria]]st já Maadâviestâr-[[Iran]]ist ([[Khuzestan provins|Khuzestan]]). ** [[Bagdadarabia]] lii arabiasuommân, mon sárnuh [[Bagdad]]ist, Irak uáivikaavpugist. Tot lii [[Mesopotamia-arabia]] vyelivariant. * [[Kuwaitarabia]], mon sárnuh [[Kuwait]]ist. * [[Khuzestanarabia]], mon sárnuh [[Khuzestan provins]]ist, [[Iran]]ist. * [[Khorasanarabia]], mon sárnuh [[Khorasan provins]]ist, [[Iran]]ist. * [[Sudanarabia]]st láá 17 miljovn sárnod [[Sudan]]ist já Maadâ-[[Egypt]]ist. Sudanarabia lii viehâ jieijâsláván, ko verdid tom ránnjásuomânijd tavveen. Tast láá eenâb oovtlágánvuođah Hejaz-suomânáin. * [[Juba-arabia]], mon sárnuh [[Maadâ-Sudan]]ist já [[Sudan]] maadâoosijn. * [[Persialuohtâarabia]], mon sárnuh suulân nelji miljovn olmožid, enâmustáá [[Kuwait]]ist, [[Bahrain]]ist, [[Saudi-Arabia]] nuorttâriddokuávluin sehe uásild [[Oman]]ist, [[Ovtâstum arabiemiirikodeh|Ovtâstum arabiemiirikuudijn]] já [[Qatar]]ist. Tom sárnuh meid [[Iran]] [[Bushehr provins|Bushehr]] já [[Hormozgan provins|Hormozgan]] provinsijn. Veikkâ [[Qatar]]ist sárnuh persialuohtâarabia, stuárráámus uási qatarlijn sárnuh [[najdarabia]] (bedawi). * [[Omanarabia]], mon sárnuh [[Oman]]ist, lii sierâ [[Nuorttâ-Arabia]] já [[Bahrain]] [[persialuohtâarabia]]st. * [[Hadhramarabia]]st láá suulân 8 miljovn sárnod, enâmustáá [[Hadhrameh|Hadhramij]] maajeeldpuátteeh [[Hadhramaut]]ist sehe uásild [[Arabia njargâeennâm|Arabia njargâenâmist]], [[Maadâ-Aasia|Maadâ-]] já [[Maadâviestâr-Aasia]]st já [[Nuorttâ-Afrik]]ist. * [[Jemenarabia]] sárnuh suulân 15 miljovn olmožid [[Jemen]]ist já [[Saudi-Arabia]] maadâoosijn. Tot lii siämmáásullâsâš ko [[persialuohtâarabia]]. * [[Najdarabia]]st láá suullân 10 miljovn sárnod já tom sárnuh enâmustáá [[Najd]]ist sehe [[Saudi-Arabia]] koskâ- já taveoosijn. Stuárráámus uási qatarlijn sárnuh najdarabia (bedawi). * [[Hejazarabia]] (6 miljovn sárnod) sárnuh [[Hejaz]]ist, [[Saudi-Arabia]] viestâroosijn. * [[Sahara-arabia]] sárnuh uásild [[Algeria]]st, [[Niger]]ist já [[Mali]]st. * [[Baharna-arabia]] (600 000 sárnod), mon sárnuh [[Bahraniaalmug|Bahrani Shiʻah]]eh [[Bahrain]]ist já [[Qatif]]ist. Suomânist láá maaŋgah stuorrâ iäruh [[persialuohtâarabia]]n. Motomeh sárnuh tom meid [[Oman]]ist. * [[Juuvdálâšarabia]] suomâneh, maid sárnuh [[juuvdáliih]] [[Arabmaailm]]ist. * [[Tšadarabia]], mon sárnuh [[Tšad]]ist, [[Sudan]]ist sehe uásild [[Maadâ-Sudan]]ist, [[Koskâ-Afrik täsiväldi|Koskâ-Afrik täsivääldi]]st, [[Niger]]ist, [[Nigeria]]st já [[Kamerun]]ist. * [[Koskâaasialâšarabia]], mon sárnuh [[Uzbekistan]]ist, [[Tadžikistan]]ist já [[Afganistan]]ist. Taat suommân lii uhkevuálásâš. * [[Shirvaniarabia]], mon sarnuu ovdil [[Azerbaidžan]]ist já [[Dagestan]]ist 1930-lovo räi. Tääl jáámmám. == Čäällim já jienâdem == Arabiakielâ čäälih arabialij pustavijguin, moh siskeldeh 28 merkkâd. Čäällimsunde lii uálgispeln čižetpel já paijeen vuáluskulij. Čälimist merkkejeh konsonantijd, pelivokalijd já kuhes vokalijd. Uánihis vokaleh merkkejuvvojeh tuše harvii, ovdâmerkkân oppâkiirjijn, párnáikiirjijn já [[Kooraan|Koranist]]. Uánihis vokalij jienâdem mulsâšud-uv suomânist nuubán. Egypt suommân lii áinoo, mast uánihis vokalijd iä kooččât meddâl táválii sárnumist. Eres suomânijn ovdâmerkkân sääni ''kitaab'' ({{k-smn|kirje}}) puáhtá jienâdiđ ''ktaab''. {| class="wikitable" ! Puustav ! Puustav<br />nommâ ! Klassiklâš<br />jienâdem ! Kuávluliih<br />jienâdmeh |- | ا || alif || /aː/ || |- | ب | baː | /b/ | |- | ت || taː || /t/ || |- | ث || θaː || /θ/ || /t/ /s/ |- | ج || ʤiːm || /ʤ/ || /g/ /ʒ/ |- | ح || ħaː || /ħ/ || |- | خ || khaː || /x/ || |- | د || daːl || /d/ || |- | ذ || ðaːl || /ð/ || /d/ /z/ |- | ر || raː || /r/ || |- | ز || zain/<br />zaːi || /z/ || |- | س || siːn || /s/ || |- | ش || šiːn || /ʃ/ || |- | ص || ṣaːd || /sˤ/ || |- | ض || ḍaːd || /dˤ/ || |- | ط || ṭaː || /tˤ/ || |- | ظ || ẓaː || /ðˤ/ || |- | ع || ʕain || /ʕ/ || |- | غ || ghain || /ɣ/ || /g/ |- | ف || faː || /f/ || |- | ق || qaːf || /q/ || /g/ /ʔ/ |- | ك || kaːf || /k/ || |- | ل || laːm || /l/ || |- | م || miːm || /m/ || |- | ن || nuːn || /n/ || |- | ه || haː || /h/ || |- | و || waw || /w/ /u:/ || /o:/ |- | ي || jaː || /j/ /i:/ || /e:/ |- | أ || hamza || /ʔ/ || |} == Fáádást eres soojijn == {{Wikikielâ|code=ar|Standardarabiakielâ}} {{Wikikielâ|code=arz|Egypt arabiakielâ}} {{Wikikielâ|code=ary|Marokko arabiakielâ}} {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Kielah]] [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] oo9dml5yuukdo9f2ufy27vs7e5ugcdn 0 473 160178 145531 2026-09-29T06:54:30Z Yupik 23 | tipšom = 160178 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Eeneeckielâ | kárttá = | kovetekstâ = | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = Онэй база (Onei baza) | eres = | kuávlu = {{Lippu|Ruoššâ}}<br>([[Krasnojarsk kuávlupirrâdâh‎]]) | äigidem = | vir = | meeri = | saje = | abc = kyrilliih | tipšom = | kodde = uuraallâš kielah | juávkku = samojedikielah | iso1 = | iso2 = | iso3 = ent, enh | sil = | glotto = enet1250 }} '''Eeneeckielâ''' lii [[Samojedikielah|samojedikielâ]]. ==Eeneeckielâ puvstaveh== {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ԑ ԑ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӈ ӈ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҫ ҫ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{incubator|koodi=enf|kielâ=Eeneeckielâ}} {{Uuraallâš kielah‎}} [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] [[Luokka:Ruošâ kielah]] [[Luokka:Samojedikielah]] jufthw0nilzuu7uiezkyddzwm2lmgne 0 643 160179 153954 2026-09-29T06:54:37Z Yupik 23 | tipšom = 160179 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Juulevsämikielâ | kárttá = Sami languages large.png | kovetekstâ = 4. Juulevsämikielâ | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = Julevsámegiella | eres = | kuávlu = {{Lippu|Taažâ}}<br>{{Lippu|Ruotâ}} | äigidem = | vir = | meeri = 2 000 | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = läättinkielâliih | tipšom = [[Kielâkäldee]] | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[sämikielah]] | iso1 = | iso2 = smj | iso3 = smj | glotto = lule1254 }} '''Juulevsämikielâ''' lii [[sämikielâ]]. Juulevsämikielâst láá suulân 2 000 sárnod. == Kielâoppâ == === Hämioppâ === ==== Substantiveh ==== {| class="wikitable" |- ! Sg+Nom | giella | gussa |- ! Sg+Acc | gielav | gusáv |- ! Sg+Gen | giela | gusá |- ! Sg+Ill | giellaj | gussaj |- ! Sg+Ine | gielan | gusán |- ! Sg+Ela | gielas | gusás |- ! Sg+Com | gielajn | gusájn |- ! Sg+Abe | gieladagá, gieladagi | gusádagá, gusádagi |- ! Ess | giellan | gussan |- ! Pl+Nom | giela | gusá |- ! Pl+Acc | gielajt | gusájt |- ! Pl+Gen | gielaj | gusáj |- ! Pl+Ill | gielajda | gusájda |- ! Pl+Ine | gielajn | gusájn |- ! Pl+Ela | gielajs | gusájs |- ! Pl+Com | gielaj | gusáj |- ! Pl+Abe | gielajdagá, gielajdagi | gusájdagá, gusájdagi |} ==== Veerbah ==== {| class="wikitable" |- | Infinitiv | hállat ''sárnuđ'' |- | |- | Prs Sg1 | hálav |- | Prs Sg2 | hála |- | Prs Sg3 | hállá |- | Prs Du1 | hállin |- | Prs Du2 | hállabihtte |- | Prs Du3 | hállaba |- | Prs Pl1 | hállap |- | Prs Pl2 | hállabihtit |- | Prs Pl3 | hálli |- | |- | Prt Sg1 | hálliv |- | Prt Sg2 | hálli |- | Prt Sg3 | hálaj |- | Prt Du1 | hálajma |- | Prt Du2 | hálajda |- | Prt Du3 | hálajga |- | Prt Pl1 | hálajma |- | Prt Pl2 | hálajda |- | Prt Pl3 | hállin |- | |- | Prs ConNeg | hála |} ==Kirjálâšvuotâ== === Liiŋkah === * [https://glottolog.org/resource/languoid/id/lule1254 Glottolog] === Sänikirjeh === * Grundström, Harald 1946- [https://www.sametinget.se/14885 Lulesamisches Wörterbuch - Lulesamisk ordbok] * Kejonen, Olle 2013 [https://julevsameverba.wordpress.com/ 101 julevsáme verba. 101 lulesamiska verb] * Wiklund, K.B. 1890: [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/wiklund1890.pdf Lule-lappisches Wörterbuch] Helsinki: Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia, 1. === Kielâoopah já čalluuh kielâoopâst === * Heahttá, Sara Ellen Eira: ''Lulesamisk skriftspråk''. http://samediggi.no * Kintel, Anders 1991: ''Syntaks og ordavledninger i lulesamisk''. Kautokeino: Samisk utdanningsråd. * Kuoljok-Angéus, Susanna 1997: ''Nominalavledningar på ahka i lulesamiskan''. Uppsala: Studia Uralica Upsaliensia; 28. * Larsson, Lars-Gunnar 1990: [http://urn.kb.se/resolve?urn=urn%3Anbn%3Ase%3Auu%3Adiva-69068 Glidvokalen i lulesamiskan: En dialektgeografisk studie på grundval av Harald Grundströms ordbok]. Svenska lands-mål och svenskt folkliv, s. 166-199. * Spiik, Nils Eric 1989: ''Lulesamisk grammatik''. Samskolstyrelsen. * Wiklund, K. B. 1891: [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/wiklund1891.pdf Laut- und Formenlehre der Lule-lappischen Dialekte] Stockholm. * Ylikoski, Jussi 2017: Future time reference in Lule Saami, with some remarks on Finnish. [http://ojs.utlib.ee/index.php/jeful/issue/view/7.2 Eesti ja soome-ugre keeleteaduse ajakiri] 7 (2) s. 209-244. == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} {{incubator|koodi=smj|kielâ=Juulevsämikielâlâš}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{Uuraallâš kielah}} [[Luokka:Juulevsämikielâ|*]] [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] na1ioqzo7f9ef1fqiqxougukyhbyns1 0 694 160181 160152 2026-09-29T06:55:33Z Yupik 23 | tipšom = 160181 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Kieldâsämikielâ | kárttá = Sami languages large.png | kovetekstâ = 8. Kieldâsämikielâ | kovestuárudâh = | jieijâs = кӣллт са̄мь кӣлл | eres = | kuávlu = {{Lippu|Ruoššâ}} | äigidem = | vir = | meeri = s. 350 <small>(ive 2020)</small> | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = kyrilliih | tipšom = | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[sämikielah]] | iso1 = | iso2 = fiu | iso3 = sjd | glotto = kild1236 }} '''Kieldâsämikielâ''' lii [[sämikielâ]]. Kieldâsämikielâst láá suulân 100 (áárvu mield, 2010)<ref>''Шеллер, Элизабет''. [http://munin.uit.no/bitstream/handle/10037/5027/article.pdf?sequence=1 Ситуация саамских языков в России // Языки и культура кольских саами] // Наука и бизнес на Мурмане : журнал. — [[Murmansk|Мурманск]]: Мурманское областное книжное издательство, 2010. — № 2 (69). — С. 15—27. <small>(ruošâkielân)</small></ref> – 350 (virgálâš meeri)<ref>[http://www.gks.ru/free%20doc/new%20site/population/demo/per-itog/tab6.xls Население Российской Федерации по владению языками] ([https://web.archive.org/web/20211006173252/http://www.gks.ru/free%20doc/new%20site/population/demo/per-itog/tab6.xls Archived] 2 October 2021 at the Wayback Machine) // Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года на сайте Федеральной службы государственной статистики. <small>(ruošâkielân)</small></ref><ref>[https://rosstat.gov.ru/vpn%20popul "Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. Таблица 6. Население по родному языку"] [Results of the All-Russian population census 2020. Table 6. population according to native language.]. ''rosstat.gov.ru.'' <small>(ruošâkielân)</small></ref> sárnod. == Kieldâsämikielâ pustaveh == ===Sammallahti/Khvorostukhina sänikirje mield (1991)=== {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А̄ а̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӓ ӓ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е̄ е̄ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё̄ ё̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ʼ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӣ ӣ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҋ ҋ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӆ ӆ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӎ ӎ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӊ ӊ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӈ ӈ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О̄ о̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҏ ҏ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӯ ӯ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ* | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҍ ҍ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э̄ э̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӭ ӭ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю̄ ю̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я̄ я̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} ===Kuruča sänikirje mield (1985)=== {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А̄ а̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӓ ӓ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е̄ е̄ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё̄ ё̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | һ Һ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӣ ӣ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ј ј |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӆ ӆ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӎ ӎ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӊ ӊ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӈ ӈ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О̄ о̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҏ ҏ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӯ ӯ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ* | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҍ ҍ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э̄ э̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӭ ӭ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю̄ ю̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я̄ я̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} ===Kerta sänikirje mield (1986)=== {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А̄ а̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӓ ӓ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е̄ е̄ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё̄ ё̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӣ ӣ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӆ ӆ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӎ ӎ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӊ ӊ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӈ ӈ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О̄ о̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҏ ҏ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӯ ӯ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ* | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҍ ҍ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э̄ э̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӭ ӭ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю̄ ю̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я̄ я̄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} *tuše [[ruošâkielâ]]lij lovnâsaanijn == Kielâoppâ == === Jienâdâhoppâ === [[Rimma Kuruč]] mield: {| border="2" cellpadding="5" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; text-align: center; font-size: 95%;" ! rowspan=2 | &nbsp; ! colspan=2 | ovdâ ! colspan=2 | koskâ ! colspan=2 | tyehi |- <!--| colspan=2 | urunda | colspan=2 | runda |- | ''kukke'' | ''uánihâš'' --> | ''kukke'' | ''uánihâš'' | ''kukke'' | ''uánihâš'' | ''kukke'' | ''uánihâš'' |- ! align=left | poskâd | |ӣ | |и | |ы̄ | |ы | |ӯ | |у |- ! align=left | koskâ | |э̄ | |э | | | |о̄ | |о |- ! align=left | juolâd | | | colspan=2 | &nbsp; | |а̄ | |а̄ |} == Kirjálâšvuotâ == *Antonova A. A., N. Je. Afanas'eva, Je. I. Mečkina, L. D. Jakovlev, B. A. Gluhov (red. Rimma D. Kuruč). 1985. ''Saamsko-russkij slovar' = Saam'-rūšš soagknehk'.'' Moskva. * Antonova, Aleksandra A. 1982. Saam' bukvar'. Bukvar' dlja podgotovitel'nogo klassa saamskoi školy. Leningrad. * [http://sanj.oahpa.no Антонова А. А., Э. Шеллер 2021: Саамско-русский и Русско-саамский словарь (около 16000 слов). Тромсё.] * Genetz, Arvid 1891: Kuollan lapin murteiden sanakirja ynnä kielennäytteitä = Wörterbuch der Kola-lappischen Dialekte nebst Sprachproben. ''Bidrag till kännedomen af Finlands natur och folk'' 50. XLVI, 291 s. * Itkonen, Erkki 1946: Struktur und Entwicklung der Ostlappischen Quantitätssysteme. ''Suomalais-ugrilaisen Seuran Toimituksia''; 88. Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 1946. * Itkonen, Erkki 1985: Kildinlappische Sprachproben. Herausgegeben von Juhani Lehtiranta. ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia'' 191. Helsinki, 1985. * Itkonen, T.I. 1958: Koltan- ja kuolanlapin sanakirja = Wörterbuch des Kolta- und Kolalapischen. ''Lexica Societatis Fenno-Ugricae'' 15. Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura. * Itkonen, T.I. 1958: Über die skandinavischen Lehnwörter im Kolta- und Kolalappischen. Suomalais-ugrilaisen seuran aikakauskirja; 60 (21 s.). Helsinki: Suomalais-Ugrilainen seura, 1958. * Itkonen, T.I. Koltan- ja kuolanlappalaisia satuja. ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia'' * Kert, G.M. 1971: ''Saamskij jazyk : kil'dinskij dialekt : fonetika morfologija sintaksis''. Leningrad: Nauka, 1971. * Kert, Georgij M. 1971. Saamskij jazyk (kil´dinskij dialekt). Fonetika, morfologija, sintaksis. Leningrad. * Kert, Georgij M. 1986. Slovar' saamsko-russkij i russko-saamskij. Leningrad. * Kuruč, Rimma D., N. Je. Afanas'eva, og I.V. Vinogradova. 1995. Pravila orfografii i punktuacii saamskogo jazyka. Murmansk-Moskva. * Scheller, Elisabeth 2004. Kolasamiska – språkbyte eller språkbevarande? En sociolingvistisk studie av samernas språksituation i Ryssland. D-uppsats i Samiska studier. ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} {{Incubator|koodi=sjd|kielâ=Kieldâsämikielâlâš}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{Uuraallâš kielah}} [[Luokka:Kieldâsämikielâ|*]] [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] 3zqq5zxnxipa925td68l4jguaggd169 0 701 160182 160153 2026-09-29T06:55:38Z Yupik 23 | tipšom = 160182 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Kiemâsämikielâ | kárttá = Lapinmaat.png | kovetekstâ = Kiemâ Säämi (fiskâdin merkkejum) | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = | eres = | kuávlu = {{Lippu|Suomâ}}<br>[[Kiemâ Säämi]] | äigidem = | vir = | meeri = 0 | saje = | abc = | tipšom = | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[sämikielah]] | iso1 = | iso2 = | iso3 = sjk | glotto = kemi1239 }} '''Kiemâsämikielâ''' lii [[sämikielâ]], mii sarnui [[Kiemâ Säämi|Kiemâ]] kuávlust.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://multitree.linguistlist.org/codes/sjk|nommâ=Saami, Kemi|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2009-08-03|čujottum=2023-08-31|ietf-kielâkoodi=en|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20090803184406/http://multitree.linguistlist.org/codes/sjk|vyerkkejum=2009-08-03}}</ref> Kiemâsämikielâ nomâttâs lii almosnommâ časkâm kuávlukieláid, maid kihheen ij lah tärhibeht tutkâm. Kielâ čaaskâi 1700-lovo já 1800-lovo ääigi.<ref name=":0" /> Tain kuávluin, kost kiemâsämikielâ lii vyerkkejum, jyehi čááitus oovdâst jieijâslágán kuávlukielâ. Suovâkuoškâ-Suobbâd-amnâstuvvâst láá jienâdâhopâliih ohtâvuođah [[nuorttâlâškielâ|nuorttâlâškieláin]] já [[anarâškielâ|anarâškieláin]], mut [[Suáđekylá]]st toh iä kavnuu. Páiháliih ulmuuh láá irâttâm kevttiđ kavnum kiemâsämikielâ kielâfragmentijd. Pegâlmumos onnáá peeivi kiemâsämikielâ totkee lii fennougrist Jaakko Häkkinen.<ref name=":0" /> ==Kuávlukielah== Čielgâsumos tábáhtusah láá [[Suáđigil|Suáđekylá]] já Kiemâkylá adai tááláá [[Suovâkuoškâ]] kuávlukielah. Täin kuávluin láá vyerkkejum teevstah. Kiemâkylást láá siäilum kulmâ [[Elias Lönnrot]] vuorkkim laavlâteevstâ já Suáđekylást vist kyehti Olaus Sirma laavlâteevstâ.<ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2023/08/30/kiemasamikiela-tutkamin-caskam-kiela/|nommâ=Kiemâsämikielâ: tutkâmin časkâm kielâ {{!}} Anarâš aavis|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|äigimuddo=2023-08-30|čujottum=2023-08-31}}</ref> Motomij mielâst Lönnrot teevstah sulâstiteh äkkilsämikielâ, ige toi nuurrâmpäikki lah olmânáál tiäđust. [[Kiemâkylá]] čáittusijn oroh lemin motomeh ohtsiih kielâliih jiešvuođah nuorttâlâškieláin, mut meid čielgâ iäruh vuáttojeh. Suobbâdist já Kuáládâhjäävrist nurrum sänilistoi algâvuolgust ij lah tiätu, mut toh láá kuittâg čuággejum luuvijn informantijn. Arvâlusâi mield mihheen sáárnu ton peeleest, et informanteh liččii lamaš siämmáá kuávlukielâ sárnooh. Lii pyereest máhđulâš, et meid ránnjásiijdâi ässei adelem säänih láá lasettum listoid.<ref name=":0" /> Kittâl kuávlugin ij lah čielgâs. Nubbe Taatsi sieidi aldasijn (= Taažâ sieidi, moos láá uhredâm meid ránnjáenâmij ässeeh) pajasmerkkejum laavlâtekstâ sátáččij leđe meid tavesämikielâ. [[Pekka Sammallahti]] mield čááitus ličij máhđulávt kielâ, mii sárnoo alda Jukkasjäävri. Nube teevstâst vist láá jiešlágán almoneh, moh tavesämikielâst iä kavnuu.<ref name=":0" /> Lii tárbu selvâttiđ, láá-uv Kittâl kielâčáittuseh tavesämikielâ vâi iä. Jis iä lah, te taat lii jieijâslágán kiemâsämikielâ kuávlukielâ. Soobbâd já Kuáládâhjäävri čáittuseh láá sänilistoh. [[Kiemâjävri|Kiemâjäävrist]] láá vyerkkejum tuše lovmat säännid,. [[Kuáccám]] já [[Posio]] kuávluin láá päikkinoomah, main lii sämikiel vuáđu, mut säneh tobbeen iä lah vyerkkejum. Táálái noomâi lasseen historjálijn dokumentijn, ovdâmerkkân viäruluvâttâlmijn já tuámustoovlij äššikiirjijn, láá siäilum päikkinoomah. Päikkinoomâin-uv lii variaatio, mii ij lah ennustkin tutkum.<ref name=":0" /> ==Kielâ lappum== Jaakko Häkkinen arvâl kiemâsämikielâ časkâmist näävt: "Kiemâsämikielâ sárnumkuávlust syemmilâš tiäddu lii lamaš uáli koorâs. Kitisii leehi já Kiemâjuuvâ leevih lijjii šiev šiiveet- já nijttokuávluh, já syemmiliih asâiduttii täid kuávluid. Ton lasseen šoddii siähálâs näimilitoh. Meiddei orjâliih láá varrim 1700-lovo pelimudo rääjist kiemâsämikielâ sárnumkuávloid, já vyerdimist lii, tego ain kiävá, et kielah láá finnim vaiguttâsâid nubijnis. Ääigi mield kiemâsämikielâ tastoo suunâi."<ref name=":0" /> Tuárispel kuávluin sämikielâ siäilui kuhebiššáá. 1820-lovvoost ovdâmerkkân totkee Matias Sjögren lii kommentistám tom, et Suáđekylá máddáá- já taavaabeln sarnui eenâb sämikielâ. Toh kuávdáš sajeh, kuus kirhoh-uv huksejuvvojii já kost ulmuuh, tego Pelkosenniemi já Kitinen-juuvâ riddokuávlu ässeeh, lijjii iänááš syemmiliih, tobbeen kielâ-uv nubástui tooleeb suomâkielân. Kiemâsämmiliih lijjii kävppiulmui jotteemkiäinui alda, mii lii luándulávt vaiguttâm kiemâsämmilij kielâmolsomân uáli ennuv. Siämmáámuđusâš kielâmolsomproosees lii uápis ubâ maailmist: kielah siäiluh periferiast pyerebeht ko taggaar kuávlust, kost láá eenâb kontakteh olgoskulij.<ref name=":0" /> ==Kielâčááitus== Äätj miin, ki lak täivest.<br> Paisse läos tu nammat.<br> Alda pootos tu väldegodde.<br> Läos tu taattot nou täivest, ku ädnamest.<br> Adde miji täb päiv miin juokpäiv laip.<br> Ja adde miji miin suddoit addagas, nou ku miieg addep miin velvolidäme.<br> Ja ale sääte miin kjäusaussi.<br> Mutto tjouta miin pahast.<br> Tälle tu li väldegodde, vuöjme ja kudne ijankaikisest.<br> Amen. ==Kirjálâšvuotâ== * Äima, F, Itkonen, T.I. 1918: Jacob Fellmanin muistiinpanot Sompion ja Kuolajärven lapin murteista. Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja 30 p. 1-91. ==Fáádást eres soojijn== * [https://glottolog.org/resource/languoid/id/kemi1239 Glottolog] * [https://www.anarasaavis.fi/2023/08/30/kiemasamikiela-tutkamin-caskam-kiela/ Kiemâsämikielâ: tutkâmin časkâm kielâ] * [https://archive.org/details/argentoratentiislapponia01scheffer Lapponia-kirje] ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{Uuraallâš kielah}} [[Luokka:Jáámmám kielah]] [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] [[Luokka:Sämikielah]] osbuae2vv5fxri0wazmz43ezzv8js1s 0 841 160183 160155 2026-09-29T06:55:44Z Yupik 23 | tipšom = 160183 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Maadâsämikielâ | kárttá = Sami languages large.png | kovetekstâ = 1. Maadâsämikielâ | kovestuárudâh = | jieijâs = åarjelsaemien gïele | eres = | kuávlu = {{Lippu|Taažâ}}<br>{{Lippu|Ruotâ}} | äigidem = | vir = | meeri = 600 | saje = | abc = | tipšom = [[Kielâkäldee]] | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[sämikielah]] | iso1 = | iso2 = sma | iso3 = sma | glotto = sout2674 }} '''Maadâsämikielâ''' lii [[sämikielâ]]. Maadâsämmiliih koččoh jieijâs kielâ nomâigijn ''åarjelsaemien'', ''åarjelsaemien gïele'' teikâ ''åarjel''. Sääni ''gïele'' meerhâš kielâ lasseen meiddei jienâ, já tast lii ennuv kieŋâlub merhâšume.<ref name="rk-aavis">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2023/04/05/richard-kowalik-nagattalai-maadasamikiela-kielaoopast-tukholma-ollaopattuvast/|nommâ=Richard Kowalik nágáttâlâi maadâsämikielâ kielâoopâst Tukholma ollâopâttuvâst|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|čujottum=2023-05-02|ietf-kielâkoodi=}}</ref> ==Sárnoomeeri já sárnumkuávlu== Maadâsämikielâ lii sárnoomeerees tááhust suullân siämmáásullâsâš sämikielâ ko [[anarâškielâ]]-uv, adai tast láá suullân 500 sárnod. Kielâ sárnumkuávlu lii kale čuuvtij vijđásub já tot lii val juáhášâm kyevti enâmân: [[Ruotâ]]n já [[Taažâ]]n. Ruotâ peln maadâsämikielâ sárnoo Östersundist (Staare), Ummeest (Ubmeje) já Lyckselest (Liksjoe). Taažâ peln kielâ sárnoo Snåsast (Snåase), Levangerist, Rørosist (Plaassje), Elgåst já Hattfjelldalist (Aarborte). Motomij sojij ääsih eenâb maadâsämikielâ sárnooh já motomij sojij vist tuše muádis.<ref name="rk-aavis"/> == Maadâsämikielâ pustaveh == Maadâsämikielâ ohtâsii čäällimvyehi tuhhiittui ive 1978. {| style="font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[A]] a | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[B]] b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[D]] d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[E]] e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[F]] f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[G]] g | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[H]] h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[I]] i |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[Ï]] ï | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[J]] j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[K]] k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[L]] l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[M]] m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[N]] n | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[O]] o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[P]] p |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[R]] r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[S]] s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[T]] t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[U]] u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[V]] v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[Y]] y | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[Æ]] æ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[Ö]] ö |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |[[Å]] å | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} ==Numereh== 1 = akte<br> 2 = göökte<br> 3 = golme<br> 4 = njeljie<br> 5 = vijhte<br> 6 = govhte<br> 7 = tjijhtje<br> 8 = gaektsie<br> 9 = uktsie 10 = luhkie 11 = luhkie akte<br> 12 = luhkie göökte<br> 13 = luhkie golme 20 = göökte luhkie<br> 21 = göökte luhkie akte<br> 22 = göökte luhkie göökte 30 = golme luhkie<br> 31 = golme luhkie akte<br> 32 = golme luhkie göökte 40 = njeljie luhkie<br> 50 = vijhte luhkie<br> 60 = govhte luhkie<br> 70 = tjijhtje luhkie<br> 80 = gaektsie luhkie<br> 90 = uktsie luhkie 100 = stoerre luhkie; nimme; tjuetie<br> 200 = geekte stoerre-luhkie; geekte nimmh<br> 300 = golme stoerre-luhkie; golme nimmh 1 000 = stoerre-tjuetie, stoerre-nimme, tåvsene<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Kowalik, Richard|Nommâ=Towards a grammar of spoken South Saami|Ihe=2023|Sijđo=263|Almostittee=Stockholm University}}</ref> == Kielâoppâ == === Hämioppâ === ==== Substantiveh ==== ''Parâstaavvâlsiih substantiiveh'' {| class="wikitable" |- ! Saje !! -ie (ol.) || -a (ol.) || -oe (ol.) || -e (ol.) !! -ie (ml.) || -a (ml.) || -oe (ml.) || -e (ml.) |- ! Nom | guelie || maana || aaltoe || nïejte || guelieh || maanah || aaltoeh || nïejth |- ! Akk | gueliem || maanam || aaltoem || nïejtem || guelide || maanide || aaltojde || nïejth |- ! Gen | guelien || maanan || aaltoen || nïejten || gueliej || maanaj || aaltoej || nïejti |- ! Ill | gualan || maanese || aaltose || nïejtese || guelide || maanide || aaltojde || nïejtide |- ! Ine | guelesne || maanesne || aaltosne || nïejtesne || gueline || maanine || aaltojne || nïejtine |- ! Ela | gueleste || maaneste || aaltoste || nïejteste || guelijste || maanijste || aaltojste || nïejtijste |- ! Kom | gueline || maanine || aaltojne || nïejtine || gueliejgujmie || maanajgujmie || aaltoejgujmie || nïejtigujmie |- ! Ess | gueline || maanine || aaltojne || nïejtine |} ''Kuulmâstaavvâlsiih substantiiveh'' {| class="wikitable" |- ! Saje !! e~ie (ol.) || e~a (ol.) || e~e (ol.) || e~oe (ol.) !! e-ie (ml.) || e~a (ml.) || e~e (ml.) || e~oe (ml.) |- ! Nom | gierehtse || daktere || gaamege || gaallohke || gierehtsh || dakterh || gaamegh || gaallohkh |- ! Merhâšume | ''pulkke'' || ''nieidâ'' || ''kaamuv'' || ''uáiviskálžu'' || - || - || - || - |- ! Akk | gierehtsem || dakterem || gaamegem || gaallohkem || - || - || - || - |- ! Gen | gierehtsen || dakteren || gaamegen || gaallohken || gierehtsi || dakteri || gaamegi || gaallohki |- ! Ill | gieriehtsasse || daktarasse || gaamegasse || gaalloehkasse || gieriehtsidie || daktaridie || gaamegidie || gaalloehkidie |- ! Ine | gieriehtsisnie || daktarisnie || gaamegisnie || gaalloehkisnie || gieriehtsinie || daktarinie || gaameginie || gaalloehkinie |- ! Ela | gieriehtsistie || daktaristie || gaamegistie || gaalloehkistie || gieriehtsijstie || daktarijstie || gaamegijstie || gaalloehkijstie |- ! Kom | gieriehtsinie || daktarinie || gaameginie || gaalloehkinie || gierehtsigujmie || dakterigujmie || gaamegigujmie || gaallohkigujmie |- ! Ess | gieriehtsinie || daktarinie || gaameginie || gaalloehkinie |} ====Persovnpronomineh<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Kowalik, Richard|Nommâ=Towards a grammar of spoken South Saami|Ihe=2023|Siijđoh=100-102|Almostittee=Stockholm University}}</ref>==== {| class="wikitable" ! nominativ !! oovtâloho !! kyevtiloho !! maaŋgâloho |- | 1. persovn || manne || monnah || mijjieh |- | 2. persovn || datne || dotnah || dijjieh |- | 3. persovn || dihte || dah || dah |} {| class="wikitable" ! genetiv !! oovtâloho !! kyevtiloho !! maaŋgâloho |- | 1. persovn || mov || monnen || mijjien; min |- | 2. persovn || dov || dotnen || dijjien |- | 3. persovn || dan; altese || daj; dej || daj; dej |} ==== Veerbah ==== ''Parâstaavvâlsiih veerbah'' <table class="wikitable"> <tr><td colspan="7">'''Parâstaavvâlsiih veerbah - Preesens'''</td></tr> <tr><td></td><td>'''I'''</td><td>'''II'''</td><td>'''III'''</td><td>'''IV'''</td><td>'''V'''</td><td>'''VI'''</td></tr> <tr><td></td><td>ie-verbâ</td><td>oe-verbâ</td><td>a-verb</td><td>e1-verbâ</td><td>e2-verbâ</td><td>e3-verbâ</td></tr> <tr><td>''' '''</td><td>'''båetedh'''</td><td>'''laavkodh'''</td><td>'''guarkedh'''</td><td>'''bïejedh'''</td><td>'''govledh'''</td><td>'''gihtjedh'''</td></tr> <tr><td>''Anarâškielân''</td><td>''puáttiđ''</td><td>''lávguđ''</td><td>''iberdiđ''</td><td>''pieijâđ''</td><td>''kuullâđ''</td><td>''koijâdiđ''</td></tr> <tr><td>Kieldimhäämi</td><td>båetieh</td><td>laavkoeh</td><td>guarkah</td><td>bïejh</td><td>govlh</td><td>gihtjh</td></tr> <tr><td>'''Persovn'''</td><td> </td><td> </td><td> </td><td> </td><td> </td><td> </td></tr> <tr><td class="fattop">manne</td><td class="lightshadow fattop">båatam</td><td class="fattop">laavkoem</td><td class="fattop">guarkam</td><td class="fattop">bïejem</td><td class="fattop">govlem</td><td class="fattop">gihtjem</td></tr> <tr><td>datne</td><td class="lightshadow">båatah</td><td>laavkoeh</td><td>guarkah</td><td>bïejh</td><td>govlh</td><td>gihtjh</td></tr> <tr><td>dïhte</td><td class="lightshadow">båata</td><td class="lightshadow">lååvke</td><td>guarkoe</td><td class="lightshadow">beaja</td><td>govloe</td><td>gihtjie</td></tr> <tr><td class="fattop">månnoeh</td><td class="fattop">båetien</td><td class="fattop">laavkoen</td><td class="fattop">guarkan</td><td class="lightshadow fattop">biejien</td><td class="fattop">govloen</td><td class="fattop">gihtjien</td></tr> <tr><td>dåtnoeh</td><td>båeteden</td><td>laavkoden</td><td>guarkeden</td><td>bïejeden</td><td>govleden</td><td>gihtjeden</td></tr> <tr><td>dah guaktah</td><td>båetiejægan</td><td>laavkoejægan</td><td>guarkajægan</td><td>bïejijægan</td><td>govlijægan</td><td>gihtjijægan</td></tr> <tr><td class="fattop">mijjieh</td><td class="fattop">båetebe</td><td class="fattop">laavkobe</td><td class="fattop">guarkebe</td><td class="fattop">bïejebe</td><td class="fattop">govlebe</td><td class="fattop">gihtjebe</td></tr> <tr><td>dijjieh</td><td>båetede</td><td>laavkode</td><td>guarkede</td><td>bïejede</td><td>govlede</td><td>gihtjede</td></tr> <tr><td>dah</td><td>båetieh</td><td>laavkoeh</td><td>guarkoeh</td><td class="lightshadow">biejieh</td><td>govloeh</td><td>gihtjieh</td></tr> </table> ''Parâttesstaavvâlsiih veerbah'' <table class="wikitable"> <tr><td colspan="3">'''Parâttesstaavvâlsiih veerbah - Preesens'''</td></tr> <tr><td class="fatbottom">'''Persovn'''</td><td class="fatbottom">'''saemiestidh'''</td><td class="fatbottom">'''lea'''</td></tr> <tr><td>manne</td><td>saemestem</td><td>leam</td></tr> <tr><td>datne</td><td>saemesth</td><td>leah</td></tr> <tr><td>dïhte</td><td>saemeste</td><td>lea</td></tr> <tr><td class="fattop">månnoeh</td><td class="fattop">saemiestien</td><td class="fattop">lean</td></tr> <tr><td>dåtnoeh</td><td>saemiestidien</td><td>lidien</td></tr> <tr><td>dah guaktah</td><td>saemiestægan</td><td>lægan</td></tr> <tr><td class="fattop">mijjieh</td><td class="fattop">saemiestibie</td><td class="fattop">libie</td></tr> <tr><td>dijjieh</td><td>saemiestidie</td><td>lidie</td></tr> <tr><td>dah</td><td>saemiestieh</td><td>leah</td></tr> </table> ''Kieldimverbâ'' {| class="wikitable" style="text-align:left" ! || colspan="3" | Preesens || || colspan="3" | Preteriti |- | || ol. || kl. || ml. || || ol. || kl. || ml. |- | 1. || im || ean || ibie || 1. || idtjim || idtjimen || idtjimh |- | 2. || ih || idien || idie || 2. || idtjih || idtjiden || idtjidh |- | 3. || ij || eakan || eah || 3. || idtji || idtjigan || idtjin |} === Ceelhâoppâ === Maadâsämikielâ lii SOV-kielâ. === Täsimolsom === Maadâmsämikielâst ij lah täsimolsom. == Liiŋkah == * [http://oahpa.no/aarjel/ Oahpa — pedagoglâš program] * [http://oahpa.no/sma/gramm/grammatikk.nob.html Maadâsämikielâ minikielâoppâ] * [https://baakoeh.oahpa.no/ Sänikirje] == Kirjálâšvuotâ == * Kowalik, Richard 2023: ''[http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1731023/FULLTEXT02.pdf Towards a grammar of spoken South Saami]''. Stockholm University ; Stockholm: Universitetsservice US-AB. * Bergsland, Knut 1946: ''Røros-lappisk grammatikk : et forsøk på strukturell språkbeskrivelse''. Instituttet for sammenlignende kulturforskning. Serie B. Skrifter ; 43. Oslo : Aschehoug. * Bergsland, Knut 1982: ''Sydsamisk grammatikk''. Tromsø: Universitetsforlaget. * Hasselbrink, Gustav 1981: T1 - Grammatik, Wörterbuch Å - Flytt'edh. * Lagercrantz, Eliel 1923: [http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010042106017 Sprachlehre des Südlappischen : nach der Mundart von Wefsen]. Bulletin / Kristiania Etnografiske Museum ; 1 == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} {{incubator|koodi=sma|kielâ=Maadâämikielâlâš}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{Uuraallâš kielah}} [[Luokka:Maadâsämikielâ|*]] [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] j5xy0vdqmm3ewdwosuz3ss3o7fvvu56 0 1006 160184 153958 2026-09-29T06:55:49Z Yupik 23 | tipšom = 160184 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Nuorttâlâškielâ | kárttá = Sami languages large.png | kovetekstâ = 6. Nuorttâlâškielâ | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = sääʹmǩiõll | eres = | kuávlu = {{Lippu|Suomâ}}<br>{{Lippu|Ruoššâ}} | äigidem = | vir = [[Aanaar]] | meeri = 400 | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = läättinkielâliih | tipšom = [[Kielâkäldee]] | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[sämikielah]] | iso1 = | iso2 = sms | iso3 = sms | glotto = skolt1241 }} [[Tiätuvuárkká:SAKK galba.jpg|thumb|250px|right|[[Säämi máttááttâskuávdáš|Säämi máttááttâskuávdáá]] kolbâ [[suomâkielâ]]n, [[orjâlâškielâ]]n, [[anarâškielâ]]n já nuorttâlâškielân]] [[Tiätuvuárkká:Äʹvv IMG 1204e.jpg|thumb|[[Äʹvv säämimuseo]] nommâ nuorttâlâškielân váldu-uuvsâ paajaabeln [[Neiden]]ist]] [[Tiätuvuárkká:Čeʹvetjääuʹr tuâjjpõrtt.jpg|thumb|Čeʹvetjääuʹr tuâjjpõrtt ađai Čevetjäävri pargopáájá [[Čevetjävri|Čevetjäävrist]]]] [[Tiätuvuárkká:Siida Skolt (building site).jpg|thumb|[[Siida]] muštâl nuorttâlâškielâlijd museo uđâsmittempargoost já maht museo palvâl ton ääigi]] '''Nuorttâlâškielâ''' lii [[sämikielâ]]. Ton aldemus suhâkielâ lii [[anarâškielâ]]. ==Nuorttâlâškielâ pustaveh== {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Â â | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Č č | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ʒ ʒ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ǯ ǯ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Đ đ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ǧ ǧ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ǥ ǥ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ǩ ǩ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŋ ŋ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Õ õ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Š š | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ž ž | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Å å | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ä ä | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ʹ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ʼ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} :''â'' = [ɘ] (švaa), ''c'' = [ts], ''č'' = [tʃ], ''ʒ'' = [dz], ''ǯ'' = [dʒ], ''ǧ'' = [ɟʝ], ''ǩ'' = [cç], ''õ'' = [ɐ] (švaa), ''š'' = [ʃ], ''ž'' = [ʒ], ''å'' = [ɔ]. == Kielâoppâ == === Jienâdâhoppâ === ==== Vokaleh ==== {| class="wikitable" ! ! ovdâ ! koskâ ! tyehi |- ! poskâd | align="center" |{{IPA|i}} (i) | | align="center" |{{IPA|u}} (u) |- ! peliposkâd | align="center" |{{IPA|e}} (e) | align="center" |{{IPA|ɘ}} (õ) | align="center" |{{IPA|o}} (o) |- ! pelijuolâd | align="center" |{{IPA|ɛ}} (e) | align="center" |{{IPA|ɐ}} (â) | align="center" |{{IPA|ɔ}} (å) |- ! juolâd | align="center" |{{IPA|a}} (ä) | | align="center" |{{IPA|ɑ}} (a) |} ==== Diftoŋeh ==== {| class="wikitable" | ! ovdâ ! ovdâ já koskâ ! tyehi já ovdâ ! tyehi já koskâ ! tyehi |- ! poskâd já peliposkâd | align="center" |{{IPA|ie}} (ie) | align="center" |{{IPA|iɘ}} (iõ) | align="center" |{{IPA|ue}} (ue) | align="center" |{{IPA|uɘ}} (uõ) | |- ! poskâd já pelijuolâd | align="center" |{{IPA|iɛ}} (ie) | align="center" |{{IPA|iɐ}} (iâ) | align="center" |{{IPA|uɛ}} (ue) | align="center" |{{IPA|uɐ}} (uâ) | align="center" |{{IPA|uɔ}} (uå) |- ! poskâd já juolâd | | | align="center" |{{IPA|ua}} (uä) | | |- ! peliposkâd já pelijuolâd | | align="center" |{{IPA|eɐ}} (eâ) | | | |- ! peliposkâd já juolâd | align="center" |{{IPA|ea}} (ea) | | | | |} ==== Konsonanteh ==== {| class="wikitable" ! !labial !dental / alveolar !postalveolar !palatal !velar |- !naasaal | align="center" | m (m) | align="center" | n (n) | | align="center" | nʲ (nj) | align="center" | ŋ (ŋ) |- !čuojâhánnáá kluusil | align="center" | p (p) | align="center" | t (t) | | | align="center" | k (k) |- !čyejilis kluusil | align="center" | b (b) | align="center" | d (d) | | | align="center" | g (g) |- !čuojâhánnáá affrikaatta | | align="center" | t͡s (c) | align="center" | t͡ʃ (č) | align="center" |c͡ç (ǩ) | |- !čyejilis affrikaatta | | align="center" | d͡z (ʒ) | align="center" | d͡ʒ (ǯ) | align="center" | ɟ͡ʝ (ǧ) | |- !čuojâhánnáá sibilant | | align="center" | s (s) | align="center" | ʃ (š) | | |- !čyejilis sibilant | | align="center" | z (z) | align="center" | ʒ (ž) | | |- !čuojâhánnáá frikativ | align="center" | f (f) | | | | align="center" | x (h) |- !čyejilis frikativ | align="center" | v (v) | align="center" | ð (đ) | | align="center" | ʝ (j) | align="center" | ɣ (ǥ) |- !vibrant | | align="center" | r (r) | | | |- !lateral | | align="center" | l (l) | | | align="center" | lʲ (lj) |- !pelivokaleh | align="center" | w (u) | | | align="center" | j (i) | |- |} === Hämioppâ === ==== Pronomineh ==== {| class="wikitable" !Persovn !!Jurgâlus !!Nominativ !!Genetiv |- |'''1. ol.''' || mun || mon || muu |- |'''2. ol.''' || tun || ton || tuu |- |'''3. ol.''' || sun || son || suu |- |'''1. kl.''' || muoi || muäna || muännai |- |'''2. kl.''' || tuoi || tuäna || tuännai |- |'''3. kl.''' || suoi || suäna || suännai |- |'''1. ml.''' || mij || mij || mij |- |'''2. ml.''' || tij || tij || tij |- |'''3. ml.''' || sij || sij || sij |} {| class="wikitable" !&nbsp; !oovtâloho !kyehtiloho !maaŋgâloho |- |'''Nominativ''' || son || suäna || sij |- |'''Genetiv''' || suu || suännai || sij |- |'''Akkusativ''' || suu || suännaid || siʹjjid |- |'''Illativ''' || suʹnne || suännaid || siʹjjid |- |'''Lokativ''' || suʹst || suännast || siiʹst |- |'''Komitativ''' || suin || suännain || siʹjjivuiʹm |- |'''Abessiv''' || suutää || suännaitää || siʹjjitää |- |'''Essiv''' || suuʹnen || suännan || - |- |'''Partitiv''' || suuʹđed || - || - |} == Kirjálâšvuotâ == * Feist, Tim: ''[https://web.archive.org/web/20120324235150/https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:123128&datastreamId=FULL-TEXT.PDF A grammar of Skolt Saami].'' Manchester, 2010. * Aikio, Marjut og Anna-Riitta Lindgren 1973: Kielirapportti. ''Saamelaiskomitean mietintö'' 1973:46. * Hallamaa, Panu 1997: Unangam Tunuu and Sugestun: A Struggle for Continued Life. Hiroshe Shoji and Juha Janhunen (eds.) Northern Minority Languages. Problems of Survival. ''Senri Ethnological Studies'' 44:187-224. Osaka: National Museum of Ethnology. * [[Mikko Korhonen|Korhonen, Mikko]]. Mosnikoff, Jouni. Sammallahti, Pekka. ''Koltansaamen opas.'' Castreanumin toimitteita, Helsinki 1973. * Mosnikoff, Jouni og Pekka Sammallahti 1988: ''Uʹcc sääm-lääʹdd sääʹnnǩeârjaž = Pieni koltansaame-suomi sanakirja''. Jorgaleaddji. * Mosnikoff, Jouni og Pekka Sammallahti 1991: ''Suomi-koltansaame sanakirja = Lääʹdd-sääʹm sääʹnnǩeʹrjj''. Ohcejohka: Girjegiisá. * Moshnikoff, Satu: ''Muu vuõssmõs sää'mǩe'rjj''. * Moshnikoff, Satu, Moshnikoff, Jouni and Koponen, Eino. 2009. Koltansaamen koulukielioppi (Sääʹmǩiõl ǩiõllvuäʹppes škoouʹli vääras). Inari, Finland: Saamelaiskäräjät. == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} {{incubator|koodi=sms|kielâ=Nuorttâlâškielâlâš}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{Uuraallâš kielah}} [[Luokka:Nuorttâlâškielâ|*]] [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] 8h1f042x4dxbqxqbosm9bfm0o6ppjr4 0 1021 160164 160157 2026-09-28T17:38:44Z Seipinne 19 160164 wikitext text/x-wiki {{Käldeeh váiluh}} {{Kielâ | nommâ = Orjâlâškielâ<br/>Pajekielâ<br/>Tavekielâ | kárttá = Sami languages large.png | kovetekstâ = 5. Orjâlâškielâ | kovestuárudâh = | jieijâs = sámegiella, davvisámegiella | eres = | kuávlu = {{Lippu|Taažâ}}<br>{{Lippu|Ruotâ}}<br>{{Lippu|Suomâ}} | äigidem = | vir = [[Aanaar]], [[Árjepluovve]], [[Iänudâh]], [[Juhâmokke]], [[Kaivuonâ]], [[Kárášjuuhâ]], [[Kiärun]], [[Kuovdâkiäinu]], [[Lavangen]], [[Porsaŋg]], [[Suáđigil]], [[Tiänu]], [[Tjeldsund]], [[Ucjuuhâ]], [[Uunjargâ]], [[Vääččir]] | meeri = 25&nbsp;000 | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = läättinkielâliih | huolâttâs = [[Kielâkäldee]] | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[sämikielah]] | iso1 = se | iso2 = sme | iso3 = sme | glotto = nort2671 }} '''Orjâlâškielâ''' teikâ '''pajekielâ''' teikâ '''tavekielâ''' lii [[sämikielâ]]. ==Orjâlâškielâ pustaveh== {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Á á | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Č č | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Đ đ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŋ ŋ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Š š | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŧ ŧ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ž ž | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} ==Kielâoppâ== === Hämioppâ === ==== Veerbah ==== ''Kieldimverbâ'' [[Indikativ]], [[konditional]] já [[potential]] {| style="border: 1px #000000 solid; border-collapse: collapse;" ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Persovn ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Ol. ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Kl. ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Ml. |- | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | 1. | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | in | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | ean | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | eat |- | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | 2. | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | it | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | eahppi | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | ehpet |- | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | 3. | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | ii | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | eaba | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | eai |} [[Imperativ]] {| style="border: 1px #000000 solid; border-collapse: collapse;" ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Persovn ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Ol. ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Kl. ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Ml. |- | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | 1. | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | allon | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | allu | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | allot |- | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | 2. | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | ale | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | alli | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | allet |- | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | 3. | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | allos | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | alloska | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | alloset |} ==Kirjálâšvuotâ== === Sänikirjeh === * [[Knud Leem|Leem, Knud]] (1756): ''[https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/leem1756.pdf En Lappesk Nomenclator efter den Dialect, som bruges af Fjeld-Lapperne i Porsanger-Fjorden]'' Kööbenhaammân * Leem, Knud (1768): ''[http://urn.fi/URN:NBN:fi-fe2016050611484 Lexicon Lapponicum bipartitum : Pars 1 : Lapponico-Danico-Latina]'' Kööbenhaammân * Leem, Knud (1781): ''[http://urn.fi/URN:NBN:fi-fe2016050611484 Lexicon Lapponicum bipartitum : Pars 2 : Danico-Latino-Lapponica]'' Kööbenhaammân * [[Thor Frette|Frette, Thor]] (1975): ''Norsk-samisk ordbok (Dárugiel-sámigiel sádnigir'ji)'', Universitetsforlaget. * [[Jens Andreas Friis|Friis, Jens Andreas]] (1887): ''[https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/friis1887.pdf Ordbog over det lappiske Sprog med latinsk og norsk Forklaring samt en Oversigt over Sprogets Grammatik]'' * [[Konrad Nielsen|Nielsen, Konrad]] (1913): ''[http://fennougrica.kansalliskirjasto.fi/handle/10024/89820 Lappisches Wörterbuch nach den Dialekten von Polmak, Karasjok und Kautokeino]''. Heft I. Lexica Societatis Fenno-Ugricae I. 1913. * Nielsen, Konrad (1932-1938): ''Lappisk ordbok Lapp dictionary'' (oovtâst [[Asbjørn Nesheim]]áin) * [[Nils Vibe Stockfleth|Stockfleth, Nils Vibe]] (1852): ''[https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/stockfleth1852.pdf Norsk-lappisk Ordbog]'' === Kielâoopah já artikkâleh kielâoopâst === * [[J. A. Friis|Friis, J. A.]] (1856) [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/friis1856lappiskgrammatik.pdf Lappisk Grammatik. Udarbeidet efter den finmarkiske Hoveddialekt eller Sproget, saaledes som det almindeligst tales i norsk Finmarken] * [[Klaus Peter Nickel|Nickel, Klaus Peter]] (1990): ''Samisk grammatikk'' Oslo: Universitetsforlaget * Nickel, Klaus Peter (1994): [https://web.archive.org/web/20210414145039/https://beta.nb.no/items/eaad24abe5ea19a27f8dccdff33abb7b%3Bpage%3D0%3BsearchText%3Dklaus%20peter%20nickel#?h=klaus%20peter%20nickel&c=0&cv=0&xywh=-1642%252C66%252C5965%252C4310 Samisk grammatikk] Karasjok: Davvi girji * Nielsen, Konrad (1926-1929): Lærebok i lappisk * Leem, Knud (1748): [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/leem1748.pdf En Lappisk Grammatica Efter den Dialect, som bruges af Field-Lapperne udi Porsanger-Fiorden] * [[Rasmus Rask|Rask, Rasmus]] (1832): [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/rask1832v1.pdf Ræsonneret lappisk Sproglære efter den Sprogart, som bruges af Fjældlapperne i Porsangerfjorden i Finmarken. En Omarbejdelse af Prof. Knud Leems Lappiske Grammatica.]. København. * [[N. V. Stockfleth|Stockfleth, N. V.]] (1840): [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/stockfleth1840grammatikietlapp00stoc.pdf Grammatik i det lappiske Sprog saaledes som det tales i norsk-Finmarken. Förste Del. Bogstav- og Formlæren.] * [[Jussi Ylikoski|Ylikoski, Jussi]] (2009): [http://www.sgr.fi/sust/sust257/sust257.html Non-finites in North Saami] Helsinki: Mémoires de la Société Finno-Ougrienne 257. === Liiŋkah === * [http://gtweb.uit.no/mt/ Tiätturjurgâlus pajekielâst] * [https://web.archive.org/web/20120415213435/http://giellatekno.uit.no/oahpa/grammatihkka.nno.html Pajekielâ kielâoppâ] * [http://divvun.no Tivvoomohjelm] * http://oahpa.no/davvi * http://kursa.oahpa.no/ * [http://sanit.oahpa.no/ Digisänikirje] ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} {{Wikikielâ|code=se|Orjâlâškielâlâš}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{Uuraallâš kielah}} [[Luokka:Orjâlâškielâ|*]] [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] nwg9y7wigpshku2zjxru6cinsjlz2xb 160185 160164 2026-09-29T06:55:56Z Yupik 23 | tipšom = 160185 wikitext text/x-wiki {{Käldeeh váiluh}} {{Kielâ | nommâ = Orjâlâškielâ<br/>Pajekielâ<br/>Tavekielâ | kárttá = Sami languages large.png | kovetekstâ = 5. Orjâlâškielâ | kovestuárudâh = | jieijâs = sámegiella, davvisámegiella | eres = | kuávlu = {{Lippu|Taažâ}}<br>{{Lippu|Ruotâ}}<br>{{Lippu|Suomâ}} | äigidem = | vir = [[Aanaar]], [[Árjepluovve]], [[Iänudâh]], [[Juhâmokke]], [[Kaivuonâ]], [[Kárášjuuhâ]], [[Kiärun]], [[Kuovdâkiäinu]], [[Lavangen]], [[Porsaŋg]], [[Suáđigil]], [[Tiänu]], [[Tjeldsund]], [[Ucjuuhâ]], [[Uunjargâ]], [[Vääččir]] | meeri = 25&nbsp;000 | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = läättinkielâliih | tipšom = [[Kielâkäldee]] | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[sämikielah]] | iso1 = se | iso2 = sme | iso3 = sme | glotto = nort2671 }} '''Orjâlâškielâ''' teikâ '''pajekielâ''' teikâ '''tavekielâ''' lii [[sämikielâ]]. ==Orjâlâškielâ pustaveh== {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Á á | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Č č | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Đ đ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŋ ŋ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Š š | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŧ ŧ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ž ž | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} ==Kielâoppâ== === Hämioppâ === ==== Veerbah ==== ''Kieldimverbâ'' [[Indikativ]], [[konditional]] já [[potential]] {| style="border: 1px #000000 solid; border-collapse: collapse;" ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Persovn ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Ol. ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Kl. ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Ml. |- | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | 1. | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | in | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | ean | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | eat |- | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | 2. | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | it | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | eahppi | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | ehpet |- | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | 3. | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | ii | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | eaba | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | eai |} [[Imperativ]] {| style="border: 1px #000000 solid; border-collapse: collapse;" ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Persovn ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Ol. ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Kl. ! style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px; background-color: #EFEFFF;" | Ml. |- | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | 1. | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | allon | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | allu | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | allot |- | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | 2. | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | ale | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | alli | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | allet |- | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | 3. | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | allos | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | alloska | style="border: 1px #000000 solid; padding: 2px 10px 2px 4px;" | alloset |} ==Kirjálâšvuotâ== === Sänikirjeh === * [[Knud Leem|Leem, Knud]] (1756): ''[https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/leem1756.pdf En Lappesk Nomenclator efter den Dialect, som bruges af Fjeld-Lapperne i Porsanger-Fjorden]'' Kööbenhaammân * Leem, Knud (1768): ''[http://urn.fi/URN:NBN:fi-fe2016050611484 Lexicon Lapponicum bipartitum : Pars 1 : Lapponico-Danico-Latina]'' Kööbenhaammân * Leem, Knud (1781): ''[http://urn.fi/URN:NBN:fi-fe2016050611484 Lexicon Lapponicum bipartitum : Pars 2 : Danico-Latino-Lapponica]'' Kööbenhaammân * [[Thor Frette|Frette, Thor]] (1975): ''Norsk-samisk ordbok (Dárugiel-sámigiel sádnigir'ji)'', Universitetsforlaget. * [[Jens Andreas Friis|Friis, Jens Andreas]] (1887): ''[https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/friis1887.pdf Ordbog over det lappiske Sprog med latinsk og norsk Forklaring samt en Oversigt over Sprogets Grammatik]'' * [[Konrad Nielsen|Nielsen, Konrad]] (1913): ''[http://fennougrica.kansalliskirjasto.fi/handle/10024/89820 Lappisches Wörterbuch nach den Dialekten von Polmak, Karasjok und Kautokeino]''. Heft I. Lexica Societatis Fenno-Ugricae I. 1913. * Nielsen, Konrad (1932-1938): ''Lappisk ordbok Lapp dictionary'' (oovtâst [[Asbjørn Nesheim]]áin) * [[Nils Vibe Stockfleth|Stockfleth, Nils Vibe]] (1852): ''[https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/stockfleth1852.pdf Norsk-lappisk Ordbog]'' === Kielâoopah já artikkâleh kielâoopâst === * [[J. A. Friis|Friis, J. A.]] (1856) [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/friis1856lappiskgrammatik.pdf Lappisk Grammatik. Udarbeidet efter den finmarkiske Hoveddialekt eller Sproget, saaledes som det almindeligst tales i norsk Finmarken] * [[Klaus Peter Nickel|Nickel, Klaus Peter]] (1990): ''Samisk grammatikk'' Oslo: Universitetsforlaget * Nickel, Klaus Peter (1994): [https://web.archive.org/web/20210414145039/https://beta.nb.no/items/eaad24abe5ea19a27f8dccdff33abb7b%3Bpage%3D0%3BsearchText%3Dklaus%20peter%20nickel#?h=klaus%20peter%20nickel&c=0&cv=0&xywh=-1642%252C66%252C5965%252C4310 Samisk grammatikk] Karasjok: Davvi girji * Nielsen, Konrad (1926-1929): Lærebok i lappisk * Leem, Knud (1748): [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/leem1748.pdf En Lappisk Grammatica Efter den Dialect, som bruges af Field-Lapperne udi Porsanger-Fiorden] * [[Rasmus Rask|Rask, Rasmus]] (1832): [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/rask1832v1.pdf Ræsonneret lappisk Sproglære efter den Sprogart, som bruges af Fjældlapperne i Porsangerfjorden i Finmarken. En Omarbejdelse af Prof. Knud Leems Lappiske Grammatica.]. København. * [[N. V. Stockfleth|Stockfleth, N. V.]] (1840): [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/stockfleth1840grammatikietlapp00stoc.pdf Grammatik i det lappiske Sprog saaledes som det tales i norsk-Finmarken. Förste Del. Bogstav- og Formlæren.] * [[Jussi Ylikoski|Ylikoski, Jussi]] (2009): [http://www.sgr.fi/sust/sust257/sust257.html Non-finites in North Saami] Helsinki: Mémoires de la Société Finno-Ougrienne 257. === Liiŋkah === * [http://gtweb.uit.no/mt/ Tiätturjurgâlus pajekielâst] * [https://web.archive.org/web/20120415213435/http://giellatekno.uit.no/oahpa/grammatihkka.nno.html Pajekielâ kielâoppâ] * [http://divvun.no Tivvoomohjelm] * http://oahpa.no/davvi * http://kursa.oahpa.no/ * [http://sanit.oahpa.no/ Digisänikirje] ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} {{Wikikielâ|code=se|Orjâlâškielâlâš}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{Uuraallâš kielah}} [[Luokka:Orjâlâškielâ|*]] [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] bns2zfvsdak58x6vw511fj22qkuz2ts 0 1370 160186 153960 2026-09-29T06:56:03Z Yupik 23 | tipšom = 160186 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Pittáámsämikielâ | kárttá = Sami languages large.png | kovetekstâ = 3. Piittáámsämikielâ | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = bidumsámegiella | eres = | kuávlu = {{Lippu|Ruotâ}}<br>{{Lippu|Taažâ}} | äigidem = | vir = | meeri = 30 | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = läättinkielâliih | tipšom = [[Kielâkäldee]] | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[sämikielah]] | iso1 = | iso2 = sje | iso3 = sje | glotto = pite1240 }} '''Piittáámsämikielâ''' lii [[sämikielâ]]. Tom sárnuh tááláá ääigi [[Ruotâ]]st [[Arvidsjaur]] já [[Arjeplog]] ađai Árjepluovve kieldâin. ==Pittáámsämikielâ pustaveh== {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Á á | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Đ đ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŋ ŋ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŧ ŧ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Å å | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ä ä | | | | | | |} == Tile ive 2025 aalgâst == Pittáámsämikielâ sárnooh láá elimin tuše 30. Kielâ sárnoo vala [[Ruotâ]] [[Arjeplog]]ist (pittáámsämikielân ''Arjepluovva''). Nuorâmuuh kielâsárnooh láá 50-ihásiih. Kielâ illá sirdoo nuorâbáid puolváid, mii lii kielâ siäilum eellimiähtu. Tot máttááttuvvoo muádi okkotiijme verd škoovlâst, mut vädisvuottân láá váiloo olmoošresurseh já kielâst váiloo äššitubdâmuš. Nubbe vädisvuotâ lii meid tot, et kuávlust ääsih meiddei [[tavesämikielâ]] sárnooh, já talle ko lii saahâ "sämikielâst" lii automaatlávt saahâ tavesämikielâst.<ref name="aavis07032025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/03/07/totkee-joshua-wilbur-mustal-pittaamsamikielast-laa-uccaa-resurseh/|nommâ=Totkee Joshua Wilbur muštâl: pittáámsämikielâst láá uccáá resurseh|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|äigimuddo=2025-03-07|čujottum=2025-03-07}}</ref> == Kirjálâšvuotâ == Pittáámsämikielâst láá ohtsis vittâ tutkâmuš äigipaajeest 1893–2015. [[Joshua Wilbur]] almostitij pittáámsämikielâ kielâoopâ ''A grammar of Pite Saami'' ive 2014. Ton lasseen sun almostitij pittáámsämikielâ sänikirje ''Pitesamisk ordbok'' ive 2016. Taan sänikirjeest láá suullân 6 000 uuccâmsäännid.<ref name="aavis07032025"/> === Listo === * Halász Ignácz: ''Lapponica, 1, Sprachtexte im schwedisch-lappischen Dialecte der Lule- und Pite-lappmark: gesammelt und zum Teil mit ungarischer Übersetzung, sowie einem lappisch-ungarisch und deutschen Glossar''. Budapest: [s.n.], 1885. Separatabdruck aus B. 19, der von der Ungar. Akademie d. w. herausgegebenen Zeitschrift "Nyelvtudományi közlemények". * Halász Ignácz 1893: Svéd-lapp nyelv, 5, A Pite-lappmark Arjepluogi egyházkerületéből. Budapest: Kiadja a Magyar Tudományos Akadémia. * Halász Ignácz 1896: [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/halasz_1896.pdf Svéd-lapp nyelv. VI. Pite lappmarki szótár és nyelvtan rövid karesuandói lapp szójegyzékkel.] Budapest: Kiadja a Magyar Tudományos Akadémia. * Lagercrantz, Eliel: Sprachlehre des Westlappischen nach der Mundart von Arjeplog. Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 1926. ISSN: 0355-0230. * Lehtiranta, Juhani: Arjeploginsaamen äänne- ja taivutusopin pääpiirteet. Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 1992, ISBN 951-9403-55-8. * [[Israel Ruong|Ruong, Israel]]: ''Lappische Verbalableitung dargestellt auf Grundlage des Pitelappischen.'' (''Uppsala universitets årsskrift''; 1943:10). * Wilbur, Joshua (red.), 2016. ''Pitesamisk ordbok: samt stavningsregler'', Samica 2. Freiburg: Universität Freiburg. * [http://langsci-press.org/catalog/book/17 Wilbur, Joshua 2014: ''A grammar of Pite Saami'']. Studies in Diversity Linguistics 5. Berlin: Language Science Press. ==Fáádást eres soojijn== {{Incubator|koodi=sje|kielâ=Pittáámsämikielâlâš}} {{Commonscat-raddalâs}} * [https://sallto.no/saga/ Sáltto: uđđâseh já tiäđuh pittáámsämikielân] * [https://sallto.no/nytt/2025/10/26/bidumsame-alfabiehta-pitesamisk-alfabet/ Video pittáámsämikielâ pustavijn] * [https://glottolog.org/resource/languoid/id/pite1240 Glottolog] ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{Uuraallâš kielah}} [[Luokka:Pittáámsämikielâ|*]] [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] pqdv4bw7s8oqljccz3zst6rbglafn4s 0 1758 160187 160162 2026-09-29T06:56:12Z Yupik 23 | tipšom = 160187 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Tarjesämikielâ | kárttá = Sami languages large.png | kovetekstâ = 9. Tarjesämikielâ | kovestuárudâh = | jieijâs = | eres = | kuávlu = {{Lippu|Ruoššâ}} | äigidem = | vir = | meeri = 2 | saje = | abc = | tipšom = | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[sämikielah]] | iso1 = | iso2 = | iso3 = sjt | glotto = ters1235 }} [[Tiätuvuárkká:ZoyaGerasimovaNinaAfanasyevaInterview.jpg|thumb|Zoja Gerasimova (čižetp.), nubbe tarjesämikielâ majemuin sárnoin.<br /><small>(Kuvvim ive 2006)</small>]] '''Tarjesämikielâ''' lii [[sämikielâ]], mii kielâlávt lohhoo nuorttâkielâi nannaamjuávkun. Tot sárnoo ärbivuáválávt Ruošâbeln Kuáládâhnjaargâ nuorttâoosijn.<ref name="giella"/> Ive 2010 láin tuše kyehti sárnoo.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://barentsobserver.com/en/sections/society/sami-languages-disappears|nommâ=Sami languages disappears|almostittem=|čujottum=2024-10-12|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> ==Kirjekielâ== Tarjesämikielâst ij lah jieijâs čäällimvyehi.<ref name="giella">[http://www.giella.org/about-sami Dieđut sámegielaid birra - www.giella.org] Čujottum 25.6.2021 <small>(orjâlâškielân)</small></ref> ==Liiŋkah== * [https://glottolog.org/resource/languoid/id/ters1235 Glottolog] == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Uuraallâš kielah}} [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] [[Luokka:Tarjesämikielâ|*]] idt6ra3g1dvdlefyl7zafnvelsb2wln 0 1822 160188 160159 2026-09-29T06:56:18Z Yupik 23 | tipšom = 160188 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Ummeesämikielâ | kárttá = Sami languages large.png | kovetekstâ = 2. Ummeesämikielâ | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = ubmejesámiengiälla | eres = | kuávlu = {{Lippu|Ruotâ}}<br>{{Lippu|Taažâ}} | äigidem = | vir = | meeri = 20 | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = läättinkielâliih | tipšom = | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[sämikielah]] | iso1 = | iso2 = | iso3 = sju | glotto = umes1235 }} '''Ummeesämikielâ''' ({{k-sju|ubmejesámiengiälla}}) lii [[sämikielâ]]. ==Kirjekielâ== Ive [[1999]] [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ Sämitigge]] iävtuttij virgálii čäällimvyevi ummeesämikielân já uđđâivemáánust [[2000]] iävtuttâs Sämitigge oovdânpuovtij taam [[Ovtâstum aalmugeh|Ovtâstum aalmugáid]].<ref>''[http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/20th-gegn-docs/20th_gegn_WP66.pdf Standardization in Multilingual Areas - The Saami languages in Norden United Nations Group of Experts on Geographical Names, Working Paper No. 66, Item 16]'' of the Provisional Agenda: Standardization in Multilingual Areas. The Saami Languages in Norden, Twentieth Session, New York 17–28 January 2000: Ovtâstum aalmugeh. Čujottum 25.6.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> [[Säämi parlamentaarlâš rääđi]] asâttem pargojuávkku tuhhiittij ummeesämikielâ čäällimvyevi 6.4.2016.<ref>https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2327&artikel=6405269 <small>(orjâlâškielân)</small></ref> === Ummeesämikielâ pustaveh === {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Á á | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Đ đ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ï ï | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŋ ŋ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŧ ŧ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ü ü | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Å å | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ä ä | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ö ö | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} ==Numereh== 1 = akte<br> 2 = guökte<br> 3 = gulbme<br> 4 = nilje<br> 5 = vijhte<br> 6 = guvhte<br> 7 = tjijtje<br> 8 = gaktse<br> 9 = åktse 10 = lúhke 11 = lúhke jah ákte<br> 12 = lúhke jah guökte<br> 13 = lúhke jah gulbme 20 = guökte lúhkeh<br> 21 = guökte lúhkeh ákte<br> 22 = guökte lúhkeh guökte 30 = gulbme lúhkeh<br> 31 = gulbme lúhkeh ákte<br> 32 = gulbme lúhkeh guökte 40 = nilje lúhkeh<br> 50 = vijhte lúhkeh<br> 60 = guvhte lúhkeh<br> 70 = tjijtje lúhkeh<br> 80 = gakste lúhkeh<br> 90 = åktse lúhkeh 100 = tjúöhte<br> 200 = guökte tjúöhte<br> 300 = gulbme tjúöhte 1 000 = tuvsan<ref>[https://forum.unilang.org/viewtopic.php?t=53759 Ume Saami (ubmejensámien giella)] UniLang Language Community. Čujottum 25.11.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> ==Kielâčááitus== ''Båtsuoj-bieŋjuv galggá báddie-gietjiesna álggiet lieratit. De tjuavrrá jiehtja viegadit ráddiesta ráddáje jah nav ájaj livva-sijiesna, guh jiehtják súhph. Die galggá daina báddie-bieŋjijne viegadit bijrra ieluon, nav júhtie biegŋja galggá vuöjdniet gúktie almatjh gelggh dahkat. Lierruo-biegŋja daggár bälij vánatallá ieluon bijrra ja ij akttak bijgŋuolissa luöjtieh. Die måddie bálliena daggár biegŋja, juhka ij leäh ållást lieratuvvama, die butsijda válldá ja dulvada. De daggár bälij tjuavrrá suv báddáje válldiet jah slåvvat.'' == Liiŋkah == * [https://glottolog.org/resource/languoid/id/umes1235 Glottolog] == Kirjálâšvuotâ == * Larsson, Lars-Gunnar 2012: Grenzen und Gruppierungen im Umesamischen. 198 s. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag. (''Veröffentlichungen der Societas Uralo-Altaica'' 83.) ISBN 978-3-447-06816-7. * Salminen, Tapani 2007: Endangered languages in Europe. I: Matthias Brenzinger (red.) ''Language diversity endangered'' Trends in Linguistics: Studies and Monographs 181; Berlin & New York: Mouton de Gruyter. 205–232. * Schlachter, Wolfgang 1958: Lexica Societatis Fenno-Ugricae XIV. 1958. XIX + 294 p. Wolfgang Schlachter, Wörterbuch des Waldlappendialektes von Malå und Texte zur Ethnographie. * [[Florian Siegl|Siegl, Florian]] 2017 "Ume Saami: The forgotten language" i: 'Études finno-ougriennes'' 48. DOI 10.4000/efo.7106. * [[Florian Siegl|Siegl, Florian]] 2017 "Tryggve Sköld och umesamiskan: intryck från en oavslutad språkdokumentation" i: ''Norsk Lingvistisk Tidsskrift'' 35. 252–290. == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} {{incubator|koodi=sju|kielâ=Ummeesämikielâlâš}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{Uuraallâš kielah‎}} [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] [[Luokka:Ummeesämikielâ|*]] rtvx2kru9acpltquqb256pwg8uundkz 0 1856 160189 146375 2026-09-29T06:56:23Z Yupik 23 | tipšom = 160189 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Vepsákielâ | kárttá = Vepsiansmap.png | kovetekstâ = Vepsákielâ sárnumkuávlu | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = vepsän kel' | eres = | kuávlu = {{Lippu|Ruoššâ}} | äigidem = | vir = [[Kärjil täsiväldi]] | meeri = 3 600 (ive 2010) | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = läättinkielâliih | tipšom = | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[nuorttâmeerâsyemmilâš kielah]] | iso1 = | iso2 = | iso3 = vep | glotto = veps1250 }} '''Vepsákielâ''' lii [[Nuorttâmeerâsyemmiliih kielah|nuorttâmeerâsyemmilâš kielâ]]. == Vepsákielâ pustaveh == === Ovdiih pustaveh === {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ä ä | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ç ç | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ö ö | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ş ş | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ƶ ƶ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ı | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ’ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} === Táálááh pustaveh === {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Č č | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Š š | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ž ž | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ü ü | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ä ä | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ö ö | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ’ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} ==Numereh== [[Tiätuvuárkká:Veps bukvar.jpg|thumb|Vepsákielâlâš aabis 1930-lovvoost]] {| class="wikitable" ! Nummeer ! Vepsákielân |- |1 |üksʹ |- |2 |kaksʹ |- |3 |koume |- |4 |nelʹlʹ |- |5 |viž |- |6 |kuzʹ |- |7 |seičeme |- |8 |kahesa |- |9 |ühesa |- |10 |kümne |- |11 |üksʹtoštkümne |- |12 |kaksʹtoštkümne |- |20 |kaksʹkümne |- |34 |koumekümne nelʹlʹ |- |100 |sada |- |1 000 |tuha |} ==Kielâčáittuseh== [[Tiätuvuárkká:Veps language and VepKar corpus by Nina Zaitseva 2018.webm|thumb|thumbtime=106|Vepsákielâ 1]] [[Tiätuvuárkká:Speaking the Veps language. Говорю на вепсском языке.wav|thumb|Vepsákielâ 2]] OA algâaalmugij vuoigâdvuođâi julgáštâs – Artikkâl 1 ''Kaik mehed sünduba joudajin i kohtaižin, ühtejiččin ičeze arvokahudes i oiktusiš. Heile om anttud melʹ i huiktusentund i heile tariž kožuda toine toiženke kut velʹlʹkundad.''<ref>[https://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/vep.pdf ohchr.org] Čujottum 29.11.2020 <small>(vepsákielân)</small></ref> Eeči mii -rukkoos vepsákielân: '''Meiden Tat''' :''Meiden taivhaline Tatoi!'' :''Olgha pühä sinun nimi.'' :''Tulgha sinun valdkund.'' :''Tehkaha kaik sinun tahton mödhe,'' :''täl mal kut i taivhas.'' :''Anda meile tämbei jogapäiväine leib.'' :''I pästa meiden velgad,'' :''kut mö-ki pästam meiden velgnikoiden velgad.'' :''Ala ve meid kodvusehe,'' :''no päzuta meid pahaspäi.'' :''Sinun om vald'' :''i vägi i hüvüz’ kaikeks igaks.'' :''Amin'!'' ('''''Matvei 6: 9-13''''') == Kirjálâšvuotâ == * Grünthal, Riho: [https://www.sgr.fi/apuneuvoja/apuneuvoja17.pdf Vepsän kielioppi]. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura, 2016. * Kalima, Jalo: Vepsän sanastoa (Eripainos Virittäjästä n:o 1-3). [[Helsig|Helsinki]], 1927. * Lönnrot, Elias: Om det nord-tschudiska språket (Elias Lönnrotin väitöskirja vepsän kielestä vuodelta 1853). [[Kuhmo]], Juminkeko, 2002. ISBN 952-5385-10-8. * Puura, Ulriikka – Karjalainen, Heini – Zaiceva, Nina – Grünthal, Riho: [http://phaidra.univie.ac.at/o:315545 The Veps language in Russia. ELDIA case-specific report]. Mainz: ELDIA Research Consortium. ISSN 2192-2403. * Wiik, Kalevi: Vepsän vokaalisointu. Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura, 1989. ISBN 951-717-564-7. * Zaitseva, Maria: Vepsän kielen lauseoppia. Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 2001. ISBN 952-5150-61-5. ==Käldeeh== {{Commonscat}} {{Wikikielâ|code=vep|Vepsákielâ}} {{Käldeeh}} {{Uuraallâš kielah‎}} [[Luokka:Vepsákielâ|*]] 18ivaogbnu9dhls18qcceqy7iw1wm0g 0 1909 160190 160150 2026-09-29T06:56:27Z Yupik 23 | tipšom = 160190 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Äkkilsämikielâ | kárttá = Sami dialects and settlements in Russia map.svg | kovetekstâ = Äkkilsämikielâ sárnumkuávlu lii čuovjâdin merkkejum | kovestuárudâh = | jieijâs = | eres = | kuávlu = {{Lippu|Ruoššâ}} | äigidem = | vir = | meeri = 0 | saje = | abc = | tipšom = | kodde = [[uuraallâš kielah]] | juávkku = [[sämikielah]] | iso1 = | iso2 = fiu | iso3 = sia | glotto = akka1237 }} '''Äkkilsämikielâ''' lii [[sämikielâ]], mii kielâlávt lohhoo [[Nuorttâkielâi nannaamjuávkku|nuorttâkielâi nannaamjuávkun]]. Tot sarnui [[Ruoššâ|Ruošâst]], mut onnáá peeivi kielâ lii časkâm. Äkkilsämikielâ majemuš sárnoo [[Maria Sergina]] jaamij ive [[2003]]. Jo 1990-lovvoost äkkilsämikielâ sárnooh lijjii vuálá 10.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.ugri.net/kielet/saamelaiskielet/saame-venajalla/|nommâ=Saame Venäjällä - M.A. Castrénin seura|almostittem=www.ugri.net|čujottum=2022-11-14}}</ref> 1980-lovvoost professor já [[kärjilkielâ]] totkee [[Pekka Zaikov]] kaavnâi motomijd äkkilsämikielâ sárnoid já vala peesâi sii paddiđ.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/03/04/lappum-ja-vajaldum-jienah-ja-kielah-uasi-olmooskoddeest-ja-mii-jieccan-historjast/|nommâ=Lappum já vájáldum jienah já kielah: uási olmooškoddeest já mii jieččân historjást|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|äigimuddo=2025-03-04|čujottum=2025-03-04}}</ref> ==Kirjálâšvuotâ== * Zajkov, P. M. 1987. Babinskij dialekt saamskogo jazyka (fonologo-morfologičeskoe issledovanie). Petrozavodsk: Karelija. * [https://glottolog.org/resource/languoid/id/akka1237 Glottolog: Bibilografi over akkalasamisk språkforsking] ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Uuraallâš kielah}} [[Luokka:Äkkilsämikielâ|*]] [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] 66wf3mzexnh9ovrmrmocod6oe4ukona 0 3113 160166 146603 2026-09-29T00:04:11Z InternetArchiveBot 952 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 160166 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1906''' ('''MCMVI''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[vuossargâ]]. Tot lâi [[1900-loho (ihelohe)|1900-ihelove]] čiččâd ihe. ==Tábáhtusah== [[Tiätuvuárkká:29 Kroningen i Trondhjems Domkirke 22.6.1906 - no-nb digifoto 20160210 00082 bldsa PK15357 A.jpg|pienoiskuva|right|Ruvnájááh uárnejuvvojii [[Nidaros tuámukirkko|Nidaros tuámukirhoost]] [[Ruándim]]ist [[kesimáánu 22.]] peeivi 1906.]] ===Uđđâivemáánu=== * [[uđđâivemáánu 17.]] peeivi – [[Armand Fallières]] väljejui [[Ranska täsivääldi president]]in. ===Kuovâmáánu=== * [[kuovâmáánu 18.]] peeivi – [[Armand Fallières]] algâttij [[Ranska täsivääldi president|president]] virgeest. ===Kesimáánu=== * [[kesimáánu 22.]] peeivi – [[Haakon VII]] já [[roonnig Maud]] ruvnájuin [[Nidaros tuámukirkko|Nidaros tuámukirhoost]] [[Ruándim]]ist.<ref name="carl-haakonvii">{{Lostâkäldee|Tahhee=Kjellberg, Anne|Paječaalâ=Maud Charlotte Mary Victoria|Almostittem=Norsk biografisk leksikon|Äigimuddo=2022-06-29|www=http://nbl.snl.no/Maud_Charlotte_Mary_Victoria|Kielâ={{nb}}}}</ref><ref name="gonagasviessu-hm">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=75661&sek=75635|nommâ=Gonagas Haakon ja Dronnet Maud ruvdnen|almostittem=www.gonagasviessu.no|čujottum=2022-11-04|ietf-kielâkoodi=se|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20221118194308/https://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=75661&sek=75635|vyerkkejum=2022-11-18}}</ref> ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Joseph John Thomson]]<ref name="np-phys-1906">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1906/summary/ The Nobel Prize in Physics 1906]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Henri Moissan]]<ref name="np-chem-1906">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1906/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1906]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Giosuè Carducci]]<ref name="np-lit-1906">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1906/summary/ The Nobel Prize in Literature 1906]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Theodore Roosevelt]]<ref name="np-peace-1906">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1906/summary/ The Nobel Peace Prize 1906]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Camillo Golgi]] já [[Santiago Ramón y Cajal]]<ref name="np-med-1906">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1906/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> ==Šoddâmeh== * [[njuhčâmáánu 31.]] peeivi – [[Shin’ichirō Tomonaga]], ive [[1965]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim jaapaanlâš fysikkár (j. [[1979]])<ref name="np-tomonaga-1965">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1965/tomonaga/facts/ | Nommâ = Sin-Itiro Tomonaga | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 23.7.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[cuáŋuimáánu 13.]] peeivi – [[Samuel Beckett]], ive [[1969]] [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]] finnim irlandlâš kirječällee (j. [[1989]])<ref name="np-beckett-1969">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1969/beckett/facts/ | Nommâ = Samuel Beckett | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 28.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 19.]] peeivi – [[Ernst Boris Chain]], ive [[1945]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim brittilâš biokemist já bakteriolog (j. [[1979]])<ref name="np-chain-1945">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1945/chain/facts/ | Nommâ = Ernst B. Chain | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 23.7.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 28.]] peeivi – [[Maria Goeppert-Mayer]], ive [[1963]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim saksalâš-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. [[1972]])<ref name="np-mayer-1963">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1963/mayer/facts/ | Nommâ = Maria Goeppert Mayer | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 23.7.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 2.]] peeivi – [[Hans Bethe]], ive [[1967]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim saksalâš-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. [[2005]])<ref name="np-bethe-1967">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1967/bethe/facts/ | Nommâ = Hans Bethe | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 23.7.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 23.]] peeivi – [[Vladimir Prelog]], ive [[1975]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim kroatialâš kemist (j. [[1998]])<ref name="np-prelog-1975">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1975/prelog/facts/ | Nommâ = Vladimir Prelog| Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 28.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 28.]] peeivi – [[Aulis Blomstedt]], syemmilâš arkkiteht (j. [[1979]])<ref name="mfafi-aulis-blomstedt">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/aulis-blomstedt/ | Nommâ = Aulis Blomstedt | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 16.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 4.]] – [[Max Delbrück]], ive [[1969]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim saksalâš-ovtâstumstaatâlâš biofysikkár (j. [[1981]])<ref name="np-delbruck-1969">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1969/delbruck/facts/ | Nommâ = Max Delbrück | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 23.7.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 6.]] peeivi – [[Luis Federico Leloir]], ive [[1970]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim argentiinalâš kemist (j. [[1987]])<ref name="np-leloir-1970">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1970/leloir/facts/ | Nommâ = Luis Leloir | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 23.7.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 19.]] peeivi – [[Dag Englund]], syemmilâš arkkiteht (j. [[1979]])<ref name="mfafi">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/dag-englund/ | Nommâ = Dag Englund | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 16.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[skammâmáánu 18.]] peeivi – [[George Wald]], ive [[1967]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš neurotiettee (j. [[1997]])<ref name="np-wald-1967">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1967/wald/facts/ | Nommâ = George Wald | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 23.7.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 9.]] peeivi – [[Grace Hopper]], ovtâstumstaatâlâš ohjelmistee já COBOL-ohjelmistemkielâ "enni" (j. [[1992]]) * [[juovlâmáánu 25.]] peeivi – [[Ernst Ruska]], ive [[1986]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim saksalâš fysikkár (j. [[1988]])<ref name="np-ruska-1986">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1986/ruska/facts/ | Nommâ = Ernst Ruska | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 28.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Jämimeh== * [[juovlâmáánu 7.]] peeivi – [[Élie Ducommun]], ive [[1902]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim sveiccilâš toimâtteijee (š. [[1833]])<ref name="np-ducommun-1902">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1902/ducommun/facts/ | Nommâ = Élie Ducommun | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 28.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Kalender== {{Kalender ihe|1906}} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:1906|*]] b8tg457en33grsyz7yl777run8mjd1u 10 10307 160172 157737 2026-09-29T06:52:06Z Yupik 23 160172 wikitext text/x-wiki {{Tiätuloová | fáddá = kielâtieđâ | siskáldâs = {{Tiätuloová/paječaalâ|siskáldâs={{{nommâ|{{PAGENAME}}}}}|lasestiijlah=font-size:large;|fáddá=kielâtieđâ}} <!-- -->{{#if: {{{kárttá|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/kove|kove={{{kárttá}}}|kobodâh={{{kovestuárudâh|{{{kove stuárudâh|275px}}}}}}|kovetekstâ={{{kovetekstâ}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{jieijâs|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{eres|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Nommâ|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{jieijâs|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Jieijâs kielân|siskáldâs={{{jieijâs}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{eres|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Eres nommâ|siskáldâs={{{eres}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{kuávlu|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{vir|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{meeri|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{saje|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{abc|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{huolâttâs|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Tiäđuh|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{kuávlu|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Kuávlu|siskáldâs={{{kuávlu}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{äigidem|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Äigidem|siskáldâs={{{äigidem}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{vir|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Virgálâš kielâ|siskáldâs={{{vir}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{meeri|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Sárnoi meeri|siskáldâs={{{meeri}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{saje|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Saje|siskáldâs={{{saje}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{abc|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Pustaveh]]|siskáldâs={{{abc}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{|tipšom{{{huolâttâs|<noinclude>-</noinclude>}}}}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs |nommâ=[[Listo kielâtoimâttuvâin|Kielâtipšom]] |siskáldâs={{{tipšom|{{{huolâttâs|}}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{kodde|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{juávkku|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kielâtieđâlâš luokkajyehim|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{kodde|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Kielâkodde]]|siskáldâs={{{kodde}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{juávkku|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Kielâjuávkku]]|siskáldâs={{{juávkku}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso1|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{iso2|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{iso3|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kielâkoodih|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso1|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-1]]|siskáldâs={{{iso1}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso2|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-2]]|siskáldâs={{{iso2}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso3|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-3]]|siskáldâs=[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id={{lc:{{{iso3}}}}} {{{iso3}}}]}} }} <!-- -->{{#if: {{{sil|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-3]]|siskáldâs=[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id={{{sil}}} {{{sil}}}]}} }} <!-- -->{{#if: {{{glotto|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Glottolog|Glottolog]]|siskáldâs=[https://glottolog.org/resource/languoid/id/{{{glotto}}} {{{glotto}}}]}} }} }}<noinclude> Taat lii kielâ myenster. <pre style="overflow: auto">{{Kielâ | nommâ = | kárttá = | kovetekstâ = | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = | eres = | kuávlu = | äigidem = | vir = | meeri = | saje = | abc = | huolâttâs = | kodde = | juávkku = | iso1 = | iso2 = | iso3 = | sil = | glotto = }}</pre> [[Luokka:Myenstereh]] </noinclude> hu0oj6xho822nfelbruprr2z221vk1u 160173 160172 2026-09-29T06:52:28Z Yupik 23 160173 wikitext text/x-wiki {{Tiätuloová | fáddá = kielâtieđâ | siskáldâs = {{Tiätuloová/paječaalâ|siskáldâs={{{nommâ|{{PAGENAME}}}}}|lasestiijlah=font-size:large;|fáddá=kielâtieđâ}} <!-- -->{{#if: {{{kárttá|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/kove|kove={{{kárttá}}}|kobodâh={{{kovestuárudâh|{{{kove stuárudâh|275px}}}}}}|kovetekstâ={{{kovetekstâ}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{jieijâs|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{eres|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Nommâ|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{jieijâs|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Jieijâs kielân|siskáldâs={{{jieijâs}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{eres|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Eres nommâ|siskáldâs={{{eres}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{kuávlu|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{vir|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{meeri|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{saje|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{abc|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{huolâttâs|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Tiäđuh|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{kuávlu|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Kuávlu|siskáldâs={{{kuávlu}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{äigidem|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Äigidem|siskáldâs={{{äigidem}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{vir|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Virgálâš kielâ|siskáldâs={{{vir}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{meeri|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Sárnoi meeri|siskáldâs={{{meeri}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{saje|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Saje|siskáldâs={{{saje}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{abc|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Pustaveh]]|siskáldâs={{{abc}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{tipšom{{{huolâttâs|<noinclude>-</noinclude>}}}}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs |nommâ=[[Listo kielâtoimâttuvâin|Kielâtipšom]] |siskáldâs={{{tipšom|{{{huolâttâs|}}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{kodde|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{juávkku|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kielâtieđâlâš luokkajyehim|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{kodde|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Kielâkodde]]|siskáldâs={{{kodde}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{juávkku|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Kielâjuávkku]]|siskáldâs={{{juávkku}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso1|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{iso2|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{iso3|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kielâkoodih|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso1|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-1]]|siskáldâs={{{iso1}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso2|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-2]]|siskáldâs={{{iso2}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso3|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-3]]|siskáldâs=[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id={{lc:{{{iso3}}}}} {{{iso3}}}]}} }} <!-- -->{{#if: {{{sil|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-3]]|siskáldâs=[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id={{{sil}}} {{{sil}}}]}} }} <!-- -->{{#if: {{{glotto|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Glottolog|Glottolog]]|siskáldâs=[https://glottolog.org/resource/languoid/id/{{{glotto}}} {{{glotto}}}]}} }} }}<noinclude> Taat lii kielâ myenster. <pre style="overflow: auto">{{Kielâ | nommâ = | kárttá = | kovetekstâ = | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = | eres = | kuávlu = | äigidem = | vir = | meeri = | saje = | abc = | huolâttâs = | kodde = | juávkku = | iso1 = | iso2 = | iso3 = | sil = | glotto = }}</pre> [[Luokka:Myenstereh]] </noinclude> e887w896vo69ntvb4q4jnp85hmqq0w8 160174 160173 2026-09-29T06:52:53Z Yupik 23 160174 wikitext text/x-wiki {{Tiätuloová | fáddá = kielâtieđâ | siskáldâs = {{Tiätuloová/paječaalâ|siskáldâs={{{nommâ|{{PAGENAME}}}}}|lasestiijlah=font-size:large;|fáddá=kielâtieđâ}} <!-- -->{{#if: {{{kárttá|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/kove|kove={{{kárttá}}}|kobodâh={{{kovestuárudâh|{{{kove stuárudâh|275px}}}}}}|kovetekstâ={{{kovetekstâ}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{jieijâs|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{eres|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Nommâ|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{jieijâs|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Jieijâs kielân|siskáldâs={{{jieijâs}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{eres|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Eres nommâ|siskáldâs={{{eres}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{kuávlu|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{vir|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{meeri|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{saje|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{abc|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{huolâttâs|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Tiäđuh|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{kuávlu|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Kuávlu|siskáldâs={{{kuávlu}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{äigidem|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Äigidem|siskáldâs={{{äigidem}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{vir|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Virgálâš kielâ|siskáldâs={{{vir}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{meeri|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Sárnoi meeri|siskáldâs={{{meeri}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{saje|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Saje|siskáldâs={{{saje}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{abc|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Pustaveh]]|siskáldâs={{{abc}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{tipšom|{{{huolâttâs|<noinclude>-</noinclude>}}}}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs |nommâ=[[Listo kielâtoimâttuvâin|Kielâtipšom]] |siskáldâs={{{tipšom|{{{huolâttâs|}}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{kodde|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{juávkku|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kielâtieđâlâš luokkajyehim|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{kodde|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Kielâkodde]]|siskáldâs={{{kodde}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{juávkku|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Kielâjuávkku]]|siskáldâs={{{juávkku}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso1|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{iso2|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{iso3|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kielâkoodih|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso1|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-1]]|siskáldâs={{{iso1}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso2|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-2]]|siskáldâs={{{iso2}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso3|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-3]]|siskáldâs=[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id={{lc:{{{iso3}}}}} {{{iso3}}}]}} }} <!-- -->{{#if: {{{sil|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-3]]|siskáldâs=[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id={{{sil}}} {{{sil}}}]}} }} <!-- -->{{#if: {{{glotto|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Glottolog|Glottolog]]|siskáldâs=[https://glottolog.org/resource/languoid/id/{{{glotto}}} {{{glotto}}}]}} }} }}<noinclude> Taat lii kielâ myenster. <pre style="overflow: auto">{{Kielâ | nommâ = | kárttá = | kovetekstâ = | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = | eres = | kuávlu = | äigidem = | vir = | meeri = | saje = | abc = | huolâttâs = | kodde = | juávkku = | iso1 = | iso2 = | iso3 = | sil = | glotto = }}</pre> [[Luokka:Myenstereh]] </noinclude> 5d39ldmkv995ojijzh4pb35bhxx01ok 160175 160174 2026-09-29T06:53:39Z Yupik 23 tipšom 160175 wikitext text/x-wiki {{Tiätuloová | fáddá = kielâtieđâ | siskáldâs = {{Tiätuloová/paječaalâ|siskáldâs={{{nommâ|{{PAGENAME}}}}}|lasestiijlah=font-size:large;|fáddá=kielâtieđâ}} <!-- -->{{#if: {{{kárttá|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/kove|kove={{{kárttá}}}|kobodâh={{{kovestuárudâh|{{{kove stuárudâh|275px}}}}}}|kovetekstâ={{{kovetekstâ}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{jieijâs|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{eres|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Nommâ|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{jieijâs|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Jieijâs kielân|siskáldâs={{{jieijâs}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{eres|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Eres nommâ|siskáldâs={{{eres}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{kuávlu|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{vir|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{meeri|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{saje|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{abc|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{huolâttâs|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Tiäđuh|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{kuávlu|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Kuávlu|siskáldâs={{{kuávlu}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{äigidem|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Äigidem|siskáldâs={{{äigidem}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{vir|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Virgálâš kielâ|siskáldâs={{{vir}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{meeri|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Sárnoi meeri|siskáldâs={{{meeri}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{saje|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Saje|siskáldâs={{{saje}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{abc|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Pustaveh]]|siskáldâs={{{abc}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{tipšom|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Listo kielâtoimâttuvâin|Kielâtipšom]]|siskáldâs={{{tipšom}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{kodde|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{juávkku|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kielâtieđâlâš luokkajyehim|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{kodde|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Kielâkodde]]|siskáldâs={{{kodde}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{juávkku|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Kielâjuávkku]]|siskáldâs={{{juávkku}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso1|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{iso2|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{iso3|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kielâkoodih|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso1|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-1]]|siskáldâs={{{iso1}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso2|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-2]]|siskáldâs={{{iso2}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso3|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-3]]|siskáldâs=[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id={{lc:{{{iso3}}}}} {{{iso3}}}]}} }} <!-- -->{{#if: {{{sil|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-3]]|siskáldâs=[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id={{{sil}}} {{{sil}}}]}} }} <!-- -->{{#if: {{{glotto|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Glottolog|Glottolog]]|siskáldâs=[https://glottolog.org/resource/languoid/id/{{{glotto}}} {{{glotto}}}]}} }} }}<noinclude> Taat lii kielâ myenster. <pre style="overflow: auto">{{Kielâ | nommâ = | kárttá = | kovetekstâ = | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = | eres = | kuávlu = | äigidem = | vir = | meeri = | saje = | abc = | huolâttâs = | kodde = | juávkku = | iso1 = | iso2 = | iso3 = | sil = | glotto = }}</pre> [[Luokka:Myenstereh]] </noinclude> jdq1dbpk7galm7g13podhng7qp00tnb 160176 160175 2026-09-29T06:54:03Z Yupik 23 tipšom 160176 wikitext text/x-wiki {{Tiätuloová | fáddá = kielâtieđâ | siskáldâs = {{Tiätuloová/paječaalâ|siskáldâs={{{nommâ|{{PAGENAME}}}}}|lasestiijlah=font-size:large;|fáddá=kielâtieđâ}} <!-- -->{{#if: {{{kárttá|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/kove|kove={{{kárttá}}}|kobodâh={{{kovestuárudâh|{{{kove stuárudâh|275px}}}}}}|kovetekstâ={{{kovetekstâ}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{jieijâs|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{eres|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Nommâ|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{jieijâs|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Jieijâs kielân|siskáldâs={{{jieijâs}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{eres|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Eres nommâ|siskáldâs={{{eres}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{kuávlu|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{vir|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{meeri|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{saje|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{abc|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{tipšom|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Tiäđuh|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{kuávlu|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Kuávlu|siskáldâs={{{kuávlu}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{äigidem|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Äigidem|siskáldâs={{{äigidem}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{vir|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Virgálâš kielâ|siskáldâs={{{vir}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{meeri|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Sárnoi meeri|siskáldâs={{{meeri}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{saje|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=Saje|siskáldâs={{{saje}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{abc|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Pustaveh]]|siskáldâs={{{abc}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{tipšom|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Listo kielâtoimâttuvâin|Kielâtipšom]]|siskáldâs={{{tipšom}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{kodde|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{juávkku|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kielâtieđâlâš luokkajyehim|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{kodde|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Kielâkodde]]|siskáldâs={{{kodde}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{juávkku|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Kielâjuávkku]]|siskáldâs={{{juávkku}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso1|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{iso2|<noinclude>-</noinclude>}}}{{{iso3|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/koskâpaječaalâ|siskáldâs=Kielâkoodih|fáddá=kielâtieđâ}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso1|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-1]]|siskáldâs={{{iso1}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso2|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-2]]|siskáldâs={{{iso2}}}}} }} <!-- -->{{#if: {{{iso3|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-3]]|siskáldâs=[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id={{lc:{{{iso3}}}}} {{{iso3}}}]}} }} <!-- -->{{#if: {{{sil|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[ISO 639|ISO 639-3]]|siskáldâs=[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id={{{sil}}} {{{sil}}}]}} }} <!-- -->{{#if: {{{glotto|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{Tiätuloová/tiäturaddalâs|nommâ=[[Glottolog|Glottolog]]|siskáldâs=[https://glottolog.org/resource/languoid/id/{{{glotto}}} {{{glotto}}}]}} }} }}<noinclude> Taat lii kielâ myenster. <pre style="overflow: auto">{{Kielâ | nommâ = | kárttá = | kovetekstâ = | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = | eres = | kuávlu = | äigidem = | vir = | meeri = | saje = | abc = | tipšom = | kodde = | juávkku = | iso1 = | iso2 = | iso3 = | sil = | glotto = }}</pre> [[Luokka:Myenstereh]] </noinclude> 09074je0qjw60t637rz68eofkixuji9 0 12994 160191 154881 2026-09-29T06:56:33Z Yupik 23 | tipšom = 160191 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = ukrainakielâ | kárttá = Idioma ucraniano.png | kovetekstâ = Ukrainakielâ sárnumkuávluh Euroopist<br/>{{Legend|#0062FF|Ukrainakielâ lii eenâblovo kielâ.}} {{Legend|#74B4FF|Ukrainakielâ lii ucceeblovo kielâ.}} | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = українська мова | eres = | kuávlu = {{Lippu|Ukraina}} | äigidem = | vir = {{Lippu|Ukraina}}<br>[[Tiätuvuárkká:Flag of Transnistria (variant).svg|25px]] [[Transnistria]] | meeri = 33 miljovn | saje = 44. | abc = [[kyrillâš pustaveh]] | tipšom = | kodde = [[indoeurooplâš kielah‎]] | juávkku = [[baltoslaavilâš kielah‎]] ([[slaavilâš kielah‎|slaaviliih]])<br>[[nuorttâslaavilâš kielah‎]] | iso1 = uk | iso2 = ukr | iso3 = ukr | glotto = ukra1253 }} '''Ukrainakielâ''' (ukr. украї́нська мо́ва, {{IPA|[ʊkrɐˈjinʲsʲkɐ ˈmɔwɐ]}}) lii [[slaavilâš kielah|slaavilâš kielâ]], mii kulá oovtâst [[ruusiinkielâ|ruusiin-]], [[vielgisruošâkielâ|vielgisruošâ-]] já [[ruošâkielâ]]igijn [[indoeurooplâš kielah|indoeurooplâš kielâi]] [[nuorttâslaavilâš kielah|nuorttâslaavilâš kielâjuávkun]].<ref>{{Nettikäldee | Čujottâs = https://glottolog.org/resource/languoid/id/ukra1253 | Nommâ = Glottolog 4.3 - Ukrainian | Almostittemsaje = | Čujottum = 28.2.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> [[File:WIKITONGUES- Vira speaking Ukrainian.webm|thumb|250px|Ukrainakielâ]] == Lavdâm == Ukrainakielâ lii virgálâš kielâ čuávuváin staatâin já kuávluin: * [[Tiätuvuárkká:Flag of Ukraine.svg|30px]] [[Ukraina]] * [[Tiätuvuárkká:Flag of Transnistria (variant).svg|30px]] [[Transnistria]] Ukrainakielâ lii Ukraina áinoo virgálâš kielâ. Transnistriast láá kulmâ virgálâš kielâ: [[moldovakielâ]], ukrainakielâ já [[ruošâkielâ]]. == Kielâoppâ == === Jienâdâhoppâ === ==== Vokaleh ==== {| class="wikitable" ! ! ovdâ ! koskâ ! tyehi |- ! poskâd | align="center" | i | | align="center" | u |- ! peliposkâd | align="center" | ɪ | align="center" | | align="center" | |- ! pelijuolâd | align="center" | e | align="center" | | align="center" | o |- ! juolâd | align="center" | | align="center" | a | align="center" | |} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} {{Wikikielâ|code=uk|Ukrainakielâ}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] [[Luokka:Ukrainakielâ|*]] gcu5lf44zq9wuhy6epxj44cdzeih818 0 15337 160192 159435 2026-09-29T06:56:40Z Yupik 23 | tipšom = 160192 wikitext text/x-wiki {{Kielâ| | nommâ = Baskikielâ | jieijâs = euskara | kárttá = Idioma vasco.png | eng = Basque | fra = basque | kovetekstâ = Baskikielâ sárnumkuávlu | kuávlu = [[Espanja]] <br> [[Ranska]] | vir = [[Baskieennâm (jiešhaldâšemkuávlu)|Baskieennâm]] ([[Espanja]])<br> | meeri = suullân 750 000 (2016) | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | kodde = [[isolaatkielâ]] | ryhmä = | abc = läättinkielâliih | tipšom = [[Euskaltzaindia]] | iso1 = eu | iso2 = baq (B) / eus (T) | iso3 = eus }} '''Baskikielâ''' ađai '''euskarakielâ''' (jieijâs kielân ''euskara'') lii ucceeblovokielâ Tave-[[Espanja]]st já Maadâ-[[Ranska]]ast. Ton kirjekielâ nommâ lii Batua, já tot šoodâi 1960-lovvoost. Baskikielâ lii áinoo Uárji-Euroop kielâ, mii ij kuulâ [[indoeurooplâš kielah|indoeurooplij kielâi]] juávkun. Tot lii [[isolaatkielâ]], ađai tast iä lah suhâkielah.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://is.muni.cz/el/1421/jaro2012/ROM0B117/33362094/Baskicky_jazyk_-_Monika_Strejcova.pdf|nommâ=Baskičtina|tahhee=Strejcová, Monika}}</ref> == Kielâsosiologlâš tile == Baskikielâ sárnoi meeri lii stuárumin. Ive&nbsp;1991 suullân 528&nbsp;000 olmožid sarnuu baskikielâ já ive&nbsp;2016 suullân 750&nbsp;000 olmožid. Meiddei nuorâi sárnoi meeri lii stuárumin. [[Baskieennâm|Baskienâmist]] 16–24-ahasijn ive&nbsp;[[1991]] tuše 22,5 % sarnuu baskikielâ já ive&nbsp;[[2016]] jo 55,4 %.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf|nommâ=Wayback Machine|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2018-08-21|čujottum=2022-10-17|kielâ={{fr}}|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20180821114111/http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf|vyerkkejum=2018-08-21}}</ref> Baskieennâm lii autonomisâš kuávlu Tave-Espanjast. Baskieennâm vuossâmuš virgálâš kielâ lii baskikielâ já nubbe virgálâš kielâ lii [[espanjakielâ]]. Ranskaast baskikielâst ij lah mihheen virgálâš statusijd. == Baskikielâ pustaveh == {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ç ç | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ñ ñ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ü ü |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | W w | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z |- |} == Kielâopâlâš rááhtus == Baskikielâ lii [[agglutinaatio|agglutinatiivlâš]] kielâ. Tot meerhâš, et jyehi [[morfeem]]ist lii ohtâ merhâšume já te morfeemijn ráhtojeh säänih. Baskikielâ lii [[ergatiiv-absolutiivkielâ]]. [[Absolutiiv]] lii intransitiivlâš celkkuu subjekt häämi já transitiivlâš celkkuu objekt häämi. [[Ergatiiv]] lii transitiivlâš celkkuu subjekt häämi. Ovdâmerkkâ: Martin etorri da. – Martin+ABS puáttám lii. - Martin lii puáttám. Martinek Diego ikusi du. – Martin+ERG Diego+ABS uáinám lii. - Martin lii uáinám Diego. == Smavvâ sänikirje == Kaixo! - Tiervâ! Zer modus? - Mii kulloo? Barkatu! - Addagâs! Eskerrik asko! - Takkâ! euskaldun - olmooš, kii máttá baskikielâ erdaldun - olmooš, kii ij määti baskikielâ garagardoa - vuolâ arraina - kyeli patatak - potákkeh Nire aerolabaingailua aingirez beteta dago. - Muu áimukuáddákäärbis lii tievâ aŋgeriain.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://omniglot.com/language/phrases/hovercraft.htm|nommâ=Translations of My hovercraft is full of eels in many languages|almostittem=omniglot.com|čujottum=2022-10-17|kielâ={{en}}}}</ref> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} {{Wikikielâ|code=eu|Baskikielâ}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Isolaatkielah}} [[Luokka:Baskikielâ|*]] [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] 5zxuwxctozz2dh9lhkj0w5esc6jq3qa 0 15378 160193 160039 2026-09-29T06:56:46Z Yupik 23 | tipšom = 160193 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Tanskakielâ | kárttá = Danish language map.svg | kovetekstâ = | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = det danske sprog | eres = dansk | kuávlu = [[Tanska]], [[Färsuolluuh]], [[Ruánááeennâm]], [[Saksa|Tave-Saksa]] ([[Schleswig-Holstein]]) | äigidem = | vir = {{Lippu|Tanska}}<br>{{Lippu|Färsuolluuh}} <br>[[Tiätuvuárkká:Flag of Europe.svg|20px|border]] [[Euroop Union]]<br>Tubdâstum ucceeblovokielâ:<br>{{Lippu|Ruánááeennâm}}<br>{{Lippu|Saksa}} | meeri = 6 miljovn | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = läättinkielâliih | tipšom = Dansk Sprognævn | kodde = [[indoeurooplâš kielah]] | juávkku = [[germaanlâš kielah]]<br>[[tavegermaanlâš kielah]] | iso1 = da | iso2 = dan | iso3 = dan | glotto = dani1285 }} '''Tanskakielâ''' lii [[Tavegermaanlâš kielah|tavegermaanlâš kielâ]], mon sárnuh [[Tanska]]ast. Tot lii [[ruotâkielâ]], [[tárukielâ]] já [[islandkielâ]] hyelkkikielâ sehe tovláá tárukielâ maajeeldpuátteekielâ. Suullân 6 miljovn olmožid sárnuh tanskakielâ, enâmustáá [[Tanska]]ast, [[Färsuolluuh|Färsuolluin]], [[Maadâ-Schleswig]]ist [[Saksa]]ast<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.bmi.bund.de/DE/Themen/Gesellschaft-Verfassung/Nationale-Minderheiten/Nationale-Minderheiten-Deutschland/DaenischeMinderheit/daenischeMinderheit_node.html|nommâ=BMI - Dänische Minderheit|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2013-11-04|čujottum=2022-10-18|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20131104143842/http://www.bmi.bund.de/DE/Themen/Gesellschaft-Verfassung/Nationale-Minderheiten/Nationale-Minderheiten-Deutschland/DaenischeMinderheit/daenischeMinderheit_node.html|vyerkkejum=2013-11-04}}</ref> já [[Ruánááeennâm|Ruánááenâmist]]. Suullân 10 % Ruánááeennâm ässein sárnuh tanskakielâ eenikiellân, ko Ruánááenâmist láá ennuv enâmânvärrejeijeeh Tanskaast.<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Frederiksen, Katti & Olsen, Carl Cristian|Nommâ=Det grønlandske sprog i dag|Almostittee=Saammaateqatigiinnissamut Isumalioqatigiissitaq}}</ref> == Tanskakielâ pustaveh == {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | W w | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | X x |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Æ æ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ø ø | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Å å | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |- |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} {{Wikikielâ|code=da|Tanskakielâlâš}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{EU-kielah}} [[Luokka:Ovtâskâs kielah]] [[Luokka:Tanskakielâ|*]] a1p9orl8eka52wk6cuco3km4m9s4nix 0 20924 160169 159196 2026-09-29T00:36:59Z InternetArchiveBot 952 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 160169 wikitext text/x-wiki {{Kunâgâslâš | nommâ = Harald V | kove = King_Harald_V_2021.jpg | kovestuárudâh = 230px | kovetekstâ = Taažâ kunâgâs Harald V ive 2021 | ruvnâ = Taažâ kunâgâs | väldipaje = [[uđđâivemáánu 17.]] peeivi [[1991]] – | ruvnájááh = | oovdeb = [[Olav V]] | čuávvoo = [[Haakon VIII]] | sajasâšhaldâšeijee = | šoddâmnommâ = Harald | šoddâmäigi = {{Šoddâmäigi já ahe|20|07|1973}} | šoddâmsaje = [[Oslo]], [[Taažâ]]<ref name="tkv-harald-v">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=76270&sek=74915|nommâ=Majestehta Gonagas|almostittem=Taažâ kunâgâsviäsu|čujottum=2024-02-22|äigimuddo=2022-12-31|kielâ={{se}}}}</ref> | jäämmimäigi = {{Jäämmimäigi já ahe|21|02|1937|28|8|2026}} | jäämmimsaje = [[Oslo]], [[Taažâ]]<ref name="nrk-1.14236265">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/norge/kong-harald-er-dod-1.14236265|nommâ=Kong Harald er død|tahhee=Helljesen, Vilde|almostittem=NRK|äigimuddo=2026-08-28|čujottum=2026-08-28|sitaat=Kong Harald sovnet stille inn på Rikshospitalet klokken 06.35 i morges, melder kongehuset. Kong Harald ble 89 år.|kielâ={{nb}}}}</ref> | hävdisaje = | pelikyeimi = [[Sonja (Taažâ roonnig)|Sonja]] (n. 1968) | párnááh = [[Märtha Louise (Taažâ prinses)|Märtha Louise]] (1971–)<br/>[[Haakon (Taažâ prinssâ)|Haakon]] (1973–) | oles_nommâ = | suuhâ = [[Glücksburg (suuhâ)|Glücksburg]] | eeči = [[Olav V]] ([[1903]]–[[1991]]) | enni = [[Märtha (Taažâ prinses)|ruvnâprinses Märtha]] ([[1898]]–[[1994]]) | oskoldâh = [[Taažâ kirkko]] | áámmát = | vuáláčaalâ = Harald_V_of_Norway_Signature.svg }} '''Harald V''' ([[kuovâmáánu 21.]] peeivi [[1937]], [[Skaugum]], [[Asker]], [[Taažâ]] – [[porgemáánu 28.]] peeivi [[2026]] [[Oslo]], [[Taažâ]]<ref name="tkv-harald-v"/><ref name="nrk-1.14236265"/>) lâi [[Taažâ]] kunâgâs iivij 1991–2026. Sun lâi Taažâ kunâgâs [[Olav V]] ([[1903]]–[[1991]]) já [[Märtha (Taažâ prinses)|ruvnâprinses Märtha]] ([[1898]]–[[1994]]) nuorâmus pärni já áinoo alge. Sust šoodâi jiečânâs Taažâ kunâgâs [[uđđâivemáánu 17.]] peeivi [[1991]], ko [[Olav V|kunâgâs Olav V]] jaamij. == Eellim == [[Tiätuvuárkká:92. Kronprinsesse Märtha med prins Harald - no-nb digifoto 20160108 00289 bldsa pk kgl0027.jpg|thumb|left|Prinssâ Harald já suu enni [[Märtha (Taažâ prinses)|ruvnâprinses Märtha]] ive 1937]] === Pärni- já nuorâvuotâ === [[Taažâ]] prinssâ Harald šoodâi [[kuovâmáánu 21.]] peeivi [[1937]] [[Skaugum]]ist, [[Asker]]ist, [[Taažâ]]st. Suu eeči lâi Taažâ kunâgâs [[Olav V]] já suu enni [[Märtha (Taažâ prinses)|ruvnâprinses Märtha]]. Sun lâi sunnuu kuálmád páárnáš. Harald stuorrâuábih láin ive [[1930]] šoddâm prinses [[Ragnhild (Taažâ prinses)|Ragnhild]] (1930–2012) já ive [[1932]] šoddâm prinses [[Astrid (Taažâ prinses)|Astrid]] (1932–2026). <!--=== Škovlim ===--> === Kihlájááh já heejah === [[Tiätuvuárkká:Kronprins_Harald_og_kronprinsesse_Sonja.jpg|thumb|left|Ruvnâprinssâ Harald já Sonja ive 1968]] [[Tiätuvuárkká:Kongelig vielse i Oslo Domkirke.jpg|thumb|right|Ruvnâprinssâ Harald já [[Sonja (Taažâ roonnig)|Sonja]] heejah [[porgemáánu 29.]] peeivi [[1968]] [[Oslo tuámukirkko|Oslo tuámukirhoost]]]] [[Tiätuvuárkká:Sametingsåpning - 51610815769.jpg|alt=|thumb|Kunâgâs Harald V leehâstmin [[Sämitigge (Taažâ)|sämitige]] tievâsčuákkim roovvâdmáánust 2021]] Kesimáánust [[1958]] ruvnâprinssâ Harald já [[Sonja Haraldsen]] teiváin vuossâmuu keerdi juuhlijn.<ref name=":0">{{Lostâkäldee|Tahhee=Bratberg, Terje|Paječaalâ=Sonja (dronning)|Almostittem=Store norske leksikon|Äigimuddo=2022-11-03|www=http://snl.no/Sonja_-_dronning|Čujottum=2022-11-19|Kielâ={{no}}}}</ref><ref>{{Lostâkäldee|Paječaalâ=Det første møte fant sted på folkeskolen: kjærligheten slo ut i 1958|Almostittem=Rogalands Avis|Äigimuddo=20.3.1968|Ihekerdi=70|Nummeer=68|Siijđoh=8|www=https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digavis_rogalandsavis_null_null_19680320_70_68_1?page=7|Čujottum=21.11.2022|Kielâ={{no}}}}</ref> Ive [[1959]] Harald povdij Sonja kaadeetškoovlâ tanssáid. Tobbeen sunnust váldojii koveh oovtâst vuossâmuu keerdi. Harald já Sonja tooláin koskâvuođâs syeligâsâst oovce ihheed, tastko Sonja ij lamaš aatellâš ige kunâgâslâš.<ref name=":1">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/norge/dronning-sonja_-min-dode-bror-ble-aldri-funnet-1.14186127|nommâ=Dronning Sonja: Min døde bror ble aldri funnet|tahhee=Dimmen, Sofie Dege|almostittem=NRK|äigimuddo=2018-08-29|čujottum=2022-12-16|ietf-kielâkoodi=nb-NO}}</ref> Ruvnâprinssâ Harald toovâi čielgâsin, ete sun ij kuássin naajâ, jis sun ij uážu naaijâđ Sonjain.<ref name=":1" /> Tastko Harald lâi áinoo ruvnâárbálâš, suu najâhánnáávuotâ ličij tovâttâm ennuv čuolmâid. Kunâgâs [[Olav V]] koijâdij ravvuid uáiviministerist já haldâttâsâst tast, mii ličij pyeremus vyehi toimâđ.<ref name=":2">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=76288&sek=74978|nommâ=Majestehta Dronnet|almostittem=Taažâ kunâgâsviäsu|čujottum=2022-11-19|ietf-kielâkoodi=se|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20221207054142/https://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=76288&sek=74978|vyerkkejum=2022-12-07}}</ref><ref name=":3">{{Lostâkäldee|Paječaalâ=Norges fremtidige dronning er en kunnskapsrik, vakker, sporty pike|Almostittem=Gjengangeren|Äigimuddo=1968-03-20|Ihe=1968|Ihekerdi=118|Nummeer=68|Siijđoh=3|www=https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digavis_gjengangeren_null_null_19680320_118_68_1?page=1|Čujottum=2022-12-16|Kielâ={{no}}}}</ref> Taažâ tallaa vuáđulaavâst ij lamaš mihheen aagâid, mondiet ruvnâprinssâ ij uážuččii naaijâđ nisonáin, kote ij lamaš kunâgâslâš ige aatellâš.<ref name=":0" /> Njuhčâmáánust 1968 kunâgâs Olav V adelij ruvnâpriinsân love naaijâđ Sonjain, já te suoi kihloin [[njuhčâmáánu 19.]] peeivi [[1968]].<ref name=":2" /> Kihlom piejâi joton savâstâllâm monarkia puátteevuođâst Taažâst.<ref name=":1" /><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.stortinget.no/nn/Saker-og-publikasjonar/Stortingsforhandlingar/Lesevisning/?p=1967-68&paid=7&wid=a&psid=DIVL974&pgid=b_1416|nommâ=Møte onsdag den 3. april kl. 12.|almostittem=Stuorrâtigge|äigimuddo=1968-04-03|čujottum=2022-12-16|kielâ={{no}}}}</ref> Savâstâllâm kuittâg nuuvâi heejâi maŋa. [[Porgemáánu 29.]] peeivi [[1968]] Oslo pispe [[Fridtjov Birkeli]] viihkâi Sonja já [[Harald (Taažâ kunâgâs)|Taažâ prinssâ Harald]] [[Oslo tuámukirkko|Oslo tuámukirhoost]].<ref name=":3" /><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=76288&sek=74978|nommâ=Majestehta Dronnet|almostittem=Taažâ kunâgâsviäsu|čujottum=2022-11-19|ietf-kielâkoodi=se|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20221207054142/https://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=76288&sek=74978|vyerkkejum=2022-12-07}}</ref> Siämmást Sonjan mieđettui Pase Olav riitaarkode stuorrâristâ. <!--=== Ruvnájááh === === Taažâ kunâgâssân === === Valastâllâm ===--> ===Tiervâsvuotâ=== Vyesimáánust 2023 Harald kaartâi pyecceiviäsun infektio tiet.<ref name="aavis">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2024/03/01/taaza-kunagas-harald-kaartai-pyecceiviasun-malesiast/|nommâ=Taažâ kunâgâs Harald kaartâi pyecceiviäsun Malesiast|tahhee=Schreck, Jasmina|äigimuddo=2024-03-01|čujottum=2024-03-01}}</ref><ref name="hs-2000010257456">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/ulkomaat/art-2000010257456.html|nommâ=Norjan kuningas Harald joutui sairaalaan Malesiassa|tahhee=Muhonen Helni & Korte, Henriikka|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2024-02-27|čujottum=2024-03-01|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Ive 2024 sun lâi muáddi peeivi puoccâmluámust vuoiŋâmuáli-infektio tiet uđđâivemáánu loopâst.<ref name="aavis"/><ref name="hs-2000010257456"/> Siämmáá ive kuovâmáánust sun puáccái luámus ääigi [[Malesia]]st já kaartâi pyecceiviäsun infektio tiet.<ref name="aavis"/><ref name="hs-2000010257456"/> Malesiast kunâgâs finnij tipšo sehe malesialii já taažâ tipšopargovievâst.<ref name="aavis"/> Sun tipšui [[Sultanah Maliha pyecceiviäsu]]st [[Langkawi]]-suollust.<ref name="aavis"/><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/norge/kongen-innlagt-pa-sykehus-i-malaysia-1.16780832|nommâ=Kongen innlagt på sykehus i Malaysia|tahhee=Helljesen, Vilde|almostittem=|äigimuddo=2024-02-27|čujottum=2024-03-01|ietf-kielâkoodi=nb-NO}}</ref> == Peerâ == Haraldist já Sonjast láá kyehti päärni: Märtha Louise já Haakon. [[Märtha Louise (Taažâ prinses)|Prinses Märtha Louise]] šoodâi [[čohčâmáánu 22.]] peeivi [[1971]] já [[Haakon (Taažâ prinssâ)|ruvnâprinssâ Haakon]] [[syeinimáánu 20.]] peeivi [[1973]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=76288&sek=74978|nommâ=Majestehta Dronnet|almostittem=Taažâ kunâgâsviäsu|čujottum=2022-11-19|ietf-kielâkoodi=se|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20221207054142/https://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=76288&sek=74978|vyerkkejum=2022-12-07}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.gonagasviessu.no/seksjon.html?tid=76264&sek=74911|nommâ=Prinseassa Märtha Louise|almostittem=Taažâ kunâgâsviäsu|čujottum=2022-12-15|kielâ={{se}}|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20210727220139/https://www.gonagasviessu.no/seksjon.html?tid=76264&sek=74911|vyerkkejum=2021-07-27}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.gonagasviessu.no/seksjon.html?tid=76554&sek=74985|nommâ=Gonagaslaš Allavuohta Ruvdnaprinsa|almostittem=Taažâ kunâgâsviäsu|čujottum=2022-12-15|kielâ={{se}}|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20220807225444/https://www.gonagasviessu.no/seksjon.html?tid=76554&sek=74985|vyerkkejum=2022-08-07}}</ref> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Ive 1937 šoddâmeh]] [[Luokka:Ive 2026 jämimeh]] [[Luokka:Taažâ kunâgâsah]] [[Luokka:Taažâ priinsah]] [[Luokka:Taažâ ruvnâpriinsah]] [[Luokka:Taažah kištopurjâsteijeeh]] 5mi0kx8c5anzxpqbdrr3z19ob0ktdu0 0 21180 160171 159975 2026-09-29T01:51:58Z InternetArchiveBot 952 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 160171 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee | nommâ = Siri Broch Johansen<br/>Juho-Sire | kove = Siri_Broch_Johansen.jpg | šoddâm = {{Šoddâmäigi já ahe|9|03|1967|Uunjargâ|Taažâ}}<ref name="snl-siri">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/Siri_Broch_Johansen|nommâ=Siri Broch Johansen|almostittem=Store norske leksikon|čujottum=2024-03-26|tahhee=[[Sigbjørn Skåden|Skåden, Sigbjørn]] já [[Lill Tove Fredriksen|Fredriksen, Lill Tove]]|äigimuddo=2024-02-28|kielâ={{nb}}}}</ref> | jáámmám = | hävdi = | áámmát = | noomah = | šlaajâ = | kielâ = | vanhimeh = eeči: Albert Johansen (1928–1985)<ref name="slektsbok-kvaleberg-255"/><br/>enni: Kristine Broch Johansen (1931–2011)<ref name="slektsbok-kvaleberg-255"/><ref name="da-kristine"/> | pelikyeimi = | párnááh = 1<ref name="slektsbok-kvaleberg-255"/> | nommâčáálus = | päikkisijđo = https://www.siribrochjohansen.no/ }} '''Siri Broch Johansen''', orjâlâškielân '''Juho-Sire''' teikkâ '''Veivoktár-Álber-Sire'''<ref name="skuvla-siri">{{Nettikäldee|čujottâs=http://skuvla.info/skolehist/siri-s.htm|nommâ=Dárogielat oahppi dalle, sámegieloahpaheaddji dál|almostittee=Davvi Girji|čujottum=2024-03-26|tahhee=Johansen, Siri Broch|äigimuddo=2007|kielâ={{se}}}}</ref> (š. [[njuhčâmáánu 9.]] peeivi [[1967]] [[Uunjargâ]], [[Taažâ]]) lii orjâlâš-taažâ kirječällee, lávloo, čaittâleijee, máttáátteijee já kielâpargee. Sun lii porgâm iäljárávt orjâlâškielâ oovdân, vâi tot sirduuččij čuávuváid suhâpuolváid, já vâi sij, kiäh láá monâttâm kielâs Taažâ assimilaatiopolitiik keežild, puávtáččii väldiđ tom maasâd. == Eellim == Siri Broch Johansen šoodâi [[njuhčâmáánu 9.]] peeivi [[1967]] [[Uunjargâ|Uunjaargâst]], [[Taažâ]]st. Suu eeči lâi orjâlâš máttáátteijee Albert Johansen (1928–1985), já suu enni lâi taažâ máttáátteijee Kristine Broch Johansen (1931–2011).<ref name="slektsbok-kvaleberg-255">{{Kirjekäldee|Nommâ=Slekten fra Horpestad: slektsbok som starter på Nedre Horpestad i Klepp omkring 1800 der neste generasjon kommer til Ølberg i Sola, Nord Braut i Klepp, Hodne i Klepp, Haugabakka i Klepp, Nærland i Hå og fremdeles er på Nedre Horpestad|Almostittee=[L. Kvaleberg]|Tahhee=Kvaleberg, Leiv|Sijđo=252|Ihe=2004|Isbn=82-996542-1-1|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2016041448212?page=255|Čujottum=2024-03-27|Kielâ={{nb}}}}</ref><ref name="da-kristine">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.digitalarkivet.no/view/387/pc00000003173094|nommâ=Person: Kristine Broch Johansen|almostittem=Digitalarkivet|čujottum=2024-03-27|kielâ={{nb}}}}</ref> Siri lii sunnuu kuálmád pärni. Sust lii stuorrâviljâ Bjørn (š. 1963) já stuorrâuábbi Marit (š. 1965) sehe uccâviljâ Dag (š. 1970).<ref name="slektsbok-kvaleberg-255"/> Johansen eenikielâ lii [[tárukielâ]] ige [[orjâlâškielâ]], tastko suu vanhimeh meridáin sárnuđ tuše tárukielâ pääihist.<ref name="skuvla-siri"/> Sun lii kuittâg oppâm orjâlâškielâ maŋeláá já lii sirdám tom jieijâs párnái taan eenikiellân.<ref name="skuvla-siri"/><ref>{{Lostâkäldee|Almostittem=Shared Voices Magazine|Äigimuddo=2018|Paječaalâ=Embracing Sámegiella, the Sámi Language|Tahhee=Hansen, Inga|Ihe=2018|www=https://old.uarctic.org/shared-voices/shared-voices-magazine-2018/embracing-samegiella-the-sami-language/|Čujottum=2024-03-27|Kielâ={{en}}}}</ref><ref name="nrk-1.16432265">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/siri-ii-oahppan-samegiela---muhto-nieidda_iin-valddiiga-giela-ruovttoluotta-1.16432265|nommâ=Siri ii oahppan sámegiela - muhto nieiddažiin válddiiga giela ruovttoluotta|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2024-03-27|tahhee=Lindseth, Ida Emilie Marakatt já Varsi, Line Alette Bjørnback|äigimuddo=2023-06-04|kielâ={{se}}}}</ref> Siri aasâi elimis nelji vuossâmuu ive [[Puálmág]]ist.<ref name="skuvla-siri"/> Sun jođeškuođij vyeliškoovlâ ive 1974. Tastko sun lâi távjá pyeccee, Säämist leijee Seida škoovlâ lasseen Siri juuđij meiddei [[Oslo]]st leijee Voksentoppen instituut, mii lii uáivildum párnáid, kiäin lii [[astma]] teikkâ mottoom [[allergia]], já pyecceiviäsu škoovlâ.<ref name="skuvla-siri"/> Ive 1979 Siri jođeškuođij Puálmág škoovlâ, maid suu uábbi já sijdâkyeimih jo juttii. Ihe maŋeláá sun sirdâšui maasâd Seida škoovlân, tastko sun ferttij jođeškyettiđ paješkoovlâ.<ref name="skuvla-siri"/> Sun valmâštui ive 1983 já varrij [[Čäcisuálui|Čäcisuollui]] áámmátškoovlâ várás.<ref name="skuvla-siri"/> Talle sun luvâškuođij orjâlâškielâ. Áámmátškoovlâ majemuu ive sun varrij Oslon já algâttij uápuid [[Sagene máttáátteijeeollâškovlâ|Sagene máttáátteijeeollâškoovlâst]] ({{k-nb|Sagene lærerhøgskole}}).<ref name="skuvla-siri"/> Tobbeen sun oopâi orjâlâškielâ nuuvt pyereest, ete sun tattui máttááttiđ orjâlâškielâ Oslo sämmiláid škovlâláid, já te sun algâttij orjâlâškielâ máttáátteijen Oslost porgemáánust 1993.<ref name="skuvla-siri"/> == Karrieer == === Čalluuh === Johansen čáálá sehe [[tárukielâ]]n já [[orjâlâškielâ]]n.<ref name="slektsbok-kvaleberg-255"/> Suu kiirjijn motomeh láá jurgâlum eres kieláid tegu [[maadâsämikielâ]]n, [[juulevsämikielâ]]n já [[suomâkielâ]]n. <!--=== Jurgâlempargo === --> === Teatter- já televisiopargo === ==== Teatter ==== Čaaitâlmčällen Johansen debytistij ive 2009 čaitâlmáin ''Eatnanspáppastallan'', maid sun čaalij uáppeidis improvisistmij vuáđuld.<ref name="ávvir-2009-06-04">{{Lostâkäldee|Almostittem=Ávvir|Äigimuddo=2009-06-04|Paječaalâ=Deanu kulturskuvla lea lihkostuvvan ja mannamin Fearasuolluide čájálmasain|Tahhee=Varsi, Silje Malene|Ihe=2009|Ihekerdi=2|Nummeer=100|Siijđoh=3|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_avvir_null_null_20090604_2_100_1?page=1|Čujottum=2024-03-28|Kielâ={{se}}}}</ref><ref name="ávvir-2009-10-17">{{Lostâkäldee|Almostittem=Ávvir|Äigimuddo=2009-10-17|Paječaalâ=Maŋimuš háve teáhterbihttá "Eatnanspáppastallan" čájehuvvui|Tahhee=Varsi, Silje Malene|Ihe=2009|Ihekerdi=2|Nummeer=197|Siijđoh=3|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_avvir_null_null_20091017_2_197_1?page=9|Čujottum=2024-03-28|Kielâ={{se}}}}</ref> Muáddi ive maŋeláá sun pyevtittij kabaree ''Samenes aften – Odne lea du vuorru'' oovtâst stivrejeijee [[Sara Margrethe Oskal]]áin já čaittâleijee [[Stamen Stanchev]]áin já meid čaittâlij kabareest.<ref name="ávvir-2011-11-11">{{Lostâkäldee|Almostittem=Ávvir|Äigimuddo=2011-11-11|Paječaalâ=Samenes aften – odne lea du vuorru — Leaikkastallá servvodagain |Tahhee= Balto, Alice |Ihe=2011|Ihekerdi=4|Nummeer=215|Siijđoh=16|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_avvir_null_null_20111111_4_215_1?page=15|Čujottum=2024-03-28|Kielâ={{se}}}}</ref> Ive 2013 sun pyevtittij muusikteatterčaaitâlm ''[[ČSV-republihkka]]'', mii muštâl tom, maht eellim jiečânâs sämistaatâst puávtáččij leđe. Čaaitâlm lâi ohtsâš tave-eennâmlâš proojeekt, moos uásálistii meid [[Oula Guttorm]], [[Anna Näkkäläjärvi-Länsman]], [[Anders Rimpi]] já [[Sara Margrethe Oskal]].<ref name="yle-1-2089268">{{Nettikäldee|čujottâs=https://arenan.yle.fi/poddar/1-2089268|nommâ=Beaivvi ságat: ČSV-republihkka ásahuvvo|almostittem=Yle Areena|čujottum=2024-03-28|tahhee=Lukkari, Sámmol|äigimuddo=2013-11-19|kielâ={{se}}}}</ref><ref name="yle-3-6948679">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-6948679|nommâ= ČSV-republihkka -čájálmasa vuosttaseahket bearjadaga |almostittem=Yle Säämi|čujottum=2024-03-28|tahhee=[[Pirita Näkkäläjärvi|Näkkäläjärvi, Pirita]]|äigimuddo=2013-11-22|kielâ={{se}}}}</ref> Čohčuv 2014 Johansen čäällim ''Gurut guvlui Heahtás'' lâi [[Sämmilâš aalmuglâšteatter Piäiváš|Piäiváš-aalmuglâšteatter]] ohjelmist.<ref name="yle-3-7507588">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-7507588|nommâ= Geahča Gurut guvlui Heahtás -teáhterbihtá videoseavtti |almostittem=Yle Säämi|čujottum=2024-03-28|tahhee=[[Pirita Näkkäläjärvi|Näkkäläjärvi, Pirita]]|äigimuddo= 2014-10-03 |kielâ={{se}}}}</ref> Turnee aalgij [[Kuovdâkiäinu]]st roovvâdmáánu aalgâst, já tot nuuvâi [[Oslo]]st skammâmáánu pelimuddoost.<ref name="yle-3-7507588"/> Ive 2016 sun čaalij ''MariAmira - fortellinger om flukt'', maid sun ovdedij oovtâst [[Kongsbakken áámmátškoovlâ]] draamalinjá 2. luoka uáppeiguin.<ref name="dramas-10308">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.dramas.no/manus/10308|nommâ= MariAmira - en fortelling om flukt |almostittem=Dramas|čujottum=2024-03-28|kielâ={{nb}}}}</ref> ==== Jienâčaittâlem ==== Sämitige alguu vuáđuld [[Yle]] já [[Gutsy Animations]] -pyevtittemfinnodâh rähtiškuottii uđđâ [[Muumileehi (animaatioráiđu)|Muumileehi]]-rááiđu [[orjâlâškielâ]]n, [[anarâškielâ]]n já [[nuorttâlâškielâ]]n.<ref name="st-15032019">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://samediggi.fi/an/aigikyevdil/muumileehi-raidu-rahtoo-samikielan-samitige-alguu-vuaduld/ | Nommâ = Muumileehi-ráiđu ráhtoo sämikielân Sämitige alguu vuáđuld | Almostittem = Sämitigge | Äigimuddo = 2019-03-15| Čujottum = 2024-03-26 }}</ref><ref name="yle-11203117">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/pudding_vai_bajalas__mumenvaggi-raidu_jorgaluvvo_eagalsgielas_golmma_samegillii/11203117 | Nommâ = Pudding vai bajálaš? – Mumenvággi-ráidu jorgaluvvo eaŋgalsgielas golmma sámegillii | Tahhee = Paltto, Anni-Saara | Almostittem = Yle Säämi | Äigimuddo = 2020-02-11 | Čujottum = 2020-12-20 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Johansen lii jienâčaittâlâm [[Muumienni|Muumieeni]] roolâ orjâlâškielâg rááiđust.<ref name="gutsy-fi-sme">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.gutsy.fi/post/saamenkielinen-muumilaakso-mumenv%C3%A1ggi-alkaa-13-4-%C3%A4%C3%A4nin%C3%A4yttelij%C3%B6in%C3%A4-mm-mikkel-gaup-ja-%C3%A1ilu-valle | Nommâ = Saamenkielinen Muumilaakso Mumenvággi alkaa 13.4. – ääninäyttelijöinä mm. Mikkel Gaup ja Áilu Valle | Almostittem = Gutsy Animations | Äigimuddo = 2020-03-30 | Čujottum = 2024-03-26 | Kielâ = {{fi}} | arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20230609224236/https://www.gutsy.fi/post/saamenkielinen-muumilaakso-mumenv%C3%A1ggi-alkaa-13-4-%C3%A4%C3%A4nin%C3%A4yttelij%C3%B6in%C3%A4-mm-mikkel-gaup-ja-%C3%A1ilu-valle | vyerkkejum = 2023-06-09}}</ref><ref name="yle-11274509">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/3-11274509 | Nommâ = Fargga Mumenvákkis sámástišgohtet – Ráppár Ailu Valle lea Mumenstállu | Tahhee = Rinta-Tassi, Minna | Almostittem = Yle Säämi | Äigimuddo = 2019-03-30 | Čujottum = 2024-03-26 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Toos lasseen sun lii luuhâm sehe jieijâs já iáräsij kiirjijd páádán.<ref name="nlb-broch-brev"/><ref name="nlb-eira-palismaa-hás"/><ref name="nlb-gaski-čállit"/><ref name="nlb-nedrejord-flukta"/><ref name="nlb-fjellgren-nord-stemmer"/> === Muusik === Johansen lii lávloo-uv. Ive 2001 sun jurgâlškuođij kanadalâš musikkár [[Leonard Cohen]] pittáid orjâlâškielân.<ref name="ságat-broch-cohen">{{Lostâkäldee|Almostittem=Ságat|Äigimuddo=2011-05-18|Paječaalâ=Cohen på samisk i Tana|Tahhee=Tapio, Hans-Petter|Ihe=2011|Nummeer=93|Čujottum=2024-03-28|Kielâ={{nb}}}}</ref> Täid pittáid Johansen lii meid lávlum maŋgii lyeve alne. Ive 2002 sun uásálistij vuossâmuu keerdi Sámi Grand Prix -juoigâm- já lávlumkiišton.<ref name="nrk-1.2147094">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sami-grand-prix-leksikon-1.2147094 | Nommâ = Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix - 2018| Tahhee = Hætta, Wenche Marie | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2007-03-29 | Čujottum = 2024-03-07 | Kielâ = {{no}} já {{se}}}}</ref><ref name="altaposten-2002-02-20">{{Lostâkäldee|Almostittem=Altaposten|Äigimuddo=2002-02-20|Paječaalâ=Svenske blir med|Ihe=2002|Ihekerdi=34|Nummeer=43|Siijđoh=7|www=Altaposten | stad = Norge;Finnmark;;Alta;;;; | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_altaposten_null_null_20020220_34_43_1?page=5|Čujottum=2024-03-28|Kielâ={{nb}}}}</ref> Sun uásálistij lávlumuásán pittáin ''Mo nu gis lea'', mon saanijd já nuotâ sun lâi jieš ráhtám.<ref name="nrk-1.2147094"/> Ive 2005 almostum uđđâ orjâlâškielâg salmâkiirján Johansen lii čáállám já nuottim kulmâ saalmâ: nr 470, 562 já 589.<ref name="áššu-2006-02-28">{{Lostâkäldee|Almostittem=Áššu|Äigimuddo=2006-02-28|Paječaalâ=Ođđa sálbmagirji: Ođđa čállit, jorgaleaddjit ja šuokŋadahkkit|Tahhee=Gaup, Mikkel A.|Ihe=2006|Ihekerdi=14|Nummeer=17|Siijđoh=8–9|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_assu_null_null_20060228_13_17_1?page=7|Čujottum=2024-03-28|Kielâ={{se}}}}</ref> Toos lasseen sun lii jurgâlâm oovtâ saalmâ ađai saalmâ 597.<ref name="áššu-2006-02-28"/> == Palhâšumeh == Johansen lii finnim [[Sämirääđi kirjálâšvuotâpalhâšume]] jo kuohtii: ive 2012 kirjestis ''[[Sárá beaivegirji]]'' já uđđâsist ive 2016 kirjestis ''[[Mun lean čuoigi]]''.<ref name="sr-6540634">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://sverigesradio.se/artikel/6540634 | Nommâ = Får samiskt litteraturpris för sin ungdomsroman | Almostittem = Sameradion | Äigimuddo = 2016-10-14 | Čujottum = 2020-12-27 | Kielâ = {{sv}}}}</ref><ref name="avvir-nr2016">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.avvir.no/siri-broch-johansen-oazzu-samiradi-girjjalasvuodabalkkasumi/ | Nommâ = Siri Broch Johansen oažžu Sámiráđi girjjálašvuođabálkkašumi | Tahhee = Anti, Kila | Almostittem = Ávvir | Äigimuddo = 2016-10-14 | Čujottum = 2020-12-27 | Kielâ = {{se}} | arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20240326213146/https://www.avvir.no/siri-broch-johansen-oazzu-samiradi-girjjalasvuodabalkkasumi/ | vyerkkejum = 2024-03-26}}</ref><ref name="yle-9230226">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/samirai_jagi_2016_girjjalasvuoabalkkasupmi_siri_broch_johansenii/9230226 | Nommâ = Sámiráđi jagi 2016 girjjálašvuođabálkkašupmi Siri Broch Johansenii | Tahhee = Guttorm, Susanna | Almostittem = Yle Säämi | Äigimuddo = 2016-10-14 | Čujottum = 2020-12-27 | Kielâ = {{se}}}}</ref><ref name="yle-3-6627622">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/3-6627622 | Nommâ = Sámiráđi girjebálkkašupmi Siri Broch Johansenii | Almostittem = Yle Säämi | Äigimuddo = 2012-03-21 | Čujottum = 2024-03-27 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Njuhčâmáánust 2024 sun finnij [[Ibsen-palhâšume]] iävtukkâsvuođâ čaitâlmistis ''Sálva Håndtak'', mon vuosâeehid uárnejui [[čohčâmáánu 6.]] peeivi [[2023]] [[Hålogaland teatter]]ist.<ref name="skien-ibsen-2024">{{Nettikäldee|čujottâs=https://skien.kommune.no/kultur-idrett-og-frivillighet/kultur/henrik-ibsen/nyhet/nominerte-til-ibsenprisen/|nommâ=Nominerte til Ibsenprisen|almostittem=Skien kieldâ|čujottum=2024-03-27|äigimuddo=2024-03-04|kielâ={{nb}}|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240327034556/https://skien.kommune.no/kultur-idrett-og-frivillighet/kultur/henrik-ibsen/nyhet/nominerte-til-ibsenprisen/|vyerkkejum=2024-03-27}}</ref> Kuovâmáánust 2025 almostui almottâs, ete Broch Johansen lii oppeet iävtukkâssân Ibsen-palhâšumán, taan keerdi čaitâlmistis ''Per Hansen''.<ref name="nrk-ibsen-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/nobel-vuoiti-ja-sami-girje_alli-nammaduvvon-ibsen-balkka_upmai-1.17317112|nommâ=Nobel-vuoiti ja sámi girječálli nammaduvvon Ibsen-bálkkašupmái|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2025-03-05|äigimuddo=2024-02-26|kielâ={{se}}}}</ref> Taan-uv Ibsen-palhâšume sun vuoitij.<ref name="nrk-1.17349444">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/juho-sirei-geigejuvvui-ibsen-balkka_upmi-1.17349444|nommâ=Juho-Sirei geigejuvvui Ibsen-bálkkašupmi|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2025-03-22|äigimuddo=2024-03-20|kielâ={{se}}}}</ref> == Pargoh == === Albumeh === ==== Nurâldâhskiäruh ==== Johansenist lii pittá čuávuváá skiärust: * 2002 – [[Sami Grand Prix 2002 (album)|Sami Grand Prix 2002]], pittáin ''Mo Nu Gis Lea?'' === Kirjeh === * [[2010]] – ''[[Saras dagbok]]''<ref name="bibsent-broch-9788292044872">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.bibsent.no/saras-dagbok-barne-og-ungdomsroman-9788292044872 |nommâ= Saras dagbok : barne- og ungdomsroman |almostittem= Biblioteksentralen |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{nb}}}}</ref> * [[Ive 2010 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[[Sárá beaivegirji]]''<ref name="yle-3-6627622"/><ref name="finna-broch-939242">{{Nettikäldee |čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.939242 |nommâ= Sárá beaivegirji : mánáid- ja nuoraidromána |almostittem= Finna |čujottum= 2024-03-27 |kielâ= {{fi}} |arkkâdâh= https://web.archive.org/web/20240327040305/https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.939242 |vyerkkejum= 2024-03-27}}</ref> * [[Ive 2012 sämikielâliih kirjeh|2012]] – ''[[Eatnanspáppastallan]]''<ref name="finna-broch-1080509">{{Nettikäldee |čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1080509 |nommâ= Eatnanspáppastallan |almostittem= Finna |čujottum= 2024-03-27 |kielâ= {{fi}} |arkkâdâh= https://web.archive.org/web/20240327045157/https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1080509 |vyerkkejum= 2024-03-27}}</ref> * [[2014]] – ''[[Jeg er en skiløper]]''<ref name="finna-broch-9788282631570">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.bibsent.no/jeg-er-en-skiloper-9788282631570 |nommâ= Jeg er en skiløper |almostittem= Biblioteksentralen |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{nb}}}}</ref> * [[2015]] – ''[[Elsa Laula Renberg. Historien om samefolkets store Minerva]]'' {{nb}}<ref name="libris-broch-17581785-nb">{{Nettikäldee|čujottâs=https://libris.kb.se/bib/17581785|nommâ=Elsa Laula Renberg : historien om samefolkets store Minerva / av Siri Broch Johansen.|almostittem=Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju LIBRIS|čujottum=2024-03-28|kielâ={{sv}}}}</ref> * [[2015]] – ''[[Elsa Laula Renberg. Historien om samefolkets stora Minerva]]'' {{sv}}<ref name="libris-broch-20800475-sv">{{Nettikäldee|čujottâs=https://libris.kb.se/bib/20800475|nommâ=Elsa Laula Renberg : historien om samefolkets stora Minerva / av Siri Broch Johansen.|almostittem=Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju LIBRIS|čujottum=2024-03-28|kielâ={{sv}}}}</ref> * [[Ive 2017 sämikielâliih kirjeh|2017]] – ''[[Elsa Laula Renberg. Sápmelaččaid ovdamanni]]''<ref name="libris-broch-21848905-se">{{Nettikäldee|čujottâs=https://libris.kb.se/bib/21848905|nommâ=Elsa Laula Renberg : sápmelaččaid ovdamanni / Siri Broch Johansen.|almostittem=Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju LIBRIS|čujottum=2024-03-28|kielâ={{sv}}}}</ref> * [[2020]] – ''[[Brev til kommisjonen]]''<ref name="finna-broch-1827270">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1827270 |nommâ= Brev til kommisjonen |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2020 sämikielâliih kirjeh|2020]] – ''[[Reivvet kommišuvdnii]]''<ref name="finna-broch-1827269">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1827269 |nommâ= Reivvet kommišuvdnii |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2023 sämikielâliih kirjeh|2023]] – ''[[Sabmie ovttastuvvon siiddat]]: friddja máilmmi duddjot teáhtera bokte – teatrale forsøk på skape en ukolonisert verden'' (čaitâlmeh orjâlâš- já tárukieláid)<ref name="bibsent-broch-9788282635271">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.bibsent.no/sabmie-ovttastuvvon-siiddat-friddja-mailmmi-duddjot-teahtera-9788282635271 |nommâ= Sabmie ovttastuvvon siiddat : friddja máilmmi duddjot teáhtera bokte = teatrale forsøk på skape en ukolonisert verden |almostittem= Biblioteksentralen |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{nb}}}}</ref><ref name="finna-broch-1919769">{{Nettikäldee |čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1919769 |nommâ= Sabmie ovttastuvvon siiddat : friddja máilmmi duddjot teáhtera bokte = teatrale forsøk på skape en ukolonisert verden |almostittem= Finna |čujottum= 2024-03-27 |kielâ= {{fi}} |arkkâdâh= https://web.archive.org/web/20240327141635/https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1919769 |vyerkkejum= 2024-03-27}}</ref> * [[Ive 2024 sämikielâliih kirjeh|2024]] – ''[[Ujus Unni]]''<ref name="bibsent-broch-9788282635455">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.bibsent.no/ujus-unni-9788282635455 |nommâ= Ujus Unni |almostittem= Biblioteksentralen |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{nb}}}}</ref> ==== Johansen toimâttem kirjeh ==== Johansen lii toimâttâm maaŋgâkielâsâš ''Sámi skuvlahistorjá'' -rááiđu oovtâst [[Svein Lund]]áin, [[Elfrid Boine]]in já [[Siv Rasmussen]]áin. Rááiđu lii luuhâmnáál [http://skuvla.info/ neetist]. * [[Ive 2005 sämikielâliih kirjeh|2005]] – ''[http://skuvla.info/skolehist/ssh1-s.htm Sámi skuvlahistorjá 1]''<ref name="finna-broch-sh1-710147">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.710147 |nommâ= Sámi skuvlahistorjá : artihkkalat ja muitalusat Sámi skuvlaeallimis : artikler og minner fra skolelivet i Sápmi = Samisk skolehistorie. 1 |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2007 sämikielâliih kirjeh|2007]] – ''[http://skuvla.info/skolehist/ssh2-s.htm Sámi skuvlahistorjá 2]''<ref name="finna-broch-sh2-9925187163506253">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helka.9925187163506253 |nommâ= Sámi skuvlahistorjá : artihkkalat ja muittut skuvlaeallimis Sámis = Smij skåvllåhiståvrrå :ártihkkala ja mujto skåvllåiellemis Sámen = Saemien skuvle-vaajese : tjaalegh jih mojhtsh skuvlen-jieliemistie Sapmesne = Samisk skolehistorie : artikler og minner fra skolelivet i Sápmi. 2 |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2009 sämikielâliih kirjeh|2009]] – ''[http://skuvla.info/skolehist/ssh3-s.htm Sámi skuvlahistorjá 3]''<ref name="finna-broch-sh3-9921778173506253">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helka.9921778173506253 |nommâ= Sámi skuvlahistorjá: artihkkalat ja muittut skuvlaeallimis Sámis = Sámij skåvllåhiståvrrå : ártihkkala ja mujto skåvllåiellemis Sámen = Saemien skuvle-vaajese : tjaalegh jih mojhtsh skuvlen-jieliemistie Sapmesne = Samisk skolehistorie : artikler og minner fra skolelivet i Sápmi 3 |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2005 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[http://skuvla.info/skolehist/ssh4-s.htm Sámi skuvlahistorjá 4]''<ref name="finna-broch-sh4-9922249263506253">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helka.9922249263506253 |nommâ= Sámi skuvlahistorjá: artihkkalat ja muittut skuvlaeallimis Sámis. 4 |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2011 sämikielâliih kirjeh|2011]] – ''[http://skuvla.info/skolehist/ssh5-s.htm Sámi skuvlahistorjá 5]''<ref name="finna-broch-sh5-9925187103506253">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helka.9925187103506253 |nommâ= Sámi skuvlahistorjá : artihkkalat ja muittut skuvlaeallimis Sámis = Sámij skåvllåhiståvrrå : ártihkkala ja mujto skåvllåiellemis Sámen = Saemien skuvle-vaajese : tjaalegh jih mojhtsh skuvlen-jieliemistie Sapmesne = Samisk skolehistorie : artikler og minner fra skolelivet i Sápmi. 5 |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2013 sämikielâliih kirjeh|2013]] – ''[http://skuvla.info/skolehist/ssh6-s.htm Sámi skuvlahistorjá 6]''<ref name="finna-broch-sh6-9925187073506253">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helka.9925187073506253 |nommâ= Sámi skuvlahistorjá : artihkkalat ja muitalusat Sámi skuvlaeallimis Sámis = Sámij skåvllåhiståvrrå : ártihkkala ja mujto skåvllåiellemis Sámen = Saemien skuvle-vaajese : tjaalegh jih mojhtsh skuvlen-jieliemistie Sapmesne = Samisk skolehistorie : artikler og minner fra skolelivet i Sápmi. 6 |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> ==== Johansen jurgâlem kirjeh ==== * [[Ive 2016 sämikielâliih kirjeh|2016]] – ''[[Skeaŋka]]: Kristus-muitalus'', čáállám [[Anne-Grethe Leine Bientie]]<ref name="finna-broch-1371691">{{Nettikäldee |čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1371691 |nommâ= Skeaŋka : Kristus-muitalus |almostittem= Finna |čujottum= 2024-03-27 |kielâ= {{fi}} |arkkâdâh= https://web.archive.org/web/20240327140217/https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1371691 |vyerkkejum= 2024-03-27}}</ref> * [[Ive 2019 sämikielâliih kirjeh|2019]] – ''[[Prinsa Alit]]'', čáállám [[Marc de Bel]]<ref name="finna-broch-2466821">{{Nettikäldee |čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helmet.2466821 |nommâ= Prinsa Alit |almostittem= Finna |čujottum= 2024-03-27 |kielâ= {{fi}} |arkkâdâh= https://web.archive.org/web/20240327140529/https://www.finna.fi/Record/helmet.2466821 |vyerkkejum= 2024-03-27}}</ref> ==== Johansen kirjeh eres kieláid ==== * [[Ive 1997 sämikielâliih kirjeh|1997]] – ''[[Mii leat ain dás]]'', orjâlâškielân jurgâlâm [[Ingrid Nordal]]<ref name="finna-broch-246764">{{Nettikäldee |čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.246764 |nommâ= Mii leat ain dás = Vi er ennå her |almostittem= Finna |čujottum= 2024-03-27 |kielâ= {{fi}} |arkkâdâh= https://web.archive.org/web/20240327035227/https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.246764 |vyerkkejum= 2024-03-27}}</ref> * [[Ive 2010 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[[Saaran gærja]]'', maadâsämikielân jurgâlâm [[Aasta Vangberg]]<ref name="finna-broch-9911829633906252">{{Nettikäldee |čujottâs= https://www.finna.fi/Record/oy.9911829633906252 |nommâ= Saaran gærja : rovmane maanide jih noeride |almostittem= Finna |čujottum= 2024-03-27 |kielâ= {{fi}} |arkkâdâh= https://web.archive.org/web/20240327041107/https://www.finna.fi/Record/oy.9911829633906252 |vyerkkejum= 2024-03-27}}</ref> * [[Ive 2010 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[[Sárá biejvvegirjje]]'', juulevsämikielân jurgâlâm [[Samuel Gælok]]<ref name="finna-broch-9916648283906252">{{Nettikäldee |čujottâs= https://www.finna.fi/Record/oy.9916648283906252 |nommâ= Sárá biejvvegirjje : romádna mánájda nuorajda |almostittem= Finna |čujottum= 2024-03-27 |kielâ= {{fi}} |arkkâdâh= https://web.archive.org/web/20240327041105/https://www.finna.fi/Record/oy.9916648283906252 |vyerkkejum= 2024-03-27}}</ref> * [[Ive 2014 sämikielâliih kirjeh|2014]] – ''[[Mun lean čuoigi]]'', orjâlâškielân jurgâlâm [[Sauli Guttorm]]<ref name="finna-broch-1542212">{{Nettikäldee |čujottâs= https://www.finna.fi/Record/jykdok.1542212 |nommâ= Mun lean čuoigi |almostittem= Finna |čujottum= 2024-03-27 |kielâ= {{fi}} |arkkâdâh= https://web.archive.org/web/20240327035448/https://www.finna.fi/Record/jykdok.1542212 |vyerkkejum= 2024-03-27}}</ref> ==== Pitáh eres kiirjijn ==== * [[2010]] – ''[[Fornorskningsoffer]]'', monolog ''MonolUng''-kirjeest * [[Ive 2015 sämikielâliih kirjeh|2015]] – ''Válddes don ge! maid don dagat? sámi nuorat ja gárihuhttinmirkkot'', čáállám [[Anna Rita Spein]] já orjâlâškielân jurgâlâm [[Elle Márjá Vars]]. Johansen lii čáállám kiirján nelji fiktiomuštâlus.<ref name="finna-broch-1211184">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1211184 |nommâ= Válddes don ge! Maid don dagat? : sámi nuorat ja gárihuhttinmirkkot |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> === Čuágástâhčäällimkirjeh === * [[2017]] – ''[[Jeg er en skiløper]]'' {{nb}}<ref name="nlb-broch-skiløper"/> * [[Ive 2024 sämikielâliih kirjeh|2024]] – ''[[Reivvet kommisuvdnii]]''<ref name="nlb-broch-reivvet"/> === E-kirjeh === * [[2017]] – ''[[Jeg er en skiløper]]'' {{nb}}<ref name="nlb-broch-skiløper"/> * [[2021]] – ''[[Brev til kommisjonen]]'' {{nb}}<ref name="nlb-broch-brev"/> * [[Ive 2021 sämikielâliih kirjeh|2021]] – ''[[Sámi čállit - 25 sámi čáppa- ja fágagirjjálaš sátneduojára]]'', čáállám [[Harald Gaski]]<ref name="nlb-gaski-čállit"/> * [[Ive 2024 sämikielâliih kirjeh|2024]] – ''[[Reivvet kommisuvdnii]]''<ref name="nlb-broch-reivvet">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/samfunn/reivvet-kommisuvdnii |nommâ=Reivvet kommisuvdnii |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331021105/https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/samfunn/reivvet-kommisuvdnii |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> === Jienâkirjeh === * [[Ive 2010 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[[Sárá beaivegirji]]'' (CD-jienâkirje), páádán luuhâm [[Sara Margrethe Oskal]]<ref name="finna-broch-1027371">{{Nettikäldee |čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1027371 |nommâ= Sárá beaivegirji: mánáid- ja nuoraidromána |almostittem= Finna |čujottum= 2024-03-27 |kielâ= {{fi}} |arkkâdâh= https://web.archive.org/web/20240327040642/https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1027371 |vyerkkejum= 2024-03-27}}</ref> * [[Ive 2010 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[[Sárá biejvvegirjje]]'' (MP3-jienâkirje), juulevsämikielân jurgâlâm [[Samuel Gælok]] já páádán luuhâm [[Elli-Ristin Tuorda]]<ref name="finna-broch-9917107783906252">{{Nettikäldee |čujottâs= https://www.finna.fi/Record/oy.9917107783906252 |nommâ= Sárá biejvvegirjje : romádna mánájda nuorajda |almostittem= Finna |čujottum= 2024-03-27 |kielâ= {{fi}} |arkkâdâh= https://web.archive.org/web/20240327041106/https://www.finna.fi/Record/oy.9917107783906252 |vyerkkejum= 2024-03-27}}</ref> * [[Ive 2014 sämikielâliih kirjeh|2014]] – ''[[Mun lean čuoigi]]'' (CD-jienâkirje), orjâlâškielân jurgâlâm [[Sauli Guttorm]] já páádán luuhâm [[Oula Guttorm]]<ref name="finna-broch-bibsent-9788282631587">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.bibsent.no/mun-lean-cuoigi-9788282631587 |nommâ= Mun lean čuoigi |almostittem= Biblioteksentralen |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{nb}}}}</ref> * [[2016]] – ''[[Elsa Laula Renberg. Historien om samefolkets store Minerva]]'', páádán luuhâm [[Liv Steen]] {{nb}}<ref name="nlb-elsa-jienâkirje">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/samfunn/elsa-laula-renberg-historien-om-samefolkets-store-minerva |nommâ=Elsa Laula Renberg - historien om samefolkets store Minerva |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331012937/https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/samfunn/elsa-laula-renberg-historien-om-samefolkets-store-minerva |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> * [[2017]] – ''[[Jeg er en skiløper]]'', páádán luuhâm [[Jonas Strand Gravli]] {{nb}}<ref name="nlb-broch-skiløper">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/ungdom/vaere-ung/jeg-er-en-skiloper |nommâ=Jeg er en skiløper |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331014543/https://www.nlb.no/boker/ungdom/vaere-ung/jeg-er-en-skiloper |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> * [[Ive 2018 sämikielâliih kirjeh|2018]] – ''[[Elsa Laula Renberg. Sápmelaccaid ovdamanni]]'', páádán luuhâm [[Magne Ove Varsi]]<ref name="nlb-elsa-tave-jienâkirje">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/barn/kjente-personer/elsa-laula-renberg-sapmelaaid-ovdamanni |nommâ=Elsa Laula Renberg - sápmelaccaid ovdamanni |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331014234/https://www.nlb.no/boker/barn/kjente-personer/elsa-laula-renberg-sapmelaaid-ovdamanni |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> ==== Johansen páádán luuhâm kirjeh ==== * [[2021]] – ''[[Brev til kommisjonen]]'' {{nb}}<ref name="nlb-broch-brev">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/samfunn/brev-til-kommisjonen |nommâ=Brev til kommisjonen |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331014805/https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/samfunn/brev-til-kommisjonen |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> * [[Ive 2021 sämikielâliih kirjeh|2021]] – ''[[Hás čálát! - sámegiela veahkkegirjjáš]]'', čáállám [[Inger Marie Gaup Eira]] já [[Maaren Palismaa]]<ref name="nlb-eira-palismaa-hás">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/has-calat |nommâ=Hás čálát! - sámegiela veahkkegirjjáš |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331021104/https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/has-calat |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> * [[Ive 2021 sämikielâliih kirjeh|2021]] – ''[[Sámi čállit - 25 sámi čáppa- ja fágagirjjálaš sátneduojára]]'', čáállám [[Harald Gaski]]<ref name="nlb-gaski-čállit">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/sami-callit |nommâ=Sámi čállit - 25 sámi čáppa- ja fágagirjjálaš sátneduojára |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331015122/https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/sami-callit |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> * [[2022]] – ''[[Davvin 1]]. Nordsamisk for begynnere'', čáállám [[Inga Guttorm]], [[Klaus Peter Nickel]] já [[Johan Jernsletten]] {{nb}} <small>já</small> {{se}}<ref name="nlb-davvin-1">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/davvin-nordsamisk-for-begynnere |nommâ=Davvin |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331020230/https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/davvin-nordsamisk-for-begynnere |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> * [[2022]] – ''[[Davvin 2]]. Samisk for begynnere'', čáállám [[Inga Guttorm]], [[Klaus Peter Nickel]] já [[Johan Jernsletten]] {{nb}} <small>já</small> {{se}}<ref name="nlb-davvin-2">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/davvin-samisk-for-begynnere |nommâ=Davvin |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331020231/https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/davvin-samisk-for-begynnere |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> * [[2022]] – ''[[Davvin 3]]. Samisk for deg som kan litt'', čáállám [[Inga Guttorm]], [[Klaus Peter Nickel]] já [[Johan Jernsletten]] {{nb}} <small>já</small> {{se}}<ref name="nlb-davvin-3">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/davvin-samisk-for-deg-som-kan-litt |nommâ=Davvin |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331020229/https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/davvin-samisk-for-deg-som-kan-litt |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> * [[2022]] – ''[[Davvin 4]]. Samisk for deg som kan litt'', čáállám [[Inga Guttorm]], [[Klaus Peter Nickel]] já [[Johan Jernsletten]] {{nb}} <small>já</small> {{se}}<ref name="nlb-davvin-4">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/davvin-samisk-for-deg-som-kan-litt-8897831268808347898 |nommâ=Davvin |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331020227/https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/davvin-samisk-for-deg-som-kan-litt-8897831268808347898 |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> * [[2022]] – ''[[Flukta til Finnmark 1800-talet]]'', čáállám [[Kathrine Nedrejord]]<ref name="nlb-nedrejord-flukta">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/samfunn/flukta-til-finnmark-1800-talet |nommâ=Flukta til Finnmark - 1800-talet |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331021106/https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/samfunn/flukta-til-finnmark-1800-talet |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> * [[2023]] – ''[[Stemmer fra Sápmi - beretninger fra et stjålet land]]'', čáállám [[Patricia Fjellgren]] já [[Malin Nord]]<ref name="nlb-fjellgren-nord-stemmer">{{Nettikäldee |čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/andre/stemmer-fra-sapmi-beretninger-fra-et-stjalet-land |nommâ=Stemmer fra Sápmi - beretninger fra et stjålet land |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31 |kielâ={{nb}} |arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240331021339/https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/andre/stemmer-fra-sapmi-beretninger-fra-et-stjalet-land |vyerkkejum=2024-03-31}}</ref> === Kietâčalluuh === * [[2019]] – ''Ghosts/Bivttas/Now you see me, now you dont''<ref name="manusbanken-broch">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.dramatiker.no/manusbanken/forfattere/57812|nommâ=Siri Broch Johansen|almostittem=Manusbanken|čujottum=2024-03-27|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[2022]] – ''Eadnemáddu''<ref name="manusbanken-broch"/> * [[2023]] – ''Sálva Håndtak''<ref name="manusbanken-broch"/> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Johansen, Siri Broch}} [[Luokka:Ive 1967 šoddâmeh]] [[Luokka:Sämmiliih čaaitâlmčälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih čaittâleijeeh]] [[Luokka:Sämmiliih kirječälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih oppâkirječälleeh]] [[Luokka:Taažah čaittâleijeeh]] [[Luokka:Taažah kirječälleeh]] swscc9s157usfkvwob36sk32s919l73 0 21974 160194 153120 2026-09-29T06:56:51Z Yupik 23 | tipšom = 160194 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Tlingitkielâ | kárttá = Tlingit-map.png | kovetekstâ = Tlingitkielâ sárnumkuávlu | kovestuárudâh = kove stuárudâh.px (fastâ 275.px) | jieijâs = Lingít | eres = | kuávlu = {{Lippu|Alaska}} | äigidem = | vir = [[Alaska]] | meeri = 500 | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = läättinkielâliih | tipšom = | kodde = [[na-dene-kielah]] | juávkku = tlingitkielâ | iso1 = | iso2 = tli | iso3 = tli | glotto = tlin1245 }} '''Tlingitkielâ''' lii kielâ, mon sárnuh [[tlingiteh]], kiäh láá algâaalmug [[Alaska]]st, [[Yukon]]ist já [[Brittilâš Kolumbia|Brittilii Kolumbiast]]. Alaskast láá suullân 10 000 tlingitid<ref name="uaf">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.uaf.edu/anlc/languages-move/tlingit.php|nommâ=Tlingit|almostittem=www.uaf.edu|čujottum=2024-05-07|ietf-kielâkoodi=en}},</ref> já Yukonist já Brittilii Kolumbiast suullân 2 100.<ref name="kidsbr">{{Nettikäldee|čujottâs=https://kids.britannica.com/kids/article/Tlingit/353865|nommâ=Tlingit|almostittem=Britannica Kids|čujottum=2024-05-07|ietf-kielâkoodi=en-US}}</ref> Tlingitkielâ lii hirmâd uhkevuálásâš, já tom sárnuh suullân 500 olmožid.<ref name="uaf"/> Motomij arvâlusâi mield sárnoi meeri lii kuittâg ucceeb, suullân 100 olmožid. ==Tlingitkielâ historjá já tááláš tile== Tlingitkielâ kulá [[Na-dene-kielah|na-dene-kielâperrui]].<ref name="ttp">{{Nettikäldee|čujottâs=http://thetlingitpeople.weebly.com/language.html|nommâ=Tlingit Language|almostittem=The Tlingit People|čujottum=2024-05-07|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Siämmáá kielâperrui kuleh maaŋgah kielah: Alaskast sarnum [[eyak-kielâ]], ahtna, dena'ina, deg xinag, gwich'in, hän, holikachuk, koyukon, tanana, tanacross já kuskokwim.<ref name="uaf2">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.uaf.edu/anlc/languages-move/languages.php|nommâ=Languages|almostittem=www.uaf.edu|čujottum=2024-05-07|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Yukonist sárnojeh tlingitkielâ lasseen meiddei tagareh kielah ko gwich'in, hän, tutchone, kaska, tahltan, tagish já tanana.<ref name="yukon">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yukon.ca/en/diverse-territory|nommâ=Diverse territory|almostittem=yukon.ca|äigimuddo=2023-11-17|čujottum=2024-05-07|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Na-dene-kielah kávnojeh meiddei Alaska já Yukon ulguubeln. Tágáreh kielah láá ovdâmerkkân [[navajokielâ]] já [[apachekielâ]] [[Arizona]]st já [[New Mexico]]st.<ref name="britannica">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/topic/Na-Dene-languages|nommâ=Na-Dené languages|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2024-05-07|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Puoh kielah kuleh [[athabasca-kielah|athabasca-kielâperrui]], mii vist kulá stuárráb na-dene-kielâperrui. Ij lah tiäđust mon puáris kielâ tlingitkielâ lii, mutâ arvâluvvoo, ete tot iäránij eres na-dene-kielâin joba 5 000 ihheed tassaaš.<ref name="ttp"/> Tlingitkielâ aldemus hyelkkikielâ lii eyak, mii iällááttuvvoo meiddei.<ref name="ttp"/> Tlingiteh asâidutškuottii Alaska tuháttijd iivijd tassaaš.<ref name="ttp2">{{Nettikäldee|čujottâs=http://thetlingitpeople.weebly.com/history.html|nommâ=History of the Tlingits|almostittem=The Tlingit People|čujottum=2024-05-07|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Arvâlusâi mield tlingiteh lavdii Yukonân já Brittilii Kolumbian kyehti- teikkâ kulmâčyeđe ihheed tassaaš.<ref name="ynlc">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ynlc.ca/about-the-tlingit-language/|nommâ=About the Tlingit language|äigimuddo=2022-05-05|čujottum=2024-05-07|ietf-kielâkoodi=en-US}}</ref> Syeinimáánu 15. peeivi 1741 ryeššilâš [[Aleksei Tširikov]] poođij Alaskan já kuáhtái tlingitijd vuossâmuu keerdi.<ref name="norarichard">{{Kirjekäldee|Tahhee=Marks Dauenhauer, Nora & Dauenhaur, Richard|Nommâ=Classics of Tlingit Oral Literature: Haa K̲usteeyí, Our Culture: Tlingit Life Stories|Ihe=1994|Almostittemsaje=Juneau, Alaska|Almostittee=University of Washington Press, Seattle and London já Sealaska Heritage Foundation}}</ref> 1700-lovo loopâst já 1800-lovo aalgâst ryeššilâš [[Alexander Baranov]] vijđedij [[Ruoššâ|Ruošâ]] haldâšem territorio, ko sun moonâi maadâ-Alaskan tlingitij kuávloid.<ref name="norarichard"/> Ive 1796 vuáđudui toorjâsajattâh [[Yakutat]]ân, mon [[tlingiteh]] tuššâdii ive 1805.<ref name="norarichard"/> Ryeššiliih huksejii lane [[Sitka]]n ive 1799, mutâ lanne tuššâdui ive 1802.<ref name="norarichard"/> Veikkâ ryeššiliih lijjii väldidâm ubâ maadâ-Alaska, te tlingiteh kuittâg lijjii olmâ haldâšeijeeh, tastko ryeššilijn iä lamaš tuárvi resurseh taištâliđ tlingitijguin, já tondiet sij táppájii.<ref name="norarichard"/> Tast maŋa ko [[Ovtâstum staatah]] ostii [[Alaska]] ive 1867, te [[eŋgâlâskielâ]] já ovtâstumstaatâlâš kulttuur vaaikutškuottii tlingitij kulttuurân já kielân ain eenâb já eenâb.<ref name="norarichard"/> Vuolgâttâssärnideijeid lâi tehálâš jurgâlittiđ tlingitijd ristâooskon, já ohtâ vyehi lâi kieldiđ tlingitkielâ ollásávt.<ref name="norarichard"/> [[Tiätuvuárkká:View over Hamlet of Teslin - Yukon Territory - Canada.jpg|thumb|left|Teslin, Yukon]] Alaskast tlingitkielâ lii uhkevuálásâš já sárnooh láá hirmâd uccáá kielâ kieldim já asâttâhškoovlâi keežild.<ref name="kidsbr"/> Korrâ iäláskittempargo lii kuittâg joođoost ovdâmerkkân škoovlâin já kielâpiervâlijn, já tlingitkielâ kuursah láá faallâmnáál meiddei ollâopâttuvâin.<ref name="kidsbr"/> Tile lii hyeni meiddei Yukonist, tastko masa puoh eenikielâliih láá paijeel 65-ihásiih, mut kielâ iällááttuvvoo já máttááttuvvoo tobbeen-uv ovdâmerkkân [[Carcross]] já [[Teslin (Kanada)|Teslin]] škoovlâin.<ref name="ynlc"/> Maaŋgah kielâtotkeeh láá tutkâm tlingitkielâ – ovdâmerkkân Constance Naish já Gillian Story 1960-lovvoost<ref name="uaf"/> – já tondiet tlingitkielâ lii pyereest tutkum já dokumentistum. Naish já Story kirje "Tlingit Verb Dictionary" almostui ive 1973, já tot lii lamaš uáli jo tehálâš kielâuáppeid já totkeid. Kielâtotkei juávkun kuleh ei. meiddei Lance Twitchell, eenikielâlâš sárnoo Nora Marks Dauenhauer já suu käälis Richard Dauenhauer, James Crippen já Keri Edwards. Sii sänikirjeh já kielâoppâkirjeh láá išedâm kielâiäláskittem čuuvtij. Kielâ tutkâm juátkoo ain. ==Kontakteh eres kielâiguin== [[Tiätuvuárkká:WIKITONGUES- Lgeik'i and Naakil.aan speaking Lingít.webm|thumb|275px|Kyehti tlingitkielâ sárnoo, päddejum Ovtâstum staatâin]] Tlingitkielâ lii vaikuttâm maŋgáid athabascakieláid. Tágáráid kulá ovdâmerkkân [[kaskakielâ]], mii sárnoo maadâ-Yukonist:<ref name="crippen">{{Kirjekäldee|Tahhee=Crippen, James A.|Nommâ=Lingít Yoo X̱ʼatángi – A Grammar of the Tlingit Language|Ihe=2010|Almostittee=The Crippen Press|www=https://tlingitlanguage.com/wp-content/uploads/2015/01/Grammar-of-Tlingit-Language.pdf}}</ref> * Tlingitkielâst "táálu/päikki" lii "hít", já "muu päikki/táálu" lii "ax̲ hídi". Kaskakielân siämmáš sääni lii "hédi". * Tlingitkielân sääni "koppâ" lii "gúx'aa", já kaskakielân "kuk'aa". * Tlingitkielân sääni "pisso" lii "óonaa", já kaskakielân "úúnee". * Tlingitkielân sääni "hiävuš" lii "gamdáan", já kaskakielân "gúndáán". [[Ruoššâ]] haldâšij [[Alaska]] 126 ihheed,<ref name="norarichard"/> já tondiet tlingitkielân láá puáttám säänih [[ruošâkielâ]]st:<ref name="twitchell">{{Kirjekäldee|Tahhee=Twitchell, Lance|Nommâ=Tlingit Dictionary|Ihe=2021|Čielgiittâs=1. riändu|Almostittemsaje=Juneau, Alaska|Almostittee=Goldberg Heritage Foundation}}</ref> * "Sawáak" ađai "stuorrâ peenuv" puátá ruošâkielâlii säänist "sobaka". * "Kanéist" ađai "ristâ" puátá ruošâkielâlii säänist "krest". * "Káaxwei" ađai "käähvi" puátá ruoškâkielâlii säänist "kofye". Kielâoopâ tááhust [[eŋgâlâskielâ]] vaikuttâs ij lah lamaš hirmâd styeres, mutâ tlingitkielâst tiättojeh ennuv eŋgâlâskielâliih lovnâsäänih:<ref name="twitchell"/> * Tlingitkielâ sääni "gwíngwín" lii lovnâsääni eŋgâlâskielâ säänist "penguin". * Tlingitkielâ sääni "gwéechís" lii puáttám eŋgâlâskielâ säänist "peaches". * Sääni "áabíns" lii puáttám eŋgâlâskielâ säänist "apple", mutâ sääni ij kevttuu távjá. Tlingitkielâst kiävttoo táválubbooht sääni "x'áax'", mii ij lah lovnâsääni eŋgâlâskielâst. * "Sgóon" puátá eŋgâlâskielâ säänist "school". * "Washéen" puátá eŋgâlâskielâ säänist "machine". Tlingitkielân láá puáttám säänih meiddei ránnjákielâin tego [[haidakielâ]]st.<ref name="twitchell"/> Motomáid ránnjákielâin puáttám lovnâsaanijd ij lah vaastâ tlingitkielâst. Ovdâmerkkân "watsíx" ađai "karibu" puátá [[tanacrosskielâ]] säänist "wudzih", tondiet ko [[karibu]] ij tiettuu tlingitij ärbivuáválii kuávlust maadâ-Alaskast. ==Kielâoppâ== [[Tiätuvuárkká:Tlingit orthography.svg|thumb|275px|Tlingitkielâ ortografia]] Tlingitkielâ lii maaŋgâ tááhust muálkkáb ko maaŋgah [[Euroop]]ist sarnum kielah. Ton hämioppâ já jienâdâhoppâ láá nuuvt vaigâdeh, ete uáppein láá táválávt stuorrâ vädisvuođah oppâđ taid. ===Konsonanteh=== Tlingitkielâst láá ohtsis 44 konsonantid, main maaŋgah iä kavnuu Euroop kielâin.<ref name="crippen"/> Tlingitkielâst láá 14 ejektiivlâš konsonantid, 3 uvulaarlâš konsonant, 6 alveolaarlâš konsonant, 3 lateraallâš konsonant, 3 velaarlâš konsonant sehe 3 velaarlâš já uvulaarlâš konsonant, main lii meiddei w-jienâdâh, mii jienâduvvoo siämmást ko konsonant.<ref name="crippen"/> * Ejektiivliih konsonanteh: s’, t’, l’, tl’, ts’, ch’, k’, k̲’, k’w, k̲’w, x’, x’w, x̲’, x̲’w * Uvulaarliih konsonanteh: k̲, x̲, g̲ * Alveolaarliih konsonanteh: d, t, dz, ts, s, n * Lateraalliih konsonanteh: l, tl, dl * Velaarliih konsonanteh: g, k, x * Velaarliih já uvulaarliih konsonanteh, main kávnoo meiddei w-jienâdâh: gw, kw, xw, k̲w, x̲w, g̲w ===Vokaleh=== Tlingitkielâst tiättojeh vittâ vookaal: a, e, i, o, u.<ref name="crippen"/> Vookaal ''o'' lii hirmâd härvinâš, tondiet ko tot tiättoo tuše motomijn kuávlukielâin. Puoh vokaleh pyehtih leđe kuheh teikkâ uánihááh. Puoh vokalijn tiättoo meiddei ollâ teikkâ vyeligâš tooni, mii puáhtá vaikuttiđ saanij merhâšumán. Ovdâmeerhah saanijn, moi merhâšume muttoo tooni keežild: * x̲aat (ruotâs), x̲áat (kyeli) * taay (pyeidi), táay (šiljo) * aa (tobbeen), áa (jävri) ===Hämioppâ=== Tlingitkielâ [[verbâ|veerbâin]] ij lah infinitiivhäämi, já tondiet veerbâid ferttee čäälliđ vuovvijn, mon nommâ lii [[eŋgâlâskielâ]]n "theme" já [[anarâškielâ]]n "vuáđurááhtus". Vuáđuráhtusân piäijojeh veerbâ suujâtmist tarbâšum vuáđutiäđuh. Vuáđuráhtusist adelum tiäđuiguin puáhtá sujâttiđ veerbâ puoh haamijd. Ovdâmeerhah tlingitkielâ vuáđuráhtusijn: * O-S-Ø-koo (Ø event) * O-ka-S-l-neek (na act) * duk-ka-d-hóotl’ (Ø event) ''O'' meerhâš veerbâ [[objekt]], ''S'' meerhâš veerbâ [[subjekt]], já vuáđuráhtus loopâst lii verbâmaadâ, mii siskeeld [[verbâ|veerbâ]] merhâšume. Tlingitkielâ veerbâin tiättoo meiddei nk. [[inkorporaatio (kielâtieđâ)|inkorporaatio]] ađai proosees, mon puáđusin sääni šadda nube sääni uássin. Kuálmád ovdâmeerhâst "duk" meerhâš "nähki" teikkâ "liške". == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Alaska kielah]] [[Luokka:Brittilii Kolumbia kielah]] [[Luokka:Na-dene-kielah]] [[Luokka:Yukon kielah]] 971znhia1bs140ugxd5a9d85xlqm5rg 0 22491 160195 159410 2026-09-29T06:56:57Z Yupik 23 | tipšom = 160195 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Alaskajupikkielâ | kárttá = Yukon-Kuskokwim-Delta.png | kovetekstâ = | kovestuárudâh = | jieijâs = Yugtun | eres = | kuávlu = {{Lippu|Alaska}} | äigidem = | vir = [[Alaska]] | meeri = 10 000 <small>(2024)</small> | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = läättinkielâliih | tipšom = [[Alaska Native Language Center]] | kodde = [[eskimo-aleutliih kielah]] | juávkku = [[jupikkielah]] | iso1 = | iso2 = ypk | iso3 = esu | glotto = cent2127 }} '''Alaskajupikkielâ''' lii [[eskimo-aleutliih kielah|eskimo-aleutlâš kielâ]], mii kielâlávt lohhoo [[jupikkielah|jupikkielâi]] juávkun.{{sfn|Jacobson|1995|p=vii}} Ton aldemus hyelkkikielâ lii [[alutiiqkielâ]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.uaf.edu/anlc/languages-move/alutiiq.php|nommâ=Alutiiq / Sugpiaq|almostittem=www.uaf.edu|čujottum=2024-06-07|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Alaskajupikkielâst láá suulân 10 000 sárnod (ive 2024).<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.uaf.edu/anlc/languages-move/centralakyupik.php#:~:text=Central%20Yup'ik%20is%20the,of%20people--about%2015,000.|nommâ=Central Yup'ik|almostittem=www.uaf.edu|čujottum=2024-06-07|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> ==Sárnumkuávlu== Alaskajupikkielâ sárnoo tuše Alaskast. Ulmuuh sárnuh tom ärbivuáválávt maadâviestâr-Alaskast. ==Kuávlukielah== Kuávlukielâid puáhtá jyehiđ viiđâ juávkun: tavveen Norton Sound, viestârist Hooper Bay-Chevak já Nunivak, mäddin Egevik, já koskâ-Alaskast General Central Yup’ik. Egevikkielâ lii časkâm.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.uaf.edu/anlc/langs/cy.html|nommâ=Central Alaskan Yup'ik|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2007-02-06|čujottum=2024-06-07|ietf-kielâkoodi=en|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20070206132807/http://www.uaf.edu/anlc/langs/cy.html|vyerkkejum=2007-02-06}}</ref>{{sfn|Jacobson|2012|p=35–46}} Sárnumkielâi kooskâst láá stuorrâ iäruh – meid ovtâskâs sárnoi kooskâst. Iäruh láá sehe leksikalliih já fonologisiih.{{sfn|Jacobson|2012|p=35–46}} ==Alaskajupikkielâ pustaveh== Alaskajupikkielâst láá 4 vookaal{{sfn|Jacobson|1995|p=5}} já 23 konsonantid.{{sfn|Jacobson|1995|p=1}} Toh čállojeh 20 puustav já 7 digraf peht.{{sfn|Jacobson|1995|p=5}}{{sfn|Jacobson|1995|p=1}} Vokaleh: a, e, i, u Konsonanteh: c, g, gg, k, l, ll, m, ḿ, n, ń, ng, ńg, p, q, r, rr, s, ss, t, v, vv, w, y ==Kielâoppâ== Alaskajupikkielâst láá čiččâm sajehäämmid{{sfn|Miyaoka|2012|p=827}} já kuttâ täpiluoka.{{sfn|Miyaoka|2012|p=876}} [[Verbâ|Veerbah]] sojeh oovtâlovvoost, kyevtlovvoost já maaŋgâlovvoost.{{sfn|Miyaoka|2012|p=98}} Alaskajupikkielâst láá kulmâ säniluoka: substantiiveh, veerbah já partikkeleh.{{sfn|Miyaoka|2012|p=100}} Alaskajupikkielâ lii agglutinativlâš kielâ.{{sfn|Miyaoka|2012|p=16}} Tast lii polysynteetlâš hämioppâ, já sääni morfeemmeeri lii eromâš styeres.{{sfn|Miyaoka|2012|p=84}} ==Kirjálâšvuotâ== ===Kielâoppâkirjeh=== *{{Cite book |last=Walkie |first=Charles |title=Workbook to Accompany A Practical Grammar of the Central Alaskan Yup’ik Eskimo Language |publisher=Alaska Native Language Center |location=[[Fairbanks]] |year=2022 |isbn=978-1-55500-134-6}} *{{Cite book |last=Jacobson |first=Steven |title=A Practical Grammar of the Central Alaskan Yupʼik Eskimo Language |publisher=Alaska Native Language Center |location=Fairbanks |url=https://theswissbay.ch/pdf/Books/Linguistics/Mega%20linguistics%20pack/North%20American/Eskimo-Aleut/Yup%27ik%20Eskimo%2C%20Practical%20Grammar%20of%20Central%20Alaskan%20%28Jacobson%29.pdf |year=1995 |isbn=978-1-55500-050-9}} *{{Cite book |last=Miyaoka |first=Osahito |title=A Grammar of Central Alaskan Yupik (CAY) |publisher=De Gruyter Mouton |url=https://theswissbay.ch/pdf/Books/Linguistics/Mega%20linguistics%20pack/North%20American/Eskimo-Aleut/Yupik%2C%20A%20Grammar%20of%20Central%20Alaskan%20%28Miyaoka%29.pdf |year=2012 |isbn=978-3-11-027857-6}} *{{Cite book |last=Reed |first=Irene |title=Yupʼik Eskimo Grammar |publisher=University of Alaska |url=https://theswissbay.ch/pdf/Books/Linguistics/Mega%20linguistics%20pack/North%20American/Eskimo-Aleut/Yupik%20Eskimo%20Grammar%20%28Reed%29.pdf |year=1977}} ===Sänikirjeh=== *{{Cite book |last=Amos |first=Muriel |title=Cup'ig Eskimo Dictionary |publisher=Alaska Native Language Center |location=Fairbanks |year=2003 |isbn=978-1-555000-820}} *{{Cite book |last1=Fortescue |first1=Michael |last2=Jacobson |first2=Steven |last3=Kaplan |first3=Lawrence|title=Comparative Eskimo Dictionary with Aleut Cognates |publisher=Alaska Native Language Center |location=Fairbanks |year=2010 |isbn=978-1-55500-109-4}} *{{Cite book |last=Jacobson |first=Steven |title=Yup’ik Eskimo Dictionary Second Edition |publisher=Alaska Native Language Center |location=Fairbanks |url=https://www.swrsd.org/site/handlers/filedownload.ashx?moduleinstanceid=254&dataid=274&FileName=Yupik_Eskimo_Dictionary_Vol_1.pdf |year=2012 |isbn=978-1-55500-115-5}} ===Iäláskittem=== * Marlow, Patrick & Siekmann, Sabine (2012). Changing the Conversation: Promise and Vulnerability in Alaska Native Language Revitalization. In: Journal of American Indian Education, Volume 51, Number 2. 46–69 * Williams, Bev & Rearden, Nita (2006). [https://jaie.asu.edu/sites/default/files/452_2006_5_williams_rearden.pdf Yup’ik Language Programs at Lower Kuskokwim School District, Bethel, Alaska]. In: Journal of American Indian Education, Volume 45, Number 2. 37–41. ==Fáádást eres soojijn== {{incubator|koodi=esu|kielâ=Alaskajupikkielâ}} {{Commonscat-raddalâs}} * [https://web.archive.org/web/20230531165656/https://www.commerce.alaska.gov/web/dcra/AKNativeLanguagePreservationAdvisoryCouncil/Languages.aspx Alaska Native Language Preservation and Advisory Council] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20240607150003/https://www.alaskanativelanguages.org/yugtun Alaska Native Languages: Yugtun • Cugtun: Yup'ik/Cup'ik/Cup'ig language] {{en}} * [https://www.uaf.edu/academics/programs/bachelors/yupik-language-culture.php University of Alaska-Fairbanks: Yup'ik Language and Culture Bachelor's Degree Program] {{en}} * [https://ayaprun.lksd.org/ Ayaprun Elitnaurvik: Yup’ik Immersion School] {{en}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Alaska kielah]] [[Luokka:Jupikkikielah]] rs4op48x9l6mk6ebcc3hxs6f2oez3zd 0 22492 160196 150248 2026-09-29T06:57:02Z Yupik 23 | tipšom = 160196 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Aleutkielâ | kárttá = Aleut map.svg | kovetekstâ = | kovestuárudâh = | jieijâs = Unangam Tunuu | eres = | kuávlu = {{Lippu|Alaska}}<br>{{Lippu|Ruoššâ}} | äigidem = | vir = [[Alaska]] | meeri = 40–80 Alaskast <small>(2024)</small><br>0 Ruošâst | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = läättinkielâliih (Alaskast)<br>kyrilliih (Ruošâst) | tipšom = [[Alaska Native Language Center]]<br>Russian Association of Indigenous Peoples of the North | kodde = [[eskimo-aleutliih kielah]] | juávkku = [[aleutliih kielah]] | iso1 = | iso2 = ale | iso3 = ale | glotto = aleu1260 }} '''Aleutkielâ''' lii [[eskimo-aleutliih kielah|eskimo-aleutlâš kielâ]], mii kielâlávt lohhoo [[aleutliih kielah|aleutlij kielâi]] juávkun.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.uaf.edu/anlc/languages-move/aleut.php|nommâ=Unangam Tunuu / Aleut|almostittem=www.uaf.edu|čujottum=2024-06-07|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Aleutkielâ lii aleutlij kielâi juávhu áinoo kielâ. Ton aldemus hyelkkikielâ lii [[alutiiqkielâ]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.uaf.edu/anlc/languages-move/alutiiq.php|nommâ=Alutiiq / Sugpiaq|almostittem=www.uaf.edu|čujottum=2024-06-07|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Aleutkielâst láá suulân 40–80 sárnod (ive 2024).<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.commerce.alaska.gov/web/dcra/AKNativeLanguagePreservationAdvisoryCouncil/Languages.aspx|nommâ=How Many Speakers are There of Each Alaska Native Language?|almostittem=www.commerce.alaska.gov|čujottum=2024-06-09|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> ==Sárnumkuávlu== Aleutkielâ sárnoo ärbivuáválávt [[Beringčuálmi]] kuábbáá-uv peln Alaskast já Ruošâst. Ton lasseen tot sárnoo [[Aleutij suolluuh|Aleutij suolluin]] já [[Pribilofsuolluuh|Pribilofsuolluin]] Alaskast sehe [[Kommodorsuolluuh|Kommodorsuolluin]] Ruošâst. ==Kuávlukielah== Kuávlukielah pyehtih jyehiđ kuulmâ juávkun: viestârkuávlukielah ([[Alaskanjargâ]], Unalaska, Belkofski, Atkutan, Pribilofsuolluuh, Kashega já Nikolski), nuorttâkuávlukielah (Kommodorsuolluuh, mut ij Beringsuollust) já Atka ([[Atkasuálui]] já [[Beringsuálui]]).<ref name="Bergsland1997">{{Kirjekäldee|Tahhee=Bergsland, Knut|Nommâ=Aleut Grammar: Unangam Tunuganaan Achičaasix̂|Ihe=1997|Almostittemsaje=Fairbanks|Almostittee=Alaska Native Language Center|Isbn=1-55500-064-9}}</ref> Stuárráámus uási aleutkielâ sárnoin ääsih Atkasuollust.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://alaskapublic.org/2015/10/28/st-paul-island-revives-aleut-language-culture/|nommâ=St. Paul Island revives Aleut language, culture|tahhee=Ryan, John|almostittem=|äigimuddo=2015-10-29|čujottum=2024-06-09|ietf-kielâkoodi=en-US}}</ref> Ruošâst aleutkielâ lii časkâm. Tobbeen majemuš sárnoo jaamij ive 2022.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.rferl.org/a/russia-last-aleut-speaker-dies/32066540.html|nommâ=Last Native Speaker Of Aleut Language In Russia Dies|tahhee=|almostittem=|čujottum=2024-06-09|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Ruošâkielâ lii vaikuttâm puoh kuávlukieláid leksikallii tääsist. Beringsuolluu kuávlukielâst láá eenâb ruošâkielâliih lovnâsäneh ko puoh eres kuávlukielâin.<ref>{{Lostâkäldee|Tahhee=De la Fuente, José Andrés Alonso|Paječaalâ=The influence of Russian on the Eskaleut languages|Almostittem=Przegląd Rusycystyczny|Äigimuddo=2018|Nummeer=162|Siijđoh=99–125|Issn=0137-298X|www=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=712609|Kielâ={{en}}}}</ref> ==Aleutkielâ pustaveh== Aleutkielâst láá 6 vookaal já 22 konsonantid. Alaskast aleutkielâ čálloo 25 puustav já 5 digraf peht: Vokaleh: Aa, AAaa, Ii, IIii, Uu, UUuu Konsonanteh: Bb*, CHch, Dd, Ff*, Gg, Xx, Ĝĝ, X̂x̂, Kk, Ll, Mm, Nn, NGng, Pp*, Qq, Rr*, Ss, Tt, Vv*, Ww, Yy, Zz** Ruošâst aleutkielâ (Beringsuolluu kuávlukielâ) čálloo 55 kyrillijn pustaváin. Tain 15 láá vokaleh já 37 láá konsonanteh.<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Головко, Е. В.|Nommâ=Словарь алеутско-русский и русско-алеутский (беринговский диалект)|Ihe=1994|Sijđo=14|Almostittee=Отд-ние изд-ва "Просвещение"|Isbn=978-5-09-002312-2}}</ref> Vokaleh: Аа, А̄а̄, Ее*, Е̄е̄*, Ёё*, Оо*, О̄о̄*, Уу, Ӯӯ, Ээ*, Э̄э̄*, Юю, Ю̄ю̄, Яя, Я̄я̄ Konsonanteh: Бб*, Вв*, Гг, Ӷӷ, Гўгў, Д д, Д̆ д̆, Жж*, Зз**, Ии, Ӣӣ, Йй, ʼЙʼй, Кк, Ӄӄ, Лл, ʼЛʼл, Мм, ʼМʼм, Нн, ʼНʼн, Ӈӈ, ʼӇʼӈ, Пп*, Рр*, Сс, Тт, Фф*, Хх, Ӽӽ, Цц*, Чч, Шш*, Щщ*, Ыы*, Ы̄ы̄*, ʼЎʼў Eres pustaveh: Ъъ, Ьь, ’ <nowiki>*</nowiki>= puustav kiävttoo tuše lovnâsaanijn<br><nowiki>**</nowiki>= puustav kiävttoo tuše Atkasuolluu kuávlukielâst ==Kielâoppâ== Aleutkielâ sänioornig lii subjekt-objekt-verbâ (SOV).<ref>{{Lostâkäldee|Tahhee=Berge, Anna|Paječaalâ=Object Reduction in Aleut|Almostittem=Asian and African Languages and Linguistics|Äigimuddo=2012|Nummeer=7|Siijđoh=5–23|Almostittee=|www=|Kielâ={{en}}}}</ref> [[Verbâ|Veerbah]] sojeh oovtâlovvoost, kyevtlovvoost já maaŋgâlovvoost.<ref>{{Lostâkäldee|Tahhee=Merchant, Jason|Paječaalâ=Aleut case matters|Almostittem=Conference on Pragmatics, Grammatical Interfaces, and Jerry Sadock|Äigimuddo=2008|Siijđoh=1–10|Kielâ={{en}}}}</ref> Aleutkielâst láá kyehti säniluoka: substantiiveh já veerbah.<ref name="Bergsland1997"/> Aleutkielâ lii agglutinativlâš kielâ. Tast lii polysynteetlâš hämioppâ, já sääni morfeemmeeri lii eromâš styeres.<ref name="Bergsland1997"/> ==Kirjálâšvuotâ== ===Kielâoppâkirjeh já eres kirjeh=== * Berge, Anna (2016). Pribilof Anĝaĝigan Tuningin: The Way We Talk in the Pribilofs. Fairbanks: Alaska Native Language Center. ISBN 978-1-55500-124-7 * Berge, Anna & Dirks, Moses (2009). Niiĝuĝis Mataliin Tunuxtazangis: How the Atkans Talk (A Conversational Grammar). Fairbanks: Alaska Native Language Center. ISBN 978-1-55500-096-7 * Bergsland, Knut (1997). Aleut Grammar: Unangam Tunuganaan Achičaasix̂. Fairbanks: Alaska Native Language Center. ISBN 1-55500-064-9 * Bergsland, Knut (1998). Ancient Aleut Personal Names: Ancient Aleut personal names = Kadaangim Asangin / Asangis: materials from the Billings Expedition 1790–1792. Fairbanks: Alaska Native Language Center. ISBN 1-55500-065-7 * Bergsland, Knut & Dirks, Moses (1981). Atkan Aleut School Grammar. Anchorage: National Bilingual Materials Development Center. * Bergsland, Knut & Dirks, Moses (1978). Niiĝuĝim Tunugan Ilakuchangis: Introduction to Atkan Grammar and Lexicon. Anchorage: National Bilingual Materials Development Center. * Geoghegan, Richard Henry (1944). The Aleut Language. Washington, D.C: United States Department of the Interior ===Sänikirjeh=== * Bergsland, Knut (1994). Aleut Dictionary. Fairbanks: Alaska Native Language Center. ISBN 1-55500-047-9 * Bergsland, Knut (1980). Atkan Aleut-English Dictionary. Anchorage: National Bilingual Materials Development Center. * Fortescue, Michael & Jacobson, Steven & Kaplan, Lawrence (2010). Comparative Eskimo Dictionary with Aleut Cognates Second Edition. Fairbanks: Alaska Native Language Center. ISBN 978-1-55500-109-4 ===Iäláskittem=== * The Aleut Corporation: [https://ancsaregional.com/ancsaat50/the-aleut-corporation-reclaiming-our-heritage-cultural-and-language-revitalization-among-the-unangax%CC%82-people/ Reclaiming Our Heritage: Cultural and Language Revitalization among the Unangax̂ People]. * Aleutian Pribilof Islands Association: [https://www.apiai.org/cultural-heritage-programs/unangam-tunuu-program/ Unangam Tunuu Program]. ==Fáádást eres soojijn== {{incubator|koodi=ale|kielâ=Aleutkielâ}} {{Commonscat-raddalâs}} * [https://www.uaf.edu/anlc/languages-move/aleut.php Alaska Native Language Center: Unangam Tunuu / Aleut] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20230531165656/https://www.commerce.alaska.gov/web/dcra/AKNativeLanguagePreservationAdvisoryCouncil/Languages.aspx Alaska Native Language Preservation and Advisory Council] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20240607221638/https://www.alaskanativelanguages.org/unangam-tunuu Alaska Native Languages: Unangam Tunuu (Unangax̂)] {{en}} * [https://www.uaf.edu/anla/collections/aleut/list/ Alaska Native Language Archive: List of Aleut (Unangan) language resources] {{en}} * [https://unangan.community.uaf.edu/ University of Alaska-Fairbanks: Introduction to Unangam Tunuu] {{en}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Alaska kielah]] [[Luokka:Eskimo-aleutliih kielah]] 7wcaql4vdwuntqvikokj1ko52tjw1ka 0 24792 160197 160130 2026-09-29T06:57:08Z Yupik 23 | tipšom = 160197 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Yaakukielâ | kárttá = | kovetekstâ = | kovestuárudâh = | jieijâs = mogogodo | eres = | kuávlu = {{Lippu|Kenia}} | äigidem = | vir = | meeri = 9 | saje = ij 100 stuárrámuu juávhust | abc = | tipšom = | kodde = [[afroaasialiih kielah]] | juávkku = [[kuušiliih kielah]] | iso1 = | iso2 = | iso3 = muu | glotto = yaak1241 }} '''Yaakukielâ''' teikâ '''yaakuntekielâ''' lii masa časkâm [[Afroaasialiih kielah|afroaasialâš kielâ]], mii sárnoo [[Kenia]]st.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.ethnologue.com/language/muu/|nommâ=Yaaku|čujottum=29.10.2024|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Tot kulá [[Kuušiliih kielah|kuušiláid kieláid]]. Unesco kielâi maailm atlas mield kielâ lii tuođâlávt uhkevuálásâš, já sárnooh láá tuše oovces.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://en.wal.unesco.org/languages/yaaku|nommâ=Yaaku|čujottum=29.10.2024|ietf-kielâkoodi=en|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20241001045326/https://en.wal.unesco.org/languages/yaaku|vyerkkejum=2024-10-01}}</ref> == Historjá == 1900-lovo nubástusah tovâttii tom, ete yaakuntekielâ masa jo lappui ollásávt. Yaakuliih ellii maasailijguin siämmáin kuávluin, já kuáđutteijee-aalmugin maasailiih kiävhášii yaakulâid, kiäin iä lamaš šivetteh. Ko yaakunieidah najâškuottii naaburkuáđutteijeiguin, te vaanhimeh ožžuu šivettijd myersseelonomin. Talle yaaku-eejih algii-uv väättiđ šivettijd miäđušijnkoođij saajeest, mii ovdil lâi lamaš ärbivyehi yaaku-kulttuurist. Nuuvt yaakuliih assimilistojii kuuloold maasailáid já luoppii jieijâs kielâst-uv.<ref name="aavis29102024">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2024/10/28/yaakuntekiela-ialaskittoo-sanimeeci-soddadmain/|nommâ=Yaakuntekielâ iäláskittoo sänimeeci šoddâdmáin|tahhee=Schreck, Jasmina|äigimuddo=2024-10-28|čujottum=2024-10-29}}</ref> == Liiŋkah == * [https://glottolog.org/resource/languoid/id/yaak1241 Glottolog] {{en}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Kuušiliih kielah]] 10epukzebj49zxkkrnbf5rzoh3ufbr9 0 24809 160198 159971 2026-09-29T06:57:13Z Yupik 23 | tipšom = 160198 wikitext text/x-wiki {{Kielâ | nommâ = Shanghaikielâ | kárttá = | kovetekstâ = | kovestuárudâh = | jieijâs = 上海言话 [zaŋhɛ ɦɛɦu] | eres = | kuávlu = {{Lippu|Kiina}} | äigidem = | vir = | meeri = | saje = | abc = | tipšom = | kodde = [[sinotiibetliih kielah]] | juávkku = [[siniittisiih kielah]]<br />[[wu-kiinakielâ]] | iso1 = | iso2 = | iso3 = wuu | glotto = shan1293 }} '''Shanghaikielâ''' lii [[wu-kiinakielâ]] kuávlukielâ, mii sárnoo [[Shanghai]]st. Kiinakielâ, ađai [[mandariinkiinakielâ]], já wu-kiinakielah iä lah iberdetteeh koskânis.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/topic/Chinese-languages|nommâ=Chinese languages|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2024-11-01|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> == Historjá == Ovdil shanghaikielâ vijđánem tot ij lamaš siämmáá tehálâš kielâ ko ton pirrâsist ađai [[Jiaxing]]ist já [[Suzhou]]st sarnum kielah.<ref name="SH100years">{{Nettikäldee|čujottâs=http://wu-chinese.com/wu-chinese/SH100years.doc|nommâ=Changes in the downtown Shanghainese pronunciations in the past one hundred years|tahhee=Chen, Zhongmin|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=20.8.2021|čujottum=2024-11-01|ietf-kielâkoodi=zh|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20110820235310/http://wu-chinese.com/wu-chinese/SH100years.doc|vyerkkejum=2011-08-20}}</ref> 1800-lovo loopâst iiđij nk. "kuávdáš-shanghaikielâ", mii muttui jotelávt já maŋeláá šoodâi suzhoukielâ saajeest prestiiskiellân [[Jangtsejuuvâ njálmádâh|Jangtsejuuvâ njálmáduv kuávlust]]. Ton ääigi stuárráámus uási Shanghain värrejeijein pottii [[Jiangsu]]st já [[Zhejiang]]ist, já eennâmkuudij kuávlukielâin lijjii stuorrâ vaikuttâsah shanghaikielân. Ive 1949 maŋa mandariinkiinakielâst lii meiddei lamaš stuorrâ vaikuttâs shanghaikielân, tastko [[Kiina]] haldâttâs lii oovdânpuáhtám tom hirmâd ennuv.<ref name="SH100years"/> 1990-lovo rääjist maŋgâseh láá varrim Shanghain pargo já máttááttâs tiet, já maŋgii sij iä määti páihálii kielâ. Uđđâ ässeeh sárnuh ton saajeest mandariinkiinakielâ, já tondiet shanghaikielâ lii onnáá peeivi lappuumin. Majemui iivij láá kuittâg lamaš viggâmušah siäiluttiđ kielâ, amas tot časkâđ.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.cnngo.com/shanghai/life/shanghaihua-crisis-680262|nommâ=Is Shanghai's local dialect, and culture, in crisis?|tahhee=Liu, Zat|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2011-09-03|almostittee=CNNGo.com|čujottum=2024-11-01|ietf-kielâkoodi=en|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20110903072555/http://www.cnngo.com/shanghai/life/shanghaihua-crisis-680262|vyerkkejum=2011-09-03}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://archive.shine.cn/feature/art-and-culture/Stopping-the-local-dialect-becoming-derelict/shdaily.shtml|nommâ=Stopping the local dialect becoming derelict|almostittem=archive.shine.cn|äigimuddo=2011-05-12|čujottum=2024-11-01|ietf-kielâkoodi=en|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20241126164724/https://archive.shine.cn/feature/art-and-culture/Stopping-the-local-dialect-becoming-derelict/shdaily.shtml|vyerkkejum=2024-11-26}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Shanghai]] [[Luokka:Siniittisiih kielah]] pn7yg04l4yw66y3ww9ik2sco3cgrwdh 0 25265 160168 159512 2026-09-29T00:36:18Z InternetArchiveBot 952 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 160168 wikitext text/x-wiki {{Kunâgâslâš | nommâ = Haakon VII | kove = Haakon_VII_FSA.jpg | kovestuárudâh = 230px | kovetekstâ = Kunâgâs Haakon VII | ruvnâ = Taažâ kunâgâs | väldipaje = [[skammâmáánu 18.]] peeivi [[1905]] –<br />[[čohčâmáánu 21.]] peeivi [[1957]] | ruvnájááh = [[kesimáánu 22.]] peeivi [[1906]] | oovdeb = [[Oscar II]] | čuávvoo = [[Olav V]] | sajasâšhaldâšeijee = | šoddâmnommâ = Christian Frederik Carl Georg Valdemar Axel | šoddâmäigi = {{Šoddâmäigi já ahe|3|8|1872}} | šoddâmsaje = [[Charlottenlund paalaac]], [[Kööbenhaammân]], [[Tanska]] | jäämmimäigi = {{Jäämmimäigi já ahe|3|8|1872|21|9|1957}} | jäämmimsaje = [[Kunâgâslanne]], [[Oslo]], [[Taažâ]] | hävdisaje = [[Akershus lanne|Akershus lane]] [[kunâgâslâš mausoleum]], [[Oslo]], [[Taažâ]] | pelikyeimi = [[Maud (Taažâ roonnig)|Maud]] | párnááh = [[Olav V]] (1903–1991) | oles_nommâ = | suuhâ = [[Glücksburg (suuhâ)|Glücksburg]] | eeči = [[Frederik VIII (Tanska kunâgâs)|Frederik VIII]] | enni = [[Lovisa (Tanska roonnig)|Lovisa]] | oskoldâh = | áámmát = | vuáláčaalâ = Haakon_VII_signature.svg }} '''Haakon VII''' (š. [[porgemáánu 3.]] peeivi [[1872]] [[Charlottenlund paalaac]], [[Kööbenhaammân]], [[Tanska]] – [[čohčâmáánu 21.]] peeivi [[1957]] [[Oslo]], [[Taažâ]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Haakon-VII|nommâ=Haakon VII|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2024-11-26|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> lâi Taažâ kunâgâs iivij 1905–1957. Haakon VII šoodâi kunâgâssân ovdil ko vistig suu eeči [[Frederik VIII]] já talle stuorrâviljâ [[Christian X]] šoddáin Tanska kunâgâssân. == Eellim == [[Tiätuvuárkká:Charlottenlund_Slot_(c_1895).jpg|thumb|left|[[Charlottenlund paalaac]], kost Carl šoodâi]] [[Tiätuvuárkká:Marriage_of_Princess_Maud.jpg|pienoiskuva|left|[[Maud (Taažâ roonnig)|Prinses Maud]] já Tanska prinssâ Carl heejah Buckingham Palacest ive [[1896]]<small><br/>(Máálám: Laurits Tuxen)</small>]] Christian Frederik Carl Georg Valdemar Axel šoodâi [[porgemáánu 3.]] peeivi [[1872]] vaanhimijdis kesipääihist Charlottenlund palacist, mii lii [[Kööbenhaammân]] taavaapeln, [[Tanska]]ast.<ref name="gv-75649"/> Sun lâi tallaa [[Frederik VIII (Tanska kunâgâs)|Tanska ruvnâprinssâ Frederik]] (maŋeláá Tanska kunâgâs Frederik VIII) já [[Lovisa (Tanska roonnig)|Ruotâ prinses Lovisa]] (maŋeláá Tanska roonnig Lovisa) nubbe páárnáš.<ref name="gv-75649">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=75649&sek=75622|nommâ=Gonagas Haakon VII (1872-1957)|almostittem=www.gonagasviessu.no|čujottum=2024-11-26|kielâ={{se}}}}</ref><ref name="gv-75647">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.gonagasviessu.no/seksjon.html?tid=75647&sek=74940|nommâ=Gonagas Haakon VII|almostittem=www.gonagasviessu.no|čujottum=2024-11-26|kielâ={{se}}}}</ref> Priinsâ kaastij [[Sjælland pispe]] [[Hans Lassen Martensen]] suulân nelji oho šoddâm maŋa [[čohčâmáánu 7.]] peeivi Charlottenlund palacist. Kaastâtilálâšvuođâst sun finnij kaastânommân ''Christian Frederik Carl Georg Valdemar Axel'', mut sun kočodui táválávt tuše ''Carl''in. <!--=== Škovlim === === Kihlájááh === --> === Näimilitto já páárnáš === [[Syeinimáánu 22.]] peeivi [[1896]] Tanska prinssâ Carl já prinses Maud naajáin Buckingham Palacest ubâ suuvâ oovdâst. Suoi varrijn heejâi maŋa [[Kööbenhaammân|Kööbenhamânân]], tastko prinssâ Carl lâi Tanska kunâgâslij merâvuoimij upseer. Suoi aasáin iänááš Tanskaast ive [[1905]] räi. Hejâskeŋkkân prinses Maud eeči adelij sunnui [[Appleton House]] ton várás, ete parâkodde puávtáččij aassâđ tobbeen talle ko suoi eelijn [[Eŋland]]ist. Tobbeen sunnuu áinoo páárnáš, Tanska prinssâ [[Olav V|Alexander Edward Christian Frederik]], šoodâi [[syeinimáánu 2.]] peeivi [[1903]].<ref name=":1">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=75654&sek=75631|nommâ=Dronnet Maud (1869-1938)|almostittem=www.gonagasviessu.no|čujottum=2022-11-04|ietf-kielâkoodi=se|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20221118194304/https://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=75654&sek=75631|vyerkkejum=2022-11-18}}</ref><ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=77294&sek=75636|nommâ=Appleton House|almostittem=www.gonagasviessu.no|čujottum=2022-11-05|ietf-kielâkoodi=se}}</ref> === Priinsâst kunâgâssân === [[Kesimáánu 7.]] peeivi [[1905]] Taažâ Stuorrâtigge pieđgij [[Ruotâ–Taažâ-litto|Ruotâ–Taažâ-lito]] 91 ihheed ton šoddâm maŋa. Euroopist lijjii maŋgâ priinsâ, kiäid Stuorrâtigge kuorâttâlâi [[Taažâ kunâgâs]]sân, mut loppâloopâst Stuorrâtigge jienâstij Taažâ väldičokkámsaje falâmist prinssâ Carlân. Tot, ete Carl kálgu Maud-uv lâi kunâgâslâš já [[Ovtâstum kunâgâskodde|Ovtâstum kunâgâskode]] kunâgâs Edward VII nieidâ já ete parâkoddeest lâi jo ruuvnâárbálâš, vaiguttij miärádâsân.<ref name=":2">{{Lostâkäldee|Tahhee=Kjellberg, Anne|Paječaalâ=Maud Charlotte Mary Victoria|Almostittem=Norsk biografisk leksikon|Äigimuddo=2022-06-29|www=http://nbl.snl.no/Maud_Charlotte_Mary_Victoria|Kielâ={{nb}}}}</ref> Roovvâdmáánust kunâgâs [[Oscar II]] luovâi Taažâst. Carl ij miettâm šoddâđ kunâgâssân ovdil ko aalmug uážui jienâstiđ tast, kolgâččij-uv Taažâ leđe täsiväldi vâi monarkia. Suullân 79 % jienâsteijein jienâstii ton peeleest, ete Taažâ juáđháččij monarkian. [[Skammâmáánu 18.]] peeivi [[1905]] Stuorrâtigge valjij Carl jiečânâs Taažâ kunâgâssân.<ref name=":2" /> Talle Carl já Alexander finnijn uđđâ noomâid já ubâ peerâ finnij uđđâ tittelijd: Carlist šoodâi kunâgâs Haakon VII, Maudist šoodâi [[roonnig Maud]] já Alexanderist šoodâi [[ruvnâprinssâ Olav]]. [[Tiätuvuárkká:Vilhelm Arnesen - Prins Carl og prinsesse Maud ankommer til Norge - 1905.png|pienoiskuva|left|Kunâgâspeerâ mađhâšij ''Dannebrog''-taampâ sáátust Kööbenhamânist [[Oscarsborg lanne|Oscarsborg laanan]] ive 1905.]] [[Tiätuvuárkká:Kongen går i land - no-nb digifoto 20160209 00530 bldsa PK15060.jpg|pienoiskuva|Kunâgâspeerâ mađhâšij Oscarsborg lanneest Christianian ''Heimdal''-taampâ sáátust.]] [[Tiätuvuárkká:Kongeparrets første hilsen til det norske folk fra slotsbalkonen - no-nb digifoto 20160209 00524 bldsa PK14999.jpg|pienoiskuva|Kunâgâs Haakon VII já [[roonnig Maud]] kunâgâslane luptâstuvvâst]] [[Tiätuvuárkká:29 Kroningen i Trondhjems Domkirke 22.6.1906 - no-nb digifoto 20160210 00082 bldsa PK15357 A.jpg|pienoiskuva|left|Ruvnájááh uárnejuvvojii [[Nidaros tuámukirkko|Nidaros tuámukirhoost]] [[Ruándim]]ist [[kesimáánu 22.]] peeivi [[1906]].]] === Varrim Taažân === [[Skammâmáánu 23.]] peeivi [[1905]] kunâgâspeerâ vuolgij pääihist [[Bernstorff paalaac|Bernstorff palacist]], mii lâi čujottâsâst Bredgade 40–42 [[Kööbenhaammân|Kööbenhamânist]]. Maađijpellâs lijjii čokkânâm maaŋgah tanskaliih keččâđ perruu uánihis määđhi [[Frihavn]]ân. Langelinie-ruugâst perruu vuordij kunâgâstamppâ ''Dannebrog''. Mätki Christianian piištij kyehti pirrâmpeeivi.<ref name=":1" /> [[Skammâmáánu 25.]] peeivi [[1905]] ''Dannebrog''-tamppâ poođij [[Oslovuonâ]]n, kost lâi sahis [[omo]] já muotij. Tamppâ orosistij [[Oscarsborg lanne|Oscarsborg laanan]], kost kunâgâspeerâ sirdâšui loppâmääđhi várás taažâ taampân ''Heimdal''.<ref name="gv-75735">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=75735&sek=74944|nommâ=Gonagasa válljen|almostittem=www.gonagasviessu.no|čujottum=2022-11-05|ietf-kielâkoodi=se|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20221118194302/https://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=75735&sek=74944|vyerkkejum=2022-11-18}}</ref> Sij pottii Christianian siämmáá peeivi. Christianiast-uv lijjii ennuv ulmuuh vyerdimin sii. Kunâgâsperruu kunnen kaavpug kirhokiäluh čuoijii já kanuunah páččojii. Kaavpugân lijjii čokkânâm uáli ennuv taažah keččâđ uđđâ kunâgâs já roonnig. Ko suoi poođijn kunâgâslane luptâstâhân tiervâttâllâđ aalmug, te lane šiljo lâi aaibâs pokkâ ulmuin. === Ruvnájááh === Haakon VII já [[roonnig Maud]] ruvnájuin [[Nidaros tuámukirkko|Nidaros tuámukirhoost]] [[Ruándim]]ist [[kesimáánu 22.]] peeivi [[1906]].<ref name="gv-75647"/><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=75661&sek=75635|nommâ=Gonagas Haakon ja Dronnet Maud ruvdnen|almostittem=www.gonagasviessu.no|čujottum=2022-11-04|ietf-kielâkoodi=se|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20221118194308/https://www.gonagasviessu.no/artikkel.html?tid=75661&sek=75635|vyerkkejum=2022-11-18}}</ref> Tast maŋa iä Taažâst iäge mudoi Skandinaviast lah innig uárnejum [[ruvnájááh]].<ref name=":3" /> <!--== Taažâ kunâgâssân == === Nube maailmsuáti räi === === Nube maailmsuáđi ääigi === === Nube maailmsuáti maŋa === == Jäämmim ==--> {{clear}} == Kovegalleria == <gallery mode="packed" heights="200px"> Tiätuvuárkká:Prins Carl og prinsesse Maud med sykler - no-nb digifoto 20160108 00281 bldsa pk kgl0007 (cropped).jpg|Tanska prinses Maud já prinssâ Carl pyeráidiskuin 1900-lovo aalgâst Tiätuvuárkká:Prins Carl af Danmark, prinsesse Maud og prins Alexander - no-nb digifoto 20150710 00003 bldsa pk kgl0012 (cropped).jpg|Tanska prinssâ Carl, prinses Maud já sunnuu alge prinssâ Alexander ive 1905 ovdil ko sij värrejii Taažân Tiätuvuárkká:Nobelpris (1922).JPG|Aalmugijlito vuossâmuu patâreijeikomissaar já diplomaat [[Fridtjof Nansen]], kii vuoitij ive 1922 [[Nobel-ráávhupalhâšume]], kunâgâs Haakon VII já ruvnâprinssâ Olav Tiätuvuárkká:Det_kongelige_mausoleum.jpg|Roonnig Maud já kunâgâs Haakon VII vielgis sarkofag já kunâgâspaarâ Olav V já Märtha ruánáá kisto láá [[Akershus lanne|Akershus lane]] [[Kunâgâslâš mausoleum (Oslo)|kunâgâslâš mausoleumist]] [[Oslo]]st. </gallery> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Ive 1872 šoddâmeh]] [[Luokka:Ive 1957 jämimeh]] [[Luokka:Taažâ kunâgâsah]] [[Luokka:Tanska priinsah]] gnbweigeavorkl67o7jli6nh9ckc9kk 0 26909 160170 150653 2026-09-29T01:45:54Z InternetArchiveBot 952 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 160170 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:People's Vote March 2018-10-20 - BUCK FREXIT I LOVEU.jpg|thumb|Eŋgâlâskielâg sanijmuttum]] '''Sanijmuttum''' lii almolâš [[sänisierâ]], mast kyehti sääni lonotteh vuosmuid pustavijdis teikâ stavâlijdis koskânis nuuvt, ete šaddeh uđđâ säänih. Iävtuttemes njuolgâdus lonottâlmist ij lah, peic sierâ vuáđuduvá saanij jiennâdmân. Ovdâmerkkân vookaalharmonia tivvoom lii táválávt tuhhiittum. [[Suomâkielâ]]st puáđus lii távjá nyeski, mutâ tot ij taarbâš leđe taggaar. Sierâ tobdoo eres kielâin-uv, ain váhá jieškote-uvlágánin.<ref name="aavis23052025-2">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/05/23/jis-mij-tualvup-ovdaskulij-kiela-te-mii-tualvu-ovdaskulij-kiela-uasi-2-2/|nommâ=”Jis mij tuálvup ovdâskulij kielâ, te mii tuálvu ovdâskulij kielâ” – Uási 2/2|tahhee=Valkeapolku, Valtteri|äigimuddo=2025-05-23|čujottum=2025-05-23}}</ref> Ovdâmerkkâ [[anarâškielâ]]g sanijmuttuumist:<ref name="aavis23052025-2"/> ''suomâkielâ'' -> ''Kiemâ suolâ'' Ovdâmerkkâ [[eŋgâlâskielâ]]g sanijmuttuumist:<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.fun-with-words.com/spoonerisms.html|nommâ=Spoonerisms|almostittem=www.fun-with-words.com|čujottum=2025-05-23|ietf-kielâkoodi=en|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20150206001944/http://www.fun-with-words.com/spoonerisms.html|vyerkkejum=2015-02-06}}</ref> ''flipping the channel'' -> ''chipping the flannel'' ==Keejâ meid== *[[Anagram]] *[[Palindrom]] ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Sänisierah]] pkq5lhk7bne205dljuev4xc6qrta9sy 0 31190 160165 2026-09-28T17:40:02Z Seipinne 19 Stivrim siijđon [[Orjâlâškielâ]] 160165 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Orjâlâškielâ]] 0ghk2wpc97ed2xge5m3z8f1r2ljacpm