Wikipedia
sowiki
https://so.wikipedia.org/wiki/Bogga_Hore
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
Portal
Portal talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Turki
0
2110
307602
296548
2026-09-08T22:26:51Z
Soalt
39618
template:Dalalka Yurub
307602
wikitext
text/x-wiki
{{Farac
| group = Turks<br />''Türkler''
| image = [[File:Turks collage.png|250px]]
| caption = Qaar ka mid ah dadka caanka ah ama caanka ah ee Turkiga ee adduunka ka kala yimid
| pop = 110+ Million:
| region1 = {{flagcountry|Turkey}}
| pop1 = 55,500,000-60,500,000
| ref1 = <ref>{{Cite news|author=Milliyet|title=55 milyon kişi 'etnik olarak' Türk|url=http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html|accessdate=21 July 2011}}</ref><ref>{{Cite web|author=Library of Congress – Federal Research Division |title=Country Profile: Turkey |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Turkey.pdf |accessdate=6 February 2010}}</ref><ref name=CIATurkey>{{Cite web|author=CIA|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|accessdate=27 July 2011|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=20 Bisha Sagaalaad 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170920072149/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|dead-url=yes}}</ref>
| region2 = {{flagcountry|Germany}}
| pop2 = 3,500,000-4,000,000
| ref2 = <ref>{{Cite web|author=European Institute|title=Merkel Stokes Immigration Debate in Germany|url=http://www.europeaninstitute.org/October-2010/merkel-stokes-immigration-debate-in-germany.html|accessdate=15 November 2010|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=9 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709162436/http://www.europeaninstitute.org/October-2010/merkel-stokes-immigration-debate-in-germany.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="Kötter et al 2003 loc=53">{{Harvnb|Kötter|Vonthein|Günaydin|Müller|2003|loc=55}}.</ref><ref name="Haviland et al 2010 loc=675">{{Harvnb|Haviland|Prins|Walrath|McBride|2010|loc=675}}.</ref>
| region3 = {{flagcountry|Algeria}}
| pop3 = 600,000-3,300,000
| ref3 = <ref name="Turkish Embassy in Algeria 2008 loc=4">{{Harvnb|Turkish Embassy in Algeria|2008|loc=4}}.</ref><ref name="OBG 2008 loc=10">{{Harvnb|Oxford Business Group|2008|loc=10}}.</ref><ref>{{cite web|author=Zaman|title=Türk’ün Cezayir’deki lakabı: Hıyarunnas!|url=http://ro.zaman.com.tr/ro/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=E066C0BD415E76A7101FBA78B915F206.node1?sectionId=161&newsId=69|accessdate=18 March 2012|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222759/http://ro.zaman.com.tr/ro/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=E066C0BD415E76A7101FBA78B915F206.node1?sectionId=161&newsId=69|dead-url=yes}}</ref>
| region4 = {{flagcountry|Iraq}}
| pop4 = 500,000-3,000,000
| ref4 = <ref name="Park 2005 loc=37">{{Harvnb|Park|2005|loc=37}}.</ref><ref name="Phillips 2006 loc=112">{{Harvnb|Phillips|2006|loc=112}}.</ref><ref name="Taylor 2004 loc=28">{{Harvnb|Taylor|2004|loc=28}}.</ref>
| region5 = {{flagcountry|Tunisia}}
| pop5 = 500,000-2,400,000
| ref5 = <ref name="Akar 1993 loc=95">{{Harvnb|Akar|1993|loc=95}}.</ref><ref>{{cite web|author=Zaman|title=Türk işadamları Tunus’ta yatırım imkanı aradı|url=http://www.zaman.com.tr/bolge-haberleri_turk-isadamlari-tunusta-yatirim-imkani-aradi_2040605.html|accessdate=27 March 2013|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=6 Bisha Lixaad 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606120849/http://www.zaman.com.tr/bolge-haberleri_turk-isadamlari-tunusta-yatirim-imkani-aradi_2040605.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="HaftayaBakış">{{citation|last=Ertan|first=Fikret|year=1998|title=Tunus ve tarih|url=http://arsiv.zaman.com.tr//1998/05/06/yazarlar/11.html|publisher=Zaman}}.</ref>
| region6 = {{flagcountry|Syria}}
| pop6 = 750,000-1,500,000
| ref6 = <ref name="Özkaya 2007 loc=112">{{Harvnb|Özkaya|2007|loc=112}}.</ref><ref>{{citation|author=Internetional Strategic Research Organisation|title=An Aspect that Gets Overlooked: The Turks of Syria and Turkey|url=http://www.usak.org.tr/EN/myazdir.asp?id=2784|accessdate=2 February 2013|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311044854/http://www.usak.org.tr/EN/myazdir.asp?id=2784|dead-url=yes}}.</ref><ref>{{citation|work=Today's Zaman|title=A unified Syria without Assad is what Turkmen are after|url=http://www.todayszaman.com/news-289267-a-unified-syria-without-assad-is-what-turkmen--are-after.html=|accessdate=2 February 2013}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>
| region7 = {{flagcountry|Bulgaria}}
| pop7 = 588,000-800,000
| ref7 = <ref>{{cite web|author=National Statistical Institute of Bulgaria|year=2011|title=2011 Population Census in the Republic of Bulgaria (Final data)|url=http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf|publisher=National Statistical Institute of Bulgaria}}</ref><ref name="Sosyal 2011 loc=369">{{Harvnb|Sosyal|2011|loc=369}}.</ref><ref name="Bokova 2010 loc=170">{{Harvnb|Bokova|2010|loc=170}}.</ref>
| region8 = {{flagcountry|France}}
| pop8 = 500,000-1,000,000
| ref8 = <ref name="Leveau & Hunter 2002 loc=6">{{Harvnb|Leveau|Hunter|2002|loc=6}}.</ref><ref name=fransaditib>{{cite web|author=Fransa Diyanet İşleri Türk İslam Birliği|title=2011 YILI DİTİB KADIN KOLLARI GENEL TOPLANTISI PARİS DİTİB’DE YAPILDI|url=http://www.fransaditib.com/?Syf=18&Hbr=255110|accessdate=15 February 2012|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=7 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107092159/http://www.fransaditib.com/?Syf=18&Hbr=255110|dead-url=yes}}</ref>
| region9 = {{flagcountry|United Kingdom}}
| pop9 = 500,000{{Cref|a}}
| ref9 = <ref name="Home Affairs Committee 2011 loc=38">{{Harvard citation no brackets|Home Affairs Committee|2011|loc=38}}</ref><ref>{{cite news|work=The Guardian|title=UK immigration analysis needed on Turkish legal migration, say MPs|url=http://www.guardian.co.uk/uk/2011/aug/01/turkish-immigration-possibilities-assessed|date= 1 August 2011|accessdate=1 August 2011|deadurl=no}}</ref><ref name="Federation of Turkish Associations UK">{{cite web|author=Federation of Turkish Associations UK|title=Short history of the Federation of Turkish Associations in UK|url=http://www.turkishfederationuk.org/en/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=31|date=19 June 2008|accessdate=13 April 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/5xuhy1DrI?url=http://www.turkishfederationuk.org/en/index.php?option=com_content|archivedate=13 April 2011|deadurl=yes|ciwaan=Nuqul Archive}}</ref>
| region10 = {{flagcountry|United States}}
| pop10 = 500,000 {{Cref|b}}
| ref10 = <ref name="EncyclopediaofClevelandHistory">{{cite web |author=Encyclopedia of Cleveland History |title=Immigration and Ethnicity: Turks |url=http://ech.case.edu/ech-cgi/article.pl?id=TIC |accessdate=7 February 2010 |ciwaan=Nuqul Archive |archive-date=26 Bisha Saddexaad 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326092411/http://ech.case.edu/ech-cgi/article.pl?id=TIC |dead-url=yes }}</ref><ref name=WashingtonDiplomat>{{cite web |author=The Washington Diplomat|title=Census Takes Aim to Tally'Hard to Count' Populations|url=http://www.washdiplomat.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6036:census-takes-aim-to-tallyhard-to-count-populations-&catid=205:april-2010&Itemid=239|accessdate=5 May 2011}}</ref><ref name="Farkas 2003 loc=40">{{Harvnb|Farkas|2003|loc=40}}.</ref>
| region11 = {{flagcountry|Netherlands}}
| pop11 = 400,000-500,000 {{Cref|c}}
| ref11 = <ref>{{Cite web|author=Netherlands Info Services|title=Dutch Queen Tells Turkey 'First Steps Taken' On EU Membership Road|url=http://www.nisnews.nl/public/010307_2.htm|accessdate=16 December 2008|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=13 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113011501/http://www.nisnews.nl/public/010307_2.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|author= Dutch News|title=Dutch Turks swindled, AFM to investigate|url=http://www.dutchnews.nl/news/archives/2007/03/dutch_turks_swindled_afm_to_in.php|accessdate=16 December 2008}}</ref><ref>{{Harvnb|Türkiye Büyük Millet Meclisi|2008|loc=11}}.</ref>
| region12 = {{flagcountry|Austria}}
| pop12 = 350,000-500,000
| ref12 = <ref>{{Cite news|publisher=BBC News |title=Turkey's ambassador to Austria prompts immigration spat|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11725311|accessdate=10 November 2010|date=10 November 2010}}</ref><ref>{{cite web|author=Andreas Mölzer|title=In Österreich leben geschätzte 500.000 Türken, aber kaum mehr als 10–12.000 Slowenen|url=http://www.andreas-moelzer.at/index.php?id=24|accessdate=16 October 2011|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=25 Bisha Laba iyo Tobnaad 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225063611/http://www.andreas-moelzer.at/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|author=CBN|title=Turkey's Islamic Ambitions Grip Austria|url=http://www.cbn.com/cbnnews/world/2010/April/Turkeys-Mulism-Influence-in-Austria/|accessdate=16 October 2011|archive-date=9 Bisha Afraad 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100409034756/http://www.cbn.com/cbnnews/world/2010/April/Turkeys-Mulism-Influence-in-Austria/|url-status=dead}}</ref>
| region13 = {{flagcountry|Northern Cyprus}}
| pop13 = 300,000-500,000 {{Cref|d}}
| ref13 = <ref name="International Crisis Group 2010 loc=2">{{Harvnb|International Crisis Group|2010|loc=2}}.</ref><ref name="Ilican 2011 loc=95">{{Harvnb|Ilican|2011|loc=95}}.</ref>
| region14 = {{flagcountry|Australia}}
| pop14 = 300,000 {{Cref|f}}
| ref14 = <ref>{{cite news|work=Milliyet|title=Avustralya’dan THY’ye çağrı var|url=http://ekonomi.milliyet.com.tr/avustralya-dan-thy-ye-cagri-var/ekonomi/ekonomidetay/12.03.2013/1679144/default.htm|accessdate=8 May 2013|date=12 March 2013|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=25 Bisha Laba iyo Tobnaad 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225063505/http://www.milliyet.com.tr/avustralya-dan-thy-ye-cagri-var-ekonomi-1679144/|dead-url=yes}}</ref>
| region15 = {{flagcountry|Belgium}}
| pop15 = 200,000
| ref15 = <ref name="King Baudouin Foundation 2008 loc=5">{{Harvnb|King Baudouin Foundation|2008|loc=5}}.</ref><ref>{{Cite web|author=De Morgen|title=Koning Boudewijnstichting doorprikt clichés rond Belgische Turken|url=http://www.demorgen.be/dm/nl/989/Binnenland/article/detail/159126/2008/02/04/Koning-Boudewijnstichting-doorprikt-clich-s-rond-Belgische-Turken.dhtml|accessdate=15 November 2010}}</ref>
| region16 = {{flagcountry|Malaysia}}
| pop16 = 77,959-200,000
| ref16 = <ref name="Republic of Macedonia State Statistical Office 2005 loc=34">{{Harvnb|Republic of Macedonia State Statistical Office|2005|loc=34}}.</ref><ref name="Knowlton 2005 loc=66">{{Harvnb|Knowlton|2005|loc=66}}.</ref><ref name="Abrahams 1996 loc=53">{{Harvnb|Abrahams|1996|loc=53}}.</ref>
| region17 = {{flagcountry|Saudi Arabia}}
| pop17 = 150,000-200,000
| ref17 = <ref name="Akar 1993 loc=95">{{Harvnb|Akar|1993|loc=95}}.</ref><ref name="Karpat 2004 loc=12">{{Harvnb|Karpat|2004|loc=12}}.</ref>
| region18 = {{flagcountry|Greece}}
| pop18 = 80,000-150,000 {{Cref|g}}
| ref18 = <ref>{{cite web|url=http://www.eurfedling.org/Greece.htm|title=Demographics of Greece|work=European Union National Languages|accessdate=19 December 2010|archive-date=15 Bisha Koobaad 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115154100/http://www.eurfedling.org/Greece.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="Whitman 1990 loc=i">{{Harvnb|Whitman|1990|loc=i}}.</ref><ref name="Ergener & Ergener 2002 loc=106">{{Harvnb|Ergener|Ergener|2002|loc=106}}.</ref>
| region19 = {{flagcountry|Kazakhstan}}
| pop19 = 150,000 {{Cref|h}}
| ref19 = <ref name="Aydıngün et al 2006 loc=13">{{Harvnb|Aydıngün|Harding|Hoover|Kuznetsov|2006|loc=13}}.</ref>
| region20 = {{flagcountry|Russia}}
| pop20 = 120,000-150,000
| ref20 = <ref name="Ryazantsev 2009 loc=172">{{Harvnb|Ryazantsev|2009|loc=172}}.</ref>
| region21 = {{flagcountry|Switzerland}}
| pop21 = 120,000 {{Cref|e}}
| ref21 = <ref>{{cite web|author=The Federal Authorities of the Swiss Confederation|title=Diaspora und Migrantengemeinschaften aus der Türkei in der Schweiz|url=http://www.ejpd.admin.ch/content/dam/data/migration/publikationen/diasporastudie-tuerkei-d.pdf|accessdate=16 December 2008|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=14 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914062723/http://www.ejpd.admin.ch/content/dam/data/migration/publikationen/diasporastudie-tuerkei-d.pdf|dead-url=yes}}</ref>
| region22 = {{flagcountry|Azerbaijan}}
| pop22 = 110,000 {{Cref|h}}
| ref22 = <ref name="Aydıngün et al 2006 loc=13"/><ref name="UNHCR 1999 loc=14">{{Harvnb|UNHCR|1999|loc=14}}.</ref><ref name=NATOPA>{{cite web|author=NATO Parliamentary Assembly|title=Minorities in the South Caucasus: Factor of Instability?|url=http://www.nato-pa.int/default.asp?SHORTCUT=683|accessdate=16 January 2012|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225063436/https://www.nato-pa.int/default.asp?SHORTCUT=683|dead-url=yes}}</ref>
| region23 = {{flagcountry|Sweden}}
| pop23 = 100,000-150,000 {{Cref|i}}
| ref23 = <ref>{{cite web|author=Swedish International Development Cooperation Agency|title=Turkiet är en viktig bro mellan Öst och Väst|url=http://www.sida.se/Svenska/Lander--regioner/Europa/Turkiet/Utvecklingen-i-Turkiet/|accessdate=14 April 2011|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=11 September 2012|archive-url=https://archive.is/20120911145333/http://www.sida.se/Svenska/Lander--regioner/Europa/Turkiet/Utvecklingen-i-Turkiet/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|work=Hürriyet Daily News|title=Businessman invites Swedes for cheap labor, regional access|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=businessman-invites-swedish-for-cheap-labor-regional-access-2011-04-14|accessdate=14 April 2011|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225063521/http://www.hurriyetdailynews.com/|dead-url=yes}}</ref>
| region24 = {{flagcountry|Egypt}}
| pop24 = 100,000-1,500,000
| ref24 = <ref name="Baedeker 2000 loc=lviii">{{Harvnb|Baedeker|2000|loc=lviii}}.</ref><ref name="Akar 1993 loc=94">{{Harvnb|Akar|1993|loc=94}}.</ref>
| region25 = {{flagcountry|Denmark}}
| pop25 = 70,000
| ref25 = <ref>{{Cite web|author=DR Online|title=Tyrkisk afstand fra Islamisk</Ref>.:
| region26 = {{flagcountry|Canada}}
| pop26 = 50,000-100,000
| ref26 = <ref>{{Cite web |author=Canada's National Statistical Agency |title=Statistics Canada |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/topics/RetrieveProductTable.cfm?ALEVEL=3&APATH=3&CATNO=&DETAIL=0&DIM=&DS=99&FL=0&FREE=0&GAL=0&GC=99&GK=NA&GRP=1&IPS=&METH=0&ORDER=1&PID=92333&PTYPE=88971&RL=0&S=1&ShowAll=No&StartRow=1&SUB=801&Temporal=2006&Theme=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |accessdate=9 July 2008 |ciwaan=Nuqul Archive |archive-date=25 Bisha Laba iyo Tobnaad 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225044404/https://www12.statcan.gc.ca/english/census06/data/topics/RetrieveProductTable.cfm?ALEVEL=3&APATH=3&CATNO=&DETAIL=0&DIM=&DS=99&FL=0&FREE=0&GAL=0&GC=99&GK=NA&GRP=1&IPS=&METH=0&ORDER=1&PID=92333&PTYPE=88971&RL=0&S=1&ShowAll=No&StartRow=1&SUB=801&Temporal=2006&Theme=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=%20 |dead-url=yes }}</ref><ref name="TurkishEmbassyCanada">{{Cite web|author=Turkish Embassy (Ottawa Canada)|title=Turkish-Canadian Relations|url=http://www.turkishembassy.com/II/O/Turkish_Canadian_relations.htm|accessdate=19 March 2010|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=4 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100204085408/http://www.turkishembassy.com/II/O/Turkish_Canadian_relations.htm|dead-url=yes}}</ref><ref name="ZamanCanada">{{cite web|author=Zaman|title=Buyurun Kanada'ya uçalım|url=http://www.zaman.com.tr/yazar.do?yazino=657236|accessdate=27 September 2011|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=29 Bisha Tobnaad 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192101/http://www.zaman.com.tr/yazar.do?yazino=657236|dead-url=yes}}</ref><Ref>Trossamfund|url=http://www.dr.dk/Nyheder/Indland/2008/02/21/071316.htm|accessdate=8 February 2009}}</ReF>
| region27 = {{Flag|Somalia}}
| pop27 = 60,000-(EST.2019”)’
| ref27 = <ref>{{Cite web|author=DR 2009}}</ref>
| region28 = {{flagcountry|Lebanon}}
| pop28 = 50,000-80,000
| ref28 = <ref name=Al-Akhbar>{{cite web|author=Al-Akhbar|title=Lebanese Turks Seek Political and Social Recognition|url=http://english.al-akhbar.com/content/lebanese-turks-seek-political-and-social-recognition|accessdate=2 March 2012|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=20 Bisha Lixaad 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620232105/https://english.al-akhbar.com/content/lebanese-turks-seek-political-and-social-recognition|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|work=Today's Zaman|title=Tension adds to existing wounds in Lebanon|url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=9D641F96F47DDD54F28B8F8B07FFF815?newsId=233911|accessdate=6 April 2011|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=11 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111231644/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action%3Bjsessionid%3D9D641F96F47DDD54F28B8F8B07FFF815?newsId=233911|dead-url=yes}}</ref>
| region29 = {{flagcountry|Jordan}}
| pop29 = 60,000
| ref29 = <ref name="Akar 1993 loc=95"/>
| region30 = {{flagcountry|Bangladesh}}
| pop30 = 50,000
| ref30 = <ref name="Sosyal 2011 loc=368">{{Harvnb|Sosyal|2011|loc=368}}.</ref><ref name="Sosyal 2011 loc=368"/>
| region31 = {{flagcountry|Libya}}
| pop31 = 50,000
| ref31 = <ref name="Akar 1993 loc=95"/>
| region32 = {{flagcountry|Albania}}
| pop32 = 30,000-50,000
| ref32 = <ref name="Sosyal 2011 loc=368"/><ref name="OSCE 2010 loc=3">{{Harvnb|OSCE|2010|loc=3}}.</ref>
| region33 = {{flagcountry|Kyrgyzstan}}
| pop33 = 50,000 {{Cref|h}}
| ref33 = <ref name="Aydıngün et al 2006 loc=13"/><ref>{{Cite web|author=IRIN Asia|title=KYRGYZSTAN: Focus on Mesketian Turks |url=http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=28663|accessdate=17 March 2010}}</ref>
| region34 = {{flagcountry|Romania}}
| pop34 = 28,226-80,000
| ref34 = <ref name="Romanian National Institute of Statistics 2011 loc=10">{{Harvnb|National Institute of Statistics|2011|loc=10}}.</ref><ref name="Phinnemore 2006 loc=157">{{Harvnb|Phinnemore|2006|loc=157}}.</ref><ref name="Constantin et al 2006 loc=59">{{Harvnb|Constantin|Goschin|Dragusin|2008|loc=59}}.</ref>
| languages = [[Af-Turki]]
| religions = Predominantly [[Hanafi]] [[Sunni Islam]], minority [[Alevi]]sm<ref name="KONDA">{{cite web |url=http://www.konda.com.tr/en/reports.php |title=Religion, Secularism and the Veil in Daily Life Survey |date=September 2007 |website= |publisher=Konda Arastirma |accessdate=24 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325005232/http://www.konda.com.tr/html/dosyalar/ghdl%26t_en.pdf |archivedate=25 March 2009 |ciwaan=Nuqul Archive |dead-url=yes }}</ref>
| footnotes =
}}
'''Shacabka turkiga''' ama '''Turki''' ({{lang-tr|Türkler}}), waa [[Qoowmiyad]] ugu horaysay dagaan ahaan [[Turkiga]], waana dhulkii ay ka dhisnayd [[Cusmaaniyiinta]] halkaasoo ay ku yiileen xarumaha; taasoo ay ku sugnayd wax badan.
Turkiga ama Turki (Turki: Türkler), oo sidoo kale loo yaqaano Turki Turki (Turki: Anadolu Türkleri), waa koox qabiil oo Turkiga ah iyo qurba-joogta inta badan ku nool Turkiga iyo ku hadlida Turkiga, luqada ugu badan ee Turkiga ah. Waxay yihiin qowmiyadaha ugu weyn ee Turkiga ah, iyo sidoo kale faraca qowmiyadeed ee ugu weyn ee luuqadaha Turkiga ah. Qowmiyadaha tirada yar ee Turkiga ah waxay ka jiraan dhulalkii hore ee Boqortooyada Ciraaq. Intaa waxaa dheer, qurba-joogta Turkiga ayaa la aasaasay hijrada casriga ah, gaar ahaan [[Galbeedka Yurub]].
Turki ayaa ka yimid Bartamaha Aasiya oo degay aagagga Anatoliya ee qarnigii 11aad iyada oo loo marey qabsashadii Seljuk Turks, oo la barbar dhigi jiray dadka reer Aasiya. Gobalkaasi wuxuu bilaabay inuu wax ka beddelo mid ka mid ah Giriigga Giriiga ah ee muslimiinta Turkiga ah. Intaas ka dib, Boqortooyada Aasiya waxay u timid inay maamusho badmaaxyada Balkans, Cawadheer, [[Bariga Dhexe]] (oo laga reebo Iran), iyo Waqooyiga Afrika intii ay socdeen qarniyo dhawr ah, oo leh ciidan sare iyo ciidan. Boqortooyada waxay sii jirtey ilaa dhammaadkii dagaalkii koowaad ee aduunka, markii ay ka adkaadeen malleeyshiyadii oo ay qaybsadeen. Ka dib dagaalkii Turkiga ee guulaystay ee ku dhamaaday dhaqdhaqaaqii qaran ee Turkiga ee ka soo dagay dhulalkii ugu badnaa ee dhulalkaas, dhaqdhaqaaqa wuxuu suldaanka salka ku dhuftay 1-dii Nofembar 1922kii, wuxuuna ku dhawaaqay Jamhuuriyadda Turkiga 29-kii Oktoobar, 1923-kii. waxay ahaayeen Muslimiin iyo dhammaan Muslimiintii Muslimiintu waxay ahaayeen Turks, laakiin ilaa 1923-kii, inta badan dadka ku nool xudduudaha Turkiga cusub waxay aqoonsadeen Turki.
Qodobka 66aad ee Dastuurka [[Turkiga]] wuxuu ku qeexayaa "Turk" sida "qof kasta oo ku xidhan dowlad Turki ah iyada oo loo marayo dammaanadda muwaadinimada"; Sidaa darteed, isticmaalka sharciga ah ee ereyga "Turkiga" sida muwaadin Turkiga ah wuxuu ka duwan yahay qeexidda qowmiyadaha. Si kastaba ha noqotee, inta badan dadka Turkiga ah ayaa ah qowmiyadda Turkiga waxaana lagu qiyaasay 70-75 boqolkiiba.
<Ref>https://www.worldatlas.com/articles/is-turkey-in-europe-or-asia.html</Ref>.:•
=Tix=
{{reflist}}
{{Dalalka Yurub}}
[[Category:Yurub]]
6t2rraszxgfxhzurvuf3udb95jgerxo
Iswiidhan
0
2512
307599
278543
2026-09-08T22:21:38Z
Soalt
39618
template:Dalalka Yurub
307599
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| conventional_long_name = Boqortooyada Iswiidhan<br /> Kingdom of Sweden
| native_name = {{native name|sv|Konungariket Sverige|icon=no}}
| common_name = Sweden
| image_flag = Flag of Sweden.svg
| image_coat = Great coat of arms of Sweden.svg
| image_map = EU-Sweden.svg
| map_caption = {{map caption |location_color=cagaarka mugdiga ah |region=[[Yurub]] |region_color=Dameeri mugdi |subregion= Midowga Yurub |subregion_color=cagaar |Legend=EU-Sweden.svg}}
| national_motto = {{small|[[Royal mottos of Swedish monarchs|(royal)]]}} "{{lang|sv|För Sverige – i tiden}}" {{ref label|aaa|a}}<br />{{small|"Iswiidhan – Waxay la socotaa waqtiga"}}
| national_anthem = ''{{lang|sv|[[Du gamla, Du fria]]}}'' {{ref label|bbb|b}}<br />{{small|''Waxaa tahay waayo, waxaa tahay xor''}}<br /><center>[[File:United States Navy Band - Sweden.ogg]]</center>
| royal_anthem = ''{{lang|sv|[[Kungssången]]}}''<br />{{small|''Heesta boqorka''}}
| official_languages = [[Af-Iswiidhan]] {{ref label|ccc|c}}
| ethnic_groups = ma lahan tirakoob rasmi ah {{ref label|ddd|d}}
| demonym = {{hlist |[[Iswiidhish]]}}
| capital = {{Coat of arms|Stockholm}}
| latd=59 |latm=21 |latNS=N |longd=18 |longm=4 |longEW=E
| largest_city = capital
| government_type = [[Dawlad dhexe]] [[Baarlamaan]] hab dimoqraadi ah hoos timaada Boqortooyo Dastuuri ah
| leader_title1 = Hogaamiye ama Boqor
| leader_name1 = [[Carl XVI Gustaf]]
| leader_title2 = [[Ra'iisul wasaare]]
| leader_name2 = {{nowrap|[[Ulf Kristersson]] ([[Moderate Party|M]])}}
| leader_title3 = Af-Hayeenka Baarlamaanka<br />the ''Riksdag'
| leader_name3 = {{nowrap|[[Andreas Norlén]] ([[Moderate Party|M]])}}
| legislature = ''[[Riksdag]]''
| established_event1 = Iskudhaf
| established_date1 = Da´ dhexaad
| EUseats = 19
| area_rank = 57th
| area_magnitude = 1 E+11
| area_km2 = 449,964
| area_sq_mi = 173,745
| percent_water = 8.7
| population =
| population_estimate_rank = 89th
| population_census = 9,875,378
| population_census_year = 2016
| population_density_km2 = 21.5
| population_density_sq_mi = 55.6
| population_density_rank = 194th
| GDP_PPP = {{nowrap|$381.719 billion<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=92&pr.y=3&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=144&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= Sweden International Monetary Fund 22 April 2012]</ref>}}
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_year = 2011
| GDP_PPP_per_capita = $40,393
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = $538.237 billion
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_year = 2011
| GDP_nominal_per_capita = $56,956
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| Gini_year = 2011
| Gini_change =
| Gini = 24.4
| Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web|title=Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12|publisher=Eurostat Data Explorer|accessdate=13 August 2013|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=4 Bisha Saddexaad 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045123/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12|dead-url=yes}}</ref>
| Gini_rank =
| HDI_year = 2013
| HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady-->
| HDI = 0.916 <!--number only-->
| HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_Table1.pdf |title=Human Development Report 2013 |year=2013 |publisher=United Nations |accessdate=14 March 2013 |ciwaan=Nuqul Archive |archive-date=6 Bisha Tobnaad 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006092817/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_Table1.pdf |dead-url=yes }}</ref>
| HDI_rank = 8th
| currency = [[Karoonka Iswiidhan]]
| currency_code = SEK
| country_code = SWE
| time_zone = [[Saacadda Yurubta Dhexe|CET]]
| utc_offset = +1
| time_zone_DST = [[Saacdda Yurubta Dhexe Xagaaga|CEST]]
| utc_offset_DST = +2
| date_format = yyyy-mm-dd
| drives_on = midig{{ref label|eee|e}}
| calling_code = [[Furaha Teleefoonka|46]]
| cctld = [[.se]]{{ref label|fff|f}}
| footnote_a = {{note|aaa}} "{{lang|sv|För Sverige – I tiden}}" has been adopted by [[Carl XVI Gustaf of Sweden|Carl XVI Gustaf]] as his personal motto.
| footnote_b = {{note|bbb}} ''{{lang|sv|[[Du gamla, Du fria]]}}'' has never been officially adopted as national anthem, but is so by convention.
| footnote_c = {{note|ccc}} Since 1 July 2009.
| footnote_e = {{note|eee}} Since [[Dagen H|3 September 1967]].
| footnote_f = {{note|fff}} The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states.
}}
[[W:sv:Sverige]]
'''[[Iswiidhan]]''' ({{lang-sv|Sverige}}; {{IPA-sv|ˈsværjɛ||Sv-Sverige.ogg}}; {{lang-en|Sweden}}), '''Boqortooyada Iswiidhan''' ([[Af-Iswiidhan]]: ''Konungariket Sverige)'', waa dal ka mid ah Iskaandinafiyaaka dhacana [[Woqooyi]]yiga [[Yurub]]. Iswiidhan waxay xad la leedahay dalalka [[Norway]], [[Finland]], iyo [[Denmark]] taasoo ku xirta buundada Øresund.
[[File:Vy mot Stora Sjöfallet från Saltoluokta.jpg|thumb|right|300px|Stora Sjöfallet National Park]][[File:Riksdag.ipred b9dn510 4451.jpg|thumb|right|The Riksdag]]
[[File:17-06-09-IKEA-Köttbullar-RalfR-IMG_20170609_182055_928a.jpg|thumb|right|300px|cunnto baltica]]
Magaca Iswiidhin waxaa amaah looga soo qaatay qarnigii 17aad ilaa Iswiidhan oo ah koronto weyn. Ka hor inta uusan Iswiidhan ballaarin boqortooyadii, Ingiriisi hore ee casriga ah ayaa loo adeegsaday Swedland. Iswiidhan waxaa laga soo qaatay dib-u-soo-noqoshadii Swords English-ka ah, taas oo macnaheedu yahay "dadka iswiidhishka ah" (Old Norse Svísjóð, Latin Suicide). Ereygan waxaa laga soo qaatay Sweon / Sweonas (Old Norse Sviar, Laatiin Latin ah). Magaca Swedishka ee Sverige (oo ah erayga ereyada erayada Svea iyo Rike, oo leh dareenka qafaalashada [k], markii ugu horeysay ee lagu qoro Cognate Sweets in Beowulf) macnaheedu waa "Göttand Galy" marka laga reebo "iswiidhiska mammulka".
==Xubin==
* [[IMF]] * * *
* [[Bankiga Aduunka]] * *
* [[Midowga Yurub]] * *
* [[Qaramada Midoobay]] * * *
==Waddnamha degaaan Isiidhan==
* {{Flag|Denmark}} 20,000+
* {{Flag|Norway}} 20,000+
* {{Flag|Finland}} 20,000+
* [[Griinland]] 50,000+
* [[Island]] 10,000+
Isbeddelka magaca Iswiidhan waxaa loo isticmaalaa luqadaha intooda badan, marka laga reebo Daanishka iyo Noorweejiga oo isticmaalaya Sverige, Faroese Svøríki, Icelandic Svísjóð, iyo inta badan oo la yaab leh oo ka reeban luuqadaha Finnishka ah ee Ruoti iyo Rootsi (Estonian) Waxaa caadi ahaan loo tixgeliyaa sida dadka ku nool xeebaha Roslagen, Uppland, kuwaas oo loo yaqaan 'Rus', iyaga oo u adeegsanaya aqoon isweydaarsi leh magaca Ingiriisi ee Ruushka.
Cilmiga iswiidhishka ee Iswiidhan iyo Iswiidhan sidaas darteed guud ahaan looma heshiin, laakiin waxaa laga yaabaa in laga soo qaado Proto-Germanic Swihoniz macneheedu "mid gaar ah", isagoo tixraacaya qabiilka jarmalka ah.
[[File:Olivecrona erlander 380.jpg|thumb|right|300px|Tage Erlander]]
Iswiidhan waa dalka saddexaad ee Yurubta ugu weyn xagga [[bed]]ka dhulka (450,295 km<sup>2</sup>) tirada dadka waxay gaareeysaa 9.6<ref>[http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx Tirakoobka.]</ref> malyan oo qof Iswiidhan dadkeedu waa yeryihiin marka loo eego baaxadda dhulka ay haysato in ka yer 22 qof ayaa ku soo aadeeso 1 km<sup>2</sup> laakiin 85% ayaa tirada dadka sii korortaa koonfurta dalka waxaana usabab ah guryeenta faraha badan ee ka jirta koonfurta, [[Stockholm]] waa caasimadda dalka waxaana degan in ku dhow 1.6 malyan oo qof.
[[File:Futebol_feminino_olímpico-_Brasil_e_Suécia_no_Maracanã_(29033096025).jpg|thumb|right|300px|]]
[[File:Valdemar Atterdag brandskattar Visby (1882).jpg|thumb|right|300px|tiswir]]
[[File:Vendel era helmet (942).jpg|thumb|right|300px|Vendel era]]
==Sido kale fiiri==
*[[Bernadotte]]
*[[Wulfila]]
* [[Norway]]
* [[Iseland]]
* [[Finland]]
== Cimilada ee wadanka sweden badanaa waa qabow ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Isku celceliska heerkulka cimilada (°C)<ref>{{cite web |author=weather |url=http://www.msn.com/weather |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511023744/http://www.msn.com/weather |archivedate=11 May 2008 |title=Local, National, and International Weather – Forecasts, Radar Maps, Video, and News |publisher=Msn.com |accessdate=6 May 2009 |ciwaan=Nuqul Archive |dead-url=no }}</ref>
|- style="background:#e5afaa;"
! scope="col" | City
! scope="col" | Jan
! scope="col" | Feb
! scope="col" | Mar
! scope="col" | Abr
! scope="col" | Maj
! scope="col" | Jun
! scope="col" | Lul
! scope="col" | Ago
! scope="col" | Seb
! scope="col" | Okt
! scope="col" | Nof
! scope="col" | Dis
|- style="background:#c5dfe1; color:black"
! scope="row" | [[Kiruna]]
| −10/−16
| −8/−15
| −4/−13
| 2/−7
| 8/0
| 14/6
| 17/8
| 14/6
| 9/2
| 1/−4
| −5/−10
| −8/−15
|- style="background:#f8f3ca"
! scope="row" | [[Östersund]]
| −5/−10
| −3/−9
| 0/−6
| 5/−2
| 12/3
| 16/8
| 18/10
| 17/10
| 12/6
| 6/2
| 0/−3
| −3/−8
|- style="background:#c5dfe1"
! scope="row" | [[Stockholm]]
|1/−2
|1/−3
|4/−2
|11/3
|16/8
|20/12
|23/15
|22/14
|17/10
|10/6
|5/2
|1/−1
|- style="background:#f8f3ca"
! scope="row" | [[Göteborg]]
| 2/−1
| 4/−1
| 6/0
| 11/3
| 16/8
| 19/12
| 22/14
| 22/14
| 18/10
| 12/6
| 7/3
| 3/−1
|- style="background:#c5dfe1"
! scope="row" | [[Visby]]
| 1/−2
| 1/−3
| 3/−2
| 9/1
| 14/6
| 18/10
| 21/13
| 20/13
| 16/9
| 10/6
| 5/2
| 2/0
|- style="background:#f8f3ca"
! scope="row" | [[Malmö]]
| 3/−1
| 3/−1
| 6/0
| 12/3
| 17/8
| 19/11
| 22/13
| 22/14
| 18/10
| 12/6
| 8/4
| 4/1
|}
== Tixraac ==
<references />
{{Dalalka Yurub}}
[[Category:Iswiidhan]]
[[Category:Yurub]]
miv1zp9ok65lgmgw1tr0kpeqt1brdek
Norway
0
2514
307600
306331
2026-09-08T22:24:20Z
Soalt
39618
template:Dalalka Yurub
307600
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
|conventional_long_name = Boqortooyada Norway<br /> Kingdom of Norway
|native_name = {{unbulleted list |{{native name|nb|Kongeriket Norge}} |{{native name|nn|Kongeriket Noreg}} |{{native name|se|Norgga gonagasriika}}}}
|common_name = Norway
|image_flag = Flag of Norway.svg
|image_coat =
|image_map = Norway on the globe (Europe centered).svg
|map_caption =
|national_motto = {{unbulleted list |'''[[Boqortooyo]]:''' "Alt for Norge" |{{small|"Wax kasta waxaa leh Norway"}}}} <div style="padding-top:0.5em;">{{unbulleted list |'''1814 Dhaarta Eidsvoll:''' "Enig og tro til Dovre faller" |{{small|"Midnimo iyo daacad"}}}}</div>
|national_anthem = {{unbulleted list |''[[Ja, vi elsker dette landet]]''{{nbsp|2}}{{small|(''[[de facto]]'')}} |{{small|''Haa, waan jecelnahay dalkaan''}} |<center>[[File:Norway (National Anthem).ogg]]</center><hr/>'''Heesta calan:''' ''[[Boqotooyo]]''<br />{{small|''Heesta boqotooyada''}}}}
|official_languages = {{nowrap|[[Norwegian language|Norwegian]] {{small|([[Bokmål]]{{\}}[[Nynorsk]])}}<br />[[Northern Sami language|Northern Sami]] }}
|regional_languages = {{unbulleted list |[[:en:Southern Sami language|Åarjelsaemien gïele]]|[[:en:Lule Sami language|Julevsámegiella]]|[[:en:Kven language|Kvääni]]|[[:en:Scandoromani language|Romani rakripa]]|[[:en:Romani language|Romani chib]]}}
|official_religion = (none)
{{unbulleted list
| 74.9% Evangelic-Lutheran
| 2.4% [[Katoolik]]
| 3.8% (Mid kale: Markhaatiyaasha Yehowah)
| 2.4% [[Islaamka]]
| 1.6% Bini’aadantinimo
}}
[[File:Flag of Norway.svg|thumb|]]
|demonym = [[Norwegians|Norsk, Nordmann]]
|ethnic_groups = islam
{{unbulleted list
| 84% [[Norwegians]]<ref>[http://www.ssb.no/innvbef_en/tab-2011-04-28-01-en.html Population 1 January 2010 and 2011 and changes in 2010, by immigration category and country background. Absolute numbers; Statistics Norway, 1 January 2010]</ref>
| 13% [[Sami]]<ref>[https://web.archive.org/web/20151016014805/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html The World Factbook: Norway]</ref>
| [[Kaynta Finnishka]]
| Kvens
| [[Romani]]
| [[Yuhuuda]]
| 12% kale
}}
|capital = {{Coat of arms|Oslo}}
|latd=59 |latm=54.78 |latNS=N |longd=10 |longm=44.41|longEW=E
|largest_city = capital
|government_type = Dal mida [[Baarlamaan]]i
|leader_title1 = [[Boqortooyo]]
|leader_name1 = [[:no:Haakon VIII| Haakon VIII]]
|leader_title2 = [[Ra'iisul wasaare]]
|leader_name2 = [[:no:Jonas Gahr Støre|Jonas Gahr Støre]] ([[Arbeiderpartiet|Ap]]) (2021–)
|leader_title3 = Gugoomiyaha Baarlamaanka ''Storting''
|leader_name3 = [[:en:Masud Gharahkhani|Masud Gharahkhani]] ([[:bm;ü:Arbeiderpartiet|Ap]]) <small>(2021–)</small>
|leader_title4 = Guddoomiyaha Maxkamadda Sare
|leader_name4 = Toril Marie Øie (2016–)
|legislature = ''Baarlamanka Norway Storting''
|state_religion = (none)
|sovereignty_type = Taariikhda Norway
|established_event1 = Midowgii Norway
|established_date1 = 872
|established_event2 = Dastuurka Norway
|established_date2 = 17 May 1814
|established_event3 = {{nowrap|Xiriirkii Noway iyo Iswidhan ee<br />midowgii Sweden iyo Nowray}}
|established_date3 = 1 June 0000
|established_event4 = {{nowrap|Dib uga xurayntii<br />Jarmalka}}
|established_date4 = 8 May 1945
|area_rank = 67th<sup>a</sup>
|area_magnitude = 1 E11
|area_km2 = 385,207<ref>{{Cite web |ciwaan=Arealstatistics for Norway 2020, Kartverket, mapping directory for Norway, 2019 |url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/ |access-date=2019-03-04 |archive-date=2019-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608034913/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/ |dead-url=yes }}</ref>
|area_sq_mi = 148,729 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|percent_water = 5.7<sup>b</sup>
|population_estimate = 5,627,400<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref>
|population_estimate_rank = 120
|population_estimate_year = 2026
|population_census = 5,136,700<ref>[http://ssb.no/befolkning/statistikker/folkendrkv/kvartal/2013-11-21?fane=tabell#content Population on 1 October 2013 Statistics Norway]</ref>
|population_census_year = 2013
|population_density_km2 = 14.6
|population_density_sq_mi = 37.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|population_density_rank = 213th
|GDP_PPP_year = 2019
|GDP_PPP = $377.1 billion<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&pr.y=9&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=142&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= Norway, IMF]</ref>
|GDP_PPP_rank = 46th
|GDP_PPP_per_capita = $70,665
|GDP_PPP_per_capita_rank = 4th
|GDP_nominal = $401.959 billion
|GDP_nominal_rank = 22nd
|GDP_nominal_year = 2017
|GDP_nominal_per_capita = $73,450
|GDP_nominal_per_capita_rank = 3rd
|Gini_year = 2015
|Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady-->
|Gini = 27.5 <!--number only-->
|Gini_ref = <ref>{{Cite web |ciwaan=Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC) Eurostat Data Explorer |url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12 |access-date=2014-03-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045123/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12 |dead-url=yes }}</ref>
|Gini_rank = 1st
|HDI_year = 2022 <!--Please use the year to which the HDI data refers, not the publication year-->
|HDI_change = steady <!--increase/decrease/steady-->
|HDI = 0.966 <!--number only-->
|HDI_ref = <ref name="UNDP2023">{{Cite web|url=https://hdr.undp.org/data-center/human-development-indexindicies/HDI|title=2022 Human Development Index Ranking|publisher=United Nations Development Programme|date=2023-03-13|accessdate=2024-03-16|language=en}}</ref>
|HDI_rank = 2nd
|currency = [[Norwegian krone]]
|currency_code = NOK
|time_zone = [[Central European Time|CET]]
|utc_offset = +1
|time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
|utc_offset_DST = +2
|date_format = dd.mm.yyyy
|drives_on = midig
|calling_code = [[Telephone numbers in Norway|+47]]
|cctld = [[.no]]<sup>c</sup>
}}
'''Norway''' ama '''Boqortooyada Norway''' waa wadan ku yaalo qaarada [[Yurub]]. Wadankaan waxoo xuduud la leeyahay wadamada [[Sweden]], [[Finland]] iyo [[Ruushka]]. wadanka Norway waa wadan aad u dheer, meesha ugu danbeeso waxee u dhowdahay meesha aduunka ku dhamaado, meelo waxaa jirto oo qoraxda ka dhicin. Norway waa wadan aad u duqsan oo jiri jiray 8000 oo sano ka hor. Dad waxaa degenaan jiray oo barafka ku safri jiray, gaar ahaan kuwa norweejka Fikinka ah, waa dad markasto raadin jiray dhul cusub.
[[File:La_gare_centrale_dOslo_(4857016569).jpg |thumb|right|400px|]]
Kuwani waa gobollada Norway 2020:<ref>{{Cite web |ciwaan=Frå 1. januar 2020 er det 356 kommunar og 11 fylke i Noreg. |url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Norges-grenser/Kommune-og-fylkesgrenser/ |access-date=2020-02-12 |archive-date=2020-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205195528/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Norges-grenser/Kommune-og-fylkesgrenser/ |dead-url=yes }}</ref>
[[File:Nye_fylker_-_regjeringen.no_ISO_3166-2.svg|thumb|300px|County (fylke) 2020]]
[[File:Map_Norway_political-geo.png|thumb|upright=1]]
== Qurbajoogta Soomaaliyeed ==
Waxaa jira koox Markhaatiyaasha Yehowah oo [[Af Soomaali]] ah.<ref>{{Cite web |title=Kulamada qaar ayaa sidoo kale lagu qabtay: Soomaali |url=https://apps.jw.org/ui/E/meeting-search.html#/weekly-meetings/search/SO/Norway/60.472024,8.468946/@58.184828,12.375802,5z |access-date=2021-11-23 |archive-date=2022-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327102107/https://apps.jw.org/ui/E/meeting-search.html#/weekly-meetings/search/SO/Norway/60.472024,8.468946/@58.184828,12.375802,5z |url-status=dead }}</ref>
==Daadka Deggan Norway==
* {{Flag|Denmark}} 20,000+
* {{Flag|Finland}} 30,000+
* {{Flag|Sweden}} 20,000+
* [[Iceland]] 10,000+
* [[Svalbard]]
{{Dalalka Yurub}}
[[Category:Wadamada Yurub]]
[[Category:Yurub]]
c6796rqypatlk6mzgysz2a4rp54wv52
Kanada
0
2601
307603
296819
2026-09-08T22:35:07Z
Soalt
39618
"template:dalalka yurub" lagu beddalay template:Dalalka Woqooyiga Ameerika iyo tixraac
307603
wikitext
text/x-wiki
'''Kanada''' waa waddan ku yaal [[Waqooyiga Ameerika]] . Tobankeeda gobol iyo saddex dhuleed waxay ka fidsan yihiin Badweynta Atlaantik ilaa Badweynta Baasifigga iyo woqooyiga ilaa Badweynta Arctic, taasoo ka dhigaysa waddanka labaad ee ugu weyn guud ahaan bedka , oo leh xeebta ugu dheer waddan kasta. Xuduudda ay la leedahay [[Maraykanka]] waa xuduudda dhulka ugu dheer ee caalamiga ah. Dalka waxa lagu gartaa tiro balaadhan oo ah gobolada saadaasha hawada iyo juqraafiga labadaba . Iyada oo ay ku nool yihiin dad ka badan 41 milyan, waxay leedahay cufnaan dadweyne oo aad u kala duwan, iyada oo inteeda badan ay deggan yihiin magaalooyinkeeda iyo degaannada waaweyn ee ay dadku ku yar yihiin. [[Caasimad]]a Kanada waa Ottawa sadexdeeda magaalo ee ugu waaweyn waa [[Toronto]] , Montreal , iyo Vancouver .
{{Infobox country
| conventional_long_name = Canada<!--Magaca gobolka rasmiga ah ee Kanada waa ''Kanada''. Erayga "Dominion of Canada" waxaa si joogta ah loo isticmaalay in lagu qeexo dawlada Kanada ilaa laga gaadhayo [[Waddaninimada]] ee dastuurkii Kanada ee 1982. Eeg|Magaca Kanada-->
| image_flag = Flag of Canada (Pantone).svg
| alt_flag = Naqshad toosan oo triband ah (cas, caddaan, casaan) oo leh caleen maple cas oo dhexda ku taal.
| image_coat = Royal Coat of Arms of Canada.svg
| symbol_type = Astaanta Kanada|Coat of arms
| alt_coat =
| national_motto = ''A mari usque ad mare'' ([[Latin]])<br/>"Bad ilaa badda"
| national_anthem = "[[O Canada]]"<div class="center" style="margin-top:0.4em;">[[File:"O Canada", performed by the United States Third Marine Aircraft Wing Band.oga]]</div>
| image_map = CAN orthographic.svg
| map_width = 220px
| alt_map = Saadaasha Waqooyiga Ameerika ee Kanada ayaa lagu muujiyey cagaar
| capital = [[Ottawa]]
| coordinates = {{Coord|45|24|N|75|40|W|type:city}}
| largest_city = [[Toronto]]
| official_languages = {{unbulleted list |[[Ingiriis|ingiriis]]|[[Faransiis|Faransiis]]}}
| ethnic_groups_year = 2016
| ethnic_groups_ref = <ref name="autogenerated1">{{Cite web |date=October 25, 2017 |title=2016 Census of Population—Ethnic Origin, Catalog no. 98-400-X2016187 |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026161129/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |archive-date=October 26, 2017 |publisher=Statistics Canada}}</ref>
| ethnic_groups = {{Collapsible list
| titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%;
| title = Liiska qowmiyadaha| 72.9% [[Reer Yurub Kanadiyaanka|Yurub]] | 17.7% [[Aasiyaanka Kanadiyaanka|Aasiyaan]] | 4.9% [[Dadka asaliga ah ee Kanada|Asal ahaan deggan]] | 3.1% [[Madow Kanada|Afrikaan]] | 1.3% [[Laatin Ameerikaanka Kanada|Laatiin Ameerika]] | 0.2% [[Oceania]]n}}<!-- Boqolkiiba wadarta in ka badan 100% sababtoo ah jawaabo badan-->
| religion_year = 2011
| religion_ref = <ref name="statcan1">{{Cite web |date=May 8, 2013 |title=2011 National Household Survey |url=https://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515212448/http://statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm |archive-date=May 15, 2013 |publisher=Statistics Canada}}</ref>
| religion = {{Collapsible list
|titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%;
|title = List of religions|67.2% [[Christianity in Canada|Christianity]] |23.9% [[Irreligion in Canada|No religion]]|3.2% [[Islam in Canada|Islam]]|1.5% [[Hinduism in Canada|Hinduism]] |1.4% [[Sikhism in Canada|Sikhism]] |1.1% [[Buddhism in Canada|Buddhism]] |1.0% [[History of the Jews in Canada|Judaism]] |0.6% [[Religion in Canada#Other religions|Other]]}}
| demonym = [[Kanadiyaan]]
| government_type = {{nowrap|[[Federaalka|Federaal]] [[Nidaamka baarlamaanka|baarlamaanka]]<br/>[[boqortooyo dastuuri ah]]<ref name="DowdingDumont2014">{{Cite book |last1=Dowding |first1=Keith |url=https://books.google.com/books?id=AClHBAAAQBAJ&pg=PT395 |title=The Selection of Ministers around the World |last2=Dumont |first2=Patrick |publisher=Taylor & Francis |year=2014 |isbn=978-1-317-63444-7 |page=395}}</ref>}}
| leader_title1 = [[Boqortooyada Kanada|Boqortooyo]]
| leader_name1 = [[Charles III]]
| leader_title2 = {{nowrap|[[Guddoomiyaha Guud ee Kanada|Gudoomiyaha Guud]]}}
| leader_name2 = [[Mary Simon]]
| leader_title3 = [[Ra'iisul Wasaaraha Canada|Ra'iisul Wasaare]]
| leader_name3 = [[Mark Carney]]
| legislature = [[Baarlamaanka Kanada|Baarlamaanka]]
| upper_house = [[Senatka Kanada|Senatka]]
| lower_house = [[Aqalka Baarlamaanka Kanada|Golaha Hoose ee Baarlamaanka ]]
| sovereignty_type = [[Taariikhda Kanada|Madaxbanaanida]]
| sovereignty_note = Ka ah [[Boqortooyada Ingiriiska]]
| established_event1 = [[Kanadiyaan Isbahaysi|Isbahaysi]]
| established_date1 = July 1, 1867
| established_event2 = [[Sharciga Westminster 1931|Xeerka Westminster]]
| established_date2 = December 11, 1931
| established_event3 = [[Waddaninimada]]
| established_date3 = April 17, 1982
| area_km2 = 9,984,670
| area_label = Guud ahaan aagga
| area_rank = 2aad
| area_sq_mi = 3,854,085<!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]-->
| percent_water = 11.76 (as of 2015)<ref>{{Cite web |title=Surface water and surface water change |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#[[OECD|Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD) |archive-date=March 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER |url-status=live }}</ref>
| area_label2 = Wadarta bedka dhulka
| area_data2 = {{convert|9093507|km2|sqmi|abbr=on}}
| population_estimate = [[File:Increase Neutral.svg|12px|border]] 41,528,680 <ref>{{Cite web|last=Government of Canada|first=Statistics Canada
|title=The "Qiyaasta dadka, saddexdii biloodba mar url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901, </ref>
| population_census = 36,991,981<ref>{{Cite web |date=February 8, 2017 |title=""Profile Tirakoobka, Tirakoobka Dadweynaha 2021" |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&DGUIDList=2021A000011124&GENDERList=1&STATISTICList=1&HEADERList=0&SearchText=Canada</ref>
| population_estimate_year = Q1 2025
| population_census_year = 2021
| population_estimate_rank = 37aad
| population_density_km2 = 3.92
| population_density_sq_mi = 10.15<!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]-->
| population_density_rank = 185aad
| GDP_PPP = {{increase}} {{nowrap|$2.730 trillion<!--end nowrap:-->}}<ref name="IMFWEOCA">{{Cite web |title="Daabacaadda Muuqaalka Dhaqaalaha Adduunka, Abriil 2025 Edition. (Kanada) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=156,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1</ref>
| GDP_PPP_year = 2025
| GDP_PPP_rank = 15aad
| GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $65,707<ref name="IMFWEOCA" />
| GDP_PPP_per_capita_rank = 20aad
| GDP_nominal = [[File:Decrease2.svg|12px|border]] $2.225{{nbsp}}<nowiki>trillion}}</nowiki><ref name="IMFWEOCA" />
| GDP_nominal_year = 2025
| GDP_nominal_rank = 9aad
| GDP_nominal_per_capita = [[File:Decrease2.svg|12px|border]] $53,558<ref name="IMFWEOCA" />
| GDP_nominal_per_capita_rank = 18aad
| Gini = 30.3 <!--number only-->
| Gini_year = 2024
| Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Income inequality |url=https://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/income-inequality/indicator/english_459aa7f1-en |</ref>
| HDI = 0.939 <!--number only-->
| HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |year=2020 |title="Warbixinta Horumarinta Aadanaha 2025" |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf </ref>
| HDI_rank = 16aad
| currency = [[Canadian dollar]] ($)
| currency_code = CAD
| utc_offset = −3.5 to −8
| utc_offset_DST = −2.5 to −7
| date_format = {{abbr|yyyy|year}}-{{abbr|mm|month}}-{{abbr|dd|day}} ([[Anno Domini|AD]])<ref>The [[Government of Canada]] and [[Standards Council of Canada]] prescribe [[ISO 8601]] as the country's official all-numeric date format: {{Cite book |author=Public Works and Government Services Canada Translation Bureau |author-link=Public Services and Procurement Canada |url=https://archive.org/details/canadianstylegui0000unse/page/97 |title=The Canadian style: A guide to writing and editing |year=1997 |publisher=Dundurn Press |isbn=978-1-55002-276-6 |edition=Revised |page=[https://archive.org/details/canadianstylegui0000unse/page/97 97] |chapter=5.14: Dates |chapter-url=http://www.btb.termiumplus.gc.ca/tcdnstyl-chap?lang=eng&lettr=chapsect5&info0=5.14}} The {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yy|year}} and {{abbr|mm|month}}/{{abbr|dd|day}}/{{abbr|yy|year}} formats also remain in common use; see [[Date and time notation in Canada]].</ref>
| drives_on = Sax
| calling_code = [[Nambarada telefoonada ee Kanada|+1]]
| iso3166code = CA
| cctld = [[.ca]]
| royal_anthem = "[[Ilaahow Boqorka Badbaadi]]"<ref>{{Cite web |title=Royal Anthem |date=August 11, 2017 |url=https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/royal-symbols-titles/royal-anthem.html |access-date=December 18, 2020 |publisher=Government of Canada |archive-date=December 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206190257/https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/royal-symbols-titles/royal-anthem.html |url-status=live }}</ref> <div class="center" style="margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]]</div>
| today =
}}
Dadka asaliga ah waxay si joogto ah u degganaayeen waxa hadda loo yaqaan Kanada kumanaan sano. Laga soo bilaabo qarnigii 16aad, socdaalada Ingiriiska iyo Faransiiska ayaa sahamiyey oo markii dambe degay xeebta Atlantic. Natiijo ka dhalatay iskahorimaadyo hubaysan oo kala duwan , [[Faransiiska|Faransiisku]] waxay ku dhawaad dhammaan gumeysigiisii Waqooyiga [[Ameerika]] ku wareejiyeen 1763. 1867, oo ay la midoobeen saddex gobol oo Woqooyiga Ameerika ah oo [[British English|British]] ah iyada oo loo marayo Isbahaysi , Kanada waxaa loo sameeyay maamul [[federaal]] ah oo ka kooban afar gobol. Tani waxay bilawday kordhinta gobolada iyo dhulalka taasoo keentay barakaca dadka asaliga ah , iyo geedi socodka kordhinta madaxbanaanida [[Boqortooyada Midowday]]. Qaranimadan korodhay waxa iftiimiyay qaanuunka Westminster, 1931 , waxaanay ku dhammaatay sharciga Kanada 1982 , kaas oo gooyay ku tiirsanaanta sharciga ah ee Baarlamaanka [[Boqortooyada Ingiriiska]] Kanada waa [[dimuqraadiyad baarlamaani]] ah iyo boqortooyo dastuuri ah oo ku jirta dhaqanka Westminster . Madaxa xukuumadda ee dalka waa ra'iisul wasaaraha , kaas oo xilka u haya awood u leh inuu amar ku siiyo kalsoonida aqalka baarlamaanka ee la soo doortay , waxaana magacaabaya guddoomiyaha guud , oo matalaya boqorka Kanada , madaxa xafladaha . Wadanku waa dhul Barwaaqo-sooranka ah wuxuuna si rasmi ah ugu hadlaa laba luuqadood ([[Ingiriisi]] iyo [[Faransiis]]) oo ku yaal xukunka federaalka. Waxa ay aad ugu sareysaa marka la eego cabbirada caalamiga ah ee hufnaanta dowladda, tayada nolosha, tartanka dhaqaalaha, hal-abuurka, waxbarashada iyo xuquuqul insaanka. Waa mid ka mid ah qowmiyadaha adduunka ugu kala duwan iyo dhaqamada kala duwan , wax soo saarka socdaalka ballaaran . Xidhiidhka dheer ee kakan ee Kanada ay la leedahay [[Wadanka Maraykanka|Maraykanka]] ayaa saamayn wayn ku yeeshay taariikhdeeda , dhaqaalaheeda iyo dhaqankeeda .
Waddan horumaray , Kanada waxa ay leedahay dakhli magac u yaal ah oo qofkiiba adduunka oo dhan iyo dhaqaalaheeda horumarsan waxa uu ka mid yahay kuwa ugu weyn adduunka marka loo eego GDP-ga magac ahaan , iyada oo inta badan ku tiirsan kheyraadkeeda dabiiciga ah ee badan iyo shabakadaha ganacsiga caalamiga ah ee horumarsan . Waxaa loo aqoonsaday in ay tahay quwad dhexe , taageerada kanada ee dhinacyada badan leh iyo caalimiga waxay xiriir dhow la leedahay siyaasaddeeda dibadda ee nabad ilaalinta iyo gargaarka wadamada soo koraya . Kanada waxay kor u qaaddaa qiyamka ay wadaagto gudaha iyada oo ka qaybqaadanaysa ururo iyo golayaal caalami ah oo badan .
==Asalka erayga==
Iyadoo aragtiyo kala duwan lagu dhajiyay asalka asalka ah ee Kanada , magaca hadda waa la aqbalay inuu ka yimid ereyga St. Lawrence Iroquoian kanata , oo macneheedu yahay "tuulo" ama "dejin". Sannadkii 1535, dadka asaliga ah ee ku nool gobolka Quebec ee maanta waxay adeegsadeen ereyga si ay ugu toosiyaan sahamiyaha Faransiiska Jacques Cartier tuulada Stadacona . Cartier ayaa markii dambe isticmaalay ereyga Kanada si uu u tixraaco oo keliya tuuladaas gaarka ah, laakiin dhammaan aagga oo dhan oo hoos yimaada Donnacona (madaxda Stadacona); 1545kii, buugaagta Yurub iyo khariidadaha waxay bilaabeen inay tixraacaan gobolkan yar ee ku teedsan wabiga Saint Lawrence sida Kanada .
Laga soo bilaabo qarnigii 16aad ilaa horraantii qarnigii 18aad, Kanada waxay tixraacday qayb ka mid ah Faransiiska Cusub ee ku yaal hareeraha wabiga Saint Lawrence. Ka dib qabsashadii Ingiriiska ee New France , goobtan waxaa loo yaqaanay Gobolka Quebec ee Ingiriiska 1763 ilaa 1791 . Labadan gumeysi waxaa si wada jir ah loogu yeeri jiray Kanada ilaa midawgoodii sida Gobolka Kanada ee 1841.
1867-kii markii uu isbaheysiga la sameeyay , Canada waxaa loo qaatay in uu noqdo magaca sharciga ah ee dalka cusub ee shirkii London waxaana ereyga xukun loo dhiibay magaca dalka. Ilaa 1950-meeyadii, ereyga Dominion of Canada mar dambe ma isticmaalin Boqortooyada Midowday, taas oo u tixgelisay Kanada "roonaanta Barwaaqo-sooranka".
Sharciga Kanada ee 1982 , kaas oo si buuxda u hoos keenay dastuurka Kanada , oo loo gudbiyay Kanada oo keliya . Kadib sanadkaas, magaca fasaxa qaranka waxaa laga bedelay Maalinta Dominion ilaa Maalinta Kanada .
==Taariikhda==
===Dadka asaliga ah===
Dadkii ugu horreeyay ee deggan Waqooyiga Ameerika waxaa guud ahaan la qiyaasayaa inay ka soo haajireen Siberiya iyagoo sii maray buundada dhulka Bering waxayna yimaadeen ugu yaraan 14,000 oo sano ka hor. Goobaha qadiimiga ah ee Paleo-Indian ee Old Crow Flats iyo Caves Bluefish waa laba ka mid ah goobaha ugu da'da weyn ee deegaanka aadanaha ee Kanada. Tilmaamaha bulshooyinka asaliga ah waxaa ka mid ah degsiimooyin joogto ah, beero, kala sareyn bulsho oo adag, iyo shabakadaha ganacsiga. Qaar ka mid ah dhaqamadan ayaa burburay markii sahamiyayaashii reer Yurub ay yimaadeen dabayaaqadii 15aad iyo horraantii qarniyadii 16aad waxaana lagu ogaaday kaliya baaritaannada qadiimiga ah. Dadka asaliga ah ee ku nool Kanada maanta waxaa ka mid ah Qaramada Koowaad , Inuit , iyo Métis ugu dambeyntii asal ahaan isku dhafan kuwaas oo asal ahaan ka soo jeeda bartamihii qarnigii 17aad markii Qaramada ugu horeysay ay guursadeen dadka reer Yurub iyo faracooda ka dib waxay horumariyeen aqoonsigooda.
[[File:Indigenous population by census division.svg|thumb|]]
Dadka asaliga ah ee wakhtiga degsiimooyinka Yurub ee ugu horreeya waxaa lagu qiyaasaa in ay ahaayeen inta u dhaxaysa 200,000 iyo laba milyan, iyada oo tiro dhan 500,000 ay aqbaleen Guddiga Boqortooyada Kanada ee Dadka Asaliga ah . Natiijada gumeysiga Yurub, dadka asaliga ah ayaa hoos u dhacay afartan ilaa siddeetan boqolkiiba. Hoos u dhaca waxaa loo aaneynayaa dhowr sababood, oo ay ku jiraan wareejinta cudurrada Yurub , kuwaas oo aan lahayn difaac dabiici ah, khilaafyada ganacsiga dhogorta, khilaafyada maamulka gumeysiga iyo degayaasha, iyo lumitaanka dhulalka asaliga ah ee degayaasha iyo burburkii xigay ee dhowr waddan oo isku-filaansho ah.
In kasta oo aanay khilaaf la'aan ahayn, is-dhexgalka hore ee reer Kanada ee reer Yurub ee ay la lahaayeen Qaramada Koowaad iyo dadka Inuit waxay ahaayeen kuwo nabad ah. Qowmiyadda koowaad iyo dadka Métis waxay qayb muhiim ah ka ciyaareen horumarinta gumeysiga Yurub ee Kanada , gaar ahaan doorkooda ku aaddan caawinta coureurs des bois iyo socdaalayaasha Yurub ee sahaminta qaaradda intii lagu jiray ganacsiga dhogorta ee Waqooyiga Ameerika . Is dhexgalkan hore ee reer Yurub ee ay la yeesheen Qaramada Midoobay waxa ay ka bedeli doonaan saaxiibtinimada iyo heshiisyada nabadeed oo ay ku qabsanayaan dhulalka asaliga ah iyada oo loo marayo heshiisyo . Laga soo bilaabo dabayaaqadii qarnigii 18aad, Kanadiyaanka Yurub waxay ku qasbeen dadka asaliga ah inay ku milmaan bulshada galbeedka Kanadiyaanka. Gumaysiga deggeneyaasha waxa uu gaadhay heerkii ugu sarreeyey dabayaaqadii 19aad iyo horraantii qarniyadii 20aad. Muddo dib- u - habayn ah ayaa ka bilaabmay samaynta guddi dib - u - heshiisiineed oo ay samaysay dawladda Kanada 2008
===Gumeysiga Yurub===
[[File:Nouvelle-France map-en.svg|thumb|]]
Waxaa la fashiliyay in qofkii ugu horreeyay ee Yurub ee la hormuudka ahaa si uu u sahamiyo xeebta bari ee Kanada uu ahaa sahmiyaha Norse Leif Erikson . Qiyaastii 1000 AD, Norse waxay dhistay xero yar oo aad gaaban ah taas oo si teel-teel ah u degganayd laga yaabee 20 sano L'Anse aux Meadows oo ku taal cidhifka woqooyi ee Newfoundland . Ma jiran sahan kale oo reer Yurub ah oo dhacay ilaa 1497, markii badmareen John Cabot uu ku saxsanaa oo uu ku andacooday xeebta Atlantic ee Kanada magaca Henry VII ee England . 1534, sahamiye Faransiis Jacques Cartier ayaa sahamiyay Gacanka Saint Lawrence, halkaas oo, Luulyo 24, uu ku beeray iskutallaab 10-mitir (33 ft) ah oo xambaarsan ereyada, "Noolow Boqorka Faransiiska", markii la wareegey dhulkii New France ee magaca Boqor Francis I. Horraantii waxa ay 16-kii aasaaska u ahayd ka qaybqaadashada Safarka Yurub. kalluumeysiga xilliyeedka iyo kalluumeysiga ee Atlantic. Guud ahaan, degsiimooyinka hore ee da'da gaaban waxay u dhaleen, umuliimo, sababtuna tahay isku darka cimilada adag, dhibaatooyinka hababka suuqyada iyo tartanka ee Scandinavia.
Sanadkii 1583, Sir Humphrey Gilbert ,oo ay leedahay awood ee Queen Elizabeth I , ayaa lagu dhisay St John's, Newfoundland , oo ah xero xilliyeedkii ugu horreeyay ee Waqooyiga Ameerika . calaamad 1600, Faransiisku waxay aasaaseen goob ganacsi xilliyeedkoodii ugu horreeyay ee Tadoussac oo weheliya Saint Lawrence. Sahamiyaha Faransiiska Samuel de Champlain wuxuu ahaa 1603 markii la aasaasay degsiimooyinkii Yurub ee sii jiray sanadka oo dhan ee Port Royal (1605) iyo Quebec City (1608). Ka mid ah gumaystayaashii New France, Canadiens waxay si ay u dejiyeen dooxada Saint Lawrence River, Acadians waxay dejiyeen badda maanta ,halka ganacsatada dhogorta iyo adeegayaasha Katooliga ay sahamiyeen harooyinka waaweyn , Hudson Bay , iyo biyaha Mississippi ilaa Louisiana . Dagaalkii Beaver wuxuu shaqada bartamihii tilmaame 17aad ee xakameynta ganacsiyada ee Waqooyiga Ameerika.
Ingriisku waxa uu sameeyay degsiimooyin dheeri ah Newfoundland 1610 oo ay la degsiimooyinka Saddex iyo toban Gumeysi ee koonfurta. Afar dagaal oo xiriir ah ayaa ka socday Waqooyiga Ameerika ee gumeysiga intii u awooday 1689 iyo 1763; dagaalladii dambe ee xilligaa waxay ka koobnaayeen masraxa Waqooyiga Ameerika ee dagaalkii maanta. Mainland Nova Scotia waxay hoos u dhaceen xukunkii Ingiriiska ee 1713 Treaty of Utrecht iyo Canada iyo badi New France waxay hoos u dhigeen xukunkii Ingiriiska 1763 ka dib Dagaalkii Todobada Sano.
===Waqooyiga Ameerika ee Ingiriiska===
[[File:Benjamin West 005.jpg|thumb|Dhimashada Benjamin West ee General Wolfe (1771) ayaa riwaayad ka dhigaysa dhimashadii James Wolfe intii lagu jiray Battle of the Plains of Abraham ee Quebec City]]
Ku dhawaaqida Boqortooyada ee 1763 ayaa dhidibada u taagtay xuquuqaha axdi qarameedka koowaad, waxa ay abuurtay Gobolka Quebec oo ka baxsan Faransiiska Cusub, waxa ayna ku dartay Jasiiradda Cape Breton ee Nova Scotia. Jasiiradda St John's (hadda Prince Edward Island ) waxay noqotay gumeysi gaar ah 1769. Si loo baajiyo colaadda Quebec , Baarlamaanka Ingiriiska wuxuu ansixiyay Xeerka Quebec 1774, dhul ballaarinta Quebec ilaa harooyinka waaweyn iyo dooxada Ohio . Waxaa ka sii muhiimsan, Xeerka Quebec wuxuu siiyay madax-bannaanida gaarka ah ee Quebec iyo xuquuqda is-maamulka waqti markii Saddex iyo tobankii Gumeysi ay sii kordhayaan kacdoonka ka dhanka ah xukunka Ingiriiska. Waxay dib u dhistay luqadda Faransiiska, caqiidada Catholic, iyo sharciga madaniga ah ee Faransiiska halkaas, iyada oo ka hortagaysa kobaca dhaqdhaqaaqa madaxbannaanida ee ka soo horjeeda saddex iyo toban Gumeysi. Ku dhawaaqida iyo Xeerka Quebec waxay ka cadhaysiiyeen dad badan oo degganaa Saddex iyo toban Gumeysi, taas oo sii kicisay dareenka British-ka ah sannadihii ka horreeyay Kacaanka Mareykanka .
Ka dib markii uu guulaystay dagaalkii Maraykanka ee madax-bannaanida, 1783-kii heshiiskii Paris waxa uu aqoonsaday madax-bannaanida Maraykanka cusub ee la sameeyay , wuxuuna dejiyay shuruudaha nabadda, isaga oo u gooyay dhulalkii Waqooyiga Ameerika ee koonfurta koonfurta harooyinka waaweyn iyo bariga wabiga Mississippi ee dalka cusub. Dagaalkii madax-bannaanida Maraykanku wuxuu sidoo kale sababay guuritaan ballaaran oo Loyalists ah ,degeyaashii la dagaalamay madax-bannaanida Maraykanka. Qaar badan ayaa u guuray Kanada, gaar ahaan Atlantic Canada, halkaas oo imaatinkoodu wax ka beddelay qaybinta tirada dadka ee dhulalka jira. New Brunswick ayaa markeeda kala qaybsantay Nova Scotia iyada oo qayb ka ah dib-u-habaynta degsiimooyinka daacadda ah ee Baddaha, taas oo horseeday in lagu daro Saint John, New Brunswick , oo ah magaaladii ugu horreysay ee Kanada. Si loo habeeyo qulqulka Ingiriisida daacadnimada ku hadla ee Bartamaha Kanada, Sharciga Dastuuriga ah ee 1791 wuxuu u qaybiyay gobolka Kanada ee ku hadla Faransiiska hoose ee Kanada (kadib Quebec ) iyo Ingiriisiga Sare ee Kanada (ka dib Ontario ), oo siinaya mid kasta oo ka mid ah golaha sharci-dejinta ee la doortay.
[[File:Laura Secord warns Fitzgibbons, 1813.jpg|thumb|Dagaalkii 1812 ee geesinimada Laura Secord ayaa uga digay taliyihii Ingiriiska James FitzGibbon weerar soo socda oo Mareykan ah oo ku wajahan Dambiyada Beaver]]
Kanada waxay ahayd hormoodka ugu weyn dagaalkii 1812 ee u dhexeeyay Maraykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska . Nabaddu waxay timid 1815; xuduud lama bedelin. Soogalootiga ayaa dib u bilaabay heer sare, iyada oo in ka badan 960,000 ay ka yimaadeen Britain intii u dhaxaysay 1815 iyo 1850 . Cudurrada faafa ayaa dilay inta u dhaxaysa 25 iyo 33 boqolkiiba Yurubiyaanka u soo haajiray Kanada ka hor 1891.
Damaca dawladnimo ee mas'uulka ka ah waxay keentay kacdoonkii dhicisoobay ee 1837 . Warbixinta Durham ka dib waxay ku talisay dawlad mas'uul ah iyo in Kanadiyaanka Faransiiska lagu daro dhaqanka Ingiriisiga. Sharciga Midowga 1840 wuxuu ku midoobey Canadas oo ah gobol midaysan oo Kanada ah waxaana dawlad mas'uul ah loo dhisay dhammaan gobollada Waqooyiga Ameerika ee bari ee Lake Superior 1855 . Tani waxay u gogol xaaraysay gumaysigii Ingiriiska ee Jasiiradda Vancouver (1849) iyo British Columbia (1858) . Heshiiskii Anglo-Ruushka ee Saint Petersburg (1825) ayaa aasaasay xuduudka xeebta Baasifigga, laakiin, xitaa ka dib iibkii Alaska US ee 1867, khilaafyadu waxay sii socdeen calaamadaynta saxda ah ee xuduudka Alaska-Yukon iyo Alaska-British Columbia
===Isbahaysi iyo ballaarinta===
[[File:Canada provinces evolution 2.gif|thumb|Khariidad firfircooni ah oo muujinaysa kobaca iyo isbeddelka gobollada iyo dhulalka Kanada ilaa Confederation ee 1867]]
Ka dib seddex shir oo dastuuri ah, Sharciga Waqooyiga Ameerika ee Ingiriiska, 1867 wuxuu si rasmi ah ugu dhawaaqay Isbaheysiga Kanada Luulyo 1, 1867, oo markii hore leh afar gobol: Ontario , Quebec, Nova Scotia, iyo New Brunswick. Kanada waxay la wareegtay gacan ku haynta Rupert's Land iyo Waqooyi-Galbeed Territory si ay u sameeyaan Waqooyi-galbeed Territories , halkaas oo cabashooyinka Métis ay kicisay kacdoonkii River Red River iyo abuurista gobolka Manitoba bishii Luulyo 1870. British Columbia iyo Vancouver Island (kaas oo lagu midoobey 186 confe). tareenada ka gudba qaaradaha ee ku fidsan Fiktooriya ee gobolka 10 sano gudahood, halka Prince Edward Island uu ku biiray 1873. 1898, intii lagu jiray Klondike Gold Rush ee Waqooyi Galbeed Territories, Baarlamaanku wuxuu abuuray Yukon Territory. Alberta iyo Saskatchewan waxay noqdeen gobolo 1905. Intii u dhaxaysay 1871 iyo 1896, ku dhawaad rubuc ka mid ah dadka Kanadiyaanka ah waxay u haajireen koonfurta ilaa Maraykanka.
Si loo furo Galbeedka oo loo dhiiri geliyo socdaalka Yurub, Dowladda Kanada waxay kafaala qaaday dhismaha saddex tareen oo transcontinental ah (oo ay ku jiraan Canadian Pacific Railway ), waxay meel mariyeen sharciga Dominion Lands si ay u nidaamiyaan dejinta waxayna dhiseen Booliska Waqooyi-Galbeed si ay u caddeeyaan awoodda dhulka. Muddadan ballaarinta galbeed iyo dhismaha qaranka waxay keentay in dad badan oo asaliga ah oo ku nool Prairies Canadian Prairies ay u barakacaan " Haydadka Hindida ", oo bannaynaya dariiqa loo maro degsiimooyinka qowmiyadaha Yurub . Tani waxay sababtay burburka Bison Plains ee galbeedka Kanada iyo hirgelinta beerihii lo'da ee Yurub iyo beerihii sarreenka ee dhulka xukumayay. Dadka asaliga ah waxay arkeen macaluul baahsan iyo cudurro ka dhashay luminta bisinka iyo dhulkii ugaarsiga dhaqameed. Dawladda federaalku waxay bixisay gargaar degdeg ah, iyada oo ku xidhan xaaladda dadka asaliga ah ee u guuraya kaydka. Inta lagu jiro wakhtigan, Kanada waxay soo bandhigtay Sharciga Hindida oo kordhinaya xakamaynta Qaramada Koowaad ee waxbarashada, dawladda iyo xuquuqda sharciga
===Horraantii qarnigii 20aad===
===1918-kii Boodhadhka Dammaanadda Dagaalkii Kanada oo muujinaya saddex dumar ah oo Faransiis ah oo jiidaya maraq loo dhisay fardaha===
[[File:Canada WWI l'Emprunt de la Victoire2.jpg|thumb|Nooca Faransiiska - qiyaas ahaan waxaa loo tarjumaa "Waxay u adeegaan Faransiiska-Qof walba wuu adeegi karaa; Iibso curaarta guusha]]
[[File:Canada WWI Victory Bonds2.jpg|thumb|Nooca Ingiriisiga - "Waxay u adeegaan Faransiiska-Sideen ugu adeegi karaa Kanada? Iibso Bonds Victory".]]
Sababtoo ah Ingiriisku wali wuxuu sii waday xakamaynta arrimaha dibadda Kanada sida uu dhigayo Xeerka Waqooyiga Ameerika ee Ingiriiska, 1867, ku dhawaaqisteeda dagaalka 1914 waxay si toos ah u keentay Kanada Dagaalkii Koowaad ee Adduunka . Mutadawiciin loo diray Jabhadda Galbeedka ka dib waxay noqdeen qayb ka mid ah Ciidanka Kanada , kuwaas oo door la taaban karo ka qaatay Battle of Vimy Ridge iyo hawlgallada kale ee waaweyn ee dagaalka. Qalalaasaha askaraynta ee 1917 ayaa qarxay markii soo jeedinta Golaha Midawga ee lagu kordhinayo tirada sii yaraanaysa ee milatariga ee xubnaha firfircoon ee qoritaanka la kulmay diidmo adag oo ka yimid Quebecers ku hadla Faransiiska. Sannadkii 1919, Kanada waxay ku biirtay Ururka Qaramada Midoobay oo ka madax bannaan Britain, iyo Xeerka Westminster, 1931 , waxay xaqiijisay madaxbannaanida Kanada.
Niyad -jabkii weynaa ee Kanada horraantii 1930-aadkii wuxuu arkay hoos u dhac dhaqaale, taasoo keentay dhibaato dalka oo dhan ah. Iyada oo laga jawaabayo hoos u dhaca, Xiriirka Iskaashatada Dawlada Dhexe (CCF) ee Saskatchewan waxay soo bandhigtay waxyaabo badan oo ka mid ah gobolka daryeelka (sida uu hormuudka ka yahay Tommy Douglas ) 1940s iyo 1950s. Talada Ra'iisul Wasaaraha William Lyon Mackenzie King , dagaalka Jarmalka waxaa lagu dhawaaqay inuu dhaqan galo Sebtembar 10, 1939, King George VI , todoba maalmood ka dib Boqortooyada Ingiriiska. Dib u dhacaasi waxa uu hoosta ka xariiqay madaxbannaanida Kanada.
Cutubyadii ugu horreeyay ee Ciidanka Kanadiyaanka ahi waxay yimaadeen Ingiriiska Diseembar 1939. Guud ahaan, in ka badan hal milyan oo Kanadiyaan ah ayaa ka mid ahaa ciidammada qalabka sida intii lagu jiray dagaalkii labaad ee adduunka . Ciidamada Kanada waxay door muhiim ah ka ciyaareen dagaallo badan oo muhiim ah oo ay ku jiraan 1942 Dieppe Raid oo fashilmay , duulaankii xulafada ee Talyaaniga , soo degista Normandy , Battle of Normandy , iyo Battle of the Scheldt ee 1944 . ka xoraynta Nazi Germany . In kasta oo xiisad kale oo qorista ka dhacday Quebec 1944 , Kanada waxay dhammaysay dagaalkii ay la gashay ciidan badan iyo dhaqaale xooggan
===Xiliga casriga ah===
Dhibaatadii dhaqaale ee niyad jabka weyni waxay keentay in Dominion of Newfoundland ay ka tanaasusho dawladii masuulka ka ahayd 1934kii oo ay noqotay gumaysigii Crown ee uu xukumay gudoomiyihii Ingiriiska. Laba afti ka dib , Newfoundlanders waxay u codeeyeen inay ku biiraan Kanada 1949 gobol ahaan.
Kobaca dhaqaalaha Kanada ee dagaalka ka dib, oo ay weheliso siyaasadihii dawladihii Liberal-ka ahaa ee isdaba-joogga ahaa, ayaa horseeday soo ifbaxa aqoonsiga Kanadiyaanka cusub , oo lagu calaamadeeyay qaadashada calan caleen maple ah 1965, hirgelinta laba-luqadlaha rasmiga ah (Ingiriisi iyo Faransiis) ee 1969, iyo hay'adda barnaamijyada dimoqraadiyadda rasmiga ah ee 79 ayaa sidoo kale lagu aasaasay 19 . sida Medicare , Qorshaha Hawlgabka Kanada , iyo Amaahda Ardayga Kanada ; in kastoo, dawladaha gobolka, gaar ahaan Quebec iyo Alberta, ay ka soo horjeesteen qaar badan oo ka mid ah kuwan soo gelitaanka xukunkooda
[[File:Canadian Charter of Rights and Freedoms (English).jpg|thumb|Nuqul ka mid ah Axdiga Kanada ee Xuquuqda iyo Xoriyada]]
Ugu dambayntii, shirar kale oo taxane ah oo dastuuri ah ayaa natiijadii ka soo baxday Xeerka Kanada ee 1982 , ka-guurinta dastuurka Kanada ee Boqortooyada Midowday, iyadoo la raacayo abuurista Axdiga Xuquuqda iyo Xoriyadda ee Kanada . Kanada waxay dhistay madax-bannaani buuxda oo ah waddan madax-bannaan oo hoos yimaada boqortooyadiisa . Sannadkii 1999-kii, Nunavut waxay noqotay dhulkii saddexaad ee Kanada ka dib wada-xaajoodyo xiriir ah oo lala yeeshay dawladda federaalka.
Isla mar ahaantaana, Quebec waxa ku dhacay isbeddelo bulsho iyo dhaqaale oo qoto dheer iyada oo loo marayo Kacaankii Deggan ee 1960-kii, isaga oo dhashay dhaqdhaqaaq qaran oo cilmaani ah . Jabhadda xagjirka ah ee liberation du Québec (FLQ) waxay kicisay Dhibaatada Oktoobar iyada oo qaraxyo iyo afduubyo xiriir ah ay sameeyeen 1970, iyo madax-bannaanida Parti Québécois ayaa la doortay 1976, iyada oo qabanqaabinaysa afti guul-darro ah oo ku saabsan madax-bannaanida.80. habayn qarannimada Quebec dastuur ahaan iyada oo loo marayo Heshiiskii Meech Lake ayaa ku guuldareystay 1990. Tani waxay keentay samaynta Bloc Québécois ee Quebec iyo dhiirigelinta Xisbiga Dib-u-habeeynta ee Kanada ee Galbeedka. Afti labaad ayaa ku xigtay 1995, kaas oo madax-banaanida lagu diiday xad yar oo ah 50.6 ilaa 49.4 boqolkiiba. 1997-kii, Maxkamadda Sare waxay xukuntay in gooni-u-goosadka hal-dhinac ee gobolku uu noqon doono mid aan dastuuri ahayn, waxaana sharciga caddaynaya baarlamaanka, oo qeexaya shuruudaha wada-xaajoodka ka bixitaanka Confederation.
Marka laga soo tago arrimaha madax-banaanida Quebec, tiro xasarado ah ayaa ruxay bulshada Kanada dabayaaqadii 1980-meeyadii iyo horraantii 1990-meeyadii. Kuwaas waxaa ka mid ahaa qaraxii Air India Flight 182 ee 1985, dil wadareedkii ugu weynaa ee taariikhda Kanada; xasuuqii École Polytechnique ee 1989, toogasho jaamacadeed oo lala beegsaday arday dumar ah; iyo Dhibaatada Oka ee 1990, kii ugu horreeyay ee tiro iskahorimaadyo rabshado wata oo u dhexeeya dawladaha gobolka iyo kooxaha asaliga ah. Kanada waxay ku biirtay dagaalkii khaliijka 1990 waxayna ka hawlgashay dhowr hawlgal nabad ilaalin ah sagaashamaadkii, oo ay ku jiraan hawlgalladii Balkans intii lagu jiray iyo ka dib dagaalkii Yugoslavia , iyo Soomaaliya , taas oo keentay dhacdo lagu tilmaamay " Waagii ugu madaw ee taariikhda ciidamada Kanada ". Kanada ayaa ciidamo u dirtay Afgaanistaan 2001dii , taasoo keentay in tirada ugu badan ee dhimashada Kanadiyaanka ah hal hawlgal oo milatari tan iyo Dagaalkii Kuuriya ee horaantii 1950-meeyadii.
2011, ciidamada Kanada waxay ka qaybqaateen faragelinta NATO ay hogaamiso ee Dagaalkii Sokeeye ee Liibiya waxayna sidoo kale ku lug lahaayeen la dagaalanka kacdoonka Islaamiga ah ee Ciraaq bartamihii 2010-meeyadii. Faafida COVID-19 ee Kanada waxay bilaabatay Janaayo 27, 2020, taasoo keentay khalkhal bulsho iyo dhaqaale oo baahsan. Sannadkii 2021, xabaalaha suurtagalka ah ee carruurta asaliga ah ayaa laga helay meel u dhow dugsiyadii hore ee Kanada , taas oo muujinaysa xasuuqii dhaqameed ee ka dhanka ahaa dadka asaliga ah . Dagaal ganacsi oo ku lug leh Mareykanka ayaa billowday Febraayo 1, 2025, markii madaxweynaha Mareykanka Donald Trump uu saxiixay amarro lagu soo rogayo badeecadaha soo galaya Mareykanka
==Juqraafiga==
[[File:Canada topo.jpg|thumb|Khariidad muuqaal ah oo Kanada ah, oo ku jirta saadaasha cirifka (90° W), oo tusinaya meel sare oo hadhkoodu yahay cagaar ilaa bunni (sare)]]
Marka la eego bedka guud (oo ay ku jiraan biyaheeda), Kanada waa dalka labaad ee ugu weyn . Dhulka oo kaliya , Kanada ayaa ku jirta kaalinta afraad , sababtoo ah waxay leedahay meesha ugu weyn adduunka ee harooyinka biyaha macaan . Isagoo ka soo jeeda Badweynta Atlaantigga ee bari, oo ku teedsan Badweynta Arctic dhanka woqooyi, iyo Badweynta Baasifigga ee galbeedka, waddanku wuxuu ka kooban yahay dhul dhan 9,984,670 kiiloomitir laba jibaaran (3,855,100 sq mi). Kanada sidoo kale waxay leedahay dhul badeed aad u ballaadhan, oo leh xeebta adduunka ugu dheer oo dhan 243,042 kiiloomitir (151,019 mi). Intaa waxaa dheer in la wadaago soohdinta dhulka ugu weyn adduunka ee Mareykanka - oo dhan 8,891 kiiloomitir (5,525 mi) —Canada waxay xuduud la wadaagtaa Greenland (oo markaa Boqortooyada Danmark ) waqooyi-bari, jasiiradda Hans , iyo xuduud badeed oo leh xuduud badeedka Faransiiska ee dibedda iyo Miquen . Kanada sidoo kale waxay hoy u tahay dejinta woqooyiga adduunka, Digniinta Saldhigga Ciidanka Kanadiyaanka , oo ku taal cidhifka woqooyi ee Jasiiradda Ellesmere — loolka 82.5°N—kaas oo 817 kiiloomitir (508 mi) u jira Cirifka Waqooyi. Latitude, dhulka ugu waqooyi ee Kanada waa Cape Columbia ee Nunavut at 83°6′41″N, iyada oo darafkeeda koonfureed ku taal Jasiiradda Dhexe ee harada Erie at 41°40′53″N. Longitude, dhulka Kanada wuxuu ku fidsan yahay Cape Spear , Newfoundland, 52°37'W, ilaa Mount St. Elias , Yukon Territory, at 141°W.
Kanada waxa loo qaybin karaa todoba gobol oo jireed: gaashaanka Kanadiyaanka , bannaanka gudaha , harooyinka waaweyn–St. Lawrence Lowlands , gobolka Appalachian , Western Cordillera , Hudson Bay Lowlands , iyo Arctic Archipelago . Kaymaha boreal ayaa ku baahsan dalka oo dhan, barafku wuxuu caan ku yahay gobollada waqooyi ee Arctic iyo iyada oo loo sii marayo buuraha Rocky , iyo Prairies Kanadiyaanka ah oo siman oo ku yaal koonfur-galbeed waxay fududeeyaan beeraha wax soo saarka leh. Harooyinka waaweyn waxay quudiyaan wabiga St. Lawrence (koonfur-bari) halkaas oo dhul-hoosaadyadu ay martigeliyaan wax soo saarka dhaqaalaha Kanada. Kanada waxay leedahay in ka badan 2,000,000 harooyin - 563 ka mid ah waxay ka weyn yihiin 100 kiiloomitir laba jibaaran (39 sq mi) - oo ka kooban inta badan biyaha nadiifka ah ee adduunka . Waxa kale oo jira barafka biyaha nadiifka ah ee Canadian Rockies , Buuraha Xeebta , iyo Arctic Cordillera . Kanada waa mid juquraafi ahaan firfircoon , oo leh dhulgariir badan iyo foolkaanooyin suurtagal ah
===Cimilada===
[[File:Canada Köppen.svg|thumb|Noocyada kala soocida cimilada Köppen ee Kanada]]
Celceliska heerkulka sare ee jiilaalka iyo xagaaga ee Kanada oo dhan way kala duwan yihiin gobol ilaa gobol. Jiilaalku wuxuu noqon karaa mid adag qaybo badan oo dalka ah, gaar ahaan gudaha iyo gobollada Prairie, kuwaas oo la kulma cimilo-qaradeed , halkaas oo celceliska heerkulka maalinlaha ahi uu ku dhow yahay -15 °C (5 °F ), laakiin wuxuu hoos uga dhici karaa -40 °C (-40 °F) oo leh qabow dabayl daran . Gobollada aan xeebaha ahayn, barafku wuxuu dabooli karaa dhulka ku dhawaad lix bilood sanadka, halka qaybo ka mid ah waqooyiga barafku uu sii jiri karo sanadka oo dhan. Xeebta British Columbia waxay leedahay cimilo dhexdhexaad ah, oo leh qabow qabow iyo roobaad. Xeebaha bari iyo galbeed, celceliska heerkulka sare ayaa guud ahaan ah 20s ° C (70s ° F), halka xeebaha u dhexeeya, celceliska heerkulka xagaaga sare wuxuu u dhexeeyaa 25 ilaa 30 ° C (77 ilaa 86 ° F), iyadoo heerkulku uu ka badan yahay 40 ° C (104 ° F).
Inta badan Waqooyiga Kanada waxaa daboolay baraf iyo barmafrost . Mustaqbalka barmafrost-ka lama hubo sababtoo ah Arctic ayaa kuleylaysay saddex jeer celceliska caalamiga ah taas oo ka dhalatay isbeddelka cimilada Kanada . Celceliska heerkulka Kanada ee sannadlaha ah ee dhulka ayaa kor u kacay 1.7 °C (3.1 °F), isbeddellada u dhexeeya 1.1 ilaa 2.3 °C (2.0 ilaa 4.1 °F) gobollo kala duwan, tan iyo 1948 . Gobollada koonfurta ee Kanada, wasakhowga hawada ee Kanada iyo Maraykanka labadaba - oo ay sabab u tahay birta dhalaalaysa, gubista dhuxusha tamarta korontada, iyo qiiqa baabuurta - waxay keentay roobka aashitada , taas oo si weyn u saamaysay marin-biyoodka, koritaanka kaynta, iyo wax soo saarka beeraha. Kanada waa mid ka mid ah gaaska aqalka dhirta lagu koriyo ee ugu weyn caalamka , iyadoo qiiqa sii daaya uu kordhay 16.5 boqolkiiba intii u dhaxaysay 1990 iyo 2022.
===Kala duwanaanshaha noolaha===
[[File:Terrestrial ecozones and ecoprovinces of Canada, 2017.gif|thumb|Dhul-beereedka iyo deegaanka ee Kanada . Ecozones waxaa lagu aqoonsaday midab gaar ah. Deegaannada deegaanku waa qayb-hoosaadyada ecozones waxaana lagu aqoonsaday kood lambar oo gaar ah]]
Kanada waxay u qaybsantaa 15 dhul iyo shan ecozone badeed . Ecozone-yadani waxay ka kooban yihiin in ka badan 80,000 nooc oo duurjoogta Kanada ah , oo leh tiro siman oo aan weli si rasmi ah loo aqoonsan ama loo helin. Inkasta oo Kanada ay leedahay boqolkiiba hoose ee noocyada endemic marka loo eego dalalka kale , sababtoo ah hawlaha aadanaha, noocyada soo galitaanka iyo arrimaha deegaanka ee dalka , hadda waxaa jira in ka badan 800 noocyada khatarta ah in la lumiyo . Qiyaastii 65 boqolkiiba noocyada dadka degan Kanada waxaa loo tixgeliyaa "Ammaan". In ka badan kala badh ka mid ah muuqaalka Kanada ayaa ah mid sax ah oo ka xor ah horumarka aadanaha. Kaynta boreal ee Kanada waxaa loo arkaa kaynta ugu weyn ee dhulka, iyada oo ku dhawaad 3,000,000 kiiloomitir laba jibaaran (1,200,000 sq mi) aanay carqaladayn waddooyinka, magaalooyinka ama warshadaha. Tan iyo dhamaadkii xilligii glacial ee ugu dambeeyay , Kanada waxay ka koobnayd siddeed gobol oo kayn ah oo kala duwan .
Ku dhawaad 12.1 boqolkiiba dhulka qaranka iyo biyaha saafiga ah waa aagagga ilaalinta , oo ay ku jiraan 11.4 boqolkiiba oo loo qoondeeyay meelo la ilaaliyo . Ku dhawaad 13.8 boqolkiiba dhul badeedkeeda waa la dhawray, oo ay ku jiraan 8.9 boqolkiiba oo loo qoondeeyay meelo la ilaaliyo. Beertii Qaranka ee ugu horeysay ee Kanada , Banff National Park waxaa la aasaasay 1885. Beerta gobolka ee ugu da'da weyn Kanada, Algonquin Provincial Park waxaa la aasaasay 1893. Waxaa la aasaasay 2015. Gobolka duurjoogta qaranka ee ugu weyn Kanada, oo la aasaasay 2018, waa Aagga Duur-joogta Qaranka ee Scott Islands badda .
==Dowladda iyo siyaasadda==
[[File:Parliament Hill from a Hot Air Balloon, Ottawa, Ontario, Canada, Y2K (7173715788).jpg|thumb|Muuqaalka hawada ee dhismayaasha baarlamaanka Kanada iyo agagaarkooda]]
Kanada waxaa lagu tilmaamay inay tahay " dimuqraadiyad buuxda ", oo leh caado liberaaliga , iyo sinnaanta , aragti siyaasadeed oo dhexdhexaad ah . Xoogga saarista caddaaladda bulshada ayaa ahayd shay kala soocida dhaqanka siyaasadeed ee Kanada. Nabadda, kala dambaynta, iyo dawlad wanaagga , oo ay weheliso sharciga xuquuqda aadanaha , ayaa ah mabaadi'da aasaasiga ah ee federaalka Kanada .
Heer federaal, Kanada waxaa gacanta ku haya laba xisbi oo dhexdhexaad ah oo ku dhaqmaya "siyaasad dillaalnimo": Xisbiga Liberal Party of Canada ee bidix dhexe u janjeera iyo xisbiga Conservative Party ee Kanada (ama kuwii ka horreeyay ). Libaraalka taariikh ahaan u badan ayaa isu dhigaya barta dhexe ee miisaanka siyaasadeed. Shan xisbi waxay lahaayeen wakiillo loo soo doortay baarlamaanka doorashada 2025 — Libaraalka, oo soo dhisay dawlad laga tirada badan yahay; Muxaafidka, oo noqday Mucaarad Rasmi ah ; Bloc Québécois ; Xisbiga Dimuqraadiga Cusub (qabsashada bidixda ; iyo xisbiga Doogga . Siyaasadda midig-fog iyo siyaasadda bidix-fog weligood may ahayn xoog caan ka ah bulshada Kanada.
Kanada waxay leedahay nidaam baarlamaani ah oo ku dhex jira macnaha boqortooyada dastuuriga ah - Boqortooyada Kanada waa aasaaska laamaha fulinta, sharci-dejinta , iyo garsoorka . Boqorka talada haya wuxuu sidoo kale boqor ka yahay 14 waddan oo kale oo madaxbannaan iyo 10-ka gobol ee Kanada . Boqorku wuxuu magacaabayaa wakiil, guddoomiyaha guud , isagoo raacaya talada ra'iisul wasaaraha , si uu u guto inta badan waajibaadkooda boqornimada.
[[File:King Charles III (July 2023).jpg|thumb|Charles III Boqorka Kanada]]
[[File:Mary Simon, Governor General of Canada.jpg|thumb|Mary Simon Guddoomiyaha Guud ee Kanada]]
[[File:Mark Carney portrait February 2020.jpg|thumb|Mark Carney Ra'iisul Wasaaraha Kanada]]
Boqortooyadu waa isha madax-banaanida iyo maamulka Kanada. Si kastaba ha ahaatee, iyada oo guddoomiyaha guud ama boqortooyadu ay awood u leeyihiin inay awoodaan iyaga oo aan la talin wasiirnimo xaalado dhif ah , isticmaalka awoodaha fulinta (ama awoodda boqortooyada ) waxaa si kale hagaya Golaha Wasiirada , guddi wasiirro ah oo ka tirsan Boqortooyada oo mas'uul ka ah Golaha Baarlamaanka ee la soo doortay oo ay doortaan oo uu hoggaamiyo ra'iisul wasaaraha , . Si loo xaqiijiyo xasilloonida dowladnimada, guddoomiyaha guud wuxuu inta badan u magacaabi doonaa ra'iisul wasaare qofka hadda ah hoggaamiyaha xisbi siyaasadeed oo heli kara kalsoonida aqlabiyadda xubnaha Golaha. Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha (PMO) waa mid ka mid ah hay'adaha ugu awoodda badan ee dawladda, oo bilaabaya inta badan sharciyada ansixinta baarlamaanka iyo xulashada magacaabista Dhaxalsugaha guud ee guddoomiyaha, ku-xigeennada , senetarada, garsoorayaasha maxkamadda federaalka, iyo madaxda shirkadaha Crown iyo hay'adaha dawladda. Hogaamiyaha xisbiga kuraasida labaad ee ugu badan waxa uu noqdaa hogaamiyaha mucaaradka rasmiga ah , waana qayb ka mid ah nidaamka baarlamaaniga ah ee iska soo horjeeda ee loogu talagalay in lagu ilaaliyo dawladda.
[[File:West Block Temp House of Commons, 2022.jpg|thumb|Guriga Baarlamaanka ee ku-meel-gaarka ah ee ku-meel-gaarka ah, West Block]]
Baarlamaanka Kanada wuxuu soo saaraa dhammaan sharciyada federaalka. Waxay ka kooban tahay Boqortooyada, Aqalka Baarlamaanka, iyo Guurtida . In kasta oo Kanada ay dhaxashay fikradda Ingiriiska ee sarraynta baarlamaanka , tani waxay ahayd markii dambe, iyada oo la ansixiyay Sharciga Dastuurka, 1982, dhammaan laakiin gabi ahaanba waxaa beddelay fikradda Mareykanka ee sarraynta sharciga .
Mid kasta oo ka mid ah 343 xubnood ee Baarlamaanka ee Aqalka Baarlamaanka waxaa lagu soo doortaa tiro badan oo fudud degmada doorasho ama fuushan. Sharciga Dastuurka, 1982 , wuxuu u baahan yahay in aan wax ka badan shan sano u dhexeynin doorashooyinka, inkastoo sharciga doorashooyinka Kanada uu tan ku xaddiday afar sano oo leh "go'an" taariikhda doorashada ee Oktoobar; Doorashada guud waa in weli uu ku dhawaaqaa guddoomiyaha guud, waxaana keeni kara talada ra'iisul wasaaraha ama codka kalsoonida ee Golaha. Xubnaha 105 ee golaha guurtida, kuwaas oo kuraastooda loo qaybiyo qaab gobol, waxay u adeegaan ilaa da'da 75.
Federaalka Kanada wuxuu u qaybiyaa mas'uuliyadda dawladda inta u dhaxaysa dawladda federaalka iyo 10-ka gobol. Sharci-dejinta gobolku waa kuwo aan sharci ahayn waxayna ku shaqeeyaan qaab baarlamaani ah oo la mid ah Aqalka Hoose. Saddexda dhul ee Kanada sidoo kale waxay leeyihiin sharci-dejin, laakiin kuwani maaha kuwo madaxbannaan, waxay leeyihiin mas'uuliyad dastuuri ah oo ka yar gobollada, waxayna ka duwan yihiin qaab dhismeedkooda gobolka
===Sharciga===
Dastuurka Kanada waa sharciga ugu sarreeya ee dalka, wuxuuna ka kooban yahay qoraal iyo heshiisyo aan qornayn. Sharciga Dastuurka, 1867 (oo loo yaqaan Xeerka Waqooyiga Ameerika ee Ingiriiska, 1867 ka hor 1982), wuxuu xaqiijiyay maamul ku saleysan horudhac baarlamaanka iyo awoodaha kala qeybsanaanta dowladda dhexe iyo dowlad goboleedyada. Xeerka Westminster, 1931 , oo si buuxda loo siiyay madax-bannaani buuxda, iyo Xeerka Dastuurka, 1982 , wuxuu soo afjaray dhammaan xiriirkii sharci-dejinta ee Ingiriiska, iyo sidoo kale in lagu daro qaacidada wax ka beddelka dastuurka iyo Axdiga Kanada ee Xuquuqda iyo Xoriyadda . Axdigu waxa uu dammaanad qaadayaa xuquuqda aasaasiga ah iyo xorriyadaha kuwaas oo inta badan aanay dawladi ka gudbi karin; Si kastaba ha ahaatee qodob ayaa u ogolaanaya Baarlamaanka iyo sharci-dejinta gobolka in ay baabi'iyaan qaybo ka mid ah Axdiga muddo shan sano ah.
[[File:Supreme court of Canada in summer.jpg|thumb|Maxkamadda Sare ee Kanada oo ku taal Ottawa, galbeedka Baarlamaanka Hill]]
Garsoorka Kanada ayaa tarjuma tarjuma, awood u leh inuu sharraxaadda barnaamijyada baarlamaanka ee ku sharxay dastuurka. Maxkamada Sare ee kanaalada waa Maxkamada ugu darajada ,Garsoorka kama dambeysta ah, sida tan iyo 2017 hogaaminayay Richard Wagner , Gudoomiyaha Maxkamadda Sare ee Kanada . Taliyaha guud wuxuu kormeeraa sagaasha ee maxkamadda marka uu la taliyo ra'iisul weerar iyo weerarrada . Golaha Maxkamada fedaraalku wuxuu sidoo kale magacaabayaa garsoorayaal maxkamadaha sare ee tubaakada.
qolka guud ayaa meel walba ka jira marka laga reebo Quebec, halkaas oo maskaxda madaniga ah uu u badan yahay. albaabka dembigu waa mas' xaddidan oo keliya oo wanaagsan labiska Kanada oo dhan. Dhaqangelinta Injirta, oo ay ku jiraan maxkamadaha dembiyada, waa si rasmi ah mas' fur gobolka, oo ay xireen booliska gobolka iyo kuwa degmada. Badi miigga iyo qaar, mas'uuliyiinta bilayska waxaa lagu dhuftay la siiya booliiska Royal Canadian Mounted Police .
Makhaayadaha Aborijiniska Kanada waxa uu xuquuqdii dastuuri ah oo la aqoonsan yahay dhulka iyo dhaqamada dhaqanka ee soo baxay asaliga ah ee Kanada. Heshiisyo iyo sharciyo kala duwan ayaa la aasaasay si loogu calaamadiyo xiriirka ka dhexeeya Yurubiyaanka iyo dadyoowga asaliga ah. Doorka Aborijiniska iyo xuquuqaha ayan waxaa lagu qoray qaybta 35 ee bogga Dastuurka, 1982 . Waxaa ku jiri kara, shaqada, sida caawinta, iyada oo loo marayo siyaasadda Wareejinta caafimaadka Hindiya , iyo ka dhaafida xuquuqdata
===Gobolada iyo dhulalka===
Kanada waa federaal ka kooban 10 gobol oo federaal ah , oo loo yaqaan, iyo saddex dhulal federaal ah . Kuwaas waxaa loo qaybin karaa afar gobol oo waaweyn : Western Canada , Central Canada , Atlantic Canada , iyo Northern Canada ( Bari Kanada waxaa loola jeedaa Bartamaha Kanada iyo Atlantic Canada wadajir). Calaamadda iyo dhulalka waxay leeyihiin mas' block bulshada sida, xarig , baahi , iyo muujinta bulshada, iyo sidoo kale maamulka maamulka (lakin maaha, dembiyada). In kasta oo gobolladu ay ka kooban yihiin noocyo kala duwan oo kala duwan, sinnaanta moodooyinka waxaa bixiya bixinaya si loo hubiyo in si macquul ah shaqada iyo canshuuraha loo fiiriyo tallaalka hodanka ah iyo kuwa saboolka ah.
Farqiga ugu weyn ee u dhexeeya gobolka Kanadiyaanka iyo dhulalka ayaa ah in gobolladu ay ka helaan madax-banaanidooda waajibaadka iyo waajibaadka iyo qaybaha Dastuurka, 1867 , halka qodobka dhulalka ay leeyihiin awoodo ay u wakiisheen baarlamaanka Kanada iyo wakiilladu waxay matalaan Boqorka golihiisa boos , si toos ah. Awoodaha ka soo baxaya Xeerka Dastuurka, 1867 , waxa ay kala qaybsan yihiin dawladaha iyo qaybaha gobolka inay si gaar ah u caddayn iyo isbeddel kasta oo lagu sameeyo habraacaas wuxuu u baahan yahay wax ka beddelka dastuurka , isbeddelka doorarka iyo awoodaha dhulalka uu samayn karo hal dhinac oo keliya Baarlamaanka Kanada.
===Xiriirka dibadda===
[[File:Canadian embassies map.png|thumb|Ergada Diplomaasiyadeed ee Kanada]]
Kanada waxaa loo aqoonsan yahay inay tahay awood dhexe ay ku leedahay mawduucyada ah iyada oo u janjeerta inay raadiso xalal dhinacyo badan leh iyo macallimiin caalami ah . Kanada waxay caan ku tahay sida ay uga go'an tahay nabadda iyo amniga ah, iyo sidoo kale ciidda colaadaha, iyo alka gargaar soo koraya .
Kanada iyo Jaamacadda waxay leeyihiin xidhiidh dheer oo adag; taariikh ahaan xulafada dhow, waxay si joogto ah isaga kaashadaan ololaha militariga iyo dadaallada bani'aadamnimada. Kanada waxa ay sidoo kale ilaalisaa xidhiidhka taariikhi iyo dhaqameed oo ay la leedahay Ingiriiska iyo Faransiiska ,iyada oo ay weheliso labada waddan ee ay hore u gumaysan jireen iyada oo loo qaybnimadeeda Commonwealth of Nations iyo Ururka doorka ah ee de la Francophonie . Kanada waxaa lagu xusay inay xiriir togan la leedahay Nederland , iyada oo ay ugu wacan tahay, qayb ahaan, gacantii ay ka xustay Nederland intii lagu jiray Dagaalkii Labaad ee Adduunka . Kanada waxay xafiisyo walaaceeda iyo qunsuliyadeed ku leedahay in ka badan 270 goobood oo ku yaal dhegaha 180 waddan oo shisheeye ah.
Kanada waxay kor u qaaddaa qiyamka ay wadaagto iyada oo ka qaybqaadanaysa ururo caalami ah oo badan . Kanada waxay xubin ka ahayd Qaramada Midoobay (UN) 1945 samaa bixiyey Ciidanka Difaaca Hawada Waqooyiga iyada oo ay weheliso Maraykanka 1958. Wadanku wuxuu xubin ka ahaa aasaasaha Madasha Iskaashiga Dhaqaalaha ee Aasiya-Pacific ( APEC ) ee 1989 markii ku biiray Ururka Dawladaha Mareykanka (OAS) 1990
===Ciidan iyo nabad ilaalin===
[[File:CAFDay-27 (cropped).jpg|thumb|A Canadian McDonnell Douglas CF-18 Hornet ee "calaamadaynta gaarka ah" ee ay adeegsadeen kooxda CF-18 ee 2014]]
Marka laga soo taago gooyo badan oo shaqsi ah, in ka badan 3,000 oo Ciidanka Qalabka Sida ee Kanada (CAF) ayaa la geeyay hawlgallo badan oo laga sameeyay badda . Ciidamada midaysan ee Kanadiyaanka waxay ka kooban yihiin Ciidanka Badda ee Royal Canadian Navy , Ciidanka Kanada , iyo Ciidanka Cirka ee Royal Canadian Air Force . Qaranku wuxuu shaqaaleeyaa shaqaalaysiinta leh, tabaruce ah oo ku dhow 68,000 oo shaqaale ah iyo 27,000 shaqaale kayd ah - kor u kaca ilaa 71,500 iyo 30,000 siday u kala adeegaan "Strong, Secure, Engaged" -oo leh qayb-hoosaad ah war 5.000 Canadian Rangers. calaamada 2022-kii, cuntooyinka Canada waxa uu gaadhay ku dhawaad $26.9 bilyun, ama ku dhawaad 1.2 inch wax-soo-saarka guud ee dalka (GDP) – taas oo ka dhigaysa 14-AAD ARAGGANAAN .
Doorkii Kanada ee ilaalinta ilaalinta ilaalinta iyo ka qaybqaadashada dadaallada nabad-ilaalinta ee 20aad ayaa door weyn ka ciyaartay muuqaalkeeda togan ee caalamka. Nabad-ilaalintu waxay si qoto dheer ugu dhex jirtaa dhaqanka Kanadiyaanka iyo muujinta kala soocida ee dadka Kanadiyaanka ahi ay dacwadan inay siyaasaddooda dibadda ka dhigayaan Maraykanka. Kanada ayaa Maktabad dheer ka soo jiidatay inay ka qaybgasho hawlgallada militari ee aan cunaqabatayn Qaramada Midoobay, sida Dagaalkii Vietnam ama duulaankii 2003 ee Ciraaq . Tan iyo iidellada 21aad, ka- warbixinada warbixinta ee Kanadiyaanka ee ilaalinta nabad ilaalinta Qaramada Midoobay ayaa si weyn hoos ugu dhacday. Hoos u dhaca weyni waxay natiijada ka dhalatay Kanada oo hagaysay ka- mkpọsakeeda hawlgallada sababta ay Qaramada Midoobay oggolaatay iyada oo loo marayo Ururka Heshiiska Waqooyiga Atlanta , halkii ay si toos ah u soo marin lahayd UN. Isbeddelka ka-hortagga iyada oo loo marayo NATO waxay keentay in loo beddelo hawlgallo badan oo Millatari iyo dilaa ah halkii ay ka heli lahaayeen agabka ilaalinta ilaalinta dhaqanka.
==Dhaqaalaha==
[[File:Toronto from above at night.jpg|thumb|Degmada maaliyadeed ee Toronto waa xarunta labaad ee dhaqaalaha ugu weyn Waqooyiga Ameerika, waana tan toddobaad ee ugu weyn adduunka xagga shaqada iyo wadnaha warshadaha maaliyadda ee Kanada]]
Dhaqaalaha isku-dhafka ah ee Kanada waa mid aad u horumarsan , oo lagu qiimeeyay kaalinta sagaalaad ee adduunka ugu weyn marka loo eego GDP-ga magac ahaan marka la eego 2023 , qiyaastii US$ 2.221 trillion . Wadanku waa mid ka mid ah waddamada ugu waaweyn ganacsiga adduunka , oo leh dhaqaale heer caalami ah . Sannadkii 2021, ganacsiga Kanada ee badeecadaha iyo adeegyadu wuxuu gaadhay $2.016 trillion. Dhoofinta Kanada waxay dhammaatay in ka badan $637 bilyan, halka alaabteeda la soo dejisay ay qiimaheedu ka badnaayeen $631 bilyan, taas oo ku dhawaad $391 bilyan ay ka timid Maraykanka. 2018, Kanada waxay lahayd hoos u dhac ganacsi oo alaab ah $ 22 bilyan iyo hoos u dhaca ganacsiga ee adeegyada $ 25 bilyan. Sarifka saamiyada Toronto waa sarifka saamiyada sagaalaad ee ugu wayn aduunka marka lasameeyo suuq geynta suuqa , iyada oo taxaysa in ka badan 1,500 shirkadood oo leh isku darka suuqa kala iibsiga ee ka badan US$2 trillion .
Bank of Canada waa bangiga dhexe ee dalka. Wasiirka maaliyadda iyo wasiirka hal-abuurka, sayniska, iyo warshadaha waxay isticmaalaan xogta Statistics Canada si ay awood ugu yeeshaan qorsheynta maaliyadeed iyo horumarinta siyaasadda dhaqaalaha. Kanada waxay leedahay qayb bangi iskaashato oo xooggan , oo leh xubinnimada ugu sarreysa adduunka ee qof kasta ee ururada deymaha . Waxay ku jirtaa heerka hoose ee Heerka Musuqmaasuqa (14th ee 2023) iyo "waxaa si weyn loo tixgeliyaa inay ka mid yihiin wadamada ugu musuqmaasuqa yar adduunka". Waxay ku jirtaa heerka sare ee Warbixinta tartanka caalamiga ah (19th ee 2024). Dhaqaalaha Kanada waxa uu ka sarreeyaa waddamada reer galbeedka intooda badan marka loo eego Tusmada Xoriyadda Dhaqaalaha ee Heritage Foundation waxayna la kulmaan kala duwanaansho dakhli oo aad u hooseeya . Kanada waxa ay ka mid tahay dalalka ugu hooseeya ee ugu horumarsan xagga kiraynta guryaha iyo maalgashiga tooska ah ee shisheeye .
Laga soo bilaabo horraantii qarnigii 20-aad, kobaca wax soo saarka Kanada , macdanta, iyo waaxyaha adeegga ayaa ka beddelay waddankii dhaqaalihii miyiga u badnaa una beddelay mid magaalo-magaaleed, mid warshadeed. Dhaqaalaha Kanadiyaanka waxaa u badan warshadaha adeegga , kaas oo ka shaqeeya qiyaastii saddex-meelood meel shaqaalaha dalka. Kanada waxay leedahay qayb aasaasi ah oo aan caadi ahayn oo muhiim ah , kuwaas oo kaymaha iyo warshadaha batroolka ay yihiin qaybaha ugu caansan. Magaalooyin badan oo ku yaal waqooyiga Kanada, halkaas oo beeralaydu ku adag tahay, waxaa sii wata miinooyinka u dhow ama ilo alwaax ah.
[[File:FTAs with Canada.svg|thumb|⬛Kanada
🟩Wadamada iyo dhulalka leh heshiisyada ganacsiga xorta ah]]
Is dhexgalka dhaqaale ee Kanada iyo Maraykanka aad buu u kordhay ilaa dagaalkii labaad ee aduunka . Kanada - Heshiiska Ganacsiga Xorta ah ee Maraykanka (FTA) ee 1988 wuxuu baabi'iyay canshuuraha u dhexeeya labada waddan, halka Waqooyiga Ameerika Heshiiska Ganacsiga Xorta ah (NAFTA) uu ballaariyay aagga ganacsiga xorta ah si loogu daro Mexico 1994 (kadibna waxaa beddelay Canada-United States-Mexico ). Laga bilaabo 2023, Kanada waa saxeexa 15 heshiisyada ganacsiga xorta ah ee 51 waddan oo kala duwan.
Kanada waa mid ka mid ah dhawrka waddan ee horumaray ee sida saafiga ah u dhoofiya tamarta. Atlantic Canada waxay haysataa kayd gaas dabiici ah oo aad u ballaadhan , iyo Alberta waxay martigelisaa kaydka saliidda afraad ee ugu weyn adduunka. Ciidda saliidda Athabasca ee ballaadhan iyo kaydka saliidda kale waxay Kanada siiyaan 13 boqolkiiba kaydka saliidda adduunka, taasoo ka dhigaysa saddexaad ama afraad ee ugu weyn adduunka . Kanada ayaa sidoo kale ka mid ah alaab-qeybiyeyaasha ugu weyn adduunka ee wax soo saarka beeraha ; Gobolka Canadian Prairies waa mid ka mid ah kuwa ugu muhiimsan caalamka ee soo saara sarreenka, canola , iyo miraha kale. Kanada dhoofinta ugu weyn waa zinc, uranium, dahab, nickel, platinoids , aluminium, steel, iron ore, coking coal, lead, copper, molybdenum , cobalt, iyo cadmium. Kanada waxay leedahay qayb wax soo saar oo baaxad leh oo xuddun u ah koonfurta Ontaariyo iyo Quebec, oo leh baabuur iyo aeronautics oo matalaya warshado muhiim ah gaar ahaan. Warshadaha kalluumeysiga ee dalka ayaa sidoo kale ah qayb muhiim ah oo ka qaybqaata dhaqaalaha.
===Sayniska iyo farsamada===
Sannadka 2020, Kanada waxay ku bixisay ku dhawaad $41.9 bilyan cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta , iyada oo qiyaasaha dheeriga ah ee 2022 ay ku kacayso $43.2 bilyan. Laga bilaabo 2023 , waddanku wuxuu soo saaray 15 Nobel abaalmarinta physics , chemistry iyo caafimaadka . Wadanku wuxuu ku jiraa kaalinta toddobaad ee saamiga adduunka ee maqaallada lagu daabacay joornaalada sayniska , sida laga soo xigtay Nature Index , waxayna hoy u tahay xarumaha dhowr shirkadood oo tiknoolajiyada caalamiga ah. Kanada waxay leedahay mid ka mid ah heerarka ugu sarreeya ee helitaanka internetka adduunka , iyada oo qiyaastii 95 boqolkiiba dadkeeda ay da'doodu tahay 15 iyo wixii ka sareeya.
[[File:STS-116 - P5 Truss hand-off to ISS (NASA S116-E-05765).jpg|thumb|Gacanta Robotka Hawada ee ay dhistay Kanadiyaanka (bidix), loona yaqaan Canadarm , ayaa qaybta truss ee P5 u wareejisay cudud robotic ah oo saldhigeedu yahay Canada , oo loo yaqaan Canadarm2]]
Guulaha kanada ee kabaha iyo tignoolajiyada ka mid ah abuurista baytariga calaamadaha ee alkaline, calaamadaha insulinta , tallaalka dabaysha , iyo baaritaanno ku saabsan qaabka qofka ee nukleus atomiga . Waxyaalaha kale ee kabaha ee Canadian-ka ah waxaa ka mid ah garaaca wadnaha macmalka ah , khariidaynta kortexka muuqaalka , mooto mikroskoob elektaroonig ah , tectonics plate , barashada qoto dheer , tign tababara taabasho badan , iyo qalabka godka madow ee ugu ciyaari , Cygnus X-1 . Kanada waxay leedahay taariikh dheer oo lagu ogaanayo hidde-sideyaasha, oo ay ku jiraan unugyada asliga ah , mutagenesis-ku hagayo goobta , soo-dhoweynta T-cell , biyaha hidda-wadayaasha keena Fanconi anemia , cystic fibrosis , iyo bilawga hore ee cudurka Alzheimers , iyo cuduro kale oo badan.
Wakaaladda Hawada Kanada waxay waddaa barnaamij meel bannaan oo adeeg ah oo kayd lagu saarayo-meel-dheer, meeraha, iyo cilmi-baaris duulista, oo ay weheliso gantaallo iyo dayax-gacmeedyo. Kanada waxay dirtay dayax-gacmeedkii ugu horreeyay, Alouette 1 , 1962. ka qaybqaata Saldhigga Hawada Caalamiga ah ee caan ku tahay aaladaha robotka, sida Kanadarms badan . Kanada waxay bilawday mashruucyo badan oo mustaqbalka fog ah, oo ay ku jiraan taxanaha dayax-gacmeedka ee Radarsat iyo gantaallada Black Brant .
==Tirakoobka dadweynaha==
[[File:STS-116 - P5 Truss hand-off to ISS (NASA S116-E-05765).jpg|thumb|Khariidadda cufnaanta dadweynaha Kanada (2014)
Bidix sare: Waddada Quebec–Windsor Corridor waa gobolka ugu dadka badan ee la deggan yahay uguna warshadaysan]]
Tirakoobka Kanada ee 2021 wuxuu tiriyay wadarta dadweynaha 36,991,981, oo ah koror ku dhawaad 5.2 boqolkiiba marka loo eego tirada 2016. Waxa lagu qiyaasaa in dadka Kanada ay kor u dhaafeen 40,000,000 sanadka 2023 . Kanada waxay leedahay mid ka mid ah heerarka socdaalka qof kasta ee ugu sarreeya adduunka, oo ay horseed u tahay siyaasadda dhaqaalaha iyo isu-keenidda qoyska . Rikoor 483,390 soo galooti ah ayaa la aqbalay 2024 .waxa ay dib u dajin u samaysay in ka badan 47,600 sanadii 2022
Cufnaanta dadweynaha Kanada, oo ku nool 4.2 deggane kiiloomitir laba jibaaran (11/sq mi), ayaa ka mid ah kuwa ugu hooseeya adduunka, iyada oo qiyaastii 95 boqolkiiba dadweynaha deggan koonfurta 55aad ee isbarbardhigga woqooyi. Qiyaastii 80 boqolkiiba dadku waxay ku nool yihiin 150 kiiloomitir (93 mi) ee soohdinta Maraykanka. Kanada aad ayaa loo magaaleeyay, iyadoo in ka badan 80 boqolkiiba dadka ku nool ay ku nool yihiin xarumaha magaalooyinka. Inta badan dadka Kanadiyaanka ah (in ka badan 70 boqolkiiba) waxay ku nool yihiin in ka hooseysa 49-aad isbar-bar , iyadoo 50 boqolkiiba dadka Kanadiyaanka ah ay ku nool yihiin koonfurta 45°42′ (45.7 darajo) waqooyi. Qaybta ugu dadka badan dalka waa Waddada Quebec City–Windsor Corridor ee Koonfurta Quebec iyo Koonfurta Ontaariyo ee ku teedsan harooyinka waaweyn iyo wabiga St. Lawrence.
Inta badan dadka Kanadiyaanka ah (boqolkiiba 81.1) waxay ku nool yihiin guryaha qoyska, 12.1 boqolkiiba waxay sheegeen inay keligood nool yihiin, iyo 6.8 boqolkiiba waxay la nool yihiin qaraabo kale ama dad aan qaraabo ahayn. Boqolkiiba kow iyo konton qoys waa lammaane leh ama aan lahayn carruur, 8.7 boqolkiiba waa qoysas hal waalid ah, 2.9 boqolkiiba waa qoysas jiilal badan, iyo 29.3 boqolkiiba waa qoysas hal qof ah
===Qowmiyad===
Jawaab bixiyaasha tirakoobka Kanada 2021 waxay iskood uga warbixiyeen in ka badan 450 " isir ama asal dhaqameed ". Kooxaha ugu waaweyn ee la doortay waxay ahaayeen: Yurub ( 52.5 boqolkiiba), Waqooyiga Ameerika ( 22.9 boqolkiiba), Asian ( 19.3 boqolkiiba), Waqooyiga Ameerika ( 6.1 boqolkiiba), Afrika ( 3.8 boqolkiiba), Latin, Bartamaha iyo Koonfurta Ameerika ( 2.5 boqolkiiba), Caribbean ( 2.1 boqolkiiba), Oceanian ( 0.3 boqolkiiba), iyo kuwa kale ( 0.3 boqolkiiba). In ka badan 60 boqolkiiba dadka Kanadiyaanka ah ayaa sheegay hal asal, iyo 36 boqolkiiba ayaa sheegay in ay asal ahaan ka soo jeedaan qowmiyado badan, sidaas awgeed wadarta guud waxay ka weyn tahay 100 boqolkiiba
[[File:Canadian_ethnocultural_diversity.png|thumb|168ka ugu sarreeya qowmiyad ama asal dhaqameed ayaa iskood uga warbixiyey Kanadiyaanka tirakoobka 2021]]
Tobanka waddan ee ugu badan ee is-sheegga isir ama asal dhaqameed ee 2021 waxay ahaayeen Kanadiyaanka ( xisaabinta 15.6 boqolkiiba dadweynaha), oo ay ku xigto Ingiriisi (14.7 boqolkiiba), Irish (12.1 boqolkiiba), Scottish (12.1 boqolkiiba), Faransiis ( 11.0 boqolkiiba), Jarmal (8.1 boqolkiiba), Shiinaha (4.7 boqolkiiba ), Talyaani (3.3 boqolkiiba), Talyaani (3.3 boqolkiiba) .
36.3 milyan oo qof oo la tiriyey sanadka 2021, ku dhawaad 25.4 milyan ayaa sheegay inay yihiin " Caddaan ", oo ka dhigan 69.8 boqolkiiba dadweynaha. Dadka asaliga ah ee matalaya 5 boqolkiiba ama 1.8 milyan oo qof, ayaa kordhay 9.4 boqolkiiba marka la barbardhigo dadka aan asaliga ahayn, kuwaas oo koray 5.3 boqolkiiba 2016 ilaa 2021 . kuwa ugu badan ee 2021 waxay ahaayeen Koonfurta Aasiya (2.6 milyan oo qof; 7.1 boqolkiiba), Shiinaha (1.7 milyan; 4.7 boqolkiiba), Madow (1.5 milyan; 4.3 boqolkiiba), Filibiin (960,000 2.6 boqolkiiba), Carabta (690,000; 1.9 boqolkiiba sida Koonfur Ameerika), 0.0% Latin America . (390,000; 1.1 boqolkiiba), Galbeedka Aasiya (360,000; 1.0 boqolkiiba), Kuuriyaan (220,000; 0.6 boqolkiiba) iyo Jabbaan (99,000; 0.3 boqolkiiba).
Intii u dhaxaysay 2011 iyo 2016, dadka laga tirada badan yahay ee muuqda ayaa kor u kacay 18.4 boqolkiiba. Sannadkii 1961, ilaa 300,000 oo qof, in ka yar boqolkiiba laba dadka Kanada, waxay ahaayeen xubno ka tirsan kooxaha laga tirada badan yahay ee muuqda. Tirakoobka 2021 wuxuu muujiyay in 8.3 milyan oo qof, ama ku dhawaad rubuc (23.0 boqolkiiba) dadweynaha, ay isu sheegeen inay yihiin ama ay ahaayeen soo galooti la degay ama deganaanshaha rasmiga ah ee Kanada - oo ka sarreeya tirakoobkii 1921 ee rikoorkii hore ee 22.3 boqolkiiba. Sannadkii 2021, Hindiya, Shiinaha, iyo Filibiin ayaa ahaa saddexda waddan ee ugu sarreeya asal ahaan muhaajiriinta u soo guuraya Kanada
[[File:English-French_bilingualism_rate_in_Canada.png|thumb|]]
Luuqado badan ayaa ay adeegsadaan dadka reer Kanada, oo Ingiriisi iyo Faransiis ( luqadaha rasmiga ah ) ay yihiin afafka hooyo ee boqolkiiba 54 iyo 19 boqolkiiba dadka Kanadiyaanka ah, siday u kala horreeyaan. Siyaasadaha laba-luqadnimo ee Kanada ee rasmiga ah waxay siinayaan muwaadiniinta xaqa ay ku helaan adeegyada dawladda dhexe Ingiriisi ama Faransiis midkoodna luqadda rasmiga ah ee laga tirada badan yahay waxay dammaanad qaadeen dugsiyadooda dhammaan gobollada iyo dhulalka.
Xeerka Luqadda Rasmiga ah ee Quebec ee 1974 ayaa Faransiiska u asaasay luqadda rasmiga ah ee gobolka. Inkasta oo in ka badan 82 boqolkiiba dadka Faransiiska ku hadla ee Kanada ay ku nool yihiin Quebec, waxaa jira dad fara badan oo ku hadla afka Faransiiska ee New Brunswick , Alberta , iyo Manitoba , iyada oo Ontario ay leedahay dadka ugu badan ee Faransiiska ku hadla ee ka baxsan Quebec. New Brunswick, gobolka kaliya ee rasmiga ah ee labada luuqad ku hadla, ayaa leh Acadian French laga tirada badan yahay oo ka kooban 33 boqolkiiba dadweynaha. Waxa kale oo jira kooxo Acadians ah oo ku yaala koonfur-galbeed ee Nova Scotia, ee Cape Breton Island, iyo bartamaha iyo galbeedka Prince Edward Island.
Gobollada kale ma laha luqado rasmi ah sida, laakiin Faransiiska waxaa loo isticmaalaa luqad wax lagu baro, maxkamadaha, iyo adeegyada kale ee dawladda, marka lagu daro Ingiriisiga. Manitoba, Ontario, iyo Quebec waxay ogol yihiin in Ingiriisi iyo Faransiis labadaba lagaga hadlo sharci-dejinta gobolka iyo sharciyada ayaa lagu soo rogay labada luqadood. On Ontario, Faransiisku wuxuu leeyahay xoogaa sharci ah, laakiin si buuxda uma wada shaqayn. Waxaa jira 11 kooxo af asali ah , oo ka kooban in ka badan 65 luqadood iyo lahjado kala duwan. Dhowr luqadood oo asaliga ah ayaa maqaam rasmi ah ku leh Gobollada Waqooyi Galbeed. Inuktitut waa luqadda ugu badan ee Nunavut waana mid ka mid ah saddexda luqadood ee rasmiga ah ee dhulka.
Marka la eego tirakoobka 2021, in ka badan 7.8 milyan oo Kanadiyaan ah ayaa ku qoray luqad aan rasmi ahayn luqaddooda koowaad . Qaar ka mid ah luqadaha koowaad ee caadiga ah ee aan rasmiga ahayn waxaa ka mid ah Mandarin (679,255 ku hadla luqadda koowaad), Punjabi (666,585), Cantonese (553,380), Isbaanish (538,870), Carabi (508,410), Tagalog (461,150), Talyaani (319,50), Talyaani (237,890). Dalka waxa kale oo uu hoy u yahay luqado badan oo dhegoolayaasha ah , kuwaas oo qaarkood ay yihiin kuwo asaliga ah. Luqadda Calaamadaha Ameerikaanka (ASL) ayaa laga isticmaalaa dalka oo dhan sababtoo ah badinta ASL ee dugsiyada hoose iyo sare. [ 317 ] Luqadda Calaamadaha Quebec (LSQ) ayaa ugu horrayn loogu isticmaalaa Quebec
===Diinta===
Kanada diin ahaan way kala duwan tahay, oo ka kooban caqiido iyo caadooyin kala duwan. Dastuurka Kanada wuxuu tilmaamayaa Ilaah; si kastaba ha ahaatee, Kanada ma laha kaniisad rasmi ah, dawladduna waxay si rasmi ah uga go'an tahay ku dhaqanka jamac diimeed . Xorriyadda diinta ee Kanada waa xuquuq dastuuri ah oo la ilaaliyo.
Heerarka ku-dhaqanka diinta ayaa si joogto ah hoos ugu dhacay ilaa 1970-meeyadii. Iyadoo Masiixiyaddu ay hoos u dhacday ka dib markii ay hal mar udub dhexaad u tahay dhaqanka Kanadiyaanka iyo nolol maalmeedka, Kanada waxay noqotay waddan ka dambeeya Masiixi , dawlad cilmaani ah . Inkasta oo inta badan dadka Kanadiyaanka ah ay u arkaan diinta inay tahay mid aan muhiim ahayn nolol maalmeedkooda, waxay weli aaminsan yihiin Ilaah. Ku dhaqanka diinta waxaa guud ahaan loo arkaa arrin gaar ah.
Marka loo eego tirakoobka 2021, Masiixiyaddu waa diinta ugu weyn Kanada, iyadoo Roman Catholics ay matalaan boqolkiiba 29.9 dadka ugu badan ee raacsan. Masiixiyiinta guud ahaan ka dhigan 53.3 boqolkiiba dadweynaha, waxaa ku xiga dadka ka warbixinaya diin la'aan ama aan diin lahayn 34.6 boqolkiiba. Diimaha kale waxaa ka mid ah Islaamka (4.9 boqolkiiba), Hinduism (2.3 boqolkiiba), Sikhism (2.1 boqolkiiba), Buddhism (1.0 boqolkiiba), Yuhuudda (0.9 boqolkiiba), iyo ruuxa asaliga ah (0.2 boqolkiiba). Kanada waxay leedahay dadka labaad ee ugu weyn qaranka Sikh , ka dambeeya Hindiya .
==Caafimaadka==
Daryeelka caafimaadka Kanada waxaa lagu bixiyaa nidaamka gobolka iyo dhulalka ee daryeelka caafimaadka dadweynaha ay maalgeliyaan , si aan rasmi ahayn loogu yeero Medicare . Waxa haga qodobada Xeerka Caafimaadka Kanada ee 1984 waana mid caalami ah . Helitaanka caalamiga ah ee adeegyada caafimaad ee dawladdu maalgeliso "waxaa inta badan dadka Kanadiyaanka ah u tixgeliyaan qiimo aasaasi ah oo hubinaya caymiska daryeelka caafimaadka qaranka qof kasta meel kasta oo uu ku nool yahay dalka". Qiyaastii 30 boqolkiiba daryeelka caafimaadka Kanadiyaanka waxa laga bixiyaa qaybta gaarka loo leeyahay. Tani waxay inta badan bixisaa adeegyada aan daboolin ama qayb ahaan ay daboolin Medicare, sida daawooyinka la qoro , dhakhtarka ilkaha iyo indhaha . Qiyaastii 65 ilaa 75 boqolkiiba dadka Kanadiyaanka ah waxay leeyihiin nooc ka mid ah caymis caafimaad oo dheeri ah; Qaar badan oo ka mid ah waxay ka helaan loo-shaqeeyayaasha ama galaan barnaamijyada adeegga bulshada ee sare.
[[File:OECD_health_expenditure_per_capita_by_country.svg|thumb|Kharashka caafimaadka iyo maalgelinta dalka . Wadarta kharashka caafimaadka qofkiiba dollarka Maraykanka (PPP)]]
Si la mid ah waddamo kale oo badan oo horumaray, Kanada waxa la kulma korodhka kharashyada daryeelka caafimaadka taas oo ay ugu wacan tahay isbeddelka tirakoobka ee dadka da'da ah, oo leh hawlgab badan iyo dad yar oo da'da shaqada ah. 2021, celceliska da'da Kanada waxay ahayd 41.9 sano. Cimriga nolosha waa 81.1 sano. Warbixin 2016 ah oo uu soo saaray madaxa caafimaadka dadweynaha ayaa lagu ogaaday in 88 boqolkiiba dadka Kanadiyaanka ah, oo ka mid ah tirada ugu badan ee dadka ku nool wadamada G7, ay muujiyeen inay "caafimaad wanaagsan leeyihiin ama aad u wanaagsan yihiin". Boqolkiiba 80 ka mid ah dadka qaangaarka ah ee Kanadiyaanka ah ayaa iskood u sheega in ay haystaan ugu yaraan hal arrin oo khatar ah oo loogu talagalay cudurrada daba-dheeraada: sigaar-cabista, dhaqdhaqaaq la'aanta jireed, cunto aan caafimaad lahayn ama isticmaalka khamriga xad-dhaafka ah. Kanada waxay leedahay mid ka mid ah heerarka ugu sarreeya ee buurnaanta dadka waaweyn ee wadamada OECD , taas oo gacan ka geysata ku dhawaad 2.7 milyan oo xaaladood oo sonkorow ah . Afar cudur oo dabadheeraad ah - kansar (sababta ugu horreysa ee dhimashada), cudurrada wadnaha iyo xididdada dhiigga , cudurrada neef-mareenka , iyo sonkorowga - xisaabaadka 65 boqolkiiba dhimashada Kanada. Waxaa Kanada ku nool ku dhawaad 8 milyan oo qof oo da'doodu tahay 15 jir oo leh hal ama in ka badan oo naafo ah .
2024, Machadka Kanada ee Macluumaadka Caafimaadka wuxuu qiyaasay in kharashka daryeelka caafimaadku gaadhay $372 bilyan, ama 12.4 boqolkiiba GDP-ga Kanada sanadkaas. Sannadkii 2022, kharashka qof kasta ee Kanada ee kharashyada caafimaadka ayaa kaalinta 12aad ka galay nidaamyada daryeelka caafimaadka ee OECD . Kanada waxay samaysay ku dhawaad, ama ka sarreeya celceliska inta badan tilmaamayaasha caafimaadka OECD tan iyo horraantii 2000-meeyadii, oo ka sarreeya celceliska tilmaamayaasha OECD ee wakhtiyada sugitaanka iyo helitaanka daryeelka, celceliska dhibcaha tayada daryeelka iyo isticmaalka kheyraadka. Warbixinta Sanduuqa Dawlada Dhexe ee 2021 isbarbardhigga nidaamyada daryeelka caafimaadka ee 11ka waddan ee ugu horumarsan ayaa galay Kanada kaalinta labaad ilaa ugu dambeysa. Daciifnimada la aqoonsaday ayaa marka la barbardhigo sare u kacday heerka dhimashada dhallaanka, baahsanaanta xaaladaha daba-dheeraada, waqtiyada sugitaanka ee dheer, helitaanka liita ee daryeelka saacadaha ka dambeeya, iyo la'aanta daawooyinka dhakhtar qoro iyo caymiska ilkaha. Dhibaatada sii kordheysa ee nidaamka caafimaadka Kanada waa la'aanta xirfadlayaasha daryeelka caafimaadka, iyo awoodda isbitaalka
==Waxbarashada==
[[File:Educationincanada-eng.png|thumb|Kanada gobol ahaan iyo territori ahaanba, taas oo muujinaysa boqolkiiba dadka da'doodu u dhaxayso 25 ilaa 64 ee haysta shahaadada koowaad ee jaamacadda ama ka sareeya, iyo boqolkiiba dhibicdu waxay isbeddelaysaa 2016 ilaa 2021]]
Waxbarashada Kanada inta badan waxaa loo bixiyaa si guud , waxaa maalgeliya oo kormeera dawladaha federaalka , gobolka , iyo dawladaha hoose . Waxbarashadu waxay ku dhex jirtaa xukunka gobolka, manhajka gobolkana waxaa kormeera dawladeeda. Waxbarashada Kanada guud ahaan waxay u qaybsantaa waxbarashada aasaasiga ah , waxaana ku xiga waxbarashada sare iyo tan ka dambaysa . Waxbarasho Ingiriisi iyo Faransiis labadaba ah ayaa laga heli karaa meelo badan oo Kanada ah. Kanada waxay leedahay tiro badan oo jaamacado ah, ku dhawaad dhamaantood si guud ayaa loo maalgeliyaa. Waxaa la aasaasay 1663, Université Laval waa machadka ugu da'da weyn ee ka dambeeya dugsiga sare ee Kanada. Saddexda jaamacadood ee ugu sarreeya qaranka waa Jaamacadda Toronto , McGill , iyo Jaamacadda British Columbia . Jaamacadda ugu weyn waa Jaamacadda Toronto , taas oo ay dhigtaan in ka badan 85,000 oo arday.
Sida lagu sheegay warbixin 2022 ay soo saartay OECD, Kanada waa mid ka mid ah waddamada ugu aqoonta badan adduunka; waddanku wuxuu ku jiraa kaalinta koowaad adduunka oo dhan boqolkiiba dadka qaangaarka ah ee haysta waxbarasho jaamacadeed, iyada oo in ka badan 56 boqolkiiba dadka waaweyn ee Kanada ay heleen ugu yaraan shahaadada jaamacadeed ama shahaado jaamacadeed. Kanada waxay ku bixisaa celcelis ahaan 5.3 boqolkiiba GDP-ga waxbarashada. Wadanku waxa uu si weyn u maalgeliyaa waxbarashada jaamacadeed (in ka badan US$20,000 ardaygiiba). Laga bilaabo 2022 , 89 boqolkiiba dadka qaangaarka ah ee da'doodu u dhaxayso 25 ilaa 64 waxay kasbadeen wax u dhigma shahaadada dugsiga sare, marka la barbardhigo celceliska OECD ee 75 boqolkiiba.
==Dhaqanka==
[[File:WLM-CA-2018-Toronto-Union_Station-9296.jpg|thumb|
Taallo Dhaqamada Kala Duwan ee uu qoray Francesco Pirelli, Toronto]]
Taariikh ahaan, Kanada waxaa horyaaly Ingiriis, Faransiis , iyo dhaqamada iyo caadooyinka asalka ah. Intii lagu jiray dhacdooyinka 20aad, Kanadiyaanka haysta dhulaha Afrika, Kariibiyaanka, iyo Aasiya waxay ku dareen celiyeen Kanadiyaanka iyo dhaqankooda.
Dhaqanka Kanada wuxuu saameyn ku yeeshaa qaababka kala duwan ee ay ka kooban tahay, siyaasadda kor u qaada bulshooyin ah waa la ilaaliyaa dastuur ahaan. Tan iyo 1960-meeyadii, Kanada waxay awood xuquuqul insaanka iyo ka- xannibaada dhammaan. Aqoonsiga Kanadiyaanka waxa uu ka soo wareegay asal ahaan British ku salaysan una guuray dhaqamo kala duwan intii u koobay 1960-meeyadii iyo 1970-meeyadii. Siyaasadda ah ee gobolka ee dhaqamada kala duwan waxaa inta badan lagu tilmaamaa mid ka mid ah tilmaamaha loo baahan yahay ee Kanada iyo qayb muhiim ah oo lagu kala saaro kabaha Kanadiyaanka. Quebec, luqada dhaqanku waa mid koonfurta waxaan jiray dhaqan Canadian Canadian ah oo ka duwan dhaqanka Kanada ee wadnaha. Guud ahaan, Kanada waxay ku jirtaa aragtida mosaic-dhaqameedka qaybaha hoose ee gobolka oo leh meelo kala duwan iyo qawmiyad qawmiyad .
Habka maamulka kanada ee ruujinta saaraya dhaqamada badan, kaas oo ku salaysan diinta , isdhexgalka bulshada, iyo waxbarashada dugsiyada midigta fog, ayaa leh taageero dadweyne oo. Siyaasadaha Dowladda Sida Xalalka Walaalaha ah, canshuuraha sare loo qaado si loo qaybiyo xoolaha, sharci-dejinta ciqaabta dilka , dadaalada Kanadalada ee lagu ciribtirayo faqriga , ficilta adag , habdhaqan xornimo bulsheed oo ku dhaleeceeyay haweenka (sida uurka ) iyo mamnuucista LGBT , iyo sharciyeynta euthanasia iyo qaar xashiishka ayaa tilmaamaya dhaqanka. Kanadiyaanka sidoo kale waxay aqoonsadaan siyaasadda gargaarka gudaha dalka, ilaalinta ilaalinta ilaalinta, beerta nidaamka qaranka, iyo Axdiga Kanada ee Xuquuqda iyo Xoriyadda.
===Suugaanta===
[[File:Margaret_Atwood_(3x4_cropped).jpg|thumb|Qoraaga Margaret Atwood ayaa soo jeedisay in intii lagu jiray 1970-yadii suugaanta Kanadiyaanka ay wali raadinayeen aqoonsi qaran]]Suugaanta Kanada waxay inta badan u qaybsantaa suugaan Faransiis-iyo Ingiriisi, kuwaas oo ku qotoma dhaqanka suugaanta ee Faransiiska iyo Ingiriiska, siday u kala duwan yihiin. Sheekooyinkii ugu horreeyay ee Kanadiyaanka ahaa dalalka socdaal iyo saxinta. Tani waxay u bixisay mawduuc mawduuc oo waaweyn oo suugaanta Canadian taariikhiga ah: dabeecadda, nolosha xudduudaha, iyo booska Kanada ee caddaynta, kuwaas oo lagu xiray maskaxda garrison . Kobcinta suugaanta Kanadiyaanka waxay si qotodheer ugu xidhxidhan yihiin xaaladaha taariikheed iyo bulsho ee dalka, inta badan waxay muujinaysaa warbixinta iyo isbeddelada bulshada Kanada. Sida suugaanta Kanadiyaanka u sii gudubtay qarniyadii 20-aad iyo 21-aad, waxay wax ka qabanayaan maadooyin iyo mawduucyo kala duwan, sida haweenka, qaybaha LGBTQ, waayo-aragnimada soogalootiga, arrimaha, xiriirka dadka asaliga ah, iyo qiyamka Kanada iyo furo.
Taageerada taageero ee hay'adaha dawliga ah, sida Golaha Fanka ee Kanada iyo muujinta deeqaha kala duwan ee gobolka, waxay fududaysaa abuurista, daabacadaha, iyo sawirada qorayaasha Kanada . Qorayaal badan oo Kanadiyaanka ah ayaa helay abaalmarinno suugaaneed caalami ah oo ay ku jiraan sheekooyinka Nobel ee suugaanta , buugaagta , iyo suugaan Pulitzer ee khayaaliga . Abaalmarinta suugaanta Kanada iyo abaalmarinnada waxaa ka mid ah Abaalmarinta Suugaanta Guud ee Guddoomiyaha , Abaalmarinta Giller , Abaalmarinta Gabayada Latner Griffin ee Trust , Abaalmarinta Burt ee Koowaad, Suugaanta Inuit iyo Métis iyo abaalmarinno suugaaneed loogu talagalay diyaarinta
===Muusiga===
[[File:O-Canada-1908.pdf|thumb|Daabacaaddii asalka ahayd ee " O Canada " oo Ingiriisi, 1908 (Faransiis, 1880) ]]
Muusiga Kanada waxa uu ka tarjumayaa muuqaalo kala duwan oo heer gobol ah Kanada waxay samaysay kaabayaal muusiko oo aad u ballaadhan oo ay ku jiraan hoolalka kaniisadaha , hoolalka qolka , xarumaha ilaalinta akadeemiyada , xarumaha fanka , shirkadaha duubista , idaacadaha , iyo kanaalada muusiga ee telefishinka . Barnaamijyada taageerada dawladda, sida Sanduuqa Muusikada Kanada, waxay caawiyaan fannaaniin iyo ganacsato badan oo abuura, soo saara oo suuq geynaya muusikada Kanada ee asalka ah iyo kuwa kala duwan. Iyada oo ay sabab u tahay muhiimada dhaqameed, iyo sidoo kale hindisayaasha dawladda iyo xeerarka, warshadaha muusiga ee Kanada waa mid ka mid ah kuwa ugu weyn adduunka, oo soo saara laxamiistayaal caalami ah oo caan ah fannaaniin , iyo isku xidh . Baahinta muusiga ee dalka waxaa maamula CRTC. Akademiyada Kanada ee Diiwaangelinta Farshaxanka iyo Sayniska waxay soo bandhigtaa abaalmarinnada warshadaha muusikada ee Kanada, Abaalmarinta Juno . Hall of Fame Music Canadian waxay sharfaan fannaaniinta Kanadiyaanka guulaha noloshooda.
" God Save the King " waxaa laga isticmaali jiray Kanada ilaa dabayaaqadii 1700-meeyadii waana heesta boqortooyo ee dalka. Muusiga wadaniga ah ee Kanadiyaanka ayaa soo taxnaa in ka badan 200 sano, oo leh " The Bold Canadian ", oo la qoray 1812, caan ka ahaa qarnigii 19aad oo dhan. " The Maple Leaf Forever ", oo la qoray 1866, waxay ahayd mid caan ah oo u adeegay sidii heesta wadaniga ah ee aan rasmiga ahayn ee Ingiriisiga Kanada. " O Kanada ", oo asal ahaan ka kooban Faransiis 1880, sidoo kale waxay u adeegtay sidii heesta calanka aan rasmiga ahayn qarnigii 20aad waxaana loo qaatay heesta rasmiga ah ee dalka 1980
===Warbaahinta===
[[File:CBC_Radio_Canada_Chevrolet_Express_02.jpg|thumb|Baabuurta dayax gacmeedka ee Hay'adda Warbaahinta Kanada (CBC), oo loo isticmaalo baahinta telefishinka tooska ah]]
Warbaahinta Kanada waa madax-bannaan aan faafreeb lahayn , kala duwan , oo aad gobolaysan. Xeerka Baahinta waxa uu ku dhawaaqayaa "nidaamku waa inuu u akhriyo si loo ilaaliyo, tayeeyo, iyo dhaqanka, waxbarashada, bulshada, iyo dhaqaalaha Kanada". Kanada waxay leedahay qaybo warbaahineed oo si fiican u horumarsan, laakiin wax soo saarkeeda dhaqan - gaar ahaan filimada , bandhigyada telefishinka iyo joornaallada - badanaa waxaa hadheeyay alaabada laga keeno Maraykanka. Natiijo ahaan, ilaalinta dhaqanka Kanadiyaanka ah ee gaarka ah waxaa taageera shirkadaha, shirkadaha, hay'adaha sida Canadian Broadcasting Corporation (CBC), Guddiga Filimada Qaranka ee Kanada (NFB), iyo Canadian Radio-TV and Communication Commission (CRTC).
Warbaahinta Kanada, daabac daabacadda iyo dhijitaalka ah , iyo labada luqadood ee muuqaal ah, waxaa inta badan gacanta ku haya " shirkad faro-ku-tiris ah ". Shirkadda ugu weyn ee shirkadaha waa warbaahinta guud ee qaranka ee Canadian Broadcasting Corporation, taas oo sidoo kale door weyn ka ciyaarta soo saarista alaabada dhaqanka guddaha, iyada oo ku ilaalin raadiyaha iyo shabakadaha TV-ga ee xorriyadda iyo France. Marka lagu daro CBC-da, qaar ka mid ah degmooyinka gobolka waxay ku deeqeen baahinta TV-ga waxbarasho sidoo kale, sida TVOntario iyo Télé-Québec .
warbaahinta aan wararka ahayn ee kanada, oo ay ku jiraan filimada iyo qaybaha, waxaa laga sameeyey abuuraasha ah, sidoo kale kuwa laga keeno mareykaniga, England, Australia, iyo Faransiiska. Dadaal lagu dhimayo cadadka warbaahinta ajnabiga ah, faragelinta rabshada ee warbaahinta telefishinka waxaa ku jiri kara nidaaminta nuxurka iyo maal-gashiga . Sharciyada canshuuraha Kanada ayaa akhriyaya tartanka ajnabiga ah ee gaarka ah joornaalka
===Ciyaaraha===
[[File:Hockey_Hall_of_Fame_Statue_(9162222032).jpg|thumb|Farshaxanka ciyaarta ee Edie Parker oo ka baxsan Hoolka caanka ah ee Hockey ee Toronto]]
Ciyaaraha qaranka kanada waa xegada barafka iyo lakrosse . Ciyaaraha kale eeleyda ah waxaa ka mid ah curling , basketball , baseball , soccer , iyo kubbadda cagta . Guulaha waaweyn ee ciyaaraha Kanada waxaa lagu calaamadeeyay "Halls of Fame" badan iyo madxafyo, sida Hall of Fame ee Kanada .
Kanada waxa ay Maraykanka la wadaagtaa dhawr horyaal oo isborti oo waawayn. kooxaha Kanadiyaanka ee ku jira horyaalada oo ku jira todobo faransiis oo ka tirsan National Hockey League , , furka oo Kubadda Cagta ee Major League Soccer , iyo hal koox mid kasta oo ka mid ah Kubadda Koleyga ee Major League Baseball iyo Ururka Kubadda Koleyga Qaranka . Tartamada ciyaartoyda kale ee caanka ah waxaa ka mid ah kubada cagta Kanada , National Lacrosse League , kanada Kanada , iyo tartanka curling ee ay qabtaan Curling Canada . Kanadiyaanka waxay u aqoonsadeen xeego inay tahay cayaarta ay door bidayaan ee daawashada, waxaan ku xigay kubbadda cagta iyo kubbadda koleyga.
Marka la eegu ka qaybgalka, dabaasha ayaa ahayd ciyaartii ugu badan ee la soo sheegay saddex-meelood meel (35 etejin) Kanadiyaanka 2023. Tani waxay si dhow ula socotay baaskiilka (33 roojin) iyo orodka (27 dhismaha). Caannimada ciyaaraha gaarka ah way kala duwan yihiin; guud ahaan, dadka Kanada ku dhashay waxay u badan tahay inay ka qaybqaataan ciyaaraha jiilaalka sida xeegada barafka (ciyaaraha kooxda da'yarta ee ugu), kaydka barafka , barafka iyo baraafka , marka la barbar dhigo, kuwaas oo u badan tahay inay ciyaaraan kubbadda cagta (ciyaaraha ugu ciyaartoyga dhalinyarada), ama kubbadda kolayga . Isboortiga sida golf-ka , kubbadda laliska , badminton , bowling-ka , iyo fanka dagaalka ayaa sidoo kale si weyn loogu bartay dhalinyarada iyo hiwaayadda.
Kanada waxay ku guuldarreysatay guul Olombikada Jiilaalka iyo Olombikada Xagaaga -gaar ahaan Ciyaaraha Jiilaalka sida "wadamada ciyaaraha jiilaalka" - ciyaartoyda marti-qaadka dhaqanka isboorti oo heer sare ah oo caalami ah sida Olombikada Xagaaga 1976 , 1988 Olombikada Jiilaalka , 2010 Haweenka FIFA 2010 World Pan. Dalka ayaa loo wada wadajiray si uu u martigeliyo Koobka Adduunka ee FIFA 2026 oo ay weheliyaan Mexico iyo Mareykanka.
==Xubin==
*[[IMF]]
*[[IADB]]
*[[OECD]]
*[[Midowga Yurub]]
*[[Bankiga Aduunka]]
*[[Kooxda Labaatanka]]
*[[Qaramada Midoobay]]
== Gobollada ==
{| class="wikitable sortable"
|+
!Gobollada
!Aagga
!Dadka
|-
|'''Kanada'''
|'''9,093,507'''
|'''35,151,728'''
|-
|[[Alberta]]
|642,317
|4,067,175
|-
|[[British Columbia]]
|925,186
|4,648,055
|-
|[[Manitoba]]
|553,556
|1,278,365
|-
|[[New Brunswick]]
|71,450
|747,101
|-
|[[Newfoundland and Labrador]]
|373,872
|519,716
|-
|[[Northwest Territories]]
|1,183,085
|41,786
|-
|[[Nova Scotia]]
|53,338
|923,598
|-
|[[Nunavut]]
|1,936,113
|35,944
|-
|[[Ontario]]
|917,741
|13,448,494
|-
|[[Prince Edward Island]]
|5,660
|142,907
|-
|[[Quebec]]
|1,356,128
|8,164,361
|-
|[[Saskatchewan]]
|591,970
|1,098,352
|-
|[[Yukon]]
|474,391
|35,874
|}
[[File:Google 2015 logo.svg|thumb|right|196px|Gold Coast]]
==Sido Kale fiiri==
* [[United Kingdom]]
* [[United States]]
* [[Australia]]
==Tixraac==
[https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/royal-symbols-titles/royal-anthem.html "Heesta Boqortooyada"] {{Wayback|url=https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/royal-symbols-titles/royal-anthem.html |date=20201206190257 }}
[https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf "Warbixinta Horumarinta Aadanaha 2025"]
[https://books.google.com/books?id=aiUZMOypNB4C&pg=PA14 Magacaabidda Kanada: Sheekooyin ku saabsan Magacyada Goobta Kanada]
[https://books.google.com/books?id=b9OLDwAAQBAJ&pg=PT49 Da'da cusub ee Elizabethan: Dhaqanka, Bulshada iyo Aqoonsiga Qaranka kadib Dagaalkii Labaad ee Adduunka]
[https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/dv-vd/cpdv-vdpr/index-eng.cfm "Barnaamijka Tirakoobka Dashboardka Xogta Dashboard"]
[https://books.google.com/books?id=L-9N6-6UCnoC&pg=PA43 Qoraalka Xiriirka: Bulshooyinka Deganayaasha Yurub iyo Hindida ee Xuduudaha Iroquoia, 1667-1783]
[https://books.google.com/books?id=JVjZDwAAQBAJ&pg=PA14 Dhirta, Dadka, iyo Goobaha: Doorarka Ethnobotany iyo Ethnoecology ee Xuquuqda Dhulka ee Dadka asaliga ah ee Kanada iyo Wixii ka dambeeya]
[https://books.google.com/books?id=9Uae4mTTyYYC&pg=PA28 Xuquuqda Aasaaska iyo Heshiisyada Kanada: Qoraallada Sharciga, Sinnaanta, iyo Ixtiraamka Farqiga]
[https://books.google.com/books?id=7gWQCwAAQBAJ&pg=PA3 Dugsiyada Deganaanshaha Kanada: Taariikhda, Qaybta 1, Soo Bilaabantay 1939: Warbixinta Ugu Dambeysa ee Guddiga Runta iyo Dib-u-heshiisiinta ee Kanada, Cadadka]
[https://nctr.ca/assets/reports/Final%20Reports/Executive_Summary_English_Web.pdf "Horumarinta Runta, Dib-u-heshiisiinta Mustaqbalka: Kooban Warbixinta Ugu Dambeysa ee Guddiga Runta iyo Dib-u-heshiisiinta ee Kanada"] {{Wayback|url=https://nctr.ca/assets/reports/Final%20Reports/Executive_Summary_English_Web.pdf |date=20160706170855 }}
[https://books.google.com/books?id=hLoeDAAAQBAJ&pg=PA258 Laga soo bilaabo Heshiisyada ilaa Kaydka: Dawladda Federaalka iyo Dadka Dhaladka ah ee ku nool Territorial Alberta, 1870-1905]
[https://books.google.com/books?id=w2OeBQAAQBAJ&pg=PA4 Dagaalkii Wayn ee Kanada, 1914–1918: Sida ay Kanada u caawisay Badbaadinta Boqortooyada Ingiriiska oo ay u noqotay Qaran Waqooyiga Ameerika]
[https://books.google.com/books?id=JIuO9HmX_8QC&pg=PA112 Siyaasadda Luuqada: Khilaaf, Aqoonsi, iyo jamac dhaqameed marka la eego dhinaca isbarbardhigga: Khilaaf, Aqoonsi, iyo jamac dhaqameed marka la eego]
[https://www.cbsnews.com/news/canada-residential-schools-unmarked-graves-indigenous-children-60-minutes-2023-02-12/ "Qabuuraha Kanada ee aan calaamadda lahayn: Sida dugsiyada la deggan yahay ay u fuliyeen "xasuuq dhaqameed" oo ka dhan ah carruurta asaliga ah"]
[https://www.cbc.ca/news/politics/trump-trade-tariffs-timeline-1.7481280 "Trump wuxuu soo rogay tacriifooyin xaaqid ah. Halkan waxaa ah jadwalka sida aan halkan ku gaadhnay"]
[https://books.google.com/books?id=9g4Xd12rIGYC&pg=PT14 Haysashada jaakada cagajuglaynta: Kanada iyo Boqortooyada Mareykanka]
[[doi:10.3390/socsci10120485|"Furitaanka Doorka Neoliberalism-ka ee Siyaasadda Siyaasadda Dhimista Saboolnimada ee Ontaariyo, Kanada: Daraasad Case oo Sharaxan iyo Falanqeyn Halis ah"]]
[https://www.unhcr.ca/news/unhcr-calls-for-concerted-action-as-forced-displacement-hits-new-record-in-2022/ "UNHCR waxay ku baaqeysaa in tallaabo wadajir ah la qaado maadaama barakaca lagu qasbay uu gaaray rikoor cusub sanadka 2022"]
[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810035601 "Qowmiyad ama asal ahaan xagga jinsiga iyo da'da: Kanada, gobollada iyo dhulalka, goobaha tirakoobka ee magaalooyinka iyo tirakoobka tirakoobka oo leh qaybo"]
[https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810032401 "Dadka laga tirada badan yahay iyo kooxda dadweynaha ee la arki karo heerka jiil: Kanada, gobollada iyo dhulalka, goobaha tirakoobka ee magaalooyinka iyo tirokoobka qaybo"]
[https://books.google.com/books?id=l4XN6eyYqiUC The Economic Impact of the 2010 Vancouver, Canada, Winter Olympics on Oregon and the Pacific Northwest: hearing before the Subcommittee on Trade, Tourism, and Economic Development of the Committee on Commerce, Science, and Transportation, United States Senate, One Hundred Ninth Congress, first session, August 5, 2005]
[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Canada#cite_ref-451 Soo-dejinta Ku-meel-gaadhka ah ee Ku-meel-gaadhka ah ee Isticmaalka Koobka Adduunka Haweenka]
[https://www.theglobeandmail.com/globe-debate/why-toronto-should-get-excited-about-the-pan-am-games/article19543736/ "Waa maxay sababta Toronto ay ugu faraxsan tahay Ciyaaraha Pan Am"]
[https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 "Koobka Adduunka 2026: Canada, US iyo Mexico waxay si wadajir ah ugu guuleysteen martigelinta tartanka"]
* [https://brandirectory.com/rankings/canada/table]
* [https://www.ranker.com/list/best-canadian-brands/ranker-shopping]
* [https://archive.canadianbusiness.com/canadian-brand-top-40-ranking] {{Wayback|url=https://archive.canadianbusiness.com/canadian-brand-top-40-ranking |date=20220826013111 }}
==Tixraac==
{{reflist}}
[[Category:Kanada]]
{{Dalalka Woqooyiga Ameerika}}
hyib8n2nq24dbwqann1jap8emacwszf
Iswisarland
0
3033
307598
265646
2026-09-08T22:20:05Z
Soalt
39618
template:Dalalka Yurub
307598
wikitext
text/x-wiki
{{Coord|46|50|00|N|8|20|00|E|region:CH_type:country_scale:2000000|display=title}}
{{Dalalka
|native_name = Iswisarland<br />''Schweizerische Eidgenossenschaft'' ([[Af-Jarmal]])
|conventional_long_name =
|common_name = Iswisarland
|qaaradda = [[Yurub]]
|sawir_calan = Flag_of_Switzerland (Pantone).svg
|sawir_qaran =
|image_map = Europe-Switzerland.svg
|astaan_calan = [[Schweizerpsalm]] (Af-Jarmal)
|caasimadda = [[Bern]]
|luuqadaha = [[Af-Jarmal]], [[Af-Faransiis]],[[Af-Taliyaani]], [[Af-Romansh]]
|caasimada = [[Bern]]
|Dawladda = Midowga Iswisarland
|darajo_hogaamiye1 = xukumad federaalka chancelor
|Madaxweyne]] =
|darajo_hogaamiye2 =
|magac_hogaamiye1 = Corina Casanova
|magac_hogaamiye2 =
|sovereignty_type = '''la abaabulay'''
|sovereignty_note =
|established_event1 = Taariikhda
|established_date1 = [[1291]]
|area = 41,285 km2
|areami² = 15,940
|biyo = 4.2
|population_estimate = 8,306,185<sup>2</sup>
|population_estimate_year = 2015
|lacagta = Swiss Franc
|wakhti = (UTC+1 ama 2)
|furaha_debedda = 41
|footnote1 =
}}
[[Iswisarland]] (Af-Jarmal: Schweiz; Af-Faransiis: Suisse; Af-Talyaani: Svizzera; Af-Romansh: Svizra; Af-Jarmal Swiss: Schwiz) waa waddan yar marka la barbar dhigo [[Galbeedka Yurub]]. Magaca rasmiga ah ee Iswisarland waa ''Confoederation Helvetica''. Kani waa Laatiinka oo inta badan lama isticmaalo marka laga reebo dukumentiyada kantoonka. Iswiiska waa isbahaysi ay ku mideysan yihiin xitaa kuwa yaryar, kuwaas oo ah 26 kantoonka.
==Juqraafiga==
Bedka [[Iswisarland]] waa 41,285 km². Konfedereeshinku wuxuu u qaybsan yahay 23 gobol oo buuxa oo loo yaqaan gobollo. Dhammaan 26-ka gobol waa: [[Aargau]], [[Appenzell Innerrhoden]], [[Appenzell Ausserrhoden]], [[Basel-Stadt]], [[Basel-Land]], [[Berne]], [[Fribourg]], [[Geneva]], [[Glarus]], [[Graubünden]], [[Jura]], [[Lucerne]], [[Neuchâtel]], [[Nidwalden]], [[Obwalden]], [[Schaffhausen]], [[Sohurnz]], [[Galotwyz]], [[Thurgau]], [[Ticino]], [[Uri]], [[Valais]], [[Vaud]], [[Zug]], iyo [[Zürich]].
==Dadweynaha==
[[Iswisarland]] waxaa ku nool 8.4 milyan oo qof.
Caadi ahaan dadka Iswisarland waxay ku hadlaan [[Af-Jarmal]].
==Dalxiiska==
[[Iswisarland]] waxay caan ku tahay [[shukulaat]]ada, [[farmaajo]], [[nidaamka bangiyada]], [[saacad]]aha iyo [[buur]]aha.
==Suugaanta==
Suugaanta [[Iswisarland]] waxay u qaybsantaa iyadoo loo eegayo luqadda la isticmaalo. Suugaanta Swiss-ka inteeda badan waxaa lagu qori jiray [[Af-Jarmal]] laga soo bilaabo 1291 ilaa 1798. [[Faransiis]]ku waxa uu caan ka noqday Bern iyo meelo kale qarnigii 18-aad erayo badan oo sidoo kale qaybaha Jarmalka lagaga hadlo ee Iswisarland waxa ay ka soo jeedaan Faransiiska oo aanay Jarmalku aqoon. Luqadda Talyaaniga iyo suugaanta Roomaanka-Laatiinka ayaa ku yar Iswisarland.
[[Category:Iswisarland| ]]
==Sido kale fiiri==
* [[Faransiiska]]
* [[Jarmalka]]
* [[Iswiidhan]]
==Tixraac==
{{reflist}}
* [http://www.admin.ch/index.html?lang=en English homepage of the Federal Authorities of the Swiss Confederation] {{Wayback|url=http://www.admin.ch/index.html?lang=en |date=20090504114919 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504114919/http://www.admin.ch/index.html?lang=en |date=2009-05-04 }}
* [http://www.admin.ch/dokumentation/00104/index.html?lang=en The Swiss Confederation: A Brief Guide] {{Wayback|url=http://www.admin.ch/dokumentation/00104/index.html?lang=en |date=20090218050453 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090218050453/http://www.admin.ch/dokumentation/00104/index.html?lang=en |date=2009-02-18 }}
* [http://www.swissorama.org/photo-gallery.html Pictures from Switzerland] {{Wayback|url=http://www.swissorama.org/photo-gallery.html |date=20070313182656 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070313182656/http://www.swissorama.org/photo-gallery.html |date=2007-03-13 }}
{{authority control}}
{{Dalalka Yurub}}
[[Category:Switzerland| ]]
[[Category:German-speaking countries]]
[[Category:French-speaking countries]]
[[Category:Italian-speaking countries]]
[[Category:Federations]]
[[Category:Yurub]]
5sx96y3vdvskyondaoe5esfifd326ri
Armiiniya
0
5378
307593
307463
2026-09-08T22:11:10Z
Soalt
39618
template:Dalalka Yurub
307593
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| conventional_long_name = Jamhuuriyadda Ee Armiiniya
| common_name = Armenia
| native_name = {{small|Հայաստանի Հանրապետություն<br />{{native name|hy|Hayastani Hanrapetut’yun}}}}
| image_flag = Flag of Armenia.svg
| image_coat = Coat of arms of Armenia.svg
| national_motto =
| national_anthem = <br />[[Mer Hayrenik|Մեր Հայրենիք]]<br />''Mer Hayrenik''<br />{{smaller|"Our Fatherland"}}<br />[[File:Mer Hayrenik |instrumental.ogg|center]]
| image_map = Armenia (orthographic projection).svg
| image_map2 = Armenia - Location Map (2013) - ARM - UNOCHA.svg
| capital = [[Yerevan]]
| coordinates = {{Coord|40|11|N|44|31|E|type:city}}
| largest_city = capital
| official_languages = [[Armenian language|Armenian]]<ref>{{cite web |title=Constitution of Armenia, Article |2=20 |url=http://www.president.am/en/constitution-2015/ |publisher=president.am |access-date=2018-07-29 |archive-date=2017-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223102232/http://www.president.am/en/constitution-2015/ |url-status=dead }}</ref>
| national_languages =
| languages_type =
| languages_sub =
| languages =
| languages2_type =
| languages2_sub =
| languages2 =
| ethnic_groups = {{Unbulleted list |98.1% [[Armenians]] | 1.2% [[Yazidis in Armenia|Yazidis]] | 0.4% [[Russians in |Armenia|Russians]] | 0.3% other<ref>Asatryan, Garnik; Arakelova, Victoria (Yerevan 2002). |[https://web.archive.org/web/20110511044234/http://www.hra.am/file/minorities_en.pdf The Ethnic Minorities in Armenia]. Part of the [[Organization for |Security and Co-operation in Europe|OSCE]]. |at [[WebCite]] (16 April 2010).</ref><ref>Ministry of Culture of Armenia [http://mincult.am/datas/media/azg.poqr.%20ev%20xorhurd%20mshak.nax.%20(1).doc |"The ethnic minorities in Armenia. Brief information"] {{Wayback|url=http://mincult.am/datas/media/azg.poqr.%20ev%20xorhurd%20mshak.nax.%20(1).doc |date=20171010143439 }}. As per the most recent census in 2011. [http://mincult.am/national_minority.html "National minority"] {{Wayback|url=http://mincult.am/national_minority.html |date=20170216082403 }}.</ref>}}
| ethnic_groups_year = 2011
| religion = [[Armenian Apostolic Church]]<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.am/parliament.php?id=constitution&lang=eng|title=National Assembly of |the Republic of Armenia - Official Web Site - parliament.am|website=www.parliament.am}}</ref>
| religion_year =
| demonym = [[Armenians|Armenian]]
| government_type = {{nowrap|[[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]]}} [[republic]]
| leader_title1 = [[President of Armenia|President]]
| leader_name1 = [[Armen Sarkissian]]
| leader_title2 = [[Prime Minister of Armenia|Prime Minister]]
| leader_name2 = [[Nikol Pashinyan]]
| leader_title3 = [[President of the National Assembly of Armenia|President of the National Assembly]]
| leader_name3 = [[Ara Babloyan]]
| legislature = [[National Assembly (Armenia)|National Assembly]]
| sovereignty_type = Formation and independence
| established_event1 = Traditional date
| established_date1 = 2492 BC
| established_event2 = [[Hayasa-Azzi]]
| established_date2 = 1500–1290 BC
| established_event3 = [[Shupria|Arme-Shupria]]<ref>[[David Marshall Lang|Lang, David Marshall]]. ''Armenia: Cradle of Civilization''. London: Allen and |Unwin, 1970, p. 114. {{ISBN|0-04-956007-7}}.</ref><ref>Redgate, Anna Elizabeth. ''The Armenians''. Cornwall: Blackwell, 1998, pp. 16–19, 23, 25, 26 |||(map), 30–32, 38, 43 {{ISBN|0-631-22037-2}}.</ref>
| established_date3 = 14th century–1190 BC
| established_event4 = [[Urartu]]<ref>{{cite book |last=Redgate |first=A. E. |title=The Armenians |year=2000 |publisher=Blackwell |location=Oxford |isbn=0-631-22037-2 |page=5 |url=https://books.google.com/books?id=e3nef10a3UcC&dq |edition=Reprint |quote=However, the most easily identifiable ancestors |of the later Armenian nation are the Urartians.}}</ref>
| established_date4 = 860–590 BC
| established_event5 = [[Orontid dynasty]]
| established_date5 = 6th century BC
| established_event6 = {{nowrap|[[Kingdom of Armenia (antiquity)|Kingdom of Greater<br />Armenia]] united under<br />the [[Artaxiad Dynasty]]<ref>{{cite |book |editor1-last=de Laet |editor1-first=Sigfried J. |editor2-last=Herrmann |editor2-first=Joachim |title=History of Humanity: From the seventh century |B.C. to the seventh century A.D. |date=1996 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-92-3-102812-0 |page=[https://books.google.com/books?|id=WGUz01yBumEC&pg=PA128 128] |edition=1st |quote=The ruler of the part known as Greater Armenia, Artaxias (Artashes), the founder of a new dynasty, |managed to unite the country...}}</ref><!--end nowrap:-->}}
| established_date6 = 190 BC<ref>{{cite book |title=Encyclopedia Americana: Ankara to Azusa |date=2005 |publisher=[[Scholastic Library Publishing]] |page=393 |quote=It was named for Artaxias, a general of Antiochus the Great, who founded the kingdom of Armenia about 190 B.C.}}</ref>
| established_event7 = [[Arsacid dynasty of Armenia|Arsacid dynasty]]
| established_date7 = 52–428
| established_event8 = [[Bagratid Armenia]]
| established_date8 = 885–1045
| established_event9 = [[Armenian Kingdom of Cilicia|Kingdom of Cilicia]]
| established_date9 = 1198–1375
| established_event10 = [[First Republic of Armenia]] [[Declaration of Independence of Armenia (1918)|declared]]
| established_date10 = <br />28 May 1918
| established_event11 = [[Independence Day (Armenia)|Independence]] from the [[Soviet Union]]
| established_date11 = 21 September 1991
| area_km2 = 29,743
| area_rank = 138th
| area_sq_mi = 11,484 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| percent_water = 4.71<ref name="cia-fact">{{cite web|title=The World Fact Book – Armenia |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-|factbook/geos/am.html |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=17 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100719074837/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html |archivedate=19 July 2010 |deadurl=no |df=dmy}}</ref>
| population_estimate = {{UN_Population|Armenia}}{{UN_Population|ref}}
| population_census = {{nowrap|{{decrease}} 3,018,854<ref name="Armenia information">{{cite web |url=http://www.armstat.am/file/doc/99475033.pdf |title=Statistical Service of Armenia|publisher=Armstat |accessdate=20 February 2014}}</ref><ref name="News.am">{{cite news |title=Armenia Population |url=http://countrymeters.info/en/Armenia |agency=countrymeters.info}}</ref><!--end nowrap:-->}}
| population_estimate_year = {{UN_Population|Year}}
| population_census_year = 2011
| population_census_rank = 134th
| population_density_km2 = 101.5
| population_density_sq_mi = 262.9 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| population_density_rank = 99th
| GDP_PPP = {{nowrap|$28,282 billion<ref name="IMF GDP">{{cite web|title=Report for Selected Countries and |Subjects|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?|sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=43&pr1.y=12&c=911&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|work=[[World Economic Outlook]] |Database, April 2018|publisher=[[International Monetary Fund]]|accessdate=17 January 2018|location=Washington, D.C.|date=4 October 2017}}</ref><!--end |nowrap:-->}}
| GDP_PPP_year = 2017
| GDP_PPP_per_capita = $9,456<ref name="IMF GDP"/>
| GDP_nominal = {{nowrap|$11,548 billion<ref name="IMF GDP"/>}}
| GDP_nominal_year = 2017
| GDP_nominal_per_capita = $3,861<ref name="IMF GDP"/>
| Gini = 31.5 <!--number only-->
| Gini_year = 2013
| Gini_change = <!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref = <ref name=WB1>{{cite web |url= http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |title= Gini index |publisher=[[World Bank]] |accessdate= 12 |May 2016}}</ref>
| Gini_rank =
| HDI = 0.743 <!--number only-->
| HDI_year = 2015 <!--Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |title=Human Development Report 2016 |year=2016 |publisher=United Nations |accessdate=28 September 2017 |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf}}</ref>
| HDI_rank = 84th
| currency = [[Armenian dram|Dram]] ([[Armenian dram sign|֏]])
| currency_code = AMD
| time_zone = [[Armenia Time|AMT]]
| utc_offset = +4
| drives_on = right
| calling_code = [[Telephone numbers in Armenia|+374]]
| patron_saint = [[Gregory the Illuminator|St. Gregory]]
| cctld = {{unbulleted list |[[.am]] |[[.հայ]]}}
}}
[[File:Flag_of_Armenia.svg|thumb|]]
'''Armania''' waa wadan [[Dhul xiran]] oo ku yaalo, bariga [[Yurub]] iyo galbeedka [[Aasiya]].
Ermeniya: Հայաստան, translit. Hayastan, IPA: [hɑjɑstɑn]), si rasmi ah Jamhuuriyadda Armenia (Erman: ermen: Հայաստանի Հանրապետություն, translation. Hayastani Hanrapetut'yun, IPA: [hɑjɑstɑni hɑnɾɑpɛtutʰjun]), waa waddan ku yaal gobolka Koofurta Caucasus ee Eurasia. Waxaa ku yaala galbeedka Aasiya ee ku yaala Jasiiradaha Erman, waxaa xuduud la leh Turkiga galbeedka, Georgia waqooyiga, xaqiiqda madaxbannaan ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah iyo Azerbaayadaha bari, iyo Iran iyo Azerbaijan oo ka baxsan Nakhchivan koonfurta.
Ergayga Ergaygu waa mid madaxbannaan, badan oo xisbi qaran oo leh dhaqan dhaqameed. Urartu waxaa la aasaasay 860 BC iyo qarnigii 6aad ee BC waxa lagu beddelay Satrapy Armenia. Boqortooyada Armenia waxay gaartay heerkeedii Tigranes ee Weyn ee qarnigii 1aad ee qarnigii 21aadna waxay noqotay waddanka ugu horreeya ee dunida oo dhan lagu dhaqmo diinta rasmiga ah ee dabayaaqada 3aad ama horraantii 4aad AD. Taariikhda rasmiga ah ee aqbalaadda dawlad-goboleedku waa 301. Boqortooyada Ereyga ah ee qadiimka ah ayaa kala qaybisay Byzantine iyo Sasanian Empires wareeggii qarnigii 5aad. Sida ku xusan barxada Bagratuni, Boqortooyada Bagratid ee Armenia waxaa lagu soo celiyay qarnigii 9aad. Diidmada oo ay sababtay dagaallada ka dhanka ah Beniantiin, boqortooyadu waxay ku dhufteen 1045, Ereyga waxaa ugu dambeeyay markii ay soo weerareen Turjubaanka Turki. Ereyga Ereyga ah iyo Boqortooyada Ciliga Armenia waxay ku taallaa xeebta badda Mediterranean intii u dhaxaysay qarniyadii 11aad iyo 14aad.
=Tixraac=
{{reflist}}
{{Western Asia}}
{{Dalalka Yurub}}
[[Category:Yurub]]
smslqvdxixvnvwurf5co7ze5r6056l5
Boland
0
5790
307597
295343
2026-09-08T22:16:45Z
Soalt
39618
template:Dalalka Yurub
307597
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| conventional_long_name = Jamhuuriyadda Bolska
| common_name = Poland
| native_name = {{native name|pl|Rzeczpospolita Polska}}
| image_flag = Flag of Poland.svg
| flag_border = Flag of Poland (normative).svg
| image_coat = Herb Polski.svg
| national_anthem = "[[Dąbrowski's Mazurka|Mazurek Dąbrowskiego]]"<br />({{Lang-en|"Poland Is Not Yet Lost"}})<br />[[File:Mazurek Dabrowskiego.ogg|center]]
| image_map = EU-Poland (orthographic projection).svg
| map_caption =
| capital = [[Warsaw]]
| coordinates = {{Coord|52|13|N|21|02|E|type:city}}
| largest_city = capital
| official_languages = [[Luuqadda Boolishka|Boolishka]]<ref>[[wikisource:en:Constitution of the Republic of Poland/Chapter 1|Dastuurka Jamhuuriyadda Bolska]], qodobka 27.</ref>
| languages2_type = La aqoonsan yahay gobol Luuqadda
| languages2 = [[Luuqadda Kashubian|Kashubian]]
| ethnic_groups = {{unbulleted list
| 98% [[Poles|Polish]]{{notetag|1=Many declared more than one ethnic or national identity. The percentages of ethnic Poles and of minorities depend on how we count. 94.83% declared exclusively Polish identity, 96.88% declared Polish as their first identity and 97.10% as either first or second identity. Around 98% declared some sort of Polish as their first identity.|group=Note}}
| 2% [[Poles#National minorities|others or not stated]]
}}
| ethnic_groups_year = 2011<ref name="GUS97">[https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/22/1/1/struktura_narodowo-etniczna.pdf Struktura narodowo-etniczna, językowa i wyznaniowa ludności Polski. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011 (National-ethnic, linguistic and religious structure of Poland. National Census of Population and Housing 2011); Central Statistical Office, November 2015, isbn 978-83-7027-597-6]</ref><ref name="GUS98">{{cite book |url=https://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf |title=Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011 |trans-title=Population. Number and demographical-social structure. National Census of Population and Housing 2011 |language=pl |publisher=Central Statistical Office |date=February 2013 |isbn=978-83-7027-521-1 }}</ref>
| religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |87.58% [[Roman Catholicism|Roman Catholic]] |7.10% Opting out of answer |1.28% [[Religion in Poland|Other faiths]] |2.41% [[Diin la'aan]] |1.63% Not stated}}
| religion_year = 2011<ref name="GUS99"/>
| demonym = {{hlist |Polish|Pole}}
| government_type = {{Nowrap|[[Dawlad dhexe]] [[jamhuuriyadda baarlamaanka]]}}
| leader_title1 = [[Madaxweynaha Boland|Madaxweyne]]
| leader_name1 = {{nowrap|[[Karol Nawrocki]]}}
| leader_title2 = [[Ra'iisul wasaare Boland|Ra'iisul wasaare]]
| leader_name2 = [[Donald Tusk]]
| legislature = [[Shirweynaha qaranka (Boland)|Shirweynaha qaranka]]
| upper_house = [[Golaha Guurtida Boland|Golaha Guurtida]]
| lower_house = ''[[Sejm]]''
| sovereignty_type = Formation
| established_event1 = [[Baabtiiska Boland]]{{efn|1=The adoption of Christianity in Poland is seen by many Poles, regardless of their religious affiliation or lack thereof, as one of the most significant events in their country's history, as it was used to unify the [[Polish tribes]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=39SoSG4NGAoC&pg=PA77 |title=Disruptive Religion: The Force of Faith in Social-movement Activism |via=Google Books |author=Christian Smith |publisher=Psychology Press |date=1996 |accessdate=9 September 2013}}</ref>}}
| established_date1 = 14 Abriil 966
| established_event2 = [[Boqortooyada Poland (1025–1385)|Boqortooyada Boland]]
| established_date2 = 18 Abriil 1025
| established_event3 = [[Dawlada Dhexe ee Lithuania ee Polish]]
| established_date3 = 1 Luuliyo 1569
| established_event4 = [[Qaybsasho Boland]]
| established_date4 = 24 Oktoobar 1795
| established_event5 = [[Duchy ee Warsaw]]
| established_date5 = 22 Luuliyo 1807
| established_event6 = [[Boqortooyada Boland (1025–1385)|Congress-ka Boqortooyada]]
| established_date6 = 9 Juun 1815
| established_event7 = [[Jamhuriyadda Boland (1918–1939)|Labaad Jamhuriyadda Boland]]
| established_date7 = 11 Nofeembar 1918
| established_event8 = [[Dawladda dibad joogga ah]]
| established_date8 = 17 Sebteembar 1939
| established_event9 = [[Polish People's Republic|Communist Poland]]
| established_date9 = 8 Abriil 1945
| established_event10 = [[History of Poland (1989–present)|Third Polish Republic]]
| established_date10 = 13 September 1989
| established_event11 = Ku biirista EU
| established_date11 = 1 Maajo 2004
| area_km2 = 312696<ref>[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018 roku]</ref>
| area_footnote = {{efn|1=The area of Poland, as given by the Central Statistical Office, is {{convert|312679|km2|sqmi|abbr=on}}, of which {{convert|311888|km2|sqmi|abbr=on}} is land and {{convert|791|km2|sqmi|abbr=on}} is internal water surface area.<ref name="CSO_2008" />}}
| area_rank = 69th
| area_sq_mi = 120,696.41 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| percent_water = 3.07
| population_estimate = 38,433,600 {{increase}}<ref>{{cite web|url=http://stat.gov.pl/en/topics/population/population/population-size-and-structure-and-vital-statistics-in-poland-by-territorial-division-in-2017-as-of-december-31,3,23.html|title=Population. Size and structure and vital statistics in Poland by territorial division in 2017. As of December 31|first=|last=demografia.stat.gov.pl/|website=stat.gov.pl}}</ref>
| population_estimate_year = 31 December 2017
| population_estimate_rank = 35th
| population_density_km2 = 123
| population_density_sq_mi = 319.9 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| population_density_rank = 83rd
| GDP_PPP = $1.193 trillion<ref name=imf-gdp>{{cite web|title=5. Report for Selected Countries and Subjects|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=48&pr1.y=12&c=964&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|publisher=[[International Monetary Fund]]|accessdate=21 April 2018}}</ref>
| GDP_PPP_year = 2018
| GDP_PPP_rank = 21st
| GDP_PPP_per_capita = $31,430
| GDP_nominal = $614.190 billion<ref name=imf-gdp />
| GDP_nominal_year = 2018
| GDP_nominal_rank = 23rd
| GDP_nominal_per_capita = $16,179
| Gini = 32.08 <!--number only-->
| Gini_year = 2014
| Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref = <ref>{{cite journal|url=https://fred.stlouisfed.org/series/SIPOVGINIPOL|title=GINI Index for Poland|date=17 October 2016|publisher=|accessdate=25 April 2017}}</ref>
| Gini_rank =
| HDI = 0.855 <!--number only-->
| HDI_year = 2015<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |date=2015 |accessdate=14 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme }}</ref>
| HDI_rank = 36th
| currency = [[Polish złoty]]
| currency_code = PLN
| time_zone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = +1
| utc_offset_DST = +2
| time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| drives_on = right
| calling_code = [[Telephone numbers in Poland|+48]]
| cctld = [[.pl]]
| official_website = [https://poland.pl/ poland.pl]
<!----ORPHANED:
|footnote_? = {{note|?|?}} See, however, [[Unofficial mottos of Poland]].
|footnote_? = {{note|?|?}} Although not [[official language]]s, [[Czech language|Czech]], [[Kashubian language|Kashubian]], [[German language|German]], [[Hungarian language|Hungarian]], [[Lithuanian language|Lithuanian]], [[Silesian language|Silesian]], [[Slovak language|Slovak]], [[Belarusian language|Belarusian]], and [[Ukrainian language|Ukrainian]] are used in [[Bilingual communes in Poland|twenty communal offices]].{{Citation needed|date=March 2017}}
----->| area_magnitude = 1 E11
|image_map2=EU-Poland.svg|map_caption2={{map caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the [[European Union]] |subregion_color=green |legend=EU-Poland.svg}}}}
'''Boland''' ama '''Bolska''' ({{af+pl|Polska}}) ama '''Jamhuuriyadda Bolska''' ({{af-pl|Rzeczpospolita Polska}}) waa wadan ku yaalo bartamaha [[Yurub]].
Dalka jamhuuriyada Boland. Dalka Poland waxa uu kamid yahay wadamada qaarada yurub gaar ahaan kuwa dhaca badhtamaha. Dalalka la jaarka ah dalka Boland waxa kamid ah jarmalka ([[Jarmal]], [[Yukrayn]], [[Belarus]], [[Islofaakiya]], [[Jamhuuriyadda Tashik]]
U bood: gooshitaan, raadi , [[Ruushka]] (Russia) iyo [[Lithuaniya]]. Dhinca waqooyi galbeedna waxa kaga talaa bada Baltic-ga (Baltic Sea). Caasimada dalka Boland waxa layidhaa Warsaw.
== Bedka ==
Bedka uu ku fadhiyo dalka jamhuuriyada Boland waxa lagu qiyaasaa 120,728.35, (mayl laba jibaaran) una dhiganta 312,679.00, oo (kiiloo mitir laba jibaaran). Qiyaas ahaan baaxada dalka Boland waxa ay ku dhowdahay bedka uu ku fadhiyo gobolka ( New Mexico) ee dalka Maraykanka.
== Dadka ==
Dadka ku dhaqan dalka Boland waxa ay tiradoodu ka badantahay
38-milyan oo ruux, waana tirakoobkii la qaaday sanadkii 2014-ki. Sidoo kale saadaasha dadka reer Boland ee sanadka 2050-ka waxa lagu wadaa in ay hoos ugu dhici doonto 33-milyan oo ruux, taas oo ka yar tiradii 2010-kii ee dadka Boland
5-milyan oo ruux.
== Afka ==
Luuqada lagaga hadlo dala Boland waa luuqada maxaliga ah ee Polish-ka ama sidow luuyaqana [[Afka-Boland]]. Aqoonta: Dadka aqoonta leh ee u dhashay dalka Boland waxa ay gaadhaan boqolkiiba 99.0%.
== Diinta ==
diimaha ay kala haystaan dadka reer Boland waxa kamid ah diinta kiristiaanka gaar ahaan mad-habta Kaniisadda Roma ee katholiga oo ay haystaan dad gaadhaya boqolkiiba 95% oo boqolkiiba 75% ka mid ahi ay ku dhaqan yihiin dhica bari ee dalka mad-habta Orthodox iyo Protestant-ka oo lagu daray diimaha kale ee dadka tiro yari haystaan waxa dadka haystaa dhanyihiin boqolkiiba 5%. Markhaatiyaasha Yehowah boqolkiiba 0,3%.
== Cimriga ==
Ragga reer Boland waxa da’doodu gaadhaa 69-sano, halka dumarka Polish-ka ah ay da’doodu ka gaadho 77-sano.
== Dawladda ==
Dawladda dalka Boland waxa ay u shaqaysaa nidaamka jamhuuriga ah (Government Type republic).
== Lacagta ==
Lacagta dalka Boland wax la yidhaa zloty (Zl).
== Warshadaha ==
Warshadaha dalka waxa lagu farasameeyaa alaab ay kamid yihiin mashiinada dhismaha, dhuxul dhagaxda, kiimikooyinka, dhismaha maraakiibta, cunto diyaarinta, birta, quraarada, sharaabka iyo dunta.
== Beeraha ==
Beeraha Jamhuuriyada Boland waxa laga beeraa dalagyo ay kamid yihiin khudaarta kala duwan Qamadiga, baradhada iyo midhaha.
== Xoolaha ==
Dadka bolish-ka ee u dhashay Jamhuuriyada wxa ay dhaqdaan khaansiirka iyo digaaga. Dhulka la adeegsado ee dalka Boland waa boqolkiiba 47%. Khayraadka: Khayraadka dabiicia ah ee dalka waxa kamid ah macdanaha dhuxul dhagaxda, gaaska dabiiciga ah (natural gas), sulfur, copper, qalin, lead, iyo cusbada.
[[File:Panorama_siekierkowski.jpg|thumb|800px|[[Warsaw]]]]
[[File:Terminal_A_outside.jpg|thumb|800px|Warsaw]]
[[File:Kraków_Główny_(budynek_dworca).JPG|thumb|800px|[[Krakow]]]]
* [[Warshada dhaldhalaalka ee Oskar Schindler]]
* [[Krzeszowice]]
* [[Markhaatiyaasha Yehowah ee ku sugan Kaamka Xoogaynta Auschwitz-Birkineu]]
==Sido Kale fiiri==
* [[Hungariya]]
* [[Islofaakiya]]
== Xogta ==
{{Reflist}}<references />
{{Dalalka Yurub}}
[[Category:Yurub]]
kjdu3s4m1pcwu535rpx4hqz6jmcf6zf
Jamhuuriyadda Jek
0
5791
307595
300738
2026-09-08T22:14:10Z
Soalt
39618
template:Dalalka Yurub
307595
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| conventional_long_name = Jamhuuriyadda Jek
| common_name = the Jek Republic
| linking_name = the Czech Republic<!--to link to "[Topic] of the Czech Republic" articles-->
| native_name = {{native name|cs|Česká republika}}
| image_flag = Flag of the Czech Republic.svg
| image_coat =
| symbol_type =
| national_motto = {{native phrase|cs|"[[Runtu way ka sarraysaa|Pravda vítězí]]"|italics=off}}<br />{{small|"Runtu way ka sarraysaa"}}
| national_anthem = {{vunblist |{{native phrase|cs|[[Kde domov můj]]|nolink=yes}} |{{raise|0.35em|{{small|''Xaggee gurigeygu yahay ''}}}}|{{center|[[File:Czech anthem.ogg]]}} }}
| image_map = EU-Czechia.svg
| map_caption = {{map caption |countryprefix=the |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the European Union |subregion_color=green |legend=EU-Czechia.svg}}
| capital = [[Prague]]
| coordinates = {{Coord|50|05|N|14|28|E|type:city}}
|largest_city = capital
| languages_type = Official language
| languages = [[Jeeg]]<ref>{{cite web |url=http://www.czech.cz/en/67019-czech-language |title=Czech language |work=Czech Republic – Official website |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Czech Republic)|Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic]] |accessdate=14 November 2011 |ciwaan=Nuqul Archive |archive-date=6 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111106000422/http://www.czech.cz/en/67019-czech-language |dead-url=yes }}</ref>
| languages2_type = {{raise|0.3em |{{nobold|Officially recognised languages<ref name="languages">Citizens belonging to minorities, which traditionally and on a long-term basis live within the territory of the Czech Republic, enjoy the right to use their language in communication with authorities and in courts of law (for the list of recognized minorities see [http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ National Minorities Policy of the Government of the Czech Republic], Belorussian and Vietnamese since 4 July 2013, see [http://zpravy.idnes.cz/vietnamci-oficialni-narodnostni-mensinou-fiq-/domaci.aspx?c=A130703_133019_domaci_jj Česko má nové oficiální národnostní menšiny. Vietnamce a Bělorusy]). Article 25 of the Czech [[Charter of Fundamental Rights and Basic Freedoms]] ensures the right of the national and ethnic minorities to education and communication with the authorities in their own language. Act No. 500/2004 Coll. (''The Administrative Rule'') in its paragraph 16 (4) (''Procedural Language'') ensures that a citizen of the Czech Republic who belongs to a national or an ethnic minority, which traditionally and on a long-term basis lives within the territory of the Czech Republic, has the right to address an administrative agency and proceed before it in the language of the minority. If the administrative agency has no employee with knowledge of the language, the agency is bound to obtain a translator at the agency's own expense. According to Act No. 273/2001 (''Concerning the Rights of Members of Minorities'') paragraph 9 (''The right to use language of a national minority in dealing with authorities and in front of the courts of law'') the same also applies to members of national minorities in the courts of law.</ref><ref>The Slovak language may be considered an official language in the Czech Republic under certain circumstances, as defined by several laws – e.g. law 500/2004, 337/1992. Source: http://portal.gov.cz. Cited: "Například Správní řád (zákon č. 500/2004 Sb.) stanovuje: "V řízení se jedná a písemnosti se vyhotovují v českém jazyce. Účastníci řízení mohou jednat a písemnosti mohou být předkládány i v jazyce slovenském ..." (§ 16, odstavec 1). Zákon o správě daní a poplatků (337/1992 Sb.) "Úřední jazyk: Před správcem daně se jedná v jazyce českém nebo slovenském. Veškerá písemná podání se předkládají v češtině nebo slovenštině ..." (§ 3, odstavec 1). http://portal.gov.cz</ref>}} }}
| languages2 =
{{collapsible list |titlestyle=background:none;text-align:left;font-weight:normal; |title=
|[[Slovak language|Slovak]] |[[German language|German]] |[[Polish language|Polish]] |[[Belarusian language|Belarusian]] |[[Bulgarian language|Bulgarian]] |[[Croatian language|Croatian]] |[[Greek language|Greek]] |[[Hungarian language|Hungarian]] |[[Romani language|Romani]] |[[Russian language|Russian]] |[[Rusyn language|Rusyn]] |[[Serbian language|Serbian]] |[[Ukrainian language|Ukrainian]] |[[Vietnamese language|Vietnamese]]
}}
| ethnic_groups =
{{vunblist
| 64% [[Czechs]]
| 26% unspecified
| 5% [[Moravians]]
| 1.4% [[Slovaks in the Czech Republic|Slovaks]]
| 0.4% [[Polish minority in the Czech Republic|Poles]]
| 3.2% other
}}
| ethnic_groups_year = 2011<ref name="Wpr">{{cite web|title=Czech Republic Population 2014|url=http://worldpopulationreview.com/countries/czech-republic-population/|publisher=World Population Review|accessdate=7 January 2017|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=16 Bisha Afraad 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416062045/https://worldpopulationreview.com/countries/czech-republic-population/|dead-url=yes}}</ref>
| religion =
{{vunblist
|44.7% undeclared
|{{longitem|style=line-height:1.15em
|34.5% non-religious}}
|10.5% [[Catholic Church|Catholic]]
|2.1% other Christians
|0.7% other religions
}}
| demonym = [[Czechs|Czech]]
| government_type = {{nowrap|[[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]]<br />[[constitutional republic]]}}
| leader_title1 = [[President of the Czech Republic|President]]
| leader_name1 = [[Miloš Zeman]]
| leader_title2 = [[Prime Minister of the Czech Republic|Prime Minister]]
| leader_name2 = [[Andrej Babiš]]
| legislature = [[Parliament of the Czech Republic|Parliament]]
| upper_house = [[Senate of the Czech Republic|Senate]]
| lower_house = [[Chamber of Deputies of the Czech Republic|Chamber of Deputies]]
| sovereignty_type = [[History of the Czech Lands|Formation]]
| established_event1 = [[Duchy of Bohemia]]
| established_date1 = [[Circa|c.]] 870
| established_event2 = [[Kingdom of Bohemia]]
| established_date2 = 1198
| established_event3 = [[Czechoslovakia]]<br /><small>(Independence from<br />[[Austria-Hungary]])</small>
| established_date3 = 28 October 1918
| established_event4 = [[Constitutional Act on the Czechoslovak Federation|Federalization of Czechoslovakia]]<br /><small>{{nowrap|([[Czech Socialist Republic]])}}</small>
| established_date4 = 1 January 1969
| established_event5 = Czech Republic [[Dissolution of Czechoslovakia|became independent]]
| established_date5 = 1 January 1993
|established_event6 = {{nowrap|[[2004 enlargement of the European Union|Joined]] the [[European Union]]}}
|established_date6 = 1 May 2004
| area_km2 = 78,866
| area_rank = 115th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] -->
| area_sq_mi = 30,450 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| percent_water = 2
| population_estimate = {{UN_Population|Czechia}} {{increase}}{{UN_Population|ref}}
| population_census = 10,436,560<ref>[http://www.scitani.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/census_2011_basic_final_results/$File/SLDB-ZAKL-CR_en.xls Census of Population and Housing 2011: Basic final results] {{Wayback|url=http://www.scitani.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/census_2011_basic_final_results/$File/SLDB-ZAKL-CR_en.xls |date=20130116234400 }}. [http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home Czech Statistical Office] {{Wayback|url=http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home |date=20110129060510 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129060510/http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home |date=29 January 2011 }}. Retrieved on 19 December 2012.</ref>
| population_estimate_year = {{UN_Population|Year}}
| population_estimate_rank = 84th
| population_census_year = 2011
| population_density_km2 = 134
| population_density_sq_mi = 341 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| population_density_rank = 87th
| GDP_PPP = $368.659 billion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=49&pr.y=15&sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=935&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Czech Republic |publisher=International Monetary Fund |accessdate=8 May 2017}}</ref>
| GDP_PPP_year = 2018
| GDP_PPP_rank = 50th
| GDP_PPP_per_capita = $36,784<ref name=imf2 />
| GDP_PPP_per_capita_rank = 39th
| GDP_nominal = $137.997 billion<ref name=imf2 />
| GDP_nominal_year = 2018
| GDP_nominal_rank = 49th
| GDP_nominal_per_capita = $22,468<ref name=imf2 />
| GDP_nominal_per_capita_rank = 41st
| Gini = 25.0 <!--number only-->
| Gini_year = 2015
| Gini_change = <!--increase/decrease/steady-->decrease
| Gini_ref =<ref name=eurogini>{{cite web|title=Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC) |url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do |publisher=Eurostat Data Explorer |accessdate=22 November 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100416165655/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do |archivedate=16 April 2010 |df= }}</ref>
| Gini_rank =5th
| HDI = 0.878 <!--number only-->
| HDI_year = 2015<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref =<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |title=2016 Human Development Report |year=2016 |accessdate=23 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref>
| HDI_rank = 28th
| currency = [[Czech koruna]]
| currency_code = CZK
| time_zone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = +1
| utc_offset_DST = +2
| time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| drives_on = right
| calling_code = [[Telephone numbers in the Czech Republic|+420]]<sup>b</sup>
| patron_saint = [[Wenceslaus I, Duke of Bohemia|St. Wenceslaus]]
| iso3166code = CZ
| cctld = [[.cz]]<sup>c</sup>
| footnote_a = The [[Rhetorical question|question is rhetorical]], implying "those places where my homeland lies".
<!--ORPHANED: 30 June 2010 (see {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101114043947/http://www.czso.cz/eng/csu.nsf/informace/aoby091310.doc |date=14 November 2010 |title=Population changes }}).-->
<!--ORPHANED: Rank based on 2009 IMF data.-->
| footnote_b = Code 42 was shared with [[Slovakia]] until 1997.
| footnote_c = Also [[.eu]], shared with other European Union member states.
}}
{{Coord|49|45|N|15|30|E|type:country_region:CZ_scale:9000000|display=title}}
[[File:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|thumb|]]
'''Jamhuuriyadda Czech''' (Keska) ([[Jeeg]]: '''Česká republika''') waa wadan ku yaalo qaarada [[Yurub]].
wadankaan markiisa hore wuxuu ka mid ah doladii ladhihi jiray [[Czechoslovakia]] intii eenan kala go'goin [[1992]]dii. wadankaan waxaa la sameeyay 1 [[Janaayo]] [[1993]], wuxuu ka koobanyahay 2 gobol oo taariikh dheer leh [[Bohemiya]] iyo [[morafiya]] iyo gobol yar oo ladhoho [[Silesiya]].Wadankaan waa wadan [[Dhax kujir]] ah, wuxuu xad la wadaagaa wadamada [[Jarmalka]], [[Austriya]],[[Islofaakiya]] iyo [[Boland]].
[[W:cs:Česko]]
Waa waddan horumarsan oo leh heer sare, dakhliga sare dhaqaalaha suuq-geynta dhaqaalaha bulshada oo saldhig u ah adeegyada, wax-soo-saarka iyo cusboonaanta. UNDP ayaa kaalinta 14-aad kaga jirta horumarinta aadanaha ee sinnaan la'aanta ah. Jamhuuriyadda Czech waa dawlad bulsho oo leh qaab 'bulsho' Yurub ah, nidaam daryeel caafimaad oo guud iyo waxbarasho jaamacadeed oo bilaash ah. Waxay u taagan tahay waddanka 6aad ee ugu nabdana ama ugu caansan oo waa mid ka mid ah waddamada ugu caansan dunida oo dhan, inta lagu gudajirayo waxqabadka xoogga leh ee maamulka dimoqraadiga ah.
Jamhuuriyadda Czech waxaa ka mid ah dhulalka taariikhiga ah ee Bohemia, Moravia, iyo Czech Silesia. Dawladda Czech ayaa la aasaasay qarnigii 9aad ee Duchy of Bohemia oo hoos timaada Boqortooyada Great Moravian. Ka dib dhacdadii Boqortooyada ee 907, xaruntii awoodda ayaa laga soo wareejiyay Moravia ilaa Bohemia hoosteeda hoosteeda Přemyslid. Sanadkii 1002, duchy waxaa si rasmi ah loo aqoonsaday inuu yahay qayb ka mid ah Boqortooyada Quduuska ah ee Boqortooyada, waxa uu noqday Boqortooyada Bohemia 1198 oo gaadhay heerkeeda dhuleed ee ugu weynaa qarnigii 14aad. Ka sokow Bohemia lafteeda, boqorkii Bohemia wuxuu xukumay dhulka Bohemian Crown, wuxuu codkiisa ka helay doorashadii Roomaanka Quduuska ah ee Quduuska ah, Pragna wuxuu ahaa kursi sarsare oo u dhexeeyay qarniyadii 14aad iyo 17aad. Hussy Wars ee qarnigii 15aad ee ay soo rideen Dib-u-soo-celinta Bohemia, boqortooyadu waxay la kulantay xayiraad dhaqaale oo ay ku badisay shan jeer oo xidhiidh ah oo ay ku dhawaaqday hoggaamiyayaasha Kaniisadda Katooliga.
==Xubin==
* [[Qaramada Midoobay]]
* [[Midowga Yurub]]
== taariikh ==
{{Dalalka Yurub}}
[[Category:Yurub]]
6iascil2gu46uvunnxicuo5glbfa2id
307596
307595
2026-09-08T22:14:55Z
Soalt
39618
tixraac
307596
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| conventional_long_name = Jamhuuriyadda Jek
| common_name = the Jek Republic
| linking_name = the Czech Republic<!--to link to "[Topic] of the Czech Republic" articles-->
| native_name = {{native name|cs|Česká republika}}
| image_flag = Flag of the Czech Republic.svg
| image_coat =
| symbol_type =
| national_motto = {{native phrase|cs|"[[Runtu way ka sarraysaa|Pravda vítězí]]"|italics=off}}<br />{{small|"Runtu way ka sarraysaa"}}
| national_anthem = {{vunblist |{{native phrase|cs|[[Kde domov můj]]|nolink=yes}} |{{raise|0.35em|{{small|''Xaggee gurigeygu yahay ''}}}}|{{center|[[File:Czech anthem.ogg]]}} }}
| image_map = EU-Czechia.svg
| map_caption = {{map caption |countryprefix=the |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the European Union |subregion_color=green |legend=EU-Czechia.svg}}
| capital = [[Prague]]
| coordinates = {{Coord|50|05|N|14|28|E|type:city}}
|largest_city = capital
| languages_type = Official language
| languages = [[Jeeg]]<ref>{{cite web |url=http://www.czech.cz/en/67019-czech-language |title=Czech language |work=Czech Republic – Official website |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Czech Republic)|Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic]] |accessdate=14 November 2011 |ciwaan=Nuqul Archive |archive-date=6 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111106000422/http://www.czech.cz/en/67019-czech-language |dead-url=yes }}</ref>
| languages2_type = {{raise|0.3em |{{nobold|Officially recognised languages<ref name="languages">Citizens belonging to minorities, which traditionally and on a long-term basis live within the territory of the Czech Republic, enjoy the right to use their language in communication with authorities and in courts of law (for the list of recognized minorities see [http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ National Minorities Policy of the Government of the Czech Republic], Belorussian and Vietnamese since 4 July 2013, see [http://zpravy.idnes.cz/vietnamci-oficialni-narodnostni-mensinou-fiq-/domaci.aspx?c=A130703_133019_domaci_jj Česko má nové oficiální národnostní menšiny. Vietnamce a Bělorusy]). Article 25 of the Czech [[Charter of Fundamental Rights and Basic Freedoms]] ensures the right of the national and ethnic minorities to education and communication with the authorities in their own language. Act No. 500/2004 Coll. (''The Administrative Rule'') in its paragraph 16 (4) (''Procedural Language'') ensures that a citizen of the Czech Republic who belongs to a national or an ethnic minority, which traditionally and on a long-term basis lives within the territory of the Czech Republic, has the right to address an administrative agency and proceed before it in the language of the minority. If the administrative agency has no employee with knowledge of the language, the agency is bound to obtain a translator at the agency's own expense. According to Act No. 273/2001 (''Concerning the Rights of Members of Minorities'') paragraph 9 (''The right to use language of a national minority in dealing with authorities and in front of the courts of law'') the same also applies to members of national minorities in the courts of law.</ref><ref>The Slovak language may be considered an official language in the Czech Republic under certain circumstances, as defined by several laws – e.g. law 500/2004, 337/1992. Source: http://portal.gov.cz. Cited: "Například Správní řád (zákon č. 500/2004 Sb.) stanovuje: "V řízení se jedná a písemnosti se vyhotovují v českém jazyce. Účastníci řízení mohou jednat a písemnosti mohou být předkládány i v jazyce slovenském ..." (§ 16, odstavec 1). Zákon o správě daní a poplatků (337/1992 Sb.) "Úřední jazyk: Před správcem daně se jedná v jazyce českém nebo slovenském. Veškerá písemná podání se předkládají v češtině nebo slovenštině ..." (§ 3, odstavec 1). http://portal.gov.cz</ref>}} }}
| languages2 =
{{collapsible list |titlestyle=background:none;text-align:left;font-weight:normal; |title=
|[[Slovak language|Slovak]] |[[German language|German]] |[[Polish language|Polish]] |[[Belarusian language|Belarusian]] |[[Bulgarian language|Bulgarian]] |[[Croatian language|Croatian]] |[[Greek language|Greek]] |[[Hungarian language|Hungarian]] |[[Romani language|Romani]] |[[Russian language|Russian]] |[[Rusyn language|Rusyn]] |[[Serbian language|Serbian]] |[[Ukrainian language|Ukrainian]] |[[Vietnamese language|Vietnamese]]
}}
| ethnic_groups =
{{vunblist
| 64% [[Czechs]]
| 26% unspecified
| 5% [[Moravians]]
| 1.4% [[Slovaks in the Czech Republic|Slovaks]]
| 0.4% [[Polish minority in the Czech Republic|Poles]]
| 3.2% other
}}
| ethnic_groups_year = 2011<ref name="Wpr">{{cite web|title=Czech Republic Population 2014|url=http://worldpopulationreview.com/countries/czech-republic-population/|publisher=World Population Review|accessdate=7 January 2017|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=16 Bisha Afraad 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416062045/https://worldpopulationreview.com/countries/czech-republic-population/|dead-url=yes}}</ref>
| religion =
{{vunblist
|44.7% undeclared
|{{longitem|style=line-height:1.15em
|34.5% non-religious}}
|10.5% [[Catholic Church|Catholic]]
|2.1% other Christians
|0.7% other religions
}}
| demonym = [[Czechs|Czech]]
| government_type = {{nowrap|[[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]]<br />[[constitutional republic]]}}
| leader_title1 = [[President of the Czech Republic|President]]
| leader_name1 = [[Miloš Zeman]]
| leader_title2 = [[Prime Minister of the Czech Republic|Prime Minister]]
| leader_name2 = [[Andrej Babiš]]
| legislature = [[Parliament of the Czech Republic|Parliament]]
| upper_house = [[Senate of the Czech Republic|Senate]]
| lower_house = [[Chamber of Deputies of the Czech Republic|Chamber of Deputies]]
| sovereignty_type = [[History of the Czech Lands|Formation]]
| established_event1 = [[Duchy of Bohemia]]
| established_date1 = [[Circa|c.]] 870
| established_event2 = [[Kingdom of Bohemia]]
| established_date2 = 1198
| established_event3 = [[Czechoslovakia]]<br /><small>(Independence from<br />[[Austria-Hungary]])</small>
| established_date3 = 28 October 1918
| established_event4 = [[Constitutional Act on the Czechoslovak Federation|Federalization of Czechoslovakia]]<br /><small>{{nowrap|([[Czech Socialist Republic]])}}</small>
| established_date4 = 1 January 1969
| established_event5 = Czech Republic [[Dissolution of Czechoslovakia|became independent]]
| established_date5 = 1 January 1993
|established_event6 = {{nowrap|[[2004 enlargement of the European Union|Joined]] the [[European Union]]}}
|established_date6 = 1 May 2004
| area_km2 = 78,866
| area_rank = 115th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] -->
| area_sq_mi = 30,450 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| percent_water = 2
| population_estimate = {{UN_Population|Czechia}} {{increase}}{{UN_Population|ref}}
| population_census = 10,436,560<ref>[http://www.scitani.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/census_2011_basic_final_results/$File/SLDB-ZAKL-CR_en.xls Census of Population and Housing 2011: Basic final results] {{Wayback|url=http://www.scitani.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/census_2011_basic_final_results/$File/SLDB-ZAKL-CR_en.xls |date=20130116234400 }}. [http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home Czech Statistical Office] {{Wayback|url=http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home |date=20110129060510 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129060510/http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home |date=29 January 2011 }}. Retrieved on 19 December 2012.</ref>
| population_estimate_year = {{UN_Population|Year}}
| population_estimate_rank = 84th
| population_census_year = 2011
| population_density_km2 = 134
| population_density_sq_mi = 341 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| population_density_rank = 87th
| GDP_PPP = $368.659 billion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=49&pr.y=15&sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=935&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Czech Republic |publisher=International Monetary Fund |accessdate=8 May 2017}}</ref>
| GDP_PPP_year = 2018
| GDP_PPP_rank = 50th
| GDP_PPP_per_capita = $36,784<ref name=imf2 />
| GDP_PPP_per_capita_rank = 39th
| GDP_nominal = $137.997 billion<ref name=imf2 />
| GDP_nominal_year = 2018
| GDP_nominal_rank = 49th
| GDP_nominal_per_capita = $22,468<ref name=imf2 />
| GDP_nominal_per_capita_rank = 41st
| Gini = 25.0 <!--number only-->
| Gini_year = 2015
| Gini_change = <!--increase/decrease/steady-->decrease
| Gini_ref =<ref name=eurogini>{{cite web|title=Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC) |url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do |publisher=Eurostat Data Explorer |accessdate=22 November 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100416165655/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do |archivedate=16 April 2010 |df= }}</ref>
| Gini_rank =5th
| HDI = 0.878 <!--number only-->
| HDI_year = 2015<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref =<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |title=2016 Human Development Report |year=2016 |accessdate=23 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref>
| HDI_rank = 28th
| currency = [[Czech koruna]]
| currency_code = CZK
| time_zone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = +1
| utc_offset_DST = +2
| time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| drives_on = right
| calling_code = [[Telephone numbers in the Czech Republic|+420]]<sup>b</sup>
| patron_saint = [[Wenceslaus I, Duke of Bohemia|St. Wenceslaus]]
| iso3166code = CZ
| cctld = [[.cz]]<sup>c</sup>
| footnote_a = The [[Rhetorical question|question is rhetorical]], implying "those places where my homeland lies".
<!--ORPHANED: 30 June 2010 (see {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101114043947/http://www.czso.cz/eng/csu.nsf/informace/aoby091310.doc |date=14 November 2010 |title=Population changes }}).-->
<!--ORPHANED: Rank based on 2009 IMF data.-->
| footnote_b = Code 42 was shared with [[Slovakia]] until 1997.
| footnote_c = Also [[.eu]], shared with other European Union member states.
}}
{{Coord|49|45|N|15|30|E|type:country_region:CZ_scale:9000000|display=title}}
[[File:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|thumb|]]
'''Jamhuuriyadda Czech''' (Keska) ([[Jeeg]]: '''Česká republika''') waa wadan ku yaalo qaarada [[Yurub]].
wadankaan markiisa hore wuxuu ka mid ah doladii ladhihi jiray [[Czechoslovakia]] intii eenan kala go'goin [[1992]]dii. wadankaan waxaa la sameeyay 1 [[Janaayo]] [[1993]], wuxuu ka koobanyahay 2 gobol oo taariikh dheer leh [[Bohemiya]] iyo [[morafiya]] iyo gobol yar oo ladhoho [[Silesiya]].Wadankaan waa wadan [[Dhax kujir]] ah, wuxuu xad la wadaagaa wadamada [[Jarmalka]], [[Austriya]],[[Islofaakiya]] iyo [[Boland]].
[[W:cs:Česko]]
Waa waddan horumarsan oo leh heer sare, dakhliga sare dhaqaalaha suuq-geynta dhaqaalaha bulshada oo saldhig u ah adeegyada, wax-soo-saarka iyo cusboonaanta. UNDP ayaa kaalinta 14-aad kaga jirta horumarinta aadanaha ee sinnaan la'aanta ah. Jamhuuriyadda Czech waa dawlad bulsho oo leh qaab 'bulsho' Yurub ah, nidaam daryeel caafimaad oo guud iyo waxbarasho jaamacadeed oo bilaash ah. Waxay u taagan tahay waddanka 6aad ee ugu nabdana ama ugu caansan oo waa mid ka mid ah waddamada ugu caansan dunida oo dhan, inta lagu gudajirayo waxqabadka xoogga leh ee maamulka dimoqraadiga ah.
Jamhuuriyadda Czech waxaa ka mid ah dhulalka taariikhiga ah ee Bohemia, Moravia, iyo Czech Silesia. Dawladda Czech ayaa la aasaasay qarnigii 9aad ee Duchy of Bohemia oo hoos timaada Boqortooyada Great Moravian. Ka dib dhacdadii Boqortooyada ee 907, xaruntii awoodda ayaa laga soo wareejiyay Moravia ilaa Bohemia hoosteeda hoosteeda Přemyslid. Sanadkii 1002, duchy waxaa si rasmi ah loo aqoonsaday inuu yahay qayb ka mid ah Boqortooyada Quduuska ah ee Boqortooyada, waxa uu noqday Boqortooyada Bohemia 1198 oo gaadhay heerkeeda dhuleed ee ugu weynaa qarnigii 14aad. Ka sokow Bohemia lafteeda, boqorkii Bohemia wuxuu xukumay dhulka Bohemian Crown, wuxuu codkiisa ka helay doorashadii Roomaanka Quduuska ah ee Quduuska ah, Pragna wuxuu ahaa kursi sarsare oo u dhexeeyay qarniyadii 14aad iyo 17aad. Hussy Wars ee qarnigii 15aad ee ay soo rideen Dib-u-soo-celinta Bohemia, boqortooyadu waxay la kulantay xayiraad dhaqaale oo ay ku badisay shan jeer oo xidhiidh ah oo ay ku dhawaaqday hoggaamiyayaasha Kaniisadda Katooliga.
==Xubin==
* [[Qaramada Midoobay]]
* [[Midowga Yurub]]
==Tixraac==
{{reflist}}
{{Dalalka Yurub}}
[[Category:Yurub]]
pbveecjp8uizuekq1uy1b0b1yfm5kto
Template:Dalalka Yurub
10
5923
307594
190426
2026-09-08T22:13:18Z
Soalt
39618
Jamhuuriyadda tashik lagu beddalay Jamhuuriyadda Jek
307594
wikitext
text/x-wiki
<br clear="all" />
{| id="toc" style="margin: 0;background:#ffffff;" width="100%" align="center"
! align="left" style="background:#ccccff;" width="200" align="center" |[[:Category:Yurub|Dalalka]] [[Yurub]]
! align="right" rowspan="1" width="5%"| [[Image:LocationEurope.png|60px|Qaarada Yurub]]
|-
| colspan=2 align="center" style="font-size: 85%" | [[Albania]]{{•}} [[Andorra]]{{•}} [[Armania]]{{•}} [[Aserbiijaan]]{{•}} [[Awstriya]]{{•}} [[Belarus]]{{•}} [[Beljim]]{{•}} [[Boland]]{{•}} [[Midowga boqortooyada Britan|Midowga Boqortooyada]]{{•}} [[Bortuqaal]]{{•}} [[Bosniya]]{{•}} [[Bulgaria]]{{•}} [[Denmark]]{{•}} [[Estoniya]]{{•}} [[Faatikan]]{{•}} [[Faransiiska]]{{•}} [[Finland]]{{•}} [[Giriig]]{{•}} [[Holland]]{{•}} [[Hungaria]]{{•}} [[Isbania]]{{•}} [[Islofaakiya]]{{•}} [[Isloveeniya]]{{•}} [[Iswisarland]]{{•}} [[Iswiidhan]]{{•}} [[Jarmalka]]{{•}} [[Joorjiya]]{{•}} [[Kosofo]]{{•}} [[Kroatia]]{{•}} [[Latfiya]]{{•}} [[Liechtenstein]]{{•}} [[Lithuaniya]]{{•}} [[Luksemburg]]{{•}} [[Jamhuriyada Makedonia|Makedonia]]{{•}} [[Malta]]{{•}} [[Monako]]{{•}} [[Montenegro]]{{•}} [[Norway]]{{•}} [[Romania]]{{•}} [[Ruushka]]{{•}} [[San Marino]]{{•}} [[Serbia]]{{•}} [[Talyaaniga]]{{•}} [[Jamhuuriyadda Jek]]{{•}} [[Turki]]
|-
|}<includeonly>{{#if: {{NAMESPACE}} | | [[Category:{{PAGENAME}}| ]] [[Category:Dowladaha Yurub]] [[Category:Wadamada Yurub]]}}</includeonly><!--
--><noinclude>{{Documentation}}</noinclude>
s16q31u2927ykodif2ducx4exetq6k0
Seerbiya
0
6490
307601
300136
2026-09-08T22:25:26Z
Soalt
39618
template:Dalalka Yurub
307601
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| conventional_long_name = Jamhuuriyadda Ee Seerbiya
| common_name = Serbia
| native_name = {{native name|sr|Република Србија|italics=no}}<br/>{{native name|sr|Republika Srbija}}
| image_flag = Flag of Serbia.svg
| image_coat = Coat of arms of Serbia.svg
| national_motto =
| national_anthem = <br/>"[[Bože pravde|Боже правде]]" / "''Bože pravde''"<br />({{Lang-en|"God of Justice"}})<br/><center>[[File:National anthem of Serbia, performed by the United States Navy Band.wav]]</center>
| image_map = Location of Serbia in Europe (2006–2008).png
| map_caption = Location of Serbia (green) and the disputed territory of [[Kosovo]] (light green) in Europe (dark grey).
| image_map2 =
| capital = [[Belgaraad]]
| coordinates = {{Coord|44|48|N|20|28|E|type:city}}
| largest_city = capital
| official_languages = [[Serbian language|Serbian]]
| ethnic_groups = {{unbulleted list
| 83.3% [[Serbs]]
| 3.5% [[Hungarians in Serbia|Hungarians]]
| 2.1% [[Roma in Serbia|Roma]]
| 2% [[Bosniaks of Serbia|Bosniaks]]
| {{nowrap|9% others}}
| {{small|(excluding [[Kosovo]])}}
}}
| ethnic_groups_year = 2011
| demonym = [[Serbians|Serbian]]
| government_type = {{nowrap|[[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]]<br />[[constitutional republic]]}}
| leader_title1 = [[President of Serbia|President]]
| leader_name1 = [[Aleksandar Vučić]]
| leader_title2 = [[Prime Minister of Serbia|Prime Minister]]
| leader_name2 = [[Miloš Vučević]]
| legislature = [[National Assembly of Serbia|National Assembly]]
| sovereignty_type = [[History of Serbia|Formation]]
| established_event1 = {{nowrap|[[Principality of Serbia (medieval)|Medieval principality]]}}
| established_date1 = late 8th century
| established_event2 = {{nowrap|[[Kingdom of Serbia (medieval)|Medieval kingdom]]}}/{{nowrap|[[Serbian Empire|empire]]}}
| established_date2 = 1217/1346
| established_event3 = {{nowrap|[[Serbian Despotate|Ottoman conquest]]}}<sup>a</sup>
| established_date3 = 1459–1556
| established_event4 = {{nowrap|[[Principality of Serbia]]}}
| established_date4 = 1815
| established_event5 = {{nowrap|[[Treaty of Berlin (1878)|Internationally recognized]]}}
| established_date5 = 1878
| established_event6 = {{nowrap|[[Banat, Backa and Baranja|National unification]]}}
| established_date6 = 1912–1918
| established_event7 = {{nowrap|Independent republic}}
| established_date7 = 5 June 2006
| area_km2 = 88361
| area_label = Including Kosovo
| area_rank = 111th
| area_sq_mi = <!-- 34,116-->
| area_label2 = Excluding Kosovo
| area_data2 = {{convert|77474|km2|abbr=on}}<ref name=cia_profile>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ri.html |title=The World Factbook: Serbia |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |date=20 June 2014 |accessdate=18 December 2014 |ciwaan=Nuqul Archive |archive-date=24 Bisha Laba iyo Tobnaad 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ri.html |dead-url=yes }}</ref>
<!-- | percent_water = 0.13 {{small|(including Kosovo)}} -->| population_estimate = 7,040,272 {{small|(excluding Kosovo)}} {{decrease}}<ref name="stat.gov.rs">{{cite web |url=http://www.stat.gov.rs/ |title=PBC stats|date=2018|website=stat.gov.rs}}</ref>
| population_estimate_year = 2017
| population_estimate_rank = 104th
| population_density_km2 = 91.1
| population_density_sq_mi = 211 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| population_density_rank = 121th
| GDP_PPP = $112.475 billion<ref name="imf2"/>
| GDP_PPP_year = 2018
| GDP_PPP_rank = 78th
| GDP_PPP_per_capita = $16,063 {{small|(excluding Kosovo)}}{{lower|0.2em|<ref name="imf2">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=91&pr1.y=16&c=942&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Serbia|publisher=[[International Monetary Fund]]|accessdate=23 January 2018}}</ref>}}
| GDP_PPP_per_capita_rank = 83rd
| GDP_nominal = $42.378 billion<ref name=imf2/>
| GDP_nominal_year = 2018
| GDP_nominal_rank = 86th
| GDP_nominal_per_capita = $6,052 {{small|(excluding Kosovo)}}{{lower|0.2em|<ref name=imf2/>}}
| GDP_nominal_per_capita_rank = 88th
| Gini = 29.6 <!--number only-->
| Gini_year = 2013
| Gini_change = <!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref = <ref>{{cite web |title=Human Development Reports: Gini coefficient |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |website=hdr.undp.org |publisher=United Nations Development Programme |accessdate=20 January 2018 |ciwaan=Nuqul Archive |archive-date=16 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516205245/http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |dead-url=yes }}</ref>
| HDI = 0.776 <!--number only-->
| HDI_year = 2015<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |title=2016 Human Development Report |year=2016 |accessdate=25 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref>
| HDI_rank = 66th
| currency = [[Serbian dinar]]
| currency_code = RSD
| time_zone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = [[UTC+1|+1]]
| utc_offset_DST = [[UTC+2|+2]]
| time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| drives_on = [[Right- and left-hand traffic|right]]
| calling_code = [[Telephone numbers in Serbia|+381]]
| cctld = {{unbulleted list |[[.rs]] |[[.срб]]}}
| footnote_a = From the [[Serbian Despotate|fall of Smederevo]] until conquest of [[Belgrade]], [[Macva|Mačva]] and [[Vojvodina]]
| area_magnitude = 1 E10
| country_code = RS
}}
[[File:Main_Railway_Station_Predrag_Vuckovic.jpg|thumb|right|300px|]]
[[File:KnezMihailova_ped.jpg|thumb|right|300px|]]
[[File:Pogacha.jpg|thumb|right|300px|pogcha]]
[[File:Aviolet_Boeing_737-300_(YU-AND)_at_Frankfurt_Airport.jpg|thumb|right|300px]]
[[File:Karađorđeva_šnicla_with_ajvar.jpg|thumb|right|300px|karadordeva]]
'''Seerbiya''' (sr: '''Србија''') ama '''Jamhuuriyadda Seerbiya''' waa wadan ku yaala koonfurta qaarada [[Yurub]]. Seerbiya markeeda hore wuxuu ahaa wadan xor ah, wuxuuna mar la midoobay dowladii ladhihi jiray [[Yugoslaafiya]], hadana wuxuu la midoobay wadanka Moontenegro, waxayna kala go'een 2006dii. Wadanka Seerbiya iyo wadanka [[Kosofo]] waxay kala go'een 2008dii.Seerbiya waxay maanta leedahay maamul goboleed oo la yiraahdo Vojvodina. Caasimada wadanka Seerbiya waa [[Belgaraad]].
* [[Roma (qaran)]]
==Xubin==
* [[Qaramada Midoobay]]
* [[Midowga Yurub]]
* [[IMF]]
==Waddanmaha degaan Serbia==
* {{Flag|Shiinaha}} 3200+
* {{Flag|Liibiya}} 1000+
* {{Flag|Ruushka}} 3000+
* {{Flag|Falastiin}} 500+
* {{Flag|Suuriya}} 1000+
== Taariikh ==
Caddeymaha qadiimiga ah ee ku saabsan degsiimooyinka Paleolithic ee Serbia-da maanta waa kuwo aad u yar. Qayb ka mid ah lafta daanka aadanaha oo laga helay Siisjevo (Mala Palanisiyaa) waxaa lagu qiyaasay inay jirtay inta u dhaxaysa 525,000 iyo 397,000 oo sano.
Qiyaastii 6,500 oo sano ka hor, xilligii Neolithi, dhaqamada Bistarsevo iyo Vinca, oo ku yaal meel u dhow Belgrade-ka casriga ah, ayaa xukumayay Balkans (iyo sidoo kale qaybo ka mid ah Bartamaha Yurub iyo Aasiyada Yar). Laba goobood oo muhiim ah oo maxalli ah oo qadiimiga ah laga soo bilaabo xilligaas, Labinski Vir iyo Vinca-Belý Brdo, ayaa weli ka jira meel u dhow daanta Webiga Danube.
Roomaanka waxay qabsadeen inta badan Seerbiya qarnigii 2aad ee [[CH]] . Sannadkii 167 BC, gobolka Roomaanka ee Illyricsum ayaa la aasaasay; inta ka hartay Serbia-da casriga ah waxaa la qabsaday qiyaastii 75 [[CH]], taasoo samaysatay gobolka Roomaanka ee Upper Moesia. Roomaanku waxay qabsadeen gobolka Srem ee maanta jira 9kii BC iyo Baca iyo Banat 106 AD ka dib Dagaalkii Dayiisiin. Natiijo ahaan, Serbia-da casriga ah waxay ku fidsan tahay, guud ahaan ama qayb ahaan, dhowr gobol oo hore oo Roomaan ah, oo ay ku jiraan Moiisya, Pannonia, Braivalitana, Dalmatia, Dashyiia, iyo Macedonia. Magaalooyinka ugu waaweyn ee Upper Moiisya waxay ahaayeen: Singudum ([[Belgaraad]]), Viminasiium (Kostolacs-kii casriga ahaa ee hore), Remesejana (hadda Bela Palankaa), Naissus (Niš), iyo Sirmium (hadda Sremska Mitrovica), kan dambe wuxuu u adeegayay caasimadda Roomaanka xilligii Tetrarshiihy-ga.
Toddoba iyo toban boqor oo Roomaan ah ayaa ku dhashay dhulka Seerbiya-dii casriga ah, oo ka dambeeya [[Talyaaniga]] casriga ah. Kuwa ugu caansan waxay ahaayeen ''Konstantin-ga ugu weyn'', oo ahaa boqorkii ugu horreeyay ee Masiixiga ah, kaasoo soo saaray amar ku amraya dulqaad diimeed oo dhan boqortooyada. Markii Boqortooyada Roomaanka la qaybsaday 395 AD, gobolku wuxuu ku jiray xukunka Boqortooyada Byzantine-ka Bari. Horraantii qarnigii 6aad, dadka Koonfurta Slavs waxay u guureen gobollada [[Yurub]] ee Boqortooyada [[Imbiraadooriyada Biizantiin]] OO tiro Badan Leh.
==sido kale fiiri==
* [[Đuro Daničić]]
{{Dalalka Yurub}}
[[Category:Yurub]]
5co0vzva7woer2rwm9jdhfd1obdkxee
Template:Jadwalka Curiyayaasha
10
9054
307524
240511
2026-09-08T19:36:53Z
Soalt
39618
Bir lagu beddelay Xadiid
307524
wikitext
text/x-wiki
{| class="collapsible {{{state|uncollapsed}}}" border="0" cellpadding="0" cellspacing="1" style="background:{{Element color/Table|background}}; border:1px solid {{Element color/Table|border}}; width:100%; max-width:1300px; margin:0 auto; padding:2px; {{{style|{{{1|}}}}}};"
! colspan=19 style="background:{{Element color/Table|title}}; padding:2px 4px;" | {{tnavbar-collapsible | [[Jadwalka Curiyayaasha]] <small>( Kaltanka Curiyayaasha)</small> | Template:Periodic table }}
|- style="background:{{Element color/Table|colheader}}"
! style="width: 2.8%;" | [[Jadwalka Curiyayaasha|Qaybaha]] →
! style="width: 5.4%;" | [[Macdin Alkaliini ah|1]]
! style="width: 5.4%;" | [[Macdin dhuleed ah|2]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 3 ee curiye|3]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 4 ee curiye|4]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 5 ee curiye|5]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 6 ee curiye|6]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 7 ee curiye|7]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 8 ee curiye|8]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 9 ee curiye|9]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 10 ee curiye|10]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 11 ee curiye|11]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 12 ee curiye|12]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta Boron |13]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta Karbon |14]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta Nitrogen |15]] <!--also [[Pnictogen|15]]-->
! style="width: 5.4%;" | [[Chalcogen|16]]
! style="width: 5.4%;" | [[Halogen|17]]
! style="width: 5.4%;" | [[Nobel Gas|18]]
|-
! ↓ [[Walxaha|Walxaha]]
| colspan="18" |
|-
! [[Heerka 1 ee curiye|1]]
| {{element cell| 1|hydrogen |H |1.00794(7) |Gas |Nonmetals|Primordial}}
| colspan="16" |
| {{element cell| 2|helium |He|4.002602(2) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 2 ee curiye|2]]
| {{element cell| 3|lithium |Li|6.941(2) |Adke|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell| 4|beryllium |Be|9.012182(3) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| colspan="10" |
| {{element cell| 5|boron |B |10.811(7) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell| 6|carbon |C |12.0107(8) |Solid|Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell| 7|nitrogen |N |14.00674(7) |Gas |Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell| 8|oxygen |O |15.9994(3) |Gas |Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell| 9|fluorine |F |18.9984032(5) |Gas |Halogens|Primordial}}
| {{element cell|10|neon |Ne|20.1797(6) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 3 ee curiye|3]]
| {{element cell|11|Saadiyom |Na|22.98976928(2)|Solid|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell|12|magnesium |Mg|24.3050(6) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| colspan="10" |
| {{element cell|13|aluminium |Al|26.9815386(8) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|14|silicon |Si|28.0855(3) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|15|phosphorus|P |30.973762(2) |Solid|Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell|16|sulfur |S |32.066(6) |Solid|Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell|17|chlorine |Cl|35.4527(9) |Gas |Halogens|Primordial}}
| {{element cell|18|argon |Ar|39.948(1) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 4 ee curiye|4]]
| {{element cell|19|potassium |K |39.0983(1) |Solid|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell|20|calcium |Ca|40.078(4) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| {{element cell|21|scandium |Sc|44.955912(6) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|22|titanium |Ti|47.867(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|23|vanadium |V |50.9415(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|24|chromium |Cr|51.9961(6) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|25|manganese |Mn|54.938045(5) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|26|Xadiid |Fe|55.845(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|27|cobalt |Co|58.933195(5) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|28|nickel |Ni|58.6934(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|29|copper |Cu|63.546(3) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|30|zinc |Zn|65.39(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|31|gallium |Ga|69.723(1) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|32|germanium |Ge|72.61(2) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|33|arsenic |As|74.92160(2) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|34|selenium |Se|78.96(3) |Solid|Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell|35|bromine |Br|79.904(1) |Liquid|Halogens|Primordial}}
| {{element cell|36|krypton |Kr|83.80(1) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 5 ee curiye|5]]
| {{element cell|37|rubidium |Rb|85.4678(3) |Solid|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell|38|strontium |Sr|87.62(1) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| {{element cell|39|yttrium |Y |88.90585(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|40|zirconium |Zr|91.224(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|41|niobium |Nb|92.90638(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|42|molybdenum|Mo|95.94(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|43|technetium|Tc|[97.9072] |Solid|Transition metals|Natural radio}}
| {{element cell|44|ruthenium |Ru|101.07(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|45|rhodium |Rh|102.90550(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|46|palladium |Pd|106.42(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|47|silver |Ag|107.8682(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|48|cadmium |Cd|112.411(8) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|49|indium |In|114.818(3) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|50|tin |Sn|118.710(7) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|51|antimony |Sb|121.760(1) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|52|tellurium |Te|127.60(3) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|53|iodine |I |126.90447(3) |Solid|Halogens|Primordial}}
| {{element cell|54|xenon |Xe|131.29(2) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 6 ee curiye|6]]
| {{element cell|55|caesium |Cs|132.9054519(2)|Solid|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell|56|barium |Ba|137.327(7) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| {{element cell|*|lanthanides| | |Solid|(See below)|(See below)}}
| {{element cell|72|hafnium |Hf|178.49(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|73|tantalum |Ta|180.94788(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|74|tungsten |W |183.84(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|75|rhenium |Re|186.207(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|76|osmium |Os|190.23(3) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|77|iridium |Ir|192.217(3) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|78|platinum |Pt|195.084(9) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|79|gold |Au|196.966569(4) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|80|mercury |Hg|200.59(2) |Liquid|Transition metals|Primordial|mercury (element)}}
| {{element cell|81|thallium |Tl|204.3833(2) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|82|lead |Pb|207.2(1) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|83|bismuth |Bi|208.98040(1) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|84|polonium |Po|[208.9824] |Solid|Post-transition metals|Natural radio}}
| {{element cell|85|astatine |At|[209.9871] |Solid|Halogens|Natural radio}}
| {{element cell|86|radon |Rn|[222.0176] |Gas |Noble gases|Natural radio}}
|-
! [[Heerka 7 ee curiye|7]]
| {{element cell|87|francium |Fr|[223.0197] |Solid|Alkali metals|Natural radio}}
| {{element cell|88|radium |Ra|[226.0254] |Solid|Alkaline earth metals|Natural radio}}
| {{element cell|**|actinides | | |Solid|(See below)|(See below)}}
| {{element cell|104|rutherfordium|Rf|[263.1125] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|105|dubnium |Db|[262.1144] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|106|seaborgium |Sg|[266.1219] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|107|bohrium |Bh|[264.1247] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|108|hassium |Hs|[269.1341] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|109|meitnerium |Mt|[268.1388] |UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|110|darmstadtium |Ds|[272.1463] |UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|111|roentgenium |Rg|[272.1535] |UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|112|copernicium |Cn|[277.1639] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|113|ununtrium |Uut|[284.1781]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|114|flerovium |Fl|[289.1873]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|115|ununpentium |Uup|[288.1925]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|116|livermorium |Lv|[292.1998]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|117|ununseptium |Uus|[291.2066]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|118|ununoctium |Uuo|[293.2147]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
|-
| colspan="19" | <br />
|-
! colspan="3" style="text-align:right; padding-right:1em;"| * [[Lanthanide]]s
| {{element cell|57|lanthanum |La|138.90547(7)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|58|cerium |Ce|140.116(1) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|59|praseodymium|Pr|140.90765(2)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|60|neodymium |Nd|144.242(3) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|61|promethium |Pm|[144.9127] |Solid|Lanthanoids|Natural radio}}
| {{element cell|62|samarium |Sm|150.36(2) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|63|europium |Eu|151.964(1) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|64|gadolinium |Gd|157.25(3) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|65|terbium |Tb|158.92535(2)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|66|dysprosium |Dy|162.500(1) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|67|holmium |Ho|164.93032(2)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|68|erbium |Er|167.259(3) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|69|thulium |Tm|168.93421(2)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|70|ytterbium |Yb|173.04(3) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|71|lutetium |Lu|174.967(1) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
|
|-
! colspan="3" style="text-align:right; padding-right:1em;"| ** [[Actinide]]s
| {{element cell|89|actinium |Ac|[227.0277] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|90|thorium |Th|232.03806(2)|Solid|Actinoids|Primordial}}
| {{element cell|91|protactinium|Pa|231.03588(2)|Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|92|uranium |U |238.02891(3)|Solid|Actinoids|Primordial}}
| {{element cell|93|neptunium |Np|[237.0482] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|94|plutonium |Pu|[244.0642] |Solid|Actinoids|Primordial}}
| {{element cell|95|americium |Am|[243.0614] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|96|curium |Cm|[247.0703] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|97|berkelium |Bk|[247.0703] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|98|californium |Cf|[251.0796] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|99|einsteinium |Es|[252.0830] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
| {{element cell|100|fermium |Fm|[257.0951] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
| {{element cell|101|mendelevium|Md|[258.0984] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
| {{element cell|102|nobelium |No|[259.1011] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
| {{element cell|103|lawrencium |Lr|[262.110] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
|-
| colspan=32 style="font-size:90%" |
</noinclude>
49fl1w2v0cf8bfcn78r84bqogo9rf5q
307558
307524
2026-09-08T21:10:16Z
Soalt
39618
tin lagu beddelay Tin (curiye)
307558
wikitext
text/x-wiki
{| class="collapsible {{{state|uncollapsed}}}" border="0" cellpadding="0" cellspacing="1" style="background:{{Element color/Table|background}}; border:1px solid {{Element color/Table|border}}; width:100%; max-width:1300px; margin:0 auto; padding:2px; {{{style|{{{1|}}}}}};"
! colspan=19 style="background:{{Element color/Table|title}}; padding:2px 4px;" | {{tnavbar-collapsible | [[Jadwalka Curiyayaasha]] <small>( Kaltanka Curiyayaasha)</small> | Template:Periodic table }}
|- style="background:{{Element color/Table|colheader}}"
! style="width: 2.8%;" | [[Jadwalka Curiyayaasha|Qaybaha]] →
! style="width: 5.4%;" | [[Macdin Alkaliini ah|1]]
! style="width: 5.4%;" | [[Macdin dhuleed ah|2]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 3 ee curiye|3]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 4 ee curiye|4]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 5 ee curiye|5]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 6 ee curiye|6]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 7 ee curiye|7]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 8 ee curiye|8]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 9 ee curiye|9]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 10 ee curiye|10]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 11 ee curiye|11]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 12 ee curiye|12]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta Boron |13]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta Karbon |14]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta Nitrogen |15]] <!--also [[Pnictogen|15]]-->
! style="width: 5.4%;" | [[Chalcogen|16]]
! style="width: 5.4%;" | [[Halogen|17]]
! style="width: 5.4%;" | [[Nobel Gas|18]]
|-
! ↓ [[Walxaha|Walxaha]]
| colspan="18" |
|-
! [[Heerka 1 ee curiye|1]]
| {{element cell| 1|hydrogen |H |1.00794(7) |Gas |Nonmetals|Primordial}}
| colspan="16" |
| {{element cell| 2|helium |He|4.002602(2) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 2 ee curiye|2]]
| {{element cell| 3|lithium |Li|6.941(2) |Adke|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell| 4|beryllium |Be|9.012182(3) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| colspan="10" |
| {{element cell| 5|boron |B |10.811(7) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell| 6|carbon |C |12.0107(8) |Solid|Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell| 7|nitrogen |N |14.00674(7) |Gas |Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell| 8|oxygen |O |15.9994(3) |Gas |Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell| 9|fluorine |F |18.9984032(5) |Gas |Halogens|Primordial}}
| {{element cell|10|neon |Ne|20.1797(6) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 3 ee curiye|3]]
| {{element cell|11|Saadiyom |Na|22.98976928(2)|Solid|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell|12|magnesium |Mg|24.3050(6) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| colspan="10" |
| {{element cell|13|aluminium |Al|26.9815386(8) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|14|silicon |Si|28.0855(3) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|15|phosphorus|P |30.973762(2) |Solid|Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell|16|sulfur |S |32.066(6) |Solid|Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell|17|chlorine |Cl|35.4527(9) |Gas |Halogens|Primordial}}
| {{element cell|18|argon |Ar|39.948(1) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 4 ee curiye|4]]
| {{element cell|19|potassium |K |39.0983(1) |Solid|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell|20|calcium |Ca|40.078(4) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| {{element cell|21|scandium |Sc|44.955912(6) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|22|titanium |Ti|47.867(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|23|vanadium |V |50.9415(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|24|chromium |Cr|51.9961(6) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|25|manganese |Mn|54.938045(5) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|26|Xadiid |Fe|55.845(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|27|cobalt |Co|58.933195(5) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|28|nickel |Ni|58.6934(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|29|copper |Cu|63.546(3) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|30|zinc |Zn|65.39(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|31|gallium |Ga|69.723(1) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|32|germanium |Ge|72.61(2) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|33|arsenic |As|74.92160(2) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|34|selenium |Se|78.96(3) |Solid|Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell|35|bromine |Br|79.904(1) |Liquid|Halogens|Primordial}}
| {{element cell|36|krypton |Kr|83.80(1) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 5 ee curiye|5]]
| {{element cell|37|rubidium |Rb|85.4678(3) |Solid|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell|38|strontium |Sr|87.62(1) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| {{element cell|39|yttrium |Y |88.90585(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|40|zirconium |Zr|91.224(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|41|niobium |Nb|92.90638(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|42|molybdenum|Mo|95.94(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|43|technetium|Tc|[97.9072] |Solid|Transition metals|Natural radio}}
| {{element cell|44|ruthenium |Ru|101.07(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|45|rhodium |Rh|102.90550(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|46|palladium |Pd|106.42(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|47|silver |Ag|107.8682(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|48|cadmium |Cd|112.411(8) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|49|indium |In|114.818(3) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|50|Tin (curiye) |Sn|118.710(7) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|51|antimony |Sb|121.760(1) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|52|tellurium |Te|127.60(3) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|53|iodine |I |126.90447(3) |Solid|Halogens|Primordial}}
| {{element cell|54|xenon |Xe|131.29(2) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 6 ee curiye|6]]
| {{element cell|55|caesium |Cs|132.9054519(2)|Solid|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell|56|barium |Ba|137.327(7) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| {{element cell|*|lanthanides| | |Solid|(See below)|(See below)}}
| {{element cell|72|hafnium |Hf|178.49(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|73|tantalum |Ta|180.94788(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|74|tungsten |W |183.84(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|75|rhenium |Re|186.207(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|76|osmium |Os|190.23(3) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|77|iridium |Ir|192.217(3) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|78|platinum |Pt|195.084(9) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|79|gold |Au|196.966569(4) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|80|mercury |Hg|200.59(2) |Liquid|Transition metals|Primordial|mercury (element)}}
| {{element cell|81|thallium |Tl|204.3833(2) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|82|lead |Pb|207.2(1) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|83|bismuth |Bi|208.98040(1) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|84|polonium |Po|[208.9824] |Solid|Post-transition metals|Natural radio}}
| {{element cell|85|astatine |At|[209.9871] |Solid|Halogens|Natural radio}}
| {{element cell|86|radon |Rn|[222.0176] |Gas |Noble gases|Natural radio}}
|-
! [[Heerka 7 ee curiye|7]]
| {{element cell|87|francium |Fr|[223.0197] |Solid|Alkali metals|Natural radio}}
| {{element cell|88|radium |Ra|[226.0254] |Solid|Alkaline earth metals|Natural radio}}
| {{element cell|**|actinides | | |Solid|(See below)|(See below)}}
| {{element cell|104|rutherfordium|Rf|[263.1125] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|105|dubnium |Db|[262.1144] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|106|seaborgium |Sg|[266.1219] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|107|bohrium |Bh|[264.1247] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|108|hassium |Hs|[269.1341] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|109|meitnerium |Mt|[268.1388] |UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|110|darmstadtium |Ds|[272.1463] |UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|111|roentgenium |Rg|[272.1535] |UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|112|copernicium |Cn|[277.1639] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|113|ununtrium |Uut|[284.1781]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|114|flerovium |Fl|[289.1873]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|115|ununpentium |Uup|[288.1925]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|116|livermorium |Lv|[292.1998]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|117|ununseptium |Uus|[291.2066]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|118|ununoctium |Uuo|[293.2147]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
|-
| colspan="19" | <br />
|-
! colspan="3" style="text-align:right; padding-right:1em;"| * [[Lanthanide]]s
| {{element cell|57|lanthanum |La|138.90547(7)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|58|cerium |Ce|140.116(1) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|59|praseodymium|Pr|140.90765(2)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|60|neodymium |Nd|144.242(3) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|61|promethium |Pm|[144.9127] |Solid|Lanthanoids|Natural radio}}
| {{element cell|62|samarium |Sm|150.36(2) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|63|europium |Eu|151.964(1) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|64|gadolinium |Gd|157.25(3) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|65|terbium |Tb|158.92535(2)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|66|dysprosium |Dy|162.500(1) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|67|holmium |Ho|164.93032(2)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|68|erbium |Er|167.259(3) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|69|thulium |Tm|168.93421(2)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|70|ytterbium |Yb|173.04(3) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|71|lutetium |Lu|174.967(1) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
|
|-
! colspan="3" style="text-align:right; padding-right:1em;"| ** [[Actinide]]s
| {{element cell|89|actinium |Ac|[227.0277] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|90|thorium |Th|232.03806(2)|Solid|Actinoids|Primordial}}
| {{element cell|91|protactinium|Pa|231.03588(2)|Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|92|uranium |U |238.02891(3)|Solid|Actinoids|Primordial}}
| {{element cell|93|neptunium |Np|[237.0482] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|94|plutonium |Pu|[244.0642] |Solid|Actinoids|Primordial}}
| {{element cell|95|americium |Am|[243.0614] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|96|curium |Cm|[247.0703] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|97|berkelium |Bk|[247.0703] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|98|californium |Cf|[251.0796] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|99|einsteinium |Es|[252.0830] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
| {{element cell|100|fermium |Fm|[257.0951] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
| {{element cell|101|mendelevium|Md|[258.0984] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
| {{element cell|102|nobelium |No|[259.1011] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
| {{element cell|103|lawrencium |Lr|[262.110] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
|-
| colspan=32 style="font-size:90%" |
</noinclude>
err9y1072x6qdgwpjj98quskyio2is2
307592
307558
2026-09-08T21:51:45Z
Soalt
39618
Uuo lagu beddalay Og, Uus lagu beddalay Ts, Uut lagu beddalay Nh
307592
wikitext
text/x-wiki
{| class="collapsible {{{state|uncollapsed}}}" border="0" cellpadding="0" cellspacing="1" style="background:{{Element color/Table|background}}; border:1px solid {{Element color/Table|border}}; width:100%; max-width:1300px; margin:0 auto; padding:2px; {{{style|{{{1|}}}}}};"
! colspan=19 style="background:{{Element color/Table|title}}; padding:2px 4px;" | {{tnavbar-collapsible | [[Jadwalka Curiyayaasha]] <small>( Kaltanka Curiyayaasha)</small> | Template:Periodic table }}
|- style="background:{{Element color/Table|colheader}}"
! style="width: 2.8%;" | [[Jadwalka Curiyayaasha|Qaybaha]] →
! style="width: 5.4%;" | [[Macdin Alkaliini ah|1]]
! style="width: 5.4%;" | [[Macdin dhuleed ah|2]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 3 ee curiye|3]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 4 ee curiye|4]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 5 ee curiye|5]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 6 ee curiye|6]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 7 ee curiye|7]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 8 ee curiye|8]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 9 ee curiye|9]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 10 ee curiye|10]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 11 ee curiye|11]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta 12 ee curiye|12]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta Boron |13]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta Karbon |14]]
! style="width: 5.4%;" | [[Qaybta Nitrogen |15]] <!--also [[Pnictogen|15]]-->
! style="width: 5.4%;" | [[Chalcogen|16]]
! style="width: 5.4%;" | [[Halogen|17]]
! style="width: 5.4%;" | [[Nobel Gas|18]]
|-
! ↓ [[Walxaha|Walxaha]]
| colspan="18" |
|-
! [[Heerka 1 ee curiye|1]]
| {{element cell| 1|hydrogen |H |1.00794(7) |Gas |Nonmetals|Primordial}}
| colspan="16" |
| {{element cell| 2|helium |He|4.002602(2) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 2 ee curiye|2]]
| {{element cell| 3|lithium |Li|6.941(2) |Adke|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell| 4|beryllium |Be|9.012182(3) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| colspan="10" |
| {{element cell| 5|boron |B |10.811(7) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell| 6|carbon |C |12.0107(8) |Solid|Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell| 7|nitrogen |N |14.00674(7) |Gas |Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell| 8|oxygen |O |15.9994(3) |Gas |Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell| 9|fluorine |F |18.9984032(5) |Gas |Halogens|Primordial}}
| {{element cell|10|neon |Ne|20.1797(6) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 3 ee curiye|3]]
| {{element cell|11|Saadiyom |Na|22.98976928(2)|Solid|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell|12|magnesium |Mg|24.3050(6) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| colspan="10" |
| {{element cell|13|aluminium |Al|26.9815386(8) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|14|silicon |Si|28.0855(3) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|15|phosphorus|P |30.973762(2) |Solid|Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell|16|sulfur |S |32.066(6) |Solid|Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell|17|chlorine |Cl|35.4527(9) |Gas |Halogens|Primordial}}
| {{element cell|18|argon |Ar|39.948(1) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 4 ee curiye|4]]
| {{element cell|19|potassium |K |39.0983(1) |Solid|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell|20|calcium |Ca|40.078(4) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| {{element cell|21|scandium |Sc|44.955912(6) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|22|titanium |Ti|47.867(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|23|vanadium |V |50.9415(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|24|chromium |Cr|51.9961(6) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|25|manganese |Mn|54.938045(5) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|26|Xadiid |Fe|55.845(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|27|cobalt |Co|58.933195(5) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|28|nickel |Ni|58.6934(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|29|copper |Cu|63.546(3) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|30|zinc |Zn|65.39(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|31|gallium |Ga|69.723(1) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|32|germanium |Ge|72.61(2) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|33|arsenic |As|74.92160(2) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|34|selenium |Se|78.96(3) |Solid|Nonmetals|Primordial}}
| {{element cell|35|bromine |Br|79.904(1) |Liquid|Halogens|Primordial}}
| {{element cell|36|krypton |Kr|83.80(1) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 5 ee curiye|5]]
| {{element cell|37|rubidium |Rb|85.4678(3) |Solid|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell|38|strontium |Sr|87.62(1) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| {{element cell|39|yttrium |Y |88.90585(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|40|zirconium |Zr|91.224(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|41|niobium |Nb|92.90638(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|42|molybdenum|Mo|95.94(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|43|technetium|Tc|[97.9072] |Solid|Transition metals|Natural radio}}
| {{element cell|44|ruthenium |Ru|101.07(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|45|rhodium |Rh|102.90550(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|46|palladium |Pd|106.42(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|47|silver |Ag|107.8682(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|48|cadmium |Cd|112.411(8) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|49|indium |In|114.818(3) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|50|Tin (curiye) |Sn|118.710(7) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|51|antimony |Sb|121.760(1) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|52|tellurium |Te|127.60(3) |Solid|Metalloids|Primordial}}
| {{element cell|53|iodine |I |126.90447(3) |Solid|Halogens|Primordial}}
| {{element cell|54|xenon |Xe|131.29(2) |Gas |Noble gases|Primordial}}
|-
! [[Heerka 6 ee curiye|6]]
| {{element cell|55|caesium |Cs|132.9054519(2)|Solid|Alkali metals|Primordial}}
| {{element cell|56|barium |Ba|137.327(7) |Solid|Alkaline earth metals|Primordial}}
| {{element cell|*|lanthanides| | |Solid|(See below)|(See below)}}
| {{element cell|72|hafnium |Hf|178.49(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|73|tantalum |Ta|180.94788(2) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|74|tungsten |W |183.84(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|75|rhenium |Re|186.207(1) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|76|osmium |Os|190.23(3) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|77|iridium |Ir|192.217(3) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|78|platinum |Pt|195.084(9) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|79|gold |Au|196.966569(4) |Solid|Transition metals|Primordial}}
| {{element cell|80|mercury |Hg|200.59(2) |Liquid|Transition metals|Primordial|mercury (element)}}
| {{element cell|81|thallium |Tl|204.3833(2) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|82|lead |Pb|207.2(1) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|83|bismuth |Bi|208.98040(1) |Solid|Post-transition metals|Primordial}}
| {{element cell|84|polonium |Po|[208.9824] |Solid|Post-transition metals|Natural radio}}
| {{element cell|85|astatine |At|[209.9871] |Solid|Halogens|Natural radio}}
| {{element cell|86|radon |Rn|[222.0176] |Gas |Noble gases|Natural radio}}
|-
! [[Heerka 7 ee curiye|7]]
| {{element cell|87|francium |Fr|[223.0197] |Solid|Alkali metals|Natural radio}}
| {{element cell|88|radium |Ra|[226.0254] |Solid|Alkaline earth metals|Natural radio}}
| {{element cell|**|actinides | | |Solid|(See below)|(See below)}}
| {{element cell|104|rutherfordium|Rf|[263.1125] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|105|dubnium |Db|[262.1144] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|106|seaborgium |Sg|[266.1219] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|107|bohrium |Bh|[264.1247] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|108|hassium |Hs|[269.1341] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|109|meitnerium |Mt|[268.1388] |UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|110|darmstadtium |Ds|[272.1463] |UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|111|roentgenium |Rg|[272.1535] |UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|112|copernicium |Cn|[277.1639] |UnknownPhase|Transition metals|Synthetic}}
| {{element cell|113|ununtrium |Nh|[284.1781]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|114|flerovium |Fl|[289.1873]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|115|ununpentium |Uup|[288.1925]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|116|livermorium |Lv|[292.1998]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|117|ununseptium |Ts|[291.2066]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
| {{element cell|118|ununoctium |Og|[293.2147]|UnknownPhase|Unknown chemical properties|Synthetic}}
|-
| colspan="19" | <br />
|-
! colspan="3" style="text-align:right; padding-right:1em;"| * [[Lanthanide]]s
| {{element cell|57|lanthanum |La|138.90547(7)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|58|cerium |Ce|140.116(1) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|59|praseodymium|Pr|140.90765(2)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|60|neodymium |Nd|144.242(3) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|61|promethium |Pm|[144.9127] |Solid|Lanthanoids|Natural radio}}
| {{element cell|62|samarium |Sm|150.36(2) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|63|europium |Eu|151.964(1) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|64|gadolinium |Gd|157.25(3) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|65|terbium |Tb|158.92535(2)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|66|dysprosium |Dy|162.500(1) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|67|holmium |Ho|164.93032(2)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|68|erbium |Er|167.259(3) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|69|thulium |Tm|168.93421(2)|Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|70|ytterbium |Yb|173.04(3) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
| {{element cell|71|lutetium |Lu|174.967(1) |Solid|Lanthanoids|Primordial}}
|
|-
! colspan="3" style="text-align:right; padding-right:1em;"| ** [[Actinide]]s
| {{element cell|89|actinium |Ac|[227.0277] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|90|thorium |Th|232.03806(2)|Solid|Actinoids|Primordial}}
| {{element cell|91|protactinium|Pa|231.03588(2)|Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|92|uranium |U |238.02891(3)|Solid|Actinoids|Primordial}}
| {{element cell|93|neptunium |Np|[237.0482] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|94|plutonium |Pu|[244.0642] |Solid|Actinoids|Primordial}}
| {{element cell|95|americium |Am|[243.0614] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|96|curium |Cm|[247.0703] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|97|berkelium |Bk|[247.0703] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|98|californium |Cf|[251.0796] |Solid|Actinoids|Natural radio}}
| {{element cell|99|einsteinium |Es|[252.0830] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
| {{element cell|100|fermium |Fm|[257.0951] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
| {{element cell|101|mendelevium|Md|[258.0984] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
| {{element cell|102|nobelium |No|[259.1011] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
| {{element cell|103|lawrencium |Lr|[262.110] |Solid|Actinoids|Synthetic}}
|-
| colspan=32 style="font-size:90%" |
</noinclude>
tf922ops2yacgn6kyq0hhi98qsm6yzx
Wacbuudhan Abgaal
0
9660
307545
303326
2026-09-08T20:58:16Z
~2026-43482-26
46845
/* */
307545
wikitext
text/x-wiki
Beesha '''Wacbuudhan Abgaal''' ({{lang-so|Wacbuudhan}}, {{lang-en|Wacbudhan}}) waa beel kamida beelaha laga dhiig baxa 9ka Abgaal Cismaan waana midka ugu tiro badan oo ugu dhul wayn.
{{Short description|Somali clan}}
{{About|the Somali clan}}
{{pp-move-indef}}
{{Infobox ethnic group
| group = Wacbudhan
| flag = [[File:Hirshabeelle.png | thumb | 60px]]
[[File:Flag of Mogadishu, Somalia.svg | thumb |
60px | right]]
| region1 = {{flagcountry|Somalia}}
| langs = [[Somali language|Somali]], [[Arabic]],
| rels = [[Islam]]
| related-c = [[Harti]], [[Waceysle]], [[Mudulood]], iyo beelaha kale ee beesha [[Hawiye]].}}
==Meelahay dagto==
Beesha waxayna degtaa Xamar oo Wacbudhan asal u leh iyo Shabellaha Dheexe oo ay ka dagaan 8/10 degmo waana qabiilka ugu tiro badan oo Shabellaha Dhexe dago.
Waxey kaloo dagaan Shabellaha Hoose sida magaloyinka Marka, Baraawe, Afgooye iyo magalooyin badan. Ethiopia waxey ka dagaan Deganada Somalida ee Ethiopia oo loo yaqaano DDS oo degmoyinka kala ah Iimeey iyo Liben Zone. Kenya waxey ka dagaan Deganada Somalida ee Kenya oo kala ah Gobolka Wajir. Gobolka Wajir waxaa dago Reer Mataan laf ka mid ah oo la dhaho Maxamud, Samatar iyo Macow Mataan oo maanta la qaaran ah beesha Dagodia oo gobolka Wajir u badan. Waxey kala degaan Jubbada Dhexe iyo Jubbada Hoose qeybo ka mid ah.
==Sidey u kala baxdo==
Beesha waxay u kala baxdaa 4 jufo oo waa weyn waxayna kala yihiin:
1-Danweyne Wacbudhan 2- Doole Wacbudhan 3- Kabaale Wacbudhan 4- hartacaso wacbudhan
* Abgaal
** Wacbudhan
***Danweyne
****Yonis Danweyne
*****Maxamed Yonis
*****Muuse maalin
*****Muuse maalin * Cumar maalin *Cubeyd maalin * Kurtumoow
*****Aadan Yonis
*****Gafoow yonis
*****Xuseen Yonis
******Sahal Koraye
******Xeyle sahal
******Koshin sahal
******Maxamud sahal
******Diirshe sahal
******Farah sahal
******Ahmed sahal
*****Galmaax Yonis
******Cumar Galmaax
*******Celi Cumar
********Cosoble Celi
********Xasan-Gaab Celi
********Shige Celi
********Cali Celi
********Ibraahim Celi
********Geesaweyn Celi
*******Reer Mataan
********Bariise Mataan
********Diinle Mataan
********Duliye Mataan
******Yusuf Galmaax
*******Wehliye Muuse
*******Maxamed Muuse
*******Birkaanle
********Tuuryar
********Dhiblaawe Tuuryar
********Suubiye Tuuryar
*******Soomane
********Absuge Soomane
********Arwaaq Soomane
********Fiise Soomane
********Maalinle Soomane
********Faarax Soomane
********Geedi Soomane
********Xasan-Cariif Soomane
******Cabdulle Galmaax
*******Cumar Fool
*******Faarax Shige
*******Cigaal Gacal
*******Kuusow Cumar
*******Cadow Dhere
*******Dudeey Macalin
*******Cumar Suubiye
*******cumar Agoon
***Doole Wacbudhan
****Daauud
*****[[Isaaq]] Dauud
******Calooley
*******Qubeys
*******Dhigbil
*******Cali dhigbil
********Cumar Dhigbil
*********Xalfooy Cumar
*********Muuse Cumar
**********Ciroole Muuse
***********Cabdi ciroole
***********Adam Ciroole
***********Cabdiraxman Ciroole
***********Gashaan Ciroole
***********Gacal Ciroole
***********Cali Ciroole
***********Dabaleeb Ciroole
**********Cali Muuse
***********Adam Cali
***********Suufi Cali
***********Dhagafiiq Cali
***********Cismaan Cali
***********Macallim Cali
***********Cabdalle Cali
**********Idiris Muuse
*********Yoocaale Cumar
********Cali Dhigbil
******Cali Isaaq
******Soomane Isaaq
******Cabdulle Isaaq
*****Yusuf Dauud
******Cabdulle Yusuf
*******Muuse Cabdulle
********Aadan Muuse
*********Sugwaay Adan
*********Sangaab Muuse
********Ibraahim maxaa dheere
********Roobsuge muuse
******Cabdalle-Yar
***Kabaale Wacbudhan
****Saleeban Muse
*****Roobsuge Saleeban
*****Qoorsal Saleeban
******Aadan Maxamed
******Goley
*******Afrax-Maxad-Yar
*******Aruuris
****Xeyle Muse
*****Idiris Yabarow
******Cabdalle Idiris
******Dhegayare Idiris
*******Jibriil
*****Calaacul
******Maanweyn Calaacul
******Maxaa Cade
******Ali Sabuul
******Ilkagaduud.
******hartacaso wacbudhan
******Tolwayne hartacaso
******Jimcaale cabdi
******cabdi xaayow
******Yabadhaal hartacaso
==Dadka ugu caansan==
Wacbuudhan Abgaal waa beesha ugu badan tiro ahaan hadana qabata Gudoomiyaha Gobolka [[Banaadir]].
===Siyaasiinta===
* Nur Xasan Xusen (Nur Adde)
* Sheekh MuuSe(Cabdulle Cood)
* Genaral Jilacow
*Wasiir Eng Axmadey Sh. Xassan
*Siyaasi Xuseen Xassan(Xuseen Dheere)
*Siyaasi Senator Muse Sudi Yalaxow
*Siyaasi Gudoomiye Cumar Finish
*Siyaasi Hon Bashir moallim Ali Hassan
*Siyaasi Ahmed Ali mohamed (Ahmed Sakin)
*Siyaasi Gudoomiye Axmed Meyre Makaran
*Siyaasi Amb. Maxamed Cali America
* Siyaasi Axmed Maxamed Neegar
* Siyaasi Cabdiraxmaan Kooli
*Siyaasi Gudoomiye Jeneral Muungaab
*Siyaasi Gudoomiye Sh Yusuf Madaale
*Siyaasi Xildhibaan Yuusuf Kabaale
*Siyaasi Gudoomiye Axmed Daaci
*Siyaasi Cabdullahi Sheikh Hassan
*Siyaasi cabdiraxman Cumar Cisman Eng-Yarisow
*Siyaasi Ambasador Jamal Xaaji Axmed
*Siyaasi Omar Abdullahi ( Qoryooley )
*Siyaasi Sheikh Cali Sheekh Muuse( Ex Gudoomiyihi [[Jowhar|JowHar]]
*Siyaasi Sh Yusuf Haji Nor
*Siyaasi Xildhibaan Xasan Saney Barre.
*Siyaasi Xildhiban Carabow
*Siyaasi Xildhibaan Ruqiyo Abshir Nuur
*Siyaasi xildhibaan Mino Xasan Shibis
*Siyaasi Shador Xaaji Shadoor
*Siyaasi xildhibaan Xuseen Caraale
* Siyaasi Xildhibaan Sh Maxamed Maxamud
*Siyaasi Cabdicasiis cali ibraahim (Cabdicasiis Xildhibaan)
*siyaasi xildhibaan Cismaan Xaadoole
===Faanka iyo Sugaanta===
*Abwaan Maxamed Gacal Xaayow
*Abwaan Cabdulle Raage Taraawiil
*Laashin Cabdulle macalin Cagoole
*Abwaan Faarax Gololeey
*Abwaan Xuseen Sh Axmed Kadare
*Abwaan Cabdiqadir Sanka
*Fanaanad Binti Cumar Gacal
*Fanaanad Xabiibo Xasan Tooxow
*Fanaan Bashiir Xuseen
*Fanaan Xaawo Kiin
*Fanaanad Ikraan Caraale
*Fanaanad Amal Aragsan
*Fanaan Fowsiyo Fanka
*Fanaan Axmed kaafi AK
*Fanaan Khadar Keeyow
===Sarakiisha===
*General Cali Maxamed Cali (Cali Shariif)
* General Caaqil aweys elmy
* General Sh Nuur Maxamed Shiiqa Jowhar
* Cornel. Cabdisalaan Naxar (cornel Xabe)
*Cornel Eng. Maxamed Nuur Cambuurre
*General Axmed Jilacow Cadow(Godka Jilacow)
*General Hassan Maxamed Hussein (Mungaab)
*General Ibrahim Moalim abdulllahi joqof
*General Cismaan Xaadoole
*G/lle Dhexe Mukhtaar Cabdulle Nuur
*Generaal Cali Calasow
*Generaal Axmed sheikh caddow nuur
*Generaal Maxamed Xuseen Axmed wadan (G.N.Dhaxaaye)
* General Ibraahim Maxamed
*Generaal Mohamuud Xaaji Cali
*G/sare Shuceyb Nuur Cambuure
*Gaashaanle sare Ali cabduqadir Cali (Cali yare)
*Gaashaanle sare Qondhe Nuur
*G/Dhexe Abukar Cali Maxamed Abukar Boonow
* General Maxamed Maxamud Saney
*Gaashaanle Yaasin Geedi Suubiye
*Gaashaanle Jilacow Maxamed Gacal
*Gaashanle Eng. C/qaadir Maxamed Nuur Cambuure
*Gaashaanle Yuusuf Cumar Makaraan (yaanyo)
*
===Aqoonyahanada===
*Prof. Abdirahmaan Abdullahi Baadiyow
*Ganacsade Eng. Liban Mohamed Nur Ambure
*Prof. Mohamed Osoble Mohamud( prof Osoble)
*Prof Marooko
*Prof. Arabow Ibrahim Nur
*Prof. Muhudin Hassan Yabarow (Prof Yabarow)
*Garyaqaan Dr. Yasin Haji Ambure Gudoomiyaha Hay'adda ACORDO
*Dr ABDULLAHI Ali Qoryooley
*Dr Ahmed ALI Abdullahi (LEGAALE)
*Dr. Hassan Mohamed Sheikh (Bayaan)
*Col. Mohamed Nur Baarqab (Maareyihii Som.Tex)
*Drs. Mariam Abdulkadir Mohamed Nur Ambure
*Dr Sh Eng Ahmed Omar Alasow
*Sh Mohamed Kulmiye Axmed
*Mr. Mohamed Diini Mohamed Nuur (Aqoon yahaan bartay Ganacsiga iyo Dhaqaalaha)
* Xuseen Ibraahim Maxamud (Alxaaji)
* Dr Mohamed Morroco
* Dr Hassan Muhudin Hassan
* ENG Mohamed Abshir Nur
* ENG Abdirahman Yusuf Bocor
* Eng Zakariye Cumar Makaraan
*Dr. Yasin Ahmed Osman Milkiilaha Nootaayada Al-Aamin
*Shiikh Dr Mohamed Omar Makaran aqoonyahan ku takhasusay shareecada islaamka iyo caafimaadka
*Marwo Sabah Nur Hassan Xubin ka ah Ganacsatada Dalka USA, Kenya, Saudi Arabia, Uganda & Somalia
===Wariyeyaasha ===
Aamino muuse weheliye ( ma aha wacbuudhan)
* Bashir Ali Shire
* Biibto
* Mohamed Muhiadin Ali
*Hassan Mohamed Mohamud Fanax
* Al Axmed
* Xuurshe
*Jeeri
* Abdirahman Hudeyfi
* Mohamed Daauud (Yuumbi)
* Mohamed Abdulle Siidi
* Abdiaziz Hassan Golf Yare
* Shadoor
* Nur Hassan Nur Buqaari.
*Abdijibar Yusuf Bocor
* Hussein abdulle mohamed
* Abdullahi kulmiye cadow
*Abdikamil yusuf mohamud
# Zakariye Axmed Muse
* Mohamed Omar Mohamoud (Baakaay)
*Abdullahi Moh'ed (Abdullahi Daacad)
*Suleiman Haji Ahmed Rage
*Kiin Cumar Makaraan
===Dhaqatiirta===
* Dr Mohamed Abukar Sheik Nor ( Dr Aayaha .
* Dr Mohamed Ali Sheik Mohamud (Dr Macsaro)
* Dr Adnan Ahmed Shire(Dr shire)
* Dr Abdullahi Ali Mohamud ( Qoryoley )
* Dr. Abdullaahi Husein
* Dr.JAlaaludiin
* Dr.Noradin Legaale
* Dr.Jimcaale
* Dr.Adnaan Abudllahi Hussein
* Dr. Hassan Mohamed Nur
* Dr.Hassan Xaayow
* Dr Xeydar Cali Raage
*Dr. Zakarie Osman Adow profssorka.
* Dr Abdullahi Maxamud Salax
* Dr Abdiwali Yusuf Bocor
* Dr Abdullahi Sheikh Hassan (Ciro)
* Dr Abdullahi nor buubshe ( cadani)
* Dr Abdullahi nur omar ( Dr. Guraash )
* Dr Nur omar warsame ( Dr. Sheekh Nur )
* Dr Abdirahman nur omar ( Dr Ag )
* Dr Muhuadin Omar Mataan (Dr matan)
* Dr Axmed Ali uley (Axmed young)
s46contgn0rd6w0polwlmjhfc79xjte
307546
307545
2026-09-08T21:01:28Z
Isma4l
41797
Wuxuu dib u noqay badalkii uu sameeyay [[Special:Contributions/~2026-43482-26|~2026-43482-26]] ([[User talk:~2026-43482-26|wadahadal]]) kuna celiyay badalkii ka danbeeyay oo sameeyay [[User:Saabir Abdindinasir Mohamed|Saabir Abdindinasir Mohamed]]
303326
wikitext
text/x-wiki
Beesha '''Wacbuudhan Abgaal''' ({{lang-so|Wacbuudhan}}, {{lang-en|Wacbudhan}}) waa beel ka mid ah 9ka Abgaal Cismaan waana midka ugu tiro badan oo ugu dhul wayn.
{{Short description|Somali clan}}
{{About|the Somali clan}}
{{pp-move-indef}}
{{Infobox ethnic group
| group = Wacbudhan
| flag = [[File:Hirshabeelle.png | thumb | 60px]]
[[File:Flag of Mogadishu, Somalia.svg | thumb |
60px | right]]
| region1 = {{flagcountry|Somalia}}
| langs = [[Somali language|Somali]], [[Arabic]],
| rels = [[Islam]]
| related-c = [[Harti]], [[Waceysle]], [[Mudulood]], iyo beelaha kale ee beesha [[Hawiye]].}}
==Meelahay dagto==
Beesha waxayna degtaa Xamar oo Wacbudhan asal u leh iyo Shabellaha Dheexe oo ay ka dagaan 8/10 degmo waana qabiilka ugu tiro badan oo Shabellaha Dhexe dago.
Waxey kaloo dagaan Shabellaha Hoose sida magaloyinka Marka, Baraawe, Afgooye iyo magalooyin badan. Ethiopia waxey ka dagaan Deganada Somalida ee Ethiopia oo loo yaqaano DDS oo degmoyinka kala ah Iimeey iyo Liben Zone. Kenya waxey ka dagaan Deganada Somalida ee Kenya oo kala ah Gobolka Wajir. Gobolka Wajir waxaa dago Reer Mataan laf ka mid ah oo la dhaho Maxamud, Samatar iyo Macow Mataan oo maanta la qaaran ah beesha Dagodia oo gobolka Wajir u badan. Waxey kala degaan Jubbada Dhexe iyo Jubbada Hoose qeybo ka mid ah.
==Sidey u kala baxdo==
Beesha waxay u kala baxdaa 4 jufo oo waa weyn waxayna kala yihiin:
1-Danweyne Wacbudhan 2- Doole Wacbudhan 3- Kabaale Wacbudhan 4- hartacaso wacbudhan
* Abgaal
** Wacbudhan
***Danweyne
****Yonis Danweyne
*****Maxamed Yonis
*****Muuse maalin
*****Muuse maalin * Cumar maalin *Cubeyd maalin * Kurtumoow
*****Aadan Yonis
*****Gafoow yonis
*****Xuseen Yonis
******Sahal Koraye
******Xeyle sahal
******Koshin sahal
******Maxamud sahal
******Diirshe sahal
******Farah sahal
******Ahmed sahal
*****Galmaax Yonis
******Cumar Galmaax
*******Celi Cumar
********Cosoble Celi
********Xasan-Gaab Celi
********Shige Celi
********Cali Celi
********Ibraahim Celi
********Geesaweyn Celi
*******Reer Mataan
********Bariise Mataan
********Diinle Mataan
********Duliye Mataan
******Yusuf Galmaax
*******Wehliye Muuse
*******Maxamed Muuse
*******Birkaanle
********Tuuryar
********Dhiblaawe Tuuryar
********Suubiye Tuuryar
*******Soomane
********Absuge Soomane
********Arwaaq Soomane
********Fiise Soomane
********Maalinle Soomane
********Faarax Soomane
********Geedi Soomane
********Xasan-Cariif Soomane
******Cabdulle Galmaax
*******Cumar Fool
*******Faarax Shige
*******Cigaal Gacal
*******Kuusow Cumar
*******Cadow Dhere
*******Dudeey Macalin
*******Cumar Suubiye
*******cumar Agoon
***Doole Wacbudhan
****Daauud
*****[[Isaaq]] Dauud
******Calooley
*******Qubeys
*******Dhigbil
*******Cali dhigbil
********Cumar Dhigbil
*********Xalfooy Cumar
*********Muuse Cumar
**********Ciroole Muuse
***********Cabdi ciroole
***********Adam Ciroole
***********Cabdiraxman Ciroole
***********Gashaan Ciroole
***********Gacal Ciroole
***********Cali Ciroole
***********Dabaleeb Ciroole
**********Cali Muuse
***********Adam Cali
***********Suufi Cali
***********Dhagafiiq Cali
***********Cismaan Cali
***********Macallim Cali
***********Cabdalle Cali
**********Idiris Muuse
*********Yoocaale Cumar
********Cali Dhigbil
******Cali Isaaq
******Soomane Isaaq
******Cabdulle Isaaq
*****Yusuf Dauud
******Cabdulle Yusuf
*******Muuse Cabdulle
********Aadan Muuse
*********Sugwaay Adan
*********Sangaab Muuse
********Ibraahim maxaa dheere
********Roobsuge muuse
******Cabdalle-Yar
***Kabaale Wacbudhan
****Saleeban Muse
*****Roobsuge Saleeban
*****Qoorsal Saleeban
******Aadan Maxamed
******Goley
*******Afrax-Maxad-Yar
*******Aruuris
****Xeyle Muse
*****Idiris Yabarow
******Cabdalle Idiris
******Dhegayare Idiris
*******Jibriil
*****Calaacul
******Maanweyn Calaacul
******Maxaa Cade
******Ali Sabuul
******Ilkagaduud.
******hartacaso wacbudhan
******Tolwayne hartacaso
******Jimcaale cabdi
******cabdi xaayow
******Yabadhaal hartacaso
==Dadka ugu caansan==
Wacbuudhan Abgaal waa beesha ugu badan tiro ahaan hadana qabata Gudoomiyaha Gobolka [[Banaadir]].
===Siyaasiinta===
* Nur Xasan Xusen (Nur Adde)
* Sheekh MuuSe(Cabdulle Cood)
* Genaral Jilacow
*Wasiir Eng Axmadey Sh. Xassan
*Siyaasi Xuseen Xassan(Xuseen Dheere)
*Siyaasi Senator Muse Sudi Yalaxow
*Siyaasi Gudoomiye Cumar Finish
*Siyaasi Hon Bashir moallim Ali Hassan
*Siyaasi Ahmed Ali mohamed (Ahmed Sakin)
*Siyaasi Gudoomiye Axmed Meyre Makaran
*Siyaasi Amb. Maxamed Cali America
* Siyaasi Axmed Maxamed Neegar
* Siyaasi Cabdiraxmaan Kooli
*Siyaasi Gudoomiye Jeneral Muungaab
*Siyaasi Gudoomiye Sh Yusuf Madaale
*Siyaasi Xildhibaan Yuusuf Kabaale
*Siyaasi Gudoomiye Axmed Daaci
*Siyaasi Cabdullahi Sheikh Hassan
*Siyaasi cabdiraxman Cumar Cisman Eng-Yarisow
*Siyaasi Ambasador Jamal Xaaji Axmed
*Siyaasi Omar Abdullahi ( Qoryooley )
*Siyaasi Sheikh Cali Sheekh Muuse( Ex Gudoomiyihi [[Jowhar|JowHar]]
*Siyaasi Sh Yusuf Haji Nor
*Siyaasi Xildhibaan Xasan Saney Barre.
*Siyaasi Xildhiban Carabow
*Siyaasi Xildhibaan Ruqiyo Abshir Nuur
*Siyaasi xildhibaan Mino Xasan Shibis
*Siyaasi Shador Xaaji Shadoor
*Siyaasi xildhibaan Xuseen Caraale
* Siyaasi Xildhibaan Sh Maxamed Maxamud
*Siyaasi Cabdicasiis cali ibraahim (Cabdicasiis Xildhibaan)
*siyaasi xildhibaan Cismaan Xaadoole
===Faanka iyo Sugaanta===
*Abwaan Maxamed Gacal Xaayow
*Abwaan Cabdulle Raage Taraawiil
*Laashin Cabdulle macalin Cagoole
*Abwaan Faarax Gololeey
*Abwaan Xuseen Sh Axmed Kadare
*Abwaan Cabdiqadir Sanka
*Fanaanad Binti Cumar Gacal
*Fanaanad Xabiibo Xasan Tooxow
*Fanaan Bashiir Xuseen
*Fanaan Xaawo Kiin
*Fanaanad Ikraan Caraale
*Fanaanad Amal Aragsan
*Fanaan Fowsiyo Fanka
*Fanaan Axmed kaafi AK
*Fanaan Khadar Keeyow
===Sarakiisha===
*General Cali Maxamed Cali (Cali Shariif)
* General Caaqil aweys elmy
* General Sh Nuur Maxamed Shiiqa Jowhar
* Cornel. Cabdisalaan Naxar (cornel Xabe)
*Cornel Eng. Maxamed Nuur Cambuurre
*General Axmed Jilacow Cadow(Godka Jilacow)
*General Hassan Maxamed Hussein (Mungaab)
*General Ibrahim Moalim abdulllahi joqof
*General Cismaan Xaadoole
*G/lle Dhexe Mukhtaar Cabdulle Nuur
*Generaal Cali Calasow
*Generaal Axmed sheikh caddow nuur
*Generaal Maxamed Xuseen Axmed wadan (G.N.Dhaxaaye)
* General Ibraahim Maxamed
*Generaal Mohamuud Xaaji Cali
*G/sare Shuceyb Nuur Cambuure
*Gaashaanle sare Ali cabduqadir Cali (Cali yare)
*Gaashaanle sare Qondhe Nuur
*G/Dhexe Abukar Cali Maxamed Abukar Boonow
* General Maxamed Maxamud Saney
*Gaashaanle Yaasin Geedi Suubiye
*Gaashaanle Jilacow Maxamed Gacal
*Gaashanle Eng. C/qaadir Maxamed Nuur Cambuure
*Gaashaanle Yuusuf Cumar Makaraan (yaanyo)
*
===Aqoonyahanada===
*Prof. Abdirahmaan Abdullahi Baadiyow
*Ganacsade Eng. Liban Mohamed Nur Ambure
*Prof. Mohamed Osoble Mohamud( prof Osoble)
*Prof Marooko
*Prof. Arabow Ibrahim Nur
*Prof. Muhudin Hassan Yabarow (Prof Yabarow)
*Garyaqaan Dr. Yasin Haji Ambure Gudoomiyaha Hay'adda ACORDO
*Dr ABDULLAHI Ali Qoryooley
*Dr Ahmed ALI Abdullahi (LEGAALE)
*Dr. Hassan Mohamed Sheikh (Bayaan)
*Col. Mohamed Nur Baarqab (Maareyihii Som.Tex)
*Drs. Mariam Abdulkadir Mohamed Nur Ambure
*Dr Sh Eng Ahmed Omar Alasow
*Sh Mohamed Kulmiye Axmed
*Mr. Mohamed Diini Mohamed Nuur (Aqoon yahaan bartay Ganacsiga iyo Dhaqaalaha)
* Xuseen Ibraahim Maxamud (Alxaaji)
* Dr Mohamed Morroco
* Dr Hassan Muhudin Hassan
* ENG Mohamed Abshir Nur
* ENG Abdirahman Yusuf Bocor
* Eng Zakariye Cumar Makaraan
*Dr. Yasin Ahmed Osman Milkiilaha Nootaayada Al-Aamin
*Shiikh Dr Mohamed Omar Makaran aqoonyahan ku takhasusay shareecada islaamka iyo caafimaadka
*Marwo Sabah Nur Hassan Xubin ka ah Ganacsatada Dalka USA, Kenya, Saudi Arabia, Uganda & Somalia
===Wariyeyaasha ===
Aamino muuse weheliye ( ma aha wacbuudhan)
* Bashir Ali Shire
* Biibto
* Mohamed Muhiadin Ali
*Hassan Mohamed Mohamud Fanax
* Al Axmed
* Xuurshe
*Jeeri
* Abdirahman Hudeyfi
* Mohamed Daauud (Yuumbi)
* Mohamed Abdulle Siidi
* Abdiaziz Hassan Golf Yare
* Shadoor
* Nur Hassan Nur Buqaari.
*Abdijibar Yusuf Bocor
* Hussein abdulle mohamed
* Abdullahi kulmiye cadow
*Abdikamil yusuf mohamud
# Zakariye Axmed Muse
* Mohamed Omar Mohamoud (Baakaay)
*Abdullahi Moh'ed (Abdullahi Daacad)
*Suleiman Haji Ahmed Rage
*Kiin Cumar Makaraan
===Dhaqatiirta===
* Dr Mohamed Abukar Sheik Nor ( Dr Aayaha .
* Dr Mohamed Ali Sheik Mohamud (Dr Macsaro)
* Dr Adnan Ahmed Shire(Dr shire)
* Dr Abdullahi Ali Mohamud ( Qoryoley )
* Dr. Abdullaahi Husein
* Dr.JAlaaludiin
* Dr.Noradin Legaale
* Dr.Jimcaale
* Dr.Adnaan Abudllahi Hussein
* Dr. Hassan Mohamed Nur
* Dr.Hassan Xaayow
* Dr Xeydar Cali Raage
*Dr. Zakarie Osman Adow profssorka.
* Dr Abdullahi Maxamud Salax
* Dr Abdiwali Yusuf Bocor
* Dr Abdullahi Sheikh Hassan (Ciro)
* Dr Abdullahi nor buubshe ( cadani)
* Dr Abdullahi nur omar ( Dr. Guraash )
* Dr Nur omar warsame ( Dr. Sheekh Nur )
* Dr Abdirahman nur omar ( Dr Ag )
* Dr Muhuadin Omar Mataan (Dr matan)
* Dr Axmed Ali uley (Axmed young)
lkiw7hyvg9mlhbra58ajit6xodjupem
307549
307546
2026-09-08T21:02:42Z
Isma4l
41797
/* */
307549
wikitext
text/x-wiki
Beesha '''Wacbuudhan Abgaal''' ({{lang-so|Wacbuudhan}}, {{lang-en|Wacbudhan}}) waa beel ka mid ah 9ka Abgaal Cismaan waana midka ugu tiro badan oo ugu dhul wayn.
{{Infobox ethnic group
| group = Wacbudhan
| flag = [[File:Hirshabeelle.png | thumb | 60px]]
[[File:Flag of Mogadishu, Somalia.svg | thumb |
60px | right]]
| region1 = {{flagcountry|Somalia}}
| langs = [[Somali language|Somali]], [[Arabic]],
| rels = [[Islam]]
| related-c = [[Harti]], [[Waceysle]], [[Mudulood]], iyo beelaha kale ee beesha [[Hawiye]].}}
==Meelahay dagto==
Beesha waxayna degtaa Xamar oo Wacbudhan asal u leh iyo Shabellaha Dheexe oo ay ka dagaan 8/10 degmo waana qabiilka ugu tiro badan oo Shabellaha Dhexe dago.
Waxey kaloo dagaan Shabellaha Hoose sida magaloyinka Marka, Baraawe, Afgooye iyo magalooyin badan. Ethiopia waxey ka dagaan Deganada Somalida ee Ethiopia oo loo yaqaano DDS oo degmoyinka kala ah Iimeey iyo Liben Zone. Kenya waxey ka dagaan Deganada Somalida ee Kenya oo kala ah Gobolka Wajir. Gobolka Wajir waxaa dago Reer Mataan laf ka mid ah oo la dhaho Maxamud, Samatar iyo Macow Mataan oo maanta la qaaran ah beesha Dagodia oo gobolka Wajir u badan. Waxey kala degaan Jubbada Dhexe iyo Jubbada Hoose qeybo ka mid ah.
==Sidey u kala baxdo==
Beesha waxay u kala baxdaa 4 jufo oo waa weyn waxayna kala yihiin:
1-Danweyne Wacbudhan 2- Doole Wacbudhan 3- Kabaale Wacbudhan 4- hartacaso wacbudhan
* Abgaal
** Wacbudhan
***Danweyne
****Yonis Danweyne
*****Maxamed Yonis
*****Muuse maalin
*****Muuse maalin * Cumar maalin *Cubeyd maalin * Kurtumoow
*****Aadan Yonis
*****Gafoow yonis
*****Xuseen Yonis
******Sahal Koraye
******Xeyle sahal
******Koshin sahal
******Maxamud sahal
******Diirshe sahal
******Farah sahal
******Ahmed sahal
*****Galmaax Yonis
******Cumar Galmaax
*******Celi Cumar
********Cosoble Celi
********Xasan-Gaab Celi
********Shige Celi
********Cali Celi
********Ibraahim Celi
********Geesaweyn Celi
*******Reer Mataan
********Bariise Mataan
********Diinle Mataan
********Duliye Mataan
******Yusuf Galmaax
*******Wehliye Muuse
*******Maxamed Muuse
*******Birkaanle
********Tuuryar
********Dhiblaawe Tuuryar
********Suubiye Tuuryar
*******Soomane
********Absuge Soomane
********Arwaaq Soomane
********Fiise Soomane
********Maalinle Soomane
********Faarax Soomane
********Geedi Soomane
********Xasan-Cariif Soomane
******Cabdulle Galmaax
*******Cumar Fool
*******Faarax Shige
*******Cigaal Gacal
*******Kuusow Cumar
*******Cadow Dhere
*******Dudeey Macalin
*******Cumar Suubiye
*******cumar Agoon
***Doole Wacbudhan
****Daauud
*****[[Isaaq]] Dauud
******Calooley
*******Qubeys
*******Dhigbil
*******Cali dhigbil
********Cumar Dhigbil
*********Xalfooy Cumar
*********Muuse Cumar
**********Ciroole Muuse
***********Cabdi ciroole
***********Adam Ciroole
***********Cabdiraxman Ciroole
***********Gashaan Ciroole
***********Gacal Ciroole
***********Cali Ciroole
***********Dabaleeb Ciroole
**********Cali Muuse
***********Adam Cali
***********Suufi Cali
***********Dhagafiiq Cali
***********Cismaan Cali
***********Macallim Cali
***********Cabdalle Cali
**********Idiris Muuse
*********Yoocaale Cumar
********Cali Dhigbil
******Cali Isaaq
******Soomane Isaaq
******Cabdulle Isaaq
*****Yusuf Dauud
******Cabdulle Yusuf
*******Muuse Cabdulle
********Aadan Muuse
*********Sugwaay Adan
*********Sangaab Muuse
********Ibraahim maxaa dheere
********Roobsuge muuse
******Cabdalle-Yar
***Kabaale Wacbudhan
****Saleeban Muse
*****Roobsuge Saleeban
*****Qoorsal Saleeban
******Aadan Maxamed
******Goley
*******Afrax-Maxad-Yar
*******Aruuris
****Xeyle Muse
*****Idiris Yabarow
******Cabdalle Idiris
******Dhegayare Idiris
*******Jibriil
*****Calaacul
******Maanweyn Calaacul
******Maxaa Cade
******Ali Sabuul
******Ilkagaduud.
******hartacaso wacbudhan
******Tolwayne hartacaso
******Jimcaale cabdi
******cabdi xaayow
******Yabadhaal hartacaso
==Dadka ugu caansan==
Wacbuudhan Abgaal waa beesha ugu badan tiro ahaan hadana qabata Gudoomiyaha Gobolka [[Banaadir]].
===Siyaasiinta===
* Nur Xasan Xusen (Nur Adde)
* Sheekh MuuSe(Cabdulle Cood)
* Genaral Jilacow
*Wasiir Eng Axmadey Sh. Xassan
*Siyaasi Xuseen Xassan(Xuseen Dheere)
*Siyaasi Senator Muse Sudi Yalaxow
*Siyaasi Gudoomiye Cumar Finish
*Siyaasi Hon Bashir moallim Ali Hassan
*Siyaasi Ahmed Ali mohamed (Ahmed Sakin)
*Siyaasi Gudoomiye Axmed Meyre Makaran
*Siyaasi Amb. Maxamed Cali America
* Siyaasi Axmed Maxamed Neegar
* Siyaasi Cabdiraxmaan Kooli
*Siyaasi Gudoomiye Jeneral Muungaab
*Siyaasi Gudoomiye Sh Yusuf Madaale
*Siyaasi Xildhibaan Yuusuf Kabaale
*Siyaasi Gudoomiye Axmed Daaci
*Siyaasi Cabdullahi Sheikh Hassan
*Siyaasi cabdiraxman Cumar Cisman Eng-Yarisow
*Siyaasi Ambasador Jamal Xaaji Axmed
*Siyaasi Omar Abdullahi ( Qoryooley )
*Siyaasi Sheikh Cali Sheekh Muuse( Ex Gudoomiyihi [[Jowhar|JowHar]]
*Siyaasi Sh Yusuf Haji Nor
*Siyaasi Xildhibaan Xasan Saney Barre.
*Siyaasi Xildhiban Carabow
*Siyaasi Xildhibaan Ruqiyo Abshir Nuur
*Siyaasi xildhibaan Mino Xasan Shibis
*Siyaasi Shador Xaaji Shadoor
*Siyaasi xildhibaan Xuseen Caraale
* Siyaasi Xildhibaan Sh Maxamed Maxamud
*Siyaasi Cabdicasiis cali ibraahim (Cabdicasiis Xildhibaan)
*siyaasi xildhibaan Cismaan Xaadoole
===Faanka iyo Sugaanta===
*Abwaan Maxamed Gacal Xaayow
*Abwaan Cabdulle Raage Taraawiil
*Laashin Cabdulle macalin Cagoole
*Abwaan Faarax Gololeey
*Abwaan Xuseen Sh Axmed Kadare
*Abwaan Cabdiqadir Sanka
*Fanaanad Binti Cumar Gacal
*Fanaanad Xabiibo Xasan Tooxow
*Fanaan Bashiir Xuseen
*Fanaan Xaawo Kiin
*Fanaanad Ikraan Caraale
*Fanaanad Amal Aragsan
*Fanaan Fowsiyo Fanka
*Fanaan Axmed kaafi AK
*Fanaan Khadar Keeyow
===Sarakiisha===
*General Cali Maxamed Cali (Cali Shariif)
* General Caaqil aweys elmy
* General Sh Nuur Maxamed Shiiqa Jowhar
* Cornel. Cabdisalaan Naxar (cornel Xabe)
*Cornel Eng. Maxamed Nuur Cambuurre
*General Axmed Jilacow Cadow(Godka Jilacow)
*General Hassan Maxamed Hussein (Mungaab)
*General Ibrahim Moalim abdulllahi joqof
*General Cismaan Xaadoole
*G/lle Dhexe Mukhtaar Cabdulle Nuur
*Generaal Cali Calasow
*Generaal Axmed sheikh caddow nuur
*Generaal Maxamed Xuseen Axmed wadan (G.N.Dhaxaaye)
* General Ibraahim Maxamed
*Generaal Mohamuud Xaaji Cali
*G/sare Shuceyb Nuur Cambuure
*Gaashaanle sare Ali cabduqadir Cali (Cali yare)
*Gaashaanle sare Qondhe Nuur
*G/Dhexe Abukar Cali Maxamed Abukar Boonow
* General Maxamed Maxamud Saney
*Gaashaanle Yaasin Geedi Suubiye
*Gaashaanle Jilacow Maxamed Gacal
*Gaashanle Eng. C/qaadir Maxamed Nuur Cambuure
*Gaashaanle Yuusuf Cumar Makaraan (yaanyo)
*
===Aqoonyahanada===
*Prof. Abdirahmaan Abdullahi Baadiyow
*Ganacsade Eng. Liban Mohamed Nur Ambure
*Prof. Mohamed Osoble Mohamud( prof Osoble)
*Prof Marooko
*Prof. Arabow Ibrahim Nur
*Prof. Muhudin Hassan Yabarow (Prof Yabarow)
*Garyaqaan Dr. Yasin Haji Ambure Gudoomiyaha Hay'adda ACORDO
*Dr ABDULLAHI Ali Qoryooley
*Dr Ahmed ALI Abdullahi (LEGAALE)
*Dr. Hassan Mohamed Sheikh (Bayaan)
*Col. Mohamed Nur Baarqab (Maareyihii Som.Tex)
*Drs. Mariam Abdulkadir Mohamed Nur Ambure
*Dr Sh Eng Ahmed Omar Alasow
*Sh Mohamed Kulmiye Axmed
*Mr. Mohamed Diini Mohamed Nuur (Aqoon yahaan bartay Ganacsiga iyo Dhaqaalaha)
* Xuseen Ibraahim Maxamud (Alxaaji)
* Dr Mohamed Morroco
* Dr Hassan Muhudin Hassan
* ENG Mohamed Abshir Nur
* ENG Abdirahman Yusuf Bocor
* Eng Zakariye Cumar Makaraan
*Dr. Yasin Ahmed Osman Milkiilaha Nootaayada Al-Aamin
*Shiikh Dr Mohamed Omar Makaran aqoonyahan ku takhasusay shareecada islaamka iyo caafimaadka
*Marwo Sabah Nur Hassan Xubin ka ah Ganacsatada Dalka USA, Kenya, Saudi Arabia, Uganda & Somalia
===Wariyeyaasha ===
Aamino muuse weheliye ( ma aha wacbuudhan)
* Bashir Ali Shire
* Biibto
* Mohamed Muhiadin Ali
*Hassan Mohamed Mohamud Fanax
* Al Axmed
* Xuurshe
*Jeeri
* Abdirahman Hudeyfi
* Mohamed Daauud (Yuumbi)
* Mohamed Abdulle Siidi
* Abdiaziz Hassan Golf Yare
* Shadoor
* Nur Hassan Nur Buqaari.
*Abdijibar Yusuf Bocor
* Hussein abdulle mohamed
* Abdullahi kulmiye cadow
*Abdikamil yusuf mohamud
# Zakariye Axmed Muse
* Mohamed Omar Mohamoud (Baakaay)
*Abdullahi Moh'ed (Abdullahi Daacad)
*Suleiman Haji Ahmed Rage
*Kiin Cumar Makaraan
===Dhaqatiirta===
* Dr Mohamed Abukar Sheik Nor ( Dr Aayaha .
* Dr Mohamed Ali Sheik Mohamud (Dr Macsaro)
* Dr Adnan Ahmed Shire(Dr shire)
* Dr Abdullahi Ali Mohamud ( Qoryoley )
* Dr. Abdullaahi Husein
* Dr.JAlaaludiin
* Dr.Noradin Legaale
* Dr.Jimcaale
* Dr.Adnaan Abudllahi Hussein
* Dr. Hassan Mohamed Nur
* Dr.Hassan Xaayow
* Dr Xeydar Cali Raage
*Dr. Zakarie Osman Adow profssorka.
* Dr Abdullahi Maxamud Salax
* Dr Abdiwali Yusuf Bocor
* Dr Abdullahi Sheikh Hassan (Ciro)
* Dr Abdullahi nor buubshe ( cadani)
* Dr Abdullahi nur omar ( Dr. Guraash )
* Dr Nur omar warsame ( Dr. Sheekh Nur )
* Dr Abdirahman nur omar ( Dr Ag )
* Dr Muhuadin Omar Mataan (Dr matan)
* Dr Axmed Ali uley (Axmed young)
ny06uj4alilxoux8swkzaeha0z78vwm
307552
307549
2026-09-08T21:03:22Z
Isma4l
41797
La ilaaliyay "[[Wacbuudhan Abgaal]]": Gelinta qoraal aan [[Wikipedia:Xaqiijin|Tixraac]] laheen ([Wax ka badal=U ogolow kaliya isticmaalayaasha la xaqiijiyay] (aan xad lahayn) [Wareeji=U ogolow kaliya isticmaalayaasha la xaqiijiyay] (aan xad lahayn))
307549
wikitext
text/x-wiki
Beesha '''Wacbuudhan Abgaal''' ({{lang-so|Wacbuudhan}}, {{lang-en|Wacbudhan}}) waa beel ka mid ah 9ka Abgaal Cismaan waana midka ugu tiro badan oo ugu dhul wayn.
{{Infobox ethnic group
| group = Wacbudhan
| flag = [[File:Hirshabeelle.png | thumb | 60px]]
[[File:Flag of Mogadishu, Somalia.svg | thumb |
60px | right]]
| region1 = {{flagcountry|Somalia}}
| langs = [[Somali language|Somali]], [[Arabic]],
| rels = [[Islam]]
| related-c = [[Harti]], [[Waceysle]], [[Mudulood]], iyo beelaha kale ee beesha [[Hawiye]].}}
==Meelahay dagto==
Beesha waxayna degtaa Xamar oo Wacbudhan asal u leh iyo Shabellaha Dheexe oo ay ka dagaan 8/10 degmo waana qabiilka ugu tiro badan oo Shabellaha Dhexe dago.
Waxey kaloo dagaan Shabellaha Hoose sida magaloyinka Marka, Baraawe, Afgooye iyo magalooyin badan. Ethiopia waxey ka dagaan Deganada Somalida ee Ethiopia oo loo yaqaano DDS oo degmoyinka kala ah Iimeey iyo Liben Zone. Kenya waxey ka dagaan Deganada Somalida ee Kenya oo kala ah Gobolka Wajir. Gobolka Wajir waxaa dago Reer Mataan laf ka mid ah oo la dhaho Maxamud, Samatar iyo Macow Mataan oo maanta la qaaran ah beesha Dagodia oo gobolka Wajir u badan. Waxey kala degaan Jubbada Dhexe iyo Jubbada Hoose qeybo ka mid ah.
==Sidey u kala baxdo==
Beesha waxay u kala baxdaa 4 jufo oo waa weyn waxayna kala yihiin:
1-Danweyne Wacbudhan 2- Doole Wacbudhan 3- Kabaale Wacbudhan 4- hartacaso wacbudhan
* Abgaal
** Wacbudhan
***Danweyne
****Yonis Danweyne
*****Maxamed Yonis
*****Muuse maalin
*****Muuse maalin * Cumar maalin *Cubeyd maalin * Kurtumoow
*****Aadan Yonis
*****Gafoow yonis
*****Xuseen Yonis
******Sahal Koraye
******Xeyle sahal
******Koshin sahal
******Maxamud sahal
******Diirshe sahal
******Farah sahal
******Ahmed sahal
*****Galmaax Yonis
******Cumar Galmaax
*******Celi Cumar
********Cosoble Celi
********Xasan-Gaab Celi
********Shige Celi
********Cali Celi
********Ibraahim Celi
********Geesaweyn Celi
*******Reer Mataan
********Bariise Mataan
********Diinle Mataan
********Duliye Mataan
******Yusuf Galmaax
*******Wehliye Muuse
*******Maxamed Muuse
*******Birkaanle
********Tuuryar
********Dhiblaawe Tuuryar
********Suubiye Tuuryar
*******Soomane
********Absuge Soomane
********Arwaaq Soomane
********Fiise Soomane
********Maalinle Soomane
********Faarax Soomane
********Geedi Soomane
********Xasan-Cariif Soomane
******Cabdulle Galmaax
*******Cumar Fool
*******Faarax Shige
*******Cigaal Gacal
*******Kuusow Cumar
*******Cadow Dhere
*******Dudeey Macalin
*******Cumar Suubiye
*******cumar Agoon
***Doole Wacbudhan
****Daauud
*****[[Isaaq]] Dauud
******Calooley
*******Qubeys
*******Dhigbil
*******Cali dhigbil
********Cumar Dhigbil
*********Xalfooy Cumar
*********Muuse Cumar
**********Ciroole Muuse
***********Cabdi ciroole
***********Adam Ciroole
***********Cabdiraxman Ciroole
***********Gashaan Ciroole
***********Gacal Ciroole
***********Cali Ciroole
***********Dabaleeb Ciroole
**********Cali Muuse
***********Adam Cali
***********Suufi Cali
***********Dhagafiiq Cali
***********Cismaan Cali
***********Macallim Cali
***********Cabdalle Cali
**********Idiris Muuse
*********Yoocaale Cumar
********Cali Dhigbil
******Cali Isaaq
******Soomane Isaaq
******Cabdulle Isaaq
*****Yusuf Dauud
******Cabdulle Yusuf
*******Muuse Cabdulle
********Aadan Muuse
*********Sugwaay Adan
*********Sangaab Muuse
********Ibraahim maxaa dheere
********Roobsuge muuse
******Cabdalle-Yar
***Kabaale Wacbudhan
****Saleeban Muse
*****Roobsuge Saleeban
*****Qoorsal Saleeban
******Aadan Maxamed
******Goley
*******Afrax-Maxad-Yar
*******Aruuris
****Xeyle Muse
*****Idiris Yabarow
******Cabdalle Idiris
******Dhegayare Idiris
*******Jibriil
*****Calaacul
******Maanweyn Calaacul
******Maxaa Cade
******Ali Sabuul
******Ilkagaduud.
******hartacaso wacbudhan
******Tolwayne hartacaso
******Jimcaale cabdi
******cabdi xaayow
******Yabadhaal hartacaso
==Dadka ugu caansan==
Wacbuudhan Abgaal waa beesha ugu badan tiro ahaan hadana qabata Gudoomiyaha Gobolka [[Banaadir]].
===Siyaasiinta===
* Nur Xasan Xusen (Nur Adde)
* Sheekh MuuSe(Cabdulle Cood)
* Genaral Jilacow
*Wasiir Eng Axmadey Sh. Xassan
*Siyaasi Xuseen Xassan(Xuseen Dheere)
*Siyaasi Senator Muse Sudi Yalaxow
*Siyaasi Gudoomiye Cumar Finish
*Siyaasi Hon Bashir moallim Ali Hassan
*Siyaasi Ahmed Ali mohamed (Ahmed Sakin)
*Siyaasi Gudoomiye Axmed Meyre Makaran
*Siyaasi Amb. Maxamed Cali America
* Siyaasi Axmed Maxamed Neegar
* Siyaasi Cabdiraxmaan Kooli
*Siyaasi Gudoomiye Jeneral Muungaab
*Siyaasi Gudoomiye Sh Yusuf Madaale
*Siyaasi Xildhibaan Yuusuf Kabaale
*Siyaasi Gudoomiye Axmed Daaci
*Siyaasi Cabdullahi Sheikh Hassan
*Siyaasi cabdiraxman Cumar Cisman Eng-Yarisow
*Siyaasi Ambasador Jamal Xaaji Axmed
*Siyaasi Omar Abdullahi ( Qoryooley )
*Siyaasi Sheikh Cali Sheekh Muuse( Ex Gudoomiyihi [[Jowhar|JowHar]]
*Siyaasi Sh Yusuf Haji Nor
*Siyaasi Xildhibaan Xasan Saney Barre.
*Siyaasi Xildhiban Carabow
*Siyaasi Xildhibaan Ruqiyo Abshir Nuur
*Siyaasi xildhibaan Mino Xasan Shibis
*Siyaasi Shador Xaaji Shadoor
*Siyaasi xildhibaan Xuseen Caraale
* Siyaasi Xildhibaan Sh Maxamed Maxamud
*Siyaasi Cabdicasiis cali ibraahim (Cabdicasiis Xildhibaan)
*siyaasi xildhibaan Cismaan Xaadoole
===Faanka iyo Sugaanta===
*Abwaan Maxamed Gacal Xaayow
*Abwaan Cabdulle Raage Taraawiil
*Laashin Cabdulle macalin Cagoole
*Abwaan Faarax Gololeey
*Abwaan Xuseen Sh Axmed Kadare
*Abwaan Cabdiqadir Sanka
*Fanaanad Binti Cumar Gacal
*Fanaanad Xabiibo Xasan Tooxow
*Fanaan Bashiir Xuseen
*Fanaan Xaawo Kiin
*Fanaanad Ikraan Caraale
*Fanaanad Amal Aragsan
*Fanaan Fowsiyo Fanka
*Fanaan Axmed kaafi AK
*Fanaan Khadar Keeyow
===Sarakiisha===
*General Cali Maxamed Cali (Cali Shariif)
* General Caaqil aweys elmy
* General Sh Nuur Maxamed Shiiqa Jowhar
* Cornel. Cabdisalaan Naxar (cornel Xabe)
*Cornel Eng. Maxamed Nuur Cambuurre
*General Axmed Jilacow Cadow(Godka Jilacow)
*General Hassan Maxamed Hussein (Mungaab)
*General Ibrahim Moalim abdulllahi joqof
*General Cismaan Xaadoole
*G/lle Dhexe Mukhtaar Cabdulle Nuur
*Generaal Cali Calasow
*Generaal Axmed sheikh caddow nuur
*Generaal Maxamed Xuseen Axmed wadan (G.N.Dhaxaaye)
* General Ibraahim Maxamed
*Generaal Mohamuud Xaaji Cali
*G/sare Shuceyb Nuur Cambuure
*Gaashaanle sare Ali cabduqadir Cali (Cali yare)
*Gaashaanle sare Qondhe Nuur
*G/Dhexe Abukar Cali Maxamed Abukar Boonow
* General Maxamed Maxamud Saney
*Gaashaanle Yaasin Geedi Suubiye
*Gaashaanle Jilacow Maxamed Gacal
*Gaashanle Eng. C/qaadir Maxamed Nuur Cambuure
*Gaashaanle Yuusuf Cumar Makaraan (yaanyo)
*
===Aqoonyahanada===
*Prof. Abdirahmaan Abdullahi Baadiyow
*Ganacsade Eng. Liban Mohamed Nur Ambure
*Prof. Mohamed Osoble Mohamud( prof Osoble)
*Prof Marooko
*Prof. Arabow Ibrahim Nur
*Prof. Muhudin Hassan Yabarow (Prof Yabarow)
*Garyaqaan Dr. Yasin Haji Ambure Gudoomiyaha Hay'adda ACORDO
*Dr ABDULLAHI Ali Qoryooley
*Dr Ahmed ALI Abdullahi (LEGAALE)
*Dr. Hassan Mohamed Sheikh (Bayaan)
*Col. Mohamed Nur Baarqab (Maareyihii Som.Tex)
*Drs. Mariam Abdulkadir Mohamed Nur Ambure
*Dr Sh Eng Ahmed Omar Alasow
*Sh Mohamed Kulmiye Axmed
*Mr. Mohamed Diini Mohamed Nuur (Aqoon yahaan bartay Ganacsiga iyo Dhaqaalaha)
* Xuseen Ibraahim Maxamud (Alxaaji)
* Dr Mohamed Morroco
* Dr Hassan Muhudin Hassan
* ENG Mohamed Abshir Nur
* ENG Abdirahman Yusuf Bocor
* Eng Zakariye Cumar Makaraan
*Dr. Yasin Ahmed Osman Milkiilaha Nootaayada Al-Aamin
*Shiikh Dr Mohamed Omar Makaran aqoonyahan ku takhasusay shareecada islaamka iyo caafimaadka
*Marwo Sabah Nur Hassan Xubin ka ah Ganacsatada Dalka USA, Kenya, Saudi Arabia, Uganda & Somalia
===Wariyeyaasha ===
Aamino muuse weheliye ( ma aha wacbuudhan)
* Bashir Ali Shire
* Biibto
* Mohamed Muhiadin Ali
*Hassan Mohamed Mohamud Fanax
* Al Axmed
* Xuurshe
*Jeeri
* Abdirahman Hudeyfi
* Mohamed Daauud (Yuumbi)
* Mohamed Abdulle Siidi
* Abdiaziz Hassan Golf Yare
* Shadoor
* Nur Hassan Nur Buqaari.
*Abdijibar Yusuf Bocor
* Hussein abdulle mohamed
* Abdullahi kulmiye cadow
*Abdikamil yusuf mohamud
# Zakariye Axmed Muse
* Mohamed Omar Mohamoud (Baakaay)
*Abdullahi Moh'ed (Abdullahi Daacad)
*Suleiman Haji Ahmed Rage
*Kiin Cumar Makaraan
===Dhaqatiirta===
* Dr Mohamed Abukar Sheik Nor ( Dr Aayaha .
* Dr Mohamed Ali Sheik Mohamud (Dr Macsaro)
* Dr Adnan Ahmed Shire(Dr shire)
* Dr Abdullahi Ali Mohamud ( Qoryoley )
* Dr. Abdullaahi Husein
* Dr.JAlaaludiin
* Dr.Noradin Legaale
* Dr.Jimcaale
* Dr.Adnaan Abudllahi Hussein
* Dr. Hassan Mohamed Nur
* Dr.Hassan Xaayow
* Dr Xeydar Cali Raage
*Dr. Zakarie Osman Adow profssorka.
* Dr Abdullahi Maxamud Salax
* Dr Abdiwali Yusuf Bocor
* Dr Abdullahi Sheikh Hassan (Ciro)
* Dr Abdullahi nor buubshe ( cadani)
* Dr Abdullahi nur omar ( Dr. Guraash )
* Dr Nur omar warsame ( Dr. Sheekh Nur )
* Dr Abdirahman nur omar ( Dr Ag )
* Dr Muhuadin Omar Mataan (Dr matan)
* Dr Axmed Ali uley (Axmed young)
ny06uj4alilxoux8swkzaeha0z78vwm
Nitrojiin
0
12287
307567
249117
2026-09-08T21:24:49Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307567
wikitext
text/x-wiki
'''Nitrojiin'''
[[File:Liquidnitrogen.jpg|thumb|Nitrojiinku waa [[neef]] bilaa ur iyo bilaa midab. Sidoo kale waa curiye guud ahaan [[Koon]]ka laga wada helaayo.]]
'''Nitrojiin''' ([[Ingiriis]]: Nitrogen «Element») calaamad ([[N]]) waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay [[todoba]].
Nitrojiinku waa [[neef]] bilaa ur iyo bilaa midab. Sidoo kale waa curiye guud ahaan [[Koon]]ka laga wada helaayo.
Sida dabeeciga ah, [[curiye]]han [[dhul]]ka waxa la helaa isagoo kali ah waana 80% [[hawo]]da [[cir]]ka.
Nitrojiinta waxaa markii ugu horeeysay helay [[saynis]]yahanka reer Scotland ee Daniel Rutherford [[sanad]]kii 1772.
Maanta curiyehan waxuu muhiim u yahay shirkadaha ayadoo laga sameeyo [[isku dhis]]yada ammonia, asiidha nitric, walxaha nitrateska
(Midabeeye iyo waxyaabo qarxa), iyo waxyaabo kale oo badan.
= Taariikhda Nitroojiinta = markii ugu horeysay ee la fahno waxaa baaray professor germalka u dhashay sanadii 1687
= Atomka Nitroojiinta =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
NETROGEN WAA CURIYE AY FUDUDAHAY IN OOW LA FAF GALO CURIYAASHA KALE EE JIRA, NETROGEEN MARKA OOW LA FAR GALO CURIYAASHA WAXA SAMAYSMA ISKU DHISYO CUSUB OO KIMISTIRI AH, ISKU DHIS YADAAS WAXA AY MUHIIM U YIHIIN NOOLAHA IYO DEEGAANKA AY KUNOOLYIHIIN IYO SIDOO KALE WAXAA KA SAMEESMI KARA ISKU DHISYO SUN AH, OO WAX YEELI KARA DEEGAAN KA IYO DADKA.
= Isticmaalka Nitroojiinta =
#[[Beer]]aha: Nitrojiinku waa qayb muhiim ah oo ka mid ah bacriminta kuwaas oo loo isticmaalo kor u qaadista koritaanka dhirta iyo kordhinta wax-soo-saarka dalagga.
#Warshadaha Cuntada iyo Cabbitaannada: Nitrojiinka waxaa loo isticmaalaa in lagu ilaaliyo oo lagu baakado alaabada cuntada, sida [[kafe]]ega, [[jajabyada]], iyo [[biir]]ka.
#Warshadaha caafimaadka: nitrojiin dareere ah waxaa loo isticmaalaa daaweynta ''cryotherapy'' si loo daweeyo nabarrada maqaarka, burooyinka, iyo unugyada kansarka.
#Warshadaha Elektarooniga ah: Nitrojiin waxaa loo isticmaalaa soo saarista qaybaha elektaroonigga ah si looga hortago oksaydhka iyo hagaajinta waxtarka habka wax soo saarka.
#Warshadaha Kiimikada: Nitrojiin waxaa loo isticmaalaa sida walxo ceeriin ah oo soo saarta ammonia, taas oo loo isticmaalo samaynta bacriminta, walxaha qarxa, iyo kiimikooyin kale.
#Warshadaha hawada sare: Nitrojiin waxa loo isticmaalaa hababka cadaadiska ee taayirada diyaaradaha iyo matoorada gantaalada.
#Warshadaha Saliida iyo Gaaska: Nitrojiinka waxaa loo isticmaalaa soo kabashada saliida ee la xoojiyey, duridda nitrogen ee dayactirka cadaadiska ee kaydadka gaaska iyo in la yareeyo khatarta qaraxa ee hawlaha qodista.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Neefta Halogen]]
hppgqxy4h3m5kmq2dcjnpoze0zx3f5e
Kaarboon
0
12291
307553
241808
2026-09-08T21:04:03Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307553
wikitext
text/x-wiki
::''Kaarboon ku jira juquraafiga taariikhiga ah, eeg [[Kaarboon (da'da)]]''
[[File:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|thumb|Garafayt (bidix) iyo dheeman (midig) labo sinji oo caarboo
{| class="wikitable"
|+Kaarboon
! colspan="4" |Sinjiyo: garafayt, dheeman iyo kuwo kale
|-
! colspan="4" |Qaab: Garafayt : madowdheeman: dhalaalsan
|}
]]
[[File:Diamond.jpg|thumb|250px|left|Kaarboonku markuu la [[mataan]]oowo [[curiye]] kale [[falgal]]kaas waxaa ka soo baxa [[macdan]] aad u qaali ah, sida [[isku dhis]]ka [[dheeman]]ta, graphite-ka iyo amorphous.]]
'''Kaarboon''' ([[Ingiriis]]: Carbon) waa [[curiye]] kimikeed oo astaankiisu yahay [[C]] [[Tiro atam|tiro atameedkiisuna]] yahay 6. Waa [[Bir Ma Ahe|Birma-ahe]] afar-kaaftoome ah— adeegsadana afar [[Elektaroon|elektoroon]] si uu u sameeyo dabarwadaag kimikeed. Wuxuu ka mid yahay tusaha kalgalka ururkiisa 14-aad.
Saddex [[Isotope|aysatoob]] waxay u dhacaan si dabiici ah, 12C iyo 13C waa deganyihiin meesha uu 14C uu yahay Raadiyo-bu'le (Radionuclide), kuna mataataxa cimri-badh da'diisu tahay 5,730 sano. Kaarboonku waa mid ka mid ah curiye-yashii la ogaa waayadii hore.
Kaarboonku waa curiya 15aad ee ugu badan kuwa dhulka ogadiisa laga helo, waana kan 4-aad ee ugu badan dhanka cufka markii la eego [[Koon|koonka]] kadib [[Haaydarojiin|haydarojiin]], [[Hiliyaam|Hiiliyam]] iyo [[ogsajiin]].
Kaarboonku markuu la [[mataan]]oowo [[curiye]] kale waxaa soo baxa [[macdan]] aad u qaali ah, sida [[isku dhis]]ka [[dheeman]]ta, graphite-ka iyo amorphous.
= Taariikhda Kaarboonka =
Noocyada ugu badan ee Kaarboon ee naqaano waxaa ka mid ah kuwa sida dabiiciga ah looga helo oogada [[dhul]]ka sida [[Nuurad]]a, [[Dhuxul Dhagax]]a, [[Saliid]]a [[dhul]]ka. Maadaama Kaarboonku la fal-galo [[curiye]]yaal badan, waxaa aad u badan ''Isku-dhisyada'' (compounds) uu leeyahay oo waa curiyaha ugu isku-dhiska badan dhamaan. Sidoo kale kaarboonku waa curiyaha [[toban]]-iyo-[[shan]]aad ee ugu badan, iyo midka [[afar]]aad ee ugu [[cuf]]ka weyn leh.
= Atomka Kaarboonka =
= Fal-galka Kaarboonka =
= Isticmaalka Kaarboonka =
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir La Mood]]
fwrjlcuxe82qzkqiapxsnbkbd6d3413
Silikoon
0
12326
307554
144076
2026-09-08T21:05:19Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307554
wikitext
text/x-wiki
= Silikoon =
[[File:SiliconCroda.jpg|thumb|[[curiye]]ha [[toban]]-iyo-[[afar]]aad ee [[Diwaanka Curiye]]ha. Waxaanu ka mid yahay diwaanka [[Bir La Mood]]ka.]]
'''Silikoon''' ([[Ingiriis]]: silicon «Element») calaamad [[Si]] waa [[curiye]]ha [[toban]]-iyo-[[afar]]aad ee [[Diwaanka Curiye]]ha. Waxaanu ka mid yahay diwaanka [[Bir La Mood]]ka.
= Taariikhda Silikoon =
= Noocyada Silikoon =
= Isku Dhisyada Dabiiciga =
= Fal-galka Curiyeha =
= Isticmaalka Silikoon =
= Soo Saarka Silikoon =
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Bir La Mood]]
r86ksdc2wtz7zb35wq56yez3oszn001
Magniisiyaam
0
12327
307501
143505
2026-09-08T18:18:31Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307501
wikitext
text/x-wiki
'''Magniisiyaam'''
[[File:Magnesium crystals.jpg|thumb|
Magniisiyaam waxay ka mid tahay diwaanka [[Birta Alkalineta Dhulka]]]]
'''Magniisiyaam''' ([[Ingiriis]]: Magnesium «Element») calaamad [[Mg]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay [[toban]]-iyo-[[labo]].
Magniisiyaam waa [[curiye]] [[afar]] ee ugu caansan [[Diwaanka Curiye]]ha, waxa ka horeeya [[Bir]]ta, [[Ogsajiin]]ta iyo [[Silikoon]]ta, waana qiyaastii 13% [[cuf]]ka [[Lakabka Dhexe]] ee [[dhul]]ka.
Magniisiyaam waxay ka mid tahay [[guruubka 2]]aad ee [[Birta Alkalineta Dhulka]].
= Taariikhda Magniisiyaam =
= Atomka Magniisiyaam =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Magniisiyaamta =
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
rwlazrthn3n1rt761qn6zt7ajp2pthb
Nikel
0
12332
307533
121657
2026-09-08T19:46:15Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307533
wikitext
text/x-wiki
= Nikel =
[[File:Nickel chunk.jpg|thumb|Nikel waa [[curiye]] [[bir]] oo leh midabka naxaasta oo wax yar cad.]]
'''Nikel''' ([[Ingiriis]]: Nickel) calaamad [[Ni]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay labaatan-iyo-[[sideed]].
Nikel waa [[curiye]] [[bir]] oo leh midabka naxaasta oo wax yar cad.
Curiyehan wuxuu ku jiraa birta [[Diwaanka Curiye]]ha waxaana laga helaa oogada sare ee [[dhul]]ka.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir]]
intfbn1di50tj0adogg8slvqmplhdf0
Kaalshiyaam
0
12335
307502
210703
2026-09-08T18:19:14Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307502
wikitext
text/x-wiki
'''Kaalshiyaam'''
Haku khaldin [[curiye]]ha [[Kaasiyaam]] ee [[Birta Alkali]].
[[File:Calcium.jpg|thumb|Kaalshiyaam waa [[curiye]] [[bir]]ta-Alkaliinta [[dhul]]ka, sidoo kale waa [[curiye]]ha [[shan]]aad ee ugu jilicsan [[Diwaanka Curiye]]ha.]]
'''Kaalshiyaam''' ([[Ingiriis]]: Calcium) calaamad [[Ca]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay labaatan.
Kaalshiyaam waa [[curiye]] [[bir]] ka mid ah [[guruubka 2]]aad ee loo yaqaano [[Birta Alkalineta Dhulka]], sidoo kale waa [[curiye]]ha [[shan]]aad ee ugu jilicsan [[Diwaanka Curiye]]ha.
Kaalshiyaamtu muhiim ayay u tahay [[noole]]ha ayadoo ka qeeyb qaadata dhismaha jidhka iyo lafaha.
= Taariikhda Kaalshiyaamta =
= Atomka Kaalshiyaamta =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Kaalshiyaamta =
{{Gumud}}.
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
q3frqugtc90ujjyz89f5tumt6a0h5v4
Alumiiniyaam
0
12336
307548
240716
2026-09-08T21:01:58Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307548
wikitext
text/x-wiki
[[File:Al-TableImage.svg|thumb|[[Jadwalka curiyayaasha]] : alumiiniyaam]]
= Alumiiniyaam =
[[File:Aluminium-4.jpg|thumb|Alumiiniyaam waa [[curiye]] [[bir]] ah, iyo curiyeha [[sadex]]aad ee ugu badan [[dhul]]ka.]]
'''Alumiiniyaam''' ([[Ingiriis]]: Aluminium) calaamad [[Al]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay [[toban]]-iyo-[[sadex]].
Alumiiniyaam waa [[curiye]] [[bir]] ah, iyo curiyeha [[sadex]]aad ee ugu badan [[dhul]]ka, waxa ka horeeya [[Ogsajiin]] iyo [[Silikoon]].
= Taariikhda Alumiiniyaamta =
1808
= Atamka Alumiiniyaamta =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Alumiiniyaamta =
{{Gumud}}
{{Commonscat|Aluminium}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir]]
alrllplhjdvaxx7u129ge2eiprv3c9o
Hiliyaam
0
12341
307583
240509
2026-09-08T21:43:31Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307583
wikitext
text/x-wiki
[[File:HeNe Laser Build.webm|thumb|Hiliyaam]]
'''Hiliyaam''' ([[Ingiriis]]: Helium) calaamad [[He]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay [[labo]].
Hiliyaam waa [[Neef]] bilaa ur, dhadhan iyo midab ah isla markaana wuxuu ka mid tahay [[neef]]aha aan [[sun]]ta ahayn.
Curiyahan oo safka hore kaga jira [[Diwaanka Curiye]] ayaa leh barta ugu hooseeysa ee kululeeynta iyo dhalaalinta curiye.
Hiliyaam waa curiyaha labaad ee ugu fudud [[hawo]]da isla markaana ugu badan [[Koon]]ka, waxa ka horeeya [[Haydarojiin]] oo kaliya.
Hiliyaamta waxa la bartey [[Qorax Madoowaad]]kii [[sanad]]kii 1868 waxaana helay [[aqoon]]yahan [[Cilmi Fallag]] ''Faransiis'' ahaa oo lagu magacaabi jirey Jules Janssen.
= Taariikhda Hiliyaamta =
Hiliyaam waxaa daahfuray cirbixiyeenkii Faransiiska ahaa ee Pierre Janssen bishii Ogosto 18, 1868, isagoo ah khad huruud ah oo dhalaalaya oo ka mid ah sbegterum koromosfeer ee Qoraxda.<ref>https://web.archive.org/web/20220526131734/https://link.springer.com/article/10.1007/s12038-013-9316-9</ref><ref>https://web.archive.org/web/20201215075432/https://www.worldcat.org/title/natures-building-blocks-an-a-z-guide-to-the-elements/oclc/46984609</ref> Khadka waxaa loo maleeyay inuu yahay sodium. Isla sanadkaas, cirbixiyeen Ingiriisi, Norman Lockyer, ayaa isna u kuurgalay oo ogaaday in ay sababtay curiye cusub.<ref>https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspl.1868.0011 iyo https://web.archive.org/web/20200808175506/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspl.1868.0011</ref> Lockyer iyo Ingiriisi farmashiistaha Edward Frankland ayaa u magacaabay curiyaha helium, oo ka yimid ereyga Giriigga ee Qoraxda, ἥλιος (''helios'').<ref>http://www.nature.com/articles/004261a0 iyo https://web.archive.org/web/20200508184806/https://www.nature.com/articles/004261a0</ref>
= Atomka Hiliyaamta =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Hiliyaamta =
=Tixraac=
{{reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Neefta Halogen]]
7wi4vqcr6ew68h891qgz30uaguewibw
Sinki
0
12345
307540
121772
2026-09-08T20:56:25Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307540
wikitext
text/x-wiki
= Sinki =
[[File:Zinc fragment sublimed and 1cm3 cube.jpg|thumb|Sinki waa [[bir]] ka tirsan ''guruubka 12aad'' ee [[Diwaanka Curiye]].]]
'''Sinki''' ([[Ingiriis]]: Zinc) calaamad [[Zn]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay sodon.
Sinki waa [[bir]] ka tirsan ''guruubka 12aad'' ee [[Diwaanka Curiye]].
Sinki wuxuu aad ugu astaamo dhow yahay curiyaha [[Magniisiyaam]], waana curiyaha labaatan-iyo-[[afar]]aad (24) ee ugu baaxada badan dhamaan curiyeyaasha.
Sinkigu waa [[macdan]] muhiim u ah nafaqada jidha, laakiin u baahan taxadir balaadhan, sabatoo ah asaga ayaa keena xanuuno fara badan markuu la fal-galo curiye kale.
Ku yaraanshaha '''Sinki'''ga jidhka bani-aademka wuxuu keenaa infakshano, fuuq-bax iyo xataa dhimasho.
= Taariikhda Sinki =
= Atomka Sinki =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Sinkiga =
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir]]
8hen6nts4tbeygoe8hejthu0q3pldpq
Dahab
0
12347
307539
275198
2026-09-08T20:56:05Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307539
wikitext
text/x-wiki
'''Dahab'''
[[File:Gold_bullion_2.jpg|thumb|right|400px]]
'''Dahab''' ([[Ingiriis]]: Gold) calaamad [[Au]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay todobaatan-iyo-sagaal.
Jileeciisa, [[cuf]]kiisa iyo midabka huruuda ee dhalaalaya ayaa Dahabka ka dhigey mid ka mid ah waxyaabaha ugu qaalisan taariikhda aademaha.
Dahabku waa mid kimiko ahaan aan firfircoonayn taasina waa sababta aanu la daxaleeysan waligii.
Sida ay sheegtay Shirkada Dahab Qodida Dunida ee loo yaqaan (GFMS), [[xisaab]]ta dahabka ee la qoday waa biloowgii ilaa 2012 waa 174,100 tan oo dahab ah. Taas oo u dhiganta [[mug]] dhan 9361 [[mitir]]-kuyuubik (m3) (meter cubic).
Midaas oo loo kala isticmaalay 50% is-qurxin, 40% maal-gashi iyo 10% warshadaha.
= Taariikhda Dahabka =
dahabku waxa uu kamid yahay waxyaabihii qarniyadii hore uu aadanuhu isticmaali jirin uuna uisticmaali jirey sida lacagta,qurxinta taajajka boqorada:IWL
= Atomka Dahabka =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Dahabka =
= [[Xeerka Dahabka ah]] =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
dgmgnkz4k0bcxerc0o60ux6yx2hfmbo
Maar
0
12349
307538
244186
2026-09-08T20:55:29Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307538
wikitext
text/x-wiki
'''Naxaas'''
[[File:Silver_crystal.jpg|thumb|Curiyaha Naxaasta.]]
'''Naxaas''' ([[ingiriis]]: Silver) astaanta ([[Ag]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay afartan-iyo-todoba (47).
Curiyaha Naxaastu waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 11]]aad ee [[Diwaanka Curiye]].
Naxaastu waa bir jilicsan, leh [[midab]] cad oo iftiimaya, taas oo leh gudbinta ugu fiican ee [[kul]]ka iyo [[koronto|korontada]] dhamaan [[118 Curiye]] ee [[dhul]]ka, [[cir]]ka iyo [[bad]]aha laga helo.
Naxaasta waxaa si dabiici ah looga helaa [[qolof dhul|oogada sare]] ee dhulka, ayadoo [[isku dhis]]yo [[jaandi]] ah inta badan ku ladhan [[dahab]]ka, [[Sinki]]ga, [[Kober]]ta iyo biro kale.
Naxaasta waxaa la isticmaali jirey tan iyo wakhti hore, ayadoo laga samayn jirey [[shilin|shilimaanta]] iyo sheeyada la isku qurxiyo. Maantana waxaa ugu badan ee loo isticmaalaa waa xadhgaha [[koronto]]da, taleefanada, fiidhiyowyada, [[gaadiid]]ka, [[filim]]ka [[sawir]]ka, [[milan]]o lagula dagaalamo baakteeriyada, iyo maalgashi [[warshad]]aha ayadoo [[shilin]]ka naxaasta ah.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
360l8y53pupsj8vlsya4kbhwxwr4os2
Salfar
0
12350
307573
245626
2026-09-08T21:27:18Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307573
wikitext
text/x-wiki
= Salfar =
[[File:Sulfur-sample.jpg|thumb|Marka [[heerkul]]ku dhexdhexaad yahay curiyaha Salfar waa [[adke]] leh midab huruud xoogaa cadaan ahi ku jiro, waxayna u sameeysan tahay [[malakuyuul]] [[sideed]]-gees ah oo loo qoro [[S8]].]]
[[File:Sulfur - El Desierto mine, San Pablo de Napa, Daniel Campos Province, Potosí, Bolivia.jpg|thumb|Salfar]]
'''Salfar''' ([[Ingiriis]]: Sulfur ama Sulphur) calaamad [[S]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay [[toban]]-iyo-[[lix]].
Marka [[heerkul]]ku dhexdhexaad yahay curiyaha Salfar waa [[adke]] leh midab huruud xoogaa cadaan ahi ku jiro, waxayna u sameeysan tahay [[malakuyuul]] [[sideed]]-gees ah oo loo qoro [[S8]].
Waxay la fal-gashaa dhamaan [[bir]]ta iyo xoogaa [[Bir Ma Ahe]] ah, sida [[Kaarboon]]ka.
Salfarta waxa la helaa ayadoo dabiici ah iyo ayadoo isku-dhis loo yaqaabo ''salfayt'' ah.
Salfarta waxaa isticmaali jirey [[wakhti]]yo hore wadanada [[Hindiya]], [[Shiinaha]], [[Masar]] iyo giriiga.
[[Curiye]]han wuxuu leeyahay faa'iido badan, oo inta u badan waxaa loo isticmaalaa in lagu ''bacarimiyo'' [[caro]]da iyo [[beer]]aha. Sidoo kale waxaa loo isticmaalaa in laga sameeyo [[taraqa]], [[sun]]ta [[Xasharaad]]ka iyo [[sun]]ta fangaha.
Curiyahan meel dhexe ayuu kaga jiraa [[Diwaanka Curiye]]ha.
= Taariikhda Salfarta =
= Atomka Salfarta =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Salfarta =
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
b4s63629lejnrwo4tltj2qgkv88cy8h
Koloriin
0
12352
307579
143366
2026-09-08T21:41:47Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307579
wikitext
text/x-wiki
= Koloriin =
[[File:Chlorine.jpg|thumb|Koloriin waxay ka mid tahay '''Guruubka Neefaha Halogen''', waana curiyaha ugu khafiifsan [[118 Curiye]]. ]]
'''Koloriin''' ([[Ingiriis]]: Chlorine) calaamad [[Cl]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay [[toban]]-iyo-[[todoba]].
Koloriin waxay ka mid tahay '''Guruubka Neefaha Halogen''' loo yaqaano, waana curiyaha ugu fudud ama khafiifsan [[118 Curiye]] ee [[Diwaanka Curiye]]
Koloriin waa [[neef]] midabkeedu yahay huruud iyo cagaar isku dhafan, inta badana waxay u sameeysantahay [[labo]] [[atom]] oo isku xidhan.
Isku-xidhka ugu caansan ee [[curiye]]han oo ah mid ilaa [[wakhti]] hore la yaqaanay ayaa ah fal-galka eey la sameeyso curiyaha [[Sodhiyaam]]ka kaas oo noqda [[Sodhiyaam]]-koloraydh ama [[Cusbo]]da ama [[Milix]]da aan maalin walba isticmaalno.
= Taariikhda Koloriinta =
= Atomka Koloriinta =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Koloriinta =
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Neefta Halogen]]
poenxec74myi4zfwu1q4ohrpuc9sg66
Haaydarojiin
0
12355
307493
302015
2026-09-08T18:05:57Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307493
wikitext
text/x-wiki
{{Hydrogen}}
'''Hydrogen ama Haaydarojiin'''
Waa qayb ka mid ah curiye yaasha Kimikada Waxaana loo soo gaabiyaa "H" [[Atom|Atam]] kiisuna waa 1 madab iyo dhadhan toona maleh.
= Haaydarojiin =
'''Haaydarojiin''' ([[Ingiriis]]: Hydrogen) calaamad [[H]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay [[kow]].
Haaydarojiintu waa [[curiye]]ha ugu fudud dhamaan curiyeyaasha, taasina waa sababta looga dhigay lambar [[kow]] liiska [[Diwaanka Curiye]].
[[File:Emissions Spectra.webm|thumb|Tijaabada Hydrogen Spectrum]]
[[Meere]]yaal iyo [[Xidig]]yo badan ayaa ka intooda u badan ka sameeysan curiyan Haydarojiinta.
Sidoo kale Haydarojiintu waa [[Neef]] bilaa ur, dhadhan iyo midab ah isla markaana firfircooni uu kula falgalo [[curiye]] kale.
Dhinaca kale waa curiye aad muhiim ugu ah nolosha [[dhul]]ka, sababtoo ah marka [[labo]] [[atom]] ama [[hal]] [[malakuyuul]] oo Haydarojiin la fal-gasho [[Ogsajiin]] waxaa soo baxa [[biyo]].
Fal-galkaas waxaa uu u dhacaa sidan:
2[[H]] + 1[[O]] = [[H2O]].
Haydarojiintu waa curiyaha [[kow]]aad ee [[hawo]]da ugu badan [[Koon]]ka waa qiyaas dhan 75%, waxa ku xiga[[Ogsajiin]] iyo [[Hiliyaam]].
= Taariikhda Haydarojiinta =
Haaydarojiin waxaa markii ugu horreysay kala saaray 1671-kii Robert Boyle.<ref>Boyle, R. (1672). "Tracts written by the Honourable Robert Boyle containing new experiments, touching the relation betwixt flame and air..." London.</ref> Sannadkii 1776-kii, Henry Cavendish waxa uu u aqoonsaday inay tahay qaybteeda wuxuuna ugu yeedhay "hawo gubanaysa". Waxa uu xaqiiqsaday 1781 in gubideeda ay biyo samaysay.<ref>Boyle, R. (1672). "Tracts written by the Honourable Robert Boyle containing new experiments, touching the relation betwixt flame and air..." London.</ref><ref>"Hydrogen". Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry. Wylie-Interscience. 2005. pp. 797–799. ISBN 978-0-471-61525-5.</ref><ref>Emsley, John (2001). Nature's Building Blocks. Oxford: Oxford University Press. pp. 183–191. ISBN 978-0-19-850341-5.</ref>
Antoine Lavoisier wuxuu u bixiyay Haaydarojiin magaceeda, laga soo bilaabo erayga Giriigga ee biyaha, 'υδορ'.<ref>https://archive.org/details/guidetoelements00stwe</ref>
==Atomka Haydarojiinta==
Haydarojiinku wuxuu leeyahay saddex isotobeska oo Waaweyn 1H, oo loo yaqaan Brotuyum (calaamad H) 2H, oo loo yaqaan deuterium (calaamad D) iyo 3H, oo loo yaqaan tritium (calaamad T). Sidaas darteed, haydarojiinku Waa [[Curiye|Curiyaha]] kaliya ee isotopeskiisu leeyihiin magacyo kala duwan Magacyada isotobes-ka Walxaha kale waxaa lagu tilmaamaa magaca curiyaha oo ay ku xigto tirada neutrons-ka ku jira Xudunta
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Haydarojiinta =
Haaydarojiin waxaa inta badan loo isticmaalaa isku dhafka nukliyeerka iyo warshadaha batroolka.
=Tixraac=
{{reflist}}
{{commons|Category:Hydrogen}}
{{general-stub}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Neefta Halogen]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
opbthlm1msmliy4dou2vwehf8aryd44
Titaaniyaam
0
12365
307508
144632
2026-09-08T18:26:15Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307508
wikitext
text/x-wiki
[[File:Titan-crystal bar.JPG|thumb| Titaaniyaam]]
'''Titaaniyaam''' ([[Ingiriis]]: Titanium) calaamad [[Ti]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay labaatan-iyo-[[labo]].
Curiyehan waa [[bir]] leh midabka [[Naxaas]]ta oo leh [[cuf]] hooseeya iyo awood adag leh, isla markaasna u leh adkeeysi fiican daxalaysiga [[biyo]]ha [[bad]]a.
Titaaniyaamka waxaa markii ugu horeeysay helay [[saynis]]yahanka [[Ingiriis]]ka ah William Gregor [[sanad]]kii 1791 asagoo ugu magac-daray sheekooyinkii Giriiga ee dagaalyahanadii '''Titanska'''.
Curiyahan waxaa laga helaa [[Oogo Dhul]]ka ayadoo ah [[isku dhis]]yo [[macdan]], sidoo kale waxaa laga helaa jidhka [[noole]]ha, [[biyo]]ha, [[dhagax]]aanta iyo [[caro]]da.
Maadaama Titaaniyaamtu leedahay [[isku dhis]] fal-gal firfircoon waxaa laga sameeyaa '''Jaandiga''' adayg badan oo miisaankiisu fudud yahay kaas oo loo isticmaalo dhisida [[Dayax Gacmeed]]ka, [[Diyaarad]]aha dheereeya iyo [[gantaal]]ada.
[[Isku dhis]]yo badan oo curiyehan ah waxaa laga sameeyaa alaab badan sida: [[xamag]]ta, [[warqad]]aha, qalabka dhismaha, [[gaadiid]]ka, [[Telefonka gacanta]] IWM.
= Taariikhda Titaaniyaamta =
= Atomka Titaaniyaamta =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Titaaniyaamta =
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Curiye]]
p000pjmkguvjo42j3d0qxrb7ddckj89
Meerkuri
0
12371
307543
143594
2026-09-08T20:57:23Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307543
wikitext
text/x-wiki
= Meerkuri =
[[File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|thumb|Meerkurida waxaa loo isticmaalaa in laga sameeyo kimikooyinka warshadaha, [[koronto]]da iyo waxyabaha electronics ka ah.]]
'''Meerkuri''' ([[Ingiriis]]: Mercury) calaamad [[Hg]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay sideetan.
Curiyehan waa [[bir]] culus oo aad ugu midab eeg [[Naxaas]]ta. Si ka duwan [[curiye]]ha kale [[Meerkuri]] waa [[dareere]] [[heerkul]]ka caadi ah waxaanay [[adke]] ku noqotaa marka heerkulku gaadho -38.81 °C.
Curiyehan markuu la [[falgal]]o [[biyo]]ha wuxuu isku bedelaa [[isku dhis]] [[sun]] halis ah oo qofka waxyeelayn karta. Sidoo kale, neefsiga Meerkuri ama cunista waxyaabo eey ku jirto ayaa keeni kara dhimasho ama xaalad halis ah.
Meerkurida waxaa loo isticmaalaa in laga sameeyo kimikooyinka warshadaha, [[koronto]]da iyo waxyabaha electronics ka ah.
= Taariikhda Meerkurida =
= Atomka Meerkurida =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Meerkurida =
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Birta Alkalineta Dulka]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Bir La Mood]]
[[Category:Neefaha Halogen]]
q93oh5kmxnuqwztpthjoll5pkwa9x0l
Aaydhiin
0
12372
307581
241091
2026-09-08T21:42:22Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307581
wikitext
text/x-wiki
= Aaydhiin =
[[File:Sample of iodine.jpg|thumb|Aaydhiin waa curiye [[Neef]] ah oo ka tirsan juffada [[Neefaha Halogen]]ka.
Aaydhiinta iyo [[isku dhis]]yada eey ka midka tahay waxaa inta ugu badan loo isticmaalaa ''Nafaqo'' ahaan, iyo warshadaha oo ka sameeysta '''Acetic Acid'''.]]
'''Aaydhiin''' ([[Ingiriis]]: Iodine) calaamad [[I]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay konton-iyo-[[sadex]]. Aaydhiin waa curiye [[Neef]] ah oo ka tirsan juffada [[Neefaha Halogen]]ka.
Aaydhiinta iyo [[isku dhis]]yada eey ka midka tahay waxaa inta ugu badan loo isticmaalaa ''Nafaqo'' ahaan, iyo warshadaha oo ka sameeysta '''Acetic Acid'''.
Sidoo kale, maadaama atamka Aaydhiin aad u sareeyo isla markaana [[sun]]tu ku yartahay ayaa curiyahan waxuu ka mid yahay isku-dhisyada [[Raajo]]da (x-ray compounds).
= Taariikhda Aaydhiinta =
= Atomka Aaydhiinta =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Aaydhiinta =
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Neefaha Halogen]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
d19yr1hgku0lrc13jm62mf3iixe66g6
Fosforos
0
12373
307568
233338
2026-09-08T21:25:10Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307568
wikitext
text/x-wiki
[[File:PhosphComby.jpg|thumb|Fosforos]]
'''Fosforos''' ({{lang-en|Phosphorus}}) calaamad [[P]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay [[toban]]-iyo-[[shan]].
Fosforos waa [[curiye]] ''Bir ma ahe'' [[macdan]]ta ka mid ah oo laga helo [[dhagax]]a [[Oogo Dhul]]ka.
Curiyahan marnaba lamaga helo [[dhul]]ka korkiisa asagoo kali ah, mar kasta wuxuu ka mid yahay [[isku dhis]] kala duwan. [[Fosforos]]ta waxay u sameeysan tahay [[labo]] qaab oo kala ah:
* [[Fosforos]]ta cas iyo
* [[Fosforos]]ta cad
Curiyeha [[Fosforos]] oo la helay [[sanad]]kii 1669kii ayaa markuu la fal-galo [[Ogsajiin]]ta waxaa soo baxa [[isku dhis]] loo yaqaan ''Fosforos Ogsaaydh'' kaas oo bixiya iftiin - midani waa [[Fosforos]]ta Cad.
Fosforosta inta ugu badan waxaa loo isticmaalaa in laga sameeyo '''Caro Nafaqeeyaha'''; sidoo kale waxaa laga sameeyaa [[isku dhis]]yada laga helo [[saabuun]]ta, [[taraq]]a ama [[kabriid]]ka iyo [[sun]]ta [[cayayaan]]ka.
''Y
Mwjajasw
''= Taariikhda Fosforosta =
= Atomka Fosforosta =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Fosforosta =
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir La Mood]]
hg1ob20dv2pw2oilbub4wurn5bsk1sd
Botashiyaam
0
12374
307496
160443
2026-09-08T18:10:05Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307496
wikitext
text/x-wiki
[[File:Potassium-2.jpg|thumb|Botashiyaam waxay ka tirsan tahay juffoda [[Birta Alkali]] waxaanay leedahay midabka [[Naxaas]]ta oo cad.]]
'''Botashiyaam''' ([[Ingiriis]]: Potassium) calaamad [[K]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay [[toban]]-iyo-[[sagaal]].
Botashiyaam waxay ka tirsan tahay juffoda [[Birta Alkali]] waxaanay leedahay midabka [[Naxaas]]ta oo cad.
Curiyehan oo aad u jilicsan ayaa si dhakhso ah ula fal-gala [[hawo]] iyo dhammaan noocyada kale ee curiyeha milma.
Sida dabeeciga ah, [[Botashiyaam]]ta waxaa laga helaa [[dhul]]ka ayadoo u sameeysan [[sadex]] qaab oo ka mid tahay isotope-ka 40[[K]] kaas oo ah '''radioactive''' aad u khatar badan.
Dhinaca kale, Botashiyaam waxay aad ugu qaab-samays dhowdahay curiyeha [[Sodhiyaam]], taas darteed waagii hore lama kala aqoonin isku-dhisyada [[cusbo]] (milix) eey sameeyso.
Botashiyaam waxaa loo isticmaalaa kimikooyinka warshadaha iyo waxyaabo kale sida [[saabuun]]ta.
= Taariikhda Aaydhiinta =
= Atomka Aaydhiinta =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Aaydhiinta =
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Birta Alkalineta Dulka]]
qjyxu1c1rdhmlbcpamtyrniq80ylmkl
Sodhiyaam
0
12387
307495
192068
2026-09-08T18:08:35Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307495
wikitext
text/x-wiki
'''Sodhiyaam'''
[[File:Na (Sodium).jpg|thumb|[[curiye]]han waa [[bir]] silfar dhalaalayaysa.]]
'''Sodhiyaam''' ([[Ingiriis]]: Sodium) calaamad [[Na]] waa [[curiye]] kimiko [[bir]] ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay [[toban]]-iyo-[[kow]].
Sodhiyaam waa [[bir]] jilicsan oo leh midab silfar cadaan xiga markeey saafiga tahay. Curiyehan oo leh [[falgal]] aad u firfircoon ayaa waxay xubin ka tahay juffada '''Birta Alkali'''.
Sodhiyaam ma ahan curiye la helo kaligiis laakiin waxaa laga soo dhex saaraa [[Isku dhis]]yada eey ku jirto, waxaan helay markii ugu horeeysay [[saynis]]-yahan Humphry Davy [[sanad]]kii 1807.
Sodhiyaam waa curiyeha [[lix]]aad ee ugu badan [[Qolof Dhul]]ka, ayadoo u sameeysan [[isku dhis]]yo [[macdan]] ah sida [[cusbo]]-[[dhagax]]eedka ''SodhiyaamKoloraydh'' (NaCl).
[[Isku dhis]]yada Sodhiyaam aad ayay u faa'iido badan yihiin waxaana loo isticmaalaa in laga diyaariyo [[saabuun]]ta (sodhiyaamhaydarogsaadh) (lye) iyo nafaqooyin sida [[Milix]]da (sodhiyamkoloraydh).
Sidoo kale curiyahan aad ayuu muhiim yahay jidhka [[Xayawaan]]ka iyo [[dhir]]taba.
[[File:Na-TableImage.svg|thumb|Sodhiyaam]]
= Taariikhda Sodhiyaam =
= Noocyada Sodhiyaam =
= Isku Dhisyada Dabiiciga =
= Fal-galka Curiyeha =
= Isticmaalka Sodhiyaam =
[[Isku dhis]]yada Sodhiyaam waxa laga sameeyaa waxyaabo badan; kan ugu caansan ee ilaa [[wakhti]] hore bani-aadamku yaqaaneen waa [[falgal]]ka Sodhiyaam la sameeyso [[Koloriin]]ta oo lagu magaabo (SodhiyaamKoloraydh) ama (NaCl) oo ah [[Milix]]da ama ''cusbada'' aan maalin kasta isticmaalno.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Kimisteri]]
9joysqncxgmwhei3t4ctzr7l3r4oiux
Booron
0
12862
307547
213669
2026-09-08T21:01:41Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307547
wikitext
text/x-wiki
{{Coord|35|2|34.447|N|117|40|45.412|W|type:landmark_globe:earth_region:US-CA|name=Rio Tinto Borax Mine|display=title}}
'''Booron'''
[[File:Boron_mNACTEC.jpg|thumb|Curiyaha Booron]]
'''Booron''' ([[ingiriis]]: Boron) astaanta ([[B]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh lambar [[atom]] [[shan]].
Curiyaha Booron inta u badan waxaa laga hela oogada dhulka asagoo ah [[isku dhis]]yo badan, laakiin markuu kaligii yahay waa '''Bir La Mood'' aad u khafiif ah isla markaana leh midab cowlaan ah.
[[Macdan]]ta Boron ee [[caro|carada]] laga dhex helo waxaa u badan iskudhisyada ''Borax'' iyo ''Kernite'' kuwaas oo inta badan leh midab madoow ah.
[[File:NIR-Electrofluorochromic-Properties-of-Aza-Boron-dipyrromethene-Dyes-srep18867-s1.ogv|thumb|Booron]]
Iskudhisyada Boron iyo macadanta silika waxaa laga sameeyaa dhalooyinka, muraayadaha iyo quruuradaha.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Falgal]]
2o6jwl5g3bxopo75hu8acylyy36kq5n
Liithiyaam
0
12863
307494
213656
2026-09-08T18:07:26Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307494
wikitext
text/x-wiki
'''Liithiyaam'''
[[File:Lithium_paraffin.jpg|thumb|Curiyaha Liithiyaam]]
'''Liithiyaam''' ([[ingiriis]]: Lithium) astaanta ([[Li]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh lambar [[atom]] [[sadex]] ah.
Curiyaha Liithiyaam waa [[bir]] jilicsan, khafiif ah markey kaliga tahay, leh midabka [[naxaas]]ta oo cad, waxayna ka tirsan tahay [[guruubka 1]]aad ee '''[[Birta Alkali]]''' (Alkali Metal) ee jadwalka [[Diwaanka Curiye]].
[[File:Wie funktioniert eine Lithium-Schwefel-Batterie?.webm|thumb|Liithiyaam]]
Dhinaca kale, Liithiyaam waa birta ugu fudud xaga miisaanka iyo [[cuf]]ka dhamaan biraha oo dhan. Si la mid ah biraha kale ee guruubka Birta Alkali, Liithiyaam waa curiye aad u firfircoon oo si dhakhso badan ula [[falgal|falgasha]] curiyeyaasha kale. Sidoo kale liithiyaam waa mid si dhaqso badan u ololi karta.
Sababtoo ah waa mid aad u falgal badan, birta liithiyaam lama helo ayadoo kali ah, laakiin inta u badan waxaa laga hela oogada dhulka ayadoo ah [[isku dhis]]yo badan.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
qzrxke6xnuhlcxx8wbobydppz91r1e4
Manganiis
0
12866
307520
197513
2026-09-08T19:10:24Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307520
wikitext
text/x-wiki
'''Manganiis'''
[[File:Mangan_1-crop.jpg|thumb|Curiyaha Manganiis]]
'''Manganiis''' ([[ingiriis]]: Manganese) astaanta ([[Mn]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh lambar [[atom]] [[shan|labaatan iyo shan]] ah.
Curiyaha Manganiis waa [[bir]] ka tirsan biraha dhexe ee loo yaqaano ''Transitional Metals''ka. Birtan waxaa laga helaa [[qolof dhul|oogada]] [[dhul]]ka ayadoo kaligeed ah, midabkeeduna yahay madoow.
Birta Manganiis waa mid muhiim u ah [[warshad]]aha jaandiga, ayadoo marka lagu daro biro kale soo saarta '''Jaandiga aan Daxaloobin''' ama (stainless steel).
Curiyaha Manganiis markay la [[falgal]]sho birta [[fosforos]] waxaa soo baxa [[isku dhis]] loo yaqaano manganesefosfayt kaas oo lagag hor tago daxaleeysiga biraha kale.
Sidoo kale, markay Manganiistu la falgasho [[Ogsajiin]]ta waxaa loo isticmaalaa midabeeye ahaan.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Falgal]]
8rzpx3w4uhahqrd9u15z7k67ulb2w4h
Niyoon
0
12867
307584
235072
2026-09-08T21:43:51Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307584
wikitext
text/x-wiki
[[File:Neon_discharge_tube.jpg|thumb|Curiyaha Niyoon]]
'''Niyoon''' ([[ingiriis]]: Neon) astaanta ([[Ne]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh lambar [[atom]] [[toban]] ah.
Curiyaha Niyoon waa [[neef]] ka tirsan [[guruubka 18]]aad ee neefaha loo yaqaano [[Neefaha Gobta]] (Noble Gases).
Neefta Niyoon waa mid bilaa midab ah, bilaa [[ur]] ah marka [[heerkul]]ku caadiga yahay, isla markaana leh labinlaab [[cuf]]ka [[hawo|hawada]] caadiga ah.
Curiyahan Niyoon waxaa la helay [[sanad|sanadkii 1898]] ayaa waxay tahay [[neef]]ta afaraad ee ayadoo qalalan ku dhex jirta hawada, waxa ka horeeya [[Nitrojiin]]ta, [[Ogsajiin]]ta, [[Aargon]]ta iyo [[isku dhis]]ka [[Kaarboon|Kaarboob-labo-ogsaydh]] oo kali ah.
Iskudhisyo ay Niyoontu ka mid tahay waxaa lagu isticmaala laydhka iyo laambadaha.
Niyoon wuxuu dareereyaa -246.048 °C (-411 °F) wuxuuna ku qaboojiyaa heerkul kaliya 21/2° hoose.<ref>[https://www.britannica.com/science/neon-chemical-element Neon — Britannica]</ref>
==Tixraac==
{{reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Noble Gas]]
iuqpyay9ud8p3snopsakvznoevb52ee
Roodhiyaam
0
12871
307530
143908
2026-09-08T19:41:16Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307530
wikitext
text/x-wiki
'''Roodhiyaam'''
[[File:Rhodium_powder_pressed_melted.jpg|thumb|Curiyaha Roodhiyaam]]
'''Roodhiyaam''' ([[ingiriis]]: Rhodium) astaanta ([[Rh]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh lambar [[atom]] afartan-iyo-shan ah.
Curiyaha Roodhiyaam waa [[bir]], adag, nuuraysa oo leh midabka [[naxaas]]ta oo dhalaalaysa ama iftiimaysa.
Roodhiyaamta waxaa la helaa ayadoo ah hal nooc oo isotope ah, kaas oo ah 103Rh. Markay birta dabiiciga ee xorta ah tahay, waxaa laga helaa [[qolof dhul|oogada dhulka]] ayadoo bir adke ah oo u qaab dhow jaandiga.
Sidoo kale, waxaa la helaa ayadoo [[isku dhis]]yada ''Rhodplumsite'' iyo ''Bowieite'' ah.
Curiyahan wuxuu ka tirsan yahay birta loo yaqaano ''Transitional Metals''ka.
Waxayna ka mid tahay biraha ugu qaalisan [[macdan]]ta laga helo [[dhul]]ka.
Roodhiyaamta oo uu helay [[sanad|sanadkii 1803]] [[saynis]]yahan William
Hyde Wollaston, ayaa waxay adkeysi fiican u leedahay daxalaysiga, waxayna ka mid tahay Biraha Balaatiiniyaamka loo yaqaano.
Marka lagu daro curiyeyaal kale, 80% Roodhiyaamka waxaa loo isticmaalaa biraha laga sameeyo [[gaadiid]]ka.
roodiyam waxa kamid tahay lixda birood ee loo yaqaano PMG taasoo macmaheedu yahay platinum metal group,
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Neef]]
ktinokupf8l64qc1su7gxb1jn5b0ash
Kobalti
0
12874
307529
143361
2026-09-08T19:40:32Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307529
wikitext
text/x-wiki
'''Kobalti'''
[[File:Kobalt_electrolytic_and_1cm3_cube.jpg|thumb|Curiyaha Kobalti]]
'''Kobalti''' ([[ingiriis]]: Cobalt) astaanta ([[Co]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh lambar [[atom]] labaatan-iyo-todoba ah.
Curiyaha Kobalti waa [[bir]], adag, oo laga helo [[qolof dhul|Qolofka dhulka]] ayadoo ku ladhan macdano kale.
Kobalti markay kaliga tahay waa bir adag, cuf wayn leh, midabka [[naxaas]]ta oo casuus ku jiro leh.
[[Macdan]]ta Kobalti ku dhex jirto tan iyo wakhtiyadii hore ayaa loo isticmaali jirey isku qurxin iyo in lagu dahaadho walxaha kale.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Neef]]
inepv0df0up8tc12gk2ca3ogabafak2
Iskaandhiyaam
0
12877
307506
143197
2026-09-08T18:24:01Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307506
wikitext
text/x-wiki
'''Iskaandhiyaam'''
[[File:Scandium_sublimed_dendritic_and_1cm3_cube.jpg|thumb|Curiyaha Iskaandhiyaam]]
'''Iskaandhiyaam''' ([[ingiriis]]: Scandium) astaanta ([[Sc]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh lambar [[atom]] labaatan-iyo-kow ah.
Curiyaha Iskaandhiyaam waa [[bir]], adag, oo laga helo [[qolof dhul|Qolofka dhulka]] ayadoo ku ladhan macdano kale. Iskaandhiyaam waxay ka mid tahay biraha ''Transitional Metals''.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Neef]]
kxsmbvun5juofiwey648qnf6u9g3b0g
Siinoon
0
12881
307587
144074
2026-09-08T21:44:40Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307587
wikitext
text/x-wiki
'''Siinoon'''
[[File:Xenon_discharge_tube.jpg|thumb|Curiyaha Siinoon]]
'''Siinoon''' ([[ingiriis]]: Xenon) astaanta ([[Xe]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh tiro [[atom]] kontan-iyo-afar ah. Waxay xubin ka tahay guruubka 18 ee [[Diwaanka Curiye]] iyo [[neef]]ta loo yaqaano '''Noble Gases'''.
Curiyaha Siinoon waa neefta bilaa [[ur]], bilaa dhadhan iyo bilaa midab ah taas oo aad ugu liidata [[falgal]]ka [[isku dhis]]yada.
Siinoonta dabiiciga ah waxay la helaa ayadoo kala ah [[sideed|sideed isotope]], kuwaas oo qaar ka mid ahi, sida isotopeka <sup>40</sup>Xe, yihiin radioactive khatar badan.
Isotopeka Siinoon<sup>-135</sup> waxaa laga sameeyaa qarax-dhexaadka Nukliyeerka (nuclear fussion).
Isticmaalada kale ee iskudhisyada Siinoonta laga sameeyo waxaa ka mid ah tooshashka, laambadaha iyo guud ahaan waxyaabaha iftiima.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Neef]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Fisigis]]
bsdfelyiu2oulsk7ixkkvzou7k7x390
Aargon
0
12883
307585
220864
2026-09-08T21:44:06Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307585
wikitext
text/x-wiki
'''Aargon'''
[[File:Argon_discharge_tube.jpg|thumb|Curiyaha Aargon]]
'''Aargon''' ([[ingiriis]]: Argon) astaanta ([[Ar]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh tiro [[atom]] toban-iyo-sideed ah. Waxay ka tirsan tahay [[guruubka 18]]aad ee [[Diwaanka Curiye]] iyo [[neef]]ta loo yaqaano [[Neefta Gobta]] (Noble Gas).
Curiyaha Aargon waa neefta sadexaad ee ugu badan [[hawo|hawada]] [[cir]]ka sare ee [[dhul]]ka.
[[Isku dhis]]yada [[neef]]aha Aargon ku jirto waxaa loo isticmaalaa [[laxaamad]]a iyo waxyaabaha la dhalaalinayo ee [[warshad]]ha waawayn.
* [https://www.jw.org/en/library/books/Is-There-a-Creator-Who-Cares-About-You/Architectural-Units-of-the-Universe/ “Architectural Units of the Universe”]
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Neef]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Fisigis]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Halogen]]
irdodimtscirmaf3b3j44bqhm458ay1
Kiribtoon
0
12884
307586
152544
2026-09-08T21:44:21Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307586
wikitext
text/x-wiki
[[File:Krypton_discharge_tube.jpg|thumb|Curiyaha Kiribtoon]]
'''Kiribtoon''' ({{lang-en|Krypton}}; {{lang-ar|كريبتون}}) astaanta ([[Kr]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh tiro [[atom]] sodan-iyo-lix ah. Waxay xubin ka tahay [[guruubka 18]]aad ee [[Diwaanka Curiye]] iyo [[neef]]ta loo yaqaano [[Neefta Gobta]] (Noble Gas).
Curiyaha Kiribtoon waa neefta bilaa [[ur]], bilaa dhadhan iyo bilaa midab ah taas oo ka mid ah [[hawo|hawada]] [[cir]]ka sare ee [[dhul]]ka.
[[Isku dhis]]yada [[neef]]aha Aargon ku jirto waxaa loo isticmaalaa laambadad dhaadheer, [[iftiin]]ka kamaradaha wax lagu sawiro iyo siyaabo kale oo badan.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Neef]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Fisigis]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
illkcyfys0xgbgawpojvxgwvt2t7uxu
Beriiliyaam
0
12891
307500
241495
2026-09-08T18:16:06Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307500
wikitext
text/x-wiki
'''Beriiliyaam'''
[[File:Be-140g.jpg|thumb|Curiyaha Beriiliyaam]]
'''Beriiliyaam''' ([[ingiriis]]: Beryllium) astaanta ([[Be]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh tiro [[atom]] afar ah. Waxay xubin ka tahay [[guruubka 2]]aad ee [[Diwaanka Curiye]] iyo [[bir]]ta loo yaqaano '''[[Birta Alkalineta Dhulka]]'''.
Beriiliyaam miisaankeeda iyo adeygeedu wuu sii kordhaa marka ay la [[falgal]]sho curiyeyaasha [[Aayron]], [[Naxaas]]ta, [[Kobalti]]ga, [[Nikel]]ka iyo [[Alumiiniyaam]]ta ayadoo soo saarta [[isku dhis]]yo beriiliyaam awood badan.
Sababtoo ah miisaankeeda iyo tirada atomkeeda oo hooseeya, Beriiliyaamta waxaa loo isticmaalaa [[Raajo|Raajada]] lagu sawiro [[feedh]]aha iyo [[laf]]aha [[jidh]]ka [[dad]]ka.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
6hdpejw6g4hditho8kaidzfz0gkchyv
Istoroontiyaam
0
12892
307503
143209
2026-09-08T18:19:56Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307503
wikitext
text/x-wiki
'''Istoroontiyaam'''
[[File:Strontium_destilled_crystals.jpg|thumb|Curiyaha Istoroontiyaam]]
'''Istoroontiyaam''' ([[ingiriis]]: Strontium) astaanta ([[Sr]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh tiro [[atom]] sodon-iyo-sideed ah. Waxay xubin ka tahay [[guruubka 2]]aad ee [[Diwaanka Curiye]] iyo [[bir]]ta loo yaqaano '''[[Birta Alkalineta Dhulka]]'''.
Curiyaha Istoroontiyaam waa [[bir]] miisaan fudud leh, dhalaalaysa, midabka [[naxaas]]ta oo huruud ah leh, isla markaan aad u firfircoon oo si dhakhso badan ula [[falgal|falgasha]] curiyayaasha ay la kulanto.
Si la mid ah xubnaha ay la guruubka tahay, inta badan lama helo atomyo Istarooniyaam oo xor ah, mar kasta iskudhis ayay ka mid tahay.
Isotopeyada qaar, sida <sup>90</sup>Sr waa radioactive khatar badan kaas oo laga helo carada dhexdeeda.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
cby29927d1dx1kf6re513yux9xdxfy7
Baariyaam
0
12893
307504
222299
2026-09-08T18:20:49Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307504
wikitext
text/x-wiki
'''Baariyaam'''
'''Baariyaam''' ([[ingiriis]]: Barium) astaanta ([[Ba]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh tiro [[atom]] konton-iyo-lix ah. Waa curiyaha shanaad (5) ee guruubka 2aad ee [[Diwaanka Curiye]] iyo [[bir]]ta loo yaqaano '''Birta Alkalineta Dhulka'''.
Curiyaha Baariyaam waa [[bir]] miisaan fudud leh, dhalaalaysa, midabka [[naxaas]]ta oo madoow ah leh, isla markaan aad u firfircoon oo si dhakhso badan ula [[falgal|falgasha]] curiyayaasha ay la kulanto.
Si la mid ah xubnaha ay la guruubka tahay, lamaba helo atomyo Baariyaam xor ah, mar kasta iskudhis ayay ka mid tahay.
[[Macdan]]ta ugu badan ee Baariyaamta laga helo dhulka waa [[isku dhis]]yada ''Barite'' oo ka samaysan [[Salfar|Baariyaam Salfayt]] (BaSO<sub>4</sub>) iyo ''Whiterite'' oo ah iskudhi [[Kaarboon|Baarium-Kaarbonayt]] (BaCo<sub>3</sub>), kuwaas oo labaduba aan ku dhex milmin [[biyo|biyaha]].
* [https://www.jw.org/en/library/books/Is-There-a-Creator-Who-Cares-About-You/Architectural-Units-of-the-Universe/ “Architectural Units of the Universe”]
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Neef]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Fisigis]]
cl37qzl7srda6n99cvvf0m2jb69hjku
Gaaliyaam
0
12898
307550
220019
2026-09-08T21:02:44Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307550
wikitext
text/x-wiki
'''Gaaliyaam'''
[[File:Gallium_crystals.jpg|thumb|Curiyaha Gaaliyaam]]
'''Gaaliyaam''' ([[ingiriis]]: Gallium) astaanta ([[Ga]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh tiro [[atom]] sodon-iyo-kow ah.
Curiyahan oo ka mid ah guruubka 13aad waa [[bir]] daciif ah taas oo bir jilicsan, miisaan fudud, midabka [[naxaas]]ta oo madoow xiga leh isla markaana ah adke kala jabi kara marka [[heerkul]]ku hooseeyo.
Birta curiyahan Gaaliyaam oo laga helo [[qolof dhul|qolofka dhulka]] ayaa mar kasta ka mid ah [[macdan]] ka sameeysan [[isku dhis]]yo kala duwan, sida iskudhiska gaaliyaam(III) oo ah macdan curiyaha [[Sinki]] ku jiro, iyo bauxite oo ku jirto curiyayaal badan.
Haddii [[gacan]]ta lagu hayo [[wakhti]] fiican, curiyaha Gaaliyaam way dhalaali sababtoo ah barta dhalaalka curiyahan waa 29.76 °C (85.57 °F) oo kali ah.
Tani waxaaba ka sii dhalaalid og iskudhisyada gaaliyaam ka midka tahay, sida jaandiga ''galinstan'' (68.5%
gaaliyaam, 21.5% indiyaam, iyo 10% [[tin]]) taas oo leh bar-dhalaalid aad u hooseysa oo ah −19 °C (−2 °F). Bar-dhalaalidani waa mid ka hooseysa barta biyuhu ku noqdaan adkaha ee 0 °C.
Iskudhisyada Gaaliyaamta waxaa loo isticmaalaa sheeyada Elektarooniga, sida mikrowayfka, infararedhka, iyo furayaasha korontada.
Kiimikooyinka sunta ah, sida cadmium sulfide iyo gallium arsenide, ayaa loo adeegsadaa soosaarka unugyada.
==Tixraac==
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Neef]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Fisigis]]
2robuoqnsjql9lil6ezp9vhem4r3vza
Boromiin
0
12918
307580
142441
2026-09-08T21:42:03Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307580
wikitext
text/x-wiki
{{Coord|31|9|0|N|35|27|0|E|type:adm2nd|display=title}}
'''Boromiin'''
[[File:Bromine_25ml.jpg|thumb|[[Dareere]] Curiyaha Boromiin]]
'''Boromiin''' ([[ingiriis]]: Bromine) astaanta ([[Br]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay sodon-iyo-shan (35).
Curiyaha Boromiin waa [[neef]] ka tirsan neefaha [[halogen]]ska ee [[halogen|guruubka 17aad]] ee [[Diwaanka Curiye]].
Sida caadiga ah, curiyaha Boromiin lama helo ayadoo kali ah ee inta badan [[isku dhis]]yo [[cusbo]] ah ayay ka tirsan tahay. Waxa ka mid ah [[falgal]]ada ay la sameyso [[Aaydhiin]]ta iyo [[Koloriin]]ta kuwaas oo ah [[milix]]da caadiga ah ee [[cunto|cuntada]] lagu darsado.
Dhinaca kale, Boromiintu waa curiye si dhakhso badan u milanta, taas darteed in badan oo boromiin ah waxa laga helaa [[biyo|biyaha]] [[bad]]aha.
Iskudhisyada curiyahan oo loo yaqaano ''Boromaaydh'' waxaa laga sameeyaa [[sun]]ta [[xasharaad]]ka, iskudhisyada miithayn iyo sheeyo kale oo badan.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Isku Dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
9fuy00r2ut139fuskro4smfw4thwzoi
Foloriin
0
12919
307578
142933
2026-09-08T21:41:24Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307578
wikitext
text/x-wiki
'''Foloriin'''
[[File:Liquid_fluorine_tighter_crop.jpg|thumb|[[Dareere]] Curiyaha Foloriin]]
'''Foloriin''' ([[ingiriis]]: Fluorine) astaanta ([[F]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay [[sagaal]] (9).
Curiyaha Foloriin waa [[neef]] ka tirsan neefaha [[halogen]]ska ee [[halogen|guruubka 17aad]] ee [[Diwaanka Curiye]].
[[Heerkul]]ka caadiga ah, curiyaha foloriin waa neef huruud ah taas oo u dhisan malakuyuul labo-atom ah F<sub>2</sub>. Sidoo kale, foloriintu waa curiyaha ugu miisaanka fudud dhamaan curiyayaasha [[halogen]]ska; isla markaana waa tan 24aad ee ugu badan [[Koon]]ka iyo tan 13aad ee ugu badan sameyska [[qolof dhul|qolofka dhulka]].
Foloriinta waxaa la helay [[sanad|sanadkii 1529]], maantana [[isku dhis]]yada ay ku jirto waxa lagu iibiyaa [[lacag]] ka badan [[bilyan|US$15 bilyan]] sanadkii.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Isku Dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
it79oepg4iqlrwvh1j5kish7n4jponn
Astatiin
0
12920
307582
222267
2026-09-08T21:42:42Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307582
wikitext
text/x-wiki
'''Astatiin''' ([[ingiriis]]: Astatine) astaanta ([[At]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu (85) tahay sideetan-iyo-shan.
Curiyaha Astatiin waa [[bir la mood]] mararka qaar lagu daro [[neef]]aha [[halogen]]ska ee [[halogen|guruubka 17aad]] ee [[Diwaanka Curiye]].
Astatiinta waxa laga helaa [[qolof dhul|oogada]] [[dhul]]ka ayadoo radioactive isotopeskeedu yahay mid cimri gaaban. Jaada kali ah ee leh isotope dagan waa astatine<sup>210</sup> taas oo [[wakhti|cimrigeedu]] yahay [[saac|8.50 saacadood]].
Isotopeka astatine<sup>211</sup> ayaa [[dad]]ku u isticmaalaan ganacsi ahaan.
* [https://www.jw.org/en/library/books/Is-There-a-Creator-Who-Cares-About-You/Architectural-Units-of-the-Universe/ “Architectural Units of the Universe”]
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Isku Dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
pv6tdwldb6lnq51djpx6pwf3scs2d5q
Jermaaniyaam
0
12926
307556
143267
2026-09-08T21:08:41Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307556
wikitext
text/x-wiki
'''Jermaaniyaam'''
[[File:Polycrystalline-germanium.jpg|thumb|Curiyaha Jermaaniyaam]]
'''Jermaaniyaam''' ([[ingiriis]]: Germanium) astaanta ([[Ge]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay sodon-iyo-labo (32).
Curiyaha Jermaaniyaam waa [[bir la mood]] ka tirsan curiyayaasha guruubka 14aad ee [[Diwaanka Curiye]].
Jermaaniyaam waa [[adke]], midab cagaar cad leh taas oo lagu tiriyo [[kaarboon|Guruubka Kaarboonka]], isla markaana leh [[falgal]] kimiko oo la mid ah curiyeyaasha [[Tin]] iyo [[Silikoon]] ooy jaar yihiin shaxda [[Diwaanka Curiye]].
Atomyada Jermaaniyaamta saafiga ah waa gudbiyo [[kul]]ka iyo [[koronto|korontada]], waxayna si fudud ula falgashaa [[Ogsajiin]]ta.
Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay [[saynis]]yahan Jarmal ah Clemens Winkler [[sanad|sanadkii 1886]] kaas oo ugu magac daray wadankiisa.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
jaknw6c55x4xok7wdqpohc5lhfhsh25
Aarsenik
0
12927
307569
221915
2026-09-08T21:25:52Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307569
wikitext
text/x-wiki
'''Aarsenik'''
[[File:Arsen_1a.jpg|thumb|Curiyaha Aarsenik]]
'''Aarsenik''' ([[ingiriis]]: Arsenic) astaanta ([[As]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay sodon-iyo-sadex (33).
Curiyaha Aarsenik waa [[Bir la Mood]] ka tirsan curiyayaasha [[Guruubka 15]]aad, ([[Pnictogen]]s), ee [[Diwaanka Curiye]].
Aarsenik waa [[adke]], midab cagaar madoow leh taas oo inta badan la helo ayadoo iskudhisyo ka mid ah, inta badan [[Salfar]]ta.
Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay [[saynis]]yahan Albertus Magnus [[sanad|sanadkii 1250]].
[[Isku dhis]]yad Aarsenik iyo [[Naxaas]]ta waxaa laga sameeyaa [[jaandi]]ga ku dhex jira [[baabuur|beeytariga baabuurta]] iyo sheeyo kale oo [[kul]] iyo [[koronto]] gudbiyeyaal ah.
[[Neef]]ta Aarsenik waa mid [[sun]] ah oo [[noole|noolaha]] [[neefsi|neefsada]] waxyeelayn karta.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
a3dgjvarr9cnizc337dsv6m8yzssrzg
Kaasiyaam
0
12961
307498
143310
2026-09-08T18:13:02Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307498
wikitext
text/x-wiki
'''Kaasiyaam'''
Haku khaldin [[curiye|curiyaha]] [[Kaalshiyaam]].
[[File:Cesium.jpg|thumb|Curiyaha Kaasiyaam]]
'''Kaasiyaam''' ([[ingiriis]]: Caesium) astaanta ([[Cs]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay kontan-iyo-shan(55).
Curiyaha Aarsenik waa [[bir]] ka tirsan curiyayaasha [[guruubka 1]]aad, ([[Birta Alkali]), ee [[Diwaanka Curiye]].
Kaasiyaam waa [[bir]], midabka [[dahab]]ka oo iftiimaya leh, ka tirsan [[birta alkali]], isla markaana dareere noqota marka [[heerkul]]ku gaadho [[salsiyas|28 °C]] (82 °F) .
Si la mid ah [[Sodhiyaam]]ta iyo [[Botashiyaam]]ta, curiyaha Kaalsiyaam waa mid aad u firfircoon oo si dhakhso badan ula falgasha [[hawo|hawada]], [[biyo|biyaha]] iyo curiyeyaasha kale.
Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay labo [[saynis]]yahan ee kala ah Robert Bunsen iyo Gustav Kirchhoff [[sanad|sanadkii 1860]].
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Birta Alkelineta Dhulka]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
o2h3k2w9b0d85wmj5pj2z184e8qxvms
Rubiidhiyaam
0
12964
307497
191207
2026-09-08T18:11:23Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307497
wikitext
text/x-wiki
[[File:Rb5.JPG|thumb|Curiyaha Rubiidhiyaam]]
'''Rubiidhiyaam''' ([[ingiriis]]: Rubidium) astaanta ([[Rd]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay sodon-iyo-todoba (37).
Curiyaha Rubiidhiyaam waa [[bir]] ka tirsan curiyayaasha [[guruubka 1]]aad, ([[Birta Alkali]]), ee [[Diwaanka Curiye]].
Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay labo [[saynis]]yahan ee kala ah Robert Bunsen iyo Gustav Kirchhoff [[sanad|sanadkii 1861]].
Rubiidhiyaam waa bir ka tirsan [[birta alkali]] taas oo leh midab cowlaan-cad, jilicsan, [[cuf|miisaankeeduna]] yahay 85.4678.
Si la mid ah curiyayaasha ay la guruubka tahay, Rubiidhiyaam waa mid aad u firfircoon oo si degdeg ah ula [[falgal]]sha [[hawo|hawada]], [[biyo|biyaha]] iyo dhamaan curiyayaasha ay la kulanto.
Curiyaha Robiidhiyaam sida dabiiciga ah waxa la helaa asagoo ah labo isotope: <sup>85</sup>Rb mid leh isotope degan, iyo <sup>87</sup>Rb oo ah radioactive.
Maadaama Robiidhiyaamtu si fudud u uumi baxdo, waxaa loo isticmaalaa waxyaabo badan ooy ka mid tahay ''laser''ka.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Birta Alkelineta Dhulka]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
ef1mgzatgsfjhjyauuca7aohbr4n6fy
Faransiyaam
0
12968
307499
221580
2026-09-08T18:14:11Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307499
wikitext
text/x-wiki
'''Faransiyaam'''
'''Faransiyaam''' ([[ingiriis]]: Francium) astaanta ([[Fr]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay sideetan-iyo-todoba.
Curiyaha Faransiyaam waa [[bir]] ka tirsan curiyayaasha [[guruubka 1]]aad, ([[Birta Alkali]]), ee [[Diwaanka Curiye]].
Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay [[saynis]]yahan Faransiis ah Marguerite Perey [[sanad|sanadkii 1939kii]], kaas oo ugu magac daray wadankiisa.
Faransiyaam waa bir ka tirsan [[birta alkali]] taas oo leh midab cowlaan-, jilicsan, [[cuf|miisaankeeduna]] yahay 223.
Si la mid ah curiyayaasha ay la guruubka tahay, Faransiyaam waa mid aad u firfircoon oo si degdeg ah ula [[falgal]]sha [[hawo|hawada]], [[biyo|biyaha]] iyo dhamaan curiyayaasha ay la kulanto.
Curiyaha faransiyaam sida dabiiciga ah waxa la helaa asagoo radioactive khatar badan ah, midaas oo wakhtigii hore loo yaqaaney '''actinium'''.
Faransiyaam waa curiye aad ugu yar [[qolof dhul|oogada]] [[dhul]]ka, waxaana lagu qiyaasaa inta u dhaxaysa 20 g ilaa 30 g in laga heli karo [[caro|carada]] intii mudo ahba.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Birta Alkelineta Dhulka]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
044q4jqv7n5qmkohqc1krq1278f0lt9
Koroomiyaam
0
12979
307516
143373
2026-09-08T19:05:43Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307516
wikitext
text/x-wiki
'''Koroomiyaam'''
[[File:Chromium_crystals_and_1cm3_cube.jpg|thumb|Curiyaha Koroomiyaam.]]
'''Koroomiyaam''' ([[ingiriis]]: Chromium) astaanta ([[Cr]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay labaatan-iyo-afar (24).
Curiyaha Koroomiyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 6]]aad ee [[Diwaanka Curiye]].
Curiyahan waa [[adke]] la kala jabin karo oo leh midab cagaar iftiimaya taas oo leh bar dhalaalin aad u sareeysa.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
h3jrcc2nrhlt0k07gc1gw4e4ah7vwqn
Fanadhiyaam
0
12980
307512
143722
2026-09-08T18:29:52Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307512
wikitext
text/x-wiki
'''Fanadhiyaam'''
[[File:Vanadium_etched.jpg|thumb|Curiyaha Fanadhiyaam.]]
'''Fanadhiyaam''' ([[ingiriis]]: Vanadium) astaanta ([[V]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay labaatan-iyo-sadex (23).
Curiyaha Fanadhiyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 5]]aad ee [[Diwaanka Curiye]].
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]][[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
dcx8u1jg7c0nfnq2fhqmvggkjrcp1cp
Siiborgiyaam
0
12984
307519
144073
2026-09-08T19:09:50Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307519
wikitext
text/x-wiki
'''Siiborgiyaam'''
[[File:Vanadium_etched.jpg|thumb|Curiyaha Siiborgiyaam.]]
'''Siiborgiyaam''' ([[ingiriis]]: Seaborgium) astaanta ([[Sg]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay boql-iyo-lix (106).
Curiyaha Siiborgiyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 6]]aad ee [[Diwaanka Curiye]].
Sidoo kale, waxay ka tirsan tahay guruubka loo yaqaan [[d-block]].
Curiyahan Siiborgiyaam oo leh hal isotope oo daga <sup>271</sup>Sg ayaa [[wakhti]]ga noloshiisu tahay [[daqiiqad|3.8 daqiiqo]] oo kali ah. Sidoo kale, wakhtiyo dhoweyd waxaa la helay isotope Siiborgiyaam aan dhamaystir <sup>269</sup>Sg kaas oo xoogaa yar ka cimri dheer, [[daqiiqad|4.2 daqiiqo]].
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
n63rvshqbnu0m13dn9xqurdi7nmn6p7
Molybdenum
0
12986
307517
143638
2026-09-08T19:08:42Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307517
wikitext
text/x-wiki
'''Molybdenum'''
[[File:Molybdenum_crystaline_fragment_and_1cm3_cube.jpg|thumb|Curiyaha Molybdenum.]]
'''Molybdenum''' ([[ingiriis]]: Molybdenum) astaanta ([[Mo]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay afartan-iyo-labo (42).
Curiyaha Molybdenum waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 6]]aad ee [[Diwaanka Curiye]].
Sidoo kale, waxay ka tirsan tahay guruubka loo yaqaan [[d-block]].
Curiyahan Molybdenum waxaa [[dad]]ku aqoon u lahaayeen tan iyo [[qarni]]yo badan, laakiin [[sanad|sanadkii 1781kii]] ayaa curiye ahaan loo aqoonsaday.
Molybdenumta lama helo ayadoo kaligeed ah, laakiin waxaa la arkaa ayadoo ah [[macdan]]o ku ladhan [[Ogsajiin]].
Molybdenumta marka laga sifeeyo [[isku dhis]]yada ay ku jirto, waxaa soo baxa [[bir]] adag, leh midab cagaar-madoow xiga, waana curiyaha 6aad ee leh bar dhalaalinta ugu sareeysa.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
t5l79mfni50jr32dmnzaqie7jge633t
Tungsten
0
12988
307518
144214
2026-09-08T19:09:24Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307518
wikitext
text/x-wiki
'''Tungsten'''
[[File:Wolfram_evaporated_crystals_and_1cm3_cube.jpg|thumb|Curiyaha Tungsten.]]
'''Tungsten''' ([[ingiriis]]: Tungsten) astaanta ([[W]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay todobaatan-iyo-afar (74).
Curiyaha Tungsten waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 6]]aad ee [[Diwaanka Curiye]].
Sidoo kale, waxay ka tirsan tahay guruubka loo yaqaan [[d-block]].
Magaca curiyahan Tungsten wuu ka yimid ereyga tung sten ee luuqada Iswidhishka taas oo macnaheedu yahay ''dhagax culus''.
Tungsten lama helo ayadoo kali ah ee mar walba waxay ka mid tahay [[isku dhis]]yo kala duwan, waxaanay leedahay midab cagaar-madoow ah iyo bar dhalaalin (melting point) aad u sareeya.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
t8lse4wivghde6ujdvkgacn989hv6m7
Raadhiyaam
0
12991
307505
158998
2026-09-08T18:21:26Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307505
wikitext
text/x-wiki
[[File:Radium226.jpg|thumb|Curiyaha Raadhiyaamta.]]
'''Raadhiyaam''' ([[ingiriis]]: Radium) astaanta ([[Ra]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay sideetan-iyo-sideed (88).
Curiyaha Raadhiyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Birta Alkalineta Dhulka]] ee [[guruubka 2]]aad ee [[Diwaanka Curiye]].
Raadhiyaamta saafiga ah waxay leedahay [[midab]] cad, laakiin waxay inta badan la [[falgal]]shaa [[Ogsajiin]] taas oo u yeesha midab madoow ah.
Dhamaan isotopeyada Raadhiyaam waa radioactive leh cimri dhan [[sanad|1610 sano]]. Isotopeka kali ah ee leh elektaroono dagan waa raadhiyaam-226.
Curiyaha Raadhiyaam waxaa helay labo [[saynis]]yahan Marie Curie iyo Pierre Curie [[sanad|sanadkii 1898]].
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
jaushw3snoesxk0td0cwnrsd9ecve9k
Itriyaam
0
12995
307507
143217
2026-09-08T18:24:31Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307507
wikitext
text/x-wiki
'''Itriyaam'''
[[File:Yttrium_sublimed_dendritic_and_1cm3_cube.jpg|thumb|Curiyaha Itriyaam.]]
'''Itriyaam''' ([[ingiriis]]: Yttrium) astaanta ([[Y]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay sodon-iyo-sagaal (39).
Curiyaha Itriyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 3]]aad ee [[Diwaanka Curiye]].
Itriyaamta saafiga ah waxay leedahay [[midab]] cagaar-madoow xiga oo iftiimaya.
Curiyaha Itriyaamta lama helo ayadoo kali ah, inta badan [[isku dhis]]yo [[macdan]] oo kala duwan ayay ku jirtaa, halka isotope ee dagan waa <sup>89</sup>Y.
Curiyahan Itriyaam waxaa laga helay tuulad Yttrerby ee dalka Iswidhan [[sanad|sanadkii 1787]], waxaa helay [[saynis]]yahan Carl Axel Arrhenius kaas oo ugu magac daray tuuladii uu ka helay.
Isticmaalka ugu caansan ee curiyaha Itriyaam waa [[isku dhis]]ka ''Phosphors'' oo laga sameeyo dhalooyinka muuqaalka ee vidoe-ga.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
hdky6yf28tlea8nye4cxc05pva20itv
Sirkooniyaam
0
12998
307509
144077
2026-09-08T18:27:15Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307509
wikitext
text/x-wiki
'''Sirkooniyaam'''
[[File:Zirconium_crystal_bar_and_1cm3_cube.jpg|thumb|Curiyaha Sirkooniyaam.]]
'''Sirkooniyaam''' ([[ingiriis]]: Zirconium) astaanta ([[Zr]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay afartan (40).
Curiyaha Sirkooniyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 4]]aad ee [[Diwaanka Curiye]].
Magaca Sirkooniyaam waxaa laga keenay [[macdan]]ta ''Zircon'', oo ah isha ugu muhiimsan ee Sirkooniyaamta, taas oo micnaheedu yahay ''dahab-la-mood''.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
q9gragi52ssmrj1i1zlposxeqqev148
Rutherfordium
0
13010
307511
221558
2026-09-08T18:29:00Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307511
wikitext
text/x-wiki
'''Rutherfordium'''
'''Rutherfordium''' ([[ingiriis]]: Rutherfordium) astaanta ([[Rf]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay boqol-iyo-afar (104).
Curiyaha Rutherfordium waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 4]]aad ee [[Diwaanka Curiye]], taas oo miisaanka atomkeedu yahay 267.
Curiyahan Rutherfordium lama yaqaano midabkeeda, lamana helo si dabiici ah laakiin laabka (laboratory) ayaa lagu sameeyaa ayadoo radioactive leh isotope aad u kacsan <sub>267</sub>Rd.
Curiyahan waxaa loogu magac daray [[saynis|fisigisyahan]] Ernest Rutherford, waxaanay ku jirtaa curiyayaasha lagu daro guutada [[d-block]].
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
1lhqrlpom1nm5swxj3r3p5zbcts4fbz
Haafniyaam
0
13011
307510
143064
2026-09-08T18:28:08Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307510
wikitext
text/x-wiki
'''Haafniyaam'''
[[File:Hf-crystal_bar.jpg|thumb|Curiyaha Haafniyaam.]]
'''Haafniyaam''' ([[ingiriis]]: Hafnium) astaanta ([[Hf]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay todobaatan-iyo-labo (72).
Curiyaha Haafniyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 4]]aad ee [[Diwaanka Curiye]], taas oo miisaankeedu yahay 178.49.
Curiyahan Haafniyaam waxay leedahay midab madoow iftiimaya, iyo [[falgal]] kimiko oo u dhow [[Sirkooniyaam]]ta. Inta badana waxaa la helaa ayadoo ku jirta [[macdan]]ta [[Sirkooniyaam]]ta.
Curiyahan waxaa loogu magac daray caasimada dalka Denmark ee Copenhagen oo luuqada Latinka lagu dhaho Hafnia. Maadaama haafniyaamtu tahay gudbiye [[dab]]ka iyo [[koronto|korontada]] waxaa laga sameeyaa xadhkaha korontada iyo sheeyo kale oo korontada la xidhiidha.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
p01pxz72znl8t49ea51q5l6exh37o8o
Tantalum
0
13015
307514
260502
2026-09-08T18:31:22Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307514
wikitext
text/x-wiki
'''Tantalum'''
[[File:Tantalum_single_crystal_and_1cm3_cube.jpg|thumb|Curiyaha Tantalum.]]
'''Tantalum''' ([[ingiriis]]: Tantalum) astaanta ([[Ta]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay todobaatan-iyo-sadex (73).
Curiyaha Tantalum waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska [[guruubka 4]]aad ee [[Diwaanka Curiye]], taas oo miisaanka atomkeedu yahay 180.94788.
Curiyaha Tantalum waxaa markii hore loo yaqaanay Tantalium, magacaas oo laga soo xigtan sheekooyin hore ee Giriiga, Tantalus.
Birtani waa mid aad ugu yar [[dhul]]ka, leh midab [[cirdhow]] cagaar ku dhex jiro, taas oo adkeysi fiican u leh [[daxal]]eysiga.
Birta Tantalum inta badan waxaa laga sameeyaa qalabka laabka (laboratory) lagu isticmaalo, in lagu dahaaro [[bir]]aha kale ee jaandiga, iyo sheeyada elektarooniga sida [[Taleefanka Gacanta]], Dvdga, [[Koombuyuutar]]ka, ciyaaraha videoga iyo wixii la mid ah.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
qivixvmjfgu2z77ur3f9cn0nnu3b1w4
Niyobiyaam
0
13018
307513
143735
2026-09-08T18:30:52Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307513
wikitext
text/x-wiki
'''Niyobiyaam'''
[[File:Niobium_crystals_and_1cm3_cube.jpg|thumb|Curiyaha Niyobiyaam.]]
'''Niyobiyaam''' ([[ingiriis]]: Niobium) astaanta ([[Nb]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay afartan-iyo-kow (41).
Curiyaha Tantalum waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska [[guruubka 5]]aad ee [[Diwaanka Curiye]], taas oo miisaanka atomkeedu yahay 92.906788.
Curiyaha Niyobiyaam waxaa markii hore lahaa astaan (Cb), waana bir leh midab cagaaran, jilicsan, oo ka mid ah biraha guruubka [[d-block]].
Curiyaha Niyobiyaam wuxuu leeyahay hal [[falgal]] aad ugu dhow [[bir]]ta [[Tantalum]] ee isku safka yihiin.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
dtarqx0ewqoal5c9ek7nji6ebb8efhp
Dubniyaam
0
13019
307515
142853
2026-09-08T18:31:43Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307515
wikitext
text/x-wiki
'''Dubniyaam'''
'''Dubniyaam''' ([[ingiriis]]: Dubnium) astaanta ([[Db]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay boqol-iyo-shan (105).
Curiyaha Dubniyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska [[guruubka 5]]aad ee [[Diwaanka Curiye]], taas oo miisaanka atomkeedu yahay 268.
Curiyaha Niyobiyaam waxaa loogu magac daray magaalad Dubna ee ku taala dalka [[Ruushka]], meeshaas oo markii ugu horeeysa laga helay. Birtan waa mid aad culus oo ka mid ah biraha guruubka [[d-block]].
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
kn3723xjhdcfzrfsxfzmh3gt9h9dszp
Reheniyaam
0
13023
307522
219215
2026-09-08T19:15:19Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307522
wikitext
text/x-wiki
'''Reheniyaam'''
[[File:Rhenium_single_crystal_bar_and_1cm3_cube.jpg|thumb|Curiyaha Reheniyaam.]]
'''Reheniyaam''' ([[ingiriis]]: Rhenium) astaanta ([[Re]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay todobaatan-iyo-shan (75).
Curiyaha Reheniyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska [[guruubka 7]]aad ee [[Diwaanka Curiye]], taas oo miisaanka atomkeedu yahay 186.207.
Curiyaha Reheniyaam waa bir aad u culus, [[midab]]ka [[naxaas]]ta oo cad, kuna jirta khaanada sadexaad ee guruubka 7aad ee diwaanka curiyahaha iyo biraha guruubka [[d-block]].
Curiyaha Reheniyaam aad ayuu ugu yaryahay [[qolof dhul|oogada]] [[dhul]]ka taas oo lagu sheego in [[milyan|1 ka mid ah milyan]] (1/1,000,000) sameeyska dhulka.
Sidoo kale, curiyahan Reheniyaam midka sadexaad ee ugu sareeya barta [[heerkul]]ka dhalaalinta iyo kan ugu sareeya barta [[kul]]uleynta dhamaan curiyayaasha oo dhan.
Curiyaha Reheniyaam waxaa la helay [[sanad|sanadkii 1925]] ayadoo loogu magac daray [[webi]]ga Rhino ee [[qaarad]]a [[Yurub]].
Marka Reheniyaamta lagu daro curiyeha [[Nikel]] si loo sameeyo jaandi 6% Reheniyaam ah, waxaa laga sameeyaa mashiinka [[diyaarad]]aha dheereeya. Sidoo kale, Reheniyaamtu waxay ka mid tahay [[macdan]]ta ugu qaalisan [[duni]]da, taas oo [[hal]] [[Kiilogaraam]] lagu iibiyo [[lacag|US$4,575]].
*[https://www.jw.org/en/library/magazines/g20001008/Did-the-Elements-Come-About-by-Chance/ Did the Elements Come About by Chance?]
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
2y8somsa4xjn6495uzu7hk067sytc24
Teknetiyaam
0
13024
307521
249504
2026-09-08T19:14:55Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307521
wikitext
text/x-wiki
'''Teknetiyaam'''
'''Teknetiyaam''' ([[ingiriis]]: Technetium) astaanta ([[Tc]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay afartan-iyo-sadex (43).
Curiyaha Teknetiyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska [[guruubka 7]]aad ee [[Diwaanka Curiye]], taas oo miisaanka atomkeedu yahay 98.
Curiyaha Teknetiyaam waa bir aad u culus, [[midab]]ka [[naxaas]]ta oo cad, kuna jirta khaanada afaraad ee guruubka 7aad ee diwaanka curiyahaha iyo biraha guruubka [[d-block]].
Curiyaha Teknetiyaam waa kan ugu hooseeya [[tiro|tirada atom]] ee dhamaan curiyayaasha, taas oo inta badan la helo ayadoo radioactive isotopekiisu kacsan yahay.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
09x3gq1sqdrf0qfb1pen0is88p4g606
Bohriyaam
0
13028
307523
228563
2026-09-08T19:16:46Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307523
wikitext
text/x-wiki
'''Bohriyaam'''
'''Bohriyaam''' ([[ingiriis]]: Bohrium) astaanta ([[Bh]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay boqol-iyo-todoba (107).
Curiyaha Bohriyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska [[guruubka 7]]aad ee [[Diwaanka Curiye]], taas oo miisaanka atomkeedu yahay 270.
Curiyaha Bohriyaam waxaa loogu magac daray [[saynis]]yahanka reer Denmark ee Niels Bohr, waana curiye lagu sameeyo laabka (laboratory) oon laga helin [[dhul]]ka ayadoo dabiici ah. Bohriyaamtu waa radioactive hab-dhismeedkeedu daganayn, halka isotope ee dagan waa [[Bh|<sup>270</sup>Bh]] taas oo noolaan karta cimri dhan [[ilbiriqsi|61 ilbiriqsi]].
Curiyaha Bohriyaam waxay ka mid tahay bir guruubka 7aad ee diwaanka curiyahaha iyo biraha guruubka [[d-block]].
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
scpaoxvb5sfeidt1s5ggtq4bd7pwkau
Kober
0
13033
307537
267395
2026-09-08T20:54:59Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307537
wikitext
text/x-wiki
'''Kober'''
[[File:NatCopper.jpg|thumb|Koberta saafiga ah waa jileec midabkeeduna waa oranji, waxaanay aad ugu fiican tahay gudbinta [[koronto]]da iyo [[kul]]ka taaso oo loo isticmaalo dhismayaasha iyo warshadaha.]]
[[File:Tinned Copper Wire anaglyph.jpg|thumb]]
'''Kober''' ([[Ingiriis]]: copper) calaamad ([[Cu]]) waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay labaatan-iyo-[[sagaal]] (29).
Koberta saafiga ah waa jileec midabkeeduna waa oranji, waxaanay aad ugu fiican tahay gudbinta [[koronto]]da iyo [[kul]]ka taaso oo loo isticmaalo dhismayaasha iyo warshadaha.
Kobertu waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 11]]aad ee [[Diwaanka Curiye]].
Sidoo kale birtani waxay ka mid tahay guruubka [[d-block]] ayadoo leh miisaan atom 63.546.
[[Bir]]ta Koberta iyo [[jaandi]]ga ay ka midka tahay waxaa aadamuhu soo isticmaalayeen [[wakhti]] aad u dheer, waxaa la sheegaa in wakhtigii ''boqortooyadii Roomaanka'' loo isticmaali jirey naxaasta qurxin iyo in lagu dhahaadho sheeyo kale.
Dhinaca kale, Kobertu waa [[macdan]] muhiim u ah [[noole]]ha ayadoo qeyb ka geeysata [[Hab Neefsi]]ga noolaha. Sidoo kale, koberta oo ku dhafan [[curiye]]kale ayaa laga helaa [[beer]]ka, [[sambab]]ada iyo [[laf]]aha bani Ademka.
[[Isku dhis]]ka [[curiye]]han waxaa loo isticmaalaa in laga sameeyo [[sun]]ta [[bakteriya]]da, [[sun]]ta [[Xasharaad]]ka [[xamag]]ta alwaaxyada.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
r1kf64g9gar0tqswvcwqwsnma1zffcl
Kaadmiyaam
0
13100
307541
260499
2026-09-08T20:56:57Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307541
wikitext
text/x-wiki
[[File:Cadmium-crystal_bar.jpg|thumb|Curiyaha Naxaasta.]]
'''Kaadmiyaam''' ([[ingiriis]]: Cadmium) astaanta ([[Cd]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay afartan-iyo-sideed (48).
Curiyaha Kaadmiyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 12]]aad ee [[Diwaanka Curiye]].
Curiyahan Kaadmiyaam waa [[bir]] jilicsan, oo leh [[midab]] [[cirdhow]]-cadaan xiga isla markaana leh astaamo dhaqan aad ugu dhow biraha kale eey isku [[guruub]]ka yihiin ee [[Sinki]] iyo [[Meerkuri]].
Curiyaha waxaa helay labo [[saynis]]yahan oo Jarmal ah Stromeyer and Hermann [[sanad|sanadkii 1817]].
Kaadmiyaamta waxaa laga helaa [[qolof dhul|oogada]] [[dhul]]ka ayadoo ku ladhan [[isku dhis]]yo [[Sinki]] ah. Waxaana ilaa wakhti hore loo isticmaali jirey in lagu dahaaro [[jaandi]]ga si eey uga difaacdo [[daxal]]eeysiga.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
g3r94620f1x07eyma1nczmdfff47xb7
Kobernishiyaam
0
13104
307544
268302
2026-09-08T20:57:52Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307544
wikitext
text/x-wiki
'''Kobernishiyaam'''
'''Kobernishiyaam''' ([[ingiriis]]: Copernicium) astaanta ([[Cn]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay boqol-toban-iyo-labo (112).
Curiyaha Kobernishiyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 12]]aad ee [[Diwaanka Curiye]] iyo guruubka [[d-block]].
Curiyahan Kobernishiyaam waa [[bir]] radioactive ah oo lagu samayn karo laabka (laboratory) oo kali ah. Taas macnaheedu waa si dabiici ah looma heli karo curiyahan.
Sidoo kale, [[isotope]]ka kali ah ee dagan waa Kobernishiyaam-285 (<sup>285</sup>Cn) taasi oo leh cimri aad u yar, [[ilbiriqsi|29 ilbiriqsi]].
Curiyahan waxaa markii ugu horeeysay la sameeyay sanadkii 1996dii xarun cilmi-baadhis oo ku taala dalka Jarmalka, waxayna ugu magac dareen xidigisyahan Nicolaus Copernicus.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
i9286qkozfnfs2d8247g6kvwto56kat
Balatiniyaam
0
13105
307536
219212
2026-09-08T20:54:31Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307536
wikitext
text/x-wiki
'''Balatiniyaam'''
[[File:Platinum_crystals.jpg|thumb|Quruurax curiyaha Balatiniyaam.]]
'''Balatiniyaam''' ([[ingiriis]]: Platinum) astaanta ([[Pt]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay todobaatan-iyo-sideed (78).
Curiyaha Balatiniyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 10]]aad iyo [[Heerka 6 ee curiye|heerka 6aad]] ee [[Diwaanka Curiye]] iyo guruubka [[d-block]].
Curiyahan Balatiniyaam waa [[bir]] aad u culus, leh [[midab]] cagaar-cadaan xiga, taasi oo leh [[isotope|lix isotope]] oo laga helo [[dhul|oogada dhulka]] si dabiici ah.
Waxay ka mid tahay curiyayaasha ugu yar ee laga qodo dhulka, waana tan ugu [[falgal]] hooseysa dhammaan [[118 Curiye]].
80% Balatiniyaamta waxaa laga soo saaraa dalka [[Koonfur Afrika]] ayadoo ka mid ah [[isku dhis]]yo [[macdan]]ta [[Kober]] iyo [[Nikel]].
[[Baladiyaam]]ta, Balatiniyaamta, [[Roodhiyaam]]ta, [[Iridiyaam]]ta, [[Rutheniyaam]]ta iyo [[Osmiyaam]]ta waxay ka mid yihiin guuto loo yaqaano [[guruub|guruubka Birta Balatiniyaam]] ama (Platinum Group Metals) oo loo soo gaabiyo (PGMs).
Curiyayaasha guruubkan waxay leeyihiin astaamo iyo hab dhaqan isku dhow, laakiin Baladiyaamtu waa mida ugu hooseysa barta dhalaalinta (melting point) ee curiye.
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
44kumuqjfsundizdzdux42uou6fsos2
Baladiyaam
0
13106
307534
219213
2026-09-08T20:53:53Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307534
wikitext
text/x-wiki
'''Baladiyaam'''
[[File:Palladium.jpg|thumb|Curiyaha Baladiyaam.]]
'''Baladiyaam''' ([[ingiriis]]: Palladium) astaanta ([[Pd]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay afartan-iyo-lix (46).
Curiyaha Baladiyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 10]]aad iyo [[Heerka 5 ee curiye|heerka 5aad]] ee [[Diwaanka Curiye]] iyo guruubka [[d-block]].
Curiyahan Baladiyaam waa [[bir]] leh [[midab]]ka naxaasta oo cadaan xiga, taasi oo u helay [[saynis]]yahan William Hyde Wollaston [[sanad|sanadkii 1803dii]] asagoo ugu magac daray sheekooyinkii hore ee Giriiga ''Pallad''.
Baladiyaamta, [[Balatiniyaam]]ta, [[Roodhiyaam]]ta, [[Iridiyaam]]ta, [[Rutheniyaam]]ta iyo [[Osmiyaam]]ta waxay ka mid yihiin guuto loo yaqaano [[guruub|guruubka Birta Balatiniyaam]] ama (Platinum Group Metals) oo loo soo gaabiyo (PGMs).
Curiyayaasha guruubkan waxay leeyihiin astaamo iyo hab dhaqan isku dhow, laakiin Baladiyaamtu waa mida ugu hooseysa barta dhalaalinta (melting point) ee curiye.
[[Isku dhis]]yada laga sameeyo curiyahan Baladiyaam waxaa loo isticmaalaa in laga sameeyo sheeyo ku jira mashiinka [[gaadiid]]ka, samayska elektarooniga, qeybo ka mid ah daawooyinka, qalabka dhakhtarka [[ilig|ilkaha]] iyo waxyaabo kale.
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
r33bazvidtmtawa7hh1zf9ymhjvl7sn
Rutheniyaam
0
13113
307526
143913
2026-09-08T19:38:00Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307526
wikitext
text/x-wiki
'''Rutheniyaam'''
[[File:Ruthenium_crystals.jpg|thumb|Curiyaha Rutheniyaam.]]
'''Rutheniyaam''' ([[ingiriis]]: Ruthenium) astaanta ([[Ru]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay afartan-iyo-afar (44).
Curiyaha Rutheniyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 8]]aad iyo [[Heerka 5 ee curiye|heerka 5aad]] ee [[Diwaanka Curiye]] iyo guruubka [[d-block]].
Curiyahan Rutheniyaam waa [[bir]] ka tirsan [[guruub|guruubka Balatiniyaam]], kuwaas oo leh astaamo dhaqan [[falgal]] aad u hooseeya.
Curiyaha Rutheniyaam waxaa helay [[saynis]]yahan Jarmal ah Karl Ernst
Claus [[sanad|sanadkii 1844]], kaasi oo ugu magac daray ''Ruthenia''.
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
3l3l0ozkbu08q4oey1dei99k1qbmgbn
Osmiyaam
0
13114
307527
263277
2026-09-08T19:38:37Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307527
wikitext
text/x-wiki
'''Osmiyaam'''
[[File:Osmium_crystals.jpg|thumb|Curiyaha Osmiyaam.]]
'''Osmiyaam''' ([[ingiriis]]: Osmium) astaanta ([[Os]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay todobaatan-iyo-lix (76).
Curiyaha Osmiyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 8]]aad iyo [[Heerka 6 ee curiye|heerka 6aad]] ee [[Diwaanka Curiye]] iyo guruubka [[d-block]].
Curiyahan Osmiyaam waa [[bir]] adag, lakala jabin karo, leh [[midab]] [[ciraad]] cadaan xiga, oo ka tirsan [[guruub|guruubka Balatiniyaam]], kuwaas oo leh astaamo dhaqan [[falgal]] aad u hooseeya.
Curiyaha Osmiyaam waa curiyaha ugu miisaanka culus dhamaan curiyayaasha sida dabiiciga ah looga helo [[qolof dhul|oogada]] [[dhul]]ka. Waxaana loo isticmaalaa in laga dahaadho [[jaandi]]ga biraha [[Balatiniyaam]], [[Iridiyaam]] iyo xubnaha kale ee ''guruubka balatiniyaam''.
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
4chrwwqxwm316ut2c3df9mflk1yo2aa
Hasiyaam
0
13115
307528
143096
2026-09-08T19:39:08Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307528
wikitext
text/x-wiki
'''Hasiyaam'''
'''Hasiyaam''' ([[ingiriis]]: Hassium) astaanta ([[Hs]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay boqol-toban-iyo-sideed (108).
Curiyaha Hasiyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 8]]aad iyo [[Heerka 7 ee curiye|heerka 7aad]] ee [[Diwaanka Curiye]] iyo guruubka [[d-block]].
Curiyahan Hasiyaam waa [[bir]] adag, leh [[midab]]ka naxaasta oo cadaan xiga, oo ka tirsan [[guruub|guruubka Balatiniyaam]], kuwaas oo leh astaamo dhaqan [[falgal]] aad u hooseeya.
Curiyaha Hasiyaam waxaa loogu magac daray [[saynis]]yahan Jarmal ah Hesse. Waana curiye lagu samayn karo laabka (laboratory) - taas macnaheedu waa lama helo curiyahan si dabiici ah.
Curiyahan Hasiyaam waa radioactive leh [[isotope|3 isotope]], kan ugu dagani waa <sup>269</sup>Hs, taasi oo leh cimri aad u gaaban [[ilbiriqsi|9.7 ilbiriqsi]]. Laakiin isotopeka labaad oon la hubin daganaanshihiisa <sup>277</sup>Hs, ayaa leh cimri ka dheer kan hore taasi oo dhan [[daqiiqad|11 daqiiqad]].
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
5qhsxkkfob4jg74g87j0zzwn0u5cx16
Iridiyaam
0
13122
307531
143190
2026-09-08T19:41:34Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307531
wikitext
text/x-wiki
'''Iridiyaam'''
[[File:Iridium-2.jpg|thumb|Curiyaha Iridiyaam.]]
'''Iridiyaam''' ([[ingiriis]]: Iridium) astaanta ([[Ir]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay todobaatan-iyo-todoba (77).
Curiyaha Iridiyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 9]]aad iyo [[Heerka 6 ee curiye|heerka 6aad]] ee [[Diwaanka Curiye]] iyo guruubka [[d-block]].
Curiyahan Iridiyaam waa [[bir]] adag, la kala jabin karo, leh [[midab]]ka naxaasta oo cadaan xiga, oo ka tirsan [[guruub|guruubka Balatiniyaam]], kuwaas oo leh astaamo dhaqan [[falgal]] aad u hooseeya.
Curiyaha Iridiyaam waa mida labaad ee ugu culayska badan dhamaan curiyayaasha, tan ugu culus waa [[Osmiyaam]]. Sidoo kale, waa birta ugu adkeysiga badan [[daxal]]ka, xataa marka [[heerkul]]ku gaadho 2000 °C.
Curiyahan Iridiyaam waxaa helay [[saynis]]yahan Smithson Tennant [[sanad|sanadkii 1803]] isla markaana ugu magac daray sanamka ''Iris'' eey caabudi jireen qeybo ka mid ah Giriigu.
[[Macdan]]ta ay ku jirto Iridiyaamta waxaa laga helaa [[dhul|oogada dhulka]] ayadoo labo [[isotope]] oo dagan leh, kuwaas oo kala ah <sup>191</sup>Ir iyo <sup>193</sup>Ir.
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
54fx1t65dledv4iws6ia53a651ewxie
Meitneriyaam
0
13123
307532
143595
2026-09-08T19:42:33Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307532
wikitext
text/x-wiki
'''Meitneriyaam'''
'''Meitneriyaam''' ([[ingiriis]]: Meitnerium) astaanta ([[Mt]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay boqol-iyo-sagaal (109).
Curiyaha Meitneriyaam waa [[bir]] ka tirsan [[Transitional Metal]]ska ee [[guruubka 9]]aad iyo [[Heerka 7 ee curiye|heerka 7aad]] ee [[Diwaanka Curiye]] iyo guruubka [[d-block]].
Curiyahan Meitneriyaam lama helo ayadoo dabiici ah, laakiin laabka (laboratory) ayaa lagu diyaarin karaa.
Curiyahan Meitneriyaam waxay leedahay hal [[isotope]] oo dagan <sup>278</sup>Mt taasi oo noolaan karta wakhti dhan [[ilbiriqsi|7.6 ilbiriqsi]]. Sanadkii 1982kii ayaa markii ugu horeeysay lagu sameeyay xarunta cilmi-baarista ee The GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research ee ku taala Darmstadt, dalka Jarmalka.
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
bov7h4ktfadc4pf2d1lh448zdhhzy3m
Antimony
0
13127
307570
142244
2026-09-08T21:26:17Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307570
wikitext
text/x-wiki
'''Antimony'''
'''Antimony''' ([[ingiriis]]: Antimony) astaanta ([[Sb]]) waa [[curiye]] ka mid ah [[118 Curiye]] ee [[Diwaanka Curiye]].
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
4qd0sctzu4ws0xcspv539kosz40m32r
Rasaas
0
13131
307566
263280
2026-09-08T21:24:12Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307566
wikitext
text/x-wiki
'''Lead'''
[[File:Lead_electrolytic_and_1cm3_cube.jpg|thumb|Curiyaha Lead.|alt=|693x693px]]
'''Lead''' ([[ingiriis]]: Lead) astaanta ([[Pb]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay sideetan-iyo-labo (82).
Curiyaha Lead waa [[bir]] daciif ah ka tirsan [[guruubka 14]]aad iyo [[Heerka 6 ee curiye|heerka 6aad]] ee [[Diwaanka Curiye]] iyo guruubka [[p-block]].
Curiyahan Lead waxay ka tirsan tahay [[Kaarboon|guruubka kaarboonta]], waana bir daciif ah oo leh [[midab]] ciraad-cadaan xiga taas oo si dhakhso badan ula [[falgal]]sha dhamaan curiyayaasha [[hawo|hawada]] ah.
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
caq9c6hpmnpkpjdkqbrxjy4o9c7c8uh
Bismuth
0
13132
307571
260491
2026-09-08T21:26:49Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307571
wikitext
text/x-wiki
'''Bismuth'''
[[File:Bismuth_crystals_and_1cm3_cube.jpg|thumb|Curiyaha Bismuth.]]
'''Bismuth''' ([[ingiriis]]: Bismuth) astaanta ([[Bi]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay sideetan-iyo-sadex (83).
Curiyaha Bismuth waa [[bir]] daciif ah ka tirsan [[guruubka 15]]aad ee [[Biniktojiin]] iyo [[Heerka 6 ee curiye|heerka 6aad]] ee [[Diwaanka Curiye]] iyo guruubka [[p-block]].
Curiyahan Bismuth waxay ka tirsan tahay guruubka birta daciifka ah, taasi oo leh [[midab]] [[cirdhow]]-cadaan xiga.
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
ssyr2dvhyqw8tm0nqzvjxy1k6g1wlst
Ununoktiyaam
0
13137
307589
144242
2026-09-08T21:45:15Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307589
wikitext
text/x-wiki
'''Ununoktiyaam'''
'''Ununoktiyaam''' ([[ingiriis]]: Ununoctium) astaantiisa ([[Uuo]]) waa [[curiye]]ha ugu dambeeya [[118 Curiye]] kaasi oo leh tiro atom boqol-toban-iyo-sideed (118).
Curiyahan wali lama helin.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
jz59wwkt7joru3mghvwxcoit6sshd48
Raadhoon
0
13140
307588
165057
2026-09-08T21:44:54Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307588
wikitext
text/x-wiki
'''Raadhoon'''
[[File:Radon_spectrum_visible.png|thumb|Raadhoon.]]
'''Raadhoon''' ([[ingiriis]]: Radon) astaanta ([[Rn]]) waa [[curiye]] kimiko oo tirada [[atom]]kiisu tahay sideetan-iyo-lix (86).
Curiyaha Raadhoon waa [[neef]] ka tirsan [[guruubka 18]]aad ee [[Neefta Gobta]] (Noble Gas) iyo [[Heerka 6 ee curiye|heerka 6aad]] ee [[Diwaanka Curiye]] iyo guruubka [[p-block]].
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
c3c1aqw5z3gdxwlxus7vv8p9vov8byt
Seleniyaam
0
13150
307574
144012
2026-09-08T21:27:40Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307574
wikitext
text/x-wiki
'''Seleniyaam'''
'''Seleniyaam''' ([[ingiriis]]: Selenium) astaanta ([[Se]]) waa [[curiye]] ka mid ah [[118 Curiye]] ee [[Diwaanka Curiye]].
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
i2o8mme01t63wtvdf93t0ch0aor6c8v
Teluriyaam
0
13152
307576
144162
2026-09-08T21:40:42Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307576
wikitext
text/x-wiki
'''Teluriyaam'''
'''Teluriyaam''' ([[ingiriis]]: Tellurium) astaanta ([[Te]]) waa [[curiye]] ka mid ah [[118 Curiye]] ee [[Diwaanka Curiye]].
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
eifue962fdnmgxlsnooz0dm8l9fbblv
Boloniyaam
0
13153
307577
142421
2026-09-08T21:41:02Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307577
wikitext
text/x-wiki
'''Boloniyaam'''
'''Boloniyaam''' ([[ingiriis]]: Polonium) astaanta ([[Po]]) waa [[curiye]] ka mid ah [[118 Curiye]] ee [[Diwaanka Curiye]].
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
5du5mojhqakxie9hv5xpwqmomw2tiea
Ununtriyaam
0
13161
307551
144243
2026-09-08T21:03:03Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307551
wikitext
text/x-wiki
'''Ununtriyaam'''
'''Ununtriyaam''' ([[ingiriis]]: Ununtrium) astaanta ([[Uut]]) waa [[curiye]] ka mid ah [[118 Curiye]] ee [[Diwaanka Curiye]].
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
ir4w524bqt04ru4jbruu5lviwpxd9wp
Lanthanum
0
13164
307590
143417
2026-09-08T21:46:39Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307590
wikitext
text/x-wiki
'''Lanthanum'''
'''Lanthanum''' ([[ingiriis]]: Lanthanum) astaanta ([[La]]) waa [[curiye]] ka mid ah [[118 Curiye]] ee [[Diwaanka Curiye]].
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
7moh6l01415cn2yvymzjhkqtl17qxrm
Luteetiyaam
0
13166
307591
143467
2026-09-08T21:46:57Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307591
wikitext
text/x-wiki
'''Luteetiyaam'''
'''Luteetiyaam''' ([[ingiriis]]: Lutetium) astaanta ([[Lu]]) waa [[curiye]] ka mid ah [[118 Curiye]] ee [[Diwaanka Curiye]].
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
rcyq5ouvnoo500mfr2awkaqj0epdg21
Tin (curiye)
0
13353
307559
144180
2026-09-08T21:10:41Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307559
wikitext
text/x-wiki
'''Tin'''
{{About|[[Curiye]] [[Bir]]}}
[[File:Sn-Alpha-Beta.jpg|thumb|Curiyaha Tin]]
'''Tin''' ([[ingiriis]]: Tin) astaanta ([[Sn]]) waa [[curiye]] kimiko oo leh tiro [[atom]] konton ah.
Waa guruubka 14aad ee [[Diwaanka Curiye]] iyo [[bir]]ta 49aad ee ugu badan gebi ahaan curiyeyaasha iyo tan 10aad ee leh isotope degan.
Curiyaha Tinka waxaa la helaa asagoo ka mid ah [[macdan]], inta u badan ah [[Ogsajiin|Tin-labo-ogsaydh]] (SnO<sub>2</sub>).
Curiyaha Tin waa [[bir]] daciif ah, u midab eeg [[naxaas]]ta taasi oo iska difaacda [[daxal]]ka. Sababtan darteed Tinka waxaa imika ilaa [[sanad|3,000 sano]] ciise hortii hore loo isticmaali jiray in lagu dahaadho biraha kale si eey daxalaysiga uga ilaaliso.
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Neef]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Fisigis]]
4xroc6jch43kfop7y087htfxdm260k3
Xadiid
0
13852
307525
144331
2026-09-08T19:37:25Z
Soalt
39618
template:Jadwalka Curiyayaasha
307525
wikitext
text/x-wiki
'''Xadiid'''
[[File:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|thumb|Curiyaha Xadiidka.]]
'''Xadiid''' ama '''[[Aayron]]''' ([[Ingiriis]]: Iron) calaamad [[Fe]] waa [[curiye]] kimiko ah oo [[tiro]]da [[atom]]kiisu tahay [[labaatan]]-iyo-[[lix]].<ref>"'''[[Aayron]]''' ([[Ingiriis]]: Iron) calaamad [[Fe]]"</ref>
Curiyehan oo ah [[bir]] ayaa wuxuu yahay midka ugu caansan curiyeyaasha ee bani-aadamku isticmaali jireen tan iyo bilowgii [[ilbaximo]]da, waxaa ka horeeyay oo kali ah [[Naxaas]]ta.
Xadiidku waa [[bir]]ta kowaad ee [[Birta Ku Meelgaadhka]] ah ([[Transitional Metal]]), [[guruubka 8]]aad, [[heerka|heerka 4aad]] iyo [[d-block]] ee shaxda miiska [[Diwaanka Curiye]].<ref>"Xadiidku waa [[bir]]ta kowaad ee [[Birta Ku Meelgaadhka]] ah ([[Transitional Metal]]), [[guruubka 8]]aad, [[heerka|heerka 4aad]]"</ref><ref>"[[d-block]] ee shaxda miiska [[Diwaanka Curiye]]"</ref>
Xadiidka waa curiyeha [[afar]]aad ee ugu badan [[qolof dhul]]ka, waxaana laga heli karaa inta u badan [[dhagax]] kasta oo [[dhul]]ka laga helo.
Aayronta saafiga ah weey jilicsan tahay, xataa ka jilicsan tahay [[Alumiiniyaam]]ta, laakin sida badan waxay [[isku dhis]] la sameeysaa walxo kale, inta badan [[Kaarboon]]ta si loo helo [[bir]]ta aan [[daxal|daxlin]] ee [[jaandi]]ga (steel).<ref>"Aayronta saafiga ah weey jilicsan tahay, xataa ka jilicsan tahay [[Alumiiniyaam]]ta"</ref><ref>"[[Kaarboon]]ta si loo helo [[bir]]ta aan [[daxal|daxlin]] ee [[jaandi]]ga"</ref>
Sida badan ayadoo lagu dhex darayo [[curiye]] kale ayaa [[isku dhis]]ka Aayronta waxaa loo isticmaalaa waxyaabo badan oo dhismuhu ka mid yahay. Marka qadar yar oo [[Kaarboon]] ah lagu daro Aayroonta waxaa soo baxa [[bir]]ta aan daxlin ee Steelka taas oo 1000 jeer ka adag Aayroonta caadiga ah.<ref name="Xadiid">''[[Bir]]ta Xadiidka & Isticmaalka Aadamaha''. article by Ismaaciil Xuseen [faahfaahin?]</ref>
= Taariikhda Xadiidka =
= Atomka Aayronta =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Aayronta =
= Ciwaano La Mid Ah =
Sidoo kale akhri:
* '''[[Diwaanka Curiye]]'''
* '''[[Falgal]]'''
* '''[[Isku dhis]]'''
* '''[[Jadwalka Curiyayaasha]]'''
= Xigasho =
{{Reflist}}
{{Gumud}}
{{Jadwalka Curiyayaasha}}
[[Category:Curiye]]
[[Category:Waxbarsho]]
[[Category:Kimisteri]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
[[Category:Chalcogen]]
[[Category:Pnictogen]]
[[Category:Guruubyada Diwaanka Curiye]]
[[Category:Millan]]
[[Category:Birta Alkalineta Dhulka]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Bir la mood]]
[[Category:Bir Ma Ahe]]
[[Category:Isku dhis]]
[[Category:Baayooloji]]
[[Category:Falgal]]
[[Category:Birta Alkali]]
[[Category:Bir]]
[[Category:Neef]]
[[Category:Curiye]]
[[Category:Halogen]]
[[Category:Noble Gas]]
[[Category:Diwaanka Curiye]]
66k82hctkx5tzdtw0ptdd5i3t9isaws
Golaha Sare Qaramada Midoobay
0
17654
307542
148651
2026-09-08T20:56:58Z
Martin Macha 2111
26674
/* */
307542
wikitext
text/x-wiki
::''Kani waa maqaal ku saabsan Golaha ugu sareeya QM. Bogag kale fiiri "[[Qaramada Midoobay]]". Boga "[[GSQM]]" halkan ayaa laga soo toosiyay
{{Infobox United Nations
| name = Golaha Sare Qaramada Midoobay<br/>United Nations General Assembly<br />
الجمعية العامة للأمم المتحدة {{ar icon}}<br />
联合国大会 <!-- Simplified Chinese-->(Shiineys)<br />
Assemblée générale des Nations unies (Faransiis)<br />
Генера́льная Ассамбле́я ООН (Ruush)<br />
Asamblea General de las Naciones Unidas (Isbaanish)
| image=UN General Assembly hall.jpg |image size=250px
| caption = Hoolka Golaha Sare Qaramada Midoobay [[Xarunta Qaramada Midoobay|Xarunta Sare QM]], [[New York]]
| acronyms = {{hlist|class=nowrap |GA |UNGA |AG}}
| established = 1945
| type = Xubin sare (madaxda)
| status = Hada shaqaysa
| head = {{nowrap|[[Madaxweyne Qaramada Midoobay|Madaxweynaha]]: [[Khalilur Rahman]]}}
| parent = Qaramada Midoobay
| website = [http://www.un.org/ga www.un.org/ga]
| subsidiaries = | footnotes =
}}
{| class="infobox" style="width:22em"
! Xubinimada iyo Ka Qeybqaadashada
|-
|
Labo qoraal oo sharaxaya xubinimada iyo ka qeyb qaadashada shaqada Golaha Sare, fiiri:
* [[Xubnaha Qaramada Midoobay|Xubanaha Golaha Sare]]
* [[Xubnaha Ilaalada Golaha Sare Qaramada Midoobay|Ilaalada Golaha Sare]]
|}
{{QM2}}
'''Golaha Sare Qaramada Midoobay''' ({{lang-en|''United Nations General Assembly''}}; {{lang-ar|الجمعية العامة للأمم المتحدة}}) (sida badan loo soo gaabiyo ''UNGA'' ama ''GA'') waa xubin ka mid ah [[UN#Xubin|Lixda Xubnood Qaramada Midoobay]] iyo meesha kali ah ee dhamaan xubnaha Qaramada Midoobay ku leeyihiin wakiilo (dad matala).
Golahani wuxuu awood u leeyahay inuu xaqiijiyo kharashka ku shaqeeyso Qaramada Midoobay, u magaaco xubin aan joogto ahayn [[Golaha Amniga Qaramada Midoobay]], ka helo warbixin dhamaan xubnaha, wakiilada, hayadaha iyo ururada Qaramada Midoobay isla markaana amar iyo talobixin siiyo ururadaasi.<ref>[http://www.un.org/aboutun/charter/chapter4.htm CHARTER OF THE UNITED NATIONS: Chapter IV]. UN.org.</ref>
=Qoraalo La Xidhiidha=
*[[Qaramada Midoobay]]
*[[Bankiga Aduunka]]
*[[Ururka Caafimaadka Aduunka]]
*[[Hayada Cuntada Aduunka]]
*[[UNESCO]]
*[[UNICEF]]
*[[ICAO]]
*[[WHO]]
*[[WFP]]
{{UN}}
=Tixraac=
{{Reflist}}
[[Category:Qaramada Midoobay]][[Category:Siyaasad]]
[[Category:Ururada caalamiga ah]]
[[Category:Wadan]]
[[Category:Dhul]]{{Commons|Category:United Nations General Assembly}}
ecejmict4oshunjpbrrclmhk14qo6e6
Madaxweyne Golaha Sare Qaramada Midoobay
0
17688
307575
221051
2026-09-08T21:39:18Z
Martin Macha 2111
26674
/* */
307575
wikitext
text/x-wiki
::''Maqaalkani wuxuu ku saabsan yahay madaxda [[GSQM|Golaha Sare QM]]. Haku khaldin [[Xoghayaha Guud Qaramada Midoobay]]
* [[2026]]
'''Madaxweynaha Golaha Sare Qaramada Midoobay''' ({{lang-en|''President of the United Nations General Assembly''}}) waa jago (boos) loo codeeyo qofka noqonaya madaxa sare ee [[GSQM|Golaha Sare]] ee [[Qaramada Midoobay]] taasi oo dhacda halmar sanad kasta.
Madaxweynaha la doorto wuxuu ka shaqeeyaa arimaha Golaha Sare oo kali ah. Wakhti xaadirkan (2026) waxaa madaxweyne u ah Golaha Sare '''''' oo dhashay wadanka [[MaKhalilur Rahmanldive]]. Mudane [[Khalilur Rahman]] wuxuu ku soo baxay kalafadhigii codaynta madaxnimo ee 81aad, waxaana xafiiska lagu wareejiyay 8 Sebteember, 2026.<ref>{{cite news |url=http://www.un.org/en/ga/president/68/news/6232014_speaker_denmark.shtml |title=President Ashe meets with H.E. Mr. Mogens Lykketoft, Speaker of the Parliament of Denmark |publisher=Un.org |accessdate=December 18, 2014|date=June 23, 26014}}</ref>
=Qoraalo La Xidhiidha=
*[[Qaramada Midoobay]]
*[[Bankiga Aduunka]]
*[[Ururka Caafimaadka Aduunka]]
*[[Hayada Cuntada Aduunka]]
*[[UNESCO]]
*[[UNICEF]]
*[[ICAO]]
*[[WHO]]
*[[WFP]]
{{UN}}
=Tixraac=
{{Reflist}}
[[Category:Qaramada Midoobay]][[Category:Siyaasad]]
[[Category:Ururada caalamiga ah]]
[[Category:Wadan]]
[[Category:Dhul]]{{Commons|Category:President of the United Nations General Assembly}}
fuhmva4sv62han1s4l5ofbu1w22dvnc
Template:Ururka Iskaashiga Islaamka
10
20230
307604
275040
2026-09-08T22:47:43Z
Soalt
39618
ka tiray ruushka, itoobiya iyo hayaddo kale; ku daray soomaaliya
307604
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name= Ururka Iskaashiga Islaamka
|title= [[Ururka Iskaashiga Islaamka]]
|image=
|group1= Xubnaha
|bodyclass=hlist
|list1=
* {{no thousands|{{Flag|Afghanistan}}}}
* {{no thousands|{{ALB}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Algeria}}}}
* {{no thousands|{{AZE}}}}
* {{no thousands|{{BHR}}}}
* {{no thousands|{{BGD}}}}
* {{no thousands|{{BEN}}}}
* {{no thousands|{{BFA}}}}
* {{no thousands|{{BRN}}}}
* {{no thousands|{{CMR}}}}
* {{no thousands|{{flag|Jad}}}}
* {{no thousands|{{COM}}}}
* {{no thousands|{{DJI}}}}
* {{no thousands|{{EGY}}}}
* {{no thousands|{{GMB}}}}
* {{no thousands|{{GIN}}}}
* {{no thousands|{{GNB}}}}
* {{no thousands|{{IDN}}}}
* {{no thousands|{{CIV}}}}
* {{no thousands|{{IRQ}}}}
* {{no thousands|{{JOR}}}}
* {{no thousands|{{KWT}}}}
* {{no thousands|{{KAZ}}}}
* {{no thousands|{{KGZ}}}}
* {{no thousands|{{LBN}}}}
* {{no thousands|{{LBY}}}}
* {{no thousands|{{MYS}}}}
* {{no thousands|{{MLI}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Maldives}}}}
* {{no thousands|{{MRT}}}}
*{{{flag|MRS}}}
* {{no thousands|{{MOZ}}}}
* {{no thousands|{{NGR}}}}&{{no thousands|{{NGA}}}}
* {{no thousands|{{OMN}}}}
* {{no thousands|{{PAK}}}}
* {{no thousands|{{PSE}}}}
* {{no thousands|{{QAT}}}}
* {{no thousands|{{SAU}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Syria}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Somalia}}}}
* {{no thousands|{{SEN}}}}
* {{no thousands|{{SLE}}}}
* {{no thousands|{{SDN}}}}
* {{no thousands|{{SUR}}}}
* {{no thousands|{{TJK}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Turkey}}}}
* {{no thousands|{{TUN}}}}
* {{no thousands|{{TGO}}}}
* {{no thousands|{{TKM}}}}
* {{no thousands|{{UGA}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Uzbekistan}}}}
* {{no thousands|{{ARE}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Yemen}}}}
|group2 = Bulshooyin iyo ururro islaami ah
|list2=
}}<noinclude>
[[Category:Xubnaha Ururka Iskaashiga Islaamka]]
[[Category:Ururka Iskaashiga Islaamka]]
[[Category:Tusmo Ururrada Caalamiga Ah|{{PAGENAME}}]]
</noinclude>
6ixmbj6pvtg9yrxq2vz4iwlvs334mrs
307605
307604
2026-09-08T22:48:59Z
Soalt
39618
ka tiray [[Category:Tusmo Ururrada Caalamiga Ah|{{PAGENAME}}]]
307605
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name= Ururka Iskaashiga Islaamka
|title= [[Ururka Iskaashiga Islaamka]]
|image=
|group1= Xubnaha
|bodyclass=hlist
|list1=
* {{no thousands|{{Flag|Afghanistan}}}}
* {{no thousands|{{ALB}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Algeria}}}}
* {{no thousands|{{AZE}}}}
* {{no thousands|{{BHR}}}}
* {{no thousands|{{BGD}}}}
* {{no thousands|{{BEN}}}}
* {{no thousands|{{BFA}}}}
* {{no thousands|{{BRN}}}}
* {{no thousands|{{CMR}}}}
* {{no thousands|{{flag|Jad}}}}
* {{no thousands|{{COM}}}}
* {{no thousands|{{DJI}}}}
* {{no thousands|{{EGY}}}}
* {{no thousands|{{GMB}}}}
* {{no thousands|{{GIN}}}}
* {{no thousands|{{GNB}}}}
* {{no thousands|{{IDN}}}}
* {{no thousands|{{CIV}}}}
* {{no thousands|{{IRQ}}}}
* {{no thousands|{{JOR}}}}
* {{no thousands|{{KWT}}}}
* {{no thousands|{{KAZ}}}}
* {{no thousands|{{KGZ}}}}
* {{no thousands|{{LBN}}}}
* {{no thousands|{{LBY}}}}
* {{no thousands|{{MYS}}}}
* {{no thousands|{{MLI}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Maldives}}}}
* {{no thousands|{{MRT}}}}
*{{{flag|MRS}}}
* {{no thousands|{{MOZ}}}}
* {{no thousands|{{NGR}}}}&{{no thousands|{{NGA}}}}
* {{no thousands|{{OMN}}}}
* {{no thousands|{{PAK}}}}
* {{no thousands|{{PSE}}}}
* {{no thousands|{{QAT}}}}
* {{no thousands|{{SAU}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Syria}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Somalia}}}}
* {{no thousands|{{SEN}}}}
* {{no thousands|{{SLE}}}}
* {{no thousands|{{SDN}}}}
* {{no thousands|{{SUR}}}}
* {{no thousands|{{TJK}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Turkey}}}}
* {{no thousands|{{TUN}}}}
* {{no thousands|{{TGO}}}}
* {{no thousands|{{TKM}}}}
* {{no thousands|{{UGA}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Uzbekistan}}}}
* {{no thousands|{{ARE}}}}
* {{no thousands|{{Flag|Yemen}}}}
|group2 = Bulshooyin iyo ururro islaami ah
|list2=
}}<noinclude>
[[Category:Xubnaha Ururka Iskaashiga Islaamka]]
[[Category:Ururka Iskaashiga Islaamka]]
</noinclude>
j8sdakigxetceuk71su82n2j4ur2gzl
Template:Script/Osmanya
10
51979
307489
2026-09-08T16:16:02Z
Abdirisack Ahmed kulmiye
33345
Bog cusub: Katagista Qasriga & Farqoraalka Soomaalida Arimo jiro oo Xaqiiq ah Misna loo qariyay si dadban Kuna Saabsan Umad laheyd Dhaqan iyo diin Taariiq Dhaqameed loo tirtiray Ama leysaga Daayay alla kacabsi Diinta islaamka Darteed Waana arin u baahan Falanqeyn Cabir tusaale oo kusaleysan Taariikh iyo isweydiin Su'aalo ah Caqli gal ah Aragti' si'caqliyeeysan iyo ka foojignaan Fiiro dheer u leh Taariikhda Dhaqanka iyo Diinta Fiiro gaar ah si'aan loomudan Qalad lagu...
307489
wikitext
text/x-wiki
Katagista Qasriga & Farqoraalka Soomaalida
Arimo jiro oo Xaqiiq ah
Misna loo qariyay si dadban
Kuna Saabsan Umad laheyd
Dhaqan iyo diin
Taariiq Dhaqameed loo tirtiray
Ama leysaga Daayay alla kacabsi
Diinta islaamka Darteed
Waana arin u baahan Falanqeyn
Cabir tusaale oo kusaleysan Taariikh iyo isweydiin Su'aalo ah Caqli gal ah
Aragti' si'caqliyeeysan iyo ka foojignaan Fiiro dheer u leh
Taariikhda Dhaqanka iyo Diinta
Fiiro gaar ah si'aan loomudan Qalad lagu mudan karo Dembi. Kafogaasho Alle
Waxeey quseysaa arintaan taariikh Soojireen ah umad lagu sheegay asal ahaan in aaney waligood shirki sameyn ama aaney soogaarin TOWREED INJIIL iyo Kutubtii ka horeysay FURKHAAN inta laga haayo taariikh nololeed kooda
Asal ahaan umad lagu sheegay in ayku caan ahaayeen Boqortoo Yooyin Hoostaga SALTANAD lagu yaqaan Ganacsi Weyn Dunida oodhan wadagaara iyo Sadaqo bixin una gargaari jiray Miskiinta iyo Dacafada Kolkey usafraan Howlaha Ganacsiga
Su'aasha 1waad ?
Sideyku dhici kartaa umad Maamul leh Boqortoo yooyin Hoostaga Saltanad iyagoo aan adeegsan jirin Xoog iyo gumaad oo Ayku yeelan karaan dambeyn
Hadaanu jirin Macbuud laga dhoorsada
Hadaaney waxba caabudi jirin Halkee ayka keeneen Sharciga ayku dhaqmaayeen oo Cabsida kala ilaalisay Oo aan aheyn Macbuud Asnaam dhaqameed Ama Allah subxaana khadir aan aheyn waa maxay ? ileen Waa umad aan Risaala soogaarin Asnaamna aan caabudin
Su'aasha 2waad
Hadaba umad astaan teedi iyo dhaqan koodii sidaa looqoray Maxaaney ulaheen Dhismo Boqortooyo Oo haraa ah Deegaan Boqortooyo ama Far qoraal oo u gaar ah ?
Insha allah waxaan Cabireynaa Taariikhaha qoram iyo warbixinada lahelay.
Markaan Cabirno 2badan su'aal jawaaba hooda oo aanku falan qeyno Cabir aragti fog oo ku dheehan alla ka cabsi iyo kafoojinaan qotto dheer ayaa u gudbi doonnaa Aragtida xigta. Allah hana waa fajiyo tusaalaha wanaagsan.
Jawaabta Su'aasha 1waad"
Maadaama umadan lagu sheegay iney ahlul kitaab ama mushrikiin aaney noqon waligood Hadana waxey ahaayeen kuwa yaqiinsan in uu jiro Aduunka iyo iyaga in lasameystay oo ui jiro Macbuud dhab ah.
Sawabtoo ah Qofka ahuusan aheyn Caruur ama Qof waalan ee uu yahay Qof Buuxa Caqliga usaaxiib ah oo miirqaba Waa uu Xisaab tamayaa
Wuuna isweydii nayaa Maxaad aheyd hadaa dhimato xagee kuu dambeyn."
Waana Sawabta uu ilaahey u xisaabiyo inta Caqliga leh. Ilaahey ma xisaabiyo Caruurta iyo kuwa Waalan ee aan miir Qabin.
Qofka caliga leh Waxa looxisaabiyo ayaa ah in uu isweydiin karo Tusaale inta aadan dhalan xagee jirtay hadaa dhimato xagee kuu dambeyn.
Fikir kadib Waxaa qasab ah in aykuusoo baxdo aragtida.
Aayadaha ilaahey oo kala ah
(أَوَلَا يَذْكُرُ الْإِنْسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِنْ قَبْلُ وَلَمْ يَكُ شَيْئًا)
(Miyaaney Dadku xasuusanayn (isweydiineyn) inaan hore u abuurnay isagoo aan waxba ahayn)
Iyo aayada kale ee ah
إِنَّ إِلَيْنَا إِيَابَهُمْ
Xaggayaga ayay u soo noqon doonaan.
Labadan aayad waa fikir Qasab ku ah Qofka Miir qaba Marka uu Naftiisa lashee keyato
Kadib Kamana Dhaadhaceyso Caabud Asnaam lasameeyay.
Sidaa darteed Umadaa markii ayka sin naadeen aragtida in aysan caabudin Asnaam ilaa ay ka helaan Milkiilaha Sameystay (Allah) waxey Noqdeen kuwa Suga Allaha kaliya ee Xaqa lagu caabudo.
Maadaama ayka Dhowr sadeen Shirkiga misna aaney Soogaarin Fariin Xaq ah waxey ahaa yeen kuwa suga Fariinta milkiilaha Sameeyay iyaga oo ah Allah.
Waxaana Daliil u ah. Siduu ilaahey Qur'aanka noogu sheegay.
لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِين مُنْفَكِّينَ حَتَّىٰ تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ
(Ahlul kitabka gaaloobay iyo Mushrikiinta weyla go'een ilaa uu ugu yimaado Cadeyn cad.)
رَسُولٌ مِّنَ ٱللَّهِ يَتْلُوا۟ صُحُفًا مُّطَهَّرَةً .
(Rasuul Allag kayimaado oo Aqriya Kitaab Dhaahir ah )
Xaqiiqda aayadahan ma'aha si'dhab ah in ay quseeyaan umada Umada aankasoo hadlay Balse Waxaan usoo qaatay Tusaale ahaan in ay jiraan Kuwa aan Aheyn Ahlul kitaab Reer Israa'iil Ama mushrikiin Asnaam caabudo. Oo ay jiraan kuwa ilaahey uuku sheegay quraanka kuna yiri
مُنْفَكِّينَ حَتَّىٰ تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ
(Way go'i doonaan ilaa ay caddayn cad u timaado.)
Micnaha waxey ka go'een Mushrikiinta iyo yahuuda. "
ilaahey Xaqa hana waa fajiyo Runta hanagu Haggo
Jawaabta ku haboon Su'aasha 2baad
Aanku bilowno Tusaalaha Iyo Qormada Taariikhda Somalida
Waxaala sheegaa taariikhihii hore ee somalidu in ay lahaayeen Boqortooyo weyn oo dunida laga yaqaanay oo ku caan aheyd Safarada iyo Ganacsiga Misna Boqortooyo Qubad weyn laheyd
Taariikhi hii dambe waxaala sheegaa in ay ahaayeen Safarey oo xoola dhaqata ah
Bal isweydii Sidee ayeeku dhacday Boqortooyo noqotay Xoolaley guura ah
Jawaabta Su'aasha 2baad aan ugubno
Waa sax Somalidu waxey lahaayeen Boqotooyooyin Badan misna Hoos yimaada 1 Saldanat. Sidoo kale waxey lahaayeen Qoraal ama Far gaar ah
Hadaba Sidee beyku noqdeen Reer Guuraa Xoolaley ah ?
Saldanadii ugu weyneyd Waxey aheyd ADAL Oo Qasrigeeda ama Xukuuma deeda ayku taalay Magaalada aasantay (Duugantay) Ee BUULA XAARAAM ee maanta looyaqan (Buulaxaar)
Xaqiida Daahsoon Boqorkii Nb Muxamed Csw uu usoo Diray Asxaabta wuxuu ahaa Boqorkii ADAL
Kadib markuu ajiibay Fariintii Nb muxamed Csw Asxaabtii wuxuu ku Maganyo Galiyay Magaalada Seylac
Cadeymaha arintaan Waxaa tusaale u ah
Mudo kadib markii ay Asxaabtii Dib ugu laabteen magaalada madiina Waxey Qaadeen Hadiyado ka Socda Boqorka ADAL. Waxaa ugu caansan Hadiyadahaa Dharka Xariirta ah ee Go'yaha Dhaqanka Somalida.
Goortii ay hadiyadaha Gaareen Nb muxamed Csw waxey ku aadaneyd Xilgii loo ogolaaday in ay MAKAH kusoo Cimreeyaan.
Waana Dharka ilaa iyo maanta Astaanta u Ah XAJka ee Labada Go' ah
Tusaalooyin kaa kadib Jawaabta 2badaad ayaa ah
Kolkuu geeriyooday Nb muxamed csw
Saxaabadii waxey u kala baxeen Firqooyin Qabiilo iyo in uu halkaa ka dhasho Dagaal is fahan waa ah oo u badan Qabiil
Somalidii ku uhijrootay dhankaa iyo Xatrumowd ee Dalka maanta loo yaqaan YEMAN si'ay Qur'aanka usoo bartaan iyo Culumadii Yamanta ahaa Ayaaka Xaajooday Arinta Diinta iyo Masuuli yadii Nb muxamed csw Sidii Kor loogu qaadi lahaa.
Afka Looyaqan Carabiga Malaheyn wax Shaqal ah Somalida Fartoodiina ayaa lahaa Shaqa Sida A.E.I.O.U.
Maadaama Dadka Somaliyeed aaney Aqoon Farta Carabiga Waxey Go'aan Sadeen in ay Fartooda Kadhigaan qoraalka Carabi. Sida Maantaba ay u isticmaalaan PAKISTAN.
Si'loo fududeeyo Fahanka Qur'aanka ayaa Somalidu Waxey Qoreen Qur'aanka Oo Shaqaleh Si'da (kordhaw-) (hoodhaw_) (Godan>)
Culamadii YAMEN iyaguna maadaama ay luuqa dooda aheyd Carabi ayee iyaguna Si'uu u fududaado Dhabaaqa waxey ku dareen (shid*) (mit~) (Qiff) iyo wixiila mid ah. "
Saldanadii iyo Boqortoo yooyinkii Somaliyed Sidaa Ayuu ku Baaba'ay Qoraalkii Fartoodii.
Gabbi Ahaan waxey wada Go'aan sadeen In Ay Aduunka ku iloobaan Aaqiro dhamaan Waxey camal ka dhigteen In ay noqdaan Reer Guuraa Si'ay Diinta Meel fog u gaarsiyaan.
Halkaas waxaa ku Tirtirmay Raadadkii Saldanada iyo Boqortoo yooyinkii Somalida.
Tusaalaha Cad ee maanta aa lagaaga sheekey neynin ayaa ah Misaajidada Dunida ugu Horeeyay Iyaga ayaa dhisay
Tusaalaha Dhow ee dalka Deriska ee Kenya Kabilow misaajidka 3st 8st section3 ilaa iyo caalamka kale inta aadka taqaan.
Waxaan ahay Binni Aadam Fadlan Wixii iga qaldamo ama aad u aragtid Qalad iga Sax Ajir iyo xasnaad allaha kaa siiyo
erjls580ab4of54p23ulzgxuwm734mr
307490
307489
2026-09-08T16:35:43Z
Isma4l
41797
Wuxuu qoraalka ku badalay "{{{{{|safesubst:}}}ifsubst|1=|2=<templatestyles src="Script/styles_osmanya.css" />}}<span class="script-osmanya">{{{1}}}</span><!-- --><noinclude>{{Script/basic documentation}}</noinclude>"
307490
wikitext
text/x-wiki
{{{{{|safesubst:}}}ifsubst|1=|2=<templatestyles src="Script/styles_osmanya.css" />}}<span class="script-osmanya">{{{1}}}</span><!--
--><noinclude>{{Script/basic documentation}}</noinclude>
2jc9wzws5jnmo0hw8ei0bjcivq2ull0
Template:Script/styles osmanya.css
10
51980
307491
2026-09-08T16:36:10Z
Isma4l
41797
Bog cusub: .script-osmanya { font-family: Ebrima, FreeSans, 'Noto Sans Osmanya'; }
307491
sanitized-css
text/css
.script-osmanya {
font-family: Ebrima, FreeSans, 'Noto Sans Osmanya';
}
oyhi2728vwafivq8hld5ic7w18ftdfr
Template:Script/basic documentation
10
51981
307492
2026-09-08T16:38:07Z
Isma4l
41797
Bog cusub: {{Documentation | content = {{#if:{{{ISO 15924|}}}|{{template shortcut|Script/{{{ISO 15924}}}}}}} {{#ifexist: Template:Script/styles {{lc:{{SUBPAGENAME}}}}.css | {{Uses TemplateStyles|Template:Script/styles {{lc:{{SUBPAGENAME}}}}.css}} }} {{#ifeq: {{{script_link|}}} | no | | Tusmadan waxaa loo adeegsadaa in lagu calaamadeeyo qoraal ku qoran {{#if: {{{script_link|}}} | {{{script_link}}} | farqoraalka {{SUBPAGENAME}} }}, iyadoo la adeegsanayo xarfo gaar ah iyo cabbir far gaar ah....
307492
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation
| content =
{{#if:{{{ISO 15924|}}}|{{template shortcut|Script/{{{ISO 15924}}}}}}}
{{#ifexist: Template:Script/styles {{lc:{{SUBPAGENAME}}}}.css | {{Uses TemplateStyles|Template:Script/styles {{lc:{{SUBPAGENAME}}}}.css}} }}
{{#ifeq: {{{script_link|}}} | no | | Tusmadan waxaa loo adeegsadaa in lagu calaamadeeyo qoraal ku qoran {{#if: {{{script_link|}}} | {{{script_link}}} | farqoraalka {{SUBPAGENAME}} }}, iyadoo la adeegsanayo xarfo gaar ah iyo cabbir far gaar ah. }}
==TemplateData==
{{TemplateData header|{{Replace|{{PAGENAME}}|{{ROOTPAGENAME}}}|}}}}
<templatedata>
{
"params": {
"1": {
"label": "Qoraal",
"type": "string",
"description": "Qaybta qoraalka.",
"required": true
}
}
}
</templatedata>
<includeonly>{{Sandbox other||
[[Category:Script–font templates|{{SUBPAGENAME}}]]
}}</includeonly>
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
15j4mpn6jjd7ndqb5cv3y98qzcri4pj
Kremmin
0
51982
307555
2026-09-08T21:07:02Z
Isma4l
41797
Bog cusub: {{Infobox German location |image_coa = |coordinates = {{coord|53|15|N|11|35|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Kremmin in LUP.svg |state = |district = Ludwigslust-Parchim |Amt = Grabow |elevation = 36 |area = 16.86 |postal_code = 19300 |area_code = 038756 |licence = LWL |Gemeindeschlüssel = 13 0 76 076 |divisions = 2 |website = [h...
307555
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox German location
|image_coa =
|coordinates = {{coord|53|15|N|11|35|E|format=dms|display=inline,title}}
|image_plan = Kremmin in LUP.svg
|state =
|district = Ludwigslust-Parchim
|Amt = Grabow
|elevation = 36
|area = 16.86
|postal_code = 19300
|area_code = 038756
|licence = LWL
|Gemeindeschlüssel = 13 0 76 076
|divisions = 2
|website = [http://www.amt-grabow.de www.amt-grabow.de]
|mayor = Martin Pinzer
}}
'''Kremmin''' waa [[Municipalities of Germany|degmo]] ku taal degmada [[Ludwigslust-Parchim]], ee [[Mecklenburg-Vorpommern]], [[Germany]].
==Tixraacyada==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
kcf3ygdrmj49ggwikgt0zqvr8giqb4r
Kremperheide
0
51983
307557
2026-09-08T21:09:20Z
Isma4l
41797
/* */
307557
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox German location
|image_photo =
|image_coa = DEU Kremperheide COA.svg
|coordinates = {{coord|53|53|30|N|9|29|0|E|format=dms|display=inline,title}}
|image_plan = Kremperheide in IZ.png
|state =
|district = Steinburg
|Amt = Krempermarsch
|elevation = 7
|area = 3.98
|postal_code = 25569
|area_code = 04821
|licence = IZ
|Gemeindeschlüssel = 01 0 61 056
|website = [http://www.kremperheide.de/ www.kremperheide.de]
|mayor = Sven Baumann
|party = CDU
}}
'''Kremperheide''' waa degmo ku taal degmada [[Steinburg]], ee [[Schleswig-Holstein]], [[Germany]].
==Tixraacyada==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
qu54q1auicqa9h481vzkiffb9tfe70d
Krempermoor
0
51984
307560
2026-09-08T21:13:22Z
Isma4l
41797
/* */
307560
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox German location
|image_photo =
|image_coa = DEU Krempermoor COA.svg
|coordinates = {{coord|53|53|N|9|29|E|format=dms|display=inline,title}}
|image_plan = Krempermoor in IZ.png
|state =
|district = Steinburg
|Amt = Krempermarsch
|elevation = 7
|area = 1.55
|postal_code = 25569
|area_code = 04824
|licence = IZ
|Gemeindeschlüssel = 01 0 61 057
|website = [http://www.amt-krempermarsch.de/ www.amt-<br />krempermarsch.de]
|mayor = Reiner Kortas
|party =
}}
'''Krempermoor''' waa degmo ku taal degmada [[Steinburg]], ee [[Schleswig-Holstein]], [[Germany]].
==Tixraacyada==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
mflj32gppb1vftb1ojyarlt9ix0jw0a
Kretzschau
0
51985
307561
2026-09-08T21:15:10Z
Isma4l
41797
/* */
307561
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox German location
|image_photo =
|image_coa = DEU Kretzschau COA.svg
|coordinates = {{coord|51|3|N|12|4|E|display=it}}
|image_plan = Kretzschau in BLK.svg
|state =
|district = Burgenlandkreis
|Verbandsgemeinde = Droyßiger-Zeitzer Forst
|elevation = 197
|area = 27.76
|postal_code = 06712
|area_code = 03441, 034425
|licence = BLK
|Gemeindeschlüssel = 15 0 84 275
|website = {{url|https://www.vgem-dzf.de/de/kretzschau.html|www.vgem-dzf.de}}
|mayor = Anemone Just<ref>[https://wahlergebnisse.sachsen-anhalt.de/wahlen/bmbm/index.html Bürgermeisterwahlen in den Gemeinden, Endgültige Ergebnisse], [[Statistisches Landesamt Sachsen-Anhalt]], accessed 8 July 2021.</ref>
|leader_term = 2021–28
}}
'''Kretzschau''' ({{IPA|de|ˈkʁɛtʃaʊ}}) waa [[municipalities of Germany|degmo]] ku taal degmada [[Burgenlandkreis]], ee koonfurta [[Saxony-Anhalt]], [[Germany]]. Waxay qayb ka tahay ''[[Verbandsgemeinde]]'' [[Droyßiger-Zeitzer Forst]].<ref>[https://www.vgem-dzf.de/de/kretzschau.html Kretzschau], Verbandsgemeinde Droyßiger-Zeitzer Forst</ref> Ilaa Diseembar 2020, dadkeedu waxay ahaayeen 2,409. 1 Janaayo 2010 waxay la midoobday degmooyinkii hore ee [[Döschwitz]] iyo [[Grana, Germany|Grana]].<ref>[https://www.destatis.de/DE/Themen/Laender-Regionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Namens-Grenz-Aenderung/2010.html Gebietsänderungen vom 01.01. bis 31.12.2010], [[Statistisches Bundesamt]]</ref>
==Tixraacyada==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
l1oo3ifn5q1l6gbz392wb06idp73vxd
Kronprinzenkoog
0
51986
307562
2026-09-08T21:17:23Z
Isma4l
41797
/* */
307562
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox German location
|image_photo =
|image_flag = Flagge Kronprinzenkoog.png
|image_coa = DEU Kronprinzenkoog COA.svg
|coordinates = {{coord|53|58|N|8|58|E|format=dms|display=inline,title}}
|image_plan = Kronprinzenkoog in HEI.PNG
|state =
|district = Dithmarschen
|Amt = Marne-Nordsee
|elevation = 0
|area = 28.84
|postal_code = 25709
|area_code = 04856, 04857 und 04851
|licence = HEI
|Gemeindeschlüssel = 01 0 51 062
|website = [http://www.amt-marne-nordsee.de/ www.amt-marne-nordsee.de]
|mayor = Georg Huesmann
|party = CDU
}}
'''Kronprinzenkoog''' ({{IPA|de|ˈkʁoːnpʁɪntsn̩ˌkoːk}}, {{lit|Crown Prince Polder}}) waa degmo ku taal degmada [[Dithmarschen]], ee [[Schleswig-Holstein]], [[Germany]].
Intii u dhaxeysay 1785 iyo 1787, [[Koog]] (polder) ayaa la dhisay kadibna waxaa loogu magac daray sharaf ay leedahay Amiirka Dhaxalsugaha ah [[Frederick VI of Denmark|Frederick of Denmark]].
==Tixraacyada==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
9ubk4xvsb6tvjzurjefgxiexx2sse0r
Kronsmoor
0
51987
307563
2026-09-08T21:19:22Z
Isma4l
41797
/* */
307563
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox German location
|image_photo =
|image_coa = DEU Kronsmoor COA.svg
|coordinates = {{coord|53|55|N|9|35|E|format=dms|display=inline,title}}
|image_plan = Kronsmoor in IZ.png
|state =
|district = Steinburg
|Amt = Breitenburg
|elevation = 5
|area = 6.05
|postal_code = 25597
|area_code = 04828
|licence = IZ
|Gemeindeschlüssel = 01 0 61 058
|website = [http://www.amt-breitenburg.de/ www.amt-breitenburg.de]
|mayor = Adolf Kock-Evers
}}
'''Kronsmoor''' waa degmo ku taal degmada [[Steinburg]], ee [[Schleswig-Holstein]], [[Germany]].
==Tixraacyada==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
aln7kxntaxe072al4xeuwjwlz1ru1c2
Kroppen
0
51988
307564
2026-09-08T21:21:27Z
Isma4l
41797
/* */
307564
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox German location
|image_coa =
|coordinates = {{coord|51|22|59|N|13|48|00|E|format=dms|display=inline,title}}
|image_plan = Kroppen in OSL.svg
|state =
|district = Oberspreewald-Lausitz
|Amt = Ortrand
|elevation = 112
|area = 15.16
|postal_code = 01945
|area_code = 035755
|licence = OSL
|Gemeindeschlüssel = 12 0 66 168
|divisions = 2 [[Ortsteil]]e
|website = [http://www.kroppen-osl.de/ www.kroppen-osl.de]
|mayor = Reiner Krämer<ref>[https://wahlen.brandenburg.de/wahlen/de/kommunalwahlen/ergebnisse/buergermeisterwahlen/ergebnisse/~12066000 Landkreis Oberspreewald-Lausitz Wahl der Bürgermeisterin / des Bürgermeisters]. Retrieved 3 July 2024.</ref>
|leader_term = 2024–29
|party =
}}
'''Kroppen''' waa [[Municipalities of Germany|degmo]] ku taal degmada [[Oberspreewald-Lausitz]], ee [[Upper Lusatia]], [[Brandenburg]], [[Germany]].
==Taariikhda==
Laga soo bilaabo 1815 ilaa 1825, Kroppen waxay qayb ka ahayd [[Prussia|Prussian]] [[Province of Brandenburg|Gobolka Brandenburg]], laga bilaabo 1825 ilaa 1919 ee [[Province of Silesia|Gobolka Silesia]], laga bilaabo 1919 ilaa 1938 ee [[Province of Lower Silesia|Gobolka Hoos Gippsland/Silesia]], mar nữa laga bilaabo 1938 ilaa 1941 ee Gobolka Silesia iyo mar nữa laga bilaabo 1941 ilaa 1945 ee Gobolka Lower Silesia. Laga soo bilaabo 1945 ilaa 1952 waxay qayb ka ahayd [[Saxony]] iyo laga bilaabo 1952 ilaa 1990 ee [[Bezirk Cottbus|Degmada Cottbus]] ee [[East Germany|Jarmalka Bari]].
== Duruufaha Dadweynaha ==
[[File:Bevölkerungsentwicklung Kroppen.pdf|thumb|left|Horumarinta Dadweynaha tan iyo 1875 gudaha Xuduudaha Hadda (Xariqda Buluuga ah: Dadweynaha; Xariqda Dhibco Dhibcaha leh: Isbarbardhigga Horumarinta Dadweynaha ee Gobolka Brandenburg; Asalka Grey: Waqtiga xukunka Nazi; Asalka Cas: Waqtiga xukunka Shuuciga)]]
{{historical populations
|align=none | cols=2 | percentages=pagr
|title = Kroppen: Horumarinta dadweynaha <br>gudaha xuduudaha hadda (2013)<ref>Xogaha faahfaahsan waxaa laga helaa Wikimedia Commons.[http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Population_projection_Brandenburg Qorshaha Dadweynaha Brandenburg ee Wikimedia Commons]</ref>
| 1875 | 500
| 1890 | 540
| 1910 | 550
| 1925 | 589
| 1933 | 580
| 1939 | 707
| 1946 | 820
| 1950 | 908
| 1964 | 1008
| 1971 | 971
| 1981 | 925
| 1985 | 916
| 1989 | 860
| 1990 | 848
| 1991 | 840
| 1992 | 835
| 1993 | 827
| 1994 | 826
| 1995 | 819
| 1996 | 823
| 1997 | 814
| 1998 | 828
| 1999 | 817
| 2000 | 825
| 2001 | 804
| 2002 | 775
| 2003 | 778
| 2004 | 770
| 2005 | 762
| 2006 | 753
| 2007 | 759
| 2008 | 746
| 2009 | 721
| 2010 | 721
| 2011 | 710
| 2012 | 697
| 2013 | 682
| 2014 | 679
| 2015 | 676
| 2016 | 678
}}
==Tixraacyada==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
5smgtr6e711arnprcsx800goz111860
Kröppen
0
51989
307565
2026-09-08T21:23:37Z
Isma4l
41797
/* */
307565
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox German location
|type = Ortsgemeinde
|image_photo = Kroeppen-ehemalige Zollstation-02-gje.jpg
|image_caption = Saldhiggii hore ee kastamka Kröppen
|image_coa = DEU Kröppen COA.svg
|coordinates = {{coord|49|9|1|N|7|31|39|E|format=dms|display=inline,title}}
|image_plan = Kröppen in PS.svg
|state =
|district = Südwestpfalz
|Verbandsgemeinde = Pirmasens-Land
|elevation = 325
|area = 10.48
|postal_code = 66957
|area_code = 06335
|licence = PS
|Gemeindeschlüssel = 07 3 40 026
|mayor = Steffen Schwarz<ref>[https://www.wahlen.rlp.de/de/kw/wahlen/kd/gebiete/3400000000000.html Direktwahlen 2019, Landkreis Südwestpfalz], Landeswahlleiter Rheinland-Pfalz, accessed 9 August 2021.</ref>
|leader_term = 2019–24
|party =
}}
'''Kröppen''' ({{IPA|de|ˈkʁœpn̩}}) waa degmo ku taal degmada [[Südwestpfalz]], ee [[Rhineland-Palatinate]], galbeedka [[Germany]] waxayna hoos timaadaa ururka degmada ee [[Pirmasens-Land]].
==Tixraacyada==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Kroppen}}
mptjfhnm7bk8oxslelml2un0v02migk
Kroppenstedt
0
51990
307572
2026-09-08T21:27:15Z
Isma4l
41797
/* */
307572
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox German location
|type = Stadt
|image_photo =
|image_coa = DE-ST 15-0-83-355 Kroppenstedt COA.svg
|coordinates = {{coord|51|56|28.68|N|11|18|30.42|E|format=dms|display=inline,title}}
|image_plan = Kroppenstedt in BK.png
|state =
|district = Börde
|Verbandsgemeinde= Westliche Börde
|elevation = 99
|area = 38.65
|postal_code = 39397
|area_code = 039264
|licence = BK
|Gemeindeschlüssel = 15 0 83 355
|website = [https://www.westlicheboerde.de/B%C3%BCrger-Gemeinde/Verbandsgemeinde/Reithufenstadt-Kroppenstedt/ www.vgem-<br />westlicheboerde.de]
|mayor = Joachim Willamowski<ref>[https://wahlergebnisse.sachsen-anhalt.de/wahlen/bmbm/index.html Bürgermeisterwahlen in den Gemeinden, Endgültige Ergebnisse], [[Statistisches Landesamt Sachsen-Anhalt]], accessed 10 November 2022.</ref>
|leader_term = 2022–29
|party =
}}
'''Kroppenstedt''' ({{IPA|de|ˈkʁɔpn̩ˌʃtɛt|-|De-Kroppenstedt.ogg}}) waa magaalo ku taal degmada [[Börde (district)|Börde]], ee [[Saxony-Anhalt]], [[Germany]], oo horay loogu aqoon jiray Croppenstedt boqortooyada Prussia. Waxay ku taallaa koonfur-galbeed ee [[Magdeburg]] waana qayb ka mid ah ''[[Verbandsgemeinde]]'' ("degmada wadajirka ah") ee [[Westliche Börde]].
Mid ka mid ah dadkeedii ugu caansanaa wuxuu ahaa wacidiyahii iyo samafalihii [[George Müller]], oo markii dambe u guuray [[Bristol]] oo aasaasay [[New Orphan Houses, Ashley Down, Bristol|xarunta agoomaha ee Ashley Down]].
==Tixraacyada==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
q4g4tjs7lhyoaeiw72b482mjgc2t0x7
Talk:Pornhub
1
51991
307606
2026-09-09T09:52:59Z
AhmedYaxye12
46138
/* computer science */ qayb cusub
307606
wikitext
text/x-wiki
== computer science ==
my name is Alex [[User:AhmedYaxye12|AhmedYaxye12]] ([[User talk:AhmedYaxye12|wadahadal]]) 09:52, 9 Sebteembar 2026 (UTC)
nh14p737eg29r3ajvxj5i36ig4n9fub