Wikipedia
snwiki
https://sn.wikipedia.org/wiki/Peji_Rekutanga
MediaWiki 1.47.0-wmf.14
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Chirwere cheEbola
0
7993
114142
89644
2026-08-09T16:51:11Z
InternetArchiveBot
13356
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
114142
wikitext
text/x-wiki
{{infobox disease
| name = Chirwere cheEbola
| image = 7042 lores-Ebola-Zaire-CDC Photo.jpg
| caption = Mufananidzo womuna 1976 wemanesi maviri akamira pedyo na[[Mayinga N'Seka|Mayinga N.]], aiva nechirwere cheEbola; akazofa mumazuva mashomanana nokubuda ropa nechomukati.
| DiseasesDB = 18043
| ICD10 = {{ICD10|A|98|4|a|90}}
| ICD9 = {{ICD9|065.8}}
| MedlinePlus = 001339
| eMedicineSubj = med
| eMedicineTopic = 626
| MeshID = D019142
}}
'''Ebola virus disease''' ('''EVD''') kana kuti '''Ebola hemorrhagic fever''' ('''EHF''') chirwere cheEbola chinobata vanhu zvichikonzerwa ne[[utachiona hweEbola]].<!-- <ref name=WHO2014/> --> Zviratidzo zvechirwere ichi zvinowanzooneka mumazuva maviri kusvika kumavhiki matatu pashure pokunge munhu ava neutachiona, zvichitanga ne[[fivha]], pahuro, [[Myalgia|kurwadza kwetsandanyama]], uye [[kutemwa nemusoro]].<!-- <ref name=WHO2014/> --> Izvi zvinowanzoteverwa ne[[kuda kurutsa]], kurutsa, uye [[manyoka]], pamwe chete nokutadza kushanda zvakanaka kwe[[chiropa]] ne[[itsvo]].<!-- <ref name=WHO2014/> --> Kana zvadai, vamwe vanotanga [[kubuda ropa]].<ref name=WHO2014>{{cite web|title=Ebola virus disease Fact sheet N°103|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs103/en/|work=World Health Organization|accessdate=12 April 2014|date=March 2014}}</ref>
<!-- Cause and Diagnosis-->
Utachiona uhwu hunogona kutapukira kana munhu akabata kana kuguma [[ropa]] kana [[mvura dzomumuviri]] dzemhuka inenge inahwo (kunyanya kana iri yerudzi rwetsoko kana [[chiremwaremwa chinodya michero]]).<ref name=WHO2014/> Hazvisati zvanyatsoonekwa kana chirwere ichi chichitapukira nomumhepo.<ref name=WHOAir2014>{{cite web|title=2014 Ebola Virus Disease (EVD) outbreak in West Africa|url=http://www.who.int/ith/updates/20140421/en/|website=WHO|accessdate=3 August 2014|date=Apr 21 2014|archive-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729034008/http://www.who.int/ith/updates/20140421/en/|deadurl=yes}}</ref> Zviremwaremwa zvinodya michero zvinonzi zvinotakura uye kuparadzira utachiona uhwu asi izvo zvisingarwariswi nahwo.<!-- <ref name=WHO2014/> --> Kana munhu angobatira utachiona hwacho, chirwere chacho chinogona kutapukirawo vamwe.<!-- <ref name=WHO2014/> --> Varume vanenge vapukunyuka pachiri vanokwanisa kuramba vachichitapurira vamwe nomu[[urume]] hwavo kwemwedzi inoda kusvika miviri inotevera.<!-- <ref name=WHO2014/> --> Kuti munhu azonzi ane chirwere ichi, zvinowanzotanga zvaonekwa kuti haana zvimwewo zvirwere zvine zviratidzo zvakafanana nacho here, zvakadai se[[marariya]], [[korera]] kana kuti umwewo [[utachiona hunoparira kupisa kwomuviri uye kubuda ropa]].<!-- <ref name=WHO2014/> --> Kuti panyatsova nechokwadi chokuti munhu ane utachiona uhwu, ropa rake rinoongororwa kuti zvioneke kana rava ne[[zvinorwisa utachiona]], [[RNA]], kana kuti utachiona hwacho chaihwo.<ref name=WHO2014/>
<!-- Prevention -->
Kuzvidzivirira pachirwere ichi kunosanganisira kuderedza kutapukira kwachinoita kuvanhu chichibva kumhuka dzerudzi rwetsoko kana nguruve dzinenge dziinacho.<!-- <ref name=WHO2014/> --> Izvi zvingaitwa nokuongorora kuti mhuka dzacho hadzina chirwere ichi here, uye kana dziinacho, kwava kudziuraya uye kudzirasa nenzira yakakodzera.<!-- <ref name=WHO2014/> --> Kunyatsobika nyama nemazvo uyewo kupfeka zvokuzvidzivirira nazvo pakuibata, zvinogona kubatsirawo,<!-- <ref name=WHO2014/> --> sezvinongoitawo kupfeka zvokuzvidzivirira nazvo uye [[kugeza maoko]] kana tiri pedyo nomunhu ane chirwere chacho.<!-- <ref name=WHO2014/> --> Mvura dzomuviri pamwe nenyama zvemiviri yevanhu zvinotorwa kuti zvizoongororwa zvinofanira kungwarirwa chaizvo pakuzvitakura.<ref name=WHO2014/>
<!-- Treatment, Prognosis and Epidemiology-->
Hapana marapiro ati awanikwa echirwere ichi; vanhu vanacho vanobatsirwa ne[[mvura yesauti neshuga]] (kuvapa mvura iri kuti tapirei uye ine sauti yokuti vanwe) kana [[dhiripi]].<ref name=WHO2014/> Chirwere ichi chinoparira nhamba yakakura ye[[uwandu hwevafi]]: chichiwanzouraya vanhu vari pakati pe50% ne90% vevanenge vabatwa noutachiona hwacho.<ref name=WHO2014/><ref name="Elsevier/Academic Press">{{cite book|author1=C.M. Fauquet|title=Virus taxonomy classification and nomenclature of viruses; 8th report of the International Committee on Taxonomy of Viruses|date=2005|publisher=Elsevier/Academic Press|location=Oxford|isbn=9780080575483|page=648|url=http://books.google.ca/books?id=9Wy7Jgy5RWYC&pg=PA648}}</ref> EVD yakatanga kuonekwa ku[[Sudan]] neku[[Democratic Republic of the Congo]].<!-- <ref name=WHO2014/> --> Chirwere ichi chinoita zvokuita denda chairo munzvimbo dzinopisa dze[[Sub-Saharan Africa]].<ref name=WHO2014/> Kubvira 1976 (pachakatanga kuonekwa) kusvikira 2013, vanhu vanoda kusvika 1 000 vanobatwa nacho gore negore.<ref name=WHO2014/><ref name=MMWRJune2014>{{cite web|title=Ebola Viral Disease Outbreak — West Africa, 2014|url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6325a4.htm?s_cid=mm6325a4_w|website=CDC|accessdate=26 June 2014|date=June 27, 2014}}</ref> Kusvika iye zvino, [[denda reEbola ra2014 rokuWest Africa]] ndiro rinodarika mamwe ose, uye riri kuwanika munyika ye[[Guinea]], [[Sierra Leone]], [[Liberia]] uye ringangosanganisira [[Nigeria]].<ref name=CDC2014>{{cite web|title=CDC urges all US residents to avoid nonessential travel to Liberia, Guinea, and Sierra Leone because of an unprecedented outbreak of Ebola.|url=http://wwwnc.cdc.gov/travel/notices/warning/ebola-liberia|website=CDC|accessdate=2 August 2014|date=July 31, 2014}}</ref><ref name=CDCAug2014N>{{cite web|title=Outbreak of Ebola in Guinea, Liberia, and Sierra Leone|url=http://www.cdc.gov/vhf/ebola/outbreaks/guinea/index.html|website=CDC|accessdate=5 August 2014|date=August 4, 2014}}</ref> Kubvira muna August 2014 vanhu vanopfuura 1 600 vakabatwa noutachiona uhwu.<ref>{{cite web|title=Ebola virus disease update - West Africa|url=http://www.who.int/csr/don/2014_08_04_ebola/en/|website=WHO|accessdate=6 August 2014|date=Aug 4, 2014|archive-date=23 November 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6UJCrmDvn?url=http://www.who.int/csr/don/2014_08_04_ebola/en/|deadurl=yes}}</ref> Zviri kuyedzwa kuti pagadzirwe [[mushonga]]; asi hapana wati wawanika.<ref name=WHO2014/>
==Kwakatorwa mashoko==
{{Reflist|colwidth=25em}}
; Zvinyorwa
{{Refbegin}}
* {{Cite book |last=Klenk |first=Hans-Dieter |title=Marburg and Ebola Viruses (Current Topics in Microbiology and Immunology) |url=https://archive.org/details/marburgebolaviru0000unse |date=January 1999 |publisher=Springer-Verlag Telos |location=Berlin |isbn=978-3-540-64729-4 |ref=CITEREFKlenk1999}}
* {{Cite book |first1=Hans-Dieter |last1=Klenk |first2=Heinz |last2=Feldmann |title=Ebola and Marburg viruses: molecular and cellular biology |url=http://books.google.com/?id=EV_mFgnyPoMC |format=Limited preview |year=2004 |publisher=Horizon Bioscience |location=Wymondham, Norfolk, UK |isbn=978-0-9545232-3-7 |ref=CITEREFKlenkFeldmann2004 }}
* {{Cite book |last=Kuhn |first=Jens H. |title=Filoviruses: A Compendium of 40 Years of Epidemiological, Clinical, and Laboratory Studies. Archives of Virology Supplement, vol. 20 |url=http://books.google.com/?id=LaOue0F9Ns4C |format=Limited preview |year=2008 |publisher=SpringerWienNewYork |location=Vienna |isbn=978-3-211-20670-6 |ref=CITEREFKuhn2008 }}
* {{Cite book |last1=McCormick |first1=Joseph |last2=Fisher-Hoch |first2=Susan |others=Horvitz, Leslie Alan |title=Level 4: Virus Hunters of the CDC |url=http://books.google.com/?id=QEvR3aJX2m0C |format=Limited preview |origyear=1996 |edition=Updated [3rd] |year=1999 |publisher=Barnes & Noble |isbn=978-0-7607-1208-5 |ref=CITEREFMcCormickFisher-Hoch1999 |month=June }}
* {{Cite book |last=Pattyn |first=S. R. |title=Ebola Virus Haemorrhagic Fever |year=1978 |url=http://www.itg.be/ebola/ |format=Full free text |edition=1st |publisher=Elsevier/North-Holland Biomedical Press |location=Amsterdam |isbn=0-444-80060-3 |ref=CITEREFPattyn1978 |accessdate=2014-09-04 |archive-date=2010-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101211083855/http://www.itg.be/ebola/ |deadurl=yes }}
* {{Cite book | last1 = Ryabchikova | first1 = Elena I. | last2 = Price | first2 = Barbara B. | title = Ebola and Marburg Viruses: A View of Infection Using Electron Microscopy | year = 2004 | publisher = Battelle Press | location = Columbus, Ohio | isbn = 978-1-57477-131-2 | ref = CITEREFRyabchikovaPrice2004 }}
{{Refend}}
==Kumwe kunotaurwa nyaya iyi==
{{Refbegin}}
* [http://viralzone.expasy.org/all_by_species/207.html ViralZone: Ebola-like viruses] – Virological repository from the [[Swiss Institute of Bioinformatics]]
* [http://www.cdc.gov/vhf/ebola/ CDC: Ebola hemorrhagic fever] – Centers for Disease Control and Prevention, Special Pathogens Branch
* [http://www.who.int/csr/disease/ebola/en/ WHO: Ebola haemorrhagic fever] – World Health Organization, Global Alert and Response
* [http://www.viprbrc.org/brc/home.do?decorator=filo Virus Pathogen Database and Analysis Resource (ViPR): Filoviridae]
* [https://web.archive.org/web/20140808072117/http://www.ebi.ac.uk/pdbe/emdb/searchResults.html/?q=ebola 3D macromolecular structures of the Ebola virus archived in the EM Data Bank (EMDB)]
* [https://web.archive.org/web/20140819171607/https://maps.google.com/maps/ms?msa=0&msid=202977755949863934429.0004c658eb30f9c4fb1c0&ie=UTF8&t=h&ll=27.371767,5.273438&spn=110.017392,184.21875&z=2&source=embed&dg=feature Google Map of Ebola Outbreaks]
* [https://web.archive.org/web/20140816223245/http://www.who.int/csr/bioriskreduction/filovirus_infection_control/en/ WHO recommended infection control measures]
{{Refend}}
7hekcjr53jq4w6dy6v7z4bu0gb3skto
Utachiona hwemunzira inobuda nemwana
0
11586
114141
68971
2026-08-09T16:50:34Z
InternetArchiveBot
13356
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
114141
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox disease
| Name = Utachiona hwemunzira inobuda nemwana
| Image = Streptococcus pyogenes.jpg
| Caption = ''[[Streptococcus pyogenes]]'' (tumadenderedzwa twakatsvuka) nditwo twunonyanya kukonzera utachiona hwakaipisisa hunopinda munzira inenge yabuda nemwana. (mufananidzo wakakudzwa kakapetwa ka900)
| DiseasesDB =
| ICD10 = {{ICD10|O|85||o|85}}
| ICD9 = {{ICD9|672}}
| ICDO =
| OMIM =
| MedlinePlus =
| eMedicineSubj = article
| eMedicineTopic = 796892
| MeshID = D011645
}}
<!-- Definition and symptoms -->
'''Utachiona hwemunzira inobuda nemwana''', uhwo hunozivikanwawo nekuti '''utachiona hunotevera kubuda kwemwana''', '''fivha yemunzira inobuda nemwana''' kana kuti '''fivha yepanozvarwa mwana''', ibhakiteriya rechero [[utachiona]] hwe[[nzira yemukadzi inobuda nayo nemwana]] pashure pe[[kuzvara]] kana [[kupfupfudza]].<!-- <ref name=W2014/> --> Zviratidzo zvacho zvinowanzosanganisira [[fivha]] inodarika {{convert|38.0|C|F}}, kupindwa nechando, kurwadziwa nechemuzasi medumbu, uye kakawanda kacho kunhuwa kwe[[zvinoyerera zvichibuda musikarudzi]].<ref name=W2014>{{cite book|title=Williams obstetrics|url=https://archive.org/details/williamsobstetri0024unse|date=2014|publisher=McGraw-Hill Professional|isbn=9780071798938|pages=Chapter 37|edition=24th|chapter=37}}</ref> Izvi zvinowanzoitika padarika maawa 24 uye mukati memazuva gumi kubva panobuda mwana.<ref>{{cite book|author1=Hiralal Konar|title=DC Dutta's Textbook of Obstetrics|date=2014|publisher=JP Medical Ltd|isbn=9789351520672|page=432|url=https://books.google.ca/books?id=LU2VAwAAQBAJ&pg=PA432}}</ref>
<!-- Causes and diagnosis-->
Utachiona hunowanzoitika ndehwe[[chibereko]] nenzvimbo dzakachitenderedza uye hunozivikanwa paChirungu se'''puerperal sepsis''' kana kuti '''postpartum metritis'''.<!-- <ref name=W2014/> --> Utachiona hunowanzovapo kana pakaitwa zvinotevera [[oparesheni yeCesarean section]], kuvapo kweutachiona hwakaita sehwe[[streptococcus yechikamu B]] musikarudzi, [[kukurumidza kubuda mvura yemuchibereko]], uye [[kurebesa kwenguva yekuzvara]] nezvimwewo zvakawanda.<!-- <ref name=W2014/> --> Utachiona hwakawanda hune chekuita nemubatanidzwa wemabhakiteriya akasiyana-siyana.<!-- <ref name=W2014/> --> Saka hazvinyanyobatsiri [[kutora uye kuongorora mabhakiteria|kutora uye kuongorora]] mabhakiteriya anenge atorwa musikarudzi kana muropa.<!-- <ref name=W2014/> --> Kana vari vaya vanenge vasiri kupora, zvingadiwa kuti [[vavhenekwe pachishandiswa michina]].<!-- <ref name=W2014/> --> Zvimwe zvinokonzera fivha inouya pashure pekuzvarwa kwemwana ndeizvi: [[kuzvimba kwemazamu]], [[utachiona hwemunzira yeweti]], utachiona hwepadumbu panenge pachekwa kana [[kuchekwa kwesikarudzi]], uye [[kudhirika kwebapu]].<ref name=W2014/>
<!-- Prevention and treatment -->
Pamusana pematambudziko anokonzerwa neoparesheni yeC-section, zvinokurudzirwa kuti vakadzi vese vadzivirirwe ne[[mishonga inouraya utachiona]] yakaita se[[ampicillin]] oparesheni isati kana kuti yaitwa.<!-- <ref name=W2014/> --> Kana zvajeka kuti paita utachiona, panoshandiswa mishonga inouraya utachiona uye vanenge vachirapiwa vanotanga kuratidza kupora mumazuva maviri kana matatu.<!-- <ref name=W2014/> --> Vaya vanenge vaine chirwere chisina kunyanya kukomba vanogona kushandisirwa mishonga inouraya utachiona inoita zvekunwiwa, asi inoita zve[[kubaiwa]] ndiyo inokurudzirwa.<!-- <ref name=W2014/> --> Mishonga inowanzoshandiswa kuuraya utachiona inosanganisira musanganiswa we[[ampicillin]] ne[[gentamicin]] zvichitevera kuzvara nekusikarudzi kana [[clindamycin]] negentamicin kuvaya vanenge vaitwa oparesheni yeC-section.<!-- <ref name=W2014/> --> Kana vari vaya vasiri kupora nepo vachirapiwa sezvinodiwa, panofanira kuongororwa kana pasina mamwe matambudziko akaita se[[kuungana kweurwa]].<ref name=W2014/>
<!-- Epidemiology and history -->
Munyika dzakabudirira vakadzi vari pakati pe1 ne2% vanoita utachiona hwemuchibereko zvichitevera [[kuzvara nekusikarudzi]].<!-- <ref name=W2014/> --> Uwandu uhwu hunozosvika pa5 kusvika 13% yevaya vanoita matambudziko pakuzvara uye 50% yevaya vanoitwa oparesheni yeC-section pasati pashandiswa mishonga inouraya utachiona.<ref name=W2014/> Muna 2013 utachiona uhwu hwakakonzera kufa kwevanhu 24 000 kana tichienzanisa ne34 000 vakafa muna 1990.<ref name=GDB2013>{{cite journal|last1=GBD 2013 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.|journal=Lancet|date=17 December 2014|pmid=25530442|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> Chirwere ichi chakatanga kutsanangurwa nezvacho kuma 400 BCE muzvinyorwa zva[[Hippocrates]].<ref>{{cite book|last1=Walvekar|first1=Vandana|title=Manual of perinatal infections|date=2005|publisher=Jaypee Bros.|location=New Delhi|isbn=9788180614729|page=153|url=https://books.google.ca/books?id=DIOmY2ROeVAC&pg=PA152}}</ref> Utachiona uhwu hwainyanya kuuraya vanhu panguva yekuzvarwa kwevana kutangira kuma 1700 kusvikira kuma 1930 pakazotanga kugadzirwa mishonga inouraya utachiona.<ref>{{cite book|last1=Magner|first1=Lois N.|title=A history of medicine|date=1992|publisher=Dekker|location=New York|isbn=9780824786731|pages=257-258|url=https://books.google.ca/books?id=qtUzscI9_VIC&pg=PA258}}</ref> Muna 1847, muAustria, [[Ignaz Semmelweiss]] kuburikidza ne[[kugeza maoko]] achishandisa mushonga unonzi [[chlorine]] akaderedza nzufu dzinokonzerwa nezvirwere kubva panenge pa20% kusvika pa2%.<ref>{{cite journal|last1=Anderson|first1=BL|title=Puerperal group A streptococcal infection: beyond Semmelweis.|journal=Obstetrics and gynecology|date=April 2014|volume=123|issue=4|pages=874-82|pmid=24785617}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Ataman|first1=AD|last2=Vatanoglu-Lutz|first2=EE|last3=Yildirim|first3=G|title=Medicine in stamps-Ignaz Semmelweis and Puerperal Fever.|journal=Journal of the Turkish German Gynecological Association|date=2013|volume=14|issue=1|pages=35-9|pmid=24592068}}</ref>
==Kunowanika mamwe mashoko==
<references />
[[Category:Hurapi]]
ehgusssf3ri9r6z6dfubulkarweugc4
Kutonongora
0
12914
114154
113734
2026-08-10T00:29:20Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yaBantu */
114154
wikitext
text/x-wiki
[[Kutokonora]], [[kuchokonora]], [[kutonongora]] kana [[kupunungura]] (to shell, to remove grain from maize cob).
==Mamwe Mazwi==
*[[Kupura]].
*[[Kuwurutsa]] (to winnow).
==Mitauro yaBantu==
*[[Kirundi]] inoti '''gutonora''' (shell beans, peas, peanut etc.) kureva [[kutonongora]].
*[[Kirundi]] inoti '''Gutonorera''' (to shell for or at).
*[[Kirundi]] vanoti '''gutonorwa''' (to be shelled - of beans, peas, peanut etc.) kureva [[kutonongorwa]].
*[[Lugwere]] vanoti butono (v. smallness, littleness, thinness, narrowness).
*[[Lugwere]] vanoti kitono (small, narrow, thin, few). [[Luganda]] inoti obutono (n. pebble).
*[[Luganda]] vanoti '''ekitono''' (adv. less; few; small; little; tiny).
*[[Taabwa]] inoti kutongola & kukongola (v. Remove the kernels from an ear of corn with your thumb).
[[Category:Kurima]]
mjty7fi77eeg8174ukgpjgtdpxbhxve
Mawuru
0
15178
114145
68101
2026-08-09T23:58:22Z
JayMezza
20555
114145
wikitext
text/x-wiki
[[Mawuru]] izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Rimwe zita riri pedyo rinonzi [[Mauru]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi.
*[[VaTonga]] vanoti maulu (n. legs) kureva [[makumbo]].
*[[VaTaabwa]] vanoti kuulu (n. base, basis, foundation) kureva [[hwaro]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
r682dhksn2xo7v9f6hb8w2tt3oskqz7
114146
114145
2026-08-10T00:00:17Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
114146
wikitext
text/x-wiki
[[Mawuru]] izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Rimwe zita riri pedyo rinonzi [[Mauru]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi.
*[[VaTonga]] vanoti kuulu & maulu (n. leg, legs) kureva [[makumbo]].
*[[VaTaabwa]] vanoti kuulu (n. base, basis, foundation) kureva [[hwaro]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
4jc6fg6zkm0o3dfjrum2segdivt7yn1
114147
114146
2026-08-10T00:01:36Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
114147
wikitext
text/x-wiki
[[Mawuru]] izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Rimwe zita riri pedyo rinonzi [[Mauru]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yebantu inotodzana mazwi.
*[[VaTonga]] vanoti kuulu & maulu (n. leg, legs; paw; hoof) kureva [[makumbo]].
*[[VaTaabwa]] vanoti kuulu (n. base, basis, foundation) kureva [[hwaro]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
37xi76t21rfgb2r8nnnu8yyyq0lvklz
Hutsvuku
0
17760
114143
108951
2026-08-09T16:51:34Z
InternetArchiveBot
13356
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
114143
wikitext
text/x-wiki
''<small>Tarisai futi peji re [[Muvara]] uye [[Mazita e mavara]]</small>''
[[File:Shades of red.png|thumb|222x222px|Mabvute emavara matsvuku]]'''Hutsvuku''' ([[Chirungu|Nge]]: ''Shades of red; redness'') kana '''mavara matsvuku''' zvinoreva [[Muvara|mavara]] matsvuku ndivo mavara ari [[Tsvuku (Ruvara)|tsvuku]] (kana '''dzvuku''') ne [[Ranjisi (Ruvara)|ranjisi]] nemamwe zvinoreva ruvara rwakaita seropa.
== Tsananguro ==
[[Muvara|Mavara]] aionekwa muzvikamu zvina: zvitsuku ('''ranjisi''' ne[[Tsvuku (Ruvara)|tsvuku]]), zvitema ([[tema]], [[ungu]], ne [[zerere]]), zvichena ([[chena]], [[pfumbu]] ne[[Huroro (Ruvara)|huroro]]) ne zvitsvuku futi (zvitsvukutsvuku se; [[hute]], [[kiwani]], [[Farata|farata/vhiore]]).
== Kurerutsa Mutauro ==
*[[koviro]], [[kovo-o_(tsvuku)|kovo-o]] kana [[piriviri]] (ideophone of being red) nyaudzosingwi inotaura hutsvuku.
*[[Kukovoka]] (become bloodshot - eyes).
*[[Kukovodza]] (Make eyes bloodshot - anger).
== Tafura ye mabvute e mavara matsvuku ==
{| class="wikitable"
!bvute ye ruvara
!Enzano
!khodhi
!chingezi
!MABV.
|-
|[[Tsvuku (Ruvara)|tsvuku]]
|
|
|red
|
|-
|[[dzvuku]]
|
|
|deep red, crimson
|
|-
|hleri, sheri
|
|
|cerise/cherry
|
|-
|[[Wayini (Ruvara)|wayini]]; mbiringa
|
|
|wine; merlot
|
|-
|[[Sutso (ruvara)|sutso]] (tsutso; suso)
|
|
|scarlet
|
|-
|[[Rubhi (ruvara)|rubhi]]
|
|
|ruby
|
|-
|[[Chichiri (ruvara)|chichiri]]; tsikiri
|
|
|mahoganny
|<ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://vashona.com/en/dictionary/sn/muchichiri |accessdate=2021-08-15 |archive-date=2021-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815073054/https://vashona.com/en/dictionary/sn/muchichiri |deadurl=yes }}</ref>
|-
|sangiriya
|
|
|sangria
|
|-
|[[Ranje (ruvara)|ranje]]
|
|
|vermillion
|
|-
|[[Svundu (ruvara)|svundu]]
|
|
|rufous, brown-red
|
|-
|[[Shava (ruvara)|shava]]
|
|
|light reddish-brown
|
|-
|[[Nundu (ruvara)|nundu]]
|
|
|maroon
|
|-
|[[Java (ruvara)|java]]
|
|
|auburn,
|
|-
|
|
|
|burgundy
|
|}
== Mavambirwo emazita ==
<div style="width: 75%; height: 20em; overflow: auto; border: 4px solid red;">
'''RED'''
''tsvuku/dzvuku''
'''CERISE'''/'''CHERRY''' RED
''hleri, sheri''
'''WINE''' RED
''wayini/mbiringa''
- (kubva ku Chingezi ''wine'', uye Chivanhu chedu [[muzambiringa]] - grape tree)
'''SCARLET''' RED
''tsutso; suso; sutso''
- (kubva kuruvara rwe mashizha munguva ye mwaka wa [[matsutso]])
'''RUBY'''
''rubhi''
'''MAHOGANNY'''
''chichiri; tsikiri''
- (kubva kuzita remuti we ''mahogany'' unonzi -> ''[[Muchichiri]]'' <ref name=":0" /> muchishona)
'''SANGRIA''' RED
''sangiriya''
'''VERMILLION'''
''ranje''
'''RUFOUS'''
''svundu''
- kutora izwi re[[Chikaranga]] rinotauro ruvara rwe mbise wakaita kakutsvuka (rusty-reddish-brown)
'''MAROON'''
''nundu''
'''BURGUNDY'''
''shava''
'''AUBURN'''
''java''
</div>
== Mitauro ye Afurika==
*[[VaTsonga]] vanoti '''tswuku''' (adj. red) kureva [[tsvuku]] kana [[dzvuku]].
*[[VaTonga]] vanoti '''salala''' (adj. red) kureva [[tsvuku]]. [[Bushong]] vanoti '''tola; lutola''' (adj. red clour) kureva [[tsvuku]].
*[[VaSwahili]] vanoti '''kitu chekundu''' (red thing) kureva chinhu chitsvuku. Fananidzai nokuti '''dzvuku mukunde'''.
*[[VaHerero]] vanoti '''pyu''' (very red; the things are quite red) kureva [[tsvu-u]].
*[[Yoruba]] inoti biri (entirely, completely). [[Korandje]] inoti biri (n. Blood). Fananidzai nokuti [[piriviri]]?
== Zvinhu zveruvara tsvuku ==
<gallery mode="packed" heights="200">
Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG|[[Scarlet (color)|Scarlet]] is a brilliant red color. It is the color worn by a [[Cardinal (Catholic Church)|cardinal]] of the [[Catholic Church]].
Cardinal.jpg|The [[cardinal (bird)|cardinal]] takes its name from the color worn by Catholic [[Cardinal (Catholic Church)|cardinals]].
Cherry blossoms in the Tsutsujigaoka Park.jpg|[[Pink]] is a pale shade of red. Cherry blossoms in the Tsutsujigaoka Park, Sendai, Miyagi, Japan.
Red tikka powder.jpg|[[Vermilion]] is similar to scarlet, but slightly more orange. This is [[sindoor]], a red cosmetic powder used in India; Some [[Hindu]] women put a stripe of sindoor in their hair to show they are married.
Udusse mattuv harilik vaher, punaste sügislehtedega. Läänemaa.jpg|[[Maple]] tree with red leaves in the morning mist [[Estonia]]
Harvard Crimson.svg|[[Crimson]] is a strong, deep red containing a little blue. The emblem of [[Harvard University]].
Chestnuts02.jpg|[[Maroon]] is a dark brownish red. Its name comes from ''marron'', the French word for [[chestnut]].<ref>{{Cite book|title=Webster's New World dictionary of American English|url=https://archive.org/details/webstersnewworld00merr|last=|first=|publisher=Webster's New World|year=1988|isbn=978-0131926592|editor-last=Neufeldt|editor-first=V.|edition=3rd college|location=Cleveland|pages=|oclc=36197258|quote=A dark brown red.|editor-last2=Guralnik|editor-first2=D. B.}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Random House college dictionary|last=|first=|date=1975|publisher=Random House|isbn=978-0394436005|editor-last=Stein|editor-first=J.|edition=Rev.|location=New York|pages=|oclc=1218492|quote=A dark brownish-red.}}</ref>
Ruby gem.JPG|[[Ruby (color)|Ruby]] is the color of a cut and polished [[ruby]] gemstone.
Red Wine Glass.jpg|[[Burgundy (color)|Burgundy]], [[claret]], or [[Wine red]], is a very dark red containing a little blue. In France this color is known as Bordeaux.
</gallery>
== Mabviro eruzivo ==
<references />
[[Category:Muvara]]
[[Category:Mabvute e tsvuku]]
[[Category:Mazwi eShona anopera na U]]
2qtc1ydyn6fhe2xm4hz3n0dbw8z79yd
Kukonga sezita
0
21682
114149
100617
2026-08-10T00:09:07Z
JayMezza
20555
114149
wikitext
text/x-wiki
'''Kukonga''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Congo Kinshasa]].
*Vanhu vane zita iri: Elsie Kukonga; Marie Kukonga; Glody Kukonga; Fils Kukonga.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Kimbundu]] vanoti '''kukonga''' (v. surround, clear).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukongolela (v. To gather scattered objects).
[[Category:Mazita eVanhu muDRC]]
6avf6b1mt4sqjrep9645vwp95nvrfqz
114155
114149
2026-08-10T00:30:55Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
114155
wikitext
text/x-wiki
'''Kukonga''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Congo Kinshasa]].
*Vanhu vane zita iri: Elsie Kukonga; Marie Kukonga; Glody Kukonga; Fils Kukonga.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Kimbundu]] vanoti '''kukonga''' (v. surround, clear).
*[[Taabwa]] vanoti kukongolela (v. To gather scattered objects; assemble).
[[Category:Mazita eVanhu muDRC]]
c33nmv9ei33zrd9amxvig3ulnrnjfee
Marungu sezita
0
21904
114148
101518
2026-08-10T00:04:25Z
JayMezza
20555
114148
wikitext
text/x-wiki
'''Munene''' izita rinowanikwa mu[[Namibia]], Botswana, DRC ne[[Kenya]].
*Vanhu vane zita iri: Keatlaretse Munene; Andreas Munene; Hellena Munene; Anselm Munene; Daphine Marungu.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Kikuyu]] inoti '''rungu''' kana '''marungu''' pakuwanda (n. calabash).
*[[VaTaabwa]] vanoti marungu (n. deforested country).
[[Category:Mazita eVanhu muBotswana]]
[[Category:Mazita eVanhu muDRC]]
[[Category:Mazita eVanhu muNamibia]]
[[Category:Mazita eVanhu muKenya]]
515d0cq0rzww3b3wycistxt563y3zyo
Muzengo sezita
0
24800
114153
112877
2026-08-10T00:25:18Z
JayMezza
20555
114153
wikitext
text/x-wiki
Muzengo izita remhuri rinowanikwa mu[[Congo, Kinshasa]], ne[[Zambia]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya.
*[[Zigula]] inoti kuzenga kana kuunda (v. build, construct).
*[[Zigula]] inoti kuzenganya (v. build together).
*[[Zigula]] inoti mzengo (n. construction; building or structure under construction).
*[[Taabwa]] inoti kuzengela (v. to embrace, enfold).
[[Category:Mazita eVanhu muZambia]]
[[Category:Mazita eVanhu muDRC]]
mt4em229l7nvxka2cmcah82zwqh0qyr
Chauruka sezita
0
25029
114144
2026-08-09T19:45:09Z
JayMezza
20555
Created page with "Chauruka izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. *[[Taabwa]] inoti kuula (n. To alienate, to sell). [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]"
114144
wikitext
text/x-wiki
Chauruka izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya.
*[[Taabwa]] inoti kuula (n. To alienate, to sell).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
2g0cl7mjszyakx61uw925ar89jp2bf6
Lukongo sezita
0
25030
114150
2026-08-10T00:17:27Z
JayMezza
20555
Created page with "'''Lukongo''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Congo Kinshasa]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti lukongo (n. bowl). *[[VaTaabwa]] vanoti kukongolela (v. To gather scattered objects). [[Category:Mazita eVanhu muDRC]]"
114150
wikitext
text/x-wiki
'''Lukongo''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Congo Kinshasa]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti lukongo (n. bowl).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukongolela (v. To gather scattered objects).
[[Category:Mazita eVanhu muDRC]]
6pyp16yhoiwq8r5gc7ygbp83swi3z3s
114151
114150
2026-08-10T00:20:08Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
114151
wikitext
text/x-wiki
'''Lukongo''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Congo Kinshasa]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti lukongo (n. bowl).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukongolela (v. To gather scattered objects).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukongeka (v. To be piled up).
[[Category:Mazita eVanhu muDRC]]
3c0vx8v3ot4vkrnttgldlkbch9daigp
114152
114151
2026-08-10T00:21:50Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
114152
wikitext
text/x-wiki
'''Lukongo''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Congo Kinshasa]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti lukongo (n. bowl).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukongolela (v. To gather scattered objects).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukonga (v. pile up). [[VaTaabwa]] vanoti kukongeka (v. To be piled up).
[[Category:Mazita eVanhu muDRC]]
or4alpsh2iaxs24ey7rbxpnd3anmp4k
114156
114152
2026-08-10T00:34:58Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
114156
wikitext
text/x-wiki
'''Lukongo''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Congo Kinshasa]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti lukongo & lubaya (n. bowl).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukongolela (v. To gather scattered objects).
*[[VaTaabwa]] vanoti kukonga (v. pile up). [[VaTaabwa]] vanoti kukongeka (v. To be piled up).
[[Category:Mazita eVanhu muDRC]]
dk7r5v9c3w8dg8l81o4qho8yqvo95tu
Rubaya sezita
0
25031
114157
2026-08-10T00:37:03Z
JayMezza
20555
Created page with "Rubaya izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti lukongo & lubaya (n. bowl). [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]"
114157
wikitext
text/x-wiki
Rubaya izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti lukongo & lubaya (n. bowl).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
545ocrm6pc4dg1syyees6t96mxir7r2