Wikipedia sowiki https://so.wikipedia.org/wiki/Bogga_Hore MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk Portal Portal talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Ceelafweyn 0 2803 309858 309495 2026-09-29T02:25:54Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309858 wikitext text/x-wiki '''El Afweyn''' ({{langx|so|Ceelafweyn}}, {{Langx|ar|عيل أفوين}}) waa magaalo ku taal gobolka [[Sanaag]] ee [[Soomaaliya]] gaar ahaan maamulka [[Somaliland]].{{Infobox settlement | official_name = Ceelafweyn | other_name = | native_name = {{native name|so|Ceelafweyn}}<br />{{native name|ar|عيل أفوين|italic=no}} | nickname = | settlement_type = magaalo | motto = | image_skyline = El Afweyn.jpg | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = 600*600 | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Somalia | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Goobta ay ku taal Soomaaliya | subdivision_type = Wadan | subdivision_name = {{Flag|Soomaaliya}} | subdivision_type1 = Dhulka sheegta | subdivision_name1 = [[Somaliland]] | subdivision_type2 = Gobol | subdivision_name2 = [[Sanaag]] | subdivision_type3 = Degmo | subdivision_name3 = [[Degmada Ceel Afweyn]] | government_footnotes = | government_type = | leader_title = Duqa magaalada | leader_name = Maxamed Aadan Digaale Ku xigeenka duqa magaalada Maxamed Jaamac Liibaan | established_title = | established_date = | area_magnitude = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name="briggs">{{Cite book |last=Briggs |first=Philip Robarts |title=Somaliland: with the overland route from Addis Ababa via eastern Ethiopia the Bradt Travel Guide |date=2019 |publisher=Bradt |isbn=978-1-78477-605-3 |edition=2nd |location=Chalfont St Peter |pages=130}}</ref> | population_note = | population_total = 60,000 | population_density_km2 = | timezone = [[East Africa Time|EAT]] | utc_offset = +3 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|9|55|45|N|47|13|2|E|display=inline}} | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | blank_name = | blank_info = | website = | footnotes = | name = | population_rank = [[List of cities in Somaliland|9aad]] }} Ceelafweyn waa magaalo taariikhi ah oo muhiim ah oo ku taal galbeedka gobolka [[Sanaag]] isla markaana ku taal wadada weyn ee xiriirisa magaaloyinka [[Burco]] iyo [[Ceerigaabo]]. Dhanka wadada, magaaladu waxay qiyaastii u jirtaa 283&nbsp;km dhanka bari ee Burco iyo 88&nbsp;km dhanka koonfur-galbeed ee Ceerigaabo.<ref>{{Cite web|title=Distance between Ceel Afweyn, Sanaag Somalia SO and Erigavo, Sanaag Somalia SO (Sanaag, Somalia)|url=https://distancecalculator.globefeed.com/Somalia_Distance_Result.asp?state=12&vr=sehest&fromlat=9.93&fromlng=47.2166667&tolat=10.6180556&tolng=47.37&fromplace=Ceel%20Afweyn,%20Sanaag%20Somalia%20SO&toplace=Erigavo,%20Sanaag%20Somalia%20SO|access-date=2021-05-10|website=distancecalculator.globefeed.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=283 Km – Distance from burco to El Afweyn|url=http://www.distancesfrom.com/so/distance-from-burco-to-El-Afweyn-Somalia/DistanceHistory/39869829.aspx|access-date=2021-05-10|website=distancesfrom.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Abokor |first=Abdi |date=2018-10-01 |title=The Proliferation of Traditional Leaders in Somaliland: Past and Present Situations |url=https://doi.org/10.55569/spdj.24594 |journal=Somaliland Peace and Development Journal |doi=10.55569/spdj.24594 |url-access=subscription}}</ref> Magaaladu sidoo kale waa xarunta maamulka ee [[El Afweyn District|Degmada Ceelafweyn]]. == Taariikhda == === Xasuuqii Isaaqda === Intii lagu guda jiray [[Isaaq genocide|xasuuqii Isaaqda]], Ceelafweyn iyo dhulka ku xeeran waxay arkeen in ka badan 300 oo qof la dilay Oktoobar 1988 si aargoosi ah dhimashadii sarkaal ciidan ah oo lagu dilay miino dhulka la geliyay oo ay dhigatay jabhaddii [[Somali National Movement]] (ama SNM oo kooban). Magaalada waxaa sidoo kale duqeeyay [[Somali Air Force|Ciidanka Cirka ee Soomaaliya]].<ref>{{Cite book|last1=Ford|first1=Richard|url=https://books.google.com/books?id=MEdyAAAAMAAJ&q=%22killed+by+a+rebel-laid+landmine%22|title=War destroys, peace nurtures: reconciliation and development in Somalia|last2=Adam|first2=Hussein Mohamed|last3=Ismail|first3=Edna Adan|date=1 January 2004|publisher=Red Sea Press|isbn=978-1-56902-186-6|language=en}}</ref> [[Oxfam Australia]] (oo hore loo oran jiray Community Aid Abroad) waxay ku sifeysay xaaladda Ceelafweyn sidatan:<blockquote>Waxaa la ogyahay in dad badani ay ka carareen magaalada Ceelafweyn kadib weerarro duqeyn ah oo ay fuliyeen ciidamada dowladdu. Siyaasad "guba oo dhulka dhig" ah ayaa lagu dabaqay tuulooyinka ku yaal bannaanada Ceelafweyn. Dadkan barakacayaasha ah waxay ku dhuumanayaan duurka iyaga oo aan helin cunto ku filan iyo agab caafimaad.<ref name=":12">{{Cite book|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/somalia_1990.pdf|title=Somalia: A Government at War With Its Own People|publisher=Human Rights Watch|year=1990|page=158}}</ref></blockquote> July 2000, waxaa la sheegay in Ceelafweyn ay ahayd midda ugu daran ee ay saameeyeen fatahaaduhu gobolka Sanaag.<ref>{{Cite web |author=Food Security Analysis Unit |date=27 July 2000 |url=https://reliefweb.int/report/somalia/sections-food-insecureat-risk-populations-somaliland |title=Sections of Food Insecure/At Risk Populations in Somaliland |accessdate=2021-07-04}}</ref> === Amniga === [[Jama Ali Jama]], oo si KMG ah ula wareegay madaxtooyada ka dib markii uu ka saaray madaxweynihii xilligaas ee [[Puntland]] [[Abdullahi Yusuf]] caasimadda [[Garowe]] sanadkii 2002, ayaa u baxay dhanka Ceelafweyn ka dib guuldarro culus oo ka soo gaartay Dhuudo, Puntland Diseembar 2002.<ref name=":13">{{Cite web|author=interpeace|date=July 2008|title=The Puntland Experience: A Bottom-up Approach to Peace and State Building|url=https://www.interpeace.org/wp-content/uploads/2008/07/2008_SomP_PDRC_Interpeace_A_Bottom_Up_Approach_To_Peace_And_Statebuilding_EN.pdf|page=27|accessdate=2021-07-04}}</ref> Maleeshiyadu waxay ku hartay Ceelafweyn, oo ah magaalo ka baxsan aagga ay sheegato Puntland,<ref>{{Cite web|author=Refworld|date=1 July 2001|title=Transitional Constitution of Puntland Regional Government|url=https://www.refworld.org/docid/4bc589e92.html|quote=The territorial sovereignty of Puntland shall extend to: East Region of Bari, Nugal, Sool, South Togdher (Buhodle District), Mudug except the Districts of Hobyo and Haradhere and Sanag Region except the '''District of El-Afweyn''' and Northeast of Erigavo District|accessdate=2022-02-24}}</ref> ilaa horraantii 2003 markii labada dhinac ay heshiiyeen. Qeybo ka mid ah maleeshiyada ayaa isu dhiibay ciidamada Puntland March 2003,<ref>{{Cite web|author=Allpuntland|date=14 May 2003|title=Maleeshiyadii Ceel-Afweyn oo Qaar u soo galeen Daraawiishta Puntland|url=https://mudugonline.tripod.com/2003/March/150303maanta.htm|accessdate=2021-07-04|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183607/https://mudugonline.tripod.com/2003/March/150303maanta.htm|url-status=dead}}</ref> iyadoo maleeshiyadu lafteedu ay u soo gurtay Boosaaso bishii Abril isla sannadkaas.<ref name=":13" /> Sanadkii 2005, heshiis dhex maray Osman Aw Mohamud ([[Buurmadow]]) iyo Axmed Cali Ducaale, oo labaduba sheegtay in ay yihiin Boqor. [[House of Elders (Somaliland)|Golaha Guurtida Somaliland]] ayaa sidoo kale door muhiim ah ka qaatay heshiiskaas.<ref>{{Cite news |title=Boqor Cismaan Buur-Madow Iyo Boqor Axmed Dheere Go'aamo Hordhac Ah Ka Gaadhay Xiisadii Ceel-Afweyn |newspaper=haatuf.net |date=23 January 2005 |url=http://www.haatuf.net/Archive2003/00076700.htm#2 |accessdate=2021-07-04 }}</ref> === Dhismaha ay ka fulisay Somaliland === Qiyaastii 2010, amnigu wuxuu ahaa mid degan, waxaana la sheegay in hoggaamiyaha xisbiga mucaaradka ee [[Kulmiye Peace, Unity, and Development Party]] uu halkaas ka jeediyay khudbad olole doorasho ah.<ref>{{Cite news |title=Madaxda xisbiyada oo ololeynaya. |publisher=BBC |date=18 June 2010 |url=https://www.bbc.com/somali/war/2010/06/100618_ololeyntadoorashadasomaliland |accessdate=2021-07-04 }}</ref> Sanadkii 2012, dowladda Somaliland waxay qodday ceel 350 mitir ah, oo ay si buuxda u maalgelisay dowladda dhexe, si ay biyo nadiif ah u siiso in ka badan 1,000 qoys.<ref>{{Cite news |title=Somaliland: Governmen20t to Avail El-Afweyne Residents Safe Drinking Water |newspaper=Somaliland Sun |date=10 March 2012 |url=https://www.somalilandsun.com/somaliland-government-to-avail-el-afweyne-residents-safe-drinking-water/ |accessdate=2021-07-04 }}</ref> === Khilaafka Beelaha iyo Heshiisiinta === Ceelafweyn waxay ahayd goob ay ka dhaceen dagaallo muddo dheer soo jiitamayay oo billowday 2015 kuwaas oo ku saabsanaa daaqsin, biyo yaraan, iyo muranno ku saabsan awoodda siyaasadeed iyo saameynta laba bulsho oo deegaanka degta ah.<ref>{{Cite web|title=Somalia - Security Situation in Somalia (last update: August 2020) - ecoi.net|url=https://www.ecoi.net/en/countries/somalia/featured-topics/security-situation/|access-date=2021-05-10|website=ecoi.net}}</ref><ref>{{Cite web|title=Peace and Strategic Policy Center|url=https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=136179524498784&id=112353013548102|access-date=2021-05-10|via=Facebook|language=en}}</ref>{{Primary source inline|date=July 2022}} Khilaafka ayaa markii dambe la xaliyay bartamihii July 2018 iyada oo la kaashanayo ergo uu hoggaaminayay maamul ka socda Akademiyadda Nabadda iyo Horumarinta (AFD) oo ka tirsan dowladda Somaliland.<ref>{{Cite web|title=Somaliland: 'Declaration of Peace' Halts Protracted Conflict in Ceel Afweyn – Somalia|url=https://reliefweb.int/report/somalia/somaliland-declaration-peace-halts-protracted-conflict-ceel-afweyn|access-date=2021-05-10|website=ReliefWeb|language=en}}</ref> Laakiin isla bishii Sebtembar waxaa dhacay dagaal kale oo dhimasho sababay.<ref>{{Cite news |title=Akhriso:-Khasaaraha Ka Dhashay Dagaal Dhex Maray Laba Maleeshiyo Beeleed |newspaper=radiodalsan.com |date=6 September 2018 |url=https://www.radiodalsan.com/akhriso-khasaaraha-ka-dhashay-dagaal-dhex-maray-laba-maleeshiyo-beeleed/ |accessdate=2021-07-04 |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183612/https://www.radiodalsan.com/akhriso-khasaaraha-ka-dhashay-dagaal-dhex-maray-laba-maleeshiyo-beeleed/ |url-status=dead }}</ref> 23 Sebtembar 2018, waxaa la furay wadada laamiga ah ee u dhexeyso [[Ceerigaabo]] iyo Ceelafweyn.<ref>{{Cite news |title=Somaliland: Waddada laamiga ah ee u dhexeeysa Ceerigaabo iyo Ceel-Afweyn oo la furay |publisher=BBC |date=23 September 2018 |url=https://www.bbc.com/somali/war-45617551 |accessdate=2021-07-04 }}</ref> 5 Nofeembar 2019, heshiis nabadeed oo dhex maray laba beelood oo dirirtay ayaa lagu dawaaqay Ceelafweyn.<ref>{{Cite news |title=Heshiis la dhex-dhigay beelo ku dagaalamay Ceel-Afweyn |newspaper=badweyntimes.net |date=5 November 2019 |url=https://badweyntimes.net/heshiis-la-dhex-dhigay-beelo-ku-dagaalamay-ceel-afweyn/ |accessdate=2021-07-04 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183531/https://badweyntimes.net/heshiis-la-dhex-dhigay-beelo-ku-dagaalamay-ceel-afweyn/ |url-status=dead }}</ref> 27 Maajo 2020, Wasaaradda Deegaanka ee Somaliland ayaa qabatay dhir qoyan oo si sharci darro ah looga jaray degmada Ceelafweyn, waxayna ku dawaaqday in dowladdu ay la wareegi doonto maamulka keynta.<ref>{{Cite news |title=Ceel-Afweyn: Wasaaradda Deegaanka Oo Qabatay Dhir Qoyan Oo La Soo Jaray |newspaper=Hargeisa Press |date=27 May 2020 |url=https://hargeisapress.com/ceel-afweyn-wasaaradda-deegaanka-oo-qabatay-dhir-qoyan-oo-la-soo-jaray/ |accessdate=2021-07-04 }}</ref> == Qadiimiga== Magaalada Ceelafweyn waxaa ku yaal goobo qadiimi ah oo ay ka mid yihiin godad taariikhi ah iyo sawirro dhagaxaanta lagu xardhay. 1972, koox wada jir ah oo ka socotay Soomaaliya/Midowgii Sofiyet ayaa timid Ceelafweyn si ay u baaraan xardhankan dhagaxa ah.<ref>{{Cite web|last=Ivanova|first=Lyubov|title=The Somali-Soviet Expedition of 1971–1972|url=https://digitalcommons.macalester.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1227&context=bildhaan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116120215/https://digitalcommons.macalester.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1227&context=bildhaan |archive-date=2021-01-16 }}</ref> Ceelafweyn sidoo kale waa hoy ay ku yaalliin taallooyin badan iyo goobta farshaxanka dhagaxa ee God-Hardune oo u dhow magaalada.<ref>{{Cite journal|last=Rodríguez|first=Jorge de Torres|year=2018|title=Against All Odds: The History of Archaeological Research in Somaliland and Somalia|url=https://www.jstor.org/stable/10.14321/nortafristud.18.1-2.0271|journal=Northeast African Studies|volume=18|issue=1–2|pages=271–310|doi=10.14321/nortafristud.18.1-2.0271|jstor=10.14321/nortafristud.18.1-2.0271|issn=0740-9133|hdl=10261/216289|hdl-access=free}}</ref> Ceelafweyn waxaa u dhow magaalada Islaamiga ah ee burbursan ee [[Maduna]], taas oo loo arko mid ka mid ah burburrada ugu waaweyn uguna fudud ee noociisa ah ee laga heli karo Somaliland.<ref>{{Cite web |last=Dev |first=Bradt Guides |title=Maduna ruins |url=https://www.bradtguides.com/destinations/africa/somaliland/madana-ruins/ |access-date=2022-03-04 |website=Bradt Guides |language=en-GB |archive-date=4 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304224300/https://www.bradtguides.com/destinations/africa/somaliland/madana-ruins/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":02">{{Cite book |last=Briggs |first=Philip |title=Somaliland : with Addis Ababa & Eastern Ethiopia |url=https://archive.org/details/somalilandwithad0000brig |date=2012 |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=978-1-84162-371-9 |location=Chalfont St. Peter, Bucks, England |pages=[https://archive.org/details/somalilandwithad0000brig/page/128 128]–129 |oclc=766336307}}</ref> Qaab-dhismeedka ugu weyn ee magaaladan burbursan waxaa ka mid ah masaajid weyn oo leydi ah, kaas oo derbiyadiisa 3-mitir dhererka ah ay weli taagan yihiin oo ay ku jiraan miхраab iyo suurtogal in ay ku jiraan meelo yar yar oo qaab arc ah.<ref name=":02" /> Masaajidka waxaa ku xeeran guryo duug ah oo badan, kuwaas oo inta badan qayb ahaan taagan.<ref name=":02" /> Guryaha waxaa ku jira qolal saqaf leh, iyo sidoo kale dhismayaal dome ah oo aan lahayn albaabo ama daaqado.<ref name=":1">{{Cite web |title=Somaliland: archaeology in a breakaway state {{!}} Sada Mire |url=https://www.sadamire.com/somaliland-archaeology-in-a-breakaway-state/ |access-date=2022-03-04 |language=en-US}}</ref> Jiirada hoose ee magaaladan burbursan waxaa ka taagan geedka weyn ee Ciika (Baobab), kaas oo cabirkiisu muujinayo in la beeray xilligii magaaladu ay dadku deganaayeen.<ref name=":02" /> Wax badan lagama oga taariikhda Maduna, qaab-dhismeedkeeda dhagaxa qalalan wuxuu tilmaamayaa in Maduna ay la mid ahayd magaalooyinka kale ee burbursan ee Somaliland sida [[Amud|Amoud]] iyo [[Abasa, Awdal|Abasa]], taas oo la macne ah in Maduna ay u badneyd inay qeyb ka ahayd [[Adal Sultanate|Saldanaddii Cadal]].<ref name=":02" /> Khabiirka qadiimiga ah ee u dhalatay Iswiidhan-Soomaaliya [[Sada Mire]] waxay magaaladan burbursan ku taariikheynaysaa qarniyadii 15aad ilaa 17aad.<ref name=":1" /> == Dhirta iyo Duurjoogta == Ceelafweyn waxaa ku nool ururin kala duwan oo dhir iyo duurjoog ah, gaar ahaan shimbiraha. Shimbiraha ku dhalan magaalada waxaa ka mid ah Shimbir-Biyoodka madaxa buluuga ah, Shimbir-Biyoodka baalasha cad, shimbiraha socotada ah, Gabar-Waceyska, Shimbir-Biyoodka Squacco, [[Egyptian vulture|Gorgorka Masar]], Wattled Starling iyo Lappet-faced Vulture.<ref>{{Cite web|last=Redman|first=Nigel|date=9-27 September 2012|title=DJIBOUTI & SOMALILAND|url=https://www.birdquest-tours.com/wp-content/uploads/2019/06/SOMALILAND-REP-12-ebook.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226235754/https://www.birdquest-tours.com/wp-content/uploads/2019/06/SOMALILAND-REP-12-ebook.pdf |archive-date=2021-02-26 }}</ref> == Dhaqaalaha == Dhaqaalaha Ceelafweyn wuxuu inta badan ku saleysan yahay dhoofinta xoolaha. Magaaladu waa hoyga suuqyada xoolaha ee ugu waaweyn gobolka Sanaag, waana mid ka mid ah kuwa ugu waaweyn Geeska Afrika. Suuqa xooluhu wuxuu maareeyaa xoolaha ka yimaada dhamaan geesaha dhulka Soomaaliyeed wuxuuna soo saaraa boqolkiiba muhiim ah oo ka mid ah dakhliga magaalada.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=d2EwAQAAIAAJ&q=yiroowe|title=A Self-portrait of Somaliland: Rebuilding from the Ruins|date=1999|publisher=Somaliland Centre for Peace and Development|language=en}}</ref> == Waxbarashada == Waxaa ku yaal sagaal dugsi hoose iyo dhexe oo ku yaal Ceelafweyn, oo ay ku jiraan Dugsiga Aadan Abokor Qorsheel iyo Dugsiga Hoose iyo Dhexe ee Nugaal, Dugsiga Hoose ee God-Barwaaqo, Dugsiga Hoose iyo Dhexe ee Dhabar-mamac, iyo kuwo kale.<ref>{{Cite web|date=1 September 2019|title=Somaliland: Conflict of El-Afwayn disrupts education for hundreds of children|url=https://www.horndiplomat.com/2019/09/01/somaliland-conflict-of-el-afwayn-disrupts-education-for-hundreds-of-children/|access-date=2021-05-10|website=Horn Diplomat|language=en-US|archive-date=2021-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510170305/https://www.horndiplomat.com/2019/09/01/somaliland-conflict-of-el-afwayn-disrupts-education-for-hundreds-of-children/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Aadan Abokor Qoorsheel|url=https://www.google.com/maps/place//@9.9302483,47.2188966,13z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0xf5d523510887832a?entry=s&sa=X&hl=sv-se&ved=2ahUKEwjv8_O6x7_wAhUK8BQKHcORA4MQ_BIwB3oECBQQLg|access-date=2021-05-10|website=Aadan Abokor Qoorsheel|language=sv-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=NUGAAL P&I SCHOOLS|url=https://www.google.com/maps/place//@9.9245192,47.2225979,13z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x58cd0592799c8ea7?entry=s&sa=X&hl=sv-se&ved=2ahUKEwjY5eWKyL_wAhXOA2MBHZzVAggQ_BIwB3oECBkQLw|access-date=2021-05-10|website=NUGAAL P&I SCHOOLS|language=sv-US}}</ref> == Dadweynaha == Laga soo bilaabo 2012 Ceelafweyn waxay leedahay dad lagu qiyaasay 60,000.<ref name="briggs">{{Cite book |last=Briggs |first=Philip Robarts |title=Somaliland: with the overland route from Addis Ababa via eastern Ethiopia the Bradt Travel Guide |date=2019 |publisher=Bradt |isbn=978-1-78477-605-3 |edition=2nd |location=Chalfont St Peter |pages=130}}</ref> Waxaa inta badan deggan [[Habr Je'lo]] oo ka tirsan qoys-beeleedka [[Isaaq]],<ref>{{Cite journal|date=February 2016|title=EASO Country of Origin Information Report Somalia – Security Situation|url=https://www.ecoi.net/en/file/local/1158113/1226_1457606427_easo-somalia-security-feb-2016.pdf|journal=European Asylum Support Office|pages=72|quote=The Ceel Afweyn district is mainly inhabited by the Isaaq subclan Habar Jeelo.}}</ref> gaar ahaan [[Musa Abokor|Bi'ide]],<ref name=":0">{{Cite journal|date=30 August 2018|title=S/2018/800 – Security Council Report|url=https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/s_2018_800.pdf|journal=United Nations Security Council|pages=4}}</ref> iyo laan-beeleedka [[Habar Yoonis]] ee ka tirsan [[Garhajis]] [[Isaaq]], gaar ahaan Sacad Yuunis.<ref name=":0" /> == Dad caan ah == {{Portal|Somaliland}} <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their OWN article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * [[Bashir Abdi]] – Orodyahan Soomaali-Belgian ah oo ku guuleystay billadda naxaasta ah ee [[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Men's marathon|maratoonka]] ciyaaraha [[2020 Summer Olympics|Olimbikada Xagaaga 2020]]<ref>{{Cite news|title=Wiilashii Soomaalida oo guul wayn Yurub uga soo hooyay Maaradoonka Tokyo|language=so|work=BBC News Somali|url=https://www.bbc.com/somali/war-58133305|access-date=2021-08-11}}</ref> * [[Mohammed Ahmed (runner)|Mohammed Ahmed]] – Orodyahan fogaan-dheer oo reer Kanada ah. Ahmed wuxuu ku guuleystay billadda lacagta ah ciyaaraha [[2020 Tokyo Olympics]] tartanka 5000m == Tixraacyada == {{Reflist}} == Xiriirinta dibadda == *[http://www.fallingrain.com/world/SO/12/Ceel_Afweyn.html Ceel Afweyn, Somalia Page] {{Portal bar|Somaliland}} [[Category:Populated places in Sanaag]] cj002r2kyujnbom1kzk5f4ik8equte4 Shirkada Isgaariinta Hormuud 0 4094 309884 281578 2026-09-29T09:23:11Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309884 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Hormuud Telecom company. | logo = File:Hormuud logo.png | caption = Hortel | type = Shirkad pablic ah | traded_as = Hortel | fate = Gaarsiinta dhamaan soomaaliya | predecessor = Isgaarsiin casri ah. | successor = Mobil, Tel Guri | foundation = [[Muqdisho]], Soomaaliya ({{Start date|2002|04|22}}) | founder = Axmed nuur Jimcaale | defunct = | location_city = [[somalia]] | location_country = Soomaaliya | locations = 350 farac banki (2009) | area_served = Garoowe, somalia | key_people = Axmednuur Jimcaale | industry = Isgaarsiin | products = [[GSM]] <br /> [[Landline|Fixed line]] <br /> [[Mobile banking]] | production = | services = {{ubl|[[Banking]]|[[Financing]]|[[Insurance]]}} | revenue = {{ubl|{{increase}} [[Dollar|$]]326,810,243 (2011)|$297,858,401 (2010)}} | operating_income = {{ubl|{{increase}} $185,967,452 (2011)|$189,110,282 (2010)}} | net_income = {{ubl|{{decrease}} $47,698,713 (2011)|$57,119,020 (2010)}} | aum = {{ubl|{{increase}} $1,127,284,951 (2011)|$1,001,882,176 (2010)}} | assets = {{ubl|{{decrease}} $981,357,912 (2011)|$1,070,557,019 (2010)}} | equity = {{ubl|{{increase}} $924,801,752 (2011)|$772,543,189 (2010)}} | owner = {{ubl|Hormuud (51.5%)|Axmed nuur.|(20.5%)|aan kala goin (28%)}} | num_employees = {{ubl|{{steady}}1,520 (2011)|1,520 (2010)}} | parent = | divisions = | subsid = {{ubl|Xawilaado.}} | homepage = {{URL|www.hortel.net}} | footnotes = | intl = yes |cadnaan nasiip=سلاي|System managment people=1:Maxamed xaashi 2:cilmi cabdule 3:Saabir Cabdi nuux}} '''Shirkada Isgaariinta Hormuud.''' Hormuud Telecom (Telecom) waa [[shirkad]] si gooni ah loo leeyahay taas oo la aas'aasay [[Abriil]] 2002, iyadoo ay xarunteeda dhexe ay tahay Muqdisho. In ka badan 600 qof oo [[soomaali]] ah ayaa [[wadaag]] ku leh shirkadaan Hormuud. shirkadaan waxey bixisaa adeegyada kala ah [[Taleefoonada fiilada]] iyo Mobeyl. Hormuud waxaa ka shaqeeya in ka badan 8000 oo shaqaale Soomaali ah, Xarumaha Hormuud ee Magaalada [[Muqdisho]] iyo gobollada kale. shirkada waxa aas aasay laba Nin oo Lagu kala Magacaabo Eng Axmed sheekh Cali Samatar oo haatan ku Nool dalka [[UK|ingiriiska]] magaaladiisa London & Ibarahim Shekh Mohamed (Afgoye) AUN waxa la aas aasay oo markaa Garab taagnaa Axmed Nuur CAli Jimcaale . shirkadu waxa ay kashaqeysaa magaalooyin waaweyn iyo tuulooyinka dhaca koonfurta,bariga iyo bartamaha shirkada hormuud waxaa gacan weyn kaageystay 2017 mr.saabir cabdi nuux kaas oo ahaa maareyaha daqliqa tan iyo 2014-2018. [[somalia|soomaaliyahormuud waa hormar dadban]] ==Taariikhda== Hormuud waxaa la aas aasay sanadkii 2002-dii magaalada Muqdisho ee dalka Soomaaliya, waxaana aasaasay koox yar oo saamiley ah, waxayna markii hore ka koobneyd 16 goobood oo isgaarsiineed. Axmed Maxamed Yuusuf, Maamulaha Shirkadda Hormuud Telecom wuxuu ku biiray Hormuud Telecom sannadkii 2002-dii, isagoo ujeedkiisu ahaa dib u dhiska Soomaaliya, isagoo ku xirayay dadka adeegyada isku xirka nolosha wax ka beddelaya. Isla sanadkaas markii la furay Hormuud waxay daah-furtay Adeegga Khadka Taleefannada ee joogtada ah iyo GSM-ka oo ah Jiilka Labaad ee Mobile-ka casriga ah, kaas oo si weyn looga isticmaalo Yurub iyo Caalamka kale. Sannadkii 2011-kii, shirkaddu waxay samaysay xawilaadda lacagta mobaylka ee EVC Plus, taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceeda ah ee Soomaaliya laga sameeyo. EVC Plus waxay u shaqeysaa sidii boorsada dhijitaalka ah , taasoo u oggolaanaysa isticmaaleyaasha inay iibsadaan alaabo iyo adeegyo oo ay lacag u gudbiyaan. Lacag bixinta otomaatiga ah iyo xasuusinta SMS ayaa sidoo kale lagu daray sifooyin ahaan. Warbixinnada maaliyadeed ee EVC Plus sidoo kale waa la daawan karaa xiriir la'aan . Bishii Disembar 2012, Hormuud waxay soo bandhigtay adeegeeda Tri-Band 3G ee macaamiisha mobilada iyo internetka. Sidoo kale waa tii ugu horreysay ee nooceeda ah ee dalka laga hirgeliyo, tignoolajiyadan isgaarsiinta moobilka ee 3G waxa ay siineysaa isticmaaleyaasha xiriir degdeg ah oo ammaan badan. Bishii Luulyo 2014, Hormuud Telecom, oo ay weheliyaan NationLink iyo Somtel , waxay saxiixday heshiis isku-xirnaan ah. Heshiiska iskaashatooyinka ayaa lagu aasaasay Shirkadda Isgaarsiinta Soomaaliyeed (STC), taasoo u ogalaatay macaamiishooda mobilada inay ku wada xiriiraan dhammaan saddexda shabakadood. Dabayaaqadii sanadkaas, Hormuud waxay tijaabisay adeegyadii 4G ee ugu horreeyay ee Soomaaliya. Waxay bilaabeen in ay balaadhiyaan awooda shabakadooda 4G sanadkii 2015 iyaga oo kaashanaya Wasaaradda Isgaarsiinta Soomaaliya . Sanadkii 2009, Hormuud Telecom waxay aas aastay Hormuud Salaam Foundation, iyadoo noqotay aasaaskii ugu horreeyay ee shirkadeed ee Soomaaliya. Sannadka 2019 , shirkaddu waxa ay lacag caddaan ah oo lacag la'aan ah siisay hay'adaha aan dawliga ahayn ee ka jawaabaya fatahaadaha ku hareeraysan Beledweyne , Baydhabo , Jowhar , iyo gobolka Gedo ee koonfurta Soomaaliya. Tani waxay u sahashay Dalada Lacagaha Soomaaliya iyo NGO-yada kale inay deeqo toos ah u fidiyaan dadka Soomaaliyeed ee tabaalaysan ee dhibaataysan. 2020, shirkadu waxay noqotay shirkaddii ugu horreysay ee si gaar ah loo leeyahay oo Soomaaliya laga helo shahaadada ISO. Heerarkan caalamiga ah waxa uu aqoonsaday badeecada iyo adeegyada Hormuud in ay yihiin kuwo qancinaya baahiyaha macaamiishooda iyada oo loo marayo nidaam maarayn tayo leh oo wax ku ool ah oo buuxinaya dhammaan shuruudaha sharci ee khuseeya. 2021, Hormuud waxay ku dhawaaqday qorshayaal lagu dammaanad qaadayo baahinta 4G ee dalka oo dhan sanadka 2023 ee Soomaaliya. Waxay xisaabisay in 30% 3.6 milyan oo macaamiisheeda ah ay wali ku tiirsan yihiin shabakadaha 2G, kuwaas oo badidoodu degan yihiin dhulka miyiga ah. Balaadhintu waxay siin doontaa bulshada reer miyiga ah inay helaan adeeg internet oo degdeg ah, kaas oo lagama maarmaan u ah horumarinta dhaqaalaha dalka iyo reer miyiga labadaba . Helitaanka 4G waa yoolka ugu weyn ee Hormuud, iyadoo la raacayo hadafyada horumarinta joogtada ah ee Qaramada Midoobay (SDGs). Bishii Febraayo 2021, Bankiga Dhexe ee Soomaaliya ayaa shatigii ugu horreeyay ee lacagta mobilada siiyay Hormuud Telecom, isagoo caddeeyay in aaladda lacagta mobilada ee EVC Plus ay hadda si rasmi ah u nidaamsan tahay oo ay shati ka haysato Bankiga Dhexe. Talaabadani waxa ay si rasmi ah u dejisay lacagaha dijitaalka ah oo ah hab lacag bixineed oo dalka gudihiisa ah waxa ayna suurtagelinaysaa in la sii dhexgeliyo nidaamka maaliyadeed ee Soomaaliya iyo nidaamka maaliyadeed ee caalamiga ah. Hormuud waxay sidoo kale bilawday isla sanadkaas barnaamijkii ugu horeeyay ee wadaniga ah ee lacagta mobilada ah. WAAFI waxay isku daraysaa lacagta moobaylka, isgaadhsiinta, madadaalada, iyo lacag bixinta, halkaas oo macaamiishu ay ka heli karaan akoonnada bangiga, samaynta wax kala iibsiga onlaynka , diraan xawaaladaha caalamiga ah, iyo wicida telefoonada caalamiga ah/gudaha dhamaan abka. Khibradda isku-dhafan ee WAAFI ee lacagta moobilka ayaa ah horumar laga sameeyay tignoolajiyada USSD-da ee jirta oo Soomaali badan adeegsato. 2023, Hormuud Telecom waxay martigelisay shirkeeda Sheekooyinka Guusha Soomaaliyeed, iyadoo isu keentay madaxda dowladda, wakiillada warshadaha iyo in ka badan konton shirkadood oo ganacsi si ay ugu dabaaldegaan ganacsiyada iyo hal-abuurka horseeda kobaca dhaqaalaha Soomaaliya, iyo xallinta dhibaatooyinka mustaqbalka. 2024-kii, Maamulaha Shirkadda Isgaarsiinta Hormuud Axmed Yuusuf ayaa loo magacaabay CXO ee sanadka ee Bandhigga Africa Tech Festival, iyo Maamulaha sanadka ee Abaalmarinta Isgaarsiinta Adduunka. Sannadkii 2024-kii, Hormuud Telecom waxay Soomaaliya keentay 5G, iyadoo aan wax kharash ah ku bixinayn adeegga macaamiisha ku nool in ka badan 30 magaalo iyo magaalooyin Soomaaliya ah. Natiijadii ka soo baxday wejigii koowaad ee faafinta 5G ee aagaggaas ayaa gaaray 81%. Shirkadda Hormuud Telecom oo kaashanaysa Salaam Somali Bank, Mastercard, Telesom, Golis iyo Paymentology, ayaa Soomaaliya ka hirgelisay lacago aan xidhiidh la lahayn. Si wada jir ah, waxay bilaabeen kaadhka saaxiibka ah ee dhijitaalka ah ee la sumadeeyay, la calaamadeeyay, oo ay weheliso kaarka gacanta isticmaalayaasha Waafi. Kaadhka dhijitaalka ah ayaa la sheegay inuu yahay kii ugu horeeyay ee Geeska Afrika. Isla sanadkaas, Hormuud Telecom waxay heshiis is-afgarad ah la saxiixatay Wasaaradda Deegaanka iyo Isbadalka Cimilada ee Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Salaam Somali Bank si dib loogu maalgeliyo la qabsiga cimilada iyo dhimista dhaqaalihii loogu talagalay hindisayaasha cagaaran ee dalka. ==Hawlgallada== Hormuud Telecom waxay Soomaaliya ku leedahay in ka badan 3.6 milyan oo macaamiil ah, ku dhawaad ​​saddex milyan oo ka mid ah waxay isticmaalaan aaladda lacagta mobilada ee EVC Plus. In ka badan 189,000 maalgashadayaal Soomaali ah ayaa saamiyo ku leh Hormuud Telecom. Hormuud waxa ay shaqaaleysiisaa in ka badan 20,000 oo shaqaale waqti-buuxa ah iyo kuwo dhiman oo leh takhasusyo kala duwan, oo ay ku jiraan injineernimada isgaarsiinta , adeegga macaamiisha , iibinta iyo suuqgeynta, iyo khabiiro dhanka maaliyadda ah. Qiyaastii 45% shaqaalaha shirkadu waa injineero. In ka badan 17,999 maalgashadayaal Soomaali ah ayaa saamiyo ku leh Hormuud Telecom. Waa shaqo bixiyaha ugu weyn ee sida gaarka ah loo leeyahay dalka, iyadoo leh in ka badan 800 oo xarumo adeegga macaamiisha ah ee magaalooyinka iyo miyiga Soomaaliya. Hormuud waxay bixisaa adeegyo kala duwan oo loogu talagalay ganacsiga, macaamiisha, iyo isticmaalka guryaha. Waxaa ka mid ah adeegyada khadka tooska ah, adeegyada mobilada GSM, 2G, 3G iyo adeegyada 4G, Hormuud Mifi , Internet Enterprise, iyo Hormuud Hotspot . Hormud malaha adeeg gaadiid. Shirkaddu waxay ka kirayn kartaa bajaaj (mootada) wadayaasha bixiya saddex meelood meel dakhligooda. Laga bilaabo 2021, shirkaddu waxay ka shaqeysaa inta badan koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya waxayna ku leedahay 600 oo mass oo dalka oo dhan ah. Ilaa 2021, waxaa lagu qiyaasay in in ka badan 11.25 milyan oo Soomaali ah, oo u dhiganta 70% shacabka Soomaaliya, ay helaan internet 4G ah. Hormuud waxay sidoo kale bixisa 4G mobile internet ka ugu jaban Afrika iyo Carabta. Hormuud Telecom ayaa ballan qaaday in ay xaqiijinayso in 4G-ga guud ahaan Soomaaliya laga gaarsiiyo sanadka 2023. ==Tignoolajiyada iyo alaabta== ===Adeegyada mobilada=== Sannadkii 2002, Hormuud waxay bilawday adeegga GSM Mobile Services, oo ah adeeg prepaid ah oo bixiya ikhtiyaarrada qandaraasyada ama adeegyada moobilka ee aad bixinayso. Macaamiishu waxay ku shuban karaan akoonadooda iyagoo isticmaalaya boonooyinka dib u buuxinta ee Hormuud iyo kaararka xoqitaanka. Sanadkii 2016, Hormuud waxay daah-furtay adeegeeda Ilwadaag, kaasoo sahlaya in la waco , waxaana uu noqday adeeg muhiim u ah dadka Soomaaliyeed ee danyarta ah. Liis cad ayaa markii dambe lagu daray si qoysaska iyo asxaabtu ay si fudud ugu xidhmaan adeegan ===Internet mobile iyo broadband=== Sanadkii 2013, Hormuud waxay furtay Hormuud Hotspot, oo ah internet xawaarihiisu sarreeyo, ammaan ah, isla markaana la isku halayn karo oo Wi-Fi ah oo laga heli karo goobaha dadweynaha, hoteellada, iyo goobaha waxbarashada. Sannadkii 2014 , waxay soo saartay Hormuud Mifi, oo ah 4G wireless router la qaadan karo oo ku xidhi kara taleefanno badan oo casriga ah, tablets, ama laptops waxayna siisaa internet 4G ah oo loogu talagalay surfing webka. Isla sanadkaas, Hormuud waxay daah-furtay ADSL Plus oo ah adeeg adeegsada khadka talefanka ee macaamiisha si ay ugu diraan ugana helaan xogta internetka iyo wicitaannada. Waqtigaan, awoodda internetka ee dalka ma ahayn mid ku filan, haddana kor u qaadista awoodda ayaa u saamaxday Hormuud in ay gaarsiiso adeegyo degdeg ah oo degdeg ah iyo kuwa guriyeedba qoysaska Soomaaliya. Internet Enterprise, oo ah adeeg ballaadhan oo bixiya adeegyada internet-ka ee bilaa-waayirka ah, ayaa la bilaabay 2014. Waxa uu awood u siyay kulamo isku mar ah oo isku xidhka baladhanka ah ee qalabyo badan. Adeegga inta badan waxaa loogu talagalay in lagu bixiyo adeegyo ballaaran oo ballaaran oo loogu talagalay ganacsiyada iyo hay'adaha gargaarka ee ka shaqeeya Soomaaliya. Isla sanadkaas, Hormuud waxa ay daah-furtay SMS-kayga, adeeg fariimo badan oo loogu talagalay in lagula xiriiro shaqaale badan ama koox arday ah. Sanadkii 2024, Hormuud Telecom waxay furtay adeegyada 5G ee Soomaaliya oo dhan, sida Muqdisho, Kismaayo, Gaalkacyo, Baydhabo, Dhuusamareeb, Baladwayne, Afgooye, Marka, iyo Dhoobleey. Macaamiisha 4G waxa ay heleen casriyeyn ilaa 5G ah iyada oo aan wax kharash ah laga bixin, iyada oo 5G-ga daboolay meelahan uu gaadhay ilaa 81%. Adeegga 5G waxa uu bixiyaa xawaarihiisa ilaa 400Gbps halkii mowjadda dhererka, iyada oo wadarta fursadaha awoodda ilaa 38Tbps. Hormuud waxay bixisaa qorshe xog aan xadidneyn oo dhan $20 bishii, waana mid ka mid ah kuwa ugu jaban ee Afrika. Shabakadda 4G ee Hormuud, ayaa hadda daboolaysa 70% dadka Soomaaliyeed, iyadoo la doonayo in la gaarsiiyo 88% magaalooyinka iyo 70% miyiga. 2024, Hormuud Telecom waxa ay saxiixday Axdiga isku xirka bini'aadantinimo ee GSMA iyada oo balan qaaday in ay bixinayso isku xidhka wakhtiyada dhibaatooyinka ayna wanaajiso la shaqaynta ururada bini'aadantinimo. Hormuud Telecom ayaa door muhiim ah ka ciyaartay wax ka qabashada musiibooyinka Soomaaliya iyadoo ku beddeshay ringtones aasaasiga ah farriimaha digniinta muhiimka ah ee bixinaya tilmaamaha badbaadada bulshada. ===EVC Plus=== Markii ugu horreysay ee la soo bandhigay 2012, EVC Plus waa ikhtiyaar u gaar ah oo lagu xawilo oo lagu helo lacagta mobilada; waxay u shaqeysaa sida SMS. In ka badan 67% Soomaalida, gaar ahaan bulshooyinka ugu nugul, waxay isticmaalaan tignoolajiyada lacagta mobaylada qaab lacag bixineed oo keliya. EVC Plus waxay kaga duwan tahay aaladaha kale ee lacagta mobilada ee Afrika iyadoo gebi ahaanba xor ka ah goobta isticmaalka. Qalabka lacagta moobilku waxa uu leeyahay hawlo badan oo muhiim ah, sida xawaaladda qof-ka-qof, qof-ganacsatada/xawilaadda ganacsiga, wakhtiga hawada/kor-u-qaadista xogta, iyo maamulka akoonka. Lacagaha moobilada ayaa si weyn looga isticmaalaa Soomaaliya, iyadoo xogta bangiga adduunka ay muujineyso in xawaaladaha mobilada ay muhiim u tahay dhaqaalaha iyo kobaca kaabayaasha dhaqaalaha Soomaaliya, iyadoo 155 milyan oo wax kala iibsi ah oo ku kacaya USD$2.7 bilyan la soo sheego bil kasta. Inta badan wax kala iibsiga waxa lagu sameeyaa EVC Plus. Cilmi baaris ayaa muujisay in lacagta moobilku ay door muhiim ah ka ciyaarto yaraynta luminta lacagta iyo lacagta been abuurka ah . Hay'adaha aan dawliga ahayn (NGOs) iyo hay'adaha samafalka ee u soo dira dadka Somalida ah ee ku nool meelaha fogfog waxaa laga dhaafaa xadka EVC jeebka ee $300. Horaantii, Hormuud Telecom waxa ay lacag badan oo lacag la'aan ah siisay NGO-yada ka jawaabaya dhibaatooyinka (sida fatahaadaha 2019). Sannadka 2019, Hormuud Telecom waxa ay daah-furtay barteeda bini'aadantinimo si ay si wanaagsan ugu fududayso gargaarka lacagta caddaanka ah ee la gaarsiinayo meelaha fog-fog ee ay adagtahay in la gaaro. Xariirku wuxuu isticmaalaa shabakadda lacagta mobilada ee Hormuud si uu u bixiyo hab la raadin karo, waqti ku habboon oo wax ku ool ah oo lagu qaybiyo kaalmada lacagta caddaanka ah – yaraynta khatarta iyo kharashaadka hawlgelinta ee NGO-yada. Xariirku wuxuu gargaar gaarsiin karaa talefoonnada iyo taleefoonnada casriga ah labadaba, waxaana isticmaala in ka badan 120 la-hawlgalayaasha bani'aadamnimada. Xariirku waxa uu ku guulaystay Abaalmarinta Isbeddelka Nolosha ee Bandhigga Tech Festifaalka 2022, doorkeeda ku aaddan beddelka xawaaladaha lacagaha ee mobilada iyo bixinta adeegyada muhiimka ah ee maaliyadeed malaayiin Soomaali ah xilligii abaarta 2021. Sannadkii 2023, Hormuud Telecom waxay iskaashi la samaysay GSMA's GSMA Mobile for Humanitarian Innovation Program (M4H) si loo kordhiyo qaadashada lacagta moobilka ee gargaarka ay awoodaan ee ay bixiyaan hay'adaha aan dowliga ahayn. Hadafka iskaashiga waa in la suurtageliyo in la isweydaarsado habka ugu wanaagsan, iyo in la kiciyo hal-abuurnimo. Soomaaliya, 70.2% dadka isticmaala lacagta moobilada ayaa bixiya kharashka waxbarashada goobta; 56.4% waxay bixiyaan deeqaha iyo samafalka; 28.3% dukaanka online; 18.0% waxay ka helaan xawaalad lacageed NGO-yada; oo 16.7% ay bixiyaan cashuuraha dawladda. Cilmi baaris ay sameysay Jaamacadda SIMAD ee Muqdisho ayaa lagu ogaaday in qaadashada lacagaha mobilada ee Soomaaliya oo dhan ay mas’uul ka tahay kobaca ganacsiyada yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah . 2024-kii, Hormuud waxay soo bandhigtay wadashaqayn ay la kaashanayso bangiyada maxaliga ah, taasoo suurtagelinaysa in lacag-bixin la'aan lagu bixiyo xisaabaadka bangiyada iyo boorsooyinka lacagta mobaylada markii ugu horreysay Soomaaliya. Waxa ay u ogolaataa macaamiisha EVC Plus in ay helaan hawlaha aasaasiga ah ee bangiyada sida dhigaalka iyo xawilaadaha iyada oo loo marayo habka lacagta mobaylka iyo macneheedu waxa weeye macaamiishu waxa ay samayn karaan lacag la'aan iyaga oo aan booqan bangi jireed. ===Nasiye=== Nasiye ayaa markii ugu horreysay la bilaabay 2013, wuxuuna noqday mid aad u caan ah intii lagu jiray cudurka faafa ee COVID-19 . Adeeggani waxa uu u oggolaanayaa isticmaaleha in uu u dejiyo muusik ama ikhtiyaarka wax-akhriska sida dhawaaqa garaaca. Intii uu cudurku socday, Hormuud waxa ay ku bedeshay qaar ka mid ah dhawaaqa garaaca Nasiye ogaysiisyada caafimaadka bulshada si ay wax u barato dadka iyo bulshada nugul. Hormuud waxa ay meesha ka saartay khidmadaha adeega isdiiwaangalinta si ay u caawiyaan dalka wixii ka dambeeya 2019 ===WAAFI=== Sanadkii 2021, Hormuud waxay soo bandhigtay codsigii ugu horreeyay ee wadaniga ah ee Soomaaliya lacagta mobilada, kaas oo siinaya dadka Soomaaliyeed helitaan adeegyo kala duwan oo dhijitaal ah oo ku yaala madal kali ah markii ugu horeysay. App-ka WAAFI, macaamiishu waxay geli karaan akoonnada bangiga , wax kala beddelashada onlaynka ah, diri karaan xawaaladaha caalamiga ah, oo ay wici karaan taleefan caalami ah iyo kuwo gudaha ah. WAAFI waa madal lacagta mobilada ah oo dhamaystiran, taasoo kor u qaadaysa tignoolajiyada USSD ee jirta oo ay soomaali badan isticmaalaan. Waqtigan xaadirka ah, tignoolajiyada lacagta mobaylada ee ku shaqeysa USSD waxay leedahay heerka gelistiisa ilaa 80% magaalooyinka iyo 55% dhulka miyiga ah. WAAFI waxa ay u ogolaataa isticmaalayaasha in ay akoonkooda bangi ka galaan dhigaalka iyo ka bixista jeebka EVC Plus-ka. Iyadoo taas loo marayo, ganacsiyadu waxay soo saari karaan koodka QR ee u oggolaanaya macaamiisha inay si toos ah u xisaabiyaan xisaabaadka bangiyada ganacsiyada. Sannadkii 2022, WAAFI waxa ay ku guulaysatay Abaalmarinta Isbeddelka Nolosha, xaflada abaalmarinta GLOMO ee GSMA ee doorkeeda taageerada xaaladaha bani'aadamnimada. 2024, Hormuud waxay la kaashatay WAAFI, Paymentology, Mastercard iyo Salaam Somali Bank si ay Soomaaliya uga hirgeliyaan lacagaha "Tap and Go" ee aan la xiriirin markii ugu horeysay. App-ka mobilka ee WAAFI ayaa hadda u oggolaanaya dadka isticmaala inay si dijital ah u furaan akoon, abuuraan kaarka Mastercard-ka dhijitaalka ah, ku lifaaqan kaarka boorsada ama akoonka, ku dhejiyaan kaarka aaladda dhijitaalka ah, si lacag-bixinnada aan lala xiriirin ay si fudud u fulin karaan. ==Kafiilka== Bishii Abriil 2019, waxaa la furay deeq waxbarasho oo Hormuud ah, taasoo ardayda Soomaaliyeed ee aqoonta sare leh siisay deeq waxbarasho oo buuxa oo ay siiyeen jaamacadaha Soomaaliya. Tan iyo 2015, Hormuud waxa ay sidoo kale maalgelisay tiro bandhigyo buugeed oo heer gobol iyo heer qaran ah oo dalka oo dhan ah. Laga soo bilaabo 2005, Hormuud waxa ay maalgelisay horyaalka kubbadda cagta Gobolka Banaadir. Laga soo bilaabo 2013, waxa ay sidoo kale maalgalisay koobka Super Cup-ka Soomaaliya sanadlaha ah , finalka horyaalka kubada cagta gudaha ==Hormuud Salaam Foundation== Hormuud Salaam Foundation (HSF) waa hay’ad samafal oo ay si buuxda u maalgaliyaan Hormuud Telecom iyo Salaam Somali Bank, waxaana loo abuuray ujeedo kaliya oo lagu bixinayo tabarucaad samafal ah oo lagu horumarinayo nolol maalmeedka Soomaalida. Sannadkii 2020, intii lagu jiray cudurka faafa ee coronavirus, HSF iyo la-hawlgalayaasheeda ayaa ugu deeqay in ka badan USD $5 milyan oo loogu talagalay daryeelka caafimaadka ee Soomaaliya iyo dadaallada gargaarka ah ee looga hortagayo cudurka. 2021, HSF waxa ay taageertay dadaalka lagu caawinayo ururinta $4 milyan ee sanduuqa gargaarka ee Shabakadda Action Network ee Covid-19, iyadoo lala kaashanayo Rugta Ganacsiga Soomaaliyeed. Isla sannadkaas, HSF waxa ay ku deeqday warshaddii ugu horreysay ee Ogsajiinta dadweynaha ee Soomaaliya . Warshadan oo laga soo iibiyay dalka Turkiga ayaa waxaa loogu deeqay in ay Soomaaliya ka caawiso la tacaalida Ogsajiinta caafimaadka oo aad u yar. Warshada ayaa lagu rakibay Isbitaalka Hooyada iyo Dhallaanka ee Banaadir , halkaas oo ay sidoo kale mu’asasada ku maalgelisay dayactirka waadhkeeda COVID-19 iyo qolka kaydka ee warshadda Ogsajiinta. HSF waxa ay maalgelisaa mashaariic gargaar oo samafal oo kala duwan, iyada oo si toos ah wax uga qabanaysa dhibaatooyinka bini'aadantinimo ee Soomaaliya oo dhan. Jiilaalkii 2023-kii, ka dib markii ‘qarnigii hal mar’ ay fatahaad ka dhacday gobolka, Hormuud Salaam Foundation waxay ku deeqday oo ay u qaybisay 1 milyan oo doolar oo loogu talagalay gurmadka fatahaadaha. Isla sanadkaas, Hormuud Salaam Foundation waxa ay kafaalo qaaday qarashka shidaalka ee isbitaalka hooyada iyo dhalaanka ee Banaadir ee magaalada Muqdisho sanad, iyadoo hubinaysa in adeegyada aan kala go’a lahayn. Mu'asasada ayaa sidoo kale ku deeqday toban qalabka wax lagu shido. Hormuud Salaam Foundation ayaa sidoo kale kafaalo qaaday 119 caruur ah oo ku nool magaalada Muqdisho baarista cudurada wadnaha, waxaana hormuud u ahaa dhakhaatiir Talyaani ah Dr Marianeschi Stefano iyo Dr Scansani Silvia. Natiijadii qiimayntii dhexdhexaadka ahayd, 15 carruur ah ayaa tan iyo markii loo diray Talyaaniga qalliino naf-badbaadin ah, oo ay maalgelisay HSF. ==Sido kale firri== * [[Liska Shirkad Somaliland/Somalia]] [[Category:Ganacsi]] [[Category:Muqdisho]] ==Tixraac== [http://www.hiiraan.com/op4/2020/feb/167144/hormuud_telecom_creating_jobs_and_improving_lives.aspx "Hormuud Telecom 'Abuuritaanka shaqooyin iyo horumarinta nolosha'"] [https://web.archive.org/web/20211105155222/https://www.totaltele.com/511579/20-years-of-driving-connectivity-in-Somalia "20 sano oo isku xirnaanta wadista baabuurta ee Soomaaliya"] [https://www.reuters.com/article/uk-somalia-hormuud-idUKBRE9AC0WQ20131113 "Shirkadda Hormuud ee Soomaaliya waxay soo saartaa faa'iidada isgaarsiinta inkastoo dowlad la'aan] [https://itweb.africa/content/nWJadvbeArRqbjO1 "Shirkadda Isgaarsiinta Hormuud Telecom oo ku dhawaaqday qorshe ay ku ballaarinayso shabakadda 4G"] [https://web.archive.org/web/20251206063330/https://africa.com/hormuud-telecom-convenes-somalias-private-sector-in-talks-to-unlock-self-sufficient-food-production/ "Shirkadda Isgaarsiinta Hormuud Telecom Oo Isugu Yeedhay Laamaha Gaarka Loo Leeyahay Ee Soomaaliya Si Loo Furo Wax Soo Saarka Cunno Isku Filan - Africa.com"] [https://reliefweb.int/report/somalia/hormuud-telecom-offers-commission-free-transfers-ngos-responding-floods-southern "Hormuud Telecom waxay lacag la'aan ku wareejinaysaa NGO-yada wax ka qabanaya fatahaadaha Koonfurta Soomaaliya - Soomaaliya"] [https://www.garoweonline.com/en/news/press-releases/hormuud-proud-to-support-literature-and-learning-as-the-6th-annual-mogadishu-international-book-fair-concludes "Hormuud oo taageerta suugaanta iyo waxbarashada, iyadoo la soo gebagebeeyey bandhigga buugaagta Muqdisho ee sannadkii 6aad"] [https://www.garoweonline.com/en/news/somalia/hormuud-salaam-foundation-pledges-to-pay-for-2nd-year-fuel-cost-in-banadir-hospital "Hormuud Salaam Foundation Oo Balan Qaaday In Ay Bixinayso Kharashka Shidaalka Sanadkii 2aad Ee Isbitaalka Banaadir"] [https://www.africa.com/hormuud-salaam-foundation-sponsors-vital-health-screening-for-children-with-heart-disease-in-mogadishu/ "Hormuud Salaam Foundation waxay kafaalo qaadaysaa Baaritaanka Caafimaadka Muhiimka ah ee Carruurta Qaba Xanuunada Wadnaha ee Muqdisho - Africa.com"] {{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://www.hiiraan.com/news4/2021/Oct/184221/hormuud_salaam_foundation_donates_200_000_for_las_anod_evictees.aspx "Hormuud Salaam Foundation oo $200,000 ugu deeqday dadkii laga saaray Laascaanood"] [https://www.garoweonline.com/en/news/somalia/hormuud-telecom-s-ceo-ahmed-yusuf-clinches-cxo-of-the-year-award-at-africa-tech-festival-2023 "Maamulaha Shirkadda Isgaarsiinta Hormuud, Axmed Yuusuf, ayaa ku guuleystay Abaalmarinta CXO ee Sanadka Afrika Tech Festival 2023] bjucgvmzhyif0glqon5nw342e12w1qw Nabi Muuse C.S. 0 4199 309851 298281 2026-09-28T22:13:53Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Musa_(Moses)1.png|Musa_(Moses)1.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309851 wikitext text/x-wiki '''[[Nebi]] muuse''' Kani waa maqal ku saabsan [[Nebi Muuse]]. Isticmaal kale fiiri [[Magaca Muuse|Magaca muuse]] '''Muuse''' '''Muusa''' '''[[Nebi Muuse]]''' '''[[Muuse binu Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Moses, Musa; [[carabi]]: ﻣﻮﺳﻰ, Mūsā, loogu dhawaaqo: "Muusa", sidoo kale: ﻋﻤﺮﺍﻥ ﻣﻮﺳﻰ, loo qoro: Mūsā Cīmran, "Muusa Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "[[Qoyska Cimraan|Qoyska reer Cimraan]]"; Luuqada Tiberiyaanka: Mōšéh [[ISO 259-3]] Moše; loogu dhawaaqo: "Moose" ama "Moseh"; [[Hebrew]]: מֹשֶׁה, loogu dhawaaqo "Mosheh"; [[Hebrew]]ga Cusub: Moshe, loogu dhawaaqo "Mooshe"; [[Af-Faarsi]]: ܐܫܘܡ, Moushe, loogu dhawaaqo: "Muushe") waa [[nebi]] iyo [[rasuul]] [[Ilaahay]] (s.w.t) u soo diray qoomiyadii [[Yuhuud]]<ref>"[[ingiriis]]: Moses, Musa; [[carabi]]: ﻣﻮﺳﻰ, Mūsā, loogu dhawaaqo: "Muusa", sidoo kale: ﻋﻤﺮﺍﻥ ﻣﻮﺳﻰ, loo qoro: Mūsā Cīmran, "Muusa Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "[[Qoyska Cimraan|Qoyska reer Cimraan]]"; Luuqada Tiberiyaanka: Mōšéh [[ISO 259-3]] Moše; loogu dhawaaqo: "Moose" ama "Moseh"; [[Hebrew]]: מֹשֶׁה, loogu dhawaaqo "Mosheh"; [[Hebrew]]ga Cusub: Moshe, loogu dhawaaqo "Mooshe"; [[Af-Faarsi]]: ܐܫܘܡ, Moushe, loogu dhawaaqo: "Muushe""</ref> reer bani [[Israaiil]], iyo [[Fircoon]] iyo [[qaraabo|qaraabadiisa]] iyo intii uu ku hoos noolayd ee uu maamulaayay.<ref>[[Israaiil]], iyo [[Fircoon]] iyo [[qaraabo|qaraabadiisa]]</ref> Sida ay isku waafaqeen [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[Ilaahay]] ku soo dejiyay [[Nebi Muxamed]], [[Kitaabka Injiil]] ee [[Masiixiyad]]a, iyo diinta Bahay [[Nebi Muuse]] wuxuu ahaa hogaamiye diimeed,<ref>"[[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[Ilaahay]] ku soo dejiyay [[Nebi Muxamed]], [[Kitaabka Injiil]] ee [[Masiixiyad]]a, iyo diinta Bahay [[Nebi Muuse]] wuxuu ahaa hogaamiye diimeed"</ref> xaakim, maamule shacabka, [[nebi]] iyo [[rasuul]] [[Alle]] (subxaanahu wa tacaalaa) siiyay [[Kitaabka Towraad]]<ref>"[[nebi]] iyo [[rasuul]] [[Alle]] (subxaanahu wa tacaalaa) siiyay [[Kitaabka Towraad]]"</ref> iyo [[Suxufi Muuse|Suxufta Muuse]]; kaasi oo loo diray in uu u digo [[boqor]]kii [[Fircoon]] ee maamulaayay deegaanada [[Masar]] iyo nawaaxigeeda, iyo shacabkii reer banii [[Israaiil]] kuu noolaa meeshaasi.<ref>"[[Masar]] iyo nawaaxigeeda, iyo shacabkii reer banii [[Israaiil]]"</ref> Sida ay qiyaaseen [[cilmi|culimada]] [[taariikh]]da, Nebi Muuse wuxuu dhashay intii u dhaxaysay [[sanad|1391 ilaa 1271]] [[C.H]] (Ciise Hortiis) ama wuxuu dhashay [[sanad|sanadkii 1595]] [[C.H]].<ref>"[[sanad|1391 ilaa 1271]] [[C.H]] ama wuxuu dhashay [[sanad|sanadkii 1595]] [[C.H]]"</ref> Dhinaca kale, dadka [[Hebrew]]ga ahi waxay Nebi Muuse ugu yeedhaan (מֹשֶׁה רַבֵּנו)ּ "Muuse macalinkayagii" iyo "Muuse kii wax na baray". Waxa uuna yahay [[nebi]]ga ugu muhiimsan ee aasaaska iyo saldhiga u ah [[diin]]ta [[Judhiisam]]ka. Sidoo kale, Nebi Muuse waa tiir muhiim u ah diimaha [[Islaam]]ka iyo [[Masiixi]]ga.<ref>"[[Islaam]]ka iyo [[Masiixi]]ga"</ref> [[Nebi Muuse]] wuxuu ku dhashay deegaanka Gooshen ee dalka [[Masar]], wuxuuna ku dhintey [[buur]]ta Neebo ee deegaanada Macoow. Intaasi waxaa dheer, Muuse waxaa dhalay oo [[aabe]] u ah [[Cimraan]], waxaana [[hooyo]] u ah Jojebed (Jochebed), wuxuuna ka tirsan yahay [[Qoyska Cimraan]] asagoo walaal la ah [[Nebi Haaruun]] iyo gabadha [[Miryama]].<ref>"[[aabe]] u ah [[Cimraan]], waxaana [[hooyo]] u ah Jojebed (Jochebed)"</ref><ref>"[[Qoyska Cimraan]] asagoo walaal la ah [[Nebi Haaruun]] iyo gabadha [[Miryama]]"</ref> [[File:Delaroche_Discovery_of_Moses.jpg|thumb|Miryama oo ilaalinaysa [[caruur]]ta [[Nebi Muuse]].]] Sida ku xusan [[kitaab]]ka Egsodhuuska (Exodus), Nebi Muuse wuxuu dhashay wakhti shacabka reer Israaiil sii badanayeen, ayagoo ku hoos jiray maamulka [[boqor]] [[Fircoon]] oo asagu cadaawad adag u qabay dadkaasi, isla markaana [[adoon]]san jirey dilina jirey [[nin|raga]] beelahaasi.<ref>"[[boqor]] [[Fircoon]] [[adoon]]san jirey dilina jirey [[nin|raga]]"</ref> Markii uu dhashay Muuse ayaa hooyadii Jojebed intey salad ku dhex riday ku tuurtay [[webi]] [[Niil]]ka ayadoo kala cabsanaysa in ciidamada Fircoon dilaan wiilkeeda. Waxaana helay [[ilmo|ilmahaasi]] yar shaqaalihii Fircoon oo u geeyay xaaskii Fircoon, qoftaasi oo go'aansatey ineey korsato ilmahaasi yar.<ref>"[[webi]] [[Niil]]ka ayadoo kala cabsanaysa in ciidamada Fircoon dilaan wiilkeeda. Waxaana helay [[ilmo|ilmahaasi]] yar shaqaalihii Fircoon oo u geeyay xaaskii Fircoon, qoftaasi oo go'aansatey ineey korsato"</ref> Isku soo wada duuboo, Nebi Muuse markuu [[qaangaadh]] noqdey ayuu dagaal galay halkaasi oo u ku dilay nin ka tirsan qabiilkii Fircoon. Arintani waxay ku kaliftey inuu ka cararo dhulkii [[boqor]]tooyada Fircoon ka talineysay. Wakhti ka dib, [[buur]]ta Siinaay dhexdeeda ayaa [[Alle]] ugu soo waxyooday Nebi Muuse kuna faray inuu ku noqdo Fircoon iyo qoomkiisii uguna yeedho diinta Alle. Mucjisooyinka la siiyay Nebi Muuse waxaa ka mid ahaa ushiisa oo isku bedelaysay [[mas]], iyo [[gacan]]tiisa oo [[ileys]] iyo [[iftiin]] awood badani ka soo baxaayay.<ref>"Mucjisooyinka Nebi Muuse: ushiisa oo isku bedelaysay [[mas]], iyo [[gacan]]tiisa oo [[ileys]] iyo [[iftiin]] awood badani"</ref> Isku soo wada duuboo, dagaalo badan iyo dhibaatooyin badan ka dib, Nebi Muuse wuxuu qoomkiisii u hogaamiyay deegaano ka fog maamulkii Fircoon, [[40]] [[sano]] ka dibna wuxuu ku dhintey saxara dhexdiisa.<ref>"[[40]] [[sano]] ka dibna wuxuu ku dhintey saxara dhexdiisa"</ref> = Reer Cimraan = '''[[Cimraan]]''' '''[[Camraan]]''' '''[[Reer Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Amram, ʻAmrām, "Amran"; [[carabi]]: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; [[Hebrew]]: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", [[Hebrew]]ga cusub: Amram)<ref>"[[ingiriis]]: Amram, ʻAmrām, "Amran"; [[carabi]]: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; [[Hebrew]]: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", [[Hebrew]]ga cusub: Amram"</ref> (macnaha ereyga Cimraan waa ''saaxiibkii kan ugu sareeya''<ref>""</ref> iyo ''qofkii aadka u sareeyay'') waa [[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]ga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed).<ref>"[[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]"</ref> Cimraan waxaa meelo badan [[Ilaahay]] (s.w) kaga xusay [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]].<ref>""</ref> Intaasi waxaa dheer, waxaa jirta [[suurad]] ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa [[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ).<ref>"[[suurad]] ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa [[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ)"</ref> Dhinaca kale, [[diin]]ta [[Masiixiyad]]a ee kitaabka [[Injiil]] ee [[Alle]] u soo waxyooday [[Nebi Ciise]] iyo qoraalo kale oo [[Giriig]]<ref>"[[diin]]ta [[Masiixiyad]]a ee kitaabka [[Injiil]] ee [[Alle]]"</ref> iyo Laatiin ah waxay sheegeen in Cimraan aabihiis ahaa [[nin]]ka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint) kaasi oo ahaa nin sharaf iyo qadarin balaadhan ku dhex lahaa qoomkiisa iyo dadkii uu la noolaa wakhtigaasi.<ref>"Cimraan aabihiis ahaa [[nin]]ka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint)"</ref> Si kastaba ha ahaatee, kitaabka Quraanka dhexdiisa Cimraan waxaa lagu xusay labo nooc oo kala ah: * [[Camraan]] ama [[Cimran]] oo lagu sheegay in uu ahaa [[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]ga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed). * Marka labaad waxaa Cimraan lagu xusay inuu ahaa aabaha [[Maryama]] [[hooyo]]da [[Nebi Ciise]], taasi oo lagu magaaco [[Maryama bintu Cimraan]], waloow aanu Cimraan ahayn aabaha saxda ah ee Maryama, laakiin uu yahay oday ay ku abtirsato qoftaasi.<ref>"[[Maryama]] [[hooyo]]da [[Nebi Ciise]]"</ref> [[Ilaahay]] (koreeye) wuxuu kitaabka [[Quraan]]ka ku yidhi: :'''“Ilaahay wuxuu doortay Aadam iyo Nuux, iyo qooyska Ibraahim, iyo qooyska Cimraan, kuwaasi oo uu ka kor mariyay dadka.”''' ::—[[Qur'aan]], [[suurad]]a [[3]]aad ([[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ) "[[Qoyskii Cimraan]]"), [aayad]]a [[33]]aad<ref>"[[Qur'aan]], [[suurad]]a [[3]]aad ([[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ) "[[Qoyskii Cimraan]]"), [aayad]]a [[33]]aad"</ref> = Qoyska Muuse = Isku soo duuboo [[Qoyska Cimraan]] waxaa ka mid ahaa [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[xaas]]<ref>"[[Qoyska Cimraan]] waxaa ka mid ahaa [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[xaas]]"</ref> ama [[oori]] Jojebed (Jochebed). Intaasi waxaa dheer, qoyskan waxaa ku abtirsada [[Maryama bintu Cimraan]] iyo dabcan [[wiil]]keed [[Nebi Ciise]], iyo [[Nebi Sakariye]] oo ahaa Maryama [[adeer]]keed ama [[abti]]geed.<ref>"[[Nebi Sakariye]] oo ahaa Maryama [[adeer]]keed ama [[abti]]geed"</ref> = Kitaabka Towraad = [[File:Codex_Arabicus.jpg|thumb|250px|Codex LOLA.]] [[File:Mount Sinai Egypt.jpg|thumb|250px|[[Buurta Siinay]]. Israa'iil waxay degeen Buur Siinay, oo Yehowah wuxuu iyagii axdi kula dhigtay Nebi Muuse <ref>[https://www.arabicbible.com/codex-151.html]</ref>]] '' ([[ingiriis]]: Torah, Tora, Tawrāt; [[carabi]]: ﺗﻮﺭﺍﺓ, macanaha "Sharci" "Qawaaniin", ﮐﺘﺎﺏ ﻣﻮﺳﻰ, "kitaabki Muuse", (משה בן מימו), "kitabul Musa"; [[Giriig]]: εὐαγγέλιον, loogu dhawaaqo "Tawrāt", "Tawraat"; [[Yuhuud|Hebrew]]: תּוֹרָה, micnaheedu tahay: "tilmaamid", "waxbarid") waa [[kitaab]]ka [[diin]]ta ''Towraad'' ee [[Ilaahay]] (koreeyee) ku soo dejiyay [[Nebi Muuse]].<ref>"'''Towraad''' '''[[Towrah]]''' '''[[Kitaabka Towraad]]'''"</ref><ref>"[[ingiriis]]: Torah, Tora, Tawrāt; [[carabi]]: ﺗﻮﺭﺍﺓ, macanaha "Sharci" "Qawaaniin", ﮐﺘﺎﺏ ﻣﻮﺳﻰ, "kitaabki Muuse", (משה בן מימו), "kitabul Musa"; [[Giriig]]: εὐαγγέλιον, loogu dhawaaqo "Tawrāt", "Tawraat"; [[Yuhuud|Hebrew]]: תּוֹרָה, micnaheedu tahay: "tilmaamid", "waxbarid"</ref> Intaasi waxaa dheer, kitaabka Towraad waa [[diin]]ta iyo dhaqanka [[dad]]ka [[Yuhuud]]a ah ee reer [[Israa'iil|bani Israa'iil]]. Dadka raacsan diinta Towraad ee Yuhuuda ah waxay ku macneeyaan dhowr<ref>"[[diin]]ta iyo dhaqanka [[dad]]ka [[Yuhuud]]a ah ee reer [[Israa'iil|bani Israa'iil]]"</ref><ref>[https://www.jw.org/so/wargeysyada/maxaa-cusub/farriinta-kitaabka/ilaahay-baa-reer-binu-israaʼiil-samatabbixiyay/ Ilaahay Baa Reer Binu Israaʼiil Samatabbixiyay]</ref> micno oo kala duwan. Waxaana ka mid ah: * [[5|Shanta]] [[kitaab]] ee loo yaqaano "Tanakh" taasi oo ah macnaha ugu muhiimsan ama inta ugu badan ay u yaqaanaan khubarada [[diin]]ta [[Yuhuud]]a. * Sharaxaada iyo fahanka cutubyada Tanakh. * Soo degidii iyo ku dhanka Jenesiska (Genesis), oo ah [[kitaab|kitaabka Hebrewga]] isla markaana ah aasaaska iyo saldhiga [[diin]]ta [[Masiixiyad|Masiixiyadii hore]], iyo dhamaadka Tanakh. Iyo, * Iskugeynta fahanka dhaqanka iyo diinta guud ee dadka reer [[Israaiil]]. Si kastaba ha ahaatee, waxaa khubarada diinta [[Islaam]]ku u aqoonsan tahay in [[kitaab]]ka Towraad eey tahay waxyigii [[Alle]] (s.w) ku soo dejiyay [[Nebi Muuse]]; kuwaasi oo uu qoray Nebi Muuse naftiisa iyo isku duba rideen intii raacsanayd asaga ka dib markii uu geeriyooday. [[Kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee saldhiga u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka, waxaa [[suurad]]o badan iyo [[aayad]]o badan lagu xusay kitaabka Nabi Muuse.<Ref>"[[Quraan]]ka ah ee saldhiga u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka"</ref> geeridi nabi muuse waxa uu sosaray iman muslim xadis abuhurayara ka so waranayo rasulka <n,n,k,h> waxa uleyahay malaku mawtaki baa u yimdi nabi muuse <s,c,w,>oo waxa uu ku yidh adonaka allaw ilahay baa ku yeedh ee ajabi , ka dimna nabi muuse waxa uu moodaya qof waxa yeelo gadsinay wayo malaga shaybad ibn aadan buu ugu yimad ka dimana muuse <s,c,w> dirbaxo boo qado isha ka ga duftay ka dimana maliagi baa ilaahay ku labtay oo ku yidh rabiyo waxad idirtay adoon an doonayan inu u dhinto wabu ila dagalom oo ilabu iga tuuray kadim rabi <s,m.c> ayaa ku yidh malagul mawtka utag adon kayka oo ku dhih ma nolabaarabta ka dimana waxad ku tirahda sac taabo kadimana hal tin oo kutala saca waxay udhigantahay sanad ka dimna malaku mawatkii baa ku soo labtay muuse<s,c,w> ka dibna malakin siduu rabi soo faray buu usheegay waxa uu ku yidh maxa ku xiiga malakiba kuu jawabay geeri waxa uu ku jawabay muuse ko marun hadaan dimanayo iga qaad nafta had kadimna waxa uumuuse rabi way diistay inuu kaka qado meesha ladoho al muqadasa waxa uu yidh ilaahayo idhawe ardu muqadasa waan loo daweeyay nabigu maxamed <scw> waxa uu iyidh hadin aan joogilaha qabrigiisa waxa idin tusilaha qabrigiisa oo jid ku agyaalo macana cadkacas ama cad guduudan agtsa ah = Nabiyada iyo Rasuusha = [[Nebi]]ya [[Ilaahay]] (s.w,t) ku sheegay kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah ee lagu soo dejiayay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} waa [[25|25 Nabi]] kuwaasi oo kala ah: {|class="wikitable sortable" |+(الأنبیاء والرسل في القرآن) |- | ;[[Nebi Aadam]] | ;[[Nebi Al-yasac]] | ;[[Nebi Ayuub]] |- | ;[[Nebi Ciise]] | ;[[Nebi Dulkifli]] | ;[[Nebi Daa'uud]] |- | ;[[Nebi Haaruun]] | ;[[Nebi Huud]] | ;[[Nebi Ibraahiim]] |- | ;[[Nebi Idriis]] | ;[[Nebi Ilyaas]] | ;[[Nebi Ismaaciil]] |- | ;[[Nebi Isxaaq]] | ;[[Nebi Luud]] | ;[[Nebi Muuse]] |- | ;[[Nebi Muxamed]]{{SCW}} | ;[[Nebi Nuux]] | ;[[Nebi Saalax]] |- | ;[[Nabi Shuceyb]] | ;[[Nebi Sulaymaan]] | ;[[Nebi Yaxye]] |- | ;[[Nebi Yacquub]] | ;[[Nabi Yuusuf]] | ;[[Nebi Yuunus]] |- | | ;[[Nebi Zakariye]] |} = Jadwalka Nabiyada iyo Rusuusha Kutubta lagu soo dejiyay = Sida ku cad [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[Alle]] u soo waxyooday [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} waxaa jira [[tiro]] badan<ref>[[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[Alle]] u soo waxyooday [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}</ref> oo [[nabi]]yo iyo [[rasuul]] ah oo [[Ilaahay]] (koreeye) ku soo dejiyay [[kitaab|kutub]].<Ref>[[nabi]]yo iyo [[rasuul]] ah oo [[Ilaahay]] (koreeye) ku soo dejiyay [[kitaab|kutub]]</ref> Kuwaasi waxaa ugu horeeyay [[Nabi Ibraahim]] oo Alle u soo diray qoraalada [[Suxufi Ibraahim]], waxaana ugu dambeeyay [[kitaab]]ka [[Al-Furqaan]] ee Alle u soo waxyooday [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}.<Ref>"[[Nabi Ibraahim]] oo Alle u soo diray qoraalada [[Suxufi Ibraahim]]"</ref> Intaasi marka laga yimaado waxaa jira tiro kale oo nebiyo iyo rasuul ah oo Rabbi u soo diray kutub, laakiin inagu aqoon uma lihin kuwaasi, waxaana tusaale inoo ah: [[Nebi Ismaaciil]], [[Nebi Yacquub]] iyo [[Nebi Yoonis]] oo dhamaantood leh kutub aynaan cilmi u lahayn.<Ref>"[[Nebi Ismaaciil]], [[Nebi Yacquub]] iyo [[Nebi Yoonis]]"</ref> Isku soo wada duuboo, kutubta ku xusan kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah waa [[afar]] [[kitaab]] iyo labo [[suxufi]] kuwaasi oo kala ah: {|class="wikitable sortable" |+ Nabiyada iyo Rusuusha Lagu soo Dejiyay Kitaab<br />(ﮐﺘﺏ الأنبیاء والرسل) !Magaca ! class="unsortable" |Magaca<br />[[carabi|Af-Carabi]] !Kitaabka !Suxufi !Sharaxaad Kooban |- | '''[[Nebi Muxamed]]'''{{SCW}} || ﻧﺒﻲ ﻣﺤﻤﺪ || [[Kitaab]]ka [[Quraan]]ka<br />"[[Al-Furqaan]]"<br />(ﺍﻟﻘﺮﺁﻥ) || - || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]] intii u dhexaysay [[sanad|sanadkii 609 C.D ilaa 632 C.D]] * Waxyigu wuxuu socday [[23|23 sanno]] gudahood. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada [[Carabi]]ga ah. * Waxa loo qeybiyaa [[Makki]] iyo [[Madani]]. * Ka kooban yahay [[114 Suuradood]] * Saldhiga iyo xuddunta [[diin]]ta [[Islaam]]ka. |- | [[Nebi Ciise]] || ﻧﺒﻲ ﻋﻴﺴﻰ || [[Kitaab]]ka [[Injiil]]<br />"[[Masiixiyad]]" || - || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Ciise]]. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada reer [[Yuhuuda|bani Israa'iil]], iyo luuqada [[ingiriis]]ka. * Wuxuu aasaas u yahay [[diin]]ta [[Masiixi]]ga. |- | [[Nebi Muuse]] || ﻧﺒﻲﻣﻮﺳﻰ || [[Kitaab]]ka [[Towraad]]<br />(ﺗﻮﺭﺍﺓ) || Suxufi Muusa || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Muuse]]. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada reer [[Yuhuuda|bani Israa'iil]], iyo farta [[Hebrew]]ga. * Wuxuu aasaas u yahay [[diin]]ta [[Yuhuud]]a ama [[Hebrew]]ga. |- | [[Nebi Daa'uud]] || ﻧﺒﻲ ﺩﺍﻭﺩ || [[Kitaab]]ka [[Sabuur]]<br />(ﺯﺑﻮﺭ) || - || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Daa'uud]]. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada reer [[Yuhuuda|bani Israa'iil]], iyo farta [[Hebrew]]ga. * Wuxuu aasaas u yahay [[diin]]ta [[Yuhuud]]a ama [[Hebrew]]ga. |- | [[Nebi Ibraahim]] || ﻧﺒﻲ ﺇﺑﺮﺍﻫﻴﻢ || - || [[Suxufi Ibraahim]] || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Ibraahim]]. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada reer [[Yuhuuda|bani Israa'iil]], iyo farta [[Hebrew]]ga. * Wuxuu aasaas u yahay [[diin]]ta [[Yuhuud]]a ama [[Hebrew]]ga. |} = Qoraalo La Mid Ah = * [[Diin]] ** [[Islaam]] ** [[Masiixiyad]] * [[Kitaab]] ** [[Qu'raan]] ** [[Al Furqaan]] ** [[Kitaabka Injiil]] ** [[Kitaabka Towraad]] ** [[Kitaabka Sabuur]] ** [[Suxufi Ibraahim]] ** [[Suxufi Muuse]] * [[Rasuul]] ** [[Nebi Muxamed]] ** [[Nebi Ciise]] ** [[Nebi Daa'uud]] ** [[Nebi Muuse]] ** [[Nebi Ibraahim]] ** [[Nebi Ismaaciil]] ** [[Nebi Nuux]] ** [[Nebi Yacquub]] ** [[Nebi Yoonis]] * [[Nebi]] ** [[Nabi Aadam C.S.]] ** [[Nebi Maxamed]] ** [[Nabi Ismaaciil C.S.]] ** [[Nabi Ayuub C.S.]] * [[Muxamed|Nabi Muxamed (c.s.w)]] ** [[Nabi Daa'uud C.S.]] ** [[Nabi Suleymaan C.S.]] ** [[Nabi Nuux C.S.]] ** [[Nabi Idriis]] ** [[Nabi Saalax]] ** [[Nabi Shuceyb]] ** [[Nabi Yuusuf]] ** [[Nabi Muuse C.S.]] ** [[Nabi Ilyaas]] ** [[Nabi Ibraahiim C.S.]] ** [[Nabi Huud]] ** [[Ciise|Nabi Ciise]] ** [[Kitaabka quduska]] * [[Luqmaan Alxakiim]] * [[Sifaynta Diinta Islaamka]] * [[Su'aallo Diini ah iyo Jawaaba hooda]] * [[Islam]] = Xigasho = {{Reflist}} [[Category:Kitaab]] [[Category:Nabiyada Islaamka]] [[Category:Islaam]] [[Category:Quraan]] [[Category:Islam]] [[Category:Masiixiyad]] [[Category:Diin]] [[Category:Taariikh]] [[Category:Aqoon]] [[Category:Kalandar]] [[Category:Nabi]] [[Category:Aadam iyo Xaawo]] 901w020hp3edkk6q3hxe9om1l9a40eg Nabi Nuux C.S. 0 4957 309852 217758 2026-09-28T22:15:52Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Nuh_(Noah)1.png|Nuh_(Noah)1.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309852 wikitext text/x-wiki '''Nabi Nuux C.S.''' wuxuu ahaa Nabi iyo Rasuul ilaahey, qisadiisa waxey Qur'aanka Kariimka ku timid Suuradaha kala ah ''Aal-Cimraan'', ''Almaa'idah'', ''Ancaam'' iyo suurad wadata magaciisa ee suuratu ''Nuux'', sida [[Qur'aan]]ka kariimka ah ku sugan waxaa lo diray qoom caabudi jiray Sanamyada, isagoo ugu yeeray iney Ilaahey kaligiis caabudaan ayna iska dhaafaan caabudida sanamyada, === Digitaankiisa === Nebi Nuux wuxuu ahaa dhowrsane runlow ah, oo Rabbi Yehowah u soo direy dadkiisa inuu hanuuniyo, ugana digo cadaabka Aakhiro isagoo leh: Tolkeeyow Eebbe caabuda mana lihidiin Eebbe isaga aan ahayn waxaan idinkaga cabsanayaa cadaab maalin weyn. Markaas bey waxay ugu jawaabeen: Runtii Nuuxow waad baadiyeysan tahay. Markaas ayuu Nebi Nuux ugu jawaabay: Tolkeeyow ma baadiyeysni ee hase ahaatee waxaan ahay rasuul Eebbe soo direy waxaan idin soo gaarsiinayaa risaalada Eebbehey waana idinla talin oo waxaan Eebbe ka ogahay waxaydaan ka ogeyn. Markuu nebi Nuux ogaadey iney rumeyn doonin intii horey u rumeysey mooyee. Ayuu wuxuu yiri Kii i barbaariyow dhulka ha uga tegin qof gaal ah. Oo wuxuu sii raaciyey haddaad qof gaal ah dhulka uga tegtid waxay baadiyeynayaan adoomadaada mana dhalayaan ku xun oo gaal ah mooyee. Ka dib baa Eebbe faray inuu markab sameeyo, oo uuna markabkaasi saaro lamaane kasta oo ku nool dhulka ay ka mid yihiin mu’miniintii rumeysey, hase ahaatee aysan ku jirin xaaskiisa iyo wiilkiisa oo iyagu waxay ahaayeen gaalo. Dabadeed baa waxaa yimid duufaan oo dadkii gaalada ahaa biyihii ku wada dhinteen. * [https://www.jw.org/so/wargeysyada/maxaa-cusub/dhegeyso-oo-noolow/ayaamihii-nuux/ Ayaamihii Nuux​—⁠Yaa Dhegeystay Ilaahay? Yaana Dhegeysanin?] *[https://www.jw.org/so/tacliinta-kitaabka/suʼaalo/shayddaammadu-ma-jiraan/ Caasinimadii jirtay ayaamihii Nuux] * [https://www.jw.org/so/wargeysyada/maxaa-cusub/farriinta-kitaabka/nuux-iyo-daadkii/ Daadkii Waa Laga Badbaaday] * [https://www.jw.org/so/wargeysyada/maxaa-cusub/dhegeyso-oo-noolow/casharrada-daadka-weyn/ Maxaynu Daadka Weyn ka Baran Karnaa?] [[Category:Nabi|Nuux]] 4c5vfa4yc6zorcofirwd57x1t4isqfb Calanka Somaliland 0 6709 309866 296851 2026-09-29T05:09:16Z Garyaqaan 29387 Waxaan saxay taariikhda ansixinta calanka Somaliland 309866 wikitext text/x-wiki {{Infobox Calan |Name = [[Jamhuuriyadda Somaliland]] |Article = |Image = Flag of Somaliland.svg |Use = 111000 |Symbol = {{IFIS|Equal}} |Proportion = 1:2 |Adoption = October 14, 1996 |Design = [[cagaar|akhdar]] iyo [[cadaan]], iyo [[casaan]] oo wata '' [[Shahaadah]] '' cad iyo xiddig madow |Type = National | Image2 = Flag of the President of Somaliland.svg | Use2 = Calanka Madaxwaynaha | Design2 = }} '''Calanka Jamhuuriyadda Somaliland''' ({{lang-en | Flag of Somaliland}}, {{lang-ar | علم صوماليلاند او علم أرض الصومال}}) waxaa loo isticmaalaa in [[Somaliland]]. Waxaa la ansixiyay Oktoobar 15, 1996, waxaa lagu ansixiyay shirkii beelaha Somaliland ee Hargeysa ee furmay 15 October 1996 waxaana ku jira midabada cagaarka, caddaanka, iyo casaanka, oo xiddig madow ku leh bartamaha. Xariiqda cagaaran, waxaa ku yaal [[Shahaadah]] oo far carabi cad ku qoran. [[Dastuurka Somaliland]], sida lagu ansixiyay 31-kii May, 2001 afti dadweyne, wuxuu ku xusan yahay Qodobka 7 ee dastuurka jamhuuriyadda Somalilnd, in '' calanka Jamhuuriyadda Somaliland uu ka koobnaan doono saddex qaybood oo jiif ah, isbarbar socda oo siman, qaybta sare, kaas oo midabkiisu cagaaran yahay dhexdoodana ku qoray luuqad carabi ah oo caddaan ah [[Shahadah | La Ilaha Ill-Allah, Muxamadan Rasulullah]] ({{lang-ar | لا إله إلاَّ الله محمد رسول الله ”}}); qaybta dhexe waa cadaan waxayna bartankeeda ku leedahay xiddig madow; qaybta hoosena waa ''' == Xeerarka isticmaalka calanka == [[File:Women from Somaliland wearing the flag of Somaliland.jpg|thumb|upright|left|Haweenka reer Somaliland ee dabaaldega maalinta madaxbanaanida oo ay la socdaan calanka Somaliland.]] Dowladdu waxay dejisay mabaadi’da ku saabsan sida loo isticmaalo calanka. Waa in loola dhaqmaa si ixtiraam leh loona isticmaalo si taxaddar leh oo xasaasi ah. Sababtoo ah [[Shahada]] waxay muhiimad weyn ku leedahay diinta Islaamka, maadaama ay tahay tiirka koowaad ee Islaamka '' iwm '', qawaaniin ayaa si gaar ah looga sameeyay isticmaalka calanka. == macnaha calanku waasidan == * Khadka cagaarka ahi waxa uu sheegayaa horumarka * khadka cadi waxa uu sheegayaa nabada * khadka casi waxa uu katurjumayaa dhiigii mujaahidiintii naftooda u huray ciida hooyo * Shahaadataynku waxa ay sheegayaan in dadka reer somaliland ay yihiin islaam * Xidigta madawi waxa ay qeexaysaa waayitaanka la waayay riyadii Shantii Somaliwayn. == Calanado kale == [[File:Flag of Somaliland (Orange).svg|thumb|right|{{IFIS|Variant}}Some Somaliland flags use orange instead of red]] In kasta oo qodobka 7aad ee aan soo sheegnay si cad u sheegay in calanka gunta hoose uu cas yahay, haddana noocyo yar yar ayaa lagu arkay iyadoo midab liin cad leh. Kala duwanaansho kale ayaa ah jihada xiddigta, calan badan oo Somaliland ah ayaa leh xiddig tilmaamaya jihada ka soo horjeedda ee calanka kale, nooca xiddiggan foorara ayaa si aad ah loo adeegsadaa {| class="wikitable" width="600px" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaaaaa; border-collapse: collapse; white-space: nowrap; text-align: left" |- style="text-align: center; background: #eee" ! [[File:Flag of Somaliland.svg|30px]]<br />(1996 ila Maanta) !style="background:#006D21; color:#FFF; width:150px"| Green !style="background:#FFFFFF; color:#000; width:150px"| White !style="background:#DF0000; color:#FFF; width:150px"| Red |- | [[Pantone]] | 355c | 109c | 032c |- | [[CMYK]] | 1-0-0.97-0.58 | 0-0-0-0 | 0-1-1-0.12 |- | [[RGB]] | 0-109-33 | 255-255-255 | 223-0-0 |- | [[Web color|Hexadecimal]] | #006D21 | #FFFFFF | #DF0000 |} Inta badan calanka Somaliland ayaa ka mid ah saamiga 2: 1. Waxay ku salaysantahay saamiga rasmiga ah ee [[Calanka Midnimada]] ee [[Boqortooyada Midowday]], awoodii hore ee gumaysiga. Sawirada calammada ee internetka iwm inta badan si khalad ah ayey u muujiyaan calan gaagaaban (oo ah saamiga 2: 3 iwm.). <ref> {{cite web | url = http: //flagspot.net/flags/so-mv.html | cinwaan = Kala duwanaanshaha calanka Somaliland | daabacaade = Flagspot.net | marin-u-helid = 2020-05-29}} </ref> === Calanka British Somaliland === ==== 1903-50 ==== Markii ay [[Boqortooyada Midowday ee Boqortooyada Ingiriiska iyo Ireland | Ingiriiska]] ay qabsadeen oo qabsadeen woqooyi-galbeed Soomaaliya ee maanta loo yaqaan '1903', waxay dhisteen [[maxmiyad]] waxayna ka dhigeen qayb ka mid ah [[Boqortooyadii Ingiriiska]]. Ingiriisku wuxuu calan cusub u qaatay gobolka (oo si rasmi ah loogu magacaabay '' [[British Somaliland]] ''). Sida dalal badan [[Commonwealth of Nations | Commonwealth]] waddanku, calanku wuxuu lahaa meel [[Blue Ensign]] la baal maray: beer [[cirdhow]] ah oo leh [[Calanka Midowga]] ee ku taal qaybta kore ee calanka. Waxaa jiray sawir ah [[Kudu]] (oo ah [[antelope]] ku dhashay aagga Somaliland ee Ingiriiska) oo saaran cajalad cad. Calanka waxaa dulsaaray maraakiib ay leeyihiin dadka dagan British Somaliland ama dhismayaasha dowladda ee dhulkaas. ==== 1950–60 ==== Sannadkii 1950-kii Maxmiyaddii iyo calankii [[British British]] ayaa is beddelay oo sidaa darteed dhammaan calammadii watay. Calanku wali wuxuu ku yaallay [[Calanka Midowga]] rubuc-dhajinta. Madaxa [garbaha] [garbaha] garbaha ayaa la hayaa oo la siibay si ay u noqdaan muuqaalka ugu badan ee gacmaha cusub, in kasta oo bahalka wejigiisa uu hadda si toos ah u fiirinayo goobjoogaha. Geesaheeda dhexdooda, [[Crown Jewels of the United Kingdom | Royal crown]] waxaa loo geliyay inay astaan ​​u noqoto [[Boqortooyada qoyska]] iyo guud ahaan [[Boqortooyada Ingiriiska]]. Calaamadda sidoo kale waa la beddelay; waxay ka koobnayd [[Escutcheon (heraldry) | escutcheon]] oo si toos ah loogu qaybiyay midabbo cagaar iyo [[cirdhow]] ah, oo leh caaqil leh gaashaan Soomaaliyeed oo dahabi ah hortiisa laba waran oo [[saltire]] ah, madaxana hoos u socda, midabbo dabiici ah. Qaybta cagaaran waxay ku jirtay sawir cad [[minaret]]. Intaa waxaa sii dheer, dhinaca [[cirdhow]] ah, [[Carab]] [[dhow]] oo si buuxda shiraac ugu socda hirarka badda, oo barroosinku ku yaal saldhigga. Madaxa [Kudu] wuxuu u sii jeeday goobjoogaha halkii uu u jeedin lahaa bidix qaybta hore. Xagga sare, [[Kudu]] wuxuu ahaa [[Boqortooyada Boqortooyada Ingiriiska | Boqortooyada Boqortooyada]] inta u dhexeysa geesaha. Hoosta, waxaa jiray ubax midab leh oo cagaar iyo huruud ah kaasoo sameeyay [[Crest (heraldry) | Crest]]. Markii British Somaliland la siiyay xornimada 26 June 1960 calanku wuu istaagay in la isticmaalo. == heesta calanka somaliland == 'samo kuwaar waa heesta calanka somaliland ee hadda waxaana loogu dhawaaqaa sidan) ''Samo ku waar, samo ku waar, saamo ku waar Sarreeye calanka sudhan bilay dhulkiisaa, Samo ku waariyoo iyo bogaadin sugan Hanbalyo suuban kugu salaannee saamo ku waar Geesiyaashii naftooda u sadqeeyay qarannimada Somaliland Xuskooda dhowrsan kugu salaannee samo ku waar Guulside xanbaarsan soo noqoshaddiisa kalsooniduu mutaystayee dastuurka ku salaannee Midnimo walaalnimo goobanimo islaanimo kugu salaanee samow samidiyo samo ku waar samo ku waar saamo ku waar == Calamada Somaray Somaliland == Calanadan soo socda ayaa ah calamada taariikh ahaan loo adeegsan jiray gayiga maanta jira ee Somaliland: <gallery> File:Flag of Adal Sultanate.svg|Calanka [[Saldanadii Cadal]] (1415 ila 1577) File:Isaaq Flag.svg|Calanka diinta ee [[Saldanada Isaaq]] oo ka soo jeeda calanka Saldanada Adal (1700s ila 1884) File:Flag of the United Kingdom.svg|Calanka [[Dhulka Biritishka ee Somaliland]] (1884 ila 1903) File:Flag of British Somaliland (1903–1950).svg|Calankii [[Dhulka Biritishka ee Somaliland]] (1903 ila 1950) File:Flag of British Somaliland (1950–1952).svg|Calankii [[Dhulka Biritishka ee Somaliland]] (1950 ila 1952) File:Flag of British Somaliland (1952–1960).svg|Calankii [[Dhulka Biritishka ee Somaliland] (1952–1960) File:Flag of Somalia.svg|Calankii [[Dawladii Somaliland (1960)]] (26 June 1960 ila 1 July 1960) File:Flag of Somalia.svg|Flag of [[Soomaaliya]] (1 July 1960 ila 18 May 1991) File:Flag of Somaliland until 1996.svg|[[File:FIAV historical.svg|23px]] (18 May 1991ila 14 October 1996) File:Flag of Somaliland.svg|14 October 1996 ila Maanta </gallery> [[Category:Calamada]] [[Category:Somaliland]] ntydehi3wfa4d9plrervoujslmyxr3b Nabi 0 13317 309850 262921 2026-09-28T22:13:35Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Musa_(Moses)1.png|Musa_(Moses)1.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309850 wikitext text/x-wiki '''Nabi''' {{Islaam}} '''Nabi'''<ref>[https://www.jw.org/so/wargeysyada/majallado/munaaradda-waardiyaha-Lam3-2020-sebtembar-oktoobar/ilaahay-nebiyada-ka-baro/ Ilaahay Nebiyadiisa Baan Ka Baran Karnaa]</ref> sidoo kale loo qoro '''[[Nebi]]''' ([[ingiriis]]: Prophet; [[carabi]]: ﻧﺒﻲ, "Nabiyu"; wadar الأنبیاء, loogu dhawaaqo "Al-Anbiyaa"; sidoo kale: ﺭﺳﻮﻝ, "[[Rasuul]]"; wadar ahaan: الرسل; "Ar-Rasul") waa [[qof]] karaamaysan<ref>"'''Nabi''' sidoo kale loo qoro '''[[Nebi]]'''"</ref> oo [[Ilaahay]] (s.w) u soo diray [[dad]]ka.<ref>"[[ingiriis]]: Prophet; [[carabi]]: ﻧﺒﻲ, "Nabiyu"; wadar الأنبیاء, loogu dhawaaqo "Al-Anbiyaa"; sidoo kale: ﺭﺳﻮﻝ, "Rasuul"; wadar ahaan: الرسل; "Ar-Rasul""</ref> Nabi kasta waxaa loo soo diray in uu baro, u digo, isla markaana hogaamiyo bulsho dad ah. [[Tiro|Tirada Nebi]] ee [[Alle]] u soo diray shacabka, qabiilada iyo bulshooyinka [[duni]]da aad ayay u faro badan yihiin; sidoo kale, [[wakhti]]yada ay soo baxeen aad ayay u kala duwan tahay.<ref>"[[Tiro|Tirada Nebi]] ee [[Alle]] u soo diray shacabka, qabiilada iyo bulshooyinka [[duni]]da aad ayay u faro badan yihiin"</ref> Kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[diin]]ta [[Islaam]]ka waxaa ku xusan tiro [[25|25 Nabi]] iyo [[Rasuul]] kuwaasi oo ugu horeeyo aabaheen [[Nebi Aadam]] (c.s) uguna dambeeyo nabiga lagu soo khatimay anbiyada iyo rususha waa [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}.<ref>"Kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[diin]]ta [[Islaam]]ka waxaa ku xusan tiro [[25|25 Nabi]] iyo [[Rasuul]] kuwaasi oo ugu horeeyo aabaheen [[Nebi Aadam]] (c.s) uguna dambeeyo nabiga lagu soo khatimay anbiyada iyo rususha waa [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}"</ref> Intaasi waxaa dheer, [[Nebi]]yada iyo [[Rasuul|Rusushu]] waxaa [[Alle]] (s.w) u soo diri jirey qoomiyado kala duwan oo deegaano kala duwan ku nool, kuwaasi oo ku fasahaadey ama ka jeestay cibaadadii iyo diintii Alle u soo diray. Marka nebiyada iyo rusushu waxay ahaayeen kuwa dadka uga diga xumaha isla markaana fara wanaaga iyo wadada toosan. Sida ku cad kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ee aasaaska u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka, [[Ilaahay]] sareeye wuxuu soo dejiyay [[4|afar Kitaab]]<ref>"[[Quraan]]ka kariimka ee aasaaska u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka, [[Ilaahay]] sareeye wuxuu soo dejiyay [[4|afar Kitaab]] oo la kala siiyay afar [[Rasuul]]"</ref> oo la kala siiyay afar [[Rasuul]]. Kutubtaasi waxay kala yihiin: * Kitaabka "[[Al-Furqaan]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} * Kitaabka "[[Injiil]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Ciise]] * Kitaabka "[[Towraad]]" ee loo soo diray [[Nebi Muuse]], iyo * Kitaabka "[[Sabuur]]" ee [[Ilaahay]] ku soo dajiyey [[Nebi Daa'uud]].<Ref>"*Kitaabka "[[Al-Furqaan]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]]"</ref><ref>Kitaabka "[[Injiil]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Ciise]]</ref><ref>Kitaabka "[[Towraad]]" ee loo soo diray [[Nebi Muuse]]</ref><ref>Kitaabka "[[Sabuur]]" ee [[Ilaahay]] ku soo dajiyey [[Nebi Daa'uud]]</ref> Intaasi waxaa soo raaca dhowr suxufi oo lagu soo kala dejiyay [[Nebi|anbiyo]] iyo [[Rasuul|Rusul]], waxaana ka mid ah: * [[Suxufta Ibraahim]] oo lagu soo dejiyay [[Nebi Ibraahim]]. Guud ahaan, sida ku xusan [[Islaam|diinta Islaamka]], [[Masiixiyad|diinta Masiixiyada]], iyo tan [[Yuhuud]]a, anbiyada waxaa ugu horeeyay isla markaana [[aabe]] u ah [[Nabi Aadam C.S.]] oo ah aabaha dhamaan dadka.<Ref>"[[Islaam|diinta Islaamka]], [[Masiixiyad|diinta Masiixiyada]], iyo tan [[Yuhuud]]a</ref> Nabiyada [[Alle]] (s.w) soo diray waxaa ugu dambeeyay [[Nebi Maxamed]]{{SCW}} (c.s.w) oo ka soo baxay qabiilka qureeysh [[sanad|sanadkii 570kii]] taariikhda miilaadiga ah.<Ref>"[[sanad|sanadkii 570kii]]"</ref> = Rasuul iyo Nabi = [[File:Ibrahim_(Abraham)1.png|thumb|[[Nebi Ibraahim]] (nabadgelyo korkiisa ha ahaatee).]] Markaan tixraacno sida [[diin]]ta [[Islaam]]ku xustey, [[Nebi]] waa [[qof]] ([[lab]]ka dadka) [[nin]] ah ka soo jeeda tafiirtii [[Nebi Aadam]] (lagu daro Nabi Aadam laftiisa) kaasi oo [[Alle]] (s.w) ku soo dejiyay waxyi iyo amar lagu faraayo in uu u digo, wax-baro, isla markaana hogaamiyo reer, qabiil, bulsho, qoom, dad ama shacab asago oo tixraacaya [[kitaab]] Alle ku soo dejiyay asaga ama Rasuul ka horeeyay.<ref>"[[diin]]ta [[Islaam]]ku xustey, [[Nebi]] waa [[qof]] [[nin]] ah, [[Nebi Aadam]], [[Alle]] (s.w) ku soo dejiyay waxyi iyo amar lagu faraayo in uu u digo, wax-baro, isla markaana hogaamiyo reer, qabiil, bulsho, qoom, dad ama shacab asago oo tixraacaya [[kitaab]] Rasuul"</ref> Dhinaca kale, [[Ras'uul]] waa waa [[qof]] ([[lab]]ka dadka) [[nin]] ah ka soo jeeda tafiirtii [[Nebi Aadam]] kaasi oo [[Alle]] (s.w) u soo dhiibay fariin, laga yaabaa in [[kitaab]] lagu soo dejiyay ama aanan wax kitaab ah loo soo dirin, si uu hogaamiyo una fahansiiyo [[awood]]a weyn ee [[Alle]].<Ref>"[[Ras'uul]] waa waa [[qof]] ([[lab]]ka dadka) [[nin]] ah ka soo jeeda tafiirtii [[Nebi Aadam]] kaasi oo [[Alle]]"</ref> Haddii aanu qofkaasi wadin fariin uu gaadhsiinayo dad, shacab ama bulsho ninkaasi wuxuu ahaanayaa [[Nebi]]. Sidaasi daraadeed Rasuul kasta waa Nebi, laakiin Nebi kasta ma ahan Rasuul.<Ref>"Rasuul kasta waa Nebi, laakiin Nebi kasta ma ahan Rasuul."</ref> Waxaa jira dad badan oo [[Alle]] (s.w) soo diray kuwaasi oo ah Rasuul, Nebi ama labadaba. Tusaale ahaan, [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} waa [[Ras'uul]] iyo [[Nebi]],<ref>"[[Nebi Muxamed]]{{SCW}} waa [[Ras'uul]] iyo [[Nebi]]"</ref> halka [[Nebi Yuusuf]], tusaale ahaan, yahay nabi oo kali ah. Dhinaca kale, [[Nebi Daa'uud]] wuxuu ahaa nin Rasuul iyo Nebi ah oo lagu soo dejiyay [[kitaab]]ka [[Sabuur]],<ref>[[Nebi Daa'uud]] wuxuu ahaa nin Rasuul iyo Nebi ah oo lagu soo dejiyay [[kitaab]]ka [[Sabuur]]</ref> halka wiilkiisa [[Nebi Suleymaan]] ahaa nebi oo kali ah. Inta u badan Rasuushu waxaa lagu soo dejiyay [[kitaab]] ay ku xusan tahay shariicada iyo qawaaniinta bulshada lagu maamulayo, halka Nebiyadu ay dadka barayeen kitaabta lagu soo dejiyay Rasuusha ka horeeysay. Rasuusha [[Alle]] soo diray ee ku xusan kitaabka [[Quraan]]ka [[Al-Furqaan]] ee [[diin]]ta [[Islaam]]ka waa [[shan Rasuul]]<ref>"kitaabka [[Quraan]]ka [[Al-Furqaan]] ee [[diin]]ta [[Islaam]]ka waa [[shan Rasuul]]"</ref> oo kutub leh iyo [[sadex Rasuul]] oonaan aqoon u lahayn kutubta lagu soo dejiyay.<Ref>"[[sadex Rasuul]] oonaan aqoon u lahayn kutubta lagu soo dejiyay"</ref> Waxayna kala yihiin: :1. [[Nebi Ibraahim]] oo lagu soo dejiyay [[Suxufta Ibraahim]] loona soo diray qoomkii ama shacabkii reer Ibraahim. :2. [[Nebi Muuse]] oo [[Alle]] (s.w) ku soo dejiyay kitaabka [[Towraad]] isla markaana loo soo diray qoomkii reer bani [[Yuhuud|Israa'iil]] ee wakhtigaasi ku hoos jiray [[boqor]]kii [[Fircoon]] ee maamulayay dalka [[Masar]] iyo agagaarkeeda. :3. [[Nebi Daa'uud]] oo [[Ilaahay]] koreeyee u soo waxyooday kitaabka [[Sabuur]] si uu ugu digo isla markaan, u fahansiiyo weynida Alle, xaqa u tuso ugana reebo xumaanta, isla markaana ugu hogaamiyo wadada saxda ah ee Ilaahay faray qoomkaasi. :4. [[Nebi Ciise]] wuxuu [[Rabbi]] (subxaanahu wa tacaalaa) ku soo dejiyay kitaabka [[Injiil]] si uu u baro cabsida Alle. :5. [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} oo Alle (s.w) ku soo dejiyay kitaabka [[Quraan]]ka ee lagu magacaabo [[Al-Furqaan]]. Nebi Muxamed {{SCW}} waa Rasuul iyo Nebi loo soo diray dhamaan shacabka, bulshooyink, qabiilada iyo dadka ku nool caalamka, taasi oo ah mid ka duwan Nebiyadii iyo Rusuushii ka horeeysay ee Alle soo diray. :6. Rasuul kale oo aynaan aqoon iyo cilmi toona u lahayn kitaabta [[Alle]] ku soo dejiyay, waxaana ka mid ah: ::* [[Nebi Ismaaciil]] oo ah wiilka [[Nebi Ibraahim]] kaasi oo ka mid ah rasuusha Alle soo diray, in kastoo aynaan aqoon u lahayn diinta lagu soo dejiyay. Nebi Ismaaciil waa aabaha ay ka soo tafiirmeen dhamaan dadka [[Carab]]ta ahi. ::* [[Nebi Yacquub]] oo asaga laftiisu ah wiilka [[Nebi Ibraahim]] kaasi oo ka mid ah rasuusha Alle soo diray, in kastoo aynaan aqoon u lahayn diinta lagu soo dejiyay. Nebi Yacquub waa aabaha ay ka soo tafiirmeen dadka [[Yuhuud]] ah. ::* [[Nebi Yoonis]] wuxuu ka mid yahay rasuusha Alle soo diray, in kastoo aynaan aqoon u lahayn diinta lagu soo dejiyay. = Jadwalka Nabiyada Ku Xusan Quraanka = [[Nebi]]ya [[Ilaahay]] (s.w,t) ku sheegay kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah ee lagu soo dejiayay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} waa [[25|25 Nabi]] kuwaasi oo kala ah: {|class="wikitable sortable" |+ Nabiyada iyo Rusuusha Ku Xusan Quraanka<br />(الأنبیاء والرسل في القرآن) |- | ;[[Nebi Aadam]] | ;[[Nebi Al-yasac]] | ;[[Nebi Ayuub]] |- | ;[[Nebi Ciise]] | ;[[Nebi Dulkifli]] | ;[[Nebi Daa'uud]] |- | ;[[Nebi Haaruun]] | ;[[Nebi Huud]] | ;[[Nebi Ibraahiim]] |- | ;[[Nebi Idriis]] | ;[[Nebi Ilyaas]] | ;[[Nebi Ismaaciil]] |- | ;[[Nebi Isxaaq]] | ;[[Nebi Luud]] | ;[[Nebi Muuse]] |- | ;[[Nebi Muxamed]]{{SCW}} | ;[[Nebi Nuux]] | ;[[Nebi Saalax]] |- | ;[[Nabi Shuceyb]] | ;[[Nebi Sulaymaan]] | ;[[Nebi Yaxye]] |- | ;[[Nebi Yacquub]] | ;[[Nabi Yuusuf]] | ;[[Nebi Yuunus]] |- | | ;[[Nebi Zakariye]] |} {| class="wikitable sortable" |+ ! # ! Magaca ! class="unsortable" | Ciwaanka ! Kitaabka ! Nabi ama Rasuul ! <small>Qoomka ama Shacabka</small> |- | 1 || [[Nabi Aadam C.S.|Nabi Aadam]] || نبي || - || Nabi || Ugu horeeyay dhamaan dadka iyo Nebiyada |- | 2 || [[Nebi Idriis]] || نبي <ref>[[Qur'aan]] 19:56</ref> || - || Nabi || Nabigii labaad ee dhamaan anbiyada |- | 3 || [[Nebi Nuux]] || نبي <ref>[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Rasuul (رسول) || Qoomu Nuux (قوم نوح) |- | 4 || [[Nebi Huud]] || رسول <ref>[[Qur'aan]] ۲۶:۱۲۵</ref> || - || Rasuul || Reer Caad (عاد) |- | 5 || [[Nebi Saalax]] || رسول <ref>[[Qur'aan]] ۲۶:۱۴۳</ref> || - || Rasuul || [[Reer Samuud]] (ثمود) |- | 6 || [[Nebi Ibraahim]] || نبي || Suxuf (صُحُف) <ref>[[Qur'aan]] ۸۷:۱۹</ref><ref>[[Qur'aan]] ۱۹:۴۱</ref> || Rasuul (رسول) || Reer bani Ibraahim ( قوم إبراهيم) |- | 7 || [[Nebi Luud]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Rasuul (رسول) || Reer Luud (قوم لوط) |- | 8 || [[Nebi Ismaaciil]] || نبي <ref name="۱۹:۵۴">[[Qur'aan]] ۱۹:۵۴</ref> || - || Rasuul (رسول) || - |- | 9 || [[Nebi Isxaaq]] || نبي <ref name="۱۹:۴۹">[[Qur'aan]] ۱۹:۴۹</ref> || - || Nabi iyo Imaam (إمام) || - |- | 10 || [[Nabi Yacquub C.S.]] || نبي <ref name="۱۹:۴۹">[[Qur'aan]] ۱۹:۴۹</ref> || - || Nebi iyo Imaam (إمام) || - |- | 11 || [[Nebi Yuusuf]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Nebi || - |- | 12 || [[Nebi Ayuub]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Nabi || - |- | 13 || [[Nebi Shuceyb]] || رسول<ref>[[Qur'aan]] ۲۶:۱۷۸</ref> || - || Rasuul || Reer Madyan |- | 14 || [[Nebi Muuse]] || نبي رسول <ref name="۱۹:۵۱">[[Qur'aan]] ۱۹:۵۱</ref> || Kitaabkii Towraad (التوراة) || Nabi iyo Rasuul || Reer Fircoon (فرعون وملائيه) |- | 15 || [[Nebi Haaruun]] || نبي <ref>[[Qur'aan]] ۱۹:۵۳</ref> || - || Nabi || Taageerayay walaalkii Nabi Muuse |- | 16 || [[Nebi Dulkifli]] || - || - || Nebi || - |- | 17 || [[Nebi Daa'uud]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || Kitaabkii Sabuur ( زبور) || Nabi || - |- | 18 || [[Nebi Suleymaan]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Nebi || - |- | 19 || [[Nebi Ilyaas]] || نبي || - || Rasuul (رسول) iyo Nebi<ref>[[Qur'aan]] ۳۷:۱۲۳</ref> || Reer Ilyaas (قوم الياس) |- | 20 || [[Nebi Alyasac]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Nabi || - |- | 21 || [[Nebi Yuunus]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Rasuul (رسول) || Reer Yoonis (قوم يونس) |- | 22 || [[Nebi Zakariye]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Nabi || - |- | 23 || [[Nebi Yaxye]] || نبي <ref>[[Qur'aan]] ۳:۳۹</ref> || - || Nabi || - |- | 24 || [[Nebi Ciise]] || نبي <ref>[[Qur'aan]] ۴:۱۷۱</ref> || Kitaabkii Injiil <ref>[[Qur'aan]] - ۵۷:۲۷</ref> || Nabi iyo Rasuul (رسول) || Reer bani Israa'iil (بني إسرائيل) |- | 25 || [[Nabi Muxamed]] || نبي || Kitaabka Furqaan (قرآن) || Nabi iyo Rasuul (رسول) <ref name="۳۳:۴۰">[[Qur'aan]] ۳۳:۴۰</ref> || Dadka oo dhan (جميع الناس) |} Shaxda Nabiyada iyo Kutubtooda {| class="wikitable sortable" |+ Diiwaanka Nebiyada Ku Xusan Quraanka Kariimka ah |} = Qoraalo La Mid Ah = * [[Diin]] * [[Islaam]] * [[Qu'raan]] * [[Nabi Aadam C.S.]] * [[Nebi Maxamed]] * [[Nabi Ismaaciil C.S.]] * [[Nabi Ayuub C.S.]] * [[Muxamed|Nabi Muxamed (c.s.w)]] * [[Nabi Daa'uud C.S.]] * [[Nabi Suleymaan C.S.]] * [[Nabi Nuux C.S.]] * [[Nabi Idriis]] * [[Nabi Saalax]] * [[Nabi Shuceyb]] * [[Nabi Yuusuf]] * [[Nabi Muuse C.S.]] * [[Nabi Ilyaas]] * [[Nabi Ibraahiim C.S.]] * [[Nabi Huud]] * [[Ciise|Nabi Ciise]] * [[Kitaabka quduska]] * [[Masiixiyad]] * [[Luqmaan Alxakiim]] * [[Sifaynta Diinta Islaamka]] * [[Su'aallo Diini ah iyo Jawaaba hooda]] * [[Islam]] = Xigasho = * [https://www.jw.org/en/library/books/Mankinds-Search-for-God/Islām-The-Way-to-God-by-Submission/ Islām—The Way to God by Submission] * [https://www.jw.org/so/wargeysyada/maxaa-cusub/farriinta-kitaabka/ilaahay-ibraahim-iyo-reerkiisii-buu-barakeeyay/ Ilaahay Ibraahim iyo Reerkiisii Buu Barakeeyay] {{Reflist}} {{Gumud}} [[Category:Nabiyada Islaamka]] [[Category:Islaam]] [[Category:Quraan]] [[Category:Islam]] [[Category:Masiixiyad]] [[Category:Diin]] [[Category:Taariikh]] [[Category:Aqoon]] [[Category:Kalandar]] [[Category:Nabi]] [[Category:Aadam iyo Xaawo]] jzh4pzkrcmf1q1e4mt6ukvzzp6orz0k Aayad 0 14133 309843 290731 2026-09-28T21:03:57Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Quran2.png|Quran2.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309843 wikitext text/x-wiki '''Aayad''', '''[[Aayah]]''', '''[[Aayatu]]''' ([[ingiriis]]: Ayah, Aayah; [[carabi]]: ﺁﻳﺔ āyah, wadar ahaan: ayat ama ayaat ﺁﻳﺎﺕ āyāt)<ref>"'''Aayad''' '''[[Aayah]]''' '''[[Aayatu]]''' ([[ingiriis]]: Ayah, Aayah; [[carabi]]: ﺁﻳﺔ āyah, wadar ahaan: ayat ama ayaat ﺁﻳﺎﺕ āyāt)"</ref> waa eray af-[[Carabi]] ah oo macnaheedu tahay ''cadayn'' ama ''calaamad'' taasi oo ku dhex jirta [[suurad]]aha [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[Alle]] (s.w.t) ku soo dejiyay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} (n.n.k.h). In kastoo aayadaha ku jira [[suurad]]aha kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah ay gaaban yihiin, hadana macnaha ay xambaarsan yihiin ayaa ah mid aad u balaadhan. Kitaabka Quraanka kariimka ahi wuxuu ka kooban yahay [[boqol toban iyo afar Suuradood]] oo u sii kala baxa tiro badan oo tiro badan oo aayado ah.<ref>"[[boqol toban iyo afar Suuradood]] oo u sii kala baxa tiro badan oo tiro badan oo aayado ah"</ref><ref>"Kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah wuxuu ka kooban yahay [[boqol toban iyo afar Suuradood]] oo u sii kala baxa tiro badan oo [[aayad]]o ah"</ref> Dhererka aayadaha iyo Suuradaha Quraanku way kala duwan yihiin, tan ugu gaabani waa Suuratul-[[Al-Kawsar]] oo ka kooban [[aayatu|3 aayadood]]; halka suurada ugu dheeri tahay Suuratul-[[Al-Baqara]] oo ka kooban [[aayad|286 aayadood]].<ref>"gaabani waa Suuratul-[[Al-Kawsar]] oo ka kooban [[aayad|3 aayadood]]"</ref><ref>"suurada ugu dheeri tahay Suuratul-[[Al-Baqara]] oo ka kooban [[aayad|286 aayadood]]"</ref> [[Boqol toban iyo afarta suuradood]] ee kitaabka Quraanka kariimka ah waxay kala yihiin [[Suurah|86 suuradood]] oo ah [[Makka|Makki]] iyo [[Madiina|28 Madani]] ah. Kala soocida noocan ah waxaay salka ku heeysaa meesha ay suuraduhu ku soo dageen, oo ka hor intii aanu [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} ka tagin magaalada [[Makkah]] quraanka ku soo dagay waxaa loo yaqaanaa [[Makka|Makki]],<ref>"[[Makkah]] quraanka ku soo dagay waxaa loo yaqaanaa [[Makka|Makki]]"</ref> halka markuu [[Nebi]]gu{{SCW}} u hijrooday magaalada [[Madiina]] waxyigii iyo quraankii ku soo dagay ay noqonayaan [[Medina|Madani]]. Hadaba suuradaha[[Makki]]ga ahi waxay ka waramaan [[aakhiro|aakhirada]] iyo xoojinta iimaanka, halka suuradaha [[Madani]]ga ahi ay sharaxaan [[nolol|nolosha]], isku-xidhnaanta iyo is-habeynta bulshada [[Islaam]]ka ah.<ref>"[[aakhiro|aakhirada]] iyo xoojinta iimaanka, halka suuradaha [[Madani]]ga ahi ay sharaxaan [[nolol|nolosha]], isku-xidhnaanta iyo is-habeynta bulshada [[Islaam]]ka ah"</ref> Marka laga reebo Suuratul-[[Al-Tawba]],<ref>"Suuratul-[[Al-Tawba]]"</ref> dhamaan [[suurah|suuradaha]] kale waxay ku bilaabmaan "[[Ku Bilaabida Magaca Alle ee Naxariista mid gaar iyo mid guud]]" (ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﻴﻢ) ''Bismi Allahi al-Raxmaani al-Raxiimi''.<ref>"[[Alle|Ku Bilaabida Magaca Alle ee Naxariista mid gaar iyo mid guud]]" (ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﻴﻢ) ''Bismi Allahi al-Raxmaani al-Raxiimi''.</ref> Midani waa tan kala soocda isla markaana kala saarta Suuradaha ku jira Kitaabka Quraanka Kariimka ah. Dhinaca kale, qeyb ka mid ah aayadaha [[Suurad]] ama suurada oo dhamaystiran ayaa la akhriyaa wakhtiga lagu gudo jiro tukashada [[salaad]]a taasi oo rakcad kasta lagu bilaabo Suuratul-[[Al-Faatixa]] oo dhamaystiran.<ref>"tukashada [[salaad]]a taasi oo rakcad kasta lagu bilaabo Suuratul-[[Al-Faatixa]] oo dhamaystiran"</ref>"<ref>{{Cite web |title=book Robinson Neal, Discovering the Qurʼan: A Contemporary Approach to a Veiled Text, 2003, Georgetown University Press |url=http://www.youquran.com/DISCOVERING-QURAN-Robinson.PDF |access-date=2014-01-30 |archive-date=2012-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512091218/http://www.youquran.com/DISCOVERING-QURAN-Robinson.PDF |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.qran.org/q-chrono.htm Qran.org: Quran Verses in Chronological Order]</ref><ref>[http://www.bombaxo.com/chronsurs.html Chronological Order of Quranic Surahs by Kevin P. Edgecomb (2002).] {{Wayback|url=http://www.bombaxo.com/chronsurs.html |date=20180113191410 }}</ref> = Diwaanka Suuradaha Quraanka = = Xigasho = {{Reflist}} [[Category:Diin]] [[Category:Islam]] [[Category:Quraan]] [[Category:Saxaabada]] [[Category:Dagaaladii Islaamka]] [[Category:Boqortooyada Islaamka]] [[Category:Khulafo Raashidiin]] [[Category:Islaam]] [[Category:Diin]] [[Category:Aqoon]] [[Category:Islam]] [[Category:Ilbaxnimo]] [[Category:Taariikh]] [[Category:Dad]] [[Category:Noole]] [[Category:Nolol]] lvi4wiajkpzg5aspidzuw6qt2ia2vkb Ku Bilaabida Magaca Alle ee Naxariista mid gaar iyo mid guud 0 14136 309842 290685 2026-09-28T21:03:55Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Quran2.png|Quran2.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309842 wikitext text/x-wiki '''Ku Bilaabida Magaca Alle ee Naxariista mid gaar iyo mid guud''' '''Ku Bilaabida Magaca Alle ee Naxariista mid gaar iyo mid guud''' ([[carabi]]: ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﻴﻢ; [[ingiriis]]: In the Name of Allah, the Merciful and Most Gracious; af-[[carabi]] ahaan loogu dhawaaqo: ''Bismi Allahi al-Raxmaani al-Raxiimi'')<ref>"[[carabi]]: ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﻴﻢ; [[ingiriis]]: In the Name of Allah, the Merciful and Most Gracious; af-[[carabi]] ahaan loogu dhawaaqo: ''Bismi Allahi al-Raxmaani al-Raxiimi''"</ref> waa ereyada lagu bilaabo mar kasta oo la akhrinayo [[aayad]]o iyo [[suurad]]o ka mid ah kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[Ilaahay]] (s.w.t) ku soo dejiyay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}. Marka laga reebo Suuratul-[[Al-Tawba]],<ref>"Suuratul-[[Al-Tawba]]"</ref> dhamaan [[suurah|suuradaha]] kale waxay ku bilaabmaan "[[Ku Bilaabida Magaca Alle ee Naxariista mid gaar iyo mid guud]]" (ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﻴﻢ) ''Bismi Allahi al-Raxmaani al-Raxiimi''.<ref>"[[Alle|Ku Bilaabida Magaca Alle ee Naxariista mid gaar iyo mid guud]]" (ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﻴﻢ) ''Bismi Allahi al-Raxmaani al-Raxiimi''.</ref> Midani waa tan kala soocda isla markaana kala saarta Suuradaha ku jira Kitaabka Quraanka Kariimka ah. Dhinaca kale, qeyb ka mid ah aayadaha [[Suurad]] ama suurada oo dhamaystiran ayaa la akhriyaa wakhtiga lagu gudo jiro tukashada [[salaad]]a taasi oo rakcad kasta lagu bilaabo Suuratul-[[Al-Faatixa]] oo dhamaystiran.<ref>"tukashada [[salaad]]a taasi oo rakcad kasta lagu bilaabo Suuratul-[[Al-Faatixa]] oo dhamaystiran"</ref>"<ref name="robinson2003">{{cite book|last=Robinson|first=Neal|title=Discovering the Qurʼan: A Contemporary Approach to a Veiled Text|year=2003|publisher=Georgetown University Press|isbn=1589010248|pages=25–97|url=http://www.youquran.com/DISCOVERING-QURAN-Robinson.PDF|access-date=2014-01-30|archive-date=2012-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512091218/http://www.youquran.com/DISCOVERING-QURAN-Robinson.PDF|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.qran.org/q-chrono.htm Qran.org: Quran Verses in Chronological Order]</ref><ref>[http://www.bombaxo.com/chronsurs.html Chronological Order of Quranic Surahs] {{Wayback|url=http://www.bombaxo.com/chronsurs.html |date=20180113191410 }}, by Kevin P. Edgecomb (2002).</ref> = Xigasho = * [https://www.jw.org/en/library/books/Mankinds-Search-for-God/Islām-The-Way-to-God-by-Submission/ Islām​—The Way to God by Submission] {{Reflist}} [[Category:Diin]] [[Category:Islam]] [[Category:Quraan]] [[Category:Saxaabada]] [[Category:Dagaaladii Islaamka]] [[Category:Boqortooyada Islaamka]] [[Category:Khulafo Raashidiin]] [[Category:Islaam]] [[Category:Diin]] [[Category:Aqoon]] [[Category:Islam]] [[Category:Ilbaxnimo]] [[Category:Taariikh]] [[Category:Dad]] [[Category:Noole]] [[Category:Nolol]] eubjfw9gmaa7c2y3afyxp04x2mcrqyz Al-Faatixa 0 14137 309841 294691 2026-09-28T21:03:51Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Quran2.png|Quran2.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309841 wikitext text/x-wiki '''Suurada Al-Faatixa''' [[File:FirstSurahKoran_(fragment).jpg|thumb|[[Suuratul Al-Faatixa]].]] [[File:Chapter 1, Al-Fatiha (Mujawwad) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|thumb|right|ٱلۡفَاتِحَةِ]] '''Al-Faatixa''' '''[[Suuratul Al-Faatixa]]''' ([[ingiriis]]: Al-Fatiha; [[carabi]]: ﺳﻮﺭﺓﺍﻟﻔﺎﺗﺤﺔ; loogu dhawaaqo Sūrat al-Fātiḥah)<ref>"'''Al-Faatixa''' '''[[Suuratul Al-Faatixa]]''' ([[ingiriis]]: Al-Fatiha; [[carabi]]: ﺳﻮﺭﺓﺍﻟﻔﺎﺗﺤﺔ; loogu dhawaaqo Sūrat al-Fātiḥah)"</ref> waa [[suurad]]a kowaad ee [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[diin]]ta [[Islaam]]ka kaasi oo [[Alle]] (s.w.t) ku soo dejiyay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} (n.n.k.h). [[Suurad]]ani Al-Faatixa oo macnaheedu yahay ''fur-furid'', ''fur-furasho'' iyo ''bilaabid'' ayaa waxay ka kooban tahay [[aayad|todoba aayadood]] kuwaasi oo sharaxaya "mahadnaqa Alle", "naxariista Alle", cibaadada iyo ka cabsashada [[Ilaahay]]. Suurada al-Faatixa qof kasta oo [[muslim]] ah oo [[salaad]]a tukada waxaa ku waajib ah inuu akhriyo suuradan [[5|5ta jeer]] ee gudashada salaadaha faralka ah. Sida uu wariyey [[asxaabi]]ga [[Cabdullahi binu xudeyfa al sahamiyi|Cabdillahi ibnu Cabbaas]] iyo kuwo kaleba suurada Al-Faatixa waa mid [[Makki]] ah, taasi macnaheedu waa waxay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} (n.n.k,h) ku soo degtay asagoo jooga magaalada [[Makkah]].<ref>"Sida uu wariyey [[asxaabi]]ga [[Cabdullahi binu xudeyfa al sahamiyi|Cabdillahi ibnu Cabbaas]] iyo kuwo kaleba suurada Al-Faatixa waa mid [[Makki]] ah, taasi macnaheedu waa waxay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} (n.n.k,h) ku soo degtay asagoo jooga magaalada [[Makkah]]"</ref><ref>"Kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah wuxuu ka kooban yahay [[boqol toban iyo afar Suuradood]] oo u sii kala baxa tiro badan oo [[aayad]]o ah"</ref> * Islām​—The Way to God by Submission = Xigasho = {{Reflist}} {{Commonscat|Surahs}} [[Category:Islam]] [[Category:Quraan]] [[Category:Diin]] [[Category:Aqoon]] [[Category:Islaam]] bmic21w399mmq4583s3q12kx60ixcqe Rasuul 0 14185 309849 262929 2026-09-28T22:13:32Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Musa_(Moses)1.png|Musa_(Moses)1.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309849 wikitext text/x-wiki '''Rasuul''' {{Islaam}} '''Rasuul''' '''[[Ras'uul]]''' '''[[Nabi]]''' '''[[Nebi]]''' ([[ingiriis]]: Apostle, Prophet; [[carabi]]: ﻧﺒﻲ, "Nabiyu"; wadar الأنبیاء, loogu dhawaaqo "Al-Anbiyaa"; sidoo kale: ﺭﺳﻮﻝ, "Rasuul"; wadar ahaan: الرسل; "Ar-Rasul"; [[Greeg]]: ἄγγελος, ä'n-ge-los; [[Yuhuud|Hebrew]]: מלאך, mal·äk) waa [[nin]] karaamaysan<ref>"'''Nabi''' sidoo kale loo qoro '''[[Nebi]]'''"</ref> oo [[Ilaahay]] (s.w) u soo diray [[dad]], qoom, shacab ama qoomiyad.<ref>"[[ingiriis]]: Prophet; [[carabi]]: ﻧﺒﻲ, "Nabiyu"; wadar الأنبیاء, loogu dhawaaqo "Al-Anbiyaa"; sidoo kale: ﺭﺳﻮﻝ, "Rasuul"; wadar ahaan: الرسل; "Ar-Rasul""</ref> Rasuul kasta waxaa loo soo diray in uu baro, u digo, isla markaana hogaamiyo bulsho dad ah. [[Tiro|Tirada Rasuusha]] ee [[Alle]] u soo diray shacabka, qabiilada iyo bulshooyinka [[duni]]da aad ayay u faro badan yihiin; sidoo kale, [[wakhti]]yada ay soo baxeen aad ayay u kala duwan tahay.<ref>"[[Tiro|Tirada Rasuusha]] ee [[Alle]] u soo diray shacabka, qabiilada iyo bulshooyinka [[duni]]da aad ayay u faro badan yihiin"</ref> Sida ay qabaan khubarada [[aqoon]]ta fiican u leh [[diin]]ta [[Islaam]]ka isticmaalka Rasuul iyo [[Nebi]] way kala duwan tahay, inkastoo guud ahaan labada erey loo adeegsado si isku dhow amaba isku mid ah. Sida ku xusan [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee saldhiga u ah diinta Islaamka, waxaa jira in ka badan 110,000 oo [[Nabi]] kuwaasi oo [[Ilaahay]] u soo diray shacabyo iyo qoomiyado kala duwan oo ah [[dad]] iyo [[jini]]. Laakiin Rasuusha [[Alle]] soo diray ee ku xusan kitaabka [[Quraan]]ka [[Al-Furqaan]] ee [[diin]]ta [[Islaam]]ka waa [[shan Rasuul]]<ref>"kitaabka [[Quraan]]ka [[Al-Furqaan]] ee [[diin]]ta [[Islaam]]ka waa [[shan Rasuul]]"</ref> oo kutub leh iyo [[sadex Rasuul]] oonaan aqoon u lahayn kutubta lagu soo dejiyay.<Ref>"[[sadex Rasuul]] oonaan aqoon u lahayn kutubta lagu soo dejiyay"</ref> Waxayna kala yihiin: [[Nebi Ibraahim]], [[Nebi Muuse]], [[Nebi Daa'uud]], [[Nebi Ciise]], [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}. Rasuul kale oo aynaan aqoon iyo cilmi toona u lahayn kitaabta [[Alle]] ku soo dejiyay, waxaana ka mid ah: [[Nebi Ismaaciil]], [[Nebi Yacquub]], [[Nebi Yoonis]]. Kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[diin]]ta [[Islaam]]ka waxaa ku xusan tiro [[25|25 Rasuul]] iyo [[Nabi]] kuwaasi oo ugu horeeyo aabaheen [[Nebi Aadam]] (c.s) uguna dambeeyo nabiga lagu soo khatimay anbiyada iyo rususha waa [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}.<ref>"Kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[diin]]ta [[Islaam]]ka waxaa ku xusan tiro [[25|25 Nabi]] iyo [[Rasuul]] kuwaasi oo ugu horeeyo aabaheen [[Nebi Aadam]] (c.s) uguna dambeeyo nabiga lagu soo khatimay anbiyada iyo rususha waa [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}"</ref> Intaasi waxaa dheer, [[Nebi]]yada iyo [[Ras'uul|Rusushu]] waxaa [[Alle]] (s.w) u soo diri jirey qoomiyado kala duwan oo deegaano kala duwan ku nool, kuwaasi oo ku fasahaadey ama ka jeestay cibaadadii iyo diintii Alle u soo diray. Marka nebiyada iyo rusushu waxay ahaayeen kuwa dadka uga diga xumaha isla markaana fara wanaaga iyo wadada toosan. Guud ahaan, sida ku cad kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ee aasaaska u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka, [[Ilaahay]] sareeye wuxuu soo dejiyay [[4|afar Kitaab]]<ref>"[[Quraan]]ka kariimka ee aasaaska u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka, [[Ilaahay]] sareeye wuxuu soo dejiyay [[4|afar Kitaab]] oo la kala siiyay afar [[Rasuul]]"</ref> oo la kala siiyay afar [[Rasuul]]. Kutubtaasi waxay kala yihiin: * Kitaabka "[[Al-Furqaan]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} * Kitaabka "[[Injiil]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Ciise]] * Kitaabka "[[Towraad]]" ee loo soo diray [[Nebi Muuse]], iyo * Kitaabka "[[Sabuur]]" ee [[Ilaahay]] ku soo dajiyey [[Nebi Daa'uud]].<Ref>"*Kitaabka "[[Al-Furqaan]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]]"</ref><ref>Kitaabka "[[Injiil]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Ciise]]</ref><ref>Kitaabka "[[Towraad]]" ee loo soo diray [[Nebi Muuse]]</ref><ref>Kitaabka "[[Sabuur]]" ee [[Ilaahay]] ku soo dajiyey [[Nebi Daa'uud]]</ref> Guud ahaan, sida ku xusan [[Islaam|diinta Islaamka]], [[Masiixiyad|diinta Masiixiyada]], iyo tan [[Yuhuud]]a, anbiyada waxaa ugu horeeyay isla markaana [[aabe]] u ah [[Nabi Aadam C.S.]] oo ah aabaha dhamaan dadka.<Ref>"[[Islaam|diinta Islaamka]], [[Masiixiyad|diinta Masiixiyada]], iyo tan [[Yuhuud]]a</ref> Nabiyada [[Alle]] (s.w) soo diray waxaa ugu dambeeyay [[Nebi Maxamed]]{{SCW}} (c.s.w) oo ka soo baxay qabiilka qureeysh [[sanad|sanadkii 570kii]] taariikhda miilaadiga ah.<Ref>"[[sanad|sanadkii 570kii]]"</ref> = Rasuul iyo Nabi = [[File:Ibrahim_(Abraham)1.png|thumb|[[Nebi Ibraahim]] (nabadgelyo korkiisa ha ahaatee).]] Markaan tixraacno sida [[diin]]ta [[Islaam]]ku xustey, [[Nebi]] waa [[qof]] ([[lab]]ka dadka) [[nin]] ah ka soo jeeda tafiirtii [[Nebi Aadam]] (lagu daro Nabi Aadam laftiisa) kaasi oo [[Alle]] (s.w) ku soo dejiyay waxyi iyo amar lagu faraayo in uu u digo, wax-baro, isla markaana hogaamiyo reer, qabiil, bulsho, qoom, dad ama shacab asago oo tixraacaya [[kitaab]] Alle ku soo dejiyay asaga ama Rasuul ka horeeyay.<ref>"[[diin]]ta [[Islaam]]ku xustey, [[Nebi]] waa [[qof]] [[nin]] ah, [[Nebi Aadam]], [[Alle]] (s.w) ku soo dejiyay waxyi iyo amar lagu faraayo in uu u digo, wax-baro, isla markaana hogaamiyo reer, qabiil, bulsho, qoom, dad ama shacab asago oo tixraacaya [[kitaab]] Rasuul"</ref> Dhinaca kale, [[Ras'uul]] waa waa [[qof]] ([[lab]]ka dadka) [[nin]] ah ka soo jeeda tafiirtii [[Nebi Aadam]] kaasi oo [[Alle]] (s.w) u soo dhiibay fariin, laga yaabaa in [[kitaab]] lagu soo dejiyay ama aanan wax kitaab ah loo soo dirin, si uu hogaamiyo una fahansiiyo [[awood]]a weyn ee [[Alle]].<Ref>"[[Ras'uul]] waa waa [[qof]] ([[lab]]ka dadka) [[nin]] ah ka soo jeeda tafiirtii [[Nebi Aadam]] kaasi oo [[Alle]]"</ref> Haddii aanu qofkaasi wadin fariin uu gaadhsiinayo dad, shacab ama bulsho ninkaasi wuxuu ahaanayaa [[Nebi]]. Sidaasi daraadeed Rasuul kasta waa Nebi, laakiin Nebi kasta ma ahan Rasuul.<Ref>"Rasuul kasta waa Nebi, laakiin Nebi kasta ma ahan Rasuul."</ref> Waxaa jira dad badan oo [[Alle]] (s.w) soo diray kuwaasi oo ah Rasuul, Nebi ama labadaba. Tusaale ahaan, [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} waa [[Ras'uul]] iyo [[Nebi]],<ref>"[[Nebi Muxamed]]{{SCW}} waa [[Ras'uul]] iyo [[Nebi]]"</ref> halka [[Nebi Yuusuf]], tusaale ahaan, yahay nabi oo kali ah. Dhinaca kale, [[Nebi Daa'uud]] wuxuu ahaa nin Rasuul iyo Nebi ah oo lagu soo dejiyay [[kitaab]]ka [[Sabuur]],<ref>[[Nebi Daa'uud]] wuxuu ahaa nin Rasuul iyo Nebi ah oo lagu soo dejiyay [[kitaab]]ka [[Sabuur]]</ref> halka wiilkiisa [[Nebi Suleymaan]] ahaa nebi oo kali ah. Inta u badan Rasuushu waxaa lagu soo dejiyay [[kitaab]] ay ku xusan tahay shariicada iyo qawaaniinta bulshada lagu maamulayo, halka Nebiyadu ay dadka barayeen kitaabta lagu soo dejiyay Rasuusha ka horeeysay. Rasuusha [[Alle]] soo diray ee ku xusan kitaabka [[Quraan]]ka [[Al-Furqaan]] ee [[diin]]ta [[Islaam]]ka waa [[shan Rasuul]]<ref>"kitaabka [[Quraan]]ka [[Al-Furqaan]] ee [[diin]]ta [[Islaam]]ka waa [[shan Rasuul]]"</ref> oo kutub leh iyo [[sadex Rasuul]] oonaan aqoon u lahayn kutubta lagu soo dejiyay.<Ref>"[[sadex Rasuul]] oonaan aqoon u lahayn kutubta lagu soo dejiyay"</ref> Waxayna kala yihiin: :1. [[Nebi Ibraahim]] oo lagu soo dejiyay [[Suxufta Ibraahim]] loona soo diray qoomkii ama shacabkii reer Ibraahim. :2. [[Nebi Muuse]] oo [[Alle]] (s.w) ku soo dejiyay kitaabka [[Towraad]] isla markaana loo soo diray qoomkii reer bani [[Yuhuud|Israa'iil]] ee wakhtigaasi ku hoos jiray [[boqor]]kii [[Fircoon]] ee maamulayay dalka [[Masar]] iyo agagaarkeeda. :3. [[Nebi Daa'uud]] oo [[Ilaahay]] koreeyee u soo waxyooday kitaabka [[Sabuur]] si uu ugu digo isla markaan, u fahansiiyo weynida Alle, xaqa u tuso ugana reebo xumaanta, isla markaana ugu hogaamiyo wadada saxda ah ee Ilaahay faray qoomkaasi. :4. [[Nebi Ciise]] wuxuu [[Rabbi]] (subxaanahu wa tacaalaa) ku soo dejiyay kitaabka [[Injiil]] si uu u baro cabsida Alle. :5. [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} oo Alle (s.w) ku soo dejiyay kitaabka [[Quraan]]ka ee lagu magacaabo [[Al-Furqaan]]. Nebi Muxamed {{SCW}} waa Rasuul iyo Nebi loo soo diray dhamaan shacabka, bulshooyink, qabiilada iyo dadka ku nool caalamka, taasi oo ah mid ka duwan Nebiyadii iyo Rusuushii ka horeeysay ee Alle soo diray. :6. Rasuul kale oo aynaan aqoon iyo cilmi toona u lahayn kitaabta [[Alle]] ku soo dejiyay, waxaana ka mid ah: ::* [[Nebi Ismaaciil]] oo ah wiilka [[Nebi Ibraahim]] kaasi oo ka mid ah rasuusha Alle soo diray, in kastoo aynaan aqoon u lahayn diinta lagu soo dejiyay. Nebi Ismaaciil waa aabaha ay ka soo tafiirmeen dhamaan dadka [[Carab]]ta ahi. ::* [[Nebi Yacquub]] oo asaga laftiisu ah wiilka [[Nebi Ibraahim]] kaasi oo ka mid ah rasuusha Alle soo diray, in kastoo aynaan aqoon u lahayn diinta lagu soo dejiyay. Nebi Yacquub waa aabaha ay ka soo tafiirmeen dadka [[Yuhuud]] ah. ::* [[Nebi Yoonis]] wuxuu ka mid yahay rasuusha Alle soo diray, in kastoo aynaan aqoon u lahayn diinta lagu soo dejiyay. = Jadwalka Nabiyada Ku Xusan Quraanka = [[Nebi]]ya [[Ilaahay]] (s.w,t) ku sheegay kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah ee lagu soo dejiayay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} waa [[25|25 Nabi]] kuwaasi oo kala ah: {|class="wikitable sortable" |+ Nabiyada iyo Rusuusha Ku Xusan Quraanka<br />(الأنبیاء والرسل في القرآن) |- | ;[[Nebi Aadam]] | ;[[Nebi Al-yasac]] | ;[[Nebi Ayuub]] |- | ;[[Nebi Ciise]] | ;[[Nebi Dulkifli]] | ;[[Nebi Daa'uud]] |- | ;[[Nebi Haaruun]] | ;[[Nebi Huud]] | ;[[Nebi Ibraahiim]] |- | ;[[Nebi Idriis]] | ;[[Nebi Ilyaas]] | ;[[Nebi Ismaaciil]] |- | ;[[Nebi Isxaaq]] | ;[[Nebi Luud]] | ;[[Nebi Muuse]] |- | ;[[Nebi Muxamed]]{{SCW}} | ;[[Nebi Nuux]] | ;[[Nebi Saalax]] |- | ;[[Nabi Shuceyb]] | ;[[Nebi Sulaymaan]] | ;[[Nebi Yaxye]] |- | ;[[Nebi Yacquub]] | ;[[Nabi Yuusuf]] | ;[[Nebi Yuunus]] |- | | ;[[Nebi Zakariye]] |} = Shaxda Nabiyada iyo Kutubtooda = {| class="wikitable sortable" |+ Diiwaanka Nebiyada Ku Xusan Quraanka Kariimka ah ! # ! Magaca ! class="unsortable" | Ciwaanka ! Kitaabka ! Nabi ama Rasuul ! <small>Qoomka ama Shacabka</small> |- | 1 || [[Nabi Aadam C.S.|Nabi Aadam]] || نبي || - || Nabi || Ugu horeeyay dhamaan dadka iyo Nebiyada |- | 2 || [[Nebi Idriis]] || نبي <ref>[[Qur'aan]] 19:56</ref> || - || Nabi || Nabigii labaad ee dhamaan anbiyada |- | 3 || [[Nebi Nuux]] || نبي <ref>[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Rasuul (رسول) || Qoomu Nuux (قوم نوح) |- | 4 || [[Nebi Huud]] || رسول <ref>[[Qur'aan]] ۲۶:۱۲۵</ref> || - || Rasuul || Reer Caad (عاد) |- | 5 || [[Nebi Saalax]] || رسول <ref>[[Qur'aan]] ۲۶:۱۴۳</ref> || - || Rasuul || [[Reer Samuud]] (ثمود) |- | 6 || [[Nebi Ibraahim]] || نبي || Suxuf (صُحُف) <ref>[[Qur'aan]] ۸۷:۱۹</ref><ref>[[Qur'aan]] ۱۹:۴۱</ref> || Rasuul (رسول) || Reer bani Ibraahim ( قوم إبراهيم) |- | 7 || [[Nebi Luud]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Rasuul (رسول) || Reer Luud (قوم لوط) |- | 8 || [[Nebi Ismaaciil]] || نبي <ref name="۱۹:۵۴">[[Qur'aan]] ۱۹:۵۴</ref> || - || Rasuul (رسول) || - |- | 9 || [[Nebi Isxaaq]] || نبي <ref name="۱۹:۴۹">[[Qur'aan]] ۱۹:۴۹</ref> || - || Nabi iyo Imaam (إمام) || - |- | 10 || [[Nabi Yacquub C.S.]] || نبي <ref name="۱۹:۴۹">[[Qur'aan]] ۱۹:۴۹</ref> || - || Nebi iyo Imaam (إمام) || - |- | 11 || [[Nebi Yuusuf]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Nebi || - |- | 12 || [[Nebi Ayuub]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Nabi || - |- | 13 || [[Nebi Shuceyb]] || رسول<ref>[[Qur'aan]] ۲۶:۱۷۸</ref> || - || Rasuul || Reer Madyan |- | 14 || [[Nebi Muuse]] || نبي رسول <ref name="۱۹:۵۱">[[Qur'aan]] ۱۹:۵۱</ref> || Kitaabkii Towraad (التوراة) || Nabi iyo Rasuul || Reer Fircoon (فرعون وملائيه) |- | 15 || [[Nebi Haaruun]] || نبي <ref>[[Qur'aan]] ۱۹:۵۳</ref> || - || Nabi || Taageerayay walaalkii Nabi Muuse |- | 16 || [[Nebi Dulkifli]] || - || - || Nebi || - |- | 17 || [[Nebi Daa'uud]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || Kitaabkii Sabuur ( زبور) || Nabi || - |- | 18 || [[Nebi Suleymaan]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Nebi || - |- | 19 || [[Nebi Ilyaas]] || نبي || - || Rasuul (رسول) iyo Nebi<ref>[[Qur'aan]] ۳۷:۱۲۳</ref> || Reer Ilyaas (قوم الياس) |- | 20 || [[Nebi Alyasac]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Nabi || - |- | 21 || [[Nebi Yuunus]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Rasuul (رسول) || Reer Yoonis (قوم يونس) |- | 22 || [[Nebi Zakariye]] || نبي <ref name="۶:۸۹">[[Qur'aan]] ۶:۸۹</ref> || - || Nabi || - |- | 23 || [[Nebi Yaxye]] || نبي <ref>[[Qur'aan]] ۳:۳۹</ref> || - || Nabi || - |- | 24 || [[Nebi Ciise]] || نبي <ref>[[Qur'aan]] ۴:۱۷۱</ref> || Kitaabkii Injiil <ref>[[Qur'aan]] - ۵۷:۲۷</ref> || Nabi iyo Rasuul (رسول) || Reer bani Israa'iil (بني إسرائيل) |- | 25 || [[Nabi Muxamed]] || نبي || Kitaabka Furqaan (قرآن) || Nabi iyo Rasuul (رسول) <ref name="۳۳:۴۰">[[Qur'aan]] ۳۳:۴۰</ref> || Dadka oo dhan (جميع الناس) |} = Qoraalo La Mid Ah = * [[Diin]] * [[Islaam]] * [[Qu'raan]] * [[Nabi Aadam C.S.]] * [[Nebi Maxamed]] * [[Nabi Ismaaciil C.S.]] * [[Nabi Ayuub C.S.]] * [[Muxamed|Nabi Muxamed (c.s.w)]] * [[Nabi Daa'uud C.S.]] * [[Nabi Suleymaan C.S.]] * [[Nabi Nuux C.S.]] * [[Nabi Idriis]] * [[Nabi Saalax]] * [[Nabi Shuceyb]] * [[Nabi Yuusuf]] * [[Nabi Muuse C.S.]] * [[Nabi Ilyaas]] * [[Nabi Ibraahiim C.S.]] * [[Nabi Huud]] * [[Ciise|Nabi Ciise]] * [[Kitaabka quduska]] * [[Masiixiyad]] * [[Luqmaan Alxakiim]] * [[Sifaynta Diinta Islaamka]] * [[Su'aallo Diini ah iyo Jawaaba hooda]] * [[Islam]] * [https://www.jw.org/so/wargeysyada/maxaa-cusub/farriinta-kitaabka/rasuulladii-xertii-ciise-wacdi/ Rasuulladdii Cabsi Laʼaan Bay Dadkii Wacdiyeen] * [https://www.jw.org/so/wargeysyada/majallado/munaaradda-waardiyaha-Lam3-2020-sebtembar-oktoobar/ilaahay-nebiyada-ka-baro/ Ilaahay Nebiyadiisa Baan Ka Baran Karnaa] = Xigasho = * [https://www.jw.org/en/library/books/Mankinds-Search-for-God/Islām-The-Way-to-God-by-Submission/ Islām—The Way to God by Submission] * [https://www.jw.org/so/wargeysyada/maxaa-cusub/farriinta-kitaabka/ilaahay-ibraahim-iyo-reerkiisii-buu-barakeeyay/ Ilaahay Ibraahim iyo Reerkiisii Buu Barakeeyay] {{Reflist}} {{Gumud}} [[Category:Nabiyada Islaamka]] [[Category:Islaam]] [[Category:Quraan]] [[Category:Islam]] [[Category:Masiixiyad]] [[Category:Diin]] [[Category:Taariikh]] [[Category:Aqoon]] [[Category:Kalandar]] [[Category:Nabi]] [[Category:Aadam iyo Xaawo]] rifro3m96lcxrls81io4qb5s12rp014 Kitaab 0 14191 309840 262930 2026-09-28T21:03:49Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Quran2.png|Quran2.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309840 wikitext text/x-wiki :''Yaan lagu khaldin '''[[Buug]]'''.'' '''Kitaab''' [[File:WLM_-_roel1943_-_Koran.jpg|thumb|Bogag ka mid ah kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[diin]]ta [[Islaam]]ka.]] '''Kitaab''' '''[[Kutub]]''' ([[ingiriis]]: book, kitab; [[carabi]]: ﮐﺘﺎﺏ, "kitaab"; wadar: ﮐﺘﺏ, loogu dhawaaqo "kutub"; [[Giriig]]: κιτάπι, loogu dhawaaqo: "kitabi"; [[Kiswahili]]: kitabu; af-[[Hindiya|Hindi]], [[af-Faarsi]], Urdu, [[Af-Turki]]: "kitap"; [[Yuhuud|Hebrew]]: מך, "kethav") waa erey af-[[Carabi]]<ref>"'''Kitaab''' '''[[Kutub]]''' ([[ingiriis]]: book, kitab; [[carabi]]: ﮐﺘﺎﺏ, "kitaab"; wadar: ﮐﺘﺏ, loogu dhawaaqo "kutub""</ref> ah oo macnaheedu tahay "[[buug]]".<Ref>"[[Giriig]]: κιτάπι, loogu dhawaaqo: "kitabi"; [[Kiswahili]]: kitabu; af-[[Hindiya|Hindi]], [[af-Faarsi]], Urdu, [[Af-Turki]]: "kitap"; [[Yuhuud|Hebrew]]: מך, "kethav"</ref> Intaasi waxaa dheer ereyga "kitaab" waxaa loo isticmaalaa in lagu qeexo [[kutub]]ta [[afar]]ta ah iyo [[suxufi]]ga [[Ilaahay]] (s.w) ku soo dejiyay ama u soo waxyooday [[Rasuul|Rasuusha]] iyo [[Nebi]]yada. Sidoo kale, marka la soo qaado ereyga [[Al-Kitaab]] waxaa loola dan leeyahay ama la sheegayaa oo loo adeegsadaa kitaabka [[Quraan]]ka ah ee saldhiga u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka.<Ref>"[[Quraan]]ka ah ee saldhiga u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka"</ref> Isku soo wada duuboo kutubta [[Alle]] (s.w) ku soo dejiyay [[Nabi|Anbiyada]] iyo [[Rasuul|Rusuusha]] waa [[4|afar kitaab]] iyo dhowr [[suxufi]]. Sida ku cad kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ee aasaaska u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka, [[Ilaahay]] sareeye wuxuu soo dejiyay [[4|afar Kitaab]]<ref>"[[Quraan]]ka kariimka ee aasaaska u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka, [[Ilaahay]] sareeye wuxuu soo dejiyay [[4|afar Kitaab]] oo la kala siiyay afar [[Rasuul]]"</ref> oo la kala siiyay afar [[Rasuul]]. Kutubtaasi waxay kala yihiin: * Kitaabka "[[Al-Furqaan]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} * Kitaabka "[[Injiil]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Ciise]] * Kitaabka "[[Towraad]]" ee loo soo diray [[Nebi Muuse]], iyo * Kitaabka "[[Sabuur]]" ee [[Ilaahay]] ku soo dajiyey [[Nebi Daa'uud]].<Ref>"*Kitaabka "[[Al-Furqaan]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]]"</ref><ref>Kitaabka "[[Injiil]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Ciise]]</ref><ref>Kitaabka "[[Towraad]]" ee loo soo diray [[Nebi Muuse]]</ref><ref>Kitaabka "[[Sabuur]]" ee [[Ilaahay]] ku soo dajiyey [[Nebi Daa'uud]]</ref> Intaasi waxaa soo raaca dhowr suxufi oo lagu soo kala dejiyay [[Nebi|anbiyo]] iyo [[Rasuul|Rusul]], waxaana ka mid ah: * [[Suxufta Ibraahim]] oo lagu soo dejiyay [[Nebi Ibraahim]]. = Jadwalka Nabiyada iyo Rusuusha Kutubta lagu soo dejiyay = Sida ku cad [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[Alle]] u soo waxyooday [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} waxaa jira [[tiro]] badan<ref>[[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[Alle]] u soo waxyooday [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}</ref> oo [[nabi]]yo iyo [[rasuul]] ah oo [[Ilaahay]] (koreeye) ku soo dejiyay [[kitaab|kutub]].<Ref>[[nabi]]yo iyo [[rasuul]] ah oo [[Ilaahay]] (koreeye) ku soo dejiyay [[kitaab|kutub]]</ref> Kuwaasi waxaa ugu horeeyay [[Nabi Ibraahim]] oo Alle u soo diray qoraalada [[Suxufi Ibraahim]], waxaana ugu dambeeyay [[kitaab]]ka [[Al-Furqaan]] ee Alle u soo waxyooday [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}.<Ref>"[[Nabi Ibraahim]] oo Alle u soo diray qoraalada [[Suxufi Ibraahim]]"</ref> Intaasi marka laga yimaado waxaa jira tiro kale oo nebiyo iyo rasuul ah oo Rabbi u soo diray kutub, laakiin inagu aqoon uma lihin kuwaasi, waxaana tusaale inoo ah: [[Nebi Ismaaciil]], [[Nebi Yacquub]] iyo [[Nebi Yoonis]] oo dhamaantood leh kutub aynaan cilmi u lahayn.<Ref>"[[Nebi Ismaaciil]], [[Nebi Yacquub]] iyo [[Nebi Yoonis]]"</ref> Isku soo wada duuboo, kutubta ku xusan kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah waa [[afar]] [[kitaab]] iyo labo [[suxufi]] kuwaasi oo kala ah: {|class="wikitable sortable" |+ Nabiyada iyo Rusuusha Lagu soo Dejiyay Kitaab<br />(ﮐﺘﺏ الأنبیاء والرسل) !Magaca ! class="unsortable" |Magaca<br />[[carabi|Af-Carabi]] !Kitaabka !Suxufi !Sharaxaad Kooban |- | '''[[Nebi Muxamed]]'''{{SCW}} || ﻧﺒﻲ ﻣﺤﻤﺪ || [[Kitaab]]ka [[Quraan]]ka<br />"[[Al-Furqaan]]"<br />(ﺍﻟﻘﺮﺁﻥ) || - || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]] intii u dhexaysay [[sanad|sanadkii 609 C.D ilaa 632 C.D]] * Waxyigu wuxuu socday [[23|23 sanno]] gudahood. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada [[Carabi]]ga ah. * Waxa loo qeybiyaa [[Makki]] iyo [[Madani]]. * Ka kooban yahay [[114 Suuradood]] * Saldhiga iyo xuddunta [[diin]]ta [[Islaam]]ka. |- | '''[[Nebi Ciise]]''' || ﻧﺒﻲ ﻋﻴﺴﻰ || [[Kitaab]]ka [[Injiil]]<br />"[[Masiixiyad]]" || - || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Ciise]]. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada reer [[Yuhuuda|bani Israa'iil]], iyo luuqada [[ingiriis]]ka. * Wuxuu aasaas u yahay [[diin]]ta [[Masiixi]]ga. |- | '''[[Nebi Muuse]]''' || ﻧﺒﻲﻣﻮﺳﻰ || [[Kitaab]]ka [[Towraad]]<br />(ﺗﻮﺭﺍﺓ) || Suxufi Muusa || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Muuse]]. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada reer [[Yuhuuda|bani Israa'iil]], iyo farta [[Hebrew]]ga. * Wuxuu aasaas u yahay [[diin]]ta [[Yuhuud]]a ama [[Hebrew]]ga. |- | '''[[Nebi Daa'uud]]''' || ﻧﺒﻲ ﺩﺍﻭﺩ || [[Kitaab]]ka [[Sabuur]]<br />(ﺯﺑﻮﺭ) || - || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Daa'uud]]. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada reer [[Yuhuuda|bani Israa'iil]], iyo farta [[Hebrew]]ga. * Wuxuu aasaas u yahay [[diin]]ta [[Yuhuud]]a ama [[Hebrew]]ga. |- | '''[[Nebi Ibraahim]]''' || ﻧﺒﻲ ﺇﺑﺮﺍﻫﻴﻢ || - || [[Suxufi Ibraahim]] || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Ibraahim]]. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada carabiga[[Yuhuuda|bani Israa'iil]], iyo farta [[Hebrew]]ga. |} = Qoraalo La Mid Ah = * [[Diin]] * [[Islaam]] * [[Qu'raan]] * [[Nabi Aadam C.S.]] * [[Nebi Maxamed]] * [[Nabi Ismaaciil C.S.]] * [[Nabi Ayuub C.S.]] * [[Muxamed|Nabi Muxamed (c.s.w)]] * [[Nabi Daa'uud C.S.]] * [[Nabi Suleymaan C.S.]] * [[Nabi Nuux C.S.]] * [[Nabi Idriis]] * [[Nabi Saalax]] * [[Nabi Shuceyb]] * [[Nabi Yuusuf]] * [[Nabi Muuse C.S.]] * [[Nabi Ilyaas]] * [[Nabi Ibraahiim C.S.]] * [[Nabi Huud]] * [[Ciise|Nabi Ciise]] * [[Kitaabka quduska]] * [[Masiixiyad]] * [[Luqmaan Alxakiim]] * [[Sifaynta Diinta Islaamka]] * [[Su'aallo Diini ah iyo Jawaaba hooda]] * [[Islam]] = Xigasho = * [https://www.jw.org/en/library/books/Mankinds-Search-for-God/Islām-The-Way-to-God-by-Submission/ Islām—The Way to God by Submission] {{Reflist}} {{Gumud}} [[Category:Kitaab| ]] [[Category:Nabiyada Islaamka]] [[Category:Quraan]] [[Category:Masiixiyad]] [[Category:Diin]] [[Category:Taariikh]] [[Category:Aqoon]] [[Category:Kalandar]] [[Category:Nabi]] [[Category:Aadam iyo Xaawo]] t0vcxllvcuchuogtogiq4kgeynrpv5o Towraad 0 14200 309848 262932 2026-09-28T22:13:29Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Musa_(Moses)1.png|Musa_(Moses)1.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309848 wikitext text/x-wiki {{Islaam}} [[File:Codex_Arabicus.jpg|thumb|Qoraalka af-Carabi ee kitaabka Towraad.]] '''Towraad''' '''[[Towrah]]''' '''[[Kitaabka Towraad]]''' ([[carabi]]: ﺗﻮﺭﺍﺓ, macanaha "Sharci" "Qawaaniin", ﮐﺘﺎﺏ ﻣﻮﺳﻰ, "kitaabki Muuse", (משה בן מימו), "kitabul Musa"; [[Af-Hebrow]]: תּוֹרָה, micnaheedu tahay: "tilmaamid", "waxbarid" [[Af Giriig]]: Τορά, Πεντάτευχος; [[Ingiriis (luqad)|ingiriis]] iyo [[Af-Taliyaani]]: Torah, Tora, Tawrāt; ) waa [[kitaab]]ka [[diin]]ta ''Towraad'' ee [[Ilaahay]] (koreeyee) ku soo dejiyay [[Nebi Muuse]]. Intaasi waxaa dheer, kitaabka Towraad waa [[diin]]ta iyo dhaqanka [[dad]]ka [[Yuhuud]]a ah ee reer [[Israa'iil|bani Israa'iil]]. Dadka raacsan diinta Towraad ee Yuhuuda ah waxay ku macneeyaan dhowr micno oo kala duwan. Waxaana ka mid ah: * [[5|Shanta]] [[kitaab]] ee loo yaqaano "Tanakh" taasi oo ah macnaha ugu muhiimsan ama inta ugu badan ay u yaqaanaan khubarada [[diin]]ta [[Yuhuud]]a. * Sharaxaada iyo fahanka cutubyada Tanakh. * Soo degidii iyo ku dhanka Jenesiska (Genesis), oo ah [[kitaab|kitaabka Hebrowga]] isla markaana ah aasaaska iyo saldhiga [[diin]]ta [[Masiixiyad|Masiixiyadii hore]], iyo dhamaadka Tanakh. Iyo, * Iskugeynta fahanka dhaqanka iyo diinta guud ee dadka reer [[Israaiil]]. Si kastaba ha ahaatee, waxaa khubarada diinta [[Islaam]]ku u aqoonsan tahay in [[kitaab]]ka Towraad eey tahay waxyigii [[Alle]] (s.w) ku soo dejiyay [[Nebi Muuse]]; kuwaasi oo uu qoray Nebi Muuse naftiisa iyo isku duba rideen intii raacsanayd asaga ka dib markii uu geeriyooday. [[Kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee saldhiga u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka, waxaa [[suurad]]o badan iyo [[aayad]]o badan lagu xusay kitaabka Nabi Muuse. * [https://www.jw.org/so/wargeysyada/maxaa-cusub/war-wanaagsan-ilaahay-ka-yimid/warka-wanaagsan-kitaabka-ku-jiro-ilaahay-ka-yimid/ Miyuu Warka Wanaagsan Ilaahay ka Yimid?] = Nebi Muuse = [[File:Feuerbach_Mirjam_2.jpg|thumb|[[Miryama]] bintu Cimraan waa Nebi Muuse walaashiis.]] [[File:Rembrandt_-_Moses_with_the_Ten_Commandments_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|Nebi Muuse.]] '''Muuse''' '''Muusa''' '''[[Nebi Muuse]]''' '''[[Muuse binu Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Moses, Musa; [[carabi]]: ﻣﻮﺳﻰ, Mūsā, loogu dhawaaqo: "Muusa", sidoo kale: ﻋﻤﺮﺍﻥ ﻣﻮﺳﻰ, loo qoro: Mūsā Cīmran, "Muusa Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "[[Qoyska Cimraan|Qoyska reer Cimraan]]"; Luuqada Tiberiyaanka: Mōšéh [[ISO 259-3]] Moše; loogu dhawaaqo: "Moose" ama "Moseh"; [[Hebrew]]: מֹשֶׁה, loogu dhawaaqo "Mosheh"; [[Hebrew]]ga Cusub: Moshe, loogu dhawaaqo "Mooshe"; [[Af-Faarsi]]: ܐܫܘܡ, Moushe, loogu dhawaaqo: "Muushe") waa [[nebi]] iyo [[rasuul]] [[Ilaahay]] (s.w.t) u soo diray qoomiyadii [[Yuhuud]]<ref>"[[ingiriis]]: Moses, Musa; [[carabi]]: ﻣﻮﺳﻰ, Mūsā, loogu dhawaaqo: "Muusa", sidoo kale: ﻋﻤﺮﺍﻥ ﻣﻮﺳﻰ, loo qoro: Mūsā Cīmran, "Muusa Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "[[Qoyska Cimraan|Qoyska reer Cimraan]]"; Luuqada Tiberiyaanka: Mōšéh [[ISO 259-3]] Moše; loogu dhawaaqo: "Moose" ama "Moseh"; [[Hebrew]]: מֹשֶׁה, loogu dhawaaqo "Mosheh"; [[Hebrew]]ga Cusub: Moshe, loogu dhawaaqo "Mooshe"; [[Af-Faarsi]]: ܐܫܘܡ, Moushe, loogu dhawaaqo: "Muushe""</ref> reer bani [[Israaiil]], iyo [[Fircoon]] iyo [[qaraabo|qaraabadiisa]] iyo intii uu ku hoos noolayd ee uu maamulaayay.<ref>[[Israaiil]], iyo [[Fircoon]] iyo [[qaraabo|qaraabadiisa]]</ref> Sida ay isku waafaqeen [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee Ilaahay ku soo dejiyay [[Nebi Muxamed]], [[Kitaabka Injiil]] ee [[Masiixiyad]]a, iyo diinta Bahay [[Nebi Muuse]] wuxuu ahaa hogaamiye diimeed, xaakim, maamule shacabka, nebi iyo [[rasuul]] Alle (subxaanahu wa tacaalaa) siiyay Kitaabka Towraad iyo [[Suxufi Muuse|Suxufta Muuse]]; kaasi oo loo diray in uu u digo [[boqor]]kii [[Fircoon]] ee maamulaayay deegaanada [[Masar]] iyo nawaaxigeeda, iyo shacabkii reer banii [[Israaiil]] kuu noolaa meeshaasi. Sida ay qiyaaseen [[cilmi|culimada]] [[taariikh]]da, Nebi Muuse wuxuu dhashay intii u dhaxaysay [[sanad|1391 ilaa 1271]] [[C.H]] (Ciise Hortiis) ama wuxuu dhashay [[sanad|sanadkii 1595]] [[C.H]]. Dhinaca kale, dadka [[Hebrew]]ga ahi waxay Nebi Muuse ugu yeedhaan (מֹשֶׁה רַבֵּנו)ּ "Muuse macalinkayagii" iyo "Muuse kii wax na baray". Waxa uuna yahay [[nebi]]ga ugu muhiimsan ee aasaaska iyo saldhiga u ah [[diin]]ta [[Yehuuda]]ka. Sidoo kale, Nebi Muuse waa tiir muhiim u ah diimaha [[Islaam]]ka iyo [[Masiixi]]ga.<ref>"[[Islaam]]ka iyo [[Masiixi]]ga"</ref> [[Nebi Muuse]] wuxuu ku dhashay deegaanka Gooshen ee dalka [[Masar]], wuxuuna ku dhintey [[buur]]ta Neebo ee deegaanada Macoow. Intaasi waxaa dheer, Muuse waxaa dhalay oo [[aabe]] u ah [[Cimraan]], waxaana [[hooyo]] u ah Jojebed (Jochebed), wuxuuna ka tirsan yahay [[Qoyska Cimraan]] asagoo walaal la ah [[Nebi Haaruun]] iyo gabadha [[Miryama]].<ref>"[[aabe]] u ah [[Cimraan]], waxaana [[hooyo]] u ah Jojebed (Jochebed)"</ref> [[File:Delaroche_Discovery_of_Moses.jpg|thumb|Miryama oo ilaalinaysa [[caruur]]ta [[Nebi Muuse]].]] == Reer Cimraan == '''[[Cimraan]]''' '''[[Camraan]]''' '''[[Reer Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Amram, ʻAmrām, "Amran"; [[carabi]]: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; [[Hebrew]]: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", [[Hebrew]]ga cusub: Amram)<ref>"[[ingiriis]]: Amram, ʻAmrām, "Amran"; [[carabi]]: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; [[Hebrew]]: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", [[Hebrew]]ga cusub: Amram"</ref> (macnaha ereyga Cimraan waa ''saaxiibkii kan ugu sareeya''<ref>""</ref> iyo ''qofkii aadka u sareeyay'') waa [[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]ga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed).<ref>"[[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]"</ref> Cimraan waxaa meelo badan [[Ilaahay]] (s.w) kaga xusay [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]].<ref>""</ref> Intaasi waxaa dheer, waxaa jirta [[suurad]] ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa [[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ).<ref>"[[suurad]] ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa [[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ)"</ref> Dhinaca kale, [[diin]]ta [[Masiixiyad]]a ee kitaabka [[Injiil]] ee [[Alle]] u soo waxyooday [[Nebi Ciise]] iyo qoraalo kale oo [[Giriig]]<ref>"[[diin]]ta [[Masiixiyad]]a ee kitaabka [[Injiil]] ee [[Alle]]"</ref> iyo Laatiin ah waxay sheegeen in Cimraan aabihiis ahaa [[nin]]ka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint) kaasi oo ahaa nin sharaf iyo qadarin balaadhan ku dhex lahaa qoomkiisa iyo dadkii uu la noolaa wakhtigaasi.<ref>"Cimraan aabihiis ahaa [[nin]]ka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint)"</ref> == Qoyska Muuse == Isku soo duuboo [[Qoyska Cimraan]] waxaa ka mid ahaa [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[xaas]]<ref>"[[Qoyska Cimraan]] waxaa ka mid ahaa [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[xaas]]"</ref> ama [[oori]] Jojebed (Jochebed). Intaasi waxaa dheer, qoyskan waxaa ku abtirsada [[Maryama bintu Cimraan]] iyo dabcan [[wiil]]keed [[Nebi Ciise]], iyo [[Nebi Sakariye]] oo ahaa Maryama [[adeer]]keed ama [[abti]]geed.<ref>"[[Nebi Sakariye]] oo ahaa Maryama [[adeer]]keed ama [[abti]]geed"</ref> = Nabiyada iyo Rasuusha = [[Nebi]]ya [[Ilaahay]] (s.w,t) ku sheegay kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah ee lagu soo dejiayay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} waa [[25|25 Nabi]] kuwaasi oo kala ah: {|class="wikitable sortable" |+ Nabiyada iyo Rusuusha Ku Xusan Quraanka<br />(الأنبیاء والرسل في القرآن) |- | ;[[Nebi Aadam]] | ;[[Nebi Al-yasac]] | ;[[Nebi Ayuub]] |- | ;[[Nebi Ciise]] | ;[[Nebi Dulkifli]] | ;[[Nebi Daa'uud]] |- | ;[[Nebi Haaruun]] | ;[[Nebi Huud]] | ;[[Nebi Ibraahiim]] |- | ;[[Nebi Idriis]] | ;[[Nebi Ilyaas]] | ;[[Nebi Ismaaciil]] |- | ;[[Nebi Isxaaq]] | ;[[Nebi Luud]] | ;[[Nebi Muuse]] |- | ;[[Nebi Muxamed]]{{SCW}} | ;[[Nebi Nuux]] | ;[[Nebi Saalax]] |- | ;[[Nabi Shuceyb]] | ;[[Nebi Sulaymaan]] | ;[[Nebi Yaxye]] |- | ;[[Nebi Yacquub]] | ;[[Nabi Yuusuf]] | ;[[Nebi Yuunus]] |- | | ;[[Nebi Zakariye]] |} = Jadwalka Nabiyada iyo Rusuusha Kutubta lagu soo dejiyay = Sida ku cad [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[Alle]] u soo waxyooday [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} waxaa jira [[tiro]] badan<ref>[[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[Alle]] u soo waxyooday [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}</ref> oo [[nabi]]yo iyo [[rasuul]] ah oo [[Ilaahay]] (koreeye) ku soo dejiyay [[kitaab|kutub]].<Ref>[[nabi]]yo iyo [[rasuul]] ah oo [[Ilaahay]] (koreeye) ku soo dejiyay [[kitaab|kutub]]</ref> Kuwaasi waxaa ugu horeeyay [[Nabi Ibraahim]] oo Alle u soo diray qoraalada [[Suxufi Ibraahim]], waxaana ugu dambeeyay [[kitaab]]ka [[Al-Furqaan]] ee Alle u soo waxyooday [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}.<Ref>"[[Nabi Ibraahim]] oo Alle u soo diray qoraalada [[Suxufi Ibraahim]]"</ref> Intaasi marka laga yimaado waxaa jira tiro kale oo nebiyo iyo rasuul ah oo Rabbi u soo diray kutub, laakiin inagu aqoon uma lihin kuwaasi, waxaana tusaale inoo ah: [[Nebi Ismaaciil]], [[Nebi Yacquub]] iyo [[Nebi Yoonis]] oo dhamaantood leh kutub aynaan cilmi u lahayn.<Ref>"[[Nebi Ismaaciil]], [[Nebi Yacquub]] iyo [[Nebi Yoonis]]"</ref> Isku soo wada duuboo, kutubta ku xusan kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah waa [[afar]] [[kitaab]] iyo labo [[suxufi]] kuwaasi oo kala ah: {|class="wikitable sortable" |+ Nabiyada iyo Rusuusha Lagu soo Dejiyay Kitaab<br />(ﮐﺘﺏ الأنبیاء والرسل) !Magaca ! class="unsortable" |Magaca<br />[[carabi|Af-Carabi]] !Kitaabka !Suxufi !Sharaxaad Kooban |- | '''[[Nebi Muxamed]]'''{{SCW}} || ﻧﺒﻲ ﻣﺤﻤﺪ || [[Kitaab]]ka [[Quraan]]ka<br />"[[Al-Furqaan]]"<br />(ﺍﻟﻘﺮﺁﻥ) || - || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]] intii u dhexaysay [[sanad|sanadkii 609 C.D ilaa 632 C.D]] * Waxyigu wuxuu socday [[23|23 sanno]] gudahood. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada [[Carabi]]ga ah. * Waxa loo qeybiyaa [[Makki]] iyo [[Madani]]. * Ka kooban yahay [[114 Suuradood]] * Saldhiga iyo xuddunta [[diin]]ta [[Islaam]]ka. |- | [[Nebi Ciise]] || ﻧﺒﻲ ﻋﻴﺴﻰ || [[Kitaab]]ka [[Injiil]]<br />"[[Masiixiyad]]" || - || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Ciise]]. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada reer [[Yuhuuda|bani Israa'iil]], iyo luuqada [[ingiriis]]ka. * Wuxuu aasaas u yahay [[diin]]ta [[Masiixi]]ga. |- | [[Nebi Muuse]] || ﻧﺒﻲﻣﻮﺳﻰ || [[Kitaab]]ka [[Towraad]]<br />(ﺗﻮﺭﺍﺓ) || Suxufi Muusa || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Muuse]]. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada reer [[Yuhuuda|bani Israa'iil]], iyo farta [[Hebrew]]ga. * Wuxuu aasaas u yahay [[diin]]ta [[Yuhuud]]a ama [[Hebrew]]ga. |- | [[Nebi Daa'uud]] || ﻧﺒﻲ ﺩﺍﻭﺩ || [[Kitaab]]ka [[Sabuur]]<br />(ﺯﺑﻮﺭ) || - || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Daa'uud]]. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada reer [[Yuhuuda|bani Israa'iil]], iyo farta [[Hebrew]]ga. * Wuxuu aasaas u yahay [[diin]]ta [[Yuhuud]]a ama [[Hebrew]]ga. |- | [[Nebi Ibraahim]] || ﻧﺒﻲ ﺇﺑﺮﺍﻫﻴﻢ || - || [[Suxufi Ibraahim]] || * Lagu soo dejiyay [[Nebi Ibraahim]]. * Wuxuu ku qoran yahay luuqada reer [[Yuhuuda|bani Israa'iil]], iyo farta [[Hebrew]]ga. * Wuxuu aasaas u yahay [[diin]]ta [[Yuhuud]]a ama [[Hebrew]]ga. |} = Kutubta Ku Xusan Quraanka = Isku soo wada duuboo kutubta [[Alle]] (s.w) ku soo dejiyay [[Nabi|Anbiyada]] iyo [[Rasuul|Rusuusha]] waa [[4|afar kitaab]] iyo dhowr [[suxufi]]. Sida ku cad kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ee aasaaska u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka, [[Ilaahay]] sareeye wuxuu soo dejiyay [[4|afar Kitaab]]<ref>"[[Quraan]]ka kariimka ee aasaaska u ah [[diin]]ta [[Islaam]]ka, [[Ilaahay]] sareeye wuxuu soo dejiyay [[4|afar Kitaab]] oo la kala siiyay afar [[Rasuul]]"</ref> oo la kala siiyay afar [[Rasuul]]. Kutubtaasi waxay kala yihiin: * Kitaabka "[[Al-Furqaan]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} * Kitaabka "[[Injiil]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Ciise]] * Kitaabka "[[Towraad]]" ee loo soo diray [[Nebi Muuse]], iyo * Kitaabka "[[Sabuur]]" ee [[Ilaahay]] ku soo dajiyey [[Nebi Daa'uud]].<Ref>"*Kitaabka "[[Al-Furqaan]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]]"</ref><ref>Kitaabka "[[Injiil]]" ee lagu soo dejiyay [[Nebi Ciise]]</ref><ref>Kitaabka "[[Towraad]]" ee loo soo diray [[Nebi Muuse]]</ref><ref>Kitaabka "[[Sabuur]]" ee [[Ilaahay]] ku soo dajiyey [[Nebi Daa'uud]]</ref> Intaasi waxaa soo raaca dhowr suxufi oo lagu soo kala dejiyay [[Nebi|anbiyo]] iyo [[Rasuul|Rusul]], waxaana ka mid ah: * [[Suxufta Ibraahim]] oo lagu soo dejiyay [[Nebi Ibraahim]]. = Qoraalo La Mid Ah = * [[Diin]] ** [[Islaam]] ** [[Masiixiyad]] ** [[Yuhuud|Diinta Yuhuuda]] ** [[Nebi Ibraahim|Diimaha Abrahamiga]] * [[Kitaab]] ** [[Qu'raan]] ** [[Al-Furqaan]] ** [[Towrah]] ** [[Injiil]] ** [[Sabuur]] ** [[Saxafi Ibraahim]] * [[Rasuul]] ** [[Nebi Muxamed]] ** [[Nebi Ciise]] ** [[Nebi Muuse]] ** [[Nebi Ibraahim]] ** [[Nebi Nuux]] * [[Nabi]] * [[Nabi Aadam C.S.]] * [[Nebi Maxamed]] * [[Nabi Ismaaciil C.S.]] * [[Nabi Ayuub C.S.]] * [[Muxamed|Nabi Muxamed (c.s.w)]] * [[Nabi Daa'uud C.S.]] * [[Nabi Suleymaan C.S.]] * [[Nabi Nuux C.S.]] * [[Nabi Idriis]] * [[Nabi Saalax]] * [[Nabi Shuceyb]] * [[Nabi Yuusuf]] * [[Nabi Muuse C.S.]] * [[Nabi Ilyaas]] * [[Nabi Ibraahiim C.S.]] * [[Nabi Huud]] * [[Ciise|Nabi Ciise]] * [[Kitaabka quduska]] * [[Masiixiyad]] * [[Luqmaan Alxakiim]] * [[Sifaynta Diinta Islaamka]] * [[Su'aallo Diini ah iyo Jawaaba hooda]] * [[Islaam]] = Xigasho = * [https://www.jw.org/so/wargeysyada/maxaa-cusub/farriinta-kitaabka/ Kitaabka Quduuska ah—Farriintiisa Maxay Tahay?] {{Reflist}} {{Gumud}} [[Category:Kitaabka quduska]] [[Category:Islaam]] [[Category:Masiixiyad]] 0je179kemdw42psn2unjbiihn0jb313 Maryam 0 14235 309847 302367 2026-09-28T22:13:11Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Musa_(Moses)1.png|Musa_(Moses)1.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309847 wikitext text/x-wiki ::''Haku khaldin [[Miryama]] bintu [[Cimraan]] oo ah [[Nebi Muuse]] walaashiis.'' {{About|Maqaalkani waa [[Nebi Ciise]] [[hooyo]]dii, magac ahaan fiiri [[Magaca Maryam]]}} {{Islaam}} [[File:Virgin_Mary_and_Jesus_(old_Persian_miniature).jpg|thumb|sawir-gacmeed [[Beershiya]]aan ah oo muujinaya [[Maryama]] iyo wiilkeeda [[Nebi Ciise]].]] '''[[Maryam bintu Cimraan]]''' ({{lang-en|Mary, "Mariam"}}; {{lang-ar|ﻣﺮﻳﻢ}}; loo qoro: Marīam, loogu dhawaaqo: "Maryan" hooyo u ah: ﻧﺒﻲ ﻋﻴﺴﻰ; "[[Nebi Ciise]]"; ama: يسوع, loogu dhawaaqo "yasuuca") waxay ahayd [[qof]] muuminad ah oo dhashay isla markaana hooyo u ahayd [[nebi]]gii [[Alle]] u soo direy reer [Israaiil|[banii Israaiil]] waa [[Nebi Ciise]]<ref>"[[nebi]]gii [[Alle]] u soo direy reer [Israaiil|[banii Israaiil]] waa [[Nebi Ciise]]"</ref> (c.s).<ref>"'''Maryam''' '''[[Maryama]]''' '''[[Maryam bintu Cimraan]]'''"</ref><ref>"[[ingiriis]]: Mary, "Mariam"; [[carabi]]: ﻣﺮﻳﻢ, loo qoro: Marīam, loogu dhawaaqo: "Mariyam"; hooyo u ah: ﻧﺒﻲ ﻋﻴﺴﻰ; "[[Nebi Ciise]]"; ama: يسوع, loogu dhawaaqo "yasuuca""</ref> Markey [[taariikh]]du ahayd qiyaastii [[sanad|20 sano]] [[C.H]] (Dhalashaddii Ciise Horteed) ayaa Maryama ku dhalatey magaalada [[Baytulaxam]]<ref>"[[taariikh]]du ahayd qiyaastii [[sanad|20 sano]] [[C.H]]"</ref> ee ku taala dhulka ay [[Falastiin]]iyiintu degaan, waxay isla magaaladani ku dhimatey markey taariikhdu ahayd qiyaastii [[sanad|100 ilaa 120 sano]] [[C.D]].<ref>"[[sanad|100 ilaa 120 sano]] [[C.D]]"</ref> Maryama waa [[qof]]ta [[dumar]] kali ah ee lagu xusay marar badan [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka ah. [[Ilaahay]] (koreeye) wuxuu Quraanka kariimka ah ku yidhi: ::'''''Is-deji! ayay [[malag|malaa'igtu]] ku tidhi: “Maryamaay! Ilaahay ayaa ku doortey adiga, waxaanad tahay mid nadiif ah oo laga kor mariyay dhamaan dumarka bulshooyinka oo dhan.”''''' :::—[[Quraan]], [[suurad]]a 3aad ([[Al Cimraan]]), [[aayad]]a 42aad<ref>"[[Quraan]], [[suurad]]a 3aad ([[Al Cimraan]]), [[aayad]]a 42aad"</ref> Dhinaca kale, [[suurada 19aad]] ee kitaabka Quraanka waxaa loogu magac-daray Maryama; taasi oo ka waramysa nolosheedii iyo camalkeedii. Intaasi waxaa dheer, Maryama bintu Cimraan waxay ka mid tahay [[8|sideeda qof]] ee loogu magac-daray [[suurad]] ka mid ah [[Boqol toban iyo afar Suuradood]] ee kitaabka Quraanka kariimka ah.<Ref>"[[8|sideeda qof]] ee loogu magac-daray [[suurad]] ka mid ah [[Boqol toban iyo afar Suuradood]] ee kitaabka Quraanka"</ref> = Shakhsiyada Maryama = Maryama bintu Cimraan waxay ahayd qof wanaagsan oo [[diin]]ta [[Alle]] si fiican u heeysatay isla markaana cabsida [[Ilaahay]] dartiis u gashay [[masaajid]]ka oo hooy u ahaa inta u badan [[nolol|nolosheeda]]. Wanaageeda iyo shakhsiyad fiicni darteed, Maryama bintu Cimraan waxay lahayd magacyo iyo naanaysyo badan, kuwaasi waxaa ka mid ah: [[Hooyadii Ciise]], Mucjiso Alle, [[Tusaalaha Dumarka]], Geesiyadii Xaqa, [[Boqor]]adii Wanaaga, Saai'ma, Mustafiya, Raaqiyah (Rāki’ah), Saajidah (Sājidah),Qaanitah (Qānitah), Run-sheeg (Siddiqah), Taxiirah (Tāhirah) iyo kuwo kaleba. Dhinaca kale, [[Maryama bintu Cimraan]] waxay ahayd [[hooyo]] leh mucjiso aad u wayn, sababtoo ah ayadoon u tagin ama la kulmin wax [[nin]] ah ayaa waxay uureysatey ka dib na dhashay [[Sayid Ciise Masiixi]], arintaasi oo [[Alle]] (s.w) ka dhigay tusaale iyo waxkuqaadasho cajiib badan.<ref>"la kulmin wax [[nin]] ah ayaa waxay uureysatey ka dib na dhashay [[Sayid Ciise Masiixi]]"</ref><ref>"[[Maryama bintu Cimraan]] waxay ahayd [[hooyo]]"</ref> [[Maryama]] waxaa [[Ilaahay]] (koreeye) ku xusan [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]], waxaana jirta [[suurad]] loogu magac-daray ayada oo la yidhaado [[Suuratu Maryam]] oo ah [[suurad|suurada 19aad]] ee Quraanka. Intaasi waxaa dheer, inta jeer ee kitaabka [[Quraan]]ka lagu xusay Maryama way ka badan tahay inta jeer ay ku dhex-jirto [[Injiil|Kitaabka Injiileed]] ee lagu soo dejiyay [[wiil]]keeda [[Nebi Ciise|Nebi Ciise Masiixi]].<ref>"inta jeer ee kitaabka [[Quraan]]ka lagu xusay Maryama way ka badan tahay inta jeer ay ku dhex-jirto [[Injiil|Kitaabka Injiileed]] ee lagu soo dejiyay [[wiil]]keeda [[Nebi Ciise|Nebi Ciise Masiixi]]"</ref> Guud ahaan, [[Maryama bintu Cimraan]] waxay ku dhalatey mar ahaantaana ku nooleyd nolosheeda oo dhan magaalada [[Baytulaxam]] oo ku taal dhulka ay [[Falastiin]]iyiintu degaan [[sanad|sanado badan]] ka hor bilowgii [[Kalandar|taariikhda miilaadiga]].<ref>"[[Baytulaxam]] oo ku taal dhulka ay [[Falastiin]]iyiintu degaan [[sanad|sanado badan]] ka hor bilowgii [[Kalandar|taariikhda miilaadiga]]"</ref> = Qoyska Cimraan = Sida ku xusan kitaabka [[Quraan]]ka kariimka ah Maryam waxay ka soo jeedaa mar ahaantaana ku abtirsataa [[qoys]]ka reer [[Cimraan]]<ref>"[[qoys]]ka reer [[Cimraan]]"</ref> oo ah [[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]]. Sidoo kale, Maryama waxaa loogu yeedhaa "[[Maryam bintu Cimraan]]" taasi oo loola jeedo gabadhii reer [[Cimraan]], laakiin aabaheeda saxda ah kuma xusna [[diin]]ta [[Islaam]]ka, laakiin diinta [[Masiixiyad]]a waxay aabaheed ku sheegeen Jaawjim<ref>"[[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]]"</ref> (Jaochim). Intaasi waxaa dheer [[cilmi|culimada]] qaar waxay sheegeen in Maryama ay ka soo jeedo [[Nebi Haaruun]] oo ah wiilka Cimraan iyo walaalka [[Nebi Muuse]] iyo [[Miryama]].<ref>"[[cilmi|culimada]] qaar waxay sheegeen in Maryama ay ka soo jeedo [[Nebi Haaruun]]"</ref> Dhinaca kale, Maryama waxaa [[hooyo]] u ah sheekhada '''Anna''' (Saint Anna) qoftaasi oo ahayd qof aad ugu wanaagsan cibaadada iyo diinta [[Alle]].<ref>"[[hooyo]] u ah sheekhada '''Anna'''"</ref> = Xubnaha Qoyska Cimraan = '''Cimraan''' '''[[Camraan]]''' '''[[Reer Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Amram, ʻAmrām, "Amran"; [[carabi]]: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; [[Hebrew]]: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", [[Hebrew]]ga cusub: Amram)<ref>"[[ingiriis]]: Amram, ʻAmrām, "Amran"; [[carabi]]: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; [[Hebrew]]: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", [[Hebrew]]ga cusub: Amram"</ref> (macnaha ereyga Cimraan waa ''saaxiibkii kan ugu sareeya''<ref>""</ref> iyo ''qofkii aadka u sareeyay'') waa [[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]ga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed).<ref>"[[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]"</ref> Cimraan waxaa meelo badan [[Ilaahay]] (s.w) kaga xusay [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]].<ref>""</ref> Intaasi waxaa dheer, waxaa jirta [[suurad]] ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa [[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ).<ref>"[[suurad]] ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa [[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ)"</ref> Dhinaca kale, [[diin]]ta [[Masiixiyad]]a ee kitaabka [[Injiil]] ee [[Alle]] u soo waxyooday [[Nebi Ciise]] iyo qoraalo kale oo [[Giriig]]<ref>"[[diin]]ta [[Masiixiyad]]a ee kitaabka [[Injiil]] ee [[Alle]]"</ref> iyo Laatiin ah waxay sheegeen in Cimraan aabihiis ahaa [[nin]]ka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint) kaasi oo ahaa nin sharaf iyo qadarin balaadhan ku dhex lahaa qoomkiisa iyo dadkii uu la noolaa wakhtigaasi.<ref>"Cimraan aabihiis ahaa [[nin]]ka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint)"</ref> Si kastaba ha ahaatee, kitaabka Quraanka dhexdiisa Cimraan waxaa lagu xusay labo nooc oo kala ah: * [[Camraan]] ama [[Cimran]] oo lagu sheegay in uu ahaa [[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]ga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed). * Marka labaad waxaa Cimraan lagu xusay inuu ahaa aabaha [[Maryama]] [[hooyo]]da [[Nebi Ciise]], taasi oo lagu magaaco [[Maryama bintu Cimraan]], waloow aanu Cimraan ahayn aabaha saxda ah ee Maryama, laakiin uu yahay oday ay ku abtirsato qoftaasi.<ref>"[[Maryama]] [[hooyo]]da [[Nebi Ciise]]"</ref> [[Ilaahay]] (koreeye) wuxuu kitaabka [[Quraan]]ka ku yidhi: :'''“Ilaahay wuxuu doortay Aadam iyo Nuux, iyo qooyska Ibraahim, iyo qooyska Cimraan, kuwaasi oo uu ka kor mariyay dadka.”''' ::—[[Qur'aan]], [[suurad]]a [[3]]aad ([[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ) "[[Qoyskii Cimraan]]"), [aayad]]a [[33]]aad<ref>"[[Qur'aan]], [[suurad]]a [[3]]aad ([[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ) "[[Qoyskii Cimraan]]"), [aayad]]a [[33]]aad"</ref> Isku soo duuboo [[Qoyska Cimraan]] waxaa ka mid ahaa [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[xaas]]<ref>"[[Qoyska Cimraan]] waxaa ka mid ahaa [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[xaas]]"</ref> ama [[oori]] Jojebed (Jochebed). Intaasi waxaa dheer, qoyskan waxaa ku abtirsada [[Maryama bintu Cimraan]] iyo dabcan [[wiil]]keed [[Nebi Ciise]], iyo [[Nebi Sakariye]] oo ahaa Maryama [[adeer]]keed ama [[abti]]geed.<ref>"[[Nebi Sakariye]] oo ahaa Maryama [[adeer]]keed ama [[abti]]geed"</ref> == Nebi Muuse == ==Nebi Haaruun== == Miryama == [[File:Feuerbach_Mirjam_2.jpg|thumb|Miryama bintu Cimraan.]] [[File:Delaroche_Discovery_of_Moses.jpg|thumb|Miryama oo ilaalinaysa [[caruur]]ta [[Nebi Muuse]].]] '''Miryama''' '''[[Miriyama]]''' '''[[Miryama bintu Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Miriam, Miryām of ʻAmrām, "Miryamadii Amran"; [[carabi]]: ﻣﺮﻳﻢ, loogu dhawaaqo: "Maryama", sidoo kale: ﻣﺮﻳﻢ ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: Maryama Cīmran, "Maryam Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "[[Qoyska Cimraan|Qoyska reer Cimraan]]"; Luuqada Tiberiyaanka: Miryām; loogu dhawaaqo: "Miryam"; [[Hebrew]]: מִרְיָם, loogu dhawaaqo "Miryam")<ref>"[[ingiriis]]: Miriam, Miryām of ʻAmrām, "Miryamadii Amran"; [[carabi]]: ﻣﺮﻳﻢ, loogu dhawaaqo: "Maryama", sidoo kale: ﻣﺮﻳﻢ ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: Maryama Cīmran, "Maryam Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "[[Qoyska Cimraan|Qoyska reer Cimraan]]"; Luuqada Tiberiyaanka: Miryām; loogu dhawaaqo: "Miryam"; [[Hebrew]]: מִרְיָם, loogu dhawaaqo "Miryam""</ref> waa [[gabadh]] uu dhalay ama [[aabe]] u ahaa [[Cimraan]], [[hooyo]] u ahayd Jojebed (Jochebed), walaal la ahayd [[Nebi Muuse]] iyo [[Nebi Haaruun]].<ref>[[Qoyska Cimraan]]</ref><ref>'''Miryama''' '''[[Miriyama]]''' '''[[Miryama bintu Cimraan]]'''</ref> Sida ay sheegeen [[cilmi|culimada]] [[diin]]ta [[Masiixiyad]]a iyo diinta [[Towraad]] Miryama waxay ahayd [[nebi]]yad loo soo diray qoomkii reer [[Israaiil]]. Arinkaasi iyo sheegashadaasi kuma hayno [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka ah ee [[Ilaahay]] ku soo dejiyay [[Nebi Muxamed]].<Ref>"[[Quraan]]ka Kariimka ah ee [[Ilaahay]] u soo waxyooday [[Nebi Muxamed]]"</ref> = Qaraabada Kale = == Nebi [[Nabi Zakariye C.S.|Sakariye]] == Nabi Sakariye C.S. Waa Mid ka mid ah Nabiyada Alle . = Dhalida Ciise = Dadka [[muslim]]iinta iyo masiixiyiintu waxa ay isku raacsan yihiin in dhalashaddiisu mucjisa ahayd oo hooyadiis Maryam ay isaga uuraysatay iyadoo bikra (cadrad) ah. Ciise markii uu [[30|soddon jirsaday]] ayuu bilaabay fidinta diinta, iyo in uu u digo dadka reer [[Yuhuud|bani Israaiil]] oo wakhtigaasi ku caasiyay amarka [[Ilaahay]].<ref>"[[30|soddon jirsaday]] ayuu bilaabay fidinta diinta, iyo in uu u digo dadka reer [[Yuhuud|bani Israaiil]]"</ref> [[3|Sadex sano]] ka dibna [[cir|samada]] ayuu u kacay. Yuhuudu waxay sheegatay iney dileen laakiin Ilaahey wuu beeniyay, wuxuuna imaan doonaa Nabi Ciise (c.s) aakhiru samaanka; isla markaana wuxuuna dili doonaa beenaalaha lagu magacaabo masiixu dajjaal.<ref>"[[3|Sadex sano]] ka dibna [[cir|samada]] ayuu u kacay"</ref> = Nebi Ciise = '''Ciise''' '''[[Nebi Ciise]]''' '''[[Ciise Masiixi]]''' ([[ingiriis]]: Jesus, "Jiisas"; [[carabi]]: ﻧﺒﻲ ﻋﻴﺴﻰ; "nebi Ciise"; sidoo kale: يسوع, loogu dhawaaqo "yasuuca") calayhi salaam waxa uu ahaa [[nebi]] [[Alle]] u dirsaday reer [Israaiil|[banii Israaiil]]<ref>"[[ingiriis]]: Jesus, "Jiisas"; [[carabi]]: ﻧﺒﻲ ﻋﻴﺴﻰ; "nebi Ciise"; sidoo kale: يسوع, loogu dhawaaqo "yasuuca""</ref> (dadka [[Yuhuud]]a ah ee maanta deegaanka ku ah wadanka [[Israaiil]]). [[Sayid Ciise Masiixi]] waxaa [[Alle]] (s.w) ku soo dejiyay isla markaana u soo waxyooday [[kitaab]]ka [[Injiil]] ee saldhiga iyo aasaaska u ah [[diin]]ta [[Masiixiyad]]a sidoo kale loo yaqaano diinta [[Kiristaanka]].<ref>"[[Sayid Ciise Masiixi]] waxaa [[Alle]] (s.w) ku soo dejiyay [[diin]]ta [[Masiixiyad]]"</ref><ref>"[[diin]]ta [[Masiixiyad]]a sidoo kale loo yaqaano diinta [[Kiristaanka]]"</ref> [[Nebi Ciise]] (c.s) wuxuu ka mid yahay [[Rasuul|shanta Ras;uul]] ee [[Alle]] ku sheegay [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ee la siiyay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}, waxaa Ilaahay ku soo dejiyay kitaabka [[Injiil]] ee saldhiga iyo aasaaska u ah diinta [[Masiixiyad]]a in kastoo ay wax badan ka bedeleen isla markaana ay magacyo badan iyo qeeybo badan ka dhigeen.<ref>"[[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ee la siiyay [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}"</ref> Guud ahaan, Nebi Ciise masiixi waa [[nebi|nebiga labaad]] ee ugu dambeeyay ama lagu soo khatimay dhamaan anbiyada [[Alle]] soo diray, waxaana ka dambeeyay oo kali ah [[Nebi Muxamed]]{{SCW}}.<ref>"Nebi Ciise masiixi waa [[nebi|nebiga labaad]] ee ugu dambeeyay anbiyada [[Alle]]"</ref> = Kitaabka Injiil = '''[[Injiil]]''' '''[[Kitaabka Injiil]]''' ([[ingiriis]]: bible; [[carabi]]: ﮐﺘﺎﺏ ﻋﻴﺴﻰ; "kitaabu ciisah") waa [[kitaab]] [[Ilaahay]] ku soo dejiyay [[Nebi Ciise]] (c.s).<Ref>'''[[Injiil]]''' '''[[Kitaabka Injiil]]'''</ref><ref>[[ingiriis]]: bible; [[carabi]]: ﮐﺘﺎﺏ ﻋﻴﺴﻰ; "kitaabu ciisah"</ref> Erayga '''Injiil''' macnihiisu waa ''war wanaagsan'' ama ''bishaaro''. Inkasta oo mararka qaarkood [[Axdiga Cusub]] lagu magcaabo Injiil, haddana waxaa si gaar ah eraygan loogu yeeraa mid walba oo ka mid ah afarta qoraal ee ugu horreeya Axdiga Cusub oo kala ah [[Mateeyos]], [[Maarkos]], [[Luuqa]], iyo [[Yooxannaa]].<Ref>[[Axdiga Cusub]]</ref> = Qoraalo La Mid Ah = * [[Diin]] ** [[Islaam]] ** [[Masiixiyad]] * [[Kitaab]] ** [[Qu'raan]] ** [[Al Furqaan]] ** [[Kitaabka Injiil]] ** [[Kitaabka Towraad]] ** [[Kitaabka Sabuur]] ** [[Suxufi Ibraahim]] ** [[Suxufi Muuse]] * [[Rasuul]] ** [[Nebi Muxamed]] ** [[Nebi Ciise]] ** [[Nebi Daa'uud]] ** [[Nebi Muuse]] ** [[Nebi Ibraahim]] ** [[Nebi Ismaaciil]] ** [[Nebi Nuux]] ** [[Nebi Yacquub]] ** [[Nebi Yoonis]] * [[Nebi]] ** [[Nabi Aadam C.S.]] ** [[Nebi Maxamed]] ** [[Nabi Ismaaciil C.S.]] ** [[Nabi Ayuub C.S.]] * [[Muxamed|Nabi Muxamed (c.s.w)]] ** [[Nabi Daa'uud C.S.]] ** [[Nabi Suleymaan C.S.]] ** [[Nabi Nuux C.S.]] ** [[Nabi Idriis]] ** [[Nabi Saalax]] ** [[Nabi Shuceyb]] ** [[Nabi Yuusuf]] ** [[Nabi Muuse C.S.]] ** [[Nabi Ilyaas]] ** [[Nabi Ibraahiim C.S.]] ** [[Nabi Huud]] ** [[Ciise|Nabi Ciise]] ** [[Kitaabka quduska]] * [[Luqmaan Alxakiim]] * [[Sifaynta Diinta Islaamka]] * [[Su'aallo Diini ah iyo Jawaaba hooda]] * [[Islam]] = Xigasho = * [https://www.jw.org/so/wargeysyada/maxaa-cusub/farriinta-kitaabka/ilaahay-baa-reer-binu-israaʼiil-samatabbixiyay/ Ilaahay Baa Reer Binu Israaʼiil Samatabbixiyay] * [https://www.jw.org/en/library/books/Mankinds-Search-for-God/Islām-The-Way-to-God-by-Submission/ Islām—The Way to God by Submission] {{Reflist}} [[Category:Kitaab]] [[Category:Nabiyada Islaamka]] [[Category:Islaam]] [[Category:Quraan]] [[Category:Islam]] [[Category:Masiixiyad]] [[Category:Diin]] [[Category:Taariikh]] [[Category:Aqoon]] [[Category:Kalandar]] [[Category:Nabi]] [[Category:Aadam iyo Xaawo]] ndc2b07etkqbl0su8c6gt3m9uau2baz Cimraan 0 14243 309846 217826 2026-09-28T22:13:09Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Musa_(Moses)1.png|Musa_(Moses)1.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309846 wikitext text/x-wiki '''Cimraan''' '''Cimraan''' '''[[Camraan]]''' '''[[Reer Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Amram, ʻAmrām, "Amran"; [[carabi]]: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; [[Hebrew]]: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", [[Hebrew]]ga cusub: Amram)<ref>"[[ingiriis]]: Amram, ʻAmrām, "Amran"; [[carabi]]: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; [[Hebrew]]: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", [[Hebrew]]ga cusub: Amram"</ref> (macnaha ereyga Cimraan waa ''saaxiibkii kan ugu sareeya''<ref>""</ref> iyo ''qofkii aadka u sareeyay'') waa [[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]ga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed).<ref>"[[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]"</ref> Cimraan waxaa meelo badan [[Ilaahay]] (s.w) kaga xusay [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]].<ref>""</ref> Intaasi waxaa dheer, waxaa jirta [[suurad]] ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa [[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ).<ref>"[[suurad]] ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa [[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ)"</ref> Dhinaca kale, [[diin]]ta [[Masiixiyad]]a ee kitaabka [[Injiil]] ee [[Alle]] u soo waxyooday [[Nebi Ciise]] iyo qoraalo kale oo [[Giriig]]<ref>"[[diin]]ta [[Masiixiyad]]a ee kitaabka [[Injiil]] ee [[Alle]]"</ref> iyo Laatiin ah waxay sheegeen in Cimraan aabihiis ahaa [[nin]]ka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint) kaasi oo ahaa nin sharaf iyo qadarin balaadhan ku dhex lahaa qoomkiisa iyo dadkii uu la noolaa wakhtigaasi.<ref>"Cimraan aabihiis ahaa [[nin]]ka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint)"</ref> Si kastaba ha ahaatee, kitaabka Quraanka dhexdiisa Cimraan waxaa lagu xusay labo nooc oo kala ah: * [[Camraan]] ama [[Cimran]] oo lagu sheegay in uu ahaa [[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]ga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed). * Marka labaad waxaa Cimraan lagu xusay inuu ahaa aabaha [[Maryama]] [[hooyo]]da [[Nebi Ciise]], taasi oo lagu magaaco [[Maryama bintu Cimraan]], waloow aanu Cimraan ahayn aabaha saxda ah ee Maryama, laakiin uu yahay oday ay ku abtirsato qoftaasi.<ref>"[[Maryama]] [[hooyo]]da [[Nebi Ciise]]"</ref> [[Ilaahay]] (koreeye) wuxuu kitaabka [[Quraan]]ka ku yidhi: :'''“Ilaahay wuxuu doortay Aadam iyo Nuux, iyo qooyska Ibraahim, iyo qooyska Cimraan, kuwaasi oo uu ka kor mariyay dadka.”''' ::—[[Qur'aan]], [[suurad]]a [[3]]aad ([[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ) "[[Qoyskii Cimraan]]"), [aayad]]a [[33]]aad<ref>"[[Qur'aan]], [[suurad]]a [[3]]aad ([[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ) "[[Qoyskii Cimraan]]"), [aayad]]a [[33]]aad"</ref> = Qoyska Cimraan = Isku soo duuboo [[Qoyska Cimraan]] waxaa ka mid ahaa [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[xaas]]<ref>"[[Qoyska Cimraan]] waxaa ka mid ahaa [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[xaas]]"</ref> ama [[oori]] Jojebed (Jochebed). Intaasi waxaa dheer, qoyskan waxaa ku abtirsada [[Maryama bintu Cimraan]] iyo dabcan [[wiil]]keed [[Nebi Ciise]], iyo [[Nebi Sakariye]] oo ahaa Maryama [[adeer]]keed ama [[abti]]geed.<ref>"[[Nebi Sakariye]] oo ahaa Maryama [[adeer]]keed ama [[abti]]geed"</ref> == Nebi Muuse == ==Nebi Haaruun== {|class="wikitable sortable" |+ Qoyska Reer Cimraan<br />(ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ) !Shakhsiyaad !Ciwaan !Magaca |- | ;[[Waalid]] | ;[[Aabe]] | ;[[Cimraan]] |- | ;[[Waalid]] | ;[[Hooyo]] | ;Jojebeed |- | ;[[Wiil]]asha | ;[[Nebi Haaruun]] | ;[[Nebi Muuse]] |- | ;[[Gabadh]] | ;[[Miryama]] | |- | ;Tafiirta la xidhiidha | ;[[Maryama bintu Cimraan]] | ;[[Nebi Zakariye]] |} == Miryama == '''Miryama''' '''[[Miriyama]]''' '''[[Miryama bintu Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Miriam, Miryām of ʻAmrām, "Miryamadii Amran"; [[carabi]]: ﻣﺮﻳﻢ, loogu dhawaaqo: "Maryama", sidoo kale: ﻣﺮﻳﻢ ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: Maryama Cīmran, "Maryam Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "[[Qoyska Cimraan|Qoyska reer Cimraan]]"; Luuqada Tiberiyaanka: Miryām; loogu dhawaaqo: "Miryam"; [[Hebrew]]: מִרְיָם, loogu dhawaaqo "Miryam")<ref>"[[ingiriis]]: Miriam, Miryām of ʻAmrām, "Miryamadii Amran"; [[carabi]]: ﻣﺮﻳﻢ, loogu dhawaaqo: "Maryama", sidoo kale: ﻣﺮﻳﻢ ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: Maryama Cīmran, "Maryam Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "[[Qoyska Cimraan|Qoyska reer Cimraan]]"; Luuqada Tiberiyaanka: Miryām; loogu dhawaaqo: "Miryam"; [[Hebrew]]: מִרְיָם, loogu dhawaaqo "Miryam""</ref> waa [[gabadh]] uu dhalay ama [[aabe]] u ahaa [[Cimraan]], [[hooyo]] u ahayd Jojebed (Jochebed), walaal la ahayd [[Nebi Muuse]] iyo [[Nebi Haaruun]].<ref>[[Qoyska Cimraan]]</ref><ref>'''Miryama''' '''[[Miriyama]]''' '''[[Miryama bintu Cimraan]]'''</ref> Sida ay sheegeen [[cilmi|culimada]] [[diin]]ta [[Masiixiyad]]a iyo diinta [[Towraad]] Miryama waxay ahayd [[nebi]]yad loo soo diray qoomkii reer [[Israaiil]]. Arinkaasi iyo sheegashadaasi kuma hayno [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka ah ee [[Ilaahay]] ku soo dejiyay [[Nebi Muxamed]].<Ref>"[[Quraan]]ka Kariimka ah ee [[Ilaahay]] u soo waxyooday [[Nebi Muxamed]]"</ref> = Qaraabada Kale = == Nebi Sakariye == ==Maryama Bintu Cimraan== [[File:Virgin_Mary_and_Jesus_(old_Persian_miniature).jpg|thumb|sawir-gacmeed [[Beershiya]]aan ah oo muujinaya [[Maryama]] iyo wiilkeeda [[Nebi Ciise]].]] '''Maryam''', '''[[Maryama]]''', '''[[Maryam bintu Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Mary, "Mariam"; [[carabi]]: ﻣﺮﻳﻢ, loo qoro: Marīam, loogu dhawaaqo: "Mariyam"; hooyo u ah: ﻧﺒﻲ ﻋﻴﺴﻰ; "[[Nebi Ciise]]"; ama: يسوع, loogu dhawaaqo "yasuuca") waxay ahayd [[qof]] muuminad ah oo dhashay isla markaana hooyo u ahayd [[nebi]]gii [[Alle]] u soo direy reer [Israaiil|[banii Israaiil]] waa [[Nebi Ciise]]<ref>"[[nebi]]gii [[Alle]] u soo direy reer [Israaiil|[banii Israaiil]] waa [[Nebi Ciise]]"</ref> (c.s).<ref>"'''Maryam''' '''[[Maryama]]''' '''[[Maryam bintu Cimraan]]'''"</ref><ref>"[[ingiriis]]: Mary, "Mariam"; [[carabi]]: ﻣﺮﻳﻢ, loo qoro: Marīam, loogu dhawaaqo: "Mariyam"; hooyo u ah: ﻧﺒﻲ ﻋﻴﺴﻰ; "[[Nebi Ciise]]"; ama: يسوع, loogu dhawaaqo "yasuuca""</ref> Markey [[taariikh]]du ahayd qiyaastii [[sanad|20 sano]] [[C.H]] (Dhalashaddii Ciise Horteed) ayaa Maryama ku dhalatey magaalada [[Baytulaxam]]<ref>"[[taariikh]]du ahayd qiyaastii [[sanad|20 sano]] [[C.H]]"</ref> ee ku taala dhulka ay [[Falastiin]]iyiintu degaan, waxay isla magaaladani ku dhimatey markey taariikhdu ahayd qiyaastii [[sanad|100 ilaa 120 sano]] [[C.D]].<ref>"[[sanad|100 ilaa 120 sano]] [[C.D]]"</ref> Maryama waa [[qof]]ta [[dumar]] kali ah ee lagu xusay marar badan [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka ah. [[Ilaahay]] (koreeye) wuxuu Quraanka kariimka ah ku yidhi: :'''Is-deji! ayay [[malag|malaa'igtu]] ku tidhi: “Maryamaay! Ilaahay ayaa ku doortey adiga, waxaanad tahay mid nadiif ah oo laga kor mariyay dhamaan dumarka bulshooyinka oo dhan.”''' ::—[[Quraan]], [[suurad]]a 3aad ([[Al Cimraan]]), [[aayad]]a 42aad<ref>"[[Quraan]], [[suurad]]a 3aad ([[Al Cimraan]]), [[aayad]]a 42aad"</ref> Dhinaca kale, [[suurada 19aad]] ee kitaabka Quraanka waxaa loogu magac-daray Maryama; taasi oo ka waramysa nolosheedii iyo camalkeedii. Intaasi waxaa dheer, Maryama bintu Cimraan waxay ka mid tahay [[8|sideeda qof]] ee loogu magac-daray [[suurad]] ka mid ah [[Boqol toban iyo afar Suuradood]] ee kitaabka Quraanka kariimka ah.<Ref>"[[8|sideeda qof]] ee loogu magac-daray [[suurad]] ka mid ah [[Boqol toban iyo afar Suuradood]] ee kitaabka Quraanka"</ref> === Shakhsiyada Maryama === Maryama bintu Cimraan waxay ahayd qof wanaagsan oo [[diin]]ta [[Alle]] si fiican u heeysatay isla markaana cabsida [[Ilaahay]] dartiis u gashay [[masaajid]]ka oo hooy u ahaa inta u badan [[nolol|nolosheeda]]. Wanaageeda iyo shakhsiyad fiicni darteed, Maryama bintu Cimraan waxay lahayd magacyo iyo naanaysyo badan, kuwaasi waxaa ka mid ah: [[Hooyadii Ciise]], Mucjiso Alle, [[Tusaalaha Dumarka]], Geesiyadii Xaqa, [[Boqor]]adii Wanaaga, Saai'ma, Mustafiya, Raaqiyah (Rāki’ah), Saajidah (Sājidah),Qaanitah (Qānitah), Run-sheeg (Siddiqah), Taxiirah (Tāhirah) iyo kuwo kaleba. = Qoraalo La Mid Ah = * [[Diin]] ** [[Islaam]] ** [[Masiixiyad]] * [[Kitaab]] ** [[Qu'raan]] ** [[Al Furqaan]] ** [[Kitaabka Injiil]] ** [[Kitaabka Towraad]] ** [[Kitaabka Sabuur]] ** [[Suxufi Ibraahim]] ** [[Suxufi Muuse]] * [[Rasuul]] ** [[Nebi Muxamed]] ** [[Nebi Ciise]] ** [[Nebi Daa'uud]] ** [[Nebi Muuse]] ** [[Nebi Ibraahim]] ** [[Nebi Ismaaciil]] ** [[Nebi Nuux]] ** [[Nebi Yacquub]] ** [[Nebi Yoonis]] * [[Nebi]] ** [[Nabi Aadam C.S.]] ** [[Nebi Maxamed]] ** [[Nabi Ismaaciil C.S.]] ** [[Nabi Ayuub C.S.]] * [[Muxamed|Nabi Muxamed (c.s.w)]] ** [[Nabi Daa'uud C.S.]] ** [[Nabi Suleymaan C.S.]] ** [[Nabi Nuux C.S.]] ** [[Nabi Idriis]] ** [[Nabi Saalax]] ** [[Nabi Shuceyb]] ** [[Nabi Yuusuf]] ** [[Nabi Muuse C.S.]] ** [[Nabi Ilyaas]] ** [[Nabi Ibraahiim C.S.]] ** [[Nabi Huud]] ** [[Ciise|Nabi Ciise]] ** [[Kitaabka quduska]] * [[Luqmaan Alxakiim]] * [[Sifaynta Diinta Islaamka]] * [[Su'aallo Diini ah iyo Jawaaba hooda]] * [[Islam]] = Xigasho = * '''[https://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/1200000251 AMRAM]''' (en) * '''[https://www.jw.org/en/bible-teachings/children/study-activities/moses-family/ Moses’ Family (Qoyska Muuse)]''' (en) {{Reflist}} [[Category:Kitaab]] [[Category:Nabiyada Islaamka]] [[Category:Islaam]] [[Category:Quraan]] [[Category:Islam]] [[Category:Masiixiyad]] [[Category:Diin]] [[Category:Taariikh]] [[Category:Aqoon]] [[Category:Kalandar]] [[Category:Nabi]] [[Category:Aadam iyo Xaawo]] fzt8dauurg2hz82xndypfba5x3hkvxs Miryama 0 14249 309845 222901 2026-09-28T22:13:06Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Musa_(Moses)1.png|Musa_(Moses)1.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309845 wikitext text/x-wiki '''Miryama''' '''[[Miriyama]]''' '''[[Miryama bintu Cimraan]]''' ({{lang-en|Miriam}}, Miryām of ʻAmrām, "Miryamadii Amran"; {{lang-ar|ﻣﺮﻳﻢ}}, loogu dhawaaqo: "Maryama", sidoo kale: ﻣﺮﻳﻢ ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: Maryama Cīmran, "Maryam Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "[[Qoyska Cimraan|Qoyska reer Cimraan]]"; Luuqada Tiberiyaanka: Miryām; loogu dhawaaqo: "Miryam"; [[Hebrew]]: מִרְיָם, loogu dhawaaqo "Miryam")<ref>"[[ingiriis]]: Miriam, Miryām of ʻAmrām, "Miryamadii Amran"; [[carabi]]: ﻣﺮﻳﻢ, loogu dhawaaqo: "Maryama", sidoo kale: ﻣﺮﻳﻢ ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: Maryama Cīmran, "Maryam Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "[[Qoyska Cimraan|Qoyska reer Cimraan]]"; Luuqada Tiberiyaanka: Miryām; loogu dhawaaqo: "Miryam"; [[Hebrew]]: מִרְיָם, loogu dhawaaqo "Miryam""</ref> waa [[gabadh]] uu dhalay ama [[aabe]] u ahaa [[Cimraan]], [[hooyo]] u ahayd Jojebed (Jochebed), walaal la ahayd [[Nebi Muuse]] iyo [[Nebi Haaruun]].<ref>[[Qoyska Cimraan]]</ref><ref>'''Miryama''' '''[[Miriyama]]''' '''[[Miryama bintu Cimraan]]'''</ref> Sida ay sheegeen [[cilmi|culimada]] [[diin]]ta [[Masiixiyad]]a iyo diinta [[Towraad]] Miryama waxay ahayd [[nebi]]yad loo soo diray qoomkii reer [[Israaiil]]. Arinkaasi iyo sheegashadaasi kuma hayno [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka ah ee [[Ilaahay]] ku soo dejiyay [[Nebi Muxamed]].<Ref>"[[Quraan]]ka Kariimka ah ee [[Ilaahay]] u soo waxyooday [[Nebi Muxamed]]"</ref> = Cimraan = '''[[Cimraan]]''' '''[[Camraan]]''' '''[[Reer Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Amram, ʻAmrām, "Amran"; [[carabi]]: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; [[Hebrew]]: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", [[Hebrew]]ga cusub: Amram)<ref>"[[ingiriis]]: Amram, ʻAmrām, "Amran"; [[carabi]]: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; [[Hebrew]]: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", [[Hebrew]]ga cusub: Amram"</ref> (macnaha ereyga Cimraan waa ''saaxiibkii kan ugu sareeya''<ref>""</ref> iyo ''qofkii aadka u sareeyay'') waa [[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]ga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed).<ref>"[[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]"</ref> Cimraan waxaa meelo badan [[Ilaahay]] (s.w) kaga xusay [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]].<ref>""</ref> Intaasi waxaa dheer, waxaa jirta [[suurad]] ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa [[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ).<ref>"[[suurad]] ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa [[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ)"</ref> Dhinaca kale, [[diin]]ta [[Masiixiyad]]a ee kitaabka [[Injiil]] ee [[Alle]] u soo waxyooday [[Nebi Ciise]] iyo qoraalo kale oo [[Giriig]]<ref>"[[diin]]ta [[Masiixiyad]]a ee kitaabka [[Injiil]] ee [[Alle]]"</ref> iyo Laatiin ah waxay sheegeen in Cimraan aabihiis ahaa [[nin]]ka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint) kaasi oo ahaa nin sharaf iyo qadarin balaadhan ku dhex lahaa qoomkiisa iyo dadkii uu la noolaa wakhtigaasi.<ref>"Cimraan aabihiis ahaa [[nin]]ka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint)"</ref> Si kastaba ha ahaatee, kitaabka Quraanka dhexdiisa Cimraan waxaa lagu xusay labo nooc oo kala ah: * [[Camraan]] ama [[Cimran]] oo lagu sheegay in uu ahaa [[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]ga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed). * Marka labaad waxaa Cimraan lagu xusay inuu ahaa aabaha [[Maryama]] [[hooyo]]da [[Nebi Ciise]], taasi oo lagu magaaco [[Maryama bintu Cimraan]], waloow aanu Cimraan ahayn aabaha saxda ah ee Maryama, laakiin uu yahay oday ay ku abtirsato qoftaasi.<ref>"[[Maryama]] [[hooyo]]da [[Nebi Ciise]]"</ref> [[Ilaahay]] (koreeye) wuxuu kitaabka [[Quraan]]ka ku yidhi: :'''“Ilaahay wuxuu doortay Aadam iyo Nuux, iyo qooyska Ibraahim, iyo qooyska Cimraan, kuwaasi oo uu ka kor mariyay dadka.”''' ::—[[Qur'aan]], [[suurad]]a [[3]]aad ([[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ) "[[Qoyskii Cimraan]]"), [aayad]]a [[33]]aad<ref>"[[Qur'aan]], [[suurad]]a [[3]]aad ([[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ) "[[Qoyskii Cimraan]]"), [aayad]]a [[33]]aad"</ref> = Qoyska Cimraan = Isku soo duuboo [[Qoyska Cimraan]] waxaa ka mid ahaa [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[xaas]]<ref>"[[Qoyska Cimraan]] waxaa ka mid ahaa [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[xaas]]"</ref> ama [[oori]] Jojebed (Jochebed). Intaasi waxaa dheer, qoyskan waxaa ku abtirsada [[Maryama bintu Cimraan]] iyo dabcan [[wiil]]keed [[Nebi Ciise]], iyo [[Nebi Sakariye]] oo ahaa Maryama [[adeer]]keed ama [[abti]]geed.<ref>"[[Nebi Sakariye]] oo ahaa Maryama [[adeer]]keed ama [[abti]]geed"</ref> '''Cimraan''' '''[[Camraan]]''' '''[[Reer Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Amram, ʻAmrām, "Amran"; [[carabi]]: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; [[Hebrew]]: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", [[Hebrew]]ga cusub: Amram)<ref>"[[ingiriis]]: Amram, ʻAmrām, "Amran"; [[carabi]]: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; [[Hebrew]]: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", [[Hebrew]]ga cusub: Amram"</ref> (macnaha ereyga Cimraan waa ''saaxiibkii kan ugu sareeya''<ref>""</ref> iyo ''qofkii aadka u sareeyay'') waa [[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]ga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed).<ref>"[[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]"</ref> Cimraan waxaa meelo badan [[Ilaahay]] (s.w) kaga xusay [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee lagu soo dejiyay [[Nebi Muxamed]].<ref>""</ref> Intaasi waxaa dheer, waxaa jirta [[suurad]] ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa [[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ).<ref>"[[suurad]] ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa [[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ)"</ref> Dhinaca kale, [[diin]]ta [[Masiixiyad]]a ee kitaabka [[Injiil]] ee [[Alle]] u soo waxyooday [[Nebi Ciise]] iyo qoraalo kale oo [[Giriig]]<ref>"[[diin]]ta [[Masiixiyad]]a ee kitaabka [[Injiil]] ee [[Alle]]"</ref> iyo Laatiin ah waxay sheegeen in Cimraan aabihiis ahaa [[nin]]ka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint) kaasi oo ahaa nin sharaf iyo qadarin balaadhan ku dhex lahaa qoomkiisa iyo dadkii uu la noolaa wakhtigaasi.<ref>"Cimraan aabihiis ahaa [[nin]]ka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint)"</ref> Si kastaba ha ahaatee, kitaabka Quraanka dhexdiisa Cimraan waxaa lagu xusay labo nooc oo kala ah: * [[Camraan]] ama [[Cimran]] oo lagu sheegay in uu ahaa [[aabe|aabaha]] [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[seey]]ga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed). * Marka labaad waxaa Cimraan lagu xusay inuu ahaa aabaha [[Maryama]] [[hooyo]]da [[Nebi Ciise]], taasi oo lagu magaaco [[Maryama bintu Cimraan]], waloow aanu Cimraan ahayn aabaha saxda ah ee Maryama, laakiin uu yahay oday ay ku abtirsato qoftaasi.<ref>"[[Maryama]] [[hooyo]]da [[Nebi Ciise]]"</ref> [[Ilaahay]] (koreeye) wuxuu kitaabka [[Quraan]]ka ku yidhi: :'''“Ilaahay wuxuu doortay Aadam iyo Nuux, iyo qooyska Ibraahim, iyo qooyska Cimraan, kuwaasi oo uu ka kor mariyay dadka.”''' ::—[[Qur'aan]], [[suurad]]a [[3]]aad ([[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ) "[[Qoyskii Cimraan]]"), [aayad]]a [[33]]aad<ref>"[[Qur'aan]], [[suurad]]a [[3]]aad ([[Suuratul Al Cimraan]] (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ) "[[Qoyskii Cimraan]]"), [aayad]]a [[33]]aad"</ref> Isku soo duuboo [[Qoyska Cimraan]] waxaa ka mid ahaa [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[xaas]]<ref>"[[Qoyska Cimraan]] waxaa ka mid ahaa [[Nebi Muuse]], [[Nebi Haaruun]] iyo walaashood [[Miryama]] iyo [[xaas]]"</ref> ama [[oori]] Jojebed (Jochebed). Intaasi waxaa dheer, qoyskan waxaa ku abtirsada [[Maryama bintu Cimraan]] iyo dabcan [[wiil]]keed [[Nebi Ciise]], iyo [[Nebi Sakariye]] oo ahaa Maryama [[adeer]]keed ama [[abti]]geed.<ref>"[[Nebi Sakariye]] oo ahaa Maryama [[adeer]]keed ama [[abti]]geed"</ref> {|class="wikitable sortable" |+ Qoyska Reer Cimraan<br />(ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ) !Shakhsiyaad !Ciwaan !Magaca |- | ;[[Waalid]] | ;[[Aabe]] | ;[[Cimraan]] |- | ;[[Waalid]] | ;[[Hooyo]] | ;Jojebeed |- | ;[[Wiil]]asha | ;[[Nebi Haaruun]] | ;[[Nebi Muuse]] |- | ;[[Gabadh]] | ;[[Miryama]] | |- | ;Tafiirta la xidhiidha | ;[[Maryama bintu Cimraan]] | ;[[Nebi Zakariye]] |} == Nebi Muuse == [[File:Feuerbach_Mirjam_2.jpg|thumb|[[Miryama]] bintu Cimraan waa Nebi Muuse walaashiis.]] [[File:Rembrandt_-_Moses_with_the_Ten_Commandments_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|Nebi Muuse.]] '''Muuse''' '''Muusa''' '''[[Nebi Muuse]]''' '''[[Muuse binu Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Moses, Musa; [[carabi]]: ﻣﻮﺳﻰ, Mūsā, loogu dhawaaqo: "Muusa", sidoo kale: ﻋﻤﺮﺍﻥ ﻣﻮﺳﻰ, loo qoro: Mūsā Cīmran, "Muusa Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "[[Qoyska Cimraan|Qoyska reer Cimraan]]"; Luuqada Tiberiyaanka: Mōšéh [[ISO 259-3]] Moše; loogu dhawaaqo: "Moose" ama "Moseh"; [[Hebrew]]: מֹשֶׁה, loogu dhawaaqo "Mosheh"; [[Hebrew]]ga Cusub: Moshe, loogu dhawaaqo "Mooshe"; [[Af-Faarsi]]: ܐܫܘܡ, Moushe, loogu dhawaaqo: "Muushe") waa [[nebi]] iyo [[rasuul]] [[Ilaahay]] (s.w.t) u soo diray qoomiyadii [[Yuhuud]]<ref>"[[ingiriis]]: Moses, Musa; [[carabi]]: ﻣﻮﺳﻰ, Mūsā, loogu dhawaaqo: "Muusa", sidoo kale: ﻋﻤﺮﺍﻥ ﻣﻮﺳﻰ, loo qoro: Mūsā Cīmran, "Muusa Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "[[Qoyska Cimraan|Qoyska reer Cimraan]]"; Luuqada Tiberiyaanka: Mōšéh [[ISO 259-3]] Moše; loogu dhawaaqo: "Moose" ama "Moseh"; [[Hebrew]]: מֹשֶׁה, loogu dhawaaqo "Mosheh"; [[Hebrew]]ga Cusub: Moshe, loogu dhawaaqo "Mooshe"; [[Af-Faarsi]]: ܐܫܘܡ, Moushe, loogu dhawaaqo: "Muushe""</ref> reer bani [[Israaiil]], iyo [[Fircoon]] iyo [[qaraabo|qaraabadiisa]] iyo intii uu ku hoos noolayd ee uu maamulaayay.<ref>[[Israaiil]], iyo [[Fircoon]] iyo [[qaraabo|qaraabadiisa]]</ref> Sida ay isku waafaqeen [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[Ilaahay]] ku soo dejiyay [[Nebi Muxamed]], [[Kitaabka Injiil]] ee [[Masiixiyad]]a, iyo diinta Bahay [[Nebi Muuse]] wuxuu ahaa hogaamiye diimeed,<ref>"[[kitaab]]ka [[Quraan]]ka kariimka ah ee [[Ilaahay]] ku soo dejiyay [[Nebi Muxamed]], [[Kitaabka Injiil]] ee [[Masiixiyad]]a, iyo diinta Bahay [[Nebi Muuse]] wuxuu ahaa hogaamiye diimeed"</ref> xaakim, maamule shacabka, [[nebi]] iyo [[rasuul]] [[Alle]] (subxaanahu wa tacaalaa) siiyay [[Kitaabka Towraad]]<ref>"[[nebi]] iyo [[rasuul]] [[Alle]] (subxaanahu wa tacaalaa) siiyay [[Kitaabka Towraad]]"</ref> iyo [[Suxufi Muuse|Suxufta Muuse]]; kaasi oo loo diray in uu u digo [[boqor]]kii [[Fircoon]] ee maamulaayay deegaanada [[Masar]] iyo nawaaxigeeda, iyo shacabkii reer banii [[Israaiil]] kuu noolaa meeshaasi.<ref>"[[Masar]] iyo nawaaxigeeda, iyo shacabkii reer banii [[Israaiil]]"</ref> Sida ay qiyaaseen [[cilmi|culimada]] [[taariikh]]da, Nebi Muuse wuxuu dhashay intii u dhaxaysay [[sanad|1391 ilaa 1271]] [[C.H]] (Ciise Hortiis) ama wuxuu dhashay [[sanad|sanadkii 1595]] [[C.H]].<ref>"[[sanad|1391 ilaa 1271]] [[C.H]] ama wuxuu dhashay [[sanad|sanadkii 1595]] [[C.H]]"</ref> Dhinaca kale, dadka [[Hebrew]]ga ahi waxay Nebi Muuse ugu yeedhaan (מֹשֶׁה רַבֵּנו)ּ "Muuse macalinkayagii" iyo "Muuse kii wax na baray". Waxa uuna yahay [[nebi]]ga ugu muhiimsan ee aasaaska iyo saldhiga u ah [[diin]]ta [[Judhiisam]]ka. Sidoo kale, Nebi Muuse waa tiir muhiim u ah diimaha [[Islaam]]ka iyo [[Masiixi]]ga.<ref>"[[Islaam]]ka iyo [[Masiixi]]ga"</ref> [[Nebi Muuse]] wuxuu ku dhashay deegaanka Gooshen ee dalka [[Masar]], wuxuuna ku dhintey [[buur]]ta Neebo ee deegaanada Macoow. Intaasi waxaa dheer, Muuse waxaa dhalay oo [[aabe]] u ah [[Cimraan]], waxaana [[hooyo]] u ah Jojebed (Jochebed), wuxuuna ka tirsan yahay [[Qoyska Cimraan]] asagoo walaal la ah [[Nebi Haaruun]] iyo gabadha [[Miryama]].<ref>"[[aabe]] u ah [[Cimraan]], waxaana [[hooyo]] u ah Jojebed (Jochebed)"</ref><ref>"[[Qoyska Cimraan]] asagoo walaal la ah [[Nebi Haaruun]] iyo gabadha [[Miryama]]"</ref><ref>[https://www.jw.org/so/wargeysyada/maxaa-cusub/farriinta-kitaabka/ilaahay-baa-reer-binu-israaʼiil-samatabbixiyay/ Ilaahay Baa Reer Binu Israaʼiil Samatabbixiyay]</ref> == Nebi Haaruun == = Qaraabada Kale = == Nebi Sakariye == == Maryama Bintu Cimraan == [[File:Virgin_Mary_and_Jesus_(old_Persian_miniature).jpg|thumb|sawir-gacmeed [[Beershiya]]aan ah oo muujinaya [[Maryama]] iyo wiilkeeda [[Nebi Ciise]].]] '''Maryam''', '''[[Maryama]]''', '''[[Maryam bintu Cimraan]]''' ([[ingiriis]]: Mary, "Mariam"; [[carabi]]: ﻣﺮﻳﻢ, loo qoro: Marīam, loogu dhawaaqo: "Mariyam"; hooyo u ah: ﻧﺒﻲ ﻋﻴﺴﻰ; "[[Nebi Ciise]]"; ama: يسوع, loogu dhawaaqo "yasuuca") waxay ahayd [[qof]] muuminad ah oo dhashay isla markaana hooyo u ahayd [[nebi]]gii [[Alle]] u soo direy reer [Israaiil|[banii Israaiil]] waa [[Nebi Ciise]]<ref>"[[nebi]]gii [[Alle]] u soo direy reer [Israaiil|[banii Israaiil]] waa [[Nebi Ciise]]"</ref> (c.s).<ref>"'''Maryam''' '''[[Maryama]]''' '''[[Maryam bintu Cimraan]]'''"</ref><ref>"[[ingiriis]]: Mary, "Mariam"; [[carabi]]: ﻣﺮﻳﻢ, loo qoro: Marīam, loogu dhawaaqo: "Mariyam"; hooyo u ah: ﻧﺒﻲ ﻋﻴﺴﻰ; "[[Nebi Ciise]]"; ama: يسوع, loogu dhawaaqo "yasuuca""</ref> Markey [[taariikh]]du ahayd qiyaastii [[sanad|20 sano]] [[C.H]] (Dhalashaddii Ciise Horteed) ayaa Maryama ku dhalatey magaalada [[Baytulaxam]]<ref>"[[taariikh]]du ahayd qiyaastii [[sanad|20 sano]] [[C.H]]"</ref> ee ku taala dhulka ay [[Falastiin]]iyiintu degaan, waxay isla magaaladani ku dhimatey markey taariikhdu ahayd qiyaastii [[sanad|100 ilaa 120 sano]] [[C.D]].<ref>"[[sanad|100 ilaa 120 sano]] [[C.D]]"</ref> Maryama waa [[qof]]ta [[dumar]] kali ah ee lagu xusay marar badan [[kitaab]]ka [[Quraan]]ka ah. [[Ilaahay]] (koreeye) wuxuu Quraanka kariimka ah ku yidhi: :'''Is-deji! ayay [[malag|malaa'igtu]] ku tidhi: “Maryamaay! Ilaahay ayaa ku doortey adiga, waxaanad tahay mid nadiif ah oo laga kor mariyay dhamaan dumarka bulshooyinka oo dhan.”''' ::—[[Quraan]], [[suurad]]a 3aad ([[Al Cimraan]]), [[aayad]]a 42aad<ref>"[[Quraan]], [[suurad]]a 3aad ([[Al Cimraan]]), [[aayad]]a 42aad"</ref> Dhinaca kale, [[suurada 19aad]] ee kitaabka Quraanka waxaa loogu magac-daray Maryama; taasi oo ka waramysa nolosheedii iyo camalkeedii. Intaasi waxaa dheer, Maryama bintu Cimraan waxay ka mid tahay [[8|sideeda qof]] ee loogu magac-daray [[suurad]] ka mid ah [[Boqol toban iyo afar Suuradood]] ee kitaabka Quraanka kariimka ah.<Ref>"[[8|sideeda qof]] ee loogu magac-daray [[suurad]] ka mid ah [[Boqol toban iyo afar Suuradood]] ee kitaabka Quraanka"</ref> === Shakhsiyada Maryama === Maryama bintu Cimraan waxay ahayd qof wanaagsan oo [[diin]]ta [[Alle]] si fiican u heeysatay isla markaana cabsida [[Ilaahay]] dartiis u gashay [[masaajid]]ka oo hooy u ahaa inta u badan [[nolol|nolosheeda]]. Wanaageeda iyo shakhsiyad fiicni darteed, Maryama bintu Cimraan waxay lahayd magacyo iyo naanaysyo badan, kuwaasi waxaa ka mid ah: [[Hooyadii Ciise]], Mucjiso Alle, [[Tusaalaha Dumarka]], Geesiyadii Xaqa, [[Boqor]]adii Wanaaga, Saai'ma, Mustafiya, Raaqiyah (Rāki’ah), Saajidah (Sājidah),Qaanitah (Qānitah), Run-sheeg (Siddiqah), Taxiirah (Tāhirah) iyo kuwo kaleba. = Qoraalo La Mid Ah = * [[Diin]] ** [[Islaam]] ** [[Masiixiyad]] * [[Kitaab]] ** [[Qu'raan]] ** [[Al Furqaan]] ** [[Kitaabka Injiil]] ** [[Kitaabka Towraad]] ** [[Kitaabka Sabuur]] ** [[Suxufi Ibraahim]] ** [[Suxufi Muuse]] * [[Rasuul]] ** [[Nebi Muxamed]] ** [[Nebi Ciise]] ** [[Nebi Daa'uud]] ** [[Nebi Muuse]] ** [[Nebi Ibraahim]] ** [[Nebi Ismaaciil]] ** [[Nebi Nuux]] ** [[Nebi Yacquub]] ** [[Nebi Yoonis]] * [[Nebi]] ** [[Nabi Aadam C.S.]] ** [[Nebi Maxamed]] ** [[Nabi Ismaaciil C.S.]] ** [[Nabi Ayuub C.S.]] * [[Muxamed|Nabi Muxamed (c.s.w)]] ** [[Nabi Daa'uud C.S.]] ** [[Nabi Suleymaan C.S.]] ** [[Nabi Nuux C.S.]] ** [[Nabi Idriis]] ** [[Nabi Saalax]] ** [[Nabi Shuceyb]] ** [[Nabi Yuusuf]] ** [[Nabi Muuse C.S.]] ** [[Nabi Ilyaas]] ** [[Nabi Ibraahiim C.S.]] ** [[Nabi Huud]] ** [[Ciise|Nabi Ciise]] ** [[Kitaabka quduska]] * [[Luqmaan Alxakiim]] * [[Sifaynta Diinta Islaamka]] * [[Su'aallo Diini ah iyo Jawaaba hooda]] * [[Islam]] = Xigasho = * [https://www.jw.org/en/library/books/Mankinds-Search-for-God/Islām-The-Way-to-God-by-Submission/ Islām—The Way to God by Submission] * [https://www.jw.org/so/wargeysyada/maxaa-cusub/farriinta-kitaabka/ilaahay-baa-reer-binu-israaʼiil-samatabbixiyay/ Ilaahay Baa Reer Binu Israaʼiil Samatabbixiyay] {{Reflist}} [[Category:Kitaab]] [[Category:Nabiyada Islaamka]] [[Category:Islaam]] [[Category:Quraan]] [[Category:Islam]] [[Category:Masiixiyad]] [[Category:Diin]] [[Category:Taariikh]] [[Category:Aqoon]] [[Category:Kalandar]] [[Category:Nabi]] [[Category:Aadam iyo Xaawo]] 9cmjob5g261dl67ustvurg87h7ohyfz Xadiis 0 14352 309844 262937 2026-09-28T22:02:24Z CommonsDelinker 75 Removing [[:c:File:Hadith1.png|Hadith1.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 309844 wikitext text/x-wiki '''Xadiis''' ({{lang-ar|حديث‎}}) waa hadalkii iyo qowlkii [[Nebi Muxamed]]{{SCW}} kaasi ooy ururiyeen isla markaana qoreen [[asxaabi|asxaabtu]]. = Xigasho = * [https://www.jw.org/en/library/books/Mankinds-Search-for-God/Islām-The-Way-to-God-by-Submission/ Islām—The Way to God by Submission] {{Reflist}}islamway.com [[Category:Xadiis]] n18pgpm773w2z5cugv8gc8g47x2tas5 San Diego 0 17449 309882 298740 2026-09-29T09:10:45Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309882 wikitext text/x-wiki ::''Kani waa maqaal ku saabsan caasimada San Diyeego, Kaliforniya, Maraykanka. Haku khaldin [[Degmada San Diego]] ::''Boga "San Diyego" waxaa laga soo toosiyay halkan. {{Infobox settlement <!-- See the table at Template:Infobox settlement for all fields and descriptions of their usage. --> |name = San Diego, Kaliforniya |settlement_type = [[Caasimad]] |official_name = Caasimada San Diego <!-- Images and maps ------> |image_skyline = SD Montage.jpg |image_caption = Sawirada kor ilaa hoos, bidix ila midig: Dabaqyada dhaadheer San Diego, Buundada Koronado , Xarunta Balboa Park, Serra Museum ee Beerta Presidio iyo aqalka Old Point Loma lighthouse |image_flag = Flag of San Diego, California.svg |image_seal = Seal_of_San_Diego,_California.svg |nickname = Caasimada ugu fiican Ameerika <!--see discussion page regarding "the 619"--> |motto = ''Semper Vigilans'' ([[Latino]] u dhiganta "Waligeed Sareeysa") |image_map = San Diego County California Incorporated and Unincorporated areas San Diego Highlighted.svg |mapsize = 250x200px |map_caption = Meesha dhacdo San Diego <br />kaga taalo [[Degmo|Degmada San Diego]] |pushpin_map = USA |pushpin_map_caption = Meesha kaga taalo wadanka Maraykanka <!-- Location -------------> |latd = 32 |latm = 42 |lats = 54 |latNS = N |longd = 117 |longm = 09 |longs = 45 |longEW = W |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = US-CA |subdivision_type = [[Wadan]] |subdivision_name = {{Nowrap|{{flag|United States|name=Maraykanka|size=23px}}}} |subdivision_type1 = [[Gobol]] |subdivision_name1 = [[Kalifornia]] |subdivision_type2 = [[Degmo]] |subdivision_name2 = {{Flagicon image|Flag of San Diego County, California.png|size=23px}} [[USA|San Diego]] <!-- History --------------> |established_title = La aasaasay |established_date = Luuliyo 16, 1769 |established_title2 = [[Dowlad|Dowlada hoose]] |established_date2 = Maarso 27, 1850<ref>{{Cite web | url = http://www.calafco.org/docs/Cities_by_incorp_date.doc | title = California Cities by Incorporation Date | format = Word | publisher = California Association of [[Local Agency Formation Commission]]s | accessdate = August 25, 2014 | ciwaan = Nuqul Archive | archive-date = Bisha Labaad 21, 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130221091414/http://www.calafco.org/docs/Cities_by_incorp_date.doc | dead-url = yes }}</ref> <!-- Government -----------> |government_type = Duq-magaalo<ref>{{Cite web | url = http://docs.sandiego.gov/citycharter/Article%20XV.pdf | title = City of San Diego City Charter, Article XV | publisher = City of San Diego | accessdate = November 5, 2014}}</ref> |governing_body = Golaha Caasimada San Diego |leader_title = Duqa-magaalada |leader_name = Kevin Faulconer<ref>{{Cite web | url = http://www.sandiego.gov/mayor/index.shtml | title = Mayor Kevin L. Faulconer | publisher = The City of San Diego | accessdate = October 16, 2014 | ciwaan = Nuqul Archive | archive-date = Bisha Kow iyo Tobnaad 4, 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141104215427/http://www.sandiego.gov/mayor/index.shtml | dead-url = yes }}</ref> |leader_title1 = Xeer ilaaliyaha Caasimada |leader_name1 = Jan Goldsmith<ref>{{Cite web | url = http://www.sandiego.gov/cityattorney/ | title = Office of the City Attorney | publisher = The City of San Diego | accessdate = September 22, 2014}}</ref> |leader_title2 = [[USA|Golaha Caasimada]]<ref>{{Cite web | url = http://www.sandiego.gov/citycouncil/ | title = City Council Offices | publisher = City of San Diego | accessdate = December 10, 2014}}</ref> |leader_name2 = {{Collapsible list |title = |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = <!-- (optional) --> |list_style = text-align:left;display:none; |1 = • Sherri Lightner |2 = • Lorie Zapf |3 = • Todd Gloria |4 = • Myrtle Cole |5 = • Mark Kersey |6 = • Chris Cate |7 = • Scott Sherman |8 = • David Alvarez |9 = • Marti Emerald }} <!-- Area -----------------> |unit_pref = US |area_footnotes = <ref>{{Cite US Gazetteer|2010|places|CA}}</ref> |area_total_sq_mi = 372.40 |area_total_km2 = 964.51 |area_land_sq_mi = 325.19 |area_land_km2 = 842.23 |area_water_sq_mi = 47.21 |area_water_km2 = 122.27 |area_water_percent = 12.68 <!-- Elevation ------------> |elevation_footnotes = <ref name="usgs">{{Cite GNIS|2411782|City of San Diego|accessdate= October 16, 2014}}</ref> |elevation_ft = 422 |elevation_max_footnotes = <ref name="city data">{{cite web |url= http://www.city-data.com/us-cities/The-West/San-Diego-Geography-and-Climate.html |title= San Diego: Geography and Climate |work= city-data.com |accessdate= October 16, 2014 |archive-date= Bisha Tobnaad 21, 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20141021062815/http://www.city-data.com/us-cities/The-West/San-Diego-Geography-and-Climate.html |url-status= dead}}</ref> |elevation_max_ft = 1591 |elevation_min_ft = 0 <!-- Population -----------> |population_as_of = Luuliyo 1, 2014 |population_footnotes = <ref name="demographic">https://www.census.gov/content/dam/Census/newsroom/releases/2015/cb15-89_graphic.jpg</ref> |population_total = 1381069 |population_rank = [[1]]aad Degmada San Diego<br />[[2]]aad Kaliforniya<br />[[8]]aad wadanka Maraykanka |population_density_km2 = 1545.4 |population_urban = 2,956,746 <small>([[15]]aad)</small> |population_metro = 3,095,313 <small>([[17]]aad)</small> |population_demonym = San Diegan <!-- Time zones -----------> |timezone = [[Wakhti|Pacific]] |utc_offset = −8 |timezone_DST = [[UTC|PDT]] |utc_offset_DST = −7 <!-- Codes ----------------> |postal_code_type = ZIP kode<ref>{{Cite web | url = https://tools.usps.com/go/ZipLookupAction!input.action | title = ZIP Code(tm) Lookup | publisher = [[United States Postal Service]] | accessdate = November 19, 2014}}</ref> |postal_code = 92101–92124, 92126–92132, 92134–92140, 92142, 92143, 92145, 92147, 92149–92155, 92158–92161, 92163, 92165–92179, 92182, 92186, 92187, 92190–92199 |area_code_type = Area kode |area_code = Area kode 619, 858 |blank_name = [[USA|FIPS kode]] |blank_info = 06 66000 |blank1_name = [[Juquraafi|Astaanta GNIS]] |blank1_info = GNIS 4|1661377, GNIS 4|2411782 |website = {{URL|www.sandiego.gov}} }} '''San Diego''' {{IPAc-en|ˌ|s|æ|n|_|d|iː|ˈ|eɪ|ɡ|oʊ}} waa [[caasimad]] weyn oo ku taala [[gobol]]ka [[Kalifornia]], ee wadanka [[Maraykanka]], taasi oo xigta ama cidhifka u saaran [[Badweynta Baasifik]] ee [[CA|Koonfurta gobolka Kaliforniya]]. Caasimadani waxay dhacdaa qiyaastii 120 mayl (190 km) koonfurta [[LA|Caasimada Los Angeles]] waxayna xad la wadaagtaa wadanka [[Meksiko]]. Caasimada San Diego waxay leedahay [[dad|bulsho]] lagu qiyaasay 1,381,069 sida ku xusan tirokoob dowlada dhexe ee Maraykanku sameeysay Luuliyo 1, 2014. Waxaa sidoo kale tirokoobtaasi lagu ogaaday in San Diego tahay [[8|caasimada sideedaad ee ugu bulshada badan]] wadanka Maraykanka, iyo [[magaalo|magaalada labaad ee ugu weyn]] gobolka Kaliforniya. Sida taariikhdu xustey, caasimada San Diego waa meesha ku dhalatay gobolka Kaliforniya<ref>{{cite book |title=City of San Diego and San Diego County: the birthplace of California |last=McGrew |first=Clarence Alan |year=1922 |publisher=American Historical Society |isbn= |url=http://books.google.com/books/about/City_of_San_Diego_and_San_Diego_County.html?id=nc8KiryvkdYC |accessdate=July 23, 2011}}</ref> waxayna caan ku tahay [[cimilo|cimilada degan sanadkoo dhan]], [[biyo|biyaha dabiiciga ah]], [[deked]]aha dabiiciga ahee dhaadheer, [[xeeb]]aha bilicda san leh, iyo rukunka ay u tahay Ciidamada Ilaalada Badaha Maraykanka (U.S Navy). Taariikh ahaan waxaa deegaanka San Diego waligoodba soo degenaan jirey [[qabiil|qabiilka Kumeyaay]] ee dadka asal ahaan loogu yimid [[Ameerika|qaarada Ameerika]] ee loo yaqaano [[Hindida Cas]]. Qiyaastii 1542dii ayaa sahamiyihii ugu horeeyay ee reer [[Yurub]] ahi yimid deegaanka San Diego; ninka la odhan jiey Juan Rodriuez Kabrillo oo ahaa [[Isbayn|Isbaanish]] ayaa sheegtay deegaanka San Diego asagoo matalaya boqortooyadaii Isbayn. Boqortooyada Isbayn oo wakhtigaasi gumeysaneysay deegaanda [[Waqooyiga Ameerika|koonfurta Waqooyiga Ameerika]] oo u bixisey "Meksiko Cusub" ayaa deegaanka San Diego iyo meelo badan oo Kaliforniya ah ka abaabushay maamul hoos tega Meksikoda Cusub. Si kastaba ha ahaatee, 1821kii ayaa [[Meksiko]] xoriyada ka qaadatey boqortooyadii Isbayn, goortaasi oo Kaliforniya la jaanqaadey maamulkaasi cusub. Dagaalkii Mareykanka iyo Meksiko ee 1850kii ayaa Kaliforniya oo dhan ku raacdey wadanka Maraykanka, sidaasi oo San Diego ku noqotey cari Maraykan. Caasimada San Diego waa fadhiga [[dowlad]]a [[Degmada San Diego]], waana xarun weyn oo dhaqaalaha iyo [[ganacsi]]ga ee gobolka. Caasimada San Diego iyo Tijuana metropolitan waa mid ka mid ah deegaanda ugu bulshada badan galbeedka wadanka Maraykanka. Sidoo kale waxaa deegaankani caan ku yahay dalxiiska, tamashlaha, dabaasha, ganacsiga caalamiga ah, waxsoosaarka [[wershad]]aha, xarumaha ciidamada qalabka sida ee Maraykanka iyo xarumo waaweyn oo hoostega Wasaarada Difaaca Wadanka. Sidoo kale waxaa San Diego ku yaala [[Jaamacad|Jaamacada Kaliforniya, Xarunta San Diego]] oo ah mid ka mida kuwa ugu [[aqoon]]ta badan deegaanka. Waxaa iyadna ku yaala Caasimadan iyo agagaarkeeda [[cilmi|sheeybaadhyo cilmibaadhis]], [[caafimaad|xarumo caafimaad]] iyo xarumo biyoteknooloji. [[File:Flag_of_San_Diego,_California.svg|thumb|right|400px|]] =Taariikh= {{Quote box |width=20em |align=left |bgcolor=#B0C4DE |title=Dhacdooyinka Taariikhiga |fontsize=90% |quote=[[Isbayn|Boqortooyadii Isbayn]] 1769–1821<br> [[Meksiko|Boqortooyadii ugu horeeysay Meksiko]] 1821–1823<br> [[Meksiko|Gobolada Midoobey Meksiko]] 1823–1848<br> [[Maraykanka]] 1848–wakhti xaadirkan }} [[File:Kumeyaay.jpg|thumb|left|upright|alt=Full length portrait of a man in his thirties wearing a long robe, woman and child visible behind him and dog to his left|Qabiilka Kumeyaay waa dadka ku noolaa San Diego ka hor intaanay iman gumeystihii reer Yurub.]] [[File:Augustins - San Diego de Alcala en extase devant la croix - Murillo - D 1846 1.jpg|thumb|left|upright|alt=Man in his twenties or thirties standing transfixed in front of a cross his height, five onlookers|Magacraadintii Caasimada, Didacus of Alcalá iyo asxaabtiisa]] [[File:San-diego-mission-chuch.JPG|thumb|left|Dhismayaasha ugu da'da weyn San Diego ee xaafada de Alcalá]] Deegaanka caasimada San Diego waxaa markii ugu horeeysay lagu magacaabay San Miguel oo loogu magacdaraayay ninkii ugu hore yimid deegaanka sanadkii 1542. Laakiin waxaa magaca San Diego bixiyey nin la odhan jirey Sebastián Vizcaíno sanadkii 1602dii.<ref>{{cite journal|last=Ide|first=Arthur Frederick|date=Fall 1976|title=San Diego: The Saint and the City|journal=Journal of San Diego History|volume=22|issue=4|url=https://www.sandiegohistory.org/journal/76fall/saint.htm}}</ref> Intaanu iman nin cad waxaa deegaanka San Diego ku dhaqnaa dad ka mid kuwa asal ahaan loogu yimid [[Ameerika|qaarada Ameerika]]; gaar ahaan qabiilada San Dieguito iyo La Jolla.<ref>Gallegos, Dennis R. (editor). 1987. ''San Dieguito-La Jolla: Chronology and Controversy''. San Diego County Archaeological Society, Research Paper No. 1.</ref> Tirada ugu badan dadka ku dhaqnaa deegaankan ee [[Hindida Cas]] ka tirsanaa waa qabiilka Kumeyaay.<ref>{{cite web|url=http://www.kumeyaay.info/kumeyaay_indians.html |title=Kumeyaay indians |publisher=kumeyaay.info |accessdate=July 1, 2010}}{{unreliable source?|date=October 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Lesson Plan: For the Last 10,000 Years...|url=http://oceanservice.noaa.gov/education/classroom/lessons/14_estuaries_10000.pdf|format=PDF|publisher=National Estuarine Research Reserves via NOAA|accessdate=July 27, 2012|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111018232345/http://oceanservice.noaa.gov/education/classroom/lessons/14_estuaries_10000.pdf|dead-url=yes}}</ref> Qofkii ugu horeeyay ee soo sahamiyay deegaanka wuxuu ahaa sahamiye [[Bortaqiis]] ah oo la odhan jirey Juan Rodríguez Cabrillo, kaasi oo ku socday [[markab|markab lagu magacaabi jirey San Salvador]] oo watay [[calan]]ka [[Isbayn|boqortooyadii Isbayn]]; sidaasi ayay dowladii Isbayn ku sheegatay deegaankaasi.<ref>{{cite web |url=https://www.sandiegohistory.org/bio/cabrillo/cabrillo.htm |title=San Diego Historical Society |publisher=Sandiegohistory.org |accessdate=March 12, 2011 |ciwaan=Nuqul Archive |archive-date=Bisha Shanaad 5, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505173316/http://www.sandiegohistory.org/bio/cabrillo/cabrillo.htm |dead-url=yes }}</ref> Si kastaba ha ahaatee, Noofembar 1602 ayaa nin la odhan jirey Sebastián Vizcaíno dowladii Meksikada Cusub u soo dirtey inuu soo xadeeyo deegaanada [[Kalifornia]] iyo nawaaxigeeda. Goortii uu soo gaadhay dekeda gacanka San Diego ayaa wuxuu ku dhawaaqay magaca magaaladaasi oo uu ku sharfayay mid ka mid aha [[askari|askartiisa]].<ref>{{cite web|url=https://www.sandiegohistory.org/journal/67october/began.htm |title=Journal of San Diego History, October 1967 |publisher=Sandiegohistory.org |accessdate=March 12, 2011}}</ref> Dhismihii ugu horeeyay wuxuu ahaa Maayo 1769dii goortaasi oo laga taagay guryo dhowr ah oo iskugu jira meelo [[diin]]ta [[Masiixi]]ga lagu baro dadka deegaanka iyo guryo kooban.<ref>{{cite web |url=http://www.sandiegohistory.org/timeline/timeline1.htm |title=San Diego Historical Society:Timeline of San Diego history |publisher=Sandiegohistory.org |accessdate=May 4, 2011 |ciwaan=Nuqul Archive |archive-date=Bisha Laba iyo Tobnaad 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224204925/https://www.sandiegohistory.org/timeline/timeline1.htm |dead-url=yes }}</ref> =Bulshada= {| class="wikitable sortable collapsible" style="font-size: 90%;" |- ! Noocyada Bulshad !! 2010<ref>{{cite web |url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06/0666000.html |title=San Diego (city), California |work=State & County QuickFacts |publisher=U.S. Census Bureau |ciwaan=Nuqul Archive |access-date=2015-09-16 |archive-date=2012-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120802190059/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06/0666000.html |dead-url=yes }}</ref> !! 1990<ref name="census" /> !! 1970<ref name="census" /> !! 1940<ref name="census" /> |- | [[Dadka Cad|Cadaan]] || 58.9% || 67.1% || 88.9% || 96.9% |- | —Ahayn-Hispanik || 45.1% || 58.7% || 78.9%<ref name="fifteen">From 15% sample</ref> || n/a |- | [[Afrikan Ameerikan|Madoow ama Afrikan Ameerikan]] || 6.7% || 9.4% || 7.6% || 2.0% |- | [[Latino|Hispanik ama Latino]] (dhamaan) || 28.8% || 20.7% || 10.7%<ref name="fifteen"/> || n/a |- | [[Aasiya]]an || 15.9% || 11.8% || 2.2% || 1.0% |} Caasimada San Diego waxaa ku dhaqan [[dad|bulsho]] dhan 1,307,402 sida ay sheegtay dowlada dhexe tirokoob ay samaysay sanadkii 2010ka. Caasimadu waxay ku fadhidaa dhul baaxadiisu dhan tahay 372.1 mayl labo laaban (963.7 km<sup>2</sup>). =Muuqaalka= <gallery> File:NormalHeightsSmall.jpg File:Blacks surfer.jpg File:San_Diego_skyline_against_smoke_from_wildfires_Oct_2007.jpg File:Downtown San Diego photo Don Ramey Logan.jpg File:FA18CHornetOverSanDiegoNov08.jpg File:US_Navy_091008-N-9761H-041_Vice_Adm._D.C._Curtis_and_Intelligence_Specialist_3rd_Class_Ryan_Paigo_cut_a_cake_during_a_ceremony_in_observance_of_Hispanic_American_Heritage_Month.jpg File:Qualcomm_headquarters.jpg File:Petco Park Interior.JPG File:MuseumofManSD08.jpg File:PacificBeach2.jpg </gallery> [[File:LaJollaSkyline.jpg|1000px|thumb|center|]] [[File:San Diego Skyline Day JD111107.jpg|1000px|thumb|center|Muuqaalka Caasimada San Diego ee xeebta]] [[File:San Diego Skyline Night JD081107.jpg|1000px|thumb|center|Muuqaalka Habeenkii]] =Magaalooyinka Maraykanka= {{Magaalooyinka Maraykanka}} {{Gobolada Maraykanka}} =Tixraac= {{Reflist}} [[Category:Maraykanka]] [[Category:Ameerika]] [[Category:Magaalo]] [[Category:Dad]] dby9qch7sqfqzdfy5y9pitn5jr1ljd4 Itaala'aanta maskaxda 0 18570 309820 219170 2026-09-28T13:09:34Z Isma4l 41797 309820 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | caption = | field = [[so.wikipedia.org/wiki/Dhimmeerka|Dhimmeerka]], [[so.wikipedia.org/wiki/Cilmiga_nafsadda_dhaqtariga|cilmiga nafsadda dhaqtariga]] | synonyms = Mental breakdown, mental disability, mental disease, mental health condition, mental illness, nervous breakdown, psychiatric disability, psychiatric disorder, psychological disability, psychological disorder<ref>{{cite web |url=https://www.mhamd.org/information-and-help/paying-for-care/applying-for-disability-benefits-with-a-mental-illness/ |title=Applying for Disability Benefits with a Mental Illness |website=mhamd.org |publisher=Mental Health Association of Maryland |access-date=10 August 2022 }}</ref><ref name="psychiatric">{{cite report |title=Psychiatric Disabilities |url=https://www.courts.ca.gov/partners/documents/psych_dis.pdf |publisher=Judicial Branch of California |access-date=2 May 2023 }}</ref><ref name="psychological">{{cite web |url=https://www.ws.edu/student-services/disability/teaching/psychological.shtm |title=Psychological Disabilities |website=ws.edu |publisher=Walters State Community College |access-date=10 August 2022 }}</ref><ref name="Mayo Clinic 2019">{{cite web | title=Mental illness – Symptoms and causes | website=Mayo Clinic | date=8 June 2019 | url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mental-illness/symptoms-causes/syc-20374968 | access-date=3 May 2020}}</ref> | symptoms = [[Psychomotor agitation|Agitation]], [[anxiety]], [[Depression (mood)|depression]], [[mania]], [[paranoia]], [[psychosis]] | complications = Cognitive impairment, social problems, suicide | onset = | duration = | types = [[Anxiety disorders]], [[eating disorder]]s, [[mood disorder]]s, [[personality disorder]]s, [[psychotic disorders]], [[substance use disorder]]s | causes = [[Genetics|Genetic]] and [[environmental factor]]s | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = [[Psychotherapy]] and [[Psychiatric medication|medications]] | medication = [[Antidepressant]]s, [[antipsychotic]]s, [[anxiolytic]]s, [[mood stabilizer]]s, [[stimulant]]s | prognosis = | frequency = 18% per year (United States)<ref>{{cite web|title=Any Mental Illness (AMI) Among U.S. Adults|url=https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/prevalence/any-mental-illness-ami-among-us-adults.shtml|website=National Institute of Mental Health|publisher=U.S. Department of Health and Human Services|access-date=28 April 2017}}</ref> | deaths = | name = | image = | alt = }} <!-- Definition and symptoms --> Cudurka dhimmeerka ('''mental disorder'''), oo sidoo kale loogu yeero xanuunka dhimmeerka ('''mental illness'''),<ref>{{cite web|title=Mental Disorders|date=15 September 2014|publisher=U.S. National Library of Medicine|website=Medline Plus|url=https://www.medlineplus.gov/mentaldisorders.html|access-date=10 June 2016|url-status=live}}</ref> xaaladda caafimaadka dhimmeerka ('''mental health condition'''),<ref>{{Cite journal |last1=Phelan |first1=Jo C. |last2=Link |first2=Bruce G. |last3=Stueve |first3=Ann |last4=Pescosolido |first4=Bernice A. |date=2000 |title=Public Conceptions of Mental Illness in 1950 and 1996: What Is Mental Illness and Is It to be Feared? |journal=Journal of Health and Social Behavior |volume=41 |issue=2 |pages=188–207 |doi=10.2307/2676305 |issn=0022-1465 |jstor=2676305 }}</ref> ama naafanimada dhimmeerka ('''psychiatric disability'''),<ref name="psychiatric"/> waa hab-dhaqan ama qaab dhimmeer oo sababa dhib muuqda ama daciifnimo ku timaada shaqada qofka.<ref>{{cite book | vauthors = Bolton D |title=What is Mental Disorder?: An Essay in Philosophy, Science, and Values|date=2008|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-856592-5|page=6|url=https://books.google.com/books?id=Ohzt1HBilXcC&pg=PA6}}</ref> Cudurka dhimmeerka waxaa lagu gartaa sidoo kale [[Clinical significance|muhiimad kiliiniko]] oo khalkhal ku haysa garashada qofka, nidaaminta shucuurta, ama hab-dhaqanka, inta badan [[society|muddada bulshada dhexdeeda ah]].<ref>{{Cite journal |last=Hofmann |first=Stefan G. |date=2014-07-01 |title=Toward a Cognitive-Behavioral Classification System for Mental Disorders |journal=Behavior Therapy |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=576–587 |doi=10.1016/j.beth.2014.03.001 |issn=0005-7894 |pmc=4234113 |pmid=24912469}}</ref><ref name="WHO2018" /> Khalkhalkan oo kale wuxuu dhici karaa iyagoo ah dhacdooyin keliya, wuxuu noqon karaa mid joogto ah, ama wuxuu noqon karaa mid [[relapsing–remitting]]. Waxaa jira noocyo badan oo kala duwan oo ah cudurada dhimmeerka, oo leh [[signs and symptoms|calaamado iyo astaamo]] aad ugu kala duwan cudurrada gaarka ah.<ref name="WHO2018">{{cite web|title=Mental disorders|website=World Health Organization|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/mental-disorders|date=22 June 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Mental disorders|url=https://www.who.int/topics/mental_disorders/en/|website=World Health Organization|access-date=9 April 2016|url-status=live|date = 2016 }}</ref> Cudurka dhimmeerka waa hal dhinac oo ka mid ah [[mental health|caafimaadka dhimmeerka]]. <!-- Cause and diagnosis --> [[causes of mental disorders|Sababaha cudurada dhimmeerka]] inta badan ma cadda. Aragtiyuhu waxay ku jiraan natiijooyin ka soo baxay qaybo kala duwan. Xanuunada waxaa laga yaabaa inay la xiriiraan goobo gaar ah ama shaqooyin ka tirsan maskaxda. Xanuunada waxaa caadi ahaan [[Medical diagnosis|lagu baaraa]] ama lagu qiimeeyaa [[mental health professional|khabiir ku takhasusay caafimaadka dhimmeerka]], sida [[Clinical psychology#Professional practice|cilmi-nafsiga kiliinikada]], [[psychiatrist|dhakhtarka dhimmeerka]], kalkaalisada dhimmeerka, ama [[social work|shaqaalaha bulshada ee kiliinikada]], iyadoo la adeegsanayo habab kala duwan sida [[psychometric tests|imtixaannada cilmi-nafsiga]], laakiin inta badan waxay ku tiirsan yihiin fiirinta iyo su'aalaha. Caadooyinka dhaqameed iyo kuwa diimeed, iyo sidoo kale [[Norm (social)|shuruucda bulshada]], waa in la tixgeliyo marka la samaynayo baaritaanka.<ref name=DSM5pg101>{{cite book | title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders |edition = 5th |publisher=American Psychiatric Association |location=Arlington, VA | doi = 10.1176/appi.books.9780890425596|isbn=978-0-89042-554-1|pages= [https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/101 101–05] |year= 2013 |last1 = American Psychiatric Association }}</ref> <!-- Treatment and prevention --> [[Services for mental disorders|Adeegyada cudurada dhimmeerka]] waxaa badanaa saldhig u ah [[psychiatric hospitals|isbitaallada dhimmeerka]], [[outpatient clinics|klinikada bukaan-socodka]], ama [[community mental health services|adeegyada caafimaadka dhimmeerka ee bulshada]]. Daawooyinka waxaa bixiya khubaro ku takhasusay caafimaadka dhimmeerka. Ikhtiyaarrada daawaynta ee caadiga ah waa [[psychotherapy|daawaynta cilmi-nafsiga]] ama [[psychiatric medication|dawooyinka dhimmeerka]], halka isbeddellada qaab-nololeedka, faragelinta bulshada, [[peer support|taageerada dhigaha]], iyo [[self-help|is-caawinta]] ay sidoo kale yihiin ikhtiyaarro. Kiisaska tirada yar, waxaa jiri kara [[involuntary commitment|xabsi qasab ah]] ama [[involuntary treatment|daawayn qasab ah]]. Barnaamijyada ka hortagga waxaa la tusay inay yareeyaan niyad-jabka.<ref name=WHO2018/><ref name="Jacka2017" /> <!-- Epidemiology --> Sannadkii 2019, cudurrada dhimmeerka ee caadiga ah ee adduunka oo dhan waxaa ka mid ah: [[major depressive disorder|niyad-jabka daran]], kaas oo saameeya ku dhowaad 264 [[Million|milyan]] oo qof; [[dementia|waalida]], taas oo saameeya ku dhowaad 50 milyan; [[bipolar disorder|xanuunka labada-cirifoodka]], kaas oo saameeya ku dhowaad 45 milyan; iyo [[schizophrenia|skisofireeniya]] iyo [[psychosis|psychoses-ka]] kale, kuwaas oo saameeya ku dhowaad 20 milyan oo qof.<ref name="WHO2018" /> [[Neurodevelopmental disorders|Cudurada horumarinta neerfaha]] waxaa ka mid ah [[attention deficit hyperactivity disorder]] (ADHD), [[Autism|xanuunka dusha autism-ka]] (autism), iyo [[intellectual disability|naafanimada maskaxda]], kuwaas oo bilowgoodu dhaco horraanta xilliga horumarinta.<ref name="APA1">{{cite book |title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders |edition = 5th |date=2013 |publisher=American Psychiatric Association |location=Arlington, VA |doi = 10.1176/appi.books.9780890425596|isbn=978-0-89042-554-1 |page=31 |last1 = American Psychiatric Association }}</ref><ref name="WHO2018" /> [[Social stigma|Sumcad-xumada]] iyo [[mentalism (discrimination)|takoorka]] waxay ku dari karaan dhibaatada iyo naafanimada la xiriirta cudurada dhimmeerka, taas oo horseedaysa [[social movements|dhaqdhaqaaqyo bulsho]] oo kala duwan oo isku dayaya inay kordhiyaan fahamka oo ay caqabad ku noqdaan [[social exclusion|saaridda bulshada]]. {{TOC limit}} ==Qeexitaan== Qeexitaanka iyo kala-soocidda cudurada dhimmeerka waa arrimo muhiim u ah cilmi-baarayaasha iyo sidoo kale bixiyeyaasha adeegga iyo kuwa laga yaabo in la baaro. Si xaaladda dhimmeerku u noqoto mid loo kala saaro cudur ahaan, inta badan waxay u baahan tahay inay sababto shaqo-xumo.<ref>{{cite journal | vauthors = Stein DJ | title = What is a mental disorder? A perspective from cognitive-affective science | journal = Canadian Journal of Psychiatry | volume = 58 | issue = 12 | pages = 656–62 | date = December 2013 | pmid = 24331284 | doi = 10.1177/070674371305801202 | doi-access = free }}</ref> Dokumentiyada kiliinikada caalamiga ah ee badankood waxay adeegsadaan erayga "disorder" (xanuun/khalkhal) dhimmeer, halka "illness" (cudur) ay sidoo kale caadi tahay. Waxaa la xusay in adeegsiga erayga "dhimmeer" (oo ah kan [[Mind|maskaxda]]) uusan si dhab ah uga dhignayn inuu ka soocan yahay maskaxda ama [[Human body|jirka]], inkastoo kala-soocidda u dhaxaysa [[Mind–body problem|maskaxda iyo jidhka]], iyo sidoo kale su'aasha dabeecaddooda aasaasiga ah, inta badan aan si ku filan loo baarin cilmiga dhimmeerka.<ref name=Karunamuni2025>{{cite journal |last1=Karunamuni |first1=N |last2=Wood |first2=T |last3=Galante |first3=J. |title=Exploring the mind-brain relationship to advance mental health research and practice |journal=Current Psychology |date=December 2025 |volume=44 |issue=24 |pages=19088–19108 |doi=10.1007/s12144-025-08345-2 }}</ref> Sida laga soo xigtay daabacaaddii afraad ee Buug-gacmeedka Diagnostic iyo Statistical ee Cudurada Dhimmeerka ([[DSM-IV]]), oo la daabacay 1964, cudurka dhimmeerku waa [[syndrome|sindrome]] ama qaab cilmi-nafsiga ah oo la xiriira [[mental distress|dhibaatada dhimmeerka]] (tusaale ahaan, iyada oo la marayo [[symptom|calaamad xanuun badan]]), [[disability|naafannimo]] (daciifnimo hal ama in ka badan oo ah meelaha muhiimka ah ee shaqada), khatarta dhimashada oo kordhay, ama sababa khasaare weyn oo xagga madaxbannaanida ah; si kastaba ha ahaatee, waxay ka saaraysaa jawaabaha caadiga ah sida [[grief|tacsi/baroor]] ka timid luminta qof lo jecel yahay waxayna sidoo kale ka saaraysaa [[Deviance (sociology)|dabeecadda leexsan]] ee sababo siyaasadeed, diineed, ama bulsho oo aan ka soo bixin shaqo-xumo ku jirta qofka.<ref name=psychol-med>{{cite journal | vauthors = Stein DJ, Phillips KA, Bolton D, Fulford KW, Sadler JZ, Kendler KS | title = What is a mental/psychiatric disorder? From DSM-IV to DSM-V | publisher = Cambridge University Press | location = UK | issn = 0033-2917 | eissn =1469-8978 |oclc = 01588231 | journal = Psychological Medicine | volume = 40 | issue = 11 | pages = 1759–65 | date = November 2010 | pmid = 20624327 | pmc = 3101504 | doi = 10.1017/S0033291709992261 | quote = <!--long quote per fair use and to mitigate linkrot due to robots exclusion-->In DSM-IV, each of the mental disorders is conceptualized as a clinically significant behavioral or psychological syndrome or pattern that occurs in an individual and that is associated with present distress (e.g., a painful symptom) or disability (i.e., impairment in one or more important areas of functioning) or with a significantly increased risk of suffering death, pain, disability, or an important loss of freedom. In addition, this syndrome or pattern must not be merely an expectable and culturally sanctioned response to a particular event, for example, the death of a loved one. Whatever its original cause, it must currently be considered a manifestation of behavioral, psychological, or biological dysfunction in the individual. Neither deviant behavior (e.g., political, religious, or sexual) nor conflicts that are primarily between the individual and society are mental disorders unless the deviance or conflict is a symptom of a dysfunction in the individual, as described above.}}</ref> Qeexitaanka DSM-IV wuxuu sheegayaa in, sida erayada caafimaadka badan, ''cudurka dhimmeerku'' "uu ka maqan yahay qeexitaan hawleed oo joogto ah oo daboolaya dhammaan xaaladaha". Waxay xusaysaa in heerar kala sooc oo kala duwan loo isticmaali karo qeexitaannada caafimaadka, oo ay ku jiraan cudur-sidaha, astaamaha, leexashada xadka caadiga ah, ama [[etiology|sababta asaasiga ah]], iyo in sida oo kale ay tahay cudurada dhimmeerka, sidaas darteed mararka qaarkood hal nooc oo qeexitaan ah ayaa habboon oo mararka qaarkood mid kalena ah, iyadoo ku xiran xaaladda.<ref>{{cite journal | vauthors = Stein DJ, Phillips KA, Bolton D, Fulford KW, Sadler JZ, Kendler KS | title = What is a mental/psychiatric disorder? From DSM-IV to DSM-V | publisher = Cambridge University Press | location = UK | issn = 0033-2917 | eissn =1469-8978 |oclc = 01588231 | journal = Psychological Medicine | volume = 40 | issue = 11 | pages = 1759–65 | date = November 2010 | pmid = 20624327 | pmc = 3101504 | doi = 10.1017/S0033291709992261 | quote = <!--long quote per fair use and to mitigate linkrot due to robots exclusion-->... although this manual provides a classification of mental disorders, it must be admitted that no definition adequately specifies precise boundaries for the concept of 'mental disorder.' The concept of mental disorder, like many other concepts in medicine and science, lacks a consistent operational definition that covers all situations. All medical conditions are defined on various levels of abstraction—for example, structural pathology (e.g., ulcerative colitis), symptom presentation (e.g., migraine), deviance from a physiological norm (e.g., hypertension), and etiology (e.g., pneumococcal pneumonia). Mental disorders have also been defined by a variety of concepts (e.g., distress, dyscontrol, disadvantage, disability, inflexibility, irrationality, syndromal pattern, etiology, and statistical deviation). Each is a useful indicator for a mental disorder, but none is equivalent to the concept, and different situations call for different definitions. }}</ref> Sannadkii 2013, [[American Psychiatric Association]] (APA) waxay dib u qeexday cudurada dhimmeerka ee [[DSM-5]] iyada oo ah "sindrome lagu garto khalkhal muhiim ah oo kiliiniko ku jira garashada qofka, nidaaminta shucuurta, ama hab-dhaqanka kaas oo ka tarjumaya shaqo-xumo habraacyada nafsadda, bayoolajiga, ama horumarinta ee hooseeya shaqada dhimmeerka."<ref>{{cite book |chapter=Use of the Manual |title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders |edition=5th |publisher=American Psychiatric Association |location=Arlington, VA |isbn=978-0-89042-554-1 |chapter-url=http://dsm.psychiatryonline.org/doi/book/10.1176/appi.books.9780890425596 |doi=10.1176/appi.books.9780890425596.UseofDSM5 |year=2013 |access-date=2 August 2017 }}</ref> Qoraalka ugu dambeeya ee [[ICD-11]] wuxuu ka kooban yahay qeexitaan aad u eg kan.<ref>{{Cite web|url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en#/http%3a%2f%2fid.who.int%2ficd%2fentity%2f334423054|title=Chapter 6 on mental, behavioural and neurodevelopmental disorders|website=ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics, 2018 version|access-date=2 November 2018}}</ref> ===Cudurka neerfaha=== {{redirect|Nervous breakdown}} '''Burburka dhimmeerka''', '''burburka neerfaha''' ama '''dhibaato xagga caafimaadka dhimmeerka ah''' waa cudur dhimmeer oo daran, xadidan wakhti ahaan, kaas oo si kooban u muuqda sida niyad-jab daran oo walbahaar keeno, walwal, fikrado xun oo paranoid ah, ama kala tagid (dissociation) oo ku dhacda qof hore u shaqeynayay, ilaa heer uusan hadda awood u lahayn inuu shaqeeyo maalin-maalin ilaa cudurka laga xalliyo.<ref>{{Cite web|url=https://www.healthdirect.gov.au/nervous-breakdown|title=Nervous breakdown|author=Healthdirect Australia|date=14 February 2019|website=www.healthdirect.gov.au|language=en-AU|access-date=25 March 2019}}</ref> Burburka neerfaha waxaa inta badan si dhow loola xiriiriyaa gubashada nafsadda, culays shaqo oo xad-dhaaf ah, seexasho la'aan, iyo [[stressor|culaysyo]] la mid ah, kuwaas oo isku dari kara si ku-meel-gaar ah ugu buuxiya qof leh shaqooyin dhimmeer oo caafimaad qaba.<ref name="Rapport"/> Burburka dhimmeerku wuxuu socon karaa saacado hal mar ah, ilaa bilo hal mar ah. Iyadoo waqtiyadan ay ku kala duwanaan karaan dad kala duwan, falcelintooda ku aaddan burburka dhimmeerku sidoo kale way kala duwanaan kartaa. Erayadan si rasmi ah looma qeexin iyada oo la marinayo habka baaritaanka caafimaadka sida DSM-5 ama [[ICD-10]] waana kuwo ku dhow inay ka maqan yihiin suugaanta sayniska ee ku saabsan xanuunka dhimmeerka.<ref name="Rapport">{{cite journal | vauthors = Rapport LJ, Todd RM, Lumley MA, Fisicaro SA | title = The diagnostic meaning of "nervous breakdown" among lay populations | journal = Journal of Personality Assessment | volume = 71 | issue = 2 | pages = 242–52 | date = October 1998 | pmid = 9857496 | doi = 10.1207/s15327752jpa7102_11 }}</ref><ref name="Mayo">Hall-Flavin, Daniel K. (26 October 2016). [http://www.mayoclinic.com/health/nervous-breakdown/AN00476 "Nervous Breakdown"] ''Mayo Clinic''.</ref> Marka lagu daro fikradda cudurka dhimmeerka, dadka qaar ayaa ku dooday in lagu laabto fikraddii hore ee cudurka neerfaha. Buuggiisa ''How Everyone Became Depressed: The Rise and Fall of the Nervous Breakdown'' (2013), Edward Shorter, oo ah borofisar ku takhasusay cilmiga dhimmeerka iyo taariikhda daawada, ayaa yiri: {{blockquote|Waxaan lahayn cudurka neerfaha qarniyo. Markaad aad u neerfoobto oo aadan shaqayn karin ... waa burbur neerfaha. Laakiin eraygaas wuxuu ka baxay daawada, inkasta oo uusan ka bixin habka aan u hadlayno.... Bukaan-socodka neerfaha ee wakhti hore waa kuwa niyad-jabka qaba ee maanta. Taasi waa war xun.... Waxaa jira cudur qoto dheer oo wsta niyad-jabka iyo astaamaha shucuurta. Waxaan cudurkan qoto dheer ugu yeeri karnaa wax kale, ama aan abuuri karnaa kelmado cusub, laakiin waxay u baahanahay inaan wadahadalka ka saarno niyad-jabka oo aan u wareejino cudurkan qoto dheer ee maskaxda iyo jirka. Taasi waa barta.|Edward Shorter, Jaamacadda Toronto<ref name=shorter>{{cite book | vauthors = Shorter E |title=How Everyone Became Depressed: The Rise and Fall of the Nervous Breakdown |date=2013 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-997825-0 }}</ref>|title=|source=}} {{blockquote|Marka la tirtirayo burburka neerfaha, cilmiga dhimmeerku wuxuu ku sigtay inuu yeesho burburkiisa neerfaha ee u gaarka ah.|[[David Healy (psychiatrist)|David Healy]], MD, FRCPsych, Borofisarka Cilmiga Dhimmeerka, Jaamacadda Cardiff, Wales<ref>David Healy (2013) ''Pharmageddon'', University of California Press {{ISBN|978-0-520-27576-8}}</ref>|title=|source=}} ==Tixraac== {{Reflist}} 8fbqpil2dqwgim8b3xm2uedscfj708r 309822 309820 2026-09-28T13:11:04Z Isma4l 41797 /* */ 309822 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | caption = | field = [[so.wikipedia.org/wiki/Dhimmeerka|Dhimmeerka]], [[so.wikipedia.org/wiki/Cilmiga_nafsadda_dhaqtariga|cilmiga nafsadda dhaqtariga]] | synonyms = Mental breakdown, mental disability, mental disease, mental health condition, mental illness, nervous breakdown, psychiatric disability, psychiatric disorder, psychological disability, psychological disorder<ref>{{cite web |url=https://www.mhamd.org/information-and-help/paying-for-care/applying-for-disability-benefits-with-a-mental-illness/ |title=Applying for Disability Benefits with a Mental Illness |website=mhamd.org |publisher=Mental Health Association of Maryland |access-date=10 August 2022 }}</ref><ref name="psychiatric">{{cite report |title=Psychiatric Disabilities |url=https://www.courts.ca.gov/partners/documents/psych_dis.pdf |publisher=Judicial Branch of California |access-date=2 May 2023 }}</ref><ref name="psychological">{{cite web |url=https://www.ws.edu/student-services/disability/teaching/psychological.shtm |title=Psychological Disabilities |website=ws.edu |publisher=Walters State Community College |access-date=10 August 2022 }}</ref><ref name="Mayo Clinic 2019">{{cite web | title=Mental illness – Symptoms and causes | website=Mayo Clinic | date=8 June 2019 | url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mental-illness/symptoms-causes/syc-20374968 | access-date=3 May 2020}}</ref> | symptoms = [[Psychomotor agitation|Agitation]], [[anxiety]], [[Depression (mood)|depression]], [[mania]], [[paranoia]], [[psychosis]] | complications = Cognitive impairment, social problems, suicide | onset = | duration = | types = [[Anxiety disorders]], [[eating disorder]]s, [[mood disorder]]s, [[personality disorder]]s, [[psychotic disorders]], [[substance use disorder]]s | causes = [[Genetics|Genetic]] and [[environmental factor]]s | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = [[Psychotherapy]] and [[Psychiatric medication|medications]] | medication = [[Antidepressant]]s, [[antipsychotic]]s, [[anxiolytic]]s, [[mood stabilizer]]s, [[stimulant]]s | prognosis = | frequency = 18% per year (United States)<ref>{{cite web|title=Any Mental Illness (AMI) Among U.S. Adults|url=https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/prevalence/any-mental-illness-ami-among-us-adults.shtml|website=National Institute of Mental Health|publisher=U.S. Department of Health and Human Services|access-date=28 April 2017}}</ref> | deaths = | name = | image = | alt = }} <!-- Definition and symptoms --> Cudurka dhimmeerka ('''mental disorder'''), oo sidoo kale loogu yeero xanuunka dhimmeerka ('''mental illness'''),<ref>{{cite web|title=Mental Disorders|date=15 September 2014|publisher=U.S. National Library of Medicine|website=Medline Plus|url=https://www.medlineplus.gov/mentaldisorders.html|access-date=10 June 2016|url-status=live}}</ref> xaaladda caafimaadka dhimmeerka,<ref>{{Cite journal |last1=Phelan |first1=Jo C. |last2=Link |first2=Bruce G. |last3=Stueve |first3=Ann |last4=Pescosolido |first4=Bernice A. |date=2000 |title=Public Conceptions of Mental Illness in 1950 and 1996: What Is Mental Illness and Is It to be Feared? |journal=Journal of Health and Social Behavior |volume=41 |issue=2 |pages=188–207 |doi=10.2307/2676305 |issn=0022-1465 |jstor=2676305 }}</ref> ama naafanimada dhimmeerka ('''psychiatric disability'''),<ref name="psychiatric"/> waa hab-dhaqan ama qaab dhimmeer oo sababa dhib muuqda ama daciifnimo ku timaada shaqada qofka.<ref>{{cite book | vauthors = Bolton D |title=What is Mental Disorder?: An Essay in Philosophy, Science, and Values|date=2008|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-856592-5|page=6|url=https://books.google.com/books?id=Ohzt1HBilXcC&pg=PA6}}</ref> Cudurka dhimmeerka waxaa lagu gartaa sidoo kale [[Clinical significance|muhiimad kiliiniko]] oo khalkhal ku haysa garashada qofka, nidaaminta shucuurta, ama hab-dhaqanka, inta badan [[society|muddada bulshada dhexdeeda ah]].<ref>{{Cite journal |last=Hofmann |first=Stefan G. |date=2014-07-01 |title=Toward a Cognitive-Behavioral Classification System for Mental Disorders |journal=Behavior Therapy |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=576–587 |doi=10.1016/j.beth.2014.03.001 |issn=0005-7894 |pmc=4234113 |pmid=24912469}}</ref><ref name="WHO2018" /> Khalkhalkan oo kale wuxuu dhici karaa iyagoo ah dhacdooyin keliya, wuxuu noqon karaa mid joogto ah, ama wuxuu noqon karaa mid [[relapsing–remitting]]. Waxaa jira noocyo badan oo kala duwan oo ah cudurada dhimmeerka, oo leh [[signs and symptoms|calaamado iyo astaamo]] aad ugu kala duwan cudurrada gaarka ah.<ref name="WHO2018">{{cite web|title=Mental disorders|website=World Health Organization|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/mental-disorders|date=22 June 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Mental disorders|url=https://www.who.int/topics/mental_disorders/en/|website=World Health Organization|access-date=9 April 2016|url-status=live|date = 2016 }}</ref> Cudurka dhimmeerka waa hal dhinac oo ka mid ah [[mental health|caafimaadka dhimmeerka]]. <!-- Cause and diagnosis --> [[causes of mental disorders|Sababaha cudurada dhimmeerka]] inta badan ma cadda. Aragtiyuhu waxay ku jiraan natiijooyin ka soo baxay qaybo kala duwan. Xanuunada waxaa laga yaabaa inay la xiriiraan goobo gaar ah ama shaqooyin ka tirsan maskaxda. Xanuunada waxaa caadi ahaan [[Medical diagnosis|lagu baaraa]] ama lagu qiimeeyaa [[mental health professional|khabiir ku takhasusay caafimaadka dhimmeerka]], sida [[Clinical psychology#Professional practice|cilmi-nafsiga kiliinikada]], [[psychiatrist|dhakhtarka dhimmeerka]], kalkaalisada dhimmeerka, ama [[social work|shaqaalaha bulshada ee kiliinikada]], iyadoo la adeegsanayo habab kala duwan sida [[psychometric tests|imtixaannada cilmi-nafsiga]], laakiin inta badan waxay ku tiirsan yihiin fiirinta iyo su'aalaha. Caadooyinka dhaqameed iyo kuwa diimeed, iyo sidoo kale [[Norm (social)|shuruucda bulshada]], waa in la tixgeliyo marka la samaynayo baaritaanka.<ref name=DSM5pg101>{{cite book | title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders |edition = 5th |publisher=American Psychiatric Association |location=Arlington, VA | doi = 10.1176/appi.books.9780890425596|isbn=978-0-89042-554-1|pages= [https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/101 101–05] |year= 2013 |last1 = American Psychiatric Association }}</ref> <!-- Treatment and prevention --> [[Services for mental disorders|Adeegyada cudurada dhimmeerka]] waxaa badanaa saldhig u ah [[psychiatric hospitals|isbitaallada dhimmeerka]], [[outpatient clinics|klinikada bukaan-socodka]], ama [[community mental health services|adeegyada caafimaadka dhimmeerka ee bulshada]]. Daawooyinka waxaa bixiya khubaro ku takhasusay caafimaadka dhimmeerka. Ikhtiyaarrada daawaynta ee caadiga ah waa [[psychotherapy|daawaynta cilmi-nafsiga]] ama [[psychiatric medication|dawooyinka dhimmeerka]], halka isbeddellada qaab-nololeedka, faragelinta bulshada, [[peer support|taageerada dhigaha]], iyo [[self-help|is-caawinta]] ay sidoo kale yihiin ikhtiyaarro. Kiisaska tirada yar, waxaa jiri kara [[involuntary commitment|xabsi qasab ah]] ama [[involuntary treatment|daawayn qasab ah]]. Barnaamijyada ka hortagga waxaa la tusay inay yareeyaan niyad-jabka.<ref name=WHO2018/><ref name="Jacka2017" /> <!-- Epidemiology --> Sannadkii 2019, cudurrada dhimmeerka ee caadiga ah ee adduunka oo dhan waxaa ka mid ah: [[major depressive disorder|niyad-jabka daran]], kaas oo saameeya ku dhowaad 264 [[Million|milyan]] oo qof; [[dementia|waalida]], taas oo saameeya ku dhowaad 50 milyan; [[bipolar disorder|xanuunka labada-cirifoodka]], kaas oo saameeya ku dhowaad 45 milyan; iyo [[schizophrenia|skisofireeniya]] iyo [[psychosis|psychoses-ka]] kale, kuwaas oo saameeya ku dhowaad 20 milyan oo qof.<ref name="WHO2018" /> [[Neurodevelopmental disorders|Cudurada horumarinta neerfaha]] waxaa ka mid ah [[attention deficit hyperactivity disorder]] (ADHD), [[Autism|xanuunka dusha autism-ka]] (autism), iyo [[intellectual disability|naafanimada maskaxda]], kuwaas oo bilowgoodu dhaco horraanta xilliga horumarinta.<ref name="APA1">{{cite book |title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders |edition = 5th |date=2013 |publisher=American Psychiatric Association |location=Arlington, VA |doi = 10.1176/appi.books.9780890425596|isbn=978-0-89042-554-1 |page=31 |last1 = American Psychiatric Association }}</ref><ref name="WHO2018" /> [[Social stigma|Sumcad-xumada]] iyo [[mentalism (discrimination)|takoorka]] waxay ku dari karaan dhibaatada iyo naafanimada la xiriirta cudurada dhimmeerka, taas oo horseedaysa [[social movements|dhaqdhaqaaqyo bulsho]] oo kala duwan oo isku dayaya inay kordhiyaan fahamka oo ay caqabad ku noqdaan [[social exclusion|saaridda bulshada]]. {{TOC limit}} ==Qeexitaan== Qeexitaanka iyo kala-soocidda cudurada dhimmeerka waa arrimo muhiim u ah cilmi-baarayaasha iyo sidoo kale bixiyeyaasha adeegga iyo kuwa laga yaabo in la baaro. Si xaaladda dhimmeerku u noqoto mid loo kala saaro cudur ahaan, inta badan waxay u baahan tahay inay sababto shaqo-xumo.<ref>{{cite journal | vauthors = Stein DJ | title = What is a mental disorder? A perspective from cognitive-affective science | journal = Canadian Journal of Psychiatry | volume = 58 | issue = 12 | pages = 656–62 | date = December 2013 | pmid = 24331284 | doi = 10.1177/070674371305801202 | doi-access = free }}</ref> Dokumentiyada kiliinikada caalamiga ah ee badankood waxay adeegsadaan erayga "disorder" (xanuun/khalkhal) dhimmeer, halka "illness" (cudur) ay sidoo kale caadi tahay. Waxaa la xusay in adeegsiga erayga "dhimmeer" (oo ah kan [[Mind|maskaxda]]) uusan si dhab ah uga dhignayn inuu ka soocan yahay maskaxda ama [[Human body|jirka]], inkastoo kala-soocidda u dhaxaysa [[Mind–body problem|maskaxda iyo jidhka]], iyo sidoo kale su'aasha dabeecaddooda aasaasiga ah, inta badan aan si ku filan loo baarin cilmiga dhimmeerka.<ref name=Karunamuni2025>{{cite journal |last1=Karunamuni |first1=N |last2=Wood |first2=T |last3=Galante |first3=J. |title=Exploring the mind-brain relationship to advance mental health research and practice |journal=Current Psychology |date=December 2025 |volume=44 |issue=24 |pages=19088–19108 |doi=10.1007/s12144-025-08345-2 }}</ref> Sida laga soo xigtay daabacaaddii afraad ee Buug-gacmeedka Diagnostic iyo Statistical ee Cudurada Dhimmeerka ([[DSM-IV]]), oo la daabacay 1964, cudurka dhimmeerku waa [[syndrome|sindrome]] ama qaab cilmi-nafsiga ah oo la xiriira [[mental distress|dhibaatada dhimmeerka]] (tusaale ahaan, iyada oo la marayo [[symptom|calaamad xanuun badan]]), [[disability|naafannimo]] (daciifnimo hal ama in ka badan oo ah meelaha muhiimka ah ee shaqada), khatarta dhimashada oo kordhay, ama sababa khasaare weyn oo xagga madaxbannaanida ah; si kastaba ha ahaatee, waxay ka saaraysaa jawaabaha caadiga ah sida [[grief|tacsi/baroor]] ka timid luminta qof lo jecel yahay waxayna sidoo kale ka saaraysaa [[Deviance (sociology)|dabeecadda leexsan]] ee sababo siyaasadeed, diineed, ama bulsho oo aan ka soo bixin shaqo-xumo ku jirta qofka.<ref name=psychol-med>{{cite journal | vauthors = Stein DJ, Phillips KA, Bolton D, Fulford KW, Sadler JZ, Kendler KS | title = What is a mental/psychiatric disorder? From DSM-IV to DSM-V | publisher = Cambridge University Press | location = UK | issn = 0033-2917 | eissn =1469-8978 |oclc = 01588231 | journal = Psychological Medicine | volume = 40 | issue = 11 | pages = 1759–65 | date = November 2010 | pmid = 20624327 | pmc = 3101504 | doi = 10.1017/S0033291709992261 | quote = <!--long quote per fair use and to mitigate linkrot due to robots exclusion-->In DSM-IV, each of the mental disorders is conceptualized as a clinically significant behavioral or psychological syndrome or pattern that occurs in an individual and that is associated with present distress (e.g., a painful symptom) or disability (i.e., impairment in one or more important areas of functioning) or with a significantly increased risk of suffering death, pain, disability, or an important loss of freedom. In addition, this syndrome or pattern must not be merely an expectable and culturally sanctioned response to a particular event, for example, the death of a loved one. Whatever its original cause, it must currently be considered a manifestation of behavioral, psychological, or biological dysfunction in the individual. Neither deviant behavior (e.g., political, religious, or sexual) nor conflicts that are primarily between the individual and society are mental disorders unless the deviance or conflict is a symptom of a dysfunction in the individual, as described above.}}</ref> Qeexitaanka DSM-IV wuxuu sheegayaa in, sida erayada caafimaadka badan, ''cudurka dhimmeerku'' "uu ka maqan yahay qeexitaan hawleed oo joogto ah oo daboolaya dhammaan xaaladaha". Waxay xusaysaa in heerar kala sooc oo kala duwan loo isticmaali karo qeexitaannada caafimaadka, oo ay ku jiraan cudur-sidaha, astaamaha, leexashada xadka caadiga ah, ama [[etiology|sababta asaasiga ah]], iyo in sida oo kale ay tahay cudurada dhimmeerka, sidaas darteed mararka qaarkood hal nooc oo qeexitaan ah ayaa habboon oo mararka qaarkood mid kalena ah, iyadoo ku xiran xaaladda.<ref>{{cite journal | vauthors = Stein DJ, Phillips KA, Bolton D, Fulford KW, Sadler JZ, Kendler KS | title = What is a mental/psychiatric disorder? From DSM-IV to DSM-V | publisher = Cambridge University Press | location = UK | issn = 0033-2917 | eissn =1469-8978 |oclc = 01588231 | journal = Psychological Medicine | volume = 40 | issue = 11 | pages = 1759–65 | date = November 2010 | pmid = 20624327 | pmc = 3101504 | doi = 10.1017/S0033291709992261 | quote = <!--long quote per fair use and to mitigate linkrot due to robots exclusion-->... although this manual provides a classification of mental disorders, it must be admitted that no definition adequately specifies precise boundaries for the concept of 'mental disorder.' The concept of mental disorder, like many other concepts in medicine and science, lacks a consistent operational definition that covers all situations. All medical conditions are defined on various levels of abstraction—for example, structural pathology (e.g., ulcerative colitis), symptom presentation (e.g., migraine), deviance from a physiological norm (e.g., hypertension), and etiology (e.g., pneumococcal pneumonia). Mental disorders have also been defined by a variety of concepts (e.g., distress, dyscontrol, disadvantage, disability, inflexibility, irrationality, syndromal pattern, etiology, and statistical deviation). Each is a useful indicator for a mental disorder, but none is equivalent to the concept, and different situations call for different definitions. }}</ref> Sannadkii 2013, [[American Psychiatric Association]] (APA) waxay dib u qeexday cudurada dhimmeerka ee [[DSM-5]] iyada oo ah "sindrome lagu garto khalkhal muhiim ah oo kiliiniko ku jira garashada qofka, nidaaminta shucuurta, ama hab-dhaqanka kaas oo ka tarjumaya shaqo-xumo habraacyada nafsadda, bayoolajiga, ama horumarinta ee hooseeya shaqada dhimmeerka."<ref>{{cite book |chapter=Use of the Manual |title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders |edition=5th |publisher=American Psychiatric Association |location=Arlington, VA |isbn=978-0-89042-554-1 |chapter-url=http://dsm.psychiatryonline.org/doi/book/10.1176/appi.books.9780890425596 |doi=10.1176/appi.books.9780890425596.UseofDSM5 |year=2013 |access-date=2 August 2017 }}</ref> Qoraalka ugu dambeeya ee [[ICD-11]] wuxuu ka kooban yahay qeexitaan aad u eg kan.<ref>{{Cite web|url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en#/http%3a%2f%2fid.who.int%2ficd%2fentity%2f334423054|title=Chapter 6 on mental, behavioural and neurodevelopmental disorders|website=ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics, 2018 version|access-date=2 November 2018}}</ref> ===Cudurka neerfaha=== {{redirect|Nervous breakdown}} '''Burburka dhimmeerka''', '''burburka neerfaha''' ama '''dhibaato xagga caafimaadka dhimmeerka ah''' waa cudur dhimmeer oo daran, xadidan wakhti ahaan, kaas oo si kooban u muuqda sida niyad-jab daran oo walbahaar keeno, walwal, fikrado xun oo paranoid ah, ama kala tagid (dissociation) oo ku dhacda qof hore u shaqeynayay, ilaa heer uusan hadda awood u lahayn inuu shaqeeyo maalin-maalin ilaa cudurka laga xalliyo.<ref>{{Cite web|url=https://www.healthdirect.gov.au/nervous-breakdown|title=Nervous breakdown|author=Healthdirect Australia|date=14 February 2019|website=www.healthdirect.gov.au|language=en-AU|access-date=25 March 2019}}</ref> Burburka neerfaha waxaa inta badan si dhow loola xiriiriyaa gubashada nafsadda, culays shaqo oo xad-dhaaf ah, seexasho la'aan, iyo [[stressor|culaysyo]] la mid ah, kuwaas oo isku dari kara si ku-meel-gaar ah ugu buuxiya qof leh shaqooyin dhimmeer oo caafimaad qaba.<ref name="Rapport"/> Burburka dhimmeerku wuxuu socon karaa saacado hal mar ah, ilaa bilo hal mar ah. Iyadoo waqtiyadan ay ku kala duwanaan karaan dad kala duwan, falcelintooda ku aaddan burburka dhimmeerku sidoo kale way kala duwanaan kartaa. Erayadan si rasmi ah looma qeexin iyada oo la marinayo habka baaritaanka caafimaadka sida DSM-5 ama [[ICD-10]] waana kuwo ku dhow inay ka maqan yihiin suugaanta sayniska ee ku saabsan xanuunka dhimmeerka.<ref name="Rapport">{{cite journal | vauthors = Rapport LJ, Todd RM, Lumley MA, Fisicaro SA | title = The diagnostic meaning of "nervous breakdown" among lay populations | journal = Journal of Personality Assessment | volume = 71 | issue = 2 | pages = 242–52 | date = October 1998 | pmid = 9857496 | doi = 10.1207/s15327752jpa7102_11 }}</ref><ref name="Mayo">Hall-Flavin, Daniel K. (26 October 2016). [http://www.mayoclinic.com/health/nervous-breakdown/AN00476 "Nervous Breakdown"] ''Mayo Clinic''.</ref> Marka lagu daro fikradda cudurka dhimmeerka, dadka qaar ayaa ku dooday in lagu laabto fikraddii hore ee cudurka neerfaha. Buuggiisa ''How Everyone Became Depressed: The Rise and Fall of the Nervous Breakdown'' (2013), Edward Shorter, oo ah borofisar ku takhasusay cilmiga dhimmeerka iyo taariikhda daawada, ayaa yiri: {{blockquote|Waxaan lahayn cudurka neerfaha qarniyo. Markaad aad u neerfoobto oo aadan shaqayn karin ... waa burbur neerfaha. Laakiin eraygaas wuxuu ka baxay daawada, inkasta oo uusan ka bixin habka aan u hadlayno.... Bukaan-socodka neerfaha ee wakhti hore waa kuwa niyad-jabka qaba ee maanta. Taasi waa war xun.... Waxaa jira cudur qoto dheer oo wsta niyad-jabka iyo astaamaha shucuurta. Waxaan cudurkan qoto dheer ugu yeeri karnaa wax kale, ama aan abuuri karnaa kelmado cusub, laakiin waxay u baahanahay inaan wadahadalka ka saarno niyad-jabka oo aan u wareejino cudurkan qoto dheer ee maskaxda iyo jirka. Taasi waa barta.|Edward Shorter, Jaamacadda Toronto<ref name=shorter>{{cite book | vauthors = Shorter E |title=How Everyone Became Depressed: The Rise and Fall of the Nervous Breakdown |date=2013 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-997825-0 }}</ref>|title=|source=}} {{blockquote|Marka la tirtirayo burburka neerfaha, cilmiga dhimmeerku wuxuu ku sigtay inuu yeesho burburkiisa neerfaha ee u gaarka ah.|[[David Healy (psychiatrist)|David Healy]], MD, FRCPsych, Borofisarka Cilmiga Dhimmeerka, Jaamacadda Cardiff, Wales<ref>David Healy (2013) ''Pharmageddon'', University of California Press {{ISBN|978-0-520-27576-8}}</ref>|title=|source=}} ==Tixraac== {{Reflist}} phwl0oiqc4hzd31yy5dsbtozgbx0zkg 309823 309822 2026-09-28T13:11:45Z Isma4l 41797 /* */ 309823 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | caption = | field = [[so.wikipedia.org/wiki/Dhimmeerka|Dhimmeerka]], [[so.wikipedia.org/wiki/Cilmiga_nafsadda_dhaqtariga|cilmiga nafsadda dhaqtariga]] | synonyms = Mental breakdown, mental disability, mental disease, mental health condition, mental illness, nervous breakdown, psychiatric disability, psychiatric disorder, psychological disability, psychological disorder<ref>{{cite web |url=https://www.mhamd.org/information-and-help/paying-for-care/applying-for-disability-benefits-with-a-mental-illness/ |title=Applying for Disability Benefits with a Mental Illness |website=mhamd.org |publisher=Mental Health Association of Maryland |access-date=10 August 2022 }}</ref><ref name="psychiatric">{{cite report |title=Psychiatric Disabilities |url=https://www.courts.ca.gov/partners/documents/psych_dis.pdf |publisher=Judicial Branch of California |access-date=2 May 2023 }}</ref><ref name="psychological">{{cite web |url=https://www.ws.edu/student-services/disability/teaching/psychological.shtm |title=Psychological Disabilities |website=ws.edu |publisher=Walters State Community College |access-date=10 August 2022 }}</ref><ref name="Mayo Clinic 2019">{{cite web | title=Mental illness – Symptoms and causes | website=Mayo Clinic | date=8 June 2019 | url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mental-illness/symptoms-causes/syc-20374968 | access-date=3 May 2020}}</ref> | symptoms = [[Psychomotor agitation|Agitation]], [[anxiety]], [[Depression (mood)|depression]], [[mania]], [[paranoia]], [[psychosis]] | complications = Cognitive impairment, social problems, suicide | onset = | duration = | types = [[Anxiety disorders]], [[eating disorder]]s, [[mood disorder]]s, [[personality disorder]]s, [[psychotic disorders]], [[substance use disorder]]s | causes = [[Genetics|Genetic]] and [[environmental factor]]s | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = [[Psychotherapy]] and [[Psychiatric medication|medications]] | medication = [[Antidepressant]]s, [[antipsychotic]]s, [[anxiolytic]]s, [[mood stabilizer]]s, [[stimulant]]s | prognosis = | frequency = 18% per year (United States)<ref>{{cite web|title=Any Mental Illness (AMI) Among U.S. Adults|url=https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/prevalence/any-mental-illness-ami-among-us-adults.shtml|website=National Institute of Mental Health|publisher=U.S. Department of Health and Human Services|access-date=28 April 2017}}</ref> | deaths = | name = | image = | alt = }} <!-- Definition and symptoms --> Cudurka dhimmeerka ('''mental disorder'''), oo sidoo kale loogu yeero xanuunka dhimmeerka ('''mental illness'''),<ref>{{cite web|title=Mental Disorders|date=15 September 2014|publisher=U.S. National Library of Medicine|website=Medline Plus|url=https://www.medlineplus.gov/mentaldisorders.html|access-date=10 June 2016|url-status=live}}</ref> xaaladda caafimaadka dhimmeerka,<ref>{{Cite journal |last1=Phelan |first1=Jo C. |last2=Link |first2=Bruce G. |last3=Stueve |first3=Ann |last4=Pescosolido |first4=Bernice A. |date=2000 |title=Public Conceptions of Mental Illness in 1950 and 1996: What Is Mental Illness and Is It to be Feared? |journal=Journal of Health and Social Behavior |volume=41 |issue=2 |pages=188–207 |doi=10.2307/2676305 |issn=0022-1465 |jstor=2676305 }}</ref> ama naafanimada dhimmeerka,<ref name="psychiatric"/> waa hab-dhaqan ama qaab dhimmeer oo sababa dhib muuqda ama daciifnimo ku timaada shaqada qofka.<ref>{{cite book | vauthors = Bolton D |title=What is Mental Disorder?: An Essay in Philosophy, Science, and Values|date=2008|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-856592-5|page=6|url=https://books.google.com/books?id=Ohzt1HBilXcC&pg=PA6}}</ref> Cudurka dhimmeerka waxaa lagu gartaa sidoo kale [[Clinical significance|muhiimad kiliiniko]] oo khalkhal ku haysa garashada qofka, nidaaminta shucuurta, ama hab-dhaqanka, inta badan [[society|muddada bulshada dhexdeeda ah]].<ref>{{Cite journal |last=Hofmann |first=Stefan G. |date=2014-07-01 |title=Toward a Cognitive-Behavioral Classification System for Mental Disorders |journal=Behavior Therapy |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=576–587 |doi=10.1016/j.beth.2014.03.001 |issn=0005-7894 |pmc=4234113 |pmid=24912469}}</ref><ref name="WHO2018" /> Khalkhalkan oo kale wuxuu dhici karaa iyagoo ah dhacdooyin keliya, wuxuu noqon karaa mid joogto ah, ama wuxuu noqon karaa mid [[relapsing–remitting]]. Waxaa jira noocyo badan oo kala duwan oo ah cudurada dhimmeerka, oo leh [[signs and symptoms|calaamado iyo astaamo]] aad ugu kala duwan cudurrada gaarka ah.<ref name="WHO2018">{{cite web|title=Mental disorders|website=World Health Organization|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/mental-disorders|date=22 June 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Mental disorders|url=https://www.who.int/topics/mental_disorders/en/|website=World Health Organization|access-date=9 April 2016|url-status=live|date = 2016 }}</ref> Cudurka dhimmeerka waa hal dhinac oo ka mid ah [[mental health|caafimaadka dhimmeerka]]. <!-- Cause and diagnosis --> [[causes of mental disorders|Sababaha cudurada dhimmeerka]] inta badan ma cadda. Aragtiyuhu waxay ku jiraan natiijooyin ka soo baxay qaybo kala duwan. Xanuunada waxaa laga yaabaa inay la xiriiraan goobo gaar ah ama shaqooyin ka tirsan maskaxda. Xanuunada waxaa caadi ahaan [[Medical diagnosis|lagu baaraa]] ama lagu qiimeeyaa [[mental health professional|khabiir ku takhasusay caafimaadka dhimmeerka]], sida [[Clinical psychology#Professional practice|cilmi-nafsiga kiliinikada]], [[psychiatrist|dhakhtarka dhimmeerka]], kalkaalisada dhimmeerka, ama [[social work|shaqaalaha bulshada ee kiliinikada]], iyadoo la adeegsanayo habab kala duwan sida [[psychometric tests|imtixaannada cilmi-nafsiga]], laakiin inta badan waxay ku tiirsan yihiin fiirinta iyo su'aalaha. Caadooyinka dhaqameed iyo kuwa diimeed, iyo sidoo kale [[Norm (social)|shuruucda bulshada]], waa in la tixgeliyo marka la samaynayo baaritaanka.<ref name=DSM5pg101>{{cite book | title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders |edition = 5th |publisher=American Psychiatric Association |location=Arlington, VA | doi = 10.1176/appi.books.9780890425596|isbn=978-0-89042-554-1|pages= [https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/101 101–05] |year= 2013 |last1 = American Psychiatric Association }}</ref> <!-- Treatment and prevention --> [[Services for mental disorders|Adeegyada cudurada dhimmeerka]] waxaa badanaa saldhig u ah [[psychiatric hospitals|isbitaallada dhimmeerka]], [[outpatient clinics|klinikada bukaan-socodka]], ama [[community mental health services|adeegyada caafimaadka dhimmeerka ee bulshada]]. Daawooyinka waxaa bixiya khubaro ku takhasusay caafimaadka dhimmeerka. Ikhtiyaarrada daawaynta ee caadiga ah waa [[psychotherapy|daawaynta cilmi-nafsiga]] ama [[psychiatric medication|dawooyinka dhimmeerka]], halka isbeddellada qaab-nololeedka, faragelinta bulshada, [[peer support|taageerada dhigaha]], iyo [[self-help|is-caawinta]] ay sidoo kale yihiin ikhtiyaarro. Kiisaska tirada yar, waxaa jiri kara [[involuntary commitment|xabsi qasab ah]] ama [[involuntary treatment|daawayn qasab ah]]. Barnaamijyada ka hortagga waxaa la tusay inay yareeyaan niyad-jabka.<ref name=WHO2018/><ref name="Jacka2017" /> <!-- Epidemiology --> Sannadkii 2019, cudurrada dhimmeerka ee caadiga ah ee adduunka oo dhan waxaa ka mid ah: [[major depressive disorder|niyad-jabka daran]], kaas oo saameeya ku dhowaad 264 [[Million|milyan]] oo qof; [[dementia|waalida]], taas oo saameeya ku dhowaad 50 milyan; [[bipolar disorder|xanuunka labada-cirifoodka]], kaas oo saameeya ku dhowaad 45 milyan; iyo [[schizophrenia|skisofireeniya]] iyo [[psychosis|psychoses-ka]] kale, kuwaas oo saameeya ku dhowaad 20 milyan oo qof.<ref name="WHO2018" /> [[Neurodevelopmental disorders|Cudurada horumarinta neerfaha]] waxaa ka mid ah [[attention deficit hyperactivity disorder]] (ADHD), [[Autism|xanuunka dusha autism-ka]] (autism), iyo [[intellectual disability|naafanimada maskaxda]], kuwaas oo bilowgoodu dhaco horraanta xilliga horumarinta.<ref name="APA1">{{cite book |title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders |edition = 5th |date=2013 |publisher=American Psychiatric Association |location=Arlington, VA |doi = 10.1176/appi.books.9780890425596|isbn=978-0-89042-554-1 |page=31 |last1 = American Psychiatric Association }}</ref><ref name="WHO2018" /> [[Social stigma|Sumcad-xumada]] iyo [[mentalism (discrimination)|takoorka]] waxay ku dari karaan dhibaatada iyo naafanimada la xiriirta cudurada dhimmeerka, taas oo horseedaysa [[social movements|dhaqdhaqaaqyo bulsho]] oo kala duwan oo isku dayaya inay kordhiyaan fahamka oo ay caqabad ku noqdaan [[social exclusion|saaridda bulshada]]. {{TOC limit}} ==Qeexitaan== Qeexitaanka iyo kala-soocidda cudurada dhimmeerka waa arrimo muhiim u ah cilmi-baarayaasha iyo sidoo kale bixiyeyaasha adeegga iyo kuwa laga yaabo in la baaro. Si xaaladda dhimmeerku u noqoto mid loo kala saaro cudur ahaan, inta badan waxay u baahan tahay inay sababto shaqo-xumo.<ref>{{cite journal | vauthors = Stein DJ | title = What is a mental disorder? A perspective from cognitive-affective science | journal = Canadian Journal of Psychiatry | volume = 58 | issue = 12 | pages = 656–62 | date = December 2013 | pmid = 24331284 | doi = 10.1177/070674371305801202 | doi-access = free }}</ref> Dokumentiyada kiliinikada caalamiga ah ee badankood waxay adeegsadaan erayga "disorder" (xanuun/khalkhal) dhimmeer, halka "illness" (cudur) ay sidoo kale caadi tahay. Waxaa la xusay in adeegsiga erayga "dhimmeer" (oo ah kan [[Mind|maskaxda]]) uusan si dhab ah uga dhignayn inuu ka soocan yahay maskaxda ama [[Human body|jirka]], inkastoo kala-soocidda u dhaxaysa [[Mind–body problem|maskaxda iyo jidhka]], iyo sidoo kale su'aasha dabeecaddooda aasaasiga ah, inta badan aan si ku filan loo baarin cilmiga dhimmeerka.<ref name=Karunamuni2025>{{cite journal |last1=Karunamuni |first1=N |last2=Wood |first2=T |last3=Galante |first3=J. |title=Exploring the mind-brain relationship to advance mental health research and practice |journal=Current Psychology |date=December 2025 |volume=44 |issue=24 |pages=19088–19108 |doi=10.1007/s12144-025-08345-2 }}</ref> Sida laga soo xigtay daabacaaddii afraad ee Buug-gacmeedka Diagnostic iyo Statistical ee Cudurada Dhimmeerka ([[DSM-IV]]), oo la daabacay 1964, cudurka dhimmeerku waa [[syndrome|sindrome]] ama qaab cilmi-nafsiga ah oo la xiriira [[mental distress|dhibaatada dhimmeerka]] (tusaale ahaan, iyada oo la marayo [[symptom|calaamad xanuun badan]]), [[disability|naafannimo]] (daciifnimo hal ama in ka badan oo ah meelaha muhiimka ah ee shaqada), khatarta dhimashada oo kordhay, ama sababa khasaare weyn oo xagga madaxbannaanida ah; si kastaba ha ahaatee, waxay ka saaraysaa jawaabaha caadiga ah sida [[grief|tacsi/baroor]] ka timid luminta qof lo jecel yahay waxayna sidoo kale ka saaraysaa [[Deviance (sociology)|dabeecadda leexsan]] ee sababo siyaasadeed, diineed, ama bulsho oo aan ka soo bixin shaqo-xumo ku jirta qofka.<ref name=psychol-med>{{cite journal | vauthors = Stein DJ, Phillips KA, Bolton D, Fulford KW, Sadler JZ, Kendler KS | title = What is a mental/psychiatric disorder? From DSM-IV to DSM-V | publisher = Cambridge University Press | location = UK | issn = 0033-2917 | eissn =1469-8978 |oclc = 01588231 | journal = Psychological Medicine | volume = 40 | issue = 11 | pages = 1759–65 | date = November 2010 | pmid = 20624327 | pmc = 3101504 | doi = 10.1017/S0033291709992261 | quote = <!--long quote per fair use and to mitigate linkrot due to robots exclusion-->In DSM-IV, each of the mental disorders is conceptualized as a clinically significant behavioral or psychological syndrome or pattern that occurs in an individual and that is associated with present distress (e.g., a painful symptom) or disability (i.e., impairment in one or more important areas of functioning) or with a significantly increased risk of suffering death, pain, disability, or an important loss of freedom. In addition, this syndrome or pattern must not be merely an expectable and culturally sanctioned response to a particular event, for example, the death of a loved one. Whatever its original cause, it must currently be considered a manifestation of behavioral, psychological, or biological dysfunction in the individual. Neither deviant behavior (e.g., political, religious, or sexual) nor conflicts that are primarily between the individual and society are mental disorders unless the deviance or conflict is a symptom of a dysfunction in the individual, as described above.}}</ref> Qeexitaanka DSM-IV wuxuu sheegayaa in, sida erayada caafimaadka badan, ''cudurka dhimmeerku'' "uu ka maqan yahay qeexitaan hawleed oo joogto ah oo daboolaya dhammaan xaaladaha". Waxay xusaysaa in heerar kala sooc oo kala duwan loo isticmaali karo qeexitaannada caafimaadka, oo ay ku jiraan cudur-sidaha, astaamaha, leexashada xadka caadiga ah, ama [[etiology|sababta asaasiga ah]], iyo in sida oo kale ay tahay cudurada dhimmeerka, sidaas darteed mararka qaarkood hal nooc oo qeexitaan ah ayaa habboon oo mararka qaarkood mid kalena ah, iyadoo ku xiran xaaladda.<ref>{{cite journal | vauthors = Stein DJ, Phillips KA, Bolton D, Fulford KW, Sadler JZ, Kendler KS | title = What is a mental/psychiatric disorder? From DSM-IV to DSM-V | publisher = Cambridge University Press | location = UK | issn = 0033-2917 | eissn =1469-8978 |oclc = 01588231 | journal = Psychological Medicine | volume = 40 | issue = 11 | pages = 1759–65 | date = November 2010 | pmid = 20624327 | pmc = 3101504 | doi = 10.1017/S0033291709992261 | quote = <!--long quote per fair use and to mitigate linkrot due to robots exclusion-->... although this manual provides a classification of mental disorders, it must be admitted that no definition adequately specifies precise boundaries for the concept of 'mental disorder.' The concept of mental disorder, like many other concepts in medicine and science, lacks a consistent operational definition that covers all situations. All medical conditions are defined on various levels of abstraction—for example, structural pathology (e.g., ulcerative colitis), symptom presentation (e.g., migraine), deviance from a physiological norm (e.g., hypertension), and etiology (e.g., pneumococcal pneumonia). Mental disorders have also been defined by a variety of concepts (e.g., distress, dyscontrol, disadvantage, disability, inflexibility, irrationality, syndromal pattern, etiology, and statistical deviation). Each is a useful indicator for a mental disorder, but none is equivalent to the concept, and different situations call for different definitions. }}</ref> Sannadkii 2013, [[American Psychiatric Association]] (APA) waxay dib u qeexday cudurada dhimmeerka ee [[DSM-5]] iyada oo ah "sindrome lagu garto khalkhal muhiim ah oo kiliiniko ku jira garashada qofka, nidaaminta shucuurta, ama hab-dhaqanka kaas oo ka tarjumaya shaqo-xumo habraacyada nafsadda, bayoolajiga, ama horumarinta ee hooseeya shaqada dhimmeerka."<ref>{{cite book |chapter=Use of the Manual |title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders |edition=5th |publisher=American Psychiatric Association |location=Arlington, VA |isbn=978-0-89042-554-1 |chapter-url=http://dsm.psychiatryonline.org/doi/book/10.1176/appi.books.9780890425596 |doi=10.1176/appi.books.9780890425596.UseofDSM5 |year=2013 |access-date=2 August 2017 }}</ref> Qoraalka ugu dambeeya ee [[ICD-11]] wuxuu ka kooban yahay qeexitaan aad u eg kan.<ref>{{Cite web|url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en#/http%3a%2f%2fid.who.int%2ficd%2fentity%2f334423054|title=Chapter 6 on mental, behavioural and neurodevelopmental disorders|website=ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics, 2018 version|access-date=2 November 2018}}</ref> ===Cudurka neerfaha=== {{redirect|Nervous breakdown}} '''Burburka dhimmeerka''', '''burburka neerfaha''' ama '''dhibaato xagga caafimaadka dhimmeerka ah''' waa cudur dhimmeer oo daran, xadidan wakhti ahaan, kaas oo si kooban u muuqda sida niyad-jab daran oo walbahaar keeno, walwal, fikrado xun oo paranoid ah, ama kala tagid (dissociation) oo ku dhacda qof hore u shaqeynayay, ilaa heer uusan hadda awood u lahayn inuu shaqeeyo maalin-maalin ilaa cudurka laga xalliyo.<ref>{{Cite web|url=https://www.healthdirect.gov.au/nervous-breakdown|title=Nervous breakdown|author=Healthdirect Australia|date=14 February 2019|website=www.healthdirect.gov.au|language=en-AU|access-date=25 March 2019}}</ref> Burburka neerfaha waxaa inta badan si dhow loola xiriiriyaa gubashada nafsadda, culays shaqo oo xad-dhaaf ah, seexasho la'aan, iyo [[stressor|culaysyo]] la mid ah, kuwaas oo isku dari kara si ku-meel-gaar ah ugu buuxiya qof leh shaqooyin dhimmeer oo caafimaad qaba.<ref name="Rapport"/> Burburka dhimmeerku wuxuu socon karaa saacado hal mar ah, ilaa bilo hal mar ah. Iyadoo waqtiyadan ay ku kala duwanaan karaan dad kala duwan, falcelintooda ku aaddan burburka dhimmeerku sidoo kale way kala duwanaan kartaa. Erayadan si rasmi ah looma qeexin iyada oo la marinayo habka baaritaanka caafimaadka sida DSM-5 ama [[ICD-10]] waana kuwo ku dhow inay ka maqan yihiin suugaanta sayniska ee ku saabsan xanuunka dhimmeerka.<ref name="Rapport">{{cite journal | vauthors = Rapport LJ, Todd RM, Lumley MA, Fisicaro SA | title = The diagnostic meaning of "nervous breakdown" among lay populations | journal = Journal of Personality Assessment | volume = 71 | issue = 2 | pages = 242–52 | date = October 1998 | pmid = 9857496 | doi = 10.1207/s15327752jpa7102_11 }}</ref><ref name="Mayo">Hall-Flavin, Daniel K. (26 October 2016). [http://www.mayoclinic.com/health/nervous-breakdown/AN00476 "Nervous Breakdown"] ''Mayo Clinic''.</ref> Marka lagu daro fikradda cudurka dhimmeerka, dadka qaar ayaa ku dooday in lagu laabto fikraddii hore ee cudurka neerfaha. Buuggiisa ''How Everyone Became Depressed: The Rise and Fall of the Nervous Breakdown'' (2013), Edward Shorter, oo ah borofisar ku takhasusay cilmiga dhimmeerka iyo taariikhda daawada, ayaa yiri: {{blockquote|Waxaan lahayn cudurka neerfaha qarniyo. Markaad aad u neerfoobto oo aadan shaqayn karin ... waa burbur neerfaha. Laakiin eraygaas wuxuu ka baxay daawada, inkasta oo uusan ka bixin habka aan u hadlayno.... Bukaan-socodka neerfaha ee wakhti hore waa kuwa niyad-jabka qaba ee maanta. Taasi waa war xun.... Waxaa jira cudur qoto dheer oo wsta niyad-jabka iyo astaamaha shucuurta. Waxaan cudurkan qoto dheer ugu yeeri karnaa wax kale, ama aan abuuri karnaa kelmado cusub, laakiin waxay u baahanahay inaan wadahadalka ka saarno niyad-jabka oo aan u wareejino cudurkan qoto dheer ee maskaxda iyo jirka. Taasi waa barta.|Edward Shorter, Jaamacadda Toronto<ref name=shorter>{{cite book | vauthors = Shorter E |title=How Everyone Became Depressed: The Rise and Fall of the Nervous Breakdown |date=2013 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-997825-0 }}</ref>|title=|source=}} {{blockquote|Marka la tirtirayo burburka neerfaha, cilmiga dhimmeerku wuxuu ku sigtay inuu yeesho burburkiisa neerfaha ee u gaarka ah.|[[David Healy (psychiatrist)|David Healy]], MD, FRCPsych, Borofisarka Cilmiga Dhimmeerka, Jaamacadda Cardiff, Wales<ref>David Healy (2013) ''Pharmageddon'', University of California Press {{ISBN|978-0-520-27576-8}}</ref>|title=|source=}} ==Tixraac== {{Reflist}} 4ekxqam79g5oxjtm08s0iyfu2amyrq3 Ingiriis (Dad) 0 21365 309869 309693 2026-09-29T05:46:53Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309869 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = Dadka Ingiriiska<Br>English people |population = 121-134'* : Millions (est.2023’) |image = [[File:English mosaic.jpg|197px]] |image_caption = qaar ka mid ah dadka caanka ah |popplace ={{Flagicon|United Kingdom}} 46.5 Millions ku nool<br>{{Flagicon|Great Britain}}<ref>The [http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rpt-ethnicity.html#tab-National-identity-in-England-and-Wales In 2011 [[England]] and [[Wales]] census] {{Wayback|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rpt-ethnicity.html#tab-National-identity-in-England-and-Wales |date=20160124090812 }} reports that in [[England]] and [[Wales]] 32.4 million people associated themselves with an [[English]] identity alone and 37.6 million identified themselves with an [[English]] identity either on its own or combined with other identities, being 57.7% and 67.1% respectively of the population of [[England]] and [[Wales]].</ref> |region1={{Flagicon|United States}} |pop1 = 46.7 Millions{{smallsup|us}} |ref1 =<ref>[http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_B04003&prodType=table 2010 ACS Ancestry estimates]</ref> |region3 = {{Flagicon|Canada}} |pop3 = 8.9 Millions{{smallsup|au}} |ref3 = <ref>(Ancestry) The [http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Lookup/2071.0main+features902012-2013 2011 Australian Census] reports 7,238,500 people of [[English]] ''ancestry''</ref> |region4 = {{Flagicon|Australia}} |pop4 = 8.9 Millions{{smallsup|ca}} |ref4 = <ref>(Ethnic origin) The [http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5,000,000 2006 Canadian Census] {{Wayback|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5,000,000 |date=20130723224016 }} {{Cite web |title=Nuqul Archive |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |access-date=2017-01-22 |archive-date=2013-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723224016/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |url-status=dead}} gives 1,367,125 respondents stating their ''ethnic origin'' as English as a single response, and 5,202,890 including multiple responses, giving a combined total of 6,570,015.</ref> |region5 = {{Flagicon|New Zealand}} |pop5 = 2.3 Millions{{smallsup|nz}} |ref5 = <ref>(Ethnic origin) The [http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity.htm?page=para017Master 2006 New Zealand census] {{wayback|url=http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity.htm?page=para017Master |date=20080219000000 |df=y }} reports 44,202 people (based on pre-assigned ethnic categories) stating they belong to the English ethnic group. The 1996 census [http://www.stats.govt.nz/census/2001-census-statistics/change-in-ethnicity-question.htm used a different question] {{Wayback|url=http://www.stats.govt.nz/census/2001-census-statistics/change-in-ethnicity-question.htm |date=20080219231823 }} to both the 1991 and the 2001 censuses, which had ''"a tendency for respondents to answer the 1996 question on the basis of ancestry (or descent) rather than 'ethnicity' (or cultural affiliation)"'' and reported 281,895 people with English origins; See also the figures for '[[New Zealand European]]'. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081119030548/http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity.htm?page=para017Master |date=19 November 2008 }}</ref> |languages = [[Af-Ingiriisi|English]] |religions = [[Masiixi]] & [[Yuhuuda]] |footnotes = {{smallsup|a}} [[USA|English American]], {{smallsup|b}} [[Australia|English Australian]], {{smallsup|c}} [[Kanada|English Canadian]] }} '''Dadka Ingiriiska''' ({{lang-en|English}}; [[Af-Carabi]]: إنجليز) waa [[dad|bulsho]] iyo [[qabiil|qoomiyad]] ka soo jeeda wadanka [[Ingiriis]]ka, kuwaasi oo ku hadla luuqada [[Af-Ingiriisi]]. ==Bilowggii== Dadka Ingiriisigu waxay tixraacaan dadka haysta dhalashada Ingiriiska ama asal ahaan Ingiriiska. England waa mid ka mid ah quruumaha ka tirsan jasiiradda Great Britain. Waxay jasiiradda la wadaagtaa [[Scotland]] (Scots) iyo Wales (Welsh-ka). [[England]] sidoo kale waa qayb ka mid ah Boqortooyada Ingiriiska oo ay weheliso [[Scotland]], [[Wales]] iyo Northern [[Ireland]]. Sababtaas awgeed, dadka Ingiriisku waa dad [[Ingiriis]]ah. Asal ahaan, dadka [[Ingiriis]]ku waxay ka soo farcameen Anglo-Saxon iyo Celts. Dadka Ingiriisida casriga ah waxay inta badan leeyihiin awoowayaal dalal kala duwan ka yimid. Badanaa, awoowayaashood waxay ka yimaadeen wadamada kale ee [[Yurub]] iyo adduunka intiisa kale. ==Dhalashada== Dad badan ayaa ka taga [[Ingiriis]]ka si ay ugu noolaadaan dalalkii uu Ingiriisku gumaysan jiray. Kuwaas waxaa ka mid ah [[Ameerika]], [[Australia]] iyo [[Kanada]]. Wadamada ay ku nool yihiin dadka ugu badan ee Ingiriisi ah, marka laga reebo Boqortooyada [[Ingiriiska]].:• Waa [[Ameerika]], [[Australia]], [[Kanada]], iyo [[New Zealand]] iyo Sub '''[[Hindiya]]''' Conitinent.:• Dhaqdhaqaaqa jihada kale ayaa xitaa ka sii muhiimsan. Qiyaastii 40 ilaa 44 milyan oo qof oo ku nool waddamo kale ayaa gebi ahaan ama qayb ahaan ka soo jeeda [[Ingiriiska]]. Xogta tirakoobku waxay caddaynaysaa hadalladan.[8].!! ==Muuqaalo== <gallery perrow=" " widths="208" heights="208" caption="Sawiro"> File:Flags of the Union Jack.svg|Calanka [[Ingiriiska]], [[UK|Boqortooyada Ingiriiska]], [[Skotland]], iyo [[Waalis]] iyo [[Waqooyiga Ayrland]].:• File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|[[Boqortooyada Midowday]] File:Flag of Canada (Pantone).svg|Calanka [[Kanada]].:• File:Flag of Australia (converted).svg|Calanka [[Ustareliya]].:• File:Flag of New Zealand.svg|Calanka [[Niyuusiilaand ]].:• File:Hengest and Horsa Verstegan.jpg File:Sutton Hoo Burial Chamber Replica.jpg|Farshaxanka iyo hidaha iyo dhaqanka dadka Ingiriiska [[UK|Boqortooyada Ingiriiska]][[Boqortooyada Midowday]] File:EBarton2.jpg File:Haroldoath.jpg|Mid ka mid ah boqoradii soo xukumi jiray boqorooyada ingiriiska File:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|Madaxweynihii koowaad ee [[Maraykanka]] Mudane [[George Washington]] wuxuu asal ahaan ka soo jeedaa dadka Ingiriiska. File:Britain peoples circa 600.svg|Maabka iyio sida u degan yihiin wadanka Ingiriiska File:Flag of the British East India Company (1707).svg|Calanka British EMPIR3 ee (1707).:• File:Flag of the United States (Pantone).svg|Calanka [[Gobolada Midoobay]].:• [[File:Coca-Cola logo.svg|thumb|right|351px|Shirikadda Cabitanka & ”Sharaabka”.<DN.R.pls>!!’]] [[File:Scotiabank logo.svg|thumb|right|351px|Bankiga “Reer”Skootishka.<DN.R.pls>!!’]] [[File:Tesla logo.png|thumb|right|351px|Shirakada Gawsridda “Aduunka”.<DN.R.pls>!!’]] [[File:Rogers Communications (2015).svg|thumb|right|351px|El-Rocker Fellar Families”.:<DN.R.pls.!!|]] [[File:Toronto-Dominion Bank logo.svg|thumb|right|351px|Toronto-Dominion Bank.<DN.R.pls>!!]] [[File:Google 2015 logo.svg|thumb|right|400px|Shirikadda@Internet & Techka:2@Trlln MCP.”:Don’tRPls.>]] [[File:Meta Platforms Inc. logo.svg|thumb|right|350px|Shirikadda@Internet & Techka:2@Trlln MCP.”USA”.:]] [[File:Walmart logo (2025; Alt).svg|thumb|right|350px|Shirkadda Baqaraha e $4@Trlln MCP.”:Dn’tRPls.>]] <ref>https://www.premierleague.com</ref>. <ref>https://www.internationalphoneticalphabet.org/languages/100-most-spoken-languages-by-number-of-native-speakers/</ref>. <Ref>https://www.langcen.cam.ac.uk/resources/lango/oromo.html#:~:text=Language%20of%20the%20Oromo%20people,after%20Arabic%2C%20Hausa%20and%20Swahili.</Ref>. <Ref>https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_United_Kingdom_flags</Ref>.:• <Ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=English |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |accessdate= 28 July 2015}}</Ref> <Ref>https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=AU</Ref>.:• <Ref>https://worldpopulationreview.com/countries/australia-population</Ref>.:• </gallery> <Ref>https://www.pewresearch.org/religion/2015/04/02/religious-projections-2010-2050/</Ref>.:• ==Tixraac== {{reflist}} {{gumud}} {{commons|English people}} [[Category:Ingiriis]] [[Great Britain]] [[United Kingdom]] [[Category:UK]] byct5dpbzk2ucp803fd7t2bwp7nqbtt Indiana 0 24016 309868 219887 2026-09-29T05:45:25Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309868 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. state |Name = Indiana |ElectoralVotes = 11<ref>{{cite web|title=Electoral College Information|url=http://www.in.gov/sos/elections/2979.htm|website=in.gov|accessdate=12 January 2016|archive-date=5 Bisha Lixaad 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605202738/http://www.in.gov/sos/elections/2979.htm|url-status=dead}}</ref> |Fullname = State of Indiana |Flag = Flag of Indiana.svg |Flaglink = [[Flag of Indiana|Flag]] |StateAnthem = [[On the Banks of the Wabash, Far Away]] |Seal = Indiana-StateSeal.svg |Map = Indiana in United States.svg |Nickname = The [[Hoosier]] State |Former = Indiana Territory |Demonym = [[Hoosier]] |Motto = [[The Crossroads of America]] |Capital = [[Indianapolis]] |LargestCity = capital |LargestMetro = [[Indianapolis metropolitan area|Greater Indianapolis]] |Governor = [[Eric Holcomb]] ([[Republican Party (United States)|R]]) |Lieutenant Governor = [[Suzanne Crouch]] (R) |Legislature = [[Indiana General Assembly|General Assembly]] |Upperhouse = [[Indiana Senate]] |Lowerhouse = [[Indiana House of Representatives]] |Senators = [[Joe Donnelly]] ([[Democratic Party (United States)|D]])<br />[[Todd Young]] (R) |Representative = 7 Republicans,<br />2 Democrats |PostalAbbreviation = IN |TradAbbreviation = Ind. |OfficialLang = English |Languages = English, Spanish, other languages<!--[[General American English]]; [[Inland Northern American English|Inland North American]] and<br />[[Midland American English|Midland]] [[Dialect]]s, other languages--> |AreaRank = 38th |TotalAreaUS = 36,418 |TotalArea = 94,321 |LandAreaUS = 35,868 |LandArea = 92,897 |WaterAreaUS = 550 |WaterArea = 1,424 |PCWater = 1.5 |PopRank = 17th |2010Pop = 6,666,818 (2017 est.)<ref name=PopHousingEst>{{cite web|url=https://www.census.gov/programs-surveys/popest.html|title=Population and Housing Unit Estimates |date=June 22, 2017 |accessdate=June 22, 2017|publisher=[[U.S. Census Bureau]]}}</ref> |DensityRank = 16th |2000DensityUS = 183 |2000Density = 70.7 |MedianHouseholdIncome=$51,983 <ref>{{cite web|url=http://kff.org/other/state-indicator/median-annual-income/?currentTimeframe=0|work=The Henry J. Kaiser Family Foundation|title=Median Annual Household Income|accessdate=December 9, 2016}}</ref> |IncomeRank=35th |Total GDP Rank = 16th |Total GDP = 248,915 (2006) |Per Capita GDP Rank = 33rd |Per capita GDP = 38,037 (2005) |AdmittanceOrder = 19th |AdmittanceDate = December 11, 1816 |TimeZone = [[Eastern Time Zone (North America)|Eastern]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]] [[Eastern Time Zone|−5]]/[[Eastern Daylight Time|−4]] |TZ1Where = 80 counties |TimeZone2 = [[Central Time Zone (North America)|Central]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]] [[Central Standard Time|−6]]/[[Central Daylight Time|−5]] |TZ2Where = 12 counties |Latitude = 37° 46′ N to 41° 46′ N |Longitude = 84° 47′ W to 88° 6′ W |WidthUS = 140 |Width = 225 |LengthUS = 270 |Length = 435 |HighestPoint = [[Hoosier Hill]]<ref name=USGS>{{cite web|url=http://pubs.usgs.gov/gip/Elevations-Distances/elvadist.html|title=Elevations and Distances in the United States|publisher=[[United States Geological Survey]]|year=2001|accessdate=October 21, 2011}}</ref><ref name=NAVD88>Elevation adjusted to [[North American Vertical Datum of 1988]].</ref> |HighestElevUS = 1,257 |HighestElev = 383 |MeanElevUS = 700 |MeanElev = 210 |LowestPoint = Confluence of [[Ohio River]] and [[Wabash River]]<ref name=USGS/><ref name=NAVD88/> |LowestElevUS = 320 |LowestElev = 97 |ISOCode = US-IN |Website = www.in.gov }} {{Infobox U.S. state symbols |Name = Indiana |Flag = Flag of Indiana.svg |Seal = Indiana-StateSeal.svg |Amphibian = |Bird = [[Northern cardinal|Cardinal]] |Butterfly = |Crustacean = |Fish = [[Micropterus salmoides|Largemouth Bass]] |Flower = [[Peony]] |Grass = |Insect = Say's [[Firefly]]<ref>https://www.wthr.com/article/lightning-bug-becomes-indianas-official-state-insect</ref> |Mammal = |Reptile = |Tree = [[Liriodendron tulipifera|Tulip tree]] |Beverage = |Colors = [[Blue (color)|Blue]] and [[Gold (color)|gold]] |Dance = |Dinosaur = |Firearm = [[Grouseland|Grouseland Rifle]] |Food = [[Sugar pie|Sugar cream pie]] |Fossil = |Gemstone = |Instrument = |Mineral = |Motto = ''The Crossroads of America'' |Poem = "Indiana" |Rock = [[Indiana Limestone|Salem Limestone]] |Shell = |Ships = [[USS Indianapolis]] (4), [[USS Indiana]] (4) |Slogan = ''Honest to Goodness Indiana'' |Soil = [[Miami (soil)|Miami]] |Song = ''official'' "[[On the Banks of the Wabash, Far Away]]" ''unofficial'' "[[Back Home Again in Indiana]]" |Sport = Basketball |Tartan = |Toy = |Other = River: [[Wabash River|Wabash]] |Route Marker = Indiana 13.svg |Quarter = 2002 IN Proof.png |QuarterReleaseDate = 2002 }} Indiana / ˌɪndiænə / (ku saabsan codkani wuxuu dhagaystaa) waa gobol Maraykan ah oo ku yaal gobollada Waqooyi Galbeed iyo Weyn ee Waqooyiga Ameerika. Indiana waa wadanka 38aad ee ugu ballaaran iyo 17ka ugu badan ee ka mid ah 50-ka Mareykanka. Magaalada caasimadda ah iyo magaalada ugu weyn waa Indianapolis. Indiana waxaa la dhigey Mareykanka 19-kii December, 1816. Indiana waxay xuduud u tahay Lake Michigan ilaa waqooyi-galbeed, Michigan oo waqooyi, Ohio, bari, koonfur iyo koonfur, iyo Illinois galbeed. Ka hor inta aanad dhul ahaan noqon, dhaqamada kala duwan ee dadka asaliga ah iyo kuwa taariikhiga ah ee Maraykanku waxay ku noolyihiin Indiana muddo kumanaan sano ah. Tan iyo markii uu asal ahaan ka soo jeedo dhul ahaan, qaababka dejinta ee Indiana waxay ka muuqatay qaybo dhaqameed goboleed oo ku yaala Bariga Maraykanka; Qeybta waqooyi ee gobolka ayaa waxaa ugu horreyntii deggenaa dad ka kala yimid New England iyo New York, Central Indiana oo ka yimid waddamada Mid-Atlantic iyo Ohio ku yaalla, iyo Koonfurta Indiana oo degan degaannada Koonfurta, gaar ahaan Kentucky iyo Tennessee. Indiana waxay leedahay dhaqaale kala duwan oo leh wax soo saarka guud ee gobolka oo ah $ 341.9 biloowgii 2016. [7] Indiana waxay leedahay meelo badan oo magaalo weyn leh oo leh dad ka badan 100,000 iyo tiro magaalooyin iyo magaalooyin yar yar. Indiana waxay hoy u tahay kooxo isboorti xirfad leh, oo ay ku jiraan NFL Indianapolis Colts iyo NBA Indiana Pacers, waxayna martigaliyaan dhowr dhacdooyin ciyaaraha fudud, sida Indianapolis 500 iyo Brickyard 400 tartamada cayaaraha [[File:Flag_of_Indiana.svg|thumb|right|300px|]] h0xm10784y29owv9f58gcigae26ozrb Wyoming 0 24318 309892 268839 2026-09-29T11:33:31Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309892 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. state |Name = Wyoming |Fullname = State of Wyoming |Flag = Flag of Wyoming.svg |Flaglink = [[Flag of Wyoming|Flag]] |Seal = Seal of Wyoming.svg |Seallink = [[Seal of Wyoming|Seal]] |Map = Wyoming in United States.svg |Nickname = Equality State (official);<br />Cowboy State; Big Wyoming<ref name="WyoFacts">{{cite web |url=http://www.wyo.gov/about-wyoming/wyoming-facts-and-symbols |title=Wyoming Facts and Symbols |publisher=State of Wyoming |date=2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160920053220/http://www.wyo.gov/about-wyoming/wyoming-facts-and-symbols |archivedate=September 20, 2016 |deadurl=no |accessdate=October 12, 2016}}</ref> |Motto = Equal Rights |Former = Wyoming Territory |Capital = [[Cheyenne, Wyoming|Cheyenne]] |LargestMetro = [[Cheyenne metropolitan area|Cheyenne Metro Area]] |OfficialLang = [[English language|English]] |Demonym = [[List of demonyms for U.S. states#List|Wyomingite]] |LargestCity = capital |Governor = [[Matt Mead]] (R) |Lieutenant Governor = [[Edward Buchanan]] (R)<ref>{{cite news|last1=Spina|first1=John|title=Mead taps Buchanan as secretary of state|url=http://www.jhnewsandguide.com/jackson_hole_daily/local/mead-taps-buchanan-as-secretary-of-state/article_314cf2b9-9bb5-5aec-8a80-3547c13df5d0.html|accessdate=2 March 2018|work=Jackson Hole News and Guide|language=en|archive-date=2 Bisha Saddexaad 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302195448/http://www.jhnewsandguide.com/jackson_hole_daily/local/mead-taps-buchanan-as-secretary-of-state/article_314cf2b9-9bb5-5aec-8a80-3547c13df5d0.html|url-status=dead}}</ref> |Lieutenant Governor_alt = Secretary of State |Legislature = [[Wyoming Legislature]] |Upperhouse = [[Wyoming Senate|Senate]] |Lowerhouse = [[Wyoming House of Representatives|House of Representatives]] |Senators = [[Mike Enzi]] (R)<br />[[John Barrasso]] (R) |Representative = [[Liz Cheney]] (R) |PostalAbbreviation = WY |TradAbbreviation = Wyo. |AreaRank = 10th |TotalArea = 253,600 <!--converted to sqkm from ref below --> |TotalAreaUS = 97,914<ref name="WyoFacts"/> |PCWater = 0.7 |PopRank = 50th |2010Pop = 579,315 (2017 est.)<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/WY,US/PST045217 |date=July 1, 2017 |accessdate=May 6, 2017|publisher=[[U.S. Census Bureau]]|title=Wyoming: Population estimates}}</ref> |DensityRank = 49th |2000DensityUS = 5.97 |2000Density = 2.31 |MedianHouseholdIncome = $60,925<ref>{{cite web|url=http://kff.org/other/state-indicator/median-annual-income/?currentTimeframe=0|work=The Henry J. Kaiser Family Foundation|title=Median Annual Household Income|accessdate=December 9, 2016}}</ref> |IncomeRank = 15th |AdmittanceOrder = 44th |AdmittanceDate = July 10, 1890 |TimeZone = [[Mountain Time Zone|Mountain]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]] [[Mountain Standard Time|-7]]/[[Mountain Daylight Time|-6]] |Latitude = [[41st parallel north|41°N]] to [[45th parallel north|45°N]] |Longitude = 104°3'W to 111°3'W |WidthUS = 372.8 |Width = 600 |LengthUS = 280 |Length = 452 |HighestPoint = [[Gannett Peak]]<ref>{{cite ngs |id=OW0356 |designation=Gannett Peak Cairn |accessdate=October 24, 2011}}</ref><ref name=USGS>{{cite web |url=http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |title=Elevations and Distances in the United States |publisher=[[United States Geological Survey]] |year=2001 |accessdate=October 24, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120722022527/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |archivedate=July 22, 2012}}</ref><ref name=NAVD88>Elevation adjusted to [[North American Vertical Datum of 1988]].</ref> |HighestElevUS = 13,809 |HighestElev = 4209.1 |MeanElevUS = 6,700 |MeanElev = 2040 |LowestPoint = [[Belle Fourche River]] at {{nobreak|[[South Dakota]] border}}<ref name=USGS/><ref name=NAVD88/> |LowestElevUS = 3,101 |LowestElev = 945 |ISOCode = US-WY |Website = wyoming.gov }} {{Infobox U.S. state symbols |Name = Wyoming |Flag = Flag of Wyoming.svg |Seal = Seal of Wyoming.svg |Amphibian = |Bird = [[Western meadowlark]] (''Sturnella neglecta'') |Butterfly = |Dinosaur = ''[[Triceratops]]'' |Fish = [[Cutthroat trout]] (''Oncorhynchus clarki'') |Flower = [[Wyoming Indian paintbrush]] (''Castilleja linariifolia'') |Grass = [[Pascopyrum|Western wheatgrass]] (''Pascopyrum smithii'') |Mammal = [[American bison]] (''Bison bison'') |Reptile = [[Horned lizard]] (''[[Phrynosoma douglassi brevirostre]]'') |Tree = [[Plains cottonwood]] (''Populus sargentii'') |Beverage = |Colors = |Dance = |Food = |Fossil = ''[[Knightia]]'' |Gemstone = |Instrument = |Mineral = [[Nephrite]] |Motto = [[Equal Rights (motto)|Equal Rights]] |Poem = |Rock = |Shell = |Ships = |Slogan = |Soil = [[Forkwood]] (unofficial) |Song = "[[Wyoming (song)|Wyoming]]" by Charles E. Winter & George E. Knapp |Sport = |Tartan = |Toy = |Other = |Route Marker = WY-789.svg |Quarter = 2007 WY Proof Rev.png |QuarterReleaseDate = 2007 }} '''Wyoming''' (/ waɪoʊmɪŋ / (ku saabsan codkani wuxuu dhagaystaa)) waa gobolka gobolka buuraha ee galbeedka Maraykanka. Gobolka ayaa ah kan ugu ballaaran 10-ta degmo, ugu yaraan dadka ugu tirada yar iyo kuwa ugu hooseeya ee ku nool dalka. Wyoming ayaa xuddun u ah waqooyiga Montana, oo ku taal bariga South Dakota iyo Nebraska, koonfurta Colorado, koonfur-galbeed by Utah, iyo galbeed by Idaho iyo Montana. Dadweynaha gobolka ayaa lagu qiyaasey 586,107 sanadka 2015, taas oo ka yar 31 ka mid ah magaalooyinka [[Gobolada Midoobay|Mareykanka]] ee ugu badan oo ay ku jiraan Denver deriska ah. [8] Cheyenne waa caasimadda gobolka iyo magaalada ugu badan, oo dadweynaha lagu qiyaasay 63,335 sanadka 2015. [9] Galbeedka saddex-meelood ee gobolka ayaa inta badan lagu daboolaa kala duwanaanta buuraha iyo gawaarida buuraha Rocky Mountains, halka saddexda bari ee gobolka uu yahay heer sare oo sarreeya oo loo yaqaan 'High Plains'. Ku dhawaad ​​kalabar dhulalka Wyoming waxaa iska leh Dawlada Mareykanka, taasoo u hogaamineysa Wyoming si ay u darajo lixaad degaan iyo shanaad marka la barbardhigo dhul dawladeed oo ay leedahay dawladda federaalka. [10] Goobaha Federaalka waxaa ka mid ah laba beerood oo qaran ah - Grand Teton iyo Yellowstone-labo goobaha madadaalada qaranka, laba dhismayaal qaran, dhowr kaymo qaran, goobaha taariikhiga ah, haraaga kalluunka, iyo xayawaanka duurjoogta. Dadka degan gobolka waxaa ka mid ah Crow, Arapaho, Lakota, iyo Shoshone. Koonfur Wyoming waxay ku jirtay boqortooyadii Isbaanishka iyo ka dibna dhulkii Meksika illaa iyo markii loo dhoofiyay Maraykanka sannadkii 1848 dhamaadkii Dagaalkii Mexico-Amerika. Gobalka Wyoming waxay soo iibsadeen magaca Wyoming markii biil loo soo bandhigay Congress-ka Mareykanka sanadkii 1865-kii si loo siiyo "dawlad ku meel-gaar ah dhulka Wyoming". Magaca ayaa horay loogu isticmaalay Dooxada Wyoming ee [[Pennsylvania]], waxaana laga soo qaatay ereyga Munsee xwé: wamnnk, macnaheedu "wabiga wabiga weyn" [11] [12] t8n3b9nmht5d2j0ibi6vfmltn3yc8xr Saudi Arabia iyo Qatar Diplomaticka Dagaalki 0 27294 309883 257550 2026-09-29T09:15:49Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309883 wikitext text/x-wiki Saudi Arabia iyo Qatar Diplomaticka Dagaalki {{Flag|Saudi Arabia}}: Vs. [[G-20]] = [[Kooxda Labaatanka]].:• iyo * {{Flag|Kuwait}} * {{Flag|Qatar}} * {{Flag|Oman}} * {{Flag|United Arab Emirates}} Dagaalka Qadar-Sacuudi Carabiya, oo mararka qaar loo yaqaano Dagaalkii Qaboobaha labaad ee Carabta, [7] waa halganka joogtada ah ee saamaynta gobolka ee u dhaxeeya Golaha Iskaashiga Gacanka (GCC) ee Boqortooyada Qadar iyo Boqortooyada Saudi Arabia (KSA). Xiriirka Qadar-Sacuudi Carabiya ayaa si gaar ah u cidhiidhyey tan iyo bilowgii Carabta Carabta, [8] oo ka hadhay awoodda awoodda labada waddan ay doonayaan inay buuxiyaan, iyada oo Qatar ay taageerayso mabda'a kacaanka iyo Sacuudi Carabiya oo ka soo horjeeda. Labada gobolba waa xulufo Maraykan ah, waxayna iska ilaaliyeen khilaaf toos ah oo midba midka kale ah. [9] Qatar waxay leedahay kala duwanaansho ay ku leedahay barlamaanka Sacuudiga dhowr arrimood: waxaa ay Al Jazeera ku baahisaa, oo taageertaa Guga Carabta; waxa ay sii wadi doontaa xiriirka wanaagsan ee ay la leedahay Iran, ee Sacuudiinti muhiimka ah; waxaana ay taageertay Isbahaysiga Islaamka ee horey u ahaa, in dhinacyada Sucuudigu u arkaan in ay yihiin dimuquraadiyad. [10] Sacuudi Carabiya waxay khilaafka la galaysaa Qatar sida hoos-u-dhac ku yimid khilaafka u dhexeeya Iran iyo Sacuudi Carabiya sababtoo ah Sucuudi Carabiya oo walaac dheer ka qabay xiriirka ay la leedahay dalka Iran iyo kooxaha xagjirka Iran. Si kastaba ha noqotee, Qatar ayaa ku adkeysanaysa in colaaddu ay tahay isku day lagu doonayo in Sacuudi Carabiya ay dib ugu celiso Qodobbada Qadar ee ay ku riyaaqeen qarnigii 20aad. Dibadbaxii Tunisia ee Janaayo 2011 [12] ayaa xayiray madaxweynaha muddada dheer Zine El Abidine Ben Ali, oo u soo cararay Sacuudi Carabiya. Dagaalkii Al Jazeera ee ka dhacay Baxrayni ee 2011-kii ayaa shaki galiyay shakiga Sacuudiga ee xukuumadda Qadar ay doonaysay in ay ku afgambiso xukuumadda Sacuudiga iyada oo adeegsanaysa awoodda jilicsan. Sucuudiga ayaa markaa taageeray guulo badan oo ka soo horjeeda Qadar Carbeed si loo ilaaliyo Boqortooyada Bahrain, oo burburisa madaxweynaha dimuqraadiga ah ee Masar Masar Maxamed Mursi iyo taageerada caalamiga ee taageerada xukuumadda post-Gadaffi ee Liibiya. Tan iyo sanadkii 2013kii reer Masar ee reer Masar ee Abdel Fattah el-Sisi, waxaa jiray nidaam isdaba joog ah oo Sacuudi Carabiya, Imaaraadka Carabta (UAE) iyo Masar oo ka soo horjeeday naqshadaha Qatar iyo Turkiga, oo taageera kooxaha xagjirka ah ee Islaamiyiinta iyo Salafi , gaar ahaan dagaalka sokeeye ee Suuriya. Labada Sacuudi Carabiya iyo Qatar ayaa dhexdhexaadinayay GCC intii ay socotay kacdoonka Yamani ee ka dhanka ah madaxweyne Cali Cabdalla Saalax, inkasta oo Qatar loo tixgeliyey pro-revolution iyo KSA pro pro Saleh. Labada dhinacba waxay sidoo kale taageereen rabshadaha madaxweynaha Suuriya Bashar al-Assad, oo ah isbahaysiga muhiimka ah ee Iran iyo wakiilkiisa Lebanon Hezbollah. Ka qayb qaadashada Qatari ee dagaalkii sokeeye ee Suuriya ayaa markii hore ka weynaa tan 2013 marka la barbardhigo Sacuudiga, taageeradooda ay taageersan yihiin kooxaha kacdoonka ah ee ka soo horjeeda waxay ka faa'iideysteen dowladdii ku meel gaarka ah ee Bashar al-Assad iyo waxa noqon lahaa Dawladda Islaamiga ah ee Ciraaq iyo Suuriya. ] Sanadkii 2014, labada kooxood ee taageersan ayaa ku sii xoogeysanayey dagaalkii sokeeye ee Liibiya isla markaana burburiyay xiriirka si ku meel gaar ah. Markii salman Sacuudiintu kor u qaaday carshiga sannadkii 2015, labaduba waxay bilaabeen in ay iskaashi badan ka sameeyaan Suuriya waxayna ku dagaalameen maleeshiyada Houthi ee Dagaalkii sokeeye ee Yemen. [10] Xidhiidhka ayaa lagu arkay meel u dhow heer sare marka Qatar ay xiriir la leedahay Iran ka dib dilkii Sacuudi Carabiya ee Nimr al-Nimr. [15] Bishii Juun ee sannadkii 2017, Saudi Arabia, UAE, Bahrain, Masar, Maldives, Mauritania, Suudaan, Senegal, Jabuuti, Comoros, Jordan, Dawlada Talyaaniga ee kuyaala Tigreega iyo xukuumada Hadi-led Yemen ayaa xiriirkii kala dhaxeeyay Qatar Qadarka hawada ee Qadar iyo marinada badda oo ay weheliso Sacuudi Carabiya ayaa xannibaya dalka keliya ee ka gudbaya xiriirka ay la leeyihiin Iran, Al-Jazeera ayaa soo tebisay xog aan fiicnayn oo ku saabsan dawladaha kale ee GCC iyo Masar iyo taageerada la sheegey in ay taageerto kooxaha Islaamiyiinta ah [16] [17] Qatar ayaa sidoo kale laga eryay iskaashigii anti-Houthi. [18] Wasiirka Gaashaandhiga ee Qatar Khalid bin Mohammad Al Attiyah ayaa ugu yeeray xayiraad lagu soo rogay qulqulo dagaal, iyo wasiirka maaliyadda ee Qatar Ali Sharif Al Emadi ayaa sheegay in Qatar ay hodan ku tahay in ay hor istaagto xannibaadda. 24kii Agoosto 2017, Qatar waxay ku dhawaaqday inay dib u soo celin lahayd xiriirkii diblomaasiyadeed ee buuxa ee Iran. [15] Maaddaama dib u furitaanka diblomaasiyadeed uu gaarsiiyey sanadka labaad, Sacuudi Carabiya ayaa ku dhawaaqday in ay dhisi doonto tuulo ka dhigi doonta jasiiradda jasiiradda. ==Warka== * https://www.japantimes.co.jp/news/2021/01/05/world/saudi-arabia-open-qatar-border/ {{Wayback|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2021/01/05/world/saudi-arabia-open-qatar-border/ |date=20210128014949 }} * https://web.archive.org/web/20210112103025/https://www.arabnews.jp/en/saudi-arabia/article_36051/ * https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-01-04/saudi-arabia-opens-land-air-borders-with-qatar-as-rift-eases * https://www.wsj.com/articles/saudi-arabia-qatar-set-to-end-feud-that-hampered-u-s-interests-11609788973 * https://www.timesofisrael.com/with-qatar-feud-solved-are-saudis-better-placed-for-israel-normalization/ ==Sido kale fiiri== *[[Saudi arabia]] m8nclzryi411whi49g5v59eu8w78lc5 Madhubala 0 31543 309874 265947 2026-09-29T07:23:59Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309874 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Madhubala | image = | caption = | birth_name = Mumtaz Jehan Dehlavi | birth_date = {{Birth date|df=yes|1933|2|14}} | birth_place = [[Delhi]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1969|2|23|1933|2|14}} | death_place = [[Mumbai|Bombay]] | death_cause = | resting_place = | nationality = [[Hindiya]] | relatives = | spouse = {{marriage|[[Kishore Kumar]]|1960|1969|reason=dhimashadeeda}} | occupation = Jilaa | other_names = | years_active = 1942–1964 | notable_works = }} '''Mumtaz Jehan Begum Dehlavi''' (waxay dhalatay 14-kii Febraayo 1933 - waxay dhimatay 23-kii Febaraayo 1969), oo sifiican loogu yaqaanay magaceeda '''Madhubala''', waxay ahayd jilaa Filim Hindi ah. Waxay ahayd mid firfircoon intii u dhaxeysay 1942 iyo 1964. Waxay caan ku aheyd quruxdeeda, shaqsiyadeeda, iyo sawirada xasaasiga ah ee dumarka masiibada ah, waxaa sidoo kale loo yaqaanay ''The Beauty With Tragedy'' (Quruxda Musiibada) iyo ''The Venus Queen of Indian Cinema'' (Boqoradda Venus ee Shineemo Hindi)'','' Isbarbardhiggeeda jilaaga Hollywood [[Marilyn Monroe]] ayaa ku kasbatay magaca ''Marilyn Monroe Bollywood''.<ref>[https://www.indiatoday.in/amp/education-today/gk-current-affairs/story/madhubala-310060-2016-02-23 "Remembering Madhubala, the 'Marilyn Monroe of Bollywood' "]</ref><ref>Booch, Harish and Doyle, Karing.(1962). ''Self-Portraitt''. Bombay: Jai Gujerat Press. pp. 75-78.</ref><ref>{{Cite web |title="They now save for the rainy day" |url=https://www.thehindu.com/archive/print/2007/08/17/ |access-date=2020-10-01 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929212434/https://www.thehindu.com/archive/print/2007/08/17/ |url-status=dead}}</ref> == Filim == Madhubala wuxuu ka soo baxay 74 filim. 22 sano oo ay shaqaysay. Waxay ka soo baxay filimo badan oo guul muhiim ah iyo ganacsi sida ''[[Mahal]], [[Mr. & Mrs. '55|Mr. & Mrs '55]], [[Chalti Ka Naam Gaadi]], [[Mughal-e-Azam|Mughal-E-Azam]]'' iyo ''[[Barsaat Ki Raat]].'' {| class="wikitable sortable" !Sanadka !Filimka |- |1942 !''Basant'' |- |1944 !''Mumtaz Mahal'' |- |1945 !''Dhanna Bhagat'' |- | rowspan="3" |1946 !''Pujari'' |- !''Phoolwari'' |- !''Rajputani'' |- | rowspan="6" |1947 !''Neel Kamal'' |- !''Chittor Vijay'' |- !''Mere Bhagwan'' |- !''Khoobsoorat Duniya'' |- !''Dil Ki Rani'' |- !''Saat Samundaron ki Mallika'' |- | rowspan="4" |1948 !''Parai Aag'' |- !''Lal Dupatta'' |- !''Desh Sewa'' |- !''Amar Prem'' |- | rowspan="10" |1949 !''Sipahiya'' |- !''Angrai'' |- !''Singaar'' |- !''Paras'' |- !''Neki Aur Badi'' |- !''Mahal'' |- !''Imtihaan'' |- !''Dulari'' |- !''Daulat'' |- !''Aparadhi'' |- | rowspan="6" |1950 !''Pardes'' |- !''Nishana'' |- !''Nirala'' |- !''Madhubala'' |- !''Hanste Aansoo'' |- !''Beqasoor'' |- | rowspan="7" |1951 !''Tarana'' |- !''Saiyan'' |- !''Nazneen'' |- !''Nadaan'' |- !''Khazana'' |- !''Baadal'' |- !''Aaram'' |- | rowspan="2" |1952 !''Saqi'' |- !''Sangdil'' |- | rowspan="2" |1953 !''Rail Ka Dibba'' |- !''Armaan'' |- | rowspan="2" |1954 !''Bahut Din Huwe'' |- !''Amar'' |- | rowspan="4" |1955 !''Teerandaz'' |- !''Naqab'' |- !''Naata'' |- !''Mr. & Mrs. '55'' |- | rowspan="3" |1956 !''Shirin Farhad'' |- !''Raj Hath'' |- !''Dhake Ki Malmal'' |- | rowspan="3" |1957 !''Yahudi Ki Ladki'' |- !''Gateway Of India'' |- !''Ek Saal'' |- | rowspan="6" |1958 !''Police'' |- !''Phagun'' |- !''Kala Pani'' |- !''Howrah Bridge'' |- !''Chalti Ka Naam Gaadi'' |- !''Baghi Sipahi'' |- | rowspan="3" |1959 !''Kal Hamara Hai'' |- !''Insaan Jaag Utha'' |- !''Do Ustad'' |- | rowspan="4" |1960 !''Mehlon Ke Khwab'' |- !''Jaali Note'' |- !''Barsaat Ki Raat'' |- !''Mughal-e-Azam'' |- | rowspan="3" |1961 !''Passport'' |- !''Jhumroo'' |- !''Boy Friend'' |- |1962 !''Half Ticket'' |- |1964 !''Sharabi'' |- |1971 !''Jwala'' |} == Xiriirinta dibedda == {{Commons category|Madhubala}} == Tixraacyo == 71xe0jjz0744zc38z1baiwlyxo3qg87 309875 309874 2026-09-29T07:24:01Z KiranBOT 41360 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 309875 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Madhubala | image = | caption = | birth_name = Mumtaz Jehan Dehlavi | birth_date = {{Birth date|df=yes|1933|2|14}} | birth_place = [[Delhi]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1969|2|23|1933|2|14}} | death_place = [[Mumbai|Bombay]] | death_cause = | resting_place = | nationality = [[Hindiya]] | relatives = | spouse = {{marriage|[[Kishore Kumar]]|1960|1969|reason=dhimashadeeda}} | occupation = Jilaa | other_names = | years_active = 1942–1964 | notable_works = }} '''Mumtaz Jehan Begum Dehlavi''' (waxay dhalatay 14-kii Febraayo 1933 - waxay dhimatay 23-kii Febaraayo 1969), oo sifiican loogu yaqaanay magaceeda '''Madhubala''', waxay ahayd jilaa Filim Hindi ah. Waxay ahayd mid firfircoon intii u dhaxeysay 1942 iyo 1964. Waxay caan ku aheyd quruxdeeda, shaqsiyadeeda, iyo sawirada xasaasiga ah ee dumarka masiibada ah, waxaa sidoo kale loo yaqaanay ''The Beauty With Tragedy'' (Quruxda Musiibada) iyo ''The Venus Queen of Indian Cinema'' (Boqoradda Venus ee Shineemo Hindi)'','' Isbarbardhiggeeda jilaaga Hollywood [[Marilyn Monroe]] ayaa ku kasbatay magaca ''Marilyn Monroe Bollywood''.<ref>[https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/madhubala-310060-2016-02-23 "Remembering Madhubala, the 'Marilyn Monroe of Bollywood' "]</ref><ref>Booch, Harish and Doyle, Karing.(1962). ''Self-Portraitt''. Bombay: Jai Gujerat Press. pp. 75-78.</ref><ref>{{Cite web |title="They now save for the rainy day" |url=https://www.thehindu.com/archive/print/2007/08/17/ |access-date=2020-10-01 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929212434/https://www.thehindu.com/archive/print/2007/08/17/ |url-status=dead}}</ref> == Filim == Madhubala wuxuu ka soo baxay 74 filim. 22 sano oo ay shaqaysay. Waxay ka soo baxay filimo badan oo guul muhiim ah iyo ganacsi sida ''[[Mahal]], [[Mr. & Mrs. '55|Mr. & Mrs '55]], [[Chalti Ka Naam Gaadi]], [[Mughal-e-Azam|Mughal-E-Azam]]'' iyo ''[[Barsaat Ki Raat]].'' {| class="wikitable sortable" !Sanadka !Filimka |- |1942 !''Basant'' |- |1944 !''Mumtaz Mahal'' |- |1945 !''Dhanna Bhagat'' |- | rowspan="3" |1946 !''Pujari'' |- !''Phoolwari'' |- !''Rajputani'' |- | rowspan="6" |1947 !''Neel Kamal'' |- !''Chittor Vijay'' |- !''Mere Bhagwan'' |- !''Khoobsoorat Duniya'' |- !''Dil Ki Rani'' |- !''Saat Samundaron ki Mallika'' |- | rowspan="4" |1948 !''Parai Aag'' |- !''Lal Dupatta'' |- !''Desh Sewa'' |- !''Amar Prem'' |- | rowspan="10" |1949 !''Sipahiya'' |- !''Angrai'' |- !''Singaar'' |- !''Paras'' |- !''Neki Aur Badi'' |- !''Mahal'' |- !''Imtihaan'' |- !''Dulari'' |- !''Daulat'' |- !''Aparadhi'' |- | rowspan="6" |1950 !''Pardes'' |- !''Nishana'' |- !''Nirala'' |- !''Madhubala'' |- !''Hanste Aansoo'' |- !''Beqasoor'' |- | rowspan="7" |1951 !''Tarana'' |- !''Saiyan'' |- !''Nazneen'' |- !''Nadaan'' |- !''Khazana'' |- !''Baadal'' |- !''Aaram'' |- | rowspan="2" |1952 !''Saqi'' |- !''Sangdil'' |- | rowspan="2" |1953 !''Rail Ka Dibba'' |- !''Armaan'' |- | rowspan="2" |1954 !''Bahut Din Huwe'' |- !''Amar'' |- | rowspan="4" |1955 !''Teerandaz'' |- !''Naqab'' |- !''Naata'' |- !''Mr. & Mrs. '55'' |- | rowspan="3" |1956 !''Shirin Farhad'' |- !''Raj Hath'' |- !''Dhake Ki Malmal'' |- | rowspan="3" |1957 !''Yahudi Ki Ladki'' |- !''Gateway Of India'' |- !''Ek Saal'' |- | rowspan="6" |1958 !''Police'' |- !''Phagun'' |- !''Kala Pani'' |- !''Howrah Bridge'' |- !''Chalti Ka Naam Gaadi'' |- !''Baghi Sipahi'' |- | rowspan="3" |1959 !''Kal Hamara Hai'' |- !''Insaan Jaag Utha'' |- !''Do Ustad'' |- | rowspan="4" |1960 !''Mehlon Ke Khwab'' |- !''Jaali Note'' |- !''Barsaat Ki Raat'' |- !''Mughal-e-Azam'' |- | rowspan="3" |1961 !''Passport'' |- !''Jhumroo'' |- !''Boy Friend'' |- |1962 !''Half Ticket'' |- |1964 !''Sharabi'' |- |1971 !''Jwala'' |} == Xiriirinta dibedda == {{Commons category|Madhubala}} == Tixraacyo == jn30zc2718ugzu5by5q6g19vsdus4h4 Goo Hara 0 32974 309864 296138 2026-09-29T04:46:44Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309864 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Goo Hara|image="어딜 봐도 예쁘네" 구하라, 갈수록 예뻐지는 여신 미모 (2) (cropped).jpg|caption=Goo sanadka 2018|alt=Goo, in a black dress, smiles and faces forward|birth_date={{birth date|1991|1|3}}|birth_place=Gwangju, Koonfur Kuuriya|death_date={{death date and age|2019|11|24|1991|1|3}}|death_place=[[Seoul]], Koonfur Kuuriya|death_cause=[[Ismiidaamin]]|resting_place=Beerta Xusuusta Skycastle Gwangju, Koonfur Kuuriya|nationality=Korean|occupation={{hlist|Singer|actress}}|years_active=2008–2019|agent=KeyEast<br>Ogi|signature=Hara's signature.svg|module={{Infobox musical artist|embed=yes | genre = [[K-pop]] | instrument = Cod | label = [[DSP Media|DSP]] | associated_acts = [[Kara]] }}}} '''Goo Hara''' (Janaayo 3, 1991 – Nofeembar 24, 2019), sidoo kale loo yaqaan si qarsoodi ah '''Hara''' {{IPAc-en|ˈ|g|uː|h|ɑːr|ə}}, wuxuu ahaa heesaa iyo atariishada Koonfur Kuuriya. Waxay xubin ka ahayd kooxda gabdhaha ee [[Kara]], waxayna sidoo kale ka soo muuqatay taxane telefishan oo ay ku jiraan ''City Hunter'' (2011). Waxay sameysay kulankeedii ugu horeeyay iyada oo ah heesaa kali ah bishii Luulyo 2015 iyada oo la sii daayay [[Extended play|EP]] ''Alohara (Can You Feel It?)''. == Nolosha iyo shaqada == === Nolosha hore iyo waxbarashada === Goo wuxuu ku dhashay Gwangju, Koonfur Kuuriya, Janaayo 3, 1991.<ref>{{cite news|last1=Kim|first1=Min-ji|script-title=ko:故 구하라 생일…친오빠 추모글 "거기선 걱정없이 행복하길"|url=http://news1.kr/articles/?3808064|access-date=January 4, 2020|work=New 1|date=January 3, 2020|language=ko}}</ref><ref name="Early life">{{cite news|last1=Hwang|first1=Ji-young|script-title=ko:'17세 데뷔' 故구하라, 굴곡졌던 11년 연예계 활동 [종합]|url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23640875&cloc=|access-date=January 4, 2020|date=November 25, 2019|language=ko}}{{Dead link|date=Bisha Koobaad 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Waalidiinta Goo ayaa kala tagay markii ay sideed jir ahayd kadib markii hooyadeed ay ka tagtay reerka.<ref>[https://www.todayonline.com/8days/sceneandheard/entertainment/goo-haras-estranged-mother-went-late-stars-funeral-and-asked "Goo Hara's Estranged Mother Went To The Late Star's Funeral And Asked For Photos With Celebs"]. ''TODAYonline''.</ref> Goo iyo walaalkeed waxaa soo koriyay ayeeyadood halka aabahood uu ka shaqeynayay shaqaale dhisme oo dalka oo dhan ah si uu u taageero qoyska.<ref>{{Cite web|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20200312069900502|title=[팩트체크] 어린자식 두고 떠났던 친모가 구하라 재산 절반 상속?|date=March 12, 2020|website=연합뉴스}}</ref> Waxay tagtay Dugsiga Hoose ee Woonchun iyo Dugsiga Dhexe ee Jeonnam, waxaana loo tababaray orod iyo orodyahan muddo labo sano ah.<ref>{{cite news|last1=Kim|first1=Hyung-woo|script-title=ko: 구하라 달리기 괴력 이유있었네 '초중시절 2년간 육상부 활동'|url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=200910061039561002|access-date=January 4, 2020|work=Newsen|date=October 6, 2009|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605034143/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=200910061039561002|archive-date=June 5, 2020|url-status=live}}</ref> Goo wuxuu yimid Seoul markii uu dhiganayay Dugsiga Sare ee Farshaxanka Fiican ee Jeonju wuxuuna ka qeyb galay tartankii muuqaalka dhalinyarada ee SM Entertainment 2005.<ref name="Early life" /> Kadib waxay u wareegtay Dugsiga Sare ee Macluumaadka Gabdhaha ee Dongmyung ka dibna waxay gashay Jaamacadda Haweenka ee Sungshin.<ref>{{cite news|url=http://sports.chosun.com/news/news.htm?id=201011030100024400001212&ServiceDate=20101102|script-title=ko:카라 구하라 성신여자대학교 수시 합격|website=sportschosun.com|date=November 2, 2010|access-date=December 30, 2017|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230172540/http://sports.chosun.com/news/news.htm?id=201011030100024400001212&ServiceDate=20101102|archive-date=December 30, 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Kim|first1=Jae-won|script-title=ko:비보 전해진 구하라, 어린시절부터 연예인 꿈꿔 온 소녀|url=http://www.sportsworldi.com/newsView/20191124509064|access-date=January 4, 2020|work=Sports World i|date=November 24, 2019|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20191126035332/http://www.sportsworldi.com/newsView/20191124509064|archive-date=November 26, 2019|url-status=live}}</ref> Intii lagu guda jiray maalmihii iskuulka, waxay u shaqeyn jirtay sidii dhiirrigeliye dukaamada dharka internetka.<ref>{{cite news|script-title=ko:구하라, 데뷔전 피팅모델 때부터 '완벽 미모'로 유명해|url=http://www.asiatoday.co.kr/view.php?key=268707|access-date=January 4, 2020|work=Asia Today|date=July 20, 2009|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20200519053405/http://www.asiatoday.co.kr/view.php?key=268707|archive-date=May 19, 2020|url-status=live}}</ref> Sannadkii 2007, iyadu kuma guuleysan inay ku biirto JYP Entertainment.<ref>{{cite web|url=http://isplus.joins.com/article/article.html?aid=1284463|title=[스타의 모든것③&#93; 구하라 "45명 중 38등이 최악의 성적" - 일간스포츠|website=Ilgan Sports|date=December 7, 2009|access-date=March 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20091214083224/http://isplus.joins.com/article/article.html?aid=1284463|archive-date=December 14, 2009|url-status=live}}</ref> === 2008–2015: Kara === {{Main|Kara}}Goo wuxuu ku biiray kooxda gabdhaha ee Kara sanadkii 2008, kadib markii uu ka tagay xubintii hore Kim Sung-hee.<ref>{{cite web|url=http://tenasia.hankyung.com/archives/684|title=카라│My name is…2|date=March 10, 2009|work=10Asia|language=ko|access-date=December 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052202/http://tenasia.hankyung.com/archives/684|archive-date=December 22, 2017|url-status=live}}</ref> Bishii Oktoobar 2009, waxay noqotay xubin jilaya riwaayadda KBS ''Invincible Youth''.<ref name=":1">{{cite web|url=http://www.cbs.co.kr/nocut/Show.asp?IDX=1283091|title=KBS '청춘불패', '아이돌 7공주'의 좌충우돌 시골생활 정착기 - 노컷뉴스|website=CBS|date=October 9, 2009|access-date=March 8, 2017}}{{Dead link|date=Bisha Afraad 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sannadkii 2011, Goo ayaa markii ugu horreysay jilay filimkeedii ''City Hunter'',<ref>{{cite web|url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=201104131024421001|title=맏언니 박규리, 구하라 연기자 데뷔 지원사격 '시티헌터 OST 부른다' - 손에 잡히는 뉴스 눈에 보이는 뉴스 - 뉴스엔|website=Newsen|date=April 13, 2011|access-date=March 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308222038/http://www.newsen.com/news_view.php?uid=201104131024421001|archive-date=March 8, 2017|url-status=live}}</ref> halkaas oo ay ku jileysay Choi Da-hye, oo ah gabadha madaxweynaha Koonfur Kuuriya.<ref>{{cite web|url=http://en.tenasia.com/archives/6409|title=KARA Gu Hara to make acting debut through "City Hunter"|date=March 14, 2011|work=10Asia|access-date=December 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052739/http://en.tenasia.com/archives/6409|archive-date=December 22, 2017|url-status=live}}</ref> Bishii Janaayo 19, 2011, waxaa la shaaciyay in Goo ay joojinayso qandaraaska ay kula jirtay [[DSP Media]] iyo seddex xubnood oo kale oo Kara ah, waxaana loo gudbiyay dacwad iyaga ku saabsan. Gelinkii dambe ee maalintaas, waxaa lagu dhawaaqay inay joojinayso ku lug lahaanshaheeda dacwada oo ay dib uga mid noqotay shirkadda,<ref name="heraldsuit">Lee, Woo-young. [http://www.koreaherald.com/entertainment/Detail.jsp?newsMLId=20110119000516 KARA member Gu Ha-ra withdraws contract termination] {{Wayback|url=http://www.koreaherald.com/entertainment/Detail.jsp?newsMLId=20110119000516 |date=20120320091419 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320091419/http://www.koreaherald.com/entertainment/Detail.jsp?newsMLId=20110119000516|date=March 20, 2012}}. ''[[The Korea Herald]]''. January 19, 2011. Retrieved January 19, 2011.</ref> maadaama sida muuqata aysan si buuxda uga warqabin faahfaahinta dacwada.<ref>{{in lang|ko}} Kim, Seong-han. [http://news.naver.com/main/hotissue/read.nhn?mid=hot&sid1=106&gid=330818&cid=634836&iid=294539&oid=038&aid=0002122145&ptype=011 <nowiki>[단독] 구하라 "카라 지키겠다" 잔류 선언... 소송서 빠지겠다 주장 (</nowiki>''Goo Hara: "I Will Protect Kara", Declares to Remain'')]. ''[[Naver|Naver News]]''/''[[Hankook Ilbo]]''. January 19, 2011. Retrieved January 19, 2011.</ref> Bishii Nofeembar 2011, iyada iyo Nicole Jung waxay noqdeen martigaliyayaasha cusub ee ''[[Inkigayo]]'',<ref>{{Cite web|url=https://news.nate.com/view/20111113n03112?mid=e0102|title=[단독] 구하라-니콜 '인기가요' MC 합류, 아이유와 女 3MC체제|website=네이트뉴스|language=ko|access-date=March 14, 2020}}</ref> waxayna ka baxeen showga Ogosto 19, 2012 si ay diirada u saaraan xirfadooda Kara.<ref>{{Cite web|url=https://news.nate.com/view/20120819n08532|title=구하라·니콜, '인가' MC 하차.."26일 카라 컴백"|website=네이트뉴스|language=ko|access-date=March 14, 2020}}</ref> Sannadkii 2013-kii, waxay iskaashi la sameysay fannaanka reer Japan ee Masaharu Fukuyama si ay u duubto hees loogu magac daray "Magic of Love" oo Kuuriyaan ku hoos jirta kooxda mashruuca, Hara +.<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2969880|title=KARA's Goo Ha-ra to do soundtrack|date=April 10, 2013|work=Korea JoongAng Daily|access-date=December 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711023810/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2969880|archive-date=July 11, 2018|url-status=live}}</ref> Bishii Oktoobar 2013, waxaa loo magacaabay safiirka deeqda dhiigga ee Bangiga Dhiigga ee Hanmaum.<ref>{{cite web|url=http://www.kpopstarz.com/articles/47243/20131029/kara-goo-hara-chosen-to-be-ambassador-for-blood-donations.htm|title=KARA Goo Hara Chosen to be Ambassador for Blood Donations|work=KpopStarz|date=October 29, 2013|access-date=March 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308221020/http://www.kpopstarz.com/articles/47243/20131029/kara-goo-hara-chosen-to-be-ambassador-for-blood-donations.htm|archive-date=March 8, 2017|url-status=live}}</ref> Bishii Diseembar 29, 2014, waxay ka soo muuqatay showga cinwaankiisu ahaa ''On & Off'', oo laga sii daayay MBC Music.<ref>{{cite web|url=http://www.mwave.me/en/news/news/view/82092/Kara%E2%80%99s-Goo-Hara-to-Launch-Her-Exclusive-Reality-Show-%E2%80%98Hara-On---Off%E2%80%99|title=Kara's Goo Hara to Launch Her Exclusive Reality Show 'Hara On & Off'|work=Mwave|date=December 2, 2014}}{{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== ''Alohara (Can You Feel It?)'' ==== Bishii Juun 2015, waxay soo saartay buug qurux badan oo cinwaan looga dhigay ''Nail Hara''.<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201506031729148393933_2&ACE_SEARCH=1|title=KARA Gu Ha-ra to put out beauty book|date=June 23, 2015|work=Kpop Herald|access-date=December 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052452/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201506031729148393933_2&ACE_SEARCH=1|archive-date=December 22, 2017|url-status=live}}</ref> Bishii Luulyo 2015, Goo ayaa lagu soo bandhigay heesaa keli ah iyada oo la sii daayay EP ''Alohara (Can You Feel It?)'', Kaas oo ugu sarreeyay # 4 gudaha.  Kali hogaamiyaha "Choco Chip Cookies" oo uu weheliyo heesaa Giriboy.<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201507071749262632585_2&ACE_SEARCH=1|title=Goo Ha-ra to make solo debut|date=July 7, 2015|work=Kpop Herald|access-date=December 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051001/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201507071749262632585_2&ACE_SEARCH=1|archive-date=December 22, 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201507131439362485218_2&ACE_SEARCH=1|title=Goo Ha-ra releases track list of 'Alohara'|date=July 13, 2015|work=Kpop Herald|access-date=December 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051003/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201507131439362485218_2&ACE_SEARCH=1|archive-date=December 22, 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3006506|title=Giriboy, Goo Ha-ra team up|date=July 13, 2015|work=Korea JoongAng Daily|access-date=December 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052916/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3006506|archive-date=December 22, 2017|url-status=live}}</ref> Bishii Oktoobar 2015, Goo wuxuu ku biiray bandhigga kala duwan ''Shaolin Clenched Fists''.<ref name=":4">{{cite web|url=http://www.mwave.me/en/news/news/view/98530/After-School%E2%80%B2s-Uee%2C-Kara%E2%80%B2s-Goo-Hara-and-miss-A%E2%80%B2s-Fei-are-Ready-to-Kick-Butt-in-%E2%80%B2Fists-of-Shaolin-Temple%E2%80%B2-Poster|title=After School′s Uee, Kara′s Goo Hara and miss A′s Fei are Ready to Kick Butt in ′Fists of Shaolin Temple′ Poster|date=October 6, 2015|work=Mwave|access-date=December 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052744/http://www.mwave.me/en/news/news/view/98530/After-School%E2%80%B2s-Uee%2C-Kara%E2%80%B2s-Goo-Hara-and-miss-A%E2%80%B2s-Fei-are-Ready-to-Kick-Butt-in-%E2%80%B2Fists-of-Shaolin-Temple%E2%80%B2-Poster|archive-date=December 22, 2017|url-status=live}}</ref> === [[2016]]–[[2019]]: Mashaariicdii ugu dambeysay dhimashada kahor === Markay ahayd Janaayo 15, 2016, Kara waxay si rasmi ah u kala dirtay Goo iyo xubnihii kale ee la socday ee Park Gyu-ri iyo Han Seung-yeon oo ka tegaya DSP Media markay dhacayaan qandaraasyadooda shirkadda. Goo ayaa markaa kadib la saxeexday KeyEast dhawr maalmood ka dib.<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201601181159112847542_2&ACE_SEARCH=1|title=Goo Ha-ra joins KeyEast|date=January 18, 2016|work=Kpop Herald|access-date=December 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052455/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201601181159112847542_2&ACE_SEARCH=1|archive-date=December 22, 2017|url-status=live}}</ref> Bishii Diseembar 2016, waxay ka muuqatay heesta Thunder, "Sign".<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201611301132350059125_2&ACE_SEARCH=1|title=Thunder's new release to feature Goo Ha-ra|date=November 30, 2016|work=Kpop Herald|access-date=December 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051037/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201611301132350059125_2&ACE_SEARCH=1|archive-date=December 22, 2017|url-status=live}}</ref> Bishii Ogosto 2017, Goo wuxuu jilay filim gaaban oo cinwaan looga dhigay ''Sound of a Footstep''.<ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/features.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601013&seq=380&mode=FEATURES_VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=The Constantly Evolving Korean Film Industry: Web Content|date=September 18, 2017|work=Korean Film Biz Zone}}</ref> Bishii Nofeembar 2017, Goo wuxuu ku biiray bandhigga kala duwan ''Seoul Mate''.<ref>{{cite web|url=http://entertain.naver.com/now/read?oid=311&aid=0000794957|script-title=ko:[공식입장] '서울메이트' 측 "구하라, 호스트로 출연…자택 공개"|date=November 15, 2017|work=Xports News|language=ko}}</ref> Bishii Janaayo 2018, waxay soo saartay hees loogu talagalay taxanaha telefishanka ''Jugglers'', oo cinwaan looga dhigay "On A Good Day".<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201801231459344485384_2|title=Gu Hara contributes to 'Jugglers' soundtrack|date=January 23, 2018|work=Kpop Herald|access-date=January 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123112743/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201801231459344485384_2|archive-date=January 23, 2018|url-status=live}}</ref> Bishii Abriil 2018, waxay martigelisay barnaamijka quruxda badan ee [[JTBC]] ''My Mad Beauty Diary''.<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201804121434325173540_2|title=JTBC's new channel to launch with beauty show|date=April 12, 2018|website=Kpop Herald|access-date=April 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412212247/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201804121434325173540_2|archive-date=April 12, 2018|url-status=live}}</ref> Bishii Luulyo, waxaa loo magacaabay danjire sharafeed xafladdii 6aad ee Filimka Xayawaanka.<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201807051732428165118_2|title=Goo Ha-ra named ambassador for Suncheon animal film fest|date=July 5, 2018|website=Kpop Herald|access-date=July 11, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712023131/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201807051732428165118_2|archive-date=July 12, 2018|url-status=live}}</ref> Bishii Ogosto 2018, Goo ayaa ka soo muuqday warshadaha muusikada Jabaan, isagoo sii daayay heesta "Wild".<ref>{{cite web|url=https://www.allkpop.com/article/2018/08/hara-says-she-can-be-a-bad-girl-in-wild-mv|title=Hara says she can be a bad girl in 'Wild' MV|date=August 24, 2018|work=Allkpop|access-date=August 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825011035/https://www.allkpop.com/article/2018/08/hara-says-she-can-be-a-bad-girl-in-wild-mv|archive-date=August 25, 2018|url-status=live}}</ref> Laga bilaabo Oktoobar 2018, Goo iyo gacaliyaheedii hore, Choi Jong-bum, waxaa soo kala dhex galay khilaaf sharciyeed oo sii fiday ilaa 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.soompi.com/article/1259165wpp/goo-hara-choi-jong-bum-prosecuted-separate-charges|title=Goo Hara's And Choi Jong Bum's Cases To Be Forwarded To Prosecutors|date=November 6, 2018|work=Soompi|access-date=November 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181107070929/https://www.soompi.com/article/1259165wpp/goo-hara-choi-jong-bum-prosecuted-separate-charges|archive-date=November 7, 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.soompi.com/article/1348952wpp/choi-jong-bum-receives-suspended-sentence-goo-haras-legal-representatives-respond|title=Choi Jong Bum Receives Suspended Sentence And Goo Hara's Legal Reps Respond + Prosecution Appeals|date=August 2019|work=Soompi|access-date=September 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190913205245/https://www.soompi.com/article/1348952wpp/choi-jong-bum-receives-suspended-sentence-goo-haras-legal-representatives-respond|archive-date=September 13, 2019|url-status=live}}</ref> Nooca khilaafku wuxuu sababay arrimo labadaba xirfaddeeda iyo nolosheeda shaqsiyadeed, oo ay ku jiraan Content Y (hoosaad ka ah KeyEast ee Goo uu si firfircoon kor ugu qaadayay tan iyo 2017), isagoo diiday inuu cusbooneysiiyo qandaraaskeeda ka dib markii uu dhacayo Janaayo 2019.<ref>{{Cite news|url=https://www.sedaily.com/NewsView/1VF57EFX8S|title=[공식입장] 콘텐츠와이 측, "구하라와 1월 전속계약 만료, 재계약 NO"|last=Lee|first=Ha-na|date=February 1, 2019|work=SeDaily|access-date=November 25, 2019}}</ref> Ka dib markii uu hakad galay qeybtii hore ee 2019, Goo ayaa ku dhawaaqday Juun 2019 inay saxiixday Production Ogi si ay howlaheeda uga sii wado Jabaan.<ref>{{cite web|url=https://www.soompi.com/article/1333866wpp/goo-hara-set-to-resume-activities-in-japan-after-signing-on-with-new-agency|title=Goo Hara Set To Resume Activities In Japan After Signing On With New Agency|date=June 21, 2019|work=Soompi|access-date=June 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624132154/https://www.soompi.com/article/1333866wpp/goo-hara-set-to-resume-activities-in-japan-after-signing-on-with-new-agency|archive-date=June 24, 2019|url-status=live}}</ref> Sii-dayntii ugu dambaysay ee Goo ka hor dhimashadeeda waxay ahayd heestii "Midnight Queen", oo soo baxday Sebtember 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/international/8544595/goo-hara-was-a-k-pop-royal-who-deserved-a-better-world|title=Goo Hara Was a K-Pop Royal Who Deserved a Better World|date=November 24, 2019|work=Soompi|access-date=November 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128062115/https://www.billboard.com/articles/news/international/8544595/goo-hara-was-a-k-pop-royal-who-deserved-a-better-world|archive-date=November 28, 2019|url-status=live}}</ref> Waxay sidoo kale gashay safar riwaayad, titled ''Hara Zepp Tour 2019: Hello''.<ref>{{cite web|url=http://k-fan.official-fan.com/hara-tour2019/|title=HARA Zepp Tour 2019 ~HELLO~ Official Site|date=November 11, 2019|work=Production Ogi|access-date=November 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191125170556/http://k-fan.official-fan.com/hara-tour2019/|archive-date=November 25, 2019|url-status=live}}</ref> Bishii Janaayo 12, 2020, fiidiyowga muusigga ee "Hello" iyo "Midnight Queen", ayaa la sii daayay si iskiis ah.<ref>{{cite news|last1=Hwang|first1=Ji-young|script-title=ko:故구하라 유작 '헬로' 공개…애절한 발라드|url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23680888|access-date=January 13, 2020|work=Ilgan Sports|date=January 13, 2020|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605095659/http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23680888|archive-date=June 5, 2020|url-status=live}}</ref> heesaha 'erayadooda waxaa qoray Goo si uu ugu mahadceliyo taageerayaasheeda, waxaana fiidiyowgu ka muuqday iyada oo ka soo horjeedda muuqaalka habeenkii ee magaalada Tokyo, oo ay jeclayd.<ref>{{Cite web|url=http://www.asiaone.com/entertainment/late-goo-haras-surprise-gift-fans-new-music-video-released-posthumously-her-birthday|title=The late Goo Hara's surprise gift to fans: A new music video released posthumously on her birthday|date=January 13, 2020|website=AsiaOne|language=en|access-date=January 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115034110/https://www.asiaone.com/entertainment/late-goo-haras-surprise-gift-fans-new-music-video-released-posthumously-her-birthday|archive-date=January 15, 2020|url-status=live}}</ref> La socoshada fiidiyowga muusikada, buug-gacmeed, xusuusinta Goo oo leh sawirro laga qaaday waxyar ka hor dhimashadeeda, ayaa si rasmi ah loo sii daayay Abriil 6, 2020.<ref>{{Cite web|title=胞兄大數母親行為卑劣 具荷拉寫真藍天最後身影|url=https://hk.appledaily.com/entertainment/20200405/5D7XHJXCUPUTK2G7ZTWCR4VHLY/|access-date=June 10, 2020|website=Apple Daily 蘋果日報|language=zh-hk|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=Bisha Sideedaad 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042448/https://hk.appledaily.com/entertainment/20200405/5D7XHJXCUPUTK2G7ZTWCR4VHLY/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=元KARAのHARAさん、フォトブックが「写真集」8位に登場 昨年沖縄で撮影(オリコン)|url=https://news.yahoo.co.jp/articles/be890f8855d34712d5f312cc4259442f942e787c|access-date=June 10, 2020|website=Yahoo!ニュース|language=ja}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=HARAさん、最後のフォトブック発売へ ファンの声が後押し…MVも公開/デイリースポーツ online|url=https://www.daily.co.jp/gossip/2020/01/13/0013029465.shtml|access-date=June 10, 2020|website=デイリースポーツ online|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114045905/https://www.daily.co.jp/gossip/2020/01/13/0013029465.shtml|archive-date=January 14, 2020|url-status=live}}</ref> == Nolosha shaqsiga ah == Goo wuxuu xiriir la lahaa timo-jaraha Choi Jong-Bum ka dib markii ay labadoodaba markii ugu horreysay ku kulmeen barnaamijka TV-ga ''My Mad Beauty Diary''.<ref>{{cite news|last1=Han|first1=Soo-ji|title=구하라 남자친구 '청담동 유아인', 생각보다 심각한 상처에 '충격'…'사회 생활 어려워'|url=http://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=483284|access-date=November 25, 2019|work=Top Star News|date=September 17, 2018|language=ko}}</ref> Abaarihii 1-da duhurnimo ee Sebtember 13, 2018, Choi waxay jabsatay guriga Goo iyadoo sakhraansan oo ay bilawday muran isu rogay gacan ka hadal, markii la sheegay inuu isku dayay inuu dhammeeyo xiriirkooda.<ref>{{Cite news|url=http://www.newsis.com/view/?id=NISX20190829_0000754836&cID=10201&pID=10200|title='구하라 폭행' 전 남자친구, 1심 징역형…"촬영은 무죄"|date=August 29, 2019|work=Newsis|access-date=November 25, 2019|language=ko}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://star.mk.co.kr/new/view.php?mc=ST&year=2019&no=678469|title=구하라 측, 최종범 '집행유예'에 반발…"더 강한 처벌 필요" 항소 예고|last=Jin|first=Hyang-hee|date=August 29, 2019|work=Star Today|access-date=November 25, 2019}}</ref> Booliska ayaa yimid guriga Gu kadib markii Choi ay ku soo wargalisay iyada weerar.<ref>{{Cite news|url=http://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=201809190100157590012167&servicedate=20180918|title=[SC현장] "진실 밝힐것" 구하라, 남친폭행 혐의 첫 경찰조사(종합)|last=Baek|first=Ji-eun|date=September 18, 2018|work=Sports Chosun|access-date=November 25, 2019|language=ko}}</ref> Goo wuxuu ku andacooday in dhacdadu ay ahayd mid laba dhinac ah ka dibna ay labada dhinacba soo bandhigeen sawirada dhaawacyadooda internetka si ay ugu sharaxaan dhankooda sheekada.<ref>{{Cite news|url=https://www.tvreport.co.kr/1080445|title='남친 폭행 혐의' 구하라, 경찰 출석 "조사 성실히 임해 진실 밝힐 것"[종합]|last=Son|first=Hyo-jung|date=September 18, 2018|work=TV Report|access-date=November 25, 2019|language=ko|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=Bisha Shanaad 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513220527/https://www.tvreport.co.kr/1080445|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.seoulwire.com/news/articleView.html?idxno=26677|title=구하라 남자친구 상처, 성한 곳이 없다? "눈 아래도 약 4cm 상처"|last=Jung|first=Eun-ran|date=September 16, 2018|work=Seoulwire|access-date=November 25, 2019|language=ko}}</ref> Intii lagu gudajiray dhacdada, Goo wuxuu ka xanuunsaday ilmo galeenka iyo xubinta taranka dumarka, sidoo kale waxaa laga helay "murgacashada afka ilmo galeenka", "jahwareerka wajiga iyo murgacashada", "murqaha hoose ee lugta iyo murgacashada", iyo "dhudhunka midig iyo murgacashada dheeraadka ah."<ref>{{Cite news|url=http://www.ggilbo.com/news/articleView.html?idxno=546993|title=구하라 카톡 공개 이어 남친 심경고백 ··· 가열되는 진실공방|last=Kim|first=Jae-myung|date=September 18, 2018|work=Ggilbo|access-date=November 25, 2019|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923015646/http://www.ggilbo.com/news/articleView.html?idxno=546993|archive-date=September 23, 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=45934|title='폭행혐의' 구하라, 경찰서 출두..."조사에서 혐의 밝혀질 것, 성실히 임하겠다"|last=Shin|first=Dong-hyuk|date=September 18, 2018|work=Single List|access-date=November 25, 2019|language=ko}}</ref> Tan ka dib, Goo wuxuu dacwad ka dhan ah Choi ugu hanjabay iyada inay sii dayso muuqaal galmo oo iyada ah kaas oo uu duubay iyada oo aan ogolaansho ka haysan isaga oo isku dayaya inuu soo afjaro xirfadeeda,<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2019/dec/03/south-korean-pop-star-and-actor-cha-in-ha-found-dead-aged-27|title=South Korean pop star and actor Cha In Ha found dead aged 27|last=Lanre|first=Bakare|date=December 3, 2019|work=The Guardian|access-date=December 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203163911/https://www.theguardian.com/music/2019/dec/03/south-korean-pop-star-and-actor-cha-in-ha-found-dead-aged-27|archive-date=December 3, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://pop.heraldcorp.com/view.php?ud=201909050914286820224_1|title=[POP이슈]검찰, 구하라 前 남자친구 최종범 1심 판결 불복…항소장 제출|last=Ahn|first=Tae-hyung|date=August 5, 2019|work=Herald Pop|access-date=November 25, 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3054060|title=Public criticizes revenge porn law|author1=Esther Chung|date=October 10, 2018|access-date=December 4, 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204102137/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3054060|archive-date=December 4, 2018|publisher=Korea JoongAng Daily|author2=Hong Ji-yu}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2018/10/251_256831.html|title=Rare jail term given to man in 'revenge porn' case|author=Lee Suh-yoon|date=October 11, 2018|access-date=December 4, 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204151413/https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2018/10/251_256831.html|archive-date=December 4, 2018|publisher=Korea Times}}</ref> iyo fiidiyowga galmada waxaa loo gudbiyay maxkamadda sida uu codsaday garsooraha, halkaasoo uu si gaar ah ugu xaqiijiyay isagu.<ref>{{Cite news|url=http://ilyo.co.kr/?ac=article_view&entry_id=354558|date=November 27, 2019|work=Realtime News Media|access-date=November 27, 2019|language=ko|script-title=ko:증거로 채택된 '성관계 동영상' 유출 가능성 정말 없나|archive-date=Bisha Kow iyo Tobnaad 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128191654/http://ilyo.co.kr/?ac=article_view&entry_id=354558|url-status=dead}}</ref> Intii lagu guda jiray maxkamadeyntii ugu horeysay ee la qabtay Abriil 18, 2019, Choi wuu beeniyay eedeymaha badankood laakiin wuxuu qirtay inuu isagu masuul ka ahaa kaliya burburka hantida.<ref>{{Cite news|url=http://star.hankookilbo.com/News/Read/201904181184783504?did=NA&dtype=&dtypecode=&prnewsid=|title='구하라 폭행·협박·몰카 혐의' 최종범, 첫 공판서 핵심 혐의 부인|last=Lee|first=Ho-yeon|date=April 18, 2019|work=HanKook Ilbo|access-date=November 25, 2019}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bishii Meey 26, 2019, Goo wuxuu isku dayay inuu isku dilo gurigeeda isla markiiba waxaa loo qaaday isbitaal, ka dib markii ay ka cudurdaaratay welwelka taageerayaasheeda.<ref>{{cite web|date=May 26, 2019|script-title=ko:구하라, 극단적 선택 시도…생명 지장 없어 - 스타투데이|url=https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2019/05/350418/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526034111/https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2019/05/350418/|archive-date=May 26, 2019|access-date=May 26, 2019|website=mk.co.kr|language=ko}}</ref><ref>{{cite web|date=May 28, 2019|title=Singer Goo Ha-ra apologizes for suicide attempt|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/398_269611.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528121423/http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/398_269611.html|archive-date=May 28, 2019|access-date=May 28, 2019|website=The Korea Times|language=en}}</ref> Bishii Ogosto 2019, Choi waxaa lagu waayey dambi ah duubista fiidiyowga galmada ogolaansho la’aan iyada oo maxkamaddu oggolaatay in duubista la sameeyey iyada oo aan ogolaansho laga haysan Goo, laakiin maadaama ay ku sii jirtay xiriirkii waxay ku heshay inuusan dambiile ku ahayn filim duubista sharci darrada ah.<ref name="trauma">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50582338|title=Goo Hara and the trauma of South Korea's spy cam victims|date=November 28, 2019|work=BBC|access-date=December 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191201004839/https://www.bbc.com/news/world-asia-50582338|archive-date=December 1, 2019|url-status=live}}</ref> Si kastaba ha noqotee, waxaa lagu xukumay hal sano iyo lix bilood oo xarig ah, oo laga joojiyay seddex sano oo tijaabo ah ka dib markii lagu xukumay hanjabaad ah inuu soo rogo fiidiyowga galmada, ku qasbida, ku xadgudubka jirka, iyo burburinta hantida Goo.<ref>{{Cite news|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20191124049951004?input=1195m|title=가수 구하라 자택서 숨진 채 발견…경찰 "사인 조사 중"(종합)|date=November 24, 2019|work=Yonhap News|access-date=November 24, 2019|language=ko}}</ref> Ka dib markii warkeeda fiidiyowgeeda galmada ay noqotay mid fagaara ah, Goo waxay ku heshay cagajugleyn khadka tooska ah ee warbaahinta bulshada, in kasta oo ay tahay dhibbane dambi.<ref name="trauma" /> Markii la xiray rafcaanka xukunka la hakiyay Luuliyo 2, 2020, Choi waxaa lagu xukumay hal sano oo xabsi ah, iyadoo maxkamaddu sheegtay in Choi "ay si fiican uga warqabtay in heerka dhaawaca uu aad u daran yahay haddii fiidiyowyada galmada la soo daayo, la siiyay in dhibanaha uu ahaa caan caan ah ".<ref>{{Cite web|date=July 2, 2020|title=Goo Hara suicide: Late K-pop star's ex-boyfriend jailed for sex video blackmail|url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/goo-hara-suicide-late-k-pop-stars-ex-boyfriend-jailed-for-sex-video-blackmail|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703035407/http://www.straitstimes.com/asia/east-asia/goo-hara-suicide-late-k-pop-stars-ex-boyfriend-jailed-for-sex-video-blackmail|archive-date=July 3, 2020|access-date=July 3, 2020|website=The Straits Times|language=en}}</ref> Kooxda dacwad oogista waxay ku cadaadiyeen inay racfaan ka qaataan maxkamada sare xukun ciqaabeed culus 8 Luuliyo 2020.<ref>{{Cite web|date=2020-07-08|title='故구하라 폭행·협박' 최종범 사건, 대법원行..검찰 상고"보편적 정의 기대"[종합]|url=https://news.chosun.com/site/data/html_dir/2020/07/08/2020070804791.html|access-date=2020-07-09|website=news.chosun.com|language=ko}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-07-08|title='故 구하라 폭행·협박' 최종범, 대법원 간다...검찰 상고|url=http://www.newspim.com/news/view/20200708001238|access-date=2020-07-09|website=뉴스핌|language=ko}}</ref> Bishii Sebtember 23, Choi waxay codsatay dammaanad iyada oo sugeysa go'aanka Maxkamadda Sare ee ku saabsan racfaanka dacwad oogaha ee loo qoondeeyay 15-ka Oktoobar.<ref>{{Cite web|title=[종합]'故 구하라 폭행·협박' 최종범, 대법원에 보석 청구 "구속 풀어 달라"|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2020/09/25/W6ZBAUQRZT5VVEE47UIO2BWD3Y/|access-date=2020-09-25|website=www.chosun.com|language=ko}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-09-25|title='故 구하라 폭행·협박' 최종범, 징역 1년→보석 신청→10월 15일 대법원 선고[종합]|url=http://www.koreadaily.com/news/read.asp?art_id=8690736|access-date=2020-09-25|website=미주중앙일보|ciwaan=Nuqul Archive|archive-date=2022-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124081904/http://www.koreadaily.com/news/read.asp?art_id=8690736|dead-url=yes}}</ref> Maxkamadda Sare ayaa diidday damaanadkiisa iyadoo sheegtay, "Ma jirto sabab muhiim ah oo dammaanad loogu siiyo Choi Jong-bum. Go'aankan waxaa lagu gaadhay is-afgarad buuxa ee garsoorayaasha maxkamadda sare ee ku lugta lahaa."<ref>{{Cite web|date=2020-10-08|title=法, 최종범 보석신청 기각…"구속 풀어줄 이유 없다"|url=https://www.dispatch.co.kr/2107434|access-date=2020-10-10|website=Korea Dispatch|language=ko-KR}}</ref> Maxkamadda Sare waxay taageertay xukunkii halka sano ahaa ee Oktoobar 15, 2020.<ref>{{Cite web|title=Ex Boyfriend of Late K-pop Star Goo Ha-ra Gets 1-Year Sentence|url=http://world.kbs.co.kr/service/news_view.htm?lang=e&Seq_Code=156921|access-date=2020-12-28|website=world.kbs.co.kr|language=en}}</ref> == Geerida, baaritaanka iyo xuska == Bishii Nofeembar 24, 2019, Hara waxay u dhimatay sababo aan la shaacin, waxaa laga helay iyada oo meyd ah gurigeeda oo ku yaal Cheongdam-dong, Gangnam oo uu maamule ka ahaa,<ref>[https://en.yna.co.kr/view/AEN20191124002951320?section=national/national "(LEAD) Female singer Goo Ha-ra found dead at her home"]. Yonhap News Agency.</ref><ref>[http://koogle.tv/media/news/breaking-news-goo-hara-found-dead-in-her-home-highlights-pressure-on-female-k-pop-stars/ "*BREAKING NEWS* Goo Hara Found Dead in Her Home, Highlights Pressure on Female K-Pop Stars"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''KoogleTV''.</ref> iyadoo sababta dhimashada loo xukumay inay tahay ismiidaamin suurto gal ah.<ref>[http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2019/11/24/2019112401360.html "가수 구하라 자택서 숨진 채 발견...전날 SNS에 "잘자" 셀카 남겨"]. ''Chosun Ilbo''.</ref><ref>[https://www.cosmopolitan.com/uk/reports/amp30039082/k-pop-star-goo-hara-death-sulli/ K-pop star Goo Hara has been found dead aged 28]. ''Cosmopolitan.''</ref><ref name=":0">[https://www.bbc.com/news/world-asia-50535937 K-Pop artist Goo Hara found dead at home aged 28] – BBC</ref> Booliska ayaa helay warqad isdilid ah oo uu qoray Goo,<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/2019/11/25/782567715/stars-have-feelings-we-are-not-dolls-south-korea-mourns-k-pop-star-goo-hara|title='Stars Have Feelings. We Are Not Dolls': South Korea Mourns K-Pop Star Goo Hara|work=[[NPR]]|date=November 25, 2019|access-date=November 25, 2019}}</ref> waxayna ku soo gabagabeysay inaysan jirin wax ciyaar xun ah, sida lagu arkay iyada oo laga duubay muuqaalada CCTV iyadoo ku soo noqonaysa gurigeeda 12:40 am, iyadoo aysan jirin cid kale oo soo booqata marka laga reebo ilaaliyaha guriga oo meydkeeda helay 6 pm ee isla maalintaas.<ref>{{Cite news|url=http://tenasia.hankyung.com/archives/1863495|last=Noh|first=Kyu-min|date=|work=Ten Asia|access-date=|language=ko|script-title=ko:故 구하라, 부검 NO→유가족에 시신 인계…사건 종결 전망 (종합)|archive-date=2019-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191127033007/http://tenasia.hankyung.com/archives/1863495|dead-url=yes}}</ref><ref>[https://devbhoominews.com/category/sports/ '8시 뉴스' 故 구하라 팬들 위한 별도의 조문공간 애도 물결]{{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Sports News.</ref><ref>{{Cite news|url=http://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=201911260100205570013785&servicedate=20191125|title=故구하라 자필메모 발견…경찰 "유족과 협의해 부검 여부 결정"[종합]|last=Kim|first=Joon-seok|date=November 25, 2019|work=Sports Chosun|access-date=November 25, 2019}}</ref><ref>{{cite news|last1=Kang|first1=So-hyun|title=경찰, 故 구하라 부검 않기로… "타살혐의점 없어"|url=http://moneys.mt.co.kr/news/mwView.php?no=2019112519408036423|access-date=November 25, 2019|work=MoneyS|date=November 25, 2019|language=ko}}</ref> Baaritaan lagu sameeyay meydka lama sameynin kadib markii booliisku la tashaday xeer ilaaliyaha mas'uulka ka ah tixgalinayana codsiga qoyskeeda,<ref>{{cite news|last1=Choi|first1=Hyun-joo|title=경찰 "故 구하라 부검 않기로 결정"|url=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2019112519423984164|access-date=November 25, 2019|work=Star News|date=November 25, 2019|language=ko}}</ref> waxaana maydka lagu wareejiyay qoyskeeda 26-kii Nofeembar.<ref>{{Cite news|url=http://pop.heraldcorp.com/view.php?ud=201911261645491079536_1|last=Park|first=Seo-hyeon|date=November 26, 2019|work=Herald Pop|access-date=November 26, 2019|language=ko|script-title=ko:[POP이슈]"범죄혐의점無"‥故 구하라, 부검NO→단순변사 사건종결 예정(종합)}}</ref> Geerida geeridu waxay dhacday bil ka dib markii ay saaxiibteed isku dhawaayeen oo ay isku heyb ahaayeen K-pop-ka [[Sulli]] ay isdileen.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2019/nov/24/goo-hara-k-pop-singer-found-dead-aged-28|title=K-pop singer Goo Hara found dead aged 28|last=McCurry|first=Justin|date=November 24, 2019|work=The Guardian|access-date=November 24, 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Aaska Goo waxaa si gaar ah ugu qabtay Isbitaalka Gangnam Severance xubno ka tirsan qoyskiisa iyo asxaabtiisa,<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/goo-ha-ras-death-police-find-a-note-in-her-home-autopsy-yet-to-be-decided|title=Foul play ruled out in Goo Hara's death, police find 'pessimistic' note in her home|last=Loh|first=Keng Fatt|date=November 25, 2019|work=Straits Times|access-date=November 25, 2019|archive-date=Bisha Kow iyo Tobnaad 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191129020859/https://www.straitstimes.com/lifestyle/goo-ha-ras-death-police-find-a-note-in-her-home-autopsy-yet-to-be-decided|url-status=dead}}</ref> halka xaflad xusuus gooni ah loogu sameeyay taageerayaasha ay ka dhacday Nofeembar 25 - 26 Jaamacadda Katooliga ee Kuuriya Seoul St. Mary ee ku taal Gangnam.<ref>{{cite news|title=구하라측, 팬 위한 빈소 서울성모병원 마련…내일까지 조문(종합)|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20191125009651005?input=1195m|access-date=November 25, 2019|work=Yonhap News|date=November 25, 2019|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|last1=Choi|first1=Hyung-joo|title=故 구하라 조문 일정 변경 "25일 오후 3시부터 26일 밤 12시까지"(공식)|url=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2019112519322739709|access-date=November 25, 2019|work=Star News|date=November 25, 2019|language=ko}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sisunnews.co.kr/news/articleView.html?idxno=116973|last=Kim|first=Jung-yeon|date=November 27, 2019|work=Sisun News|access-date=November 27, 2019|language=ko|script-title=ko:故 구하라 비공개 발인, 모든 장례 절차 비공개 진행...팬들 위해 장지 공개}}</ref> Bishii Nofeembar 27, meydka Goo ayaa la gubay meydkeeda waxaa lagu xardhay Bundang, Gyeonggi-do.<ref>{{Cite news|url=http://starin.edaily.co.kr/news/newspath.asp?newsid=01502246622689984|last=Yoon|first=Ji-baek|date=November 27, 2019|work=Starin eDaily|access-date=November 27, 2019|language=ko|script-title=ko:구하라 측, 납골당 정보 공개… "조문 못한 분들 위해" [전문]}}</ref> Dhimashadeedii kadib, codsi ayaa loo gudbiyay guriga loo yaqaan 'Blue House' (guriga madaxweynaha) oo ay ku saxeexan yihiin in ka badan 200,000 oo qof oo dalbanaya ciqaab aad u daran oo ku saabsan duubista ficillada galmada iyada oo aan oggolaansho la helin oo la qaybiyo.<ref>{{Cite news|url=http://news1.kr/articles/?3778834|last=Seo|first=Mi-seon|date=November 26, 2019|work=News 1|access-date=November 26, 2019|language=ko|script-title=ko:檢, 구하라 협박에 쓰인 '불법촬영' 웬만하면 구속수사}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://enews24.tving.com/news/article?nsID=1334167|last=Choi|first=Shin-ae|date=November 26, 2019|work=eNews24|access-date=November 26, 2019|language=ko|script-title=ko:"故 구하라, '정준영 단톡방' 진실 규명에 도움 줬다"|archive-date=Bisha Shanaad 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516054348/http://enews24.tving.com/news/article?nsID=1334167|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sportsworldi.com/newsView/20191126513359|last=Jung|first=Ga-young|date=November 26, 2019|work=SportsWorldi|access-date=November 26, 2019|language=ko|script-title=ko:[SW이슈] 故 구하라, 직접 연락해 '정준영 단톡방' 진실 규명 힘써}}</ref> === Codsiga dhaxalka iyo dacwada === Goo Hara walaalkiis ka weyn, Goo Ho-in, wuxuu bilaabay codsi ah in dib loo eego sharciga dhaxalka Kuuriyada Koofureed, si looga hortago waalid sheegashada dhaxalka haddii ay dayaceen waajibaadkooda waalidnimo, kadib markii ay la soo xiriireen hooyadood kala tageen si ay qayb uga helaan dhaxalka Goo Hara.<ref name=":5">{{Cite web|date=June 4, 2020|title=Goo Hara Act to be relooked after failing to pass|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/goo-hara-act-to-be-relooked-after-failing-to-pass|access-date=June 10, 2020|website=The Straits Times|language=en|archive-date=Bisha Tobnaad 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005081627/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/goo-hara-act-to-be-relooked-after-failing-to-pass|url-status=dead}}</ref> Codsiga waa lagu guuleystay, ka dib markii la ururiyey 100,000 oo saxiix 30 maalmood gudahood.<ref name=":5" /> Goo Ho-in ayaa markaa ku riixay sharci dejinta inay soo saaraan sharciga magaca Goo Hara, sida ''Xeerka Goo Hara''.<ref name=":6">{{Cite web|last=Kwon|first=Ye-rim|date=March 31, 2020|title=Goo Hara's brother pushes for law under her name|url=https://www.thejakartapost.com/life/2020/03/30/goo-haras-brother-pushes-for-law-under-her-name.html|access-date=June 10, 2020|publisher=[[The Korea Herald]]|language=en|via=[[The Jakarta Post]]}}</ref> Si kastaba ha noqotee, sharciga ayaa ku guuldareystay inuu meel mariyo Golaha Qaranka 20aad, isagoo ku andacoonaya inuu u baahan yahay dib u eegis dheeraad ah.<ref name=":5" /> Golaha Qaranka ee 21aad wuxuu sii waday inuu eego sharciga la filayo.<ref name=":5" /> Fadhigii guud ee la qabtay Diseembar 1, 2020, sharciga dib loo eegay waxaa meel mariyey baarlamanka 21aad ee Qaranka, oo ay weheliyaan 50 biilal kale.<ref>{{Cite web|title=방탄소년단(BTS) 등 한류스타 입영연기·공무원 구하라법 등 법안 51건 국회 본회의 의결 [종합]|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000703768|access-date=2020-12-04|website=entertain.naver.com|language=ko}}</ref> Sidoo kale Goo Ho-in ayaa dacwad geeyay si looga hor istaago hooyadood in ay raadiso 50% hantida Goo Hara dhaxal ahaan,<ref name=":5" /> maadaama sida la sheegay ay gudan weyday waajibaadkeedii waalidnimo ee walaalaha.<ref name=":6" /> Sharciga dib loo eegay laguma dabaqi doono sheegashada hooyadood, sababo la xiriira sharci kale oo ka hortagaya dib u eegista ku dhaqanka sharciyada cusub ee kiisaska hore.<ref name=":6" /> Aabahood wuxuu sheegashadiisa dhaxalka u gudbiyay Goo Ho-in.<ref name=":6" /> Bishii Diseembar 22, 2020, Maxkamadda Gwangju waxay xukuntay in hooyadood ay heli doonto 40% dhaxalka halka Goo Ho-in uu heli doono inta soo hartay 60%.<ref>{{Cite web|last=Looi|first=Sylvia|title=South Korean court rules K-pop star Goo Hara's estranged mother gets 40pc of late singer's inheritance {{!}} Malay Mail|url=https://www.malaymail.com/news/showbiz/2020/12/22/south-korean-court-rules-k-pop-star-goo-haras-estranged-mother-gets-40pc-of/1934115|access-date=2020-12-27|website=www.malaymail.com|language=en}}</ref> == Tixraacyada == [[Category:Dhibbanayaasha internetka]] [[Category:Koonfur Kuuriya dadka]] [[Category:Fannaaniinta K-pop]] [[Category:Idolyasha dhedig Koonfur Kuuriya]] cv3ocp3x9270kwo353wdfeqwec1zvg5 Soomaalida Iswiidhan 0 34747 309816 261250 2026-09-28T12:49:37Z Mohamed Abdiwali Yusuf 46970 Samee turjumidda bogga "[[:en:Special:Redirect/revision/1372848193|Somalis in Sweden]]" 309816 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title fn org" id="7" |Soomaalida ku nool Sweden |- class="infobox-caption" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Personer_i_Sverige_födda_i_Somalia_2022.png|frameless]]<div class="infobox-caption"> Ku dhalashada boqolkiiba dadka degmada </div> |} '''Soomaalida Iswiidhan''' (''Soomaalida ku nool Sweden'') waa muwaadiniin iyo degganayaal Sweden ah oo asal ahaan Soomaali ah ama haysta dhalashada Soomaaliya.<ref name="Popt">''<span data-segmentid="229">"Population by country of birth, age and sex. Year 2000 - 2019".</span> <span data-segmentid="230">Statistikdatabasen.</span> <span data-segmentid="231">Retrieved 2020-06-21.</span>''</ref> Qayb weyn oo ka mid ah Soomaalida Sweden waxay dalka u haajireen sababo la xiriira Dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya. Inta badan Soomaalida dalka Sweden waxay yimaadeen kadib sanadkii 2006.<ref>''Carlson, Magnusson & Rönnqvist (2012). Somalier på arbetsmarknaden - har Sverige något att lära? : underlagsrapport 2 till Framtidskommissionen. Stockholm: Regeringskansliet - Fritzes. pp.&nbsp;13–16.'' ISBN''&nbsp;''<bdi>978-91-38-23810-3</bdi>''. Retrieved 9 November 2017.''</ref><ref>''Johnsdotter, Sara (October 2010). Somaliska föreningar som överbryggare (PDF). Hälsa och samhälle,'' Malmö University''. pp.&nbsp;5, 13. Retrieved 10 November 2017.''</ref><ref>''Mångfaldsbarometern 2014 (PDF).'' Gävle University College''. 2014. p.&nbsp;57.''</ref> == Tirakoobka Dadka == [[File:Somalia-foreignborn-sw.png|thumb|Dadka ku dhashay [[Soomaaliya]] ee ku dhashay Sweden jinsi ahaan, 2001-2016 ( Tirakoobka Sweden ). [ cusboonaysiin u baahan ]]] Sida laga soo xigtay '''Statistics Sweden''', Soomaalidu waxay bilaabeen inay Sweden yimaadaan dhammaadkii '''1980-meeyadii''', iyadoo sababta ugu weyn ay ahayd colaaddii iyo dagaalkii sokeeye ee Soomaaliya. * '''1990:''' Waxaa Sweden joogay wax ka yar '''1,000 qof oo Soomaaliya ku dhashay''' oo magangelyo-doon ah. * '''1994:''' Tiradu waxay gaartay ku dhowaad '''2,000 qof'''. * '''2000:''' Tiradu si weyn ayay hoos ugu dhacday, iyadoo ku dhow eber. * '''2010:''' Iyadoo colaadda Soomaaliya sii xoogaysatay, tiradu waxay gaartay in ka badan '''5,000 qof'''. * '''2014:''' Kadib markii Sweden adkaysay shuruudaha dukumentiyada aqoonsiga ee xubnaha qoysaska dadka hore u yimid, tiradu waxay hoos ugu dhacday wax yar oo ka badan '''1,000 qof'''.<ref>"Immigrations and emigrations by country of emi-/immigration, observations and year"''. Statistics Sweden. Retrieved 26 December 2017.''</ref> Sanadkii '''2016''', waxaa la diiwaangeliyay '''132 qof''' oo Sweden ka guuray kuna aaday Soomaaliya. Tirooyinkani waxay ka hadlayaan '''dadka Soomaaliya ku dhashay ee magangelyo-doonka ahaa''', mana matalayaan dhammaan Soomaalida ku nool Sweden. Sida laga soo xigtay '''Statistics Sweden''', sanadkii '''2016''' waxaa Sweden ku noolaa '''63,853 qof oo ku dhashay Soomaaliya'''.<ref>"Foreign-born persons by country of birth, age, sex and year"''. Statistics Sweden. Retrieved 20 October 2017.''</ref> * '''41,335''' ka mid ah waxay haysteen dhalashada Soomaaliya: '''20,554 rag ah''' iyo '''20,781 dumar ah'''.<ref>"Sveriges framtida befolkning 2015–2060 - The future population of Sweden 2015–2060" ''(PDF). Statistics Sweden. pp.&nbsp;98, 99, 102, 104. Retrieved 10 November2017.''</ref> * Bulshada Soomaalida badankeed waxay ahayd '''da'yar''', gaar ahaan: ** '''15–24 jir:''' 8,679 rag ah iyo 7,728 dumar ah. ** '''25–34 jir:''' 7,043 rag ah iyo 7,958 dumar ah. ** '''5–14 jir:''' 5,882 rag ah iyo 5,629 dumar ah. * Qiyaastii '''3,000 Soomaali ah''' ayaa ku noolaa '''Borlänge'''. * '''2,878 qof oo Soomaaliya ku dhashay''' ayaa ku noolaa '''Rinkeby-Kista'''.<ref>"Immigrations and emigrations by country of emi-/immigration, observations and year"''. Statistics Sweden. Retrieved 26 December 2017.''</ref> * Göteborg, sanadkii '''2005''', Soomaalida badankeed waxay ku badnaayeen deegaannada '''Biskopsgården''', iyo '''Bergsjön/Angered'''.<ref>"Foreign citizens by country of citizenship, sex and year"''. Statistics Sweden. Retrieved 20 October 2017.''</ref> Tirooyinkani waxay gaar ahaan khuseeyaan '''sanadihii 2016 iyo ka hor''', sidaas darteed ma matalayaan tirada Soomaalida Sweden ee maanta.<ref>"Welcome to Rinkeby-kista" ''(PDF). City District Council. Retrieved 23 March 2017.''</ref> Sanadkii '''2016''', magaalooyinka Sweden ee ay ku noolayeen dadka ugu badan ee '''Soomaaliya ku dhashay''' waxay ahaayeen: * '''Gothenburg:''' 9,756 qof * '''Stockholm:''' 8,447 qof * '''Malmö:''' 2,556 qof * '''Linköping:''' 2,542 qof * '''Örebro:''' 2,234 qof Tirooyinkani waxay ku salaysan yihiin xogtii '''2016'''<ref>"Swede to coach first Somalia bandy team"''. Radio Sweden. 13 May 2013. Retrieved 22 June 2013.''</ref>, sidaas darteed ma matalayaan tirada dadka Soomaalida ah ee magaalooyinkan maanta.<ref>"28/10 -07: Göteborgs somalier - ett folk i kris"''. Göteborgs-Posten (in Swedish). Retrieved 2018-04-01''</ref> Sanadkii '''2013''', magaalada '''Borlänge ee Sweden''' waxaa sidoo kale lagu aas-aasay '''xulka qaranka Soomaaliya ee Bandy''', oo ah ciyaar barafka lagu ciyaaro. Xulku wuxuu ka qaybgalay '''Koobkii Adduunka ee Bandy 2014''', waxaana uu ka tirsanaa '''Xiriirka Caalamiga ah ee Bandy (Federation of International Bandy)'''.<ref>"Swede to coach first Somalia bandy team"''. Radio Sweden. 13 May 2013. Retrieved 22 June 2013.''</ref> Sanadkii '''2014''', hay’adda '''Open Society Foundations''' waxay soo saartay warbixin ku saabsan Soomaalida ku nool magaalada '''Malmö ee Sweden'''. Warbixintu waxay sheegtay in Soomaalidu ay magaalada si wanaagsan ugu noolaan karaan sababo ay ka mid yihiin '''kharashka nolosha oo hooseeya''', '''dulqaad diimeed oo ka badan meelo kale oo Sweden ah''', iyo joogitaanka '''bulsho Muslimiin ah oo tiro badan'''. Si kastaba ha ahaatee, warbixintu waxay tilmaantay in '''isdhexgalka bulshada (integration)''' uu si gaar ah uga liitay dhinaca shaqada. Kaliya '''21%''' dadka Malmö ku dhashay Soomaaliya ayaa shaqaynayay, iyadoo inta badan dadkaasi ay da’doodu u dhaxaysay '''16 ilaa 40 sano'''. Mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn wuxuu ahaa '''baahida sare ee suuqa shaqada ee aqoonta iyo xirfadda luqadda Iswiidhishka'''.<ref>"Somaliesvenskar i Malmö har svårt komma in i samhället"''. Sveriges Radio (in Swedish). 2014-01-31. Retrieved 2020-10-11.''</ref> == Waxbarashada == Sanadkii '''2010''', xafiiska dowladda Sweden ee '''Regeringskansliet – Statsrådsberedningen''' wuxuu qiyaasay heerka waxbarashada dadka Soomaalida ah ee ku nool Sweden, da’dooduna u dhaxaysay '''16 ilaa 64 sano''', sidan: * '''44%''' – Waxbarasho heer hoose ah (''Förgymnasial''). * '''22%''' – Waxbarasho heer dugsi sare ah (''Gymnasial''). * '''9%''' – Waxbarasho ka dambaysa dugsiga sare, balse ka yar '''3 sano''' (''Eftergymnasial''). * '''25%''' – Heerka waxbarashada lama aqoon (''Okänd'').<ref>"Statistisk årsbok 2014" ''(PDF). Statistics Sweden. pp.&nbsp;448–449. Retrieved 22 October 2017.''</ref> Tani waxay muujinaysaa in xogtii 2010 ay lahayd qayb weyn oo aan la hayn xog waxbarasho oo dhamaystiran, gaar ahaan '''25%'''. Mashruuca '''At Home in Europe''' ee '''Open Society Foundations (OSF)''' wuxuu qiyaasay in '''60–70%''' Soomaalida daraasadda lagu sameeyay ay lahaayeen '''heer waxbarasho hoose ama aan la aqoon heerka waxbarashadooda'''. OSF waxay sidoo kale sheegtay in heerka waxbarasho ee kooxdan Soomaalida ah uu caqabad ku noqday '''fahamka bulshada Sweden''' iyo '''ereyada iyo habka hadalka ee lagu isticmaalo luqadda Iswiidhishka'''.<ref>''Somalier i Malmö - At Home in Europe Project (PDF).'' Open Society Foundations''. 2014. p.&nbsp;2.''</ref> Intii u dhaxaysay '''2006–2010''', Soomaalida u haajirtay '''Canada''' iyo '''Maraykanka''' ayaa, marka loo eego xogta la sheegay, lahaa heerar waxbarasho oo '''dugsi sare iyo waxbarasho ka dambaysa dugsiga sare''' oo ka sarreeyay Soomaalida ku nool '''Sweden'''. Soomaalida Sweden waxaa sidoo kale ku jiray qayb ka badan dadka '''aan la hayn xog cad oo ku saabsan heerka waxbarashadooda''', taas oo lagu qiyaasay '''25%'''.<ref>''Carlson, Magnusson & Rönnqvist (2012). Somalier på arbetsmarknaden - har Sverige något att lära? : underlagsrapport 2 till Framtidskommissionen. Stockholm: Regeringskansliet - Fritzes. p.&nbsp;42.'' ISBN''&nbsp;''<bdi>978-91-38-23810-3</bdi>''. Retrieved 20 October 2017.''</ref> Sida laga soo xigtay '''Statistics Sweden''', sanadihii '''2008–2009''' waxaa Sweden ku jiray: * '''769 arday''' oo dhigta dugsiga barbaarinta (''pre-school'') oo af-Soomaaligu yahay afkooda hooyo.<ref>"Statistisk årsbok för Sverige - Statistical Yearbook of Sweden 2010" ''(PDF). Statistics Sweden. pp.&nbsp;505, 510. Retrieved 27 October 2017.''</ref> * '''7,369 arday''' oo dhigta dugsiyada khasabka ah (''compulsory school'') oo af-Soomaaligu yahay afkooda hooyo. Sanadihii '''2012–2013''', tiradu waxay kor u kacday: * '''1,011 arday''' oo dhigta dugsiga barbaarinta. * '''10,164 arday''' oo dhigta dugsiyada khasabka ah. Tani waxay muujinaysaa '''koror muuqda oo ku yimid tirada ardayda af-Soomaaliga ku hadasha''' ee ku jiray nidaamka waxbarashada Sweden muddadaa<ref>"Statistisk årsbok för Sverige - Statistical Yearbook of Sweden 2014" ''(PDF). Statistics Sweden. pp.&nbsp;452, 455. Retrieved 27 October 2017.''</ref> Sanadkii '''2010''', waxaa jiray '''4,269 arday''' oo af-Soomaaligu yahay afkooda hooyo kuwaas oo ka qaybgalayay barnaamijka dowladda Sweden ee '''Swedish for Immigrants (SFI)''', oo loogu talagalay dadka waaweyn ee baranaya luqadda Iswiidhishka. Ardaydaas: * '''2,747 qof''' – waxay dalkoodii hooyo ku soo qaateen '''0–6 sano oo waxbarasho ah'''. * '''797 qof''' – waxay heleen '''7–9 sano oo waxbarasho ah'''. * '''725 qof''' – waxay heleen '''10 sano ama ka badan''' oo waxbarasho ah. Sanadkii '''2012''', tiradu si weyn ayay u korodhay. Waxaa barnaamijka ku jiray: * '''10,525 arday''' oo af-Soomaaligu yahay afkooda hooyo. * '''10,355 arday''' oo '''ku dhashay Soomaaliya'''. Tirooyinkani waxay muujinayaan kororka ka qaybgalka Soomaalida ee barnaamijka '''SFI''', gaar ahaan barashada luqadda Iswiidhishka. == Bulshada == Marka Soomaalidu u guurto '''Sweden''', waxay galaan bulsho leh taariikh iyo nidaam ka duwan kii Soomaaliya. Sweden muddo ka badan '''200 sano''' ma aysan la kulmin dagaal weyn oo ka dhaca dhulkeeda. Dalka wuxuu leeyahay hay’ado dowladeed oo soo jiray muddo ku dhow '''shan qarni''', hay’ado xooggan, warshado tiknoolajiyadeed horumarsan, dhaqaale ku dhisan aqoon iyo heer waxbarasho oo guud ahaan sarreeya. Dhanka kale, Sweden waa mid ka mid ah bulshooyinka aadka u '''cilmaaniyeysan (secularized)''', waxayna leedahay aragtiyo xorriyadeed oo ku saabsan arrimo muhiim u ah dhaqanka Soomaaliyeed, sida '''qoyska, galmada iyo doorka jinsiga'''. Arrimahan oo dhan waxay keenaan in Soomaalida u guurta Sweden ay la kulmaan '''bulsho aad uga duwan tan Soomaaliya''', taas oo mararka qaarkood abuuri karta caqabado la xiriira la qabsiga, fahamka dhaqanka iyo isdhexgalka bulshada. Sida lagu sheegay '''warbixin rasmi ah oo la soo saaray 1999''', Soomaalida ku nool '''Stockholm, Gothenburg iyo Malmö'''intooda badan waxay deganaayeen xaafado ay ku badan yihiin dadka ka soo jeeda dhaqamo kala duwan, halka dadka Iswiidhishka ah iyo kuwa afka Iswiidhishka ku hadla ay yaraayeen. Arrintan waxay sidoo kale ka jirtay '''magaalooyinka yaryar''' ee ay Soomaalidu ku noolaayeen. Mid ka mid ah sababihii arrintan keenay ayaa ahaa in xaafadahaas ay ku yaalleen '''masaajidyo''', taas oo u sahashay Soomaalida inay si fudud ugu gutaan cibaadadooda Islaamka. Sidoo kale, '''ururrada bulshada Soomaalida''' ayaa laga dhisay isla deegaannadaas, taas oo sii xoojisay isku-urursiga bulshada Soomaalida. Sida lagu sheegay '''daraasad wareysi ah oo ay Malmö University samaysay sanadkii 2013''', Soomaalida ku nool Sweden waxay muujiyeen walaac xooggan oo ku saabsan '''ilaalinta dhaqankooda iyo diintooda Islaamka'''. Soomaalida qaangaarka ah ee daraasadda laga wareystay waxay sheegeen in walaacooda ugu weyn uu ahaa in '''carruurtoodu sii haystaan aqoonsiga Soomaalinimo'''. Arrintan ayaa mararka qaar keentay '''khilaafaad u dhexeeya waalidiinta Soomaalida iyo xarumaha xannaanada carruurta iyo dugsiyada''', iyadoo waalidiintu ay dareemeen in qaar ka mid ah hay’adaha waxbarashadu aysan si ku filan u tixgelin doorbidkooda dhaqan iyo diin, isla markaana carruurta lagu baro fikrado ama dhaqammo ay waalidiintu u arkaan inay ka duwan yihiin qiyamka ay iyagu carruurtooda ku barbaariyaan. === Qabiilo === Dhaqanka '''qabiilka iyo abtirsiinta Soomaalida''' wuxuu si weyn uga sii jiraa bulshada Soomaalida ee qurbaha, sababo dhowr ah awgood. Midka ugu muhiimsan ayaa ah in '''nidaamka qabiilku uu qayb muhiim ah ka yahay qaab-dhismeedka qoyska iyo aqoonsiga Soomaalida'''. Soomaalidu waxay muhiimad weyn siiyaan '''abtirsiinta''', oo ah habka jiilba jiilka ka dambeeya loogu gudbiyo aqoonta ku saabsan nasabka iyo awoowayaasha. Erayga ''abtiris'' wuxuu macnihiisu yahay “tirinta awoowayaasha”. Sidaas awgeed, ogaanshaha qabiilka iyo nasabka qofka wuxuu noqday qayb ka mid ah dhaqanka iyo aqoonsiga bulshada. Xitaa su’aasha '''“Yaa tahay?”''' mararka qaarkood looma jeedo magaca qofka oo keliya, balse waxay sidoo kale noqon kartaa su’aal ku saabsan '''qabiilka iyo abtirsiintiisa'''. Intaa waxaa dheer, horumarka tiknoolajiyadda ayaa fududeeyay in Soomaalida qurbaha ay xiriir joogto ah la yeeshaan ehelkooda ku nool Soomaaliya. '''Isgaarsiinta casriga ah''' iyo '''duulimaadyada qiimahoodu hooseeyo''' ayaa u sahashay dad badan oo qurbo-joog ah inay sii xoojiyaan xiriirkooda qoys iyo bulsho ee ay la leeyihiin Soomaaliya. Dhaqanka '''qabiilka Soomaalida''' wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa nolosha Soomaalida ku nool dalalka ay u guureen. Dadka cusub ee Soomaalida ah ee yimaada dalalkaas waxay inta badan ku biiraan '''shabakado bulsho oo hore u dhisnaa''', kuwaas oo ay ku jiraan xiriirro qoys, qabiil iyo bulsho. Nidaamka qabiilku wuxuu sidoo kale noqdaa '''hab lagu wadaago xog iyo talooyin''', gaar ahaan marka qofku go’aansanayo inuu u guuro dal kale. Xogta laga helo ehelka iyo dadka ay isku bulshada yihiin waxay ka caawin kartaa dadka cusub inay fahmaan fursadaha iyo caqabadaha ka jira dalalka kale. Sidoo kale, xiriirrada qabiilka iyo qoyska ayaa fududeeya '''lacag u dirista ehelka ku nool Geeska Afrika''', iyadoo mararka qaarkood la adeegsanayo habab dhaqaale oo aan ku tiirsanayn rasiidyo ama nidaamyada bangiyada caadiga ah. Qoysas badan oo Soomaaliya ku nool ayaa ku tiirsan '''xawaaladaha iyo lacagaha ay soo diraan qaraabadooda qurbaha'''. Dhanka kale, dadka qurbaha jooga waxay mararka qaar la kulmaan '''culays dhaqaale''', maadaama ay qayb ka mid ah dakhligooda u diraan ehelkooda ku nool Soomaaliya. Sida lagu sheegay xogtaas, '''degsiimada Soomaalida ee Gothenburg, Sweden''', ayaa lagu tilmaamay inay qayb ahaan raacdo xiriirrada qabiilka. * '''Hjällbo iyo Hammarkullen''' – waxaa lagu sheegay inay ku badan yihiin Soomaalida ka tirsan '''Daarood'''. * '''Hisingen''' – waxaa lagu sheegay inay ku badan yihiin Soomaalida ka tirsan '''Hawiye'''. * '''Frölunda''' – waxaa lagu sheegay inay ku badan yihiin Soomaalida ka tirsan '''Isaaq'''. Tani waxay muujinaysaa sida '''xiriirrada qoyska, qabiilka iyo bulshada''' ay uga qayb qaadan karaan qaabka ay qaar ka mid ah Soomaalidu ugu degaan xaafadaha ay ku nool yihiin qurbaha. Xogtani waxay ku saabsan tahay qaab-dhismeed la sheegay, mana ka dhigna in dhammaan Soomaalida xaafadahaas ay ka tirsan yihiin qabiilkaas. === Xawaaladda === Sanadkii '''2019''', bangiyada Sweden ee '''SEB, Swedbank iyo Nordea''' ayaa bilaabay inay xiraan akoonnada '''13 hay’adood oo xawaalado ah''' oo fududeeya lacagaha laga diro Sweden loona diro dalal aan lahayn nidaam bangiyeed oo caadi ah, sida '''Soomaaliya'''. Lacagaha ay qurbajoogtu diraan (''remittances'') ayaa inta badan ah '''il dhaqaale oo muhiim ah''', mararka qaarna ah taageerada dhaqaale ee joogtada ah ee ay qoysas badan oo Soomaali ahi helaan. Bangiyadu waxay xidhitaanka ku saleeyeen '''shuruuc iyo xeerar la adkeeyay oo loogu talagalay ka hortagga lacag-dhaqidda iyo maalgelinta argagixisada'''. Go’aanka xiritaanka akoonnada waxaa ka dhiidhiyay '''Somaliska Riksförbundet''', oo ah urur matala bulshada Soomaalida ee Sweden. Sida uu sheegay '''Wasiirkii Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Axmed Ciise Cawad''', lacagaha ay '''qurbajoogta Soomaaliyeed''' u soo diraan Soomaaliya ayaa ka badan '''gargaarka caalamiga ah ee dibadda''', waxaana lagu qiyaasay in ay ka badan yihiin '''hal bilyan oo doollar sanadkii'''. Lacagahan loo yaqaan '''xawaaladaha (remittances)''' waxay door muhiim ah ka ciyaaraan taageerada dhaqaale ee qoysas badan oo Soomaaliyeed. === Ururada bulshada === Soomaalida ku nool '''Sweden''' waxay sameysteen ururro iyo hay’ado kala duwan oo u adeegaya bulshada Soomaaliyeed. Marka laga reebo '''Somalilandföreningen (Ururka Somaliland)''' oo ay ku mideysan yihiin dad ka soo kala jeeda qabiillo kala duwan, ururrada bulshada Soomaalida badankood waxaa lagu tilmaamay inay ku salaysan yihiin '''xiriirka qabiilka'''. Si kastaba ha ahaatee, waxaa sidoo kale jira dad ka soo jeeda qabiillo kala duwan oo ka tirsan '''Somaliska Kulturföreningen (Ururka Dhaqanka Soomaaliyeed)''' iyo ururro kale oo waaweyn oo bulshada Soomaaliyeed u adeega. Intii u dhaxaysay '''2015–2016''', '''Somaliska Riksförbundet i Sverige (SRFS)''', oo ah urur bulsho oo heer qaran ah oo ay leeyihiin Soomaalida Sweden, wuxuu helay maalgelin ka timid '''Swedish Inheritance Fund''' si loo fuliyo mashruuca '''Navigator'''. Mashruuca Navigator wuxuu adeegsanayay '''seminarro iyo aqoon-is-weydaarsiyo''' loogu talagalay ka hortagga xagjirnimada, rabshadaha ku salaysan fikradaha diimeed iyo isku dayga qorista ama qancinta dadka si ay ugu biiraan kooxaha argagixisada. Sida lagu sheegay xogtii '''2016''', waxaa Sweden ka jiray ku dhowaad '''100 urur oo ay leeyihiin bulshada Soomaalida''', sida ay sheegtay '''Swedish International Development Cooperation Agency (Sida)'''. Qaar ka mid ah ururradaas waxay sidoo kale heli jireen '''maalgelin dowladeed''' oo ay bixiso '''Swedish Agency for Youth and Civil Society (MUCF)'''. Waxaa ka mid ahaa: * '''Somaliska Riksförbundet i Sverige''' * '''Somaliland Riksförbund i Sverige''' * '''Riksföreningen för Khaatumo State of Somalia''' * '''Somaliska Ungdomsföreningen i Sverige''' * '''Barahley Somaliska Förening''' * '''Somali Dialogue Center''' * '''Somalilands Förening''' Ururradani waxay ka shaqeeyaan arrimo kala duwan oo la xiriira '''bulshada, dhalinyarada, dhaqanka, isdhexgalka iyo ka qaybgalka bulshada'''. Sida lagu sheegay '''Herbert Felix Institutet''', sanadkii '''2011''' waxaa gobolka '''Scania (Skåne)''' ee Sweden ka jiray saddex urur oo Soomaali ah oo si firfircoon u shaqaynayay: # '''Somalilandföreningen''' – Malmö Ururkan wuxuu lahaa ku dhowaad '''500 xubnood''', kuwaas oo intooda badan asal ahaan ka soo jeeday gobolka Somaliland ee waqooyi-galbeed Soomaaliya. # '''Hiddo Iyo Dhaqan''' – Malmö Ururkan wuxuu lahaa '''dhowr boqol oo xubnood''', kuwaas oo intooda badan ka soo jeeday koonfurta Soomaaliya. # '''Somaliska Kulturföreningen''' – Kristianstad Ururkan wuxuu lahaa qiyaastii '''100 xubnood'''. Waxaa sidoo kale gobolka ka jiray '''ururro Soomaali ah oo yaryar oo badan''', laakiin sida warbixintu sheegtay, qaar badan si joogto ah uma shaqayn jirin, waxaana qaarkood si weyn ugu tiirsanaayeen hal qof oo keliya oo maamula, taas oo warbixintu ugu yeertay ''“one man show.'' Sida lagu sheegay '''Herbert Felix Institutet''', waxaa gobolka '''Scania (Skåne)''' laga hirgeliyay mashaariic dhowr ah oo ay maalgelisay '''Midowga Yurub (EU)''', kuwaas oo lala kaashaday ururrada bulshada Soomaalida. Mashaariicdaas waxaa ka mid ahaa: * '''Somalier startar företag''' – waxay Soomaalida ka caawisaa '''aasaasidda iyo horumarinta ganacsiyada'''. * '''Integration på arbetsmarknaden för somalier (FIAS)''' – waxay ka shaqaysaa '''isdhexgalka Soomaalida ee suuqa shaqada''' ee degmada Eskilstuna. * '''Integration genom arbete''' – waxay fududaysaa '''helitaanka shaqo iyo isdhexgalka suuqa shaqada''' ee Åstorp iyo nawaaxigeeda. * '''Partnerskap Skåne''' – waxay diiradda saartaa '''hawlaha horumarinta bulshada'''. * '''Samhälls- och hälsokommunikatör''' – waxay bixisaa '''macluumaad dhaqan iyo bulsho oo ku habboon baahida dadka''', iyadoo adeegsanaysa hab is-dhexgal ah. * '''Integration i förening''' – waxay dadka cusub ka caawisaa inay '''xiriir la sameeyaan ganacsatada iyo bulshada ganacsiga deegaanka''', isla markaana helaan macluumaad. * '''Ökad inkludering genom språk''' – waxay dadka ka caawisaa '''barashada luqadda Iswiidhishka''', iyadoo waxbarashada luqadda lagu xiriirinayo tababar xirfadeed iyo baahida warshadaha. * '''Bazar, Integration och Arbetsmarknad, Malmö Stad''' – waxay daraasadaysay '''fursadaha iyo caqabadaha''' ku saabsan sameynta suuq ganacsi oo loogu talagalay ganacsatada, iyadoo lagu eegayay Malmö, Gothenburg, Västerås, Södertälje iyo Eskilstuna. * '''Uppstart Malmö''' – waxay isku xirtaa '''ganacsatada abuuri kara shaqooyin''' iyo maalgashadayaal khibrad leh oo ku sugan Malmö, waxayna bixisaa '''amaah aan dulsaar lahayn iyo talooyin maaliyadeed oo bilaash ah'''. Guud ahaan, mashaariicdani waxay diiradda saarayeen '''ganacsiga, shaqo-abuurka, barashada luqadda, isdhexgalka bulshada iyo ka qaybgalka suuqa shaqada''' ee Soomaalida iyo dadka cusub. [[File:Mustafa_Mohamed_Berlin_2009.JPG|thumb| [[Mustafa Maxamed]] waa orodyahan Soomaali-Swedish ah oo orod dheer]] * Farxiyo Cabdi, ciyaartoyga kubbadda koleyga * Amun Cabdullaahi, wariye * Ferid Ali, ciyaaryahan kubadda cagta ah * Taha Ali, ciyaaryahan kubadda cagta ah * Cherrie, magaca masraxa ee fannaanada Shiriihan Maxamed Cabdulle, walaasheed faneedka K27 * Dree Low, masraxa magaca Saalax Cabdi Cabdulle, muusikiiste raabka * [[Rizak Diirshe]], orodyahanka masaafada dhexe * Bilal Xuseen, ciyaaryahan kubadda cagta ah * Maxamuud Jaamac iyo Bille Ilias Maxamed, jihaadiyiin * Cali Yaasiin Maxamed, Islaamiyiin xagjir ah * [[Mustafa Maxamed]], orodyahan masaafada dheer * Bilan Osman, wariye iyo qoraa * Cabdirisaaq Waaberi, siyaasi iyo hoggaamiye urur Islaami ah * Mona Walter, oo ah faallo-yaqaan arrimaha bulshada oo dhaleeceeya Islaamka. * Yasin, heesaa heesaha ku guuleystay abaalmarinta, dambiile lagu helay dambi ah isla markaana ay ilma adeeraan yihiin Cherrie iyo K27 * [[SpawN|Cabdisamad "SpawN" Maxamed]], La-dagaalanka Weerarkii * [[Waxbarashada Soomaaliyeed|Waxbarashada Soomaaliya]] * Waxbarashada Iswiidhan * Islaamka dalka Sweden * [[Qurbajoogta Soomaaliyeed]] {{Reflist}} <references /> [[Category:Somali]] [[Category:Sweden]] [[Category:Immigration]] nzs8sj5w85pz2rwvebhnyp706gd9qfc 309826 309816 2026-09-28T13:25:38Z Isma4l 41797 309826 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Soomaalida Iswiidhan |image =[[file:Personer i Sverige födda i Somalia 2022.png|thumb|]] | image_caption = Boqolkiiba dadka ku dhashay Soomaaliya marka loo eego dadka gobolka {{legend|#00aeff|align="left"| >1.5% ([[Södermanland County|Gobolka Södermanland]])}}{{legend|#66ccff|align="left"|1–1.5%}}{{legend|#99ddff|align="left"|0.75–0.99%}}{{legend|#cceeff|align="left"|0.5–0.74%}}{{legend|#e5f5ff|align="left"|<0.5%}} | population = '''70,173''' (ku dhashay Soomaaliya)<ref>{{Cite web|title=Population by country of birth, age and sex. Year 2000 - 2019|url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/|access-date=2020-06-21|website=Statistikdatabasen}}</ref> <br>'''31,761''' (labada waalid ku dhasheen Soomaaliya) | popplace = [[Stockholm]], [[Gothenburg]], [[Malmö]], [[Linköping]] | langs = [[Af Soomaali|Soomaali]]{{·}}[[Af-Iswiidhan|Iswiidhan]]{{·}}[[Carabi]] | rels = [[Islaam]] | native_name = | native_name_lang = | related_groups = }} '''Soomaalida Iswiidhan''' ({{Langx|sv|Somalier i Sverige}}; {{Langx|so|Soomaalida Iswiidhan}}) waa muwaadiniin iyo deganayaal ku sugan dalka [[Sweden|Iswiidhan]] oo ah dad u dhashay Iswiidhan oo ay asal ahaan ka soo jeedaan [[Somalis|Soomaali]] ama ah muwaadiniin [[Somalis|Soomaali]] ah. Qayb libaax oo ka mid ah Soomaalida Iswiidhan waxay u haajireen Iswiidhan sabab la xiriirta [[Somali Civil War|Dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya]].<ref name="Fritzes1316c">{{cite book |last1=Carlson, Magnusson & Rönnqvist |url=http://www.regeringen.se/contentassets/55f58b2bc8fd4f66842e37f54c38fc51/somalier-pa-arbetsmarknaden---har-sverige-nagot-att-lara |title=Somalier på arbetsmarknaden - har Sverige något att lära? : underlagsrapport 2 till Framtidskommissionen |date=2012 |publisher=Regeringskansliet - Fritzes |isbn=978-91-38-23810-3 |location=Stockholm |pages=13–16 |access-date=9 November 2017}}</ref><ref name="johnsdotter2010">{{cite book |last1=Johnsdotter |first1=Sara |url=http://www.arvsfonden.se/sites/default/files/article_reports/utvarderingsrapport_-_somaliska_foreningar_som_overbryggare.pdf |title=Somaliska föreningar som överbryggare |date=October 2010 |publisher=Hälsa och samhälle, [[Malmö University]] |pages=5, 13 |access-date=10 November 2017}}</ref> Inta badan Soomaalida Iswiidhan waxay dalka yimaadeen wixii ka dambeeyay sanadka 2006.<ref>{{Cite book|url=https://www.hig.se/download/18.4db66897149b264e1ba4df24/1417115797086/mangfald.pdf|title=Mångfaldsbarometern 2014|publisher=[[Gävle University College]]|year=2014|pages=57}}</ref> ==Tiro-koobka Dadweynaha== [[File:Somalia-foreignborn-sw.png|thumb|Dadka ku dhashay [[Somalia|Soomaaliya]] ee ku nool Iswiidhan iyaga oo loo kala saaray jinsi, 2001-2016 ([[Statistics Sweden|Hay'adda Dhexe ee Tirakoobka Iswiidhan]]).<ref name="Popt"/>{{Update inline|date=April 2021}}]] Sida ay sheegtay [[Statistics Sweden|Hay'adda Dhexe ee Tirakoobka Iswiidhan]], Soomaalidu waxay bilaabeen inay Iswiidhan yimaadaan dabayaaqadii 1980-meeyadii inta badan iyaga oo uga baxsanaya khilaafka sokeeye ee dalkoodii hooyo. Sanadkii 1990-kii, waxaa jiray ku dhawaad ​​1,000 oo ah dad magangalyo-doon ah oo ku dhashay Soomaaliya oo ku sugnaa Iswiidhan. Tiradani waxay kor u kacday ilaa ku dhawaad ​​2,000 oo magangalyo-doon ah oo ku dhashay Soomaaliya marka la gaaro 1994, laakiin waxay si aad ah ugu dhacday ku dhowaad eber sanadkii 2000. Markii uu dagaalka Soomaaliya xoogaystay, tirada magangalyo-doonka ah ee ku dhashay Soomaaliya ee ku nool Iswiidhan waxay kor u kacday ilaa heer ka sarreeya 5,000 sanadkii 2010. Isla sanadkaas, dowladda Iswiidhan waxay soo bandhigtay shuruudo aqoonsi oo adag oo loogu talagalay qoysaska soo haajirayaashii hore, taas oo adkeysay in dadka ku dhashay Soomaaliya iyo soo-galootiga kale ay helaan ogolaansho deganaansho oo Iswiidhan ah. Natiijo ahaan, tirada magangalyo-doonka ah ee ku dhashay Soomaaliya ee degan Iswiidhan ayaa si weyn ugu dhacday wax yar ka badan 1,000 sanadkii 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.scb.se/Statistik/_Publikationer/BE0401_2015I60_BR_BE51BR1502.pdf|title=Sveriges framtida befolkning 2015–2060 - The future population of Sweden 2015–2060|publisher=Statistics Sweden|pages=98, 99, 102, 104|access-date=10 November 2017}}</ref> Sanadkii 2016, waxaa jiray 132 guuritaan oo ka diiwaan gashan Iswiidhan oo tagay Soomaaliya.<ref name="Popem">{{cite web|title=Immigrations and emigrations by country of emi-/immigration, observations and year|url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101J/ImmiEmiFlytt/?rxid=ee5d14fa-b09e-4c5c-a32b-06399f8a7ab0 |publisher=Statistics Sweden|access-date=26 December 2017}}</ref> Sida ay sheegtay Hay'adda Dhexe ee Tirakoobka Iswiidhan, laga soo bilaabo 2016, waxaa jira wadar ahaan 63,853 oo ah [[Immigration to Sweden|soogalooti ku dhashay Soomaaliya oo ku nool Iswiidhan]].<ref name="Popt">{{cite web|title=Foreign-born persons by country of birth, age, sex and year |url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/table/tableViewLayout1/?rxid=b83e5bbd-958a-4655-aa40-486ba2ca09a3|publisher=Statistics Sweden|access-date=20 October 2017}}</ref> Kuwaas waxaa ka mid ah, 41,335 waa muwaadiniin Soomaaliyeed (20,554 rag ah, 20,781 dumar ah).<ref>{{cite web|title=Foreign citizens by country of citizenship, sex and year |url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101F/UtlmedbR/table/tableViewLayout1/?rxid=b83e5bbd-958a-4655-aa40-486ba2ca09a3|publisher=Statistics Sweden|access-date=20 October 2017}}</ref> Inta badan dadka degan waa dhalinyaro, oo inta badan ka tirsan da'da 15-24 sano (8,679 rag ah, 7,728 dumar ah), 25-34 sano (7,043 rag ah, 7,958 dumar ah), iyo 5-14 sano (5,882 rag ah, 5,629 dumar ah).<ref name="Popt" /> Ku dhowaad 3,000 oo Soomaali ah ayaa ku nool [[Borlänge]].<ref name="Rsstcfsbt">{{cite news|title=Swede to coach first Somalia bandy team |url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=5532643|access-date=22 June 2013|newspaper=Radio Sweden|date=13 May 2013}}</ref> 2,878 qof oo ku dhashay Soomaaliya ayaa sidoo kale ku nool [[Rinkeby-Kista]].<ref>{{cite web|title=Welcome to Rinkeby-kista |url=http://www.stockholm.se/PageFiles/297073/Rinkeby-Kista_eng%20ver_final_light.pdf|publisher=City District Council|access-date=23 March 2017}}</ref> Sanadkii 2005, inta badan dadka Soomaaliyeed ee ku nool Gothenburg waxay ku xooganaayeen deegaannada [[Biskopsgården]] iyo [[Bergsjön]]/[[Angered]].<ref>{{Cite news |url=https://www.gp.se/nyheter/g%C3%B6teborg/28-10-07-g%C3%B6teborgs-somalier-ett-folk-i-kris-1.1179853|title=28/10 -07: Göteborgs somalier - ett folk i kris|work=Göteborgs-Posten|access-date=2018-04-01|language=sv}}</ref> Tirada ugu badan ee ku dhalatay Soomaaliya waxay ku sugan yihiin [[Gothenburg]] (9,756), [[Stockholm]] (8,447), [[Malmö]] (2,556), [[Linköping]] (2,542) iyo [[Örebro]] (2,234).<ref>{{cite web |title=Population by region, country of birth and sex. Year 2000 - 2021 |url=https://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FolkmRegFlandK/ |website=Statistika centralbyrån |access-date=23 January 2023}}</ref> Sanadkii 2013, kooxda [[Somalia national bandy team|bandy ee qaranka Soomaaliya]] ayaa sidoo kale lagu aasaasay Borlänge, taas oo ka qayb qaadatay [[2014 Bandy World Championship]]. Waxay ka mid tahay [[Federation of International Bandy]].<ref name="Rsstcfsbt" /> Sanadkii 2014, [[Open Society Foundations]] waxay samaysay warbixin ku saabsan Soomaalida ku nool Malmö taas oo ogaatay in dadka degan Soomaaliya ee magaaladaas ay ku barwaaqoobeen halkaas sababitumay la xiriirta kharashka nolosha oo hooseeya, dulqaad diimeed oo ka weyn kan ka jira qaybaha kale ee Iswiidhan iyo inay joogeen muslimiin badan oo halkaas joogay. Sida warbixintu yay sheegtay, is-dhexgalku wuxuu ahaa mid liita inta badan marka laga eego dhinaca shaqada, maadaama ay shaqaynayeen kaliya 21 boqolkiiba inkastoo xaqiiqda ah in inta badan dadka deggan Malmö ee ku dhashay Soomaaliya ay da'doodu u dhexeyso 16 iyo 40 sano. Mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn wuxuu ahaa shuruudaha sarreeya ee suuqa shaqada ee xirfadaha afka Iswiidhan.<ref>{{cite news|date=2014-01-31 |access-date=2020-10-11 |title=Somaliesvenskar i Malmö har svårt komma in i samhället |language=sv |newspaper=Sveriges Radio |url=https://sverigesradio.se/artikel/5772775}}</ref> ==Waxbarashada== Sanadkii 2010, xafiiska dowladda ee Regeringskansliet Statsrådsberedningen{{Explain|reason=What does ''Regeringskansliet Statsrådsberedningen bureau'' mean? ''Regeringskansliet'' is the Government Offices and ''Statsrådsberedningen'' is the Prime Minister's Office. So what agency is the ''Regeringskansliet Statsrådsberedningen bureau''?|date=April 2026}} ayaa qiyausay in 44% oo ka mid ah Soomaalida Iswiidhan ee da'doodu u dhexayso 16-64 ay wax ku barteen heer hoose (''Förgymnasial''), 22% waxay gaareen heerka waxbarashada sare ee labaad (''Gymnasial''<ref name="Sa2014">{{cite web |url=http://www.scb.se/Statistik/_Publikationer/OV0904_2014A01_BR_24_A01BR1401.pdf|title=Statistisk årsbok 2014|publisher=Statistics Sweden|pages=448–449|access-date=22 October 2017}}</ref>), 9% waxay gaareen heer waxbarashada ka dambeysa dugsiga sare oo ka yar 3 sano (''Eftergymnasial''<ref name="Sa2014" />), iyo 25% waxay gaareen heer waxbarasho oo aan la aqoon (''Okänd''<ref name="Sa2014" />). Mashruuca [[Open Society Foundations|Open Society Foundation]] (OSF) ee ''At Home in Europe'' ayaa tiriyey saamiga kuwa haysta heer hoose ama "aan la aqoon" ee waxbarashada iyaga oo ka dhigay 60-70%. Sidoo kale OSF waxay ogaatay in heerka waxbarashada kooxdan Soomaalida ah ay ku adkeysay inay fahmaan bulshada Iswiidhan iyo weedhaha lagu isticmaalo afka Iswiidhan.<ref>{{Cite book|url=https://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/somalis-malmo-summary-swedish-20130131.pdf |title=Somalier i Malmö - At Home in Europe Project|publisher=[[Open Society Foundations]]|year=2014|pages=2}}</ref> Muddadii u dhaxaysay 2006-2010, soogalootiga Soomaaliyeed ee ku nool [[Somali Canadians|Kanada]] iyo [[Somali Americans|Maraykanka]] waxay lahaayeen heerar sare oo ah dugsiga sare iyo waxbarashada ka dambeysa dugsiga sare marka loo eego Soomaalida Iswiidhan, kuwaas oo ay ku jireen saamiga ugu badan ee kuwa haysta heerka waxbarashada "aan la aqoon" (25%).<ref>{{cite book|last1=Carlson, Magnusson & Rönnqvist|title=Somalier på arbetsmarknaden - har Sverige något att lära? : underlagsrapport 2 till Framtidskommissionen |date=2012 |publisher=Regeringskansliet - Fritzes|location=Stockholm|isbn=978-91-38-23810-3|page=42 |access-date=20 October 2017 |url=http://www.regeringen.se/contentassets/55f58b2bc8fd4f66842e37f54c38fc51/somalier-pa-arbetsmarknaden---har-sverige-nagot-att-lara}}</ref> Sida ay sheegtay Hay'adda Dhexe ee Tirakoobka Iswiidhan, sanadaha 2008-2009, waxaa jiray 769 arday oo ah xanaano carruur ah iyo 7,369 arday oo dugsiga qasabka ah ah oo afkooda hooyo ahaa [[Somali language|Soomaali]].<ref>{{cite web|title=Statistisk årsbok för Sverige - Statistical Yearbook of Sweden 2010|pages=505, 510 |url=http://www.scb.se/statistik/_publikationer/OV0904_2010A01_BR_00_A01BR1001.pdf|publisher=Statistics Sweden|access-date=27 October 2017}}</ref> Laga soo bilaabo 2012-2013, waxaa jira 1,011 arday oo ah xanaano carruur ah iyo 10,164 arday oo dugsiga qasabka ah ah oo afkooda hooyo yahay Soomaali.<ref>{{cite web|title=Statistisk årsbok för Sverige - Statistical Yearbook of Sweden 2014|pages=452, 455 |url=http://www.scb.se/Statistik/_Publikationer/OV0904_2014A01_BR_00_A01BR1401.pdf|publisher=Statistics Sweden|access-date=27 October 2017}}</ref> Sanadkii 2010, waxaa jiray 4,269 arday oo afkooda hooyo ahaa Soomaali kuwaas oo ka qayb qaatay barnaamijka luqadda dadka waaweyn ee uu dowladdu maamulo ee [[Swedish for Immigrants|SFI (Afka Iswiidhan ee Soogalootiga)]]. Ardaydaas, 2,747 waxay lahaayeen 0–6 sano oo waxbarasho ah dalkoodii hooyo (''Antal utbildningsår i hemlandet''), 797 waxay lahaayeen 7–9 sano oo waxbarasho ah dalkoodii hooyo, iyo 725 waxay lahaayeen 10 sano oo waxbarasho ah ama ka badan dalkoodii hooyo.<ref name="scb_yearbook_2010_p198">{{cite book|last1=centralbyrån|first1=SCB - Statistiska|title=Statistical Yearbook of Sweden 2010|date=2010|publisher=Statistiska Centralbyran|location=[S.l.]|isbn=9789161814961|page=198|url=http://www.scb.se/statistik/_publikationer/UF0524_2009A01_BR_UF0109TAB.pdf|access-date=28 October 2017}}</ref> Laga soo bilaabo 2012, 10,525 arday oo afkooda hooyo yahay Soomaali iyo 10,355 arday oo ku dhashay Soomaaliya ayaa ku qoran barnaamijka luqadda.<ref>{{cite web|title=Utbildning och forskning - Statistisk årsbok 2014|url=http://www.scb.se/Statistik/_Publikationer/OV0904_2014A01_BR_24_A01BR1401.pdf|page=456|publisher=Statistics Sweden|access-date=30 October 2017}}</ref> == Bulshada == Marka Soomaalidu ay aadaan Iswiidhan, waxay galaan dal aan la kulmin dagaal weyn in ka badan laba boqol oo sano, oo ah nidaam dowli ah oo fidaya in ka badan shan qarni, hay'ado xoog leh, warshado tignoolajiyad sare leh, dhaqaale horumarsan oo aqoon ku saleysan oo leh heer waxbarasho oo guud ahaan sarreeya. Iswiidhan sidoo kale waa mid ka mid ah bulshooyinka ugu cilmaaniyadda badan ee leh qiyamka xorta ah ee meelaha udub-dhexaadka u ah dhaqanka soo jireenka ah ee Soomaalida: qoyska, jinsiga iyo galmada. Xaaladahan ayaa isku darkooda ka dhigaya bulsho aad uga duwan tan Soomaaliya.<ref name=":1" /> Sida lagu sheegay warbixin rasmi ah oo soo baxday 1999-kii, inta badan Soomaalida ku nool Stockholm, Gothenburg iyo Malmö waxay ku noolaayeen xaafado ay dad badani ku dhaqan yihiin oo ay ku yar yihiin Iswiidhan iyo dadka ku hadla afka Iswiidhan; tani waxay sidoo kale khusaysaa Soomaalida ku nool magaalooyinka yaryar. Arrimaha gacan ka geystay horumarkan ayaa ahayd in kuwani ay ahaayeen degmooyinka ay ku yaalleen masaajidyada halkaas oo ay kaga dhaqmi karaan diinta Islaamka iyo in ururada bulshada Soomaaliyeed laga aasaasay degmooyinkan.<ref>{{Cite book|title=Delaktighet för integration – att stimulera integrationsprocessen för somalisktalande i Sverige. Integrationsverkets rapportserie 1999:4|publisher=Integrationsverket|year=1999}}</ref> Sida laga soo xigtay daraasad wareysi ah oo ay samaysay Jaamacadda Malmö sanadkii 2013, Soomaalidu waxay muujinayaan walaac xoog leh oo ku saabsan in ay lumiyaan dhaqankooda iyo diinta Islaamka. Soomaalida da'da ah waxay sheegeen in welwelkooda ugu weyn uu yahay sidii loo xaqiijin lahaa aqoonsiga Soomaaliyeed ee carruurtooda, taas oo horseeday khilaafaad aan dhammaad lahayn oo dhexmara xarumaha daryeelka maalinta iyo dugsiyada kuwaas oo "iska indhatira doorbidkooda dhaqameed oo baraya carruurta waxyaabo sax ah oo ka soo horjeeda waxa waalidkood ay wacdiyaan".<ref name=":1" /> === Qabaa'ilka === {{Main|Somali clans}} Dhaqanka qabiilka Soomaaliyeed waxaa lagu ilaaliyaa qurba-joogta dhexdeeda dhowr sababood awgood: tan ugu horreysa oo ugu muhiimsan waa in nidaamka qabiilku uu udub-dhexaad u yahay qoyska iyo aqoonsiga Soomaalida.<ref name=":2">{{cite book|last1=Lewis|first1=I. M.|title=A Pastoral Democracy: A Study of Pastoralism and Politics Among the Northern Somali of the Horn of Africa|date=1999|publisher=James Currey Publishers|isbn=0852552807|pages=11–14|url=https://books.google.com/books?id=eK6SBJIckIsC&pg=PA11|access-date=8 July 2016}}</ref> Diiwaangelinta afka ee qotodheer ee abtirsiiska waa mudnaan dhaqameed muhiim u ah Soomaalida oo loo yaqaan ''abtiris'' taasoo ah in la raadraaco qabiilka qofka iyada oo ah ballaarinta dhaqankaas — sidaas darteed weedha ''yaa tahay'' ma waydiiso qofka magaciisa, laakiin waxay waydiisaa qabiilkiisa.<ref name=":2" /> Sidoo kale, horumarka tignoolajiyada ayaa fududeeyay xiriirka fudud ee lala yeesho qaraabada dalkii hooyo labadaba isgaarsiinta iyo duulimaadyada jaban ee Soomaaliya taas oo u sahlaysa in badan oo ka mid ah qurba-joogta inay ilaashadaan xiriir qoys oo adag.<ref name=":1">{{Cite book|last=Brinkemo, Per.|title=Mellan klan och stat : somalier i Sverige.|year=2020 |publisher=Timbro förlag |isbn=978-91-7703-217-5|oclc=1140682924}}</ref> Dhaqanka qabiilka Soomaaliyeed wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa waddamada cusub ee martigeliya qurba-joogta Soomaaliyeed waxaana imaatinka cusubi ay ku biiraan deegaannada bulsho ee horay loo aas-aasay. Nidaamka qabiilku wuxuu sidoo kale u adeegaa sidii madal lagu wadaago macluumaadka taas oo muhiim u ah gaarista go'aamada ku saabsan in loo guuro dalal kale. Nidaamka qabiilku wuxuu kaloo fududeeyaa xawaaladaha lacagaha ee loo diro qaraabada ku nool [[Geeska Afrika]], iyada oo la adeegsanayo qaab bangi oo aan la isticmaalin risiidh.<ref name="johnsdotter2010" /> Qaraabada ku nool Soomaaliya waxay inta badan ku tiirsan yihiin lacagaha ay soo diraan qaraabadooda ku nool qurbaha, kuwaas oo iyaguna la dhibtoonaya dhaqaale ahaan tabucaadooda awgeed.<ref name=":1" /> Hababka deganaanshiyaha Soomaalidu waxay raacaan khadadka qabiilka ee Gothenburg, halkaas oo degmooyinka Hjällbo iyo Hammarkullen ay ku badan yihiin beesha [[Darod|Darood]], xubnaha beesha Hawiye waxaa inta badan laga helaa [[Hisingen]] iyo beesha [[Isaaq|Isaaq]] oo ku sugan degmada [[Frölunda]].<ref>{{Cite book|last=Larsson, Göran, 1970-|title=Islam och muslimer i Sverige : en kunskapsöversikt|date=2014|publisher=Nämnden för statligt stöd till trossamfund|others=Sverige. Nämnden för statligt stöd till trossamfund.|isbn=978-91-980611-6-1|location=Bromma|pages=115|oclc=941538793}}</ref> === Xawaalada === Sanadkii 2019, bangiyada Iswiidhan ee SEB, Swedbank iyo Nordea ayaa bilaabay inay xiraan xisaabaadka saddex iyo toban hay'adood oo xawaaladeed oo fududeynaya wareejinta lacagaha ee ka timid Iswiidhan ilaa dalalka ka maqan nidaam bangi oo caadi ah, sida Soomaaliya. Xawaaladaha lacaguhu waa inta badan qaabka keliya ee xasilloon ee taageerada dhaqaale ee ay heli karaan Soomaali badan. Xiritaanku wuxuu ahaa sabab la xiriirta sharciyo la xoojiyay oo loogu talagalay in lagu hor istaago lacag-dhaqidda la sheegay iyo maalgelinta argagixisada. Xiritaanka xisaabaadka waxaa ka soo horjeestay ''Somaliska riksförbundet'', oo ah urur bulsho oo Soomaaliyeed.<ref>{{Cite news|last=Radio|first=Sveriges|title=Oro när fler hawala-bolag förlorar konton - Nyheter (Ekot)|url=https://sverigesradio.se/artikel/7235542|access-date=2021-04-23|newspaper=Sveriges Radio|date=7 June 2019 |language=sv}}</ref> Sida uu sheegay wasiirka arrimaha dibadda ee Soomaaliya Axmed Ciise Cawad, wareejinta lacagaha ee ka timid qurba-joogta Soomaaliyeed ayaa ka sarreeya caawinta dibadda ee caalamiga ah waxayna gaarayaan in ka badan hal bilyan oo doolar sannadkii.<ref>{{Cite news|last=Radio|first=Sveriges|title=Somalias utrikesminister: Pengar från diasporan viktigare än bistånd - Nyheter (Ekot)|url=https://sverigesradio.se/artikel/7165405|access-date=2021-04-23|newspaper=Sveriges Radio|date=28 February 2019 |language=sv}}</ref> === Ururada bulshada === Soomaalida ku nool Iswiidhan waxay aasaaseen ururo kala duwan si ay ugu adeegaan bulshadooda. Marka laga reebo ''Somalilandföreningen'' (Ururka Somaliland) ee aan ahayn mid hal qabiil ku kooban, ururada bulshada Soomaaliyeed waxaa badanaa lagu dhisaa [[qabiil]], inkastoo tiro yar oo ka tirsan qabaa'il kala duwan laga heli karo ''Somaliska kulturföreningen'' (Ururka Dhaqanka Soomaaliyeed) iyo ururo kale oo waaweyn.<ref name="Hfinst7" /> Sanadkii 2015-16, ururka bulshada ee ''Somaliska riksförbundet i Sverige'' (SRFS; Ingiriis: the Somali National Association in Sweden<ref>{{Cite web |last=SRFS |title=Home |url=http://www.srfs.se/ |access-date=2024-08-15 |website=SRFS |language=en-US}}</ref>) waxaa la siiyay lacag-malyuuni ah oo ka timid [[Inheritance Fund (Sweden)|Sanduuqa Dhaxalka ee Iswiidhan]] ee mashruuca Navigator, kaas oo, iyada oo la adeegsanayo seminaaro iyo aqoon-islweydaarsiyo, u jeedda inuu ka hortago xagjirnimada iyo inuu ka hortago rabshadaha diinta ku dhiirigeliya iyo suurtagalnimada qoritaanka argagixisada.<ref>{{Cite web|url=https://www.bra.se/forebygga-brott/ekonomiskt-stod--slutrapporter/2015.html|title=Ekonomiskt stöd & slutrapporter - 2015|date=2015|website=www.bra.se|language=sv|access-date=2017-11-11|quote=Somaliska Riksförbundet i Sverige (SRFS) har beviljats finansiering från Allmänna Arvsfonden (AA) för projektet Navigator. Projektet syftar till att förebygga religiöst inspirerad våldsbejakande extremism samt sprida kunskap för att avvärja eventuell rekrytering till terrorverksamheter. Dessutom vill SRFS bryta den tystnadskultur som finns runt problemet genom att anordna seminarier för ungdomar och föräldrar, besöka skolor och samarbeta med andra somaliska föreningar. Beslutet avser en utvärdering av hur väl de uppsatta målen har nåtts och hur effektivt aktiviteterna har genomförts. I utvärderingen ingår också en granskning av om rutiner och genomförande fungerar bra eller behöver förändras för att uppnå de uppsatta målen.}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.arvsfonden.se/projekt/navigator-fredsbejakande-unga-vuxna-somalier |title=Navigator - fredsbejakande unga vuxna somalier {{!}} Arvsfonden|date=20 August 2016|website=www.arvsfonden.se|language=sv|access-date=2017-11-11|quote=Projektets syfte är att förebygga våldsbejakande extremism och extremismmiljöer.}}</ref> Laga soo bilaabo 2016, waxaa jira agagaarka 100 urur oo bulshada Soomaaliyeed ah oo ka jira Iswiidhan sida ay sheegtay [[Swedish International Development Cooperation Agency|Wakaaladda Iskaashiga Horumarinta Caalamiga ah ee Iswiidhan]].<ref>{{cite web|url=http://www.sida.se/Svenska/aktuellt-och-press/nyheter/2016/april-2016/sida-lanserar-svensk-somaliskt-foretagarprogram/|title=Sida lanserar svensk-somaliskt företagarprogram|website=www.sida.se|language=sv|access-date=2017-11-10|quote=I Sverige finns ett hundratal civilsamhällesorganisationer med somalisk anknytning.}}</ref> Qaar ka mid ah waxay helaan maalgelin dowladeed oo ka timid [[Swedish Agency for Youth and Civil Society]], oo ay ku jiraan ''Somaliska riksförbundet i Sverige'', ''Somaliland riksförbund i Sverige'', ''Riksföreningen för khaatumo state of Somalia'', ''Somaliska ungdomsföreningen i Sverige'', ''Barahley somaliska förening'', Somali Dialogue Center iyo ''Somalilands förening''.<ref>{{Cite web|url=https://www.mucf.se/vi-har-fatt-bidrag?org=somali&projekt=&bidragsnamn=&bidragstyp=All&ort=&beviljatar=All|title=Vi har fått bidrag - Organisationsbidrag, Projektbidrag, EU-bidrag {{!}} MUCF|website=www.mucf.se|language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110063638/https://www.mucf.se/vi-har-fatt-bidrag?org=somali&projekt=&bidragsnamn=&bidragstyp=All&ort=&beviljatar=All|archive-date=10 November 2017|access-date=2017-11-10}}</ref> Sida uu qabo Machadka Herbert Felix, laga soo bilaabo 2011, saddexda urur ee bulshada Soomaaliyeed ee ugu muhiimsan ee ka djsan gobolka [[Scania]] waa ''Somalilandföreningen'' iyo ''Hiddo Iyo Dhaqan'' oo ku yaal [[Malmö]], iyo sidoo kale ''Somaliska kulturföreningen'' oo ku taal [[Kristianstad]]. ''Somalilandföreningen'' waxay leedahay ku dhowaad 500 oo xubnood oo inta badan ka soo jeeda gobolka [[Somaliland]] ee waqooyi-galbeed Soomaaliya, ''Hiddo Iyo Dhaqan'' waxay leedahay dhowr boqol oo xubnood oo inta badan ka soo jeeda koonfurta Soomaaliya, iyo ''Somaliska kulturföreningen'' waxay leedahay ku dhowaad 100 xubnood. Ururo kale oo badan oo yaryar ayaa laga aasaasay gobolka, laakiin kuwani ma shaqeeyaan si joogto ah waxayna yihiin asal ahaan ururo hal qof ah ("one man show").<ref name="Hfinst7">{{cite web|title=Somaliskt informations- och kunskapscenter i Skåne|last=Sandberg|first=P|publisher=Herbert Felix Institutet|year=2011|page=7 |url=http://www.lansstyrelsen.se/skane/SiteCollectionDocuments/Sv/manniska-och-samhalle/integration/partnerskap-skane/Somali%20Information%20and%20Business%20Centre/Slutrapport%20f%C3%B6rstudie.pdf|quote=Sammanhållningen i den somaliska diasporan i Skåne är inte oproblematisk. Ett stort antal somaliska föreningar har startats runtom i regionen som kallas för "enmansshows" av de flesta somalier jag träffat.[...] Alla somaliska föreningar utom Somalilandföreningen i Malmö är baserade på klantillhörighet (även om det finns ett fåtal personer från andra klaner i de större föreningarna som t.ex. Somaliska kulturföreningen i Kristianstad). Det blir minst sagt en spretig och rörig bild över vilka personer ska anses vara företrädare för somalier. Det som tidigare påvisats under förberedelsearbetet är att somalier är en oerhört heterogen grupp där klantillhörighet och släktskapsband dominerar. Kartläggningen har visat att endast tre föreningar har en reguljär verksamhet som kan anses av större vikt och som kan ha en betydelse för det framtida somaliska informations- och kunskapscentrat. Somalilandföreningen, Malmö: Fungerar redan idag som en klanöverskridande organisation, dock med koncentration av personer från Somaliland i nordvästra Somalia. Somalilandföreningen med ca 500 medlemmar har en omfattande verksamhet i dagsläget. Hiddo Iyo Dhaqan, Malmö: Har en hel del främst ungdomsverksamhet och består i dagsläget av ett par hundra personer. De flesta härstammar från södra Somalia. Somaliska kulturföreningen, Kristianstad: Har ca 100 medlemmar enligt egna uppgifter och begränsad aktivitet. I dagsläget pågår interna konflikter i föreningen vilket paralyserat dess handlingskraft.}}</ref> Sida uu qabo Machadka Herbert Felix, tiro ka mid ah mashaariicda uu maalgeliyo [[European Union|Midowga Yurub]] ayaa laga bilaabay gobolka Scania iyaga oo la kaashanaya ururada bulshada Soomaaliyeed. Waxaa ka mid ah dadaalladaas ''Somalier startar företag'', oo ka caawisa ganacsatada Soomaaliyeed inay aasaasaan shirkado; ''Integration på arbetsmarknaden för somalier FIAS'', oo ka caawisa is-dhexgalka suuqa shaqada ee degmada [[Eskilstuna]]; ''Integration genom arbete'', oo fududaysa is-dhexgalka suuqa shaqada ee [[Åstorp Municipality|degmada Åstorp]] iyo agagaarkeedii; ''Partnerskap Skåne'', oo udub-dhexaad u ah shaqada horumarinta; ''Samhälls-och hälsokommunikatör'', oo bixisa macluumaad dhaqameed oo la habeeyey oo is-dhexgal ah; ''Integration i förening'', oo ka caawisa dadka cusub iyaga oo ku xiraya oo siinaya macluumaad ku saabsan bulshada ganacsiga deegaanka; ''Ökad inkludering genom språk'', oo ay weheliyaan hoggaamiyeyaasha warshadaha ka caawisa helitaanka luqadda iyada oo la marinayo waxbarashada xirfadda; ''Bazar, Integration och Arbetsmarknad, Malmö Stad'', oo sahanka ku samaysa suurtagalnimada iyo caqabadaha lagu aasaasayo suuq ganacsi oo ku yaal Malmö, [[Gothenburg]], [[Västerås]], [[Södertälje]] iyo degmooyinka Eskilstuna; iyo ''Uppstart Malmö'', oo isku xirta ganacsatada shaqada abuuraya iyo maalgashadayaasha khibradda leh ee ku nool Malmö isla markaana bixisa deymo aan ribo lahayn iyo hagitaan maお金 ah oo bilaash ah.<ref name="Hfinst5">{{cite web|title=Somaliskt informations- och kunskapscenter i Skåne|last=Sandberg|first=P |publisher=Herbert Felix Institutet|year=2011|pages=5–6|url=http://www.lansstyrelsen.se/skane/SiteCollectionDocuments/Sv/manniska-och-samhalle/integration/partnerskap-skane/Somali%20Information%20and%20Business%20Centre/Slutrapport%20f%C3%B6rstudie.pdf}}</ref> == Dadka caanka ah == {{further|:Category:Swedish people of Somali descent}} [[File:Mustafa Mohamed Berlin 2009.JPG|thumb|[[Mustafa Mohamed]] waa orodyahan dheer oo Soomaali-Iswiidhan ah]] *[[Farhiya Abdi]], ciyaaryahan kubadda koleyga ah *[[Amun Abdullahi]], suxufi *[[Ferid Ali]], ciyaaryahan kubadda cagta ah *[[Taha Ali]], ciyaaryahan kubadda cagta ah *[[Cherrie (singer)|Cherrie]], magaca masraxa ee heesaa Shiriihan Mohamed Abdulle, waa walaashii rapper-ka K27 *[[Dree Low]], magaca masraxa ee Salah Abdi Abdulle, muusikiiste rap ah *[[Rizak Dirshe]], orodyahan fogaansho dhexe ah *[[Bilal Hussein (footballer)|Bilal Hussein]], ciyaaryahan kubadda cagta ah *[[Mohamoud Jama and Bille Ilias Mohamed]], jihaadiyiin ah *[[Ali Yassin Mohamed]], Islaamiyiin dagaalyahan ah *[[Mustafa Mohamed]], orodyahan fogaansho dheer ah *[[Bilan Osman]], suxufi iyo qoraa *[[Abdirizak Waberi]], siyaasi iyo hoggaamiye urur Islaami ah *[[Mona Walter]], faallo-bixiye bulsho oo diidaysa Islaamka * [[Yasin (rapper)|Yasin]], rapper abaal-marin ku guuleystay, dambiile la xukumay oo ah ilmo-adeer u ah [[Cherrie (singer)|Cherrie]] iyo K27 * [[SpawN|Abdisamad "SpawN" Mohamed]], ciyaaryahan Counter-Strike ah == Tixraacyo == {{reflist}} anah5tp59v68nwucsn13cbarthz16e1 309828 309826 2026-09-28T13:28:56Z Isma4l 41797 /* Waxbarashada */ 309828 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Soomaalida Iswiidhan |image =[[file:Personer i Sverige födda i Somalia 2022.png|thumb|]] | image_caption = Boqolkiiba dadka ku dhashay Soomaaliya marka loo eego dadka gobolka {{legend|#00aeff|align="left"| >1.5% ([[Södermanland County|Gobolka Södermanland]])}}{{legend|#66ccff|align="left"|1–1.5%}}{{legend|#99ddff|align="left"|0.75–0.99%}}{{legend|#cceeff|align="left"|0.5–0.74%}}{{legend|#e5f5ff|align="left"|<0.5%}} | population = '''70,173''' (ku dhashay Soomaaliya)<ref>{{Cite web|title=Population by country of birth, age and sex. Year 2000 - 2019|url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/|access-date=2020-06-21|website=Statistikdatabasen}}</ref> <br>'''31,761''' (labada waalid ku dhasheen Soomaaliya) | popplace = [[Stockholm]], [[Gothenburg]], [[Malmö]], [[Linköping]] | langs = [[Af Soomaali|Soomaali]]{{·}}[[Af-Iswiidhan|Iswiidhan]]{{·}}[[Carabi]] | rels = [[Islaam]] | native_name = | native_name_lang = | related_groups = }} '''Soomaalida Iswiidhan''' ({{Langx|sv|Somalier i Sverige}}; {{Langx|so|Soomaalida Iswiidhan}}) waa muwaadiniin iyo deganayaal ku sugan dalka [[Sweden|Iswiidhan]] oo ah dad u dhashay Iswiidhan oo ay asal ahaan ka soo jeedaan [[Somalis|Soomaali]] ama ah muwaadiniin [[Somalis|Soomaali]] ah. Qayb libaax oo ka mid ah Soomaalida Iswiidhan waxay u haajireen Iswiidhan sabab la xiriirta [[Somali Civil War|Dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya]].<ref name="Fritzes1316c">{{cite book |last1=Carlson, Magnusson & Rönnqvist |url=http://www.regeringen.se/contentassets/55f58b2bc8fd4f66842e37f54c38fc51/somalier-pa-arbetsmarknaden---har-sverige-nagot-att-lara |title=Somalier på arbetsmarknaden - har Sverige något att lära? : underlagsrapport 2 till Framtidskommissionen |date=2012 |publisher=Regeringskansliet - Fritzes |isbn=978-91-38-23810-3 |location=Stockholm |pages=13–16 |access-date=9 November 2017}}</ref><ref name="johnsdotter2010">{{cite book |last1=Johnsdotter |first1=Sara |url=http://www.arvsfonden.se/sites/default/files/article_reports/utvarderingsrapport_-_somaliska_foreningar_som_overbryggare.pdf |title=Somaliska föreningar som överbryggare |date=October 2010 |publisher=Hälsa och samhälle, [[Malmö University]] |pages=5, 13 |access-date=10 November 2017}}</ref> Inta badan Soomaalida Iswiidhan waxay dalka yimaadeen wixii ka dambeeyay sanadka 2006.<ref>{{Cite book|url=https://www.hig.se/download/18.4db66897149b264e1ba4df24/1417115797086/mangfald.pdf|title=Mångfaldsbarometern 2014|publisher=[[Gävle University College]]|year=2014|pages=57}}</ref> ==Tiro-koobka Dadweynaha== [[File:Somalia-foreignborn-sw.png|thumb|Dadka ku dhashay [[Somalia|Soomaaliya]] ee ku nool Iswiidhan iyaga oo loo kala saaray jinsi, 2001-2016 ([[Statistics Sweden|Hay'adda Dhexe ee Tirakoobka Iswiidhan]]).<ref name="Popt"/>{{Update inline|date=April 2021}}]] Sida ay sheegtay [[Statistics Sweden|Hay'adda Dhexe ee Tirakoobka Iswiidhan]], Soomaalidu waxay bilaabeen inay Iswiidhan yimaadaan dabayaaqadii 1980-meeyadii inta badan iyaga oo uga baxsanaya khilaafka sokeeye ee dalkoodii hooyo. Sanadkii 1990-kii, waxaa jiray ku dhawaad ​​1,000 oo ah dad magangalyo-doon ah oo ku dhashay Soomaaliya oo ku sugnaa Iswiidhan. Tiradani waxay kor u kacday ilaa ku dhawaad ​​2,000 oo magangalyo-doon ah oo ku dhashay Soomaaliya marka la gaaro 1994, laakiin waxay si aad ah ugu dhacday ku dhowaad eber sanadkii 2000. Markii uu dagaalka Soomaaliya xoogaystay, tirada magangalyo-doonka ah ee ku dhashay Soomaaliya ee ku nool Iswiidhan waxay kor u kacday ilaa heer ka sarreeya 5,000 sanadkii 2010. Isla sanadkaas, dowladda Iswiidhan waxay soo bandhigtay shuruudo aqoonsi oo adag oo loogu talagalay qoysaska soo haajirayaashii hore, taas oo adkeysay in dadka ku dhashay Soomaaliya iyo soo-galootiga kale ay helaan ogolaansho deganaansho oo Iswiidhan ah. Natiijo ahaan, tirada magangalyo-doonka ah ee ku dhashay Soomaaliya ee degan Iswiidhan ayaa si weyn ugu dhacday wax yar ka badan 1,000 sanadkii 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.scb.se/Statistik/_Publikationer/BE0401_2015I60_BR_BE51BR1502.pdf|title=Sveriges framtida befolkning 2015–2060 - The future population of Sweden 2015–2060|publisher=Statistics Sweden|pages=98, 99, 102, 104|access-date=10 November 2017}}</ref> Sanadkii 2016, waxaa jiray 132 guuritaan oo ka diiwaan gashan Iswiidhan oo tagay Soomaaliya.<ref name="Popem">{{cite web|title=Immigrations and emigrations by country of emi-/immigration, observations and year|url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101J/ImmiEmiFlytt/?rxid=ee5d14fa-b09e-4c5c-a32b-06399f8a7ab0 |publisher=Statistics Sweden|access-date=26 December 2017}}</ref> Sida ay sheegtay Hay'adda Dhexe ee Tirakoobka Iswiidhan, laga soo bilaabo 2016, waxaa jira wadar ahaan 63,853 oo ah [[Immigration to Sweden|soogalooti ku dhashay Soomaaliya oo ku nool Iswiidhan]].<ref name="Popt">{{cite web|title=Foreign-born persons by country of birth, age, sex and year |url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/table/tableViewLayout1/?rxid=b83e5bbd-958a-4655-aa40-486ba2ca09a3|publisher=Statistics Sweden|access-date=20 October 2017}}</ref> Kuwaas waxaa ka mid ah, 41,335 waa muwaadiniin Soomaaliyeed (20,554 rag ah, 20,781 dumar ah).<ref>{{cite web|title=Foreign citizens by country of citizenship, sex and year |url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101F/UtlmedbR/table/tableViewLayout1/?rxid=b83e5bbd-958a-4655-aa40-486ba2ca09a3|publisher=Statistics Sweden|access-date=20 October 2017}}</ref> Inta badan dadka degan waa dhalinyaro, oo inta badan ka tirsan da'da 15-24 sano (8,679 rag ah, 7,728 dumar ah), 25-34 sano (7,043 rag ah, 7,958 dumar ah), iyo 5-14 sano (5,882 rag ah, 5,629 dumar ah).<ref name="Popt" /> Ku dhowaad 3,000 oo Soomaali ah ayaa ku nool [[Borlänge]].<ref name="Rsstcfsbt">{{cite news|title=Swede to coach first Somalia bandy team |url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=5532643|access-date=22 June 2013|newspaper=Radio Sweden|date=13 May 2013}}</ref> 2,878 qof oo ku dhashay Soomaaliya ayaa sidoo kale ku nool [[Rinkeby-Kista]].<ref>{{cite web|title=Welcome to Rinkeby-kista |url=http://www.stockholm.se/PageFiles/297073/Rinkeby-Kista_eng%20ver_final_light.pdf|publisher=City District Council|access-date=23 March 2017}}</ref> Sanadkii 2005, inta badan dadka Soomaaliyeed ee ku nool Gothenburg waxay ku xooganaayeen deegaannada [[Biskopsgården]] iyo [[Bergsjön]]/[[Angered]].<ref>{{Cite news |url=https://www.gp.se/nyheter/g%C3%B6teborg/28-10-07-g%C3%B6teborgs-somalier-ett-folk-i-kris-1.1179853|title=28/10 -07: Göteborgs somalier - ett folk i kris|work=Göteborgs-Posten|access-date=2018-04-01|language=sv}}</ref> Tirada ugu badan ee ku dhalatay Soomaaliya waxay ku sugan yihiin [[Gothenburg]] (9,756), [[Stockholm]] (8,447), [[Malmö]] (2,556), [[Linköping]] (2,542) iyo [[Örebro]] (2,234).<ref>{{cite web |title=Population by region, country of birth and sex. Year 2000 - 2021 |url=https://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FolkmRegFlandK/ |website=Statistika centralbyrån |access-date=23 January 2023}}</ref> Sanadkii 2013, kooxda [[Somalia national bandy team|bandy ee qaranka Soomaaliya]] ayaa sidoo kale lagu aasaasay Borlänge, taas oo ka qayb qaadatay [[2014 Bandy World Championship]]. Waxay ka mid tahay [[Federation of International Bandy]].<ref name="Rsstcfsbt" /> Sanadkii 2014, [[Open Society Foundations]] waxay samaysay warbixin ku saabsan Soomaalida ku nool Malmö taas oo ogaatay in dadka degan Soomaaliya ee magaaladaas ay ku barwaaqoobeen halkaas sababitumay la xiriirta kharashka nolosha oo hooseeya, dulqaad diimeed oo ka weyn kan ka jira qaybaha kale ee Iswiidhan iyo inay joogeen muslimiin badan oo halkaas joogay. Sida warbixintu yay sheegtay, is-dhexgalku wuxuu ahaa mid liita inta badan marka laga eego dhinaca shaqada, maadaama ay shaqaynayeen kaliya 21 boqolkiiba inkastoo xaqiiqda ah in inta badan dadka deggan Malmö ee ku dhashay Soomaaliya ay da'doodu u dhexeyso 16 iyo 40 sano. Mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn wuxuu ahaa shuruudaha sarreeya ee suuqa shaqada ee xirfadaha afka Iswiidhan.<ref>{{cite news|date=2014-01-31 |access-date=2020-10-11 |title=Somaliesvenskar i Malmö har svårt komma in i samhället |language=sv |newspaper=Sveriges Radio |url=https://sverigesradio.se/artikel/5772775}}</ref> ==Waxbarashada== Sanadkii 2010, xafiiska dowladda ee Regeringskansliet Statsrådsberedningen{{Explain|reason=What does ''Regeringskansliet Statsrådsberedningen bureau'' mean? ''Regeringskansliet'' is the Government Offices and ''Statsrådsberedningen'' is the Prime Minister's Office. So what agency is the ''Regeringskansliet Statsrådsberedningen bureau''?|date=April 2026}} ayaa qiyaasay in 44% oo ka mid ah Soomaalida Iswiidhan ee da'doodu u dhexayso 16-64 ay wax ku barteen heer hoose (''Förgymnasial''), 22% waxay gaareen heerka waxbarashada sare ee labaad (''Gymnasial''<ref name="Sa2014">{{cite web |url=http://www.scb.se/Statistik/_Publikationer/OV0904_2014A01_BR_24_A01BR1401.pdf|title=Statistisk årsbok 2014|publisher=Statistics Sweden|pages=448–449|access-date=22 October 2017}}</ref>), 9% waxay gaareen heer waxbarashada ka dambeysa dugsiga sare oo ka yar 3 sano (''Eftergymnasial''<ref name="Sa2014" />), iyo 25% waxay gaareen heer waxbarasho oo aan la aqoon (''Okänd''<ref name="Sa2014" />). Mashruuca [[Open Society Foundations|Open Society Foundation]] (OSF) ee ''At Home in Europe'' ayaa tiriyey saamiga kuwa haysta heer hoose ama "aan la aqoon" ee waxbarashada iyaga oo ka dhigay 60-70%. Sidoo kale OSF waxay ogaatay in heerka waxbarashada kooxdan Soomaalida ah ay ku adkeysay inay fahmaan bulshada Iswiidhan iyo weedhaha lagu isticmaalo afka Iswiidhan.<ref>{{Cite book|url=https://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/somalis-malmo-summary-swedish-20130131.pdf |title=Somalier i Malmö - At Home in Europe Project|publisher=[[Open Society Foundations]]|year=2014|pages=2}}</ref> Muddadii u dhaxaysay 2006-2010, soogalootiga Soomaaliyeed ee ku nool [[Somali Canadians|Kanada]] iyo [[Somali Americans|Maraykanka]] waxay lahaayeen heerar sare oo ah dugsiga sare iyo waxbarashada ka dambeysa dugsiga sare marka loo eego Soomaalida Iswiidhan, kuwaas oo ay ku jireen saamiga ugu badan ee kuwa haysta heerka waxbarashada "aan la aqoon" (25%).<ref>{{cite book|last1=Carlson, Magnusson & Rönnqvist|title=Somalier på arbetsmarknaden - har Sverige något att lära? : underlagsrapport 2 till Framtidskommissionen |date=2012 |publisher=Regeringskansliet - Fritzes|location=Stockholm|isbn=978-91-38-23810-3|page=42 |access-date=20 October 2017 |url=http://www.regeringen.se/contentassets/55f58b2bc8fd4f66842e37f54c38fc51/somalier-pa-arbetsmarknaden---har-sverige-nagot-att-lara}}</ref> Sida ay sheegtay Hay'adda Dhexe ee Tirakoobka Iswiidhan, sanadaha 2008-2009, waxaa jiray 769 arday oo ah xanaano carruur ah iyo 7,369 arday oo dugsiga qasabka ah ah oo afkooda hooyo ahaa [[Somali language|Soomaali]].<ref>{{cite web|title=Statistisk årsbok för Sverige - Statistical Yearbook of Sweden 2010|pages=505, 510 |url=http://www.scb.se/statistik/_publikationer/OV0904_2010A01_BR_00_A01BR1001.pdf|publisher=Statistics Sweden|access-date=27 October 2017}}</ref> Laga soo bilaabo 2012-2013, waxaa jira 1,011 arday oo ah xanaano carruur ah iyo 10,164 arday oo dugsiga qasabka ah ah oo afkooda hooyo yahay Soomaali.<ref>{{cite web|title=Statistisk årsbok för Sverige - Statistical Yearbook of Sweden 2014|pages=452, 455 |url=http://www.scb.se/Statistik/_Publikationer/OV0904_2014A01_BR_00_A01BR1401.pdf|publisher=Statistics Sweden|access-date=27 October 2017}}</ref> Sanadkii 2010, waxaa jiray 4,269 arday oo afkooda hooyo ahaa Soomaali kuwaas oo ka qayb qaatay barnaamijka luqadda dadka waaweyn ee uu dowladdu maamulo ee [[Swedish for Immigrants|SFI (Afka Iswiidhan ee Soogalootiga)]]. Ardaydaas, 2,747 waxay lahaayeen 0–6 sano oo waxbarasho ah dalkoodii hooyo (''Antal utbildningsår i hemlandet''), 797 waxay lahaayeen 7–9 sano oo waxbarasho ah dalkoodii hooyo, iyo 725 waxay lahaayeen 10 sano oo waxbarasho ah ama ka badan dalkoodii hooyo.<ref name="scb_yearbook_2010_p198">{{cite book|last1=centralbyrån|first1=SCB - Statistiska|title=Statistical Yearbook of Sweden 2010|date=2010|publisher=Statistiska Centralbyran|location=[S.l.]|isbn=9789161814961|page=198|url=http://www.scb.se/statistik/_publikationer/UF0524_2009A01_BR_UF0109TAB.pdf|access-date=28 October 2017}}</ref> Laga soo bilaabo 2012, 10,525 arday oo afkooda hooyo yahay Soomaali iyo 10,355 arday oo ku dhashay Soomaaliya ayaa ku qoran barnaamijka luqadda.<ref>{{cite web|title=Utbildning och forskning - Statistisk årsbok 2014|url=http://www.scb.se/Statistik/_Publikationer/OV0904_2014A01_BR_24_A01BR1401.pdf|page=456|publisher=Statistics Sweden|access-date=30 October 2017}}</ref> == Bulshada == Marka Soomaalidu ay aadaan Iswiidhan, waxay galaan dal aan la kulmin dagaal weyn in ka badan laba boqol oo sano, oo ah nidaam dowli ah oo fidaya in ka badan shan qarni, hay'ado xoog leh, warshado tignoolajiyad sare leh, dhaqaale horumarsan oo aqoon ku saleysan oo leh heer waxbarasho oo guud ahaan sarreeya. Iswiidhan sidoo kale waa mid ka mid ah bulshooyinka ugu cilmaaniyadda badan ee leh qiyamka xorta ah ee meelaha udub-dhexaadka u ah dhaqanka soo jireenka ah ee Soomaalida: qoyska, jinsiga iyo galmada. Xaaladahan ayaa isku darkooda ka dhigaya bulsho aad uga duwan tan Soomaaliya.<ref name=":1" /> Sida lagu sheegay warbixin rasmi ah oo soo baxday 1999-kii, inta badan Soomaalida ku nool Stockholm, Gothenburg iyo Malmö waxay ku noolaayeen xaafado ay dad badani ku dhaqan yihiin oo ay ku yar yihiin Iswiidhan iyo dadka ku hadla afka Iswiidhan; tani waxay sidoo kale khusaysaa Soomaalida ku nool magaalooyinka yaryar. Arrimaha gacan ka geystay horumarkan ayaa ahayd in kuwani ay ahaayeen degmooyinka ay ku yaalleen masaajidyada halkaas oo ay kaga dhaqmi karaan diinta Islaamka iyo in ururada bulshada Soomaaliyeed laga aasaasay degmooyinkan.<ref>{{Cite book|title=Delaktighet för integration – att stimulera integrationsprocessen för somalisktalande i Sverige. Integrationsverkets rapportserie 1999:4|publisher=Integrationsverket|year=1999}}</ref> Sida laga soo xigtay daraasad wareysi ah oo ay samaysay Jaamacadda Malmö sanadkii 2013, Soomaalidu waxay muujinayaan walaac xoog leh oo ku saabsan in ay lumiyaan dhaqankooda iyo diinta Islaamka. Soomaalida da'da ah waxay sheegeen in welwelkooda ugu weyn uu yahay sidii loo xaqiijin lahaa aqoonsiga Soomaaliyeed ee carruurtooda, taas oo horseeday khilaafaad aan dhammaad lahayn oo dhexmara xarumaha daryeelka maalinta iyo dugsiyada kuwaas oo "iska indhatira doorbidkooda dhaqameed oo baraya carruurta waxyaabo sax ah oo ka soo horjeeda waxa waalidkood ay wacdiyaan".<ref name=":1" /> === Qabaa'ilka === {{Main|Somali clans}} Dhaqanka qabiilka Soomaaliyeed waxaa lagu ilaaliyaa qurba-joogta dhexdeeda dhowr sababood awgood: tan ugu horreysa oo ugu muhiimsan waa in nidaamka qabiilku uu udub-dhexaad u yahay qoyska iyo aqoonsiga Soomaalida.<ref name=":2">{{cite book|last1=Lewis|first1=I. M.|title=A Pastoral Democracy: A Study of Pastoralism and Politics Among the Northern Somali of the Horn of Africa|date=1999|publisher=James Currey Publishers|isbn=0852552807|pages=11–14|url=https://books.google.com/books?id=eK6SBJIckIsC&pg=PA11|access-date=8 July 2016}}</ref> Diiwaangelinta afka ee qotodheer ee abtirsiiska waa mudnaan dhaqameed muhiim u ah Soomaalida oo loo yaqaan ''abtiris'' taasoo ah in la raadraaco qabiilka qofka iyada oo ah ballaarinta dhaqankaas — sidaas darteed weedha ''yaa tahay'' ma waydiiso qofka magaciisa, laakiin waxay waydiisaa qabiilkiisa.<ref name=":2" /> Sidoo kale, horumarka tignoolajiyada ayaa fududeeyay xiriirka fudud ee lala yeesho qaraabada dalkii hooyo labadaba isgaarsiinta iyo duulimaadyada jaban ee Soomaaliya taas oo u sahlaysa in badan oo ka mid ah qurba-joogta inay ilaashadaan xiriir qoys oo adag.<ref name=":1">{{Cite book|last=Brinkemo, Per.|title=Mellan klan och stat : somalier i Sverige.|year=2020 |publisher=Timbro förlag |isbn=978-91-7703-217-5|oclc=1140682924}}</ref> Dhaqanka qabiilka Soomaaliyeed wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa waddamada cusub ee martigeliya qurba-joogta Soomaaliyeed waxaana imaatinka cusubi ay ku biiraan deegaannada bulsho ee horay loo aas-aasay. Nidaamka qabiilku wuxuu sidoo kale u adeegaa sidii madal lagu wadaago macluumaadka taas oo muhiim u ah gaarista go'aamada ku saabsan in loo guuro dalal kale. Nidaamka qabiilku wuxuu kaloo fududeeyaa xawaaladaha lacagaha ee loo diro qaraabada ku nool [[Geeska Afrika]], iyada oo la adeegsanayo qaab bangi oo aan la isticmaalin risiidh.<ref name="johnsdotter2010" /> Qaraabada ku nool Soomaaliya waxay inta badan ku tiirsan yihiin lacagaha ay soo diraan qaraabadooda ku nool qurbaha, kuwaas oo iyaguna la dhibtoonaya dhaqaale ahaan tabucaadooda awgeed.<ref name=":1" /> Hababka deganaanshiyaha Soomaalidu waxay raacaan khadadka qabiilka ee Gothenburg, halkaas oo degmooyinka Hjällbo iyo Hammarkullen ay ku badan yihiin beesha [[Darod|Darood]], xubnaha beesha Hawiye waxaa inta badan laga helaa [[Hisingen]] iyo beesha [[Isaaq|Isaaq]] oo ku sugan degmada [[Frölunda]].<ref>{{Cite book|last=Larsson, Göran, 1970-|title=Islam och muslimer i Sverige : en kunskapsöversikt|date=2014|publisher=Nämnden för statligt stöd till trossamfund|others=Sverige. Nämnden för statligt stöd till trossamfund.|isbn=978-91-980611-6-1|location=Bromma|pages=115|oclc=941538793}}</ref> === Xawaalada === Sanadkii 2019, bangiyada Iswiidhan ee SEB, Swedbank iyo Nordea ayaa bilaabay inay xiraan xisaabaadka saddex iyo toban hay'adood oo xawaaladeed oo fududeynaya wareejinta lacagaha ee ka timid Iswiidhan ilaa dalalka ka maqan nidaam bangi oo caadi ah, sida Soomaaliya. Xawaaladaha lacaguhu waa inta badan qaabka keliya ee xasilloon ee taageerada dhaqaale ee ay heli karaan Soomaali badan. Xiritaanku wuxuu ahaa sabab la xiriirta sharciyo la xoojiyay oo loogu talagalay in lagu hor istaago lacag-dhaqidda la sheegay iyo maalgelinta argagixisada. Xiritaanka xisaabaadka waxaa ka soo horjeestay ''Somaliska riksförbundet'', oo ah urur bulsho oo Soomaaliyeed.<ref>{{Cite news|last=Radio|first=Sveriges|title=Oro när fler hawala-bolag förlorar konton - Nyheter (Ekot)|url=https://sverigesradio.se/artikel/7235542|access-date=2021-04-23|newspaper=Sveriges Radio|date=7 June 2019 |language=sv}}</ref> Sida uu sheegay wasiirka arrimaha dibadda ee Soomaaliya Axmed Ciise Cawad, wareejinta lacagaha ee ka timid qurba-joogta Soomaaliyeed ayaa ka sarreeya caawinta dibadda ee caalamiga ah waxayna gaarayaan in ka badan hal bilyan oo doolar sannadkii.<ref>{{Cite news|last=Radio|first=Sveriges|title=Somalias utrikesminister: Pengar från diasporan viktigare än bistånd - Nyheter (Ekot)|url=https://sverigesradio.se/artikel/7165405|access-date=2021-04-23|newspaper=Sveriges Radio|date=28 February 2019 |language=sv}}</ref> === Ururada bulshada === Soomaalida ku nool Iswiidhan waxay aasaaseen ururo kala duwan si ay ugu adeegaan bulshadooda. Marka laga reebo ''Somalilandföreningen'' (Ururka Somaliland) ee aan ahayn mid hal qabiil ku kooban, ururada bulshada Soomaaliyeed waxaa badanaa lagu dhisaa [[qabiil]], inkastoo tiro yar oo ka tirsan qabaa'il kala duwan laga heli karo ''Somaliska kulturföreningen'' (Ururka Dhaqanka Soomaaliyeed) iyo ururo kale oo waaweyn.<ref name="Hfinst7" /> Sanadkii 2015-16, ururka bulshada ee ''Somaliska riksförbundet i Sverige'' (SRFS; Ingiriis: the Somali National Association in Sweden<ref>{{Cite web |last=SRFS |title=Home |url=http://www.srfs.se/ |access-date=2024-08-15 |website=SRFS |language=en-US}}</ref>) waxaa la siiyay lacag-malyuuni ah oo ka timid [[Inheritance Fund (Sweden)|Sanduuqa Dhaxalka ee Iswiidhan]] ee mashruuca Navigator, kaas oo, iyada oo la adeegsanayo seminaaro iyo aqoon-islweydaarsiyo, u jeedda inuu ka hortago xagjirnimada iyo inuu ka hortago rabshadaha diinta ku dhiirigeliya iyo suurtagalnimada qoritaanka argagixisada.<ref>{{Cite web|url=https://www.bra.se/forebygga-brott/ekonomiskt-stod--slutrapporter/2015.html|title=Ekonomiskt stöd & slutrapporter - 2015|date=2015|website=www.bra.se|language=sv|access-date=2017-11-11|quote=Somaliska Riksförbundet i Sverige (SRFS) har beviljats finansiering från Allmänna Arvsfonden (AA) för projektet Navigator. Projektet syftar till att förebygga religiöst inspirerad våldsbejakande extremism samt sprida kunskap för att avvärja eventuell rekrytering till terrorverksamheter. Dessutom vill SRFS bryta den tystnadskultur som finns runt problemet genom att anordna seminarier för ungdomar och föräldrar, besöka skolor och samarbeta med andra somaliska föreningar. Beslutet avser en utvärdering av hur väl de uppsatta målen har nåtts och hur effektivt aktiviteterna har genomförts. I utvärderingen ingår också en granskning av om rutiner och genomförande fungerar bra eller behöver förändras för att uppnå de uppsatta målen.}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.arvsfonden.se/projekt/navigator-fredsbejakande-unga-vuxna-somalier |title=Navigator - fredsbejakande unga vuxna somalier {{!}} Arvsfonden|date=20 August 2016|website=www.arvsfonden.se|language=sv|access-date=2017-11-11|quote=Projektets syfte är att förebygga våldsbejakande extremism och extremismmiljöer.}}</ref> Laga soo bilaabo 2016, waxaa jira agagaarka 100 urur oo bulshada Soomaaliyeed ah oo ka jira Iswiidhan sida ay sheegtay [[Swedish International Development Cooperation Agency|Wakaaladda Iskaashiga Horumarinta Caalamiga ah ee Iswiidhan]].<ref>{{cite web|url=http://www.sida.se/Svenska/aktuellt-och-press/nyheter/2016/april-2016/sida-lanserar-svensk-somaliskt-foretagarprogram/|title=Sida lanserar svensk-somaliskt företagarprogram|website=www.sida.se|language=sv|access-date=2017-11-10|quote=I Sverige finns ett hundratal civilsamhällesorganisationer med somalisk anknytning.}}</ref> Qaar ka mid ah waxay helaan maalgelin dowladeed oo ka timid [[Swedish Agency for Youth and Civil Society]], oo ay ku jiraan ''Somaliska riksförbundet i Sverige'', ''Somaliland riksförbund i Sverige'', ''Riksföreningen för khaatumo state of Somalia'', ''Somaliska ungdomsföreningen i Sverige'', ''Barahley somaliska förening'', Somali Dialogue Center iyo ''Somalilands förening''.<ref>{{Cite web|url=https://www.mucf.se/vi-har-fatt-bidrag?org=somali&projekt=&bidragsnamn=&bidragstyp=All&ort=&beviljatar=All|title=Vi har fått bidrag - Organisationsbidrag, Projektbidrag, EU-bidrag {{!}} MUCF|website=www.mucf.se|language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110063638/https://www.mucf.se/vi-har-fatt-bidrag?org=somali&projekt=&bidragsnamn=&bidragstyp=All&ort=&beviljatar=All|archive-date=10 November 2017|access-date=2017-11-10}}</ref> Sida uu qabo Machadka Herbert Felix, laga soo bilaabo 2011, saddexda urur ee bulshada Soomaaliyeed ee ugu muhiimsan ee ka djsan gobolka [[Scania]] waa ''Somalilandföreningen'' iyo ''Hiddo Iyo Dhaqan'' oo ku yaal [[Malmö]], iyo sidoo kale ''Somaliska kulturföreningen'' oo ku taal [[Kristianstad]]. ''Somalilandföreningen'' waxay leedahay ku dhowaad 500 oo xubnood oo inta badan ka soo jeeda gobolka [[Somaliland]] ee waqooyi-galbeed Soomaaliya, ''Hiddo Iyo Dhaqan'' waxay leedahay dhowr boqol oo xubnood oo inta badan ka soo jeeda koonfurta Soomaaliya, iyo ''Somaliska kulturföreningen'' waxay leedahay ku dhowaad 100 xubnood. Ururo kale oo badan oo yaryar ayaa laga aasaasay gobolka, laakiin kuwani ma shaqeeyaan si joogto ah waxayna yihiin asal ahaan ururo hal qof ah ("one man show").<ref name="Hfinst7">{{cite web|title=Somaliskt informations- och kunskapscenter i Skåne|last=Sandberg|first=P|publisher=Herbert Felix Institutet|year=2011|page=7 |url=http://www.lansstyrelsen.se/skane/SiteCollectionDocuments/Sv/manniska-och-samhalle/integration/partnerskap-skane/Somali%20Information%20and%20Business%20Centre/Slutrapport%20f%C3%B6rstudie.pdf|quote=Sammanhållningen i den somaliska diasporan i Skåne är inte oproblematisk. Ett stort antal somaliska föreningar har startats runtom i regionen som kallas för "enmansshows" av de flesta somalier jag träffat.[...] Alla somaliska föreningar utom Somalilandföreningen i Malmö är baserade på klantillhörighet (även om det finns ett fåtal personer från andra klaner i de större föreningarna som t.ex. Somaliska kulturföreningen i Kristianstad). Det blir minst sagt en spretig och rörig bild över vilka personer ska anses vara företrädare för somalier. Det som tidigare påvisats under förberedelsearbetet är att somalier är en oerhört heterogen grupp där klantillhörighet och släktskapsband dominerar. Kartläggningen har visat att endast tre föreningar har en reguljär verksamhet som kan anses av större vikt och som kan ha en betydelse för det framtida somaliska informations- och kunskapscentrat. Somalilandföreningen, Malmö: Fungerar redan idag som en klanöverskridande organisation, dock med koncentration av personer från Somaliland i nordvästra Somalia. Somalilandföreningen med ca 500 medlemmar har en omfattande verksamhet i dagsläget. Hiddo Iyo Dhaqan, Malmö: Har en hel del främst ungdomsverksamhet och består i dagsläget av ett par hundra personer. De flesta härstammar från södra Somalia. Somaliska kulturföreningen, Kristianstad: Har ca 100 medlemmar enligt egna uppgifter och begränsad aktivitet. I dagsläget pågår interna konflikter i föreningen vilket paralyserat dess handlingskraft.}}</ref> Sida uu qabo Machadka Herbert Felix, tiro ka mid ah mashaariicda uu maalgeliyo [[European Union|Midowga Yurub]] ayaa laga bilaabay gobolka Scania iyaga oo la kaashanaya ururada bulshada Soomaaliyeed. Waxaa ka mid ah dadaalladaas ''Somalier startar företag'', oo ka caawisa ganacsatada Soomaaliyeed inay aasaasaan shirkado; ''Integration på arbetsmarknaden för somalier FIAS'', oo ka caawisa is-dhexgalka suuqa shaqada ee degmada [[Eskilstuna]]; ''Integration genom arbete'', oo fududaysa is-dhexgalka suuqa shaqada ee [[Åstorp Municipality|degmada Åstorp]] iyo agagaarkeedii; ''Partnerskap Skåne'', oo udub-dhexaad u ah shaqada horumarinta; ''Samhälls-och hälsokommunikatör'', oo bixisa macluumaad dhaqameed oo la habeeyey oo is-dhexgal ah; ''Integration i förening'', oo ka caawisa dadka cusub iyaga oo ku xiraya oo siinaya macluumaad ku saabsan bulshada ganacsiga deegaanka; ''Ökad inkludering genom språk'', oo ay weheliyaan hoggaamiyeyaasha warshadaha ka caawisa helitaanka luqadda iyada oo la marinayo waxbarashada xirfadda; ''Bazar, Integration och Arbetsmarknad, Malmö Stad'', oo sahanka ku samaysa suurtagalnimada iyo caqabadaha lagu aasaasayo suuq ganacsi oo ku yaal Malmö, [[Gothenburg]], [[Västerås]], [[Södertälje]] iyo degmooyinka Eskilstuna; iyo ''Uppstart Malmö'', oo isku xirta ganacsatada shaqada abuuraya iyo maalgashadayaasha khibradda leh ee ku nool Malmö isla markaana bixisa deymo aan ribo lahayn iyo hagitaan maお金 ah oo bilaash ah.<ref name="Hfinst5">{{cite web|title=Somaliskt informations- och kunskapscenter i Skåne|last=Sandberg|first=P |publisher=Herbert Felix Institutet|year=2011|pages=5–6|url=http://www.lansstyrelsen.se/skane/SiteCollectionDocuments/Sv/manniska-och-samhalle/integration/partnerskap-skane/Somali%20Information%20and%20Business%20Centre/Slutrapport%20f%C3%B6rstudie.pdf}}</ref> == Dadka caanka ah == {{further|:Category:Swedish people of Somali descent}} [[File:Mustafa Mohamed Berlin 2009.JPG|thumb|[[Mustafa Mohamed]] waa orodyahan dheer oo Soomaali-Iswiidhan ah]] *[[Farhiya Abdi]], ciyaaryahan kubadda koleyga ah *[[Amun Abdullahi]], suxufi *[[Ferid Ali]], ciyaaryahan kubadda cagta ah *[[Taha Ali]], ciyaaryahan kubadda cagta ah *[[Cherrie (singer)|Cherrie]], magaca masraxa ee heesaa Shiriihan Mohamed Abdulle, waa walaashii rapper-ka K27 *[[Dree Low]], magaca masraxa ee Salah Abdi Abdulle, muusikiiste rap ah *[[Rizak Dirshe]], orodyahan fogaansho dhexe ah *[[Bilal Hussein (footballer)|Bilal Hussein]], ciyaaryahan kubadda cagta ah *[[Mohamoud Jama and Bille Ilias Mohamed]], jihaadiyiin ah *[[Ali Yassin Mohamed]], Islaamiyiin dagaalyahan ah *[[Mustafa Mohamed]], orodyahan fogaansho dheer ah *[[Bilan Osman]], suxufi iyo qoraa *[[Abdirizak Waberi]], siyaasi iyo hoggaamiye urur Islaami ah *[[Mona Walter]], faallo-bixiye bulsho oo diidaysa Islaamka * [[Yasin (rapper)|Yasin]], rapper abaal-marin ku guuleystay, dambiile la xukumay oo ah ilmo-adeer u ah [[Cherrie (singer)|Cherrie]] iyo K27 * [[SpawN|Abdisamad "SpawN" Mohamed]], ciyaaryahan Counter-Strike ah == Tixraacyo == {{reflist}} rysvgnbvephp5qyi9umf49dbyv3rvo0 309885 309828 2026-09-29T09:32:30Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309885 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Soomaalida Iswiidhan |image =[[file:Personer i Sverige födda i Somalia 2022.png|thumb|]] | image_caption = Boqolkiiba dadka ku dhashay Soomaaliya marka loo eego dadka gobolka {{legend|#00aeff|align="left"| >1.5% ([[Södermanland County|Gobolka Södermanland]])}}{{legend|#66ccff|align="left"|1–1.5%}}{{legend|#99ddff|align="left"|0.75–0.99%}}{{legend|#cceeff|align="left"|0.5–0.74%}}{{legend|#e5f5ff|align="left"|<0.5%}} | population = '''70,173''' (ku dhashay Soomaaliya)<ref>{{Cite web|title=Population by country of birth, age and sex. Year 2000 - 2019|url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/|access-date=2020-06-21|website=Statistikdatabasen}}</ref> <br>'''31,761''' (labada waalid ku dhasheen Soomaaliya) | popplace = [[Stockholm]], [[Gothenburg]], [[Malmö]], [[Linköping]] | langs = [[Af Soomaali|Soomaali]]{{·}}[[Af-Iswiidhan|Iswiidhan]]{{·}}[[Carabi]] | rels = [[Islaam]] | native_name = | native_name_lang = | related_groups = }} '''Soomaalida Iswiidhan''' ({{Langx|sv|Somalier i Sverige}}; {{Langx|so|Soomaalida Iswiidhan}}) waa muwaadiniin iyo deganayaal ku sugan dalka [[Sweden|Iswiidhan]] oo ah dad u dhashay Iswiidhan oo ay asal ahaan ka soo jeedaan [[Somalis|Soomaali]] ama ah muwaadiniin [[Somalis|Soomaali]] ah. Qayb libaax oo ka mid ah Soomaalida Iswiidhan waxay u haajireen Iswiidhan sabab la xiriirta [[Somali Civil War|Dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya]].<ref name="Fritzes1316c">{{cite book |last1=Carlson, Magnusson & Rönnqvist |url=http://www.regeringen.se/contentassets/55f58b2bc8fd4f66842e37f54c38fc51/somalier-pa-arbetsmarknaden---har-sverige-nagot-att-lara |title=Somalier på arbetsmarknaden - har Sverige något att lära? : underlagsrapport 2 till Framtidskommissionen |date=2012 |publisher=Regeringskansliet - Fritzes |isbn=978-91-38-23810-3 |location=Stockholm |pages=13–16 |access-date=9 November 2017}}</ref><ref name="johnsdotter2010">{{cite book |last1=Johnsdotter |first1=Sara |url=http://www.arvsfonden.se/sites/default/files/article_reports/utvarderingsrapport_-_somaliska_foreningar_som_overbryggare.pdf |title=Somaliska föreningar som överbryggare |date=October 2010 |publisher=Hälsa och samhälle, [[Malmö University]] |pages=5, 13 |access-date=10 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712122245/http://www.arvsfonden.se/sites/default/files/article_reports/utvarderingsrapport_-_somaliska_foreningar_som_overbryggare.pdf |archive-date=12 Bisha Todobaad 2018 |url-status=dead}}</ref> Inta badan Soomaalida Iswiidhan waxay dalka yimaadeen wixii ka dambeeyay sanadka 2006.<ref>{{Cite book|url=https://www.hig.se/download/18.4db66897149b264e1ba4df24/1417115797086/mangfald.pdf|title=Mångfaldsbarometern 2014|publisher=[[Gävle University College]]|year=2014|pages=57}}</ref> ==Tiro-koobka Dadweynaha== [[File:Somalia-foreignborn-sw.png|thumb|Dadka ku dhashay [[Somalia|Soomaaliya]] ee ku nool Iswiidhan iyaga oo loo kala saaray jinsi, 2001-2016 ([[Statistics Sweden|Hay'adda Dhexe ee Tirakoobka Iswiidhan]]).<ref name="Popt"/>{{Update inline|date=April 2021}}]] Sida ay sheegtay [[Statistics Sweden|Hay'adda Dhexe ee Tirakoobka Iswiidhan]], Soomaalidu waxay bilaabeen inay Iswiidhan yimaadaan dabayaaqadii 1980-meeyadii inta badan iyaga oo uga baxsanaya khilaafka sokeeye ee dalkoodii hooyo. Sanadkii 1990-kii, waxaa jiray ku dhawaad ​​1,000 oo ah dad magangalyo-doon ah oo ku dhashay Soomaaliya oo ku sugnaa Iswiidhan. Tiradani waxay kor u kacday ilaa ku dhawaad ​​2,000 oo magangalyo-doon ah oo ku dhashay Soomaaliya marka la gaaro 1994, laakiin waxay si aad ah ugu dhacday ku dhowaad eber sanadkii 2000. Markii uu dagaalka Soomaaliya xoogaystay, tirada magangalyo-doonka ah ee ku dhashay Soomaaliya ee ku nool Iswiidhan waxay kor u kacday ilaa heer ka sarreeya 5,000 sanadkii 2010. Isla sanadkaas, dowladda Iswiidhan waxay soo bandhigtay shuruudo aqoonsi oo adag oo loogu talagalay qoysaska soo haajirayaashii hore, taas oo adkeysay in dadka ku dhashay Soomaaliya iyo soo-galootiga kale ay helaan ogolaansho deganaansho oo Iswiidhan ah. Natiijo ahaan, tirada magangalyo-doonka ah ee ku dhashay Soomaaliya ee degan Iswiidhan ayaa si weyn ugu dhacday wax yar ka badan 1,000 sanadkii 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.scb.se/Statistik/_Publikationer/BE0401_2015I60_BR_BE51BR1502.pdf|title=Sveriges framtida befolkning 2015–2060 - The future population of Sweden 2015–2060|publisher=Statistics Sweden|pages=98, 99, 102, 104|access-date=10 November 2017}}</ref> Sanadkii 2016, waxaa jiray 132 guuritaan oo ka diiwaan gashan Iswiidhan oo tagay Soomaaliya.<ref name="Popem">{{cite web|title=Immigrations and emigrations by country of emi-/immigration, observations and year|url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101J/ImmiEmiFlytt/?rxid=ee5d14fa-b09e-4c5c-a32b-06399f8a7ab0 |publisher=Statistics Sweden|access-date=26 December 2017}}</ref> Sida ay sheegtay Hay'adda Dhexe ee Tirakoobka Iswiidhan, laga soo bilaabo 2016, waxaa jira wadar ahaan 63,853 oo ah [[Immigration to Sweden|soogalooti ku dhashay Soomaaliya oo ku nool Iswiidhan]].<ref name="Popt">{{cite web|title=Foreign-born persons by country of birth, age, sex and year |url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/table/tableViewLayout1/?rxid=b83e5bbd-958a-4655-aa40-486ba2ca09a3|publisher=Statistics Sweden|access-date=20 October 2017}}</ref> Kuwaas waxaa ka mid ah, 41,335 waa muwaadiniin Soomaaliyeed (20,554 rag ah, 20,781 dumar ah).<ref>{{cite web|title=Foreign citizens by country of citizenship, sex and year |url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101F/UtlmedbR/table/tableViewLayout1/?rxid=b83e5bbd-958a-4655-aa40-486ba2ca09a3|publisher=Statistics Sweden|access-date=20 October 2017}}</ref> Inta badan dadka degan waa dhalinyaro, oo inta badan ka tirsan da'da 15-24 sano (8,679 rag ah, 7,728 dumar ah), 25-34 sano (7,043 rag ah, 7,958 dumar ah), iyo 5-14 sano (5,882 rag ah, 5,629 dumar ah).<ref name="Popt" /> Ku dhowaad 3,000 oo Soomaali ah ayaa ku nool [[Borlänge]].<ref name="Rsstcfsbt">{{cite news|title=Swede to coach first Somalia bandy team |url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=5532643|access-date=22 June 2013|newspaper=Radio Sweden|date=13 May 2013}}</ref> 2,878 qof oo ku dhashay Soomaaliya ayaa sidoo kale ku nool [[Rinkeby-Kista]].<ref>{{cite web|title=Welcome to Rinkeby-kista |url=http://www.stockholm.se/PageFiles/297073/Rinkeby-Kista_eng%20ver_final_light.pdf|publisher=City District Council|access-date=23 March 2017}}</ref> Sanadkii 2005, inta badan dadka Soomaaliyeed ee ku nool Gothenburg waxay ku xooganaayeen deegaannada [[Biskopsgården]] iyo [[Bergsjön]]/[[Angered]].<ref>{{Cite news |url=https://www.gp.se/nyheter/g%C3%B6teborg/28-10-07-g%C3%B6teborgs-somalier-ett-folk-i-kris-1.1179853|title=28/10 -07: Göteborgs somalier - ett folk i kris|work=Göteborgs-Posten|access-date=2018-04-01|language=sv}}</ref> Tirada ugu badan ee ku dhalatay Soomaaliya waxay ku sugan yihiin [[Gothenburg]] (9,756), [[Stockholm]] (8,447), [[Malmö]] (2,556), [[Linköping]] (2,542) iyo [[Örebro]] (2,234).<ref>{{cite web |title=Population by region, country of birth and sex. Year 2000 - 2021 |url=https://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FolkmRegFlandK/ |website=Statistika centralbyrån |access-date=23 January 2023}}</ref> Sanadkii 2013, kooxda [[Somalia national bandy team|bandy ee qaranka Soomaaliya]] ayaa sidoo kale lagu aasaasay Borlänge, taas oo ka qayb qaadatay [[2014 Bandy World Championship]]. Waxay ka mid tahay [[Federation of International Bandy]].<ref name="Rsstcfsbt" /> Sanadkii 2014, [[Open Society Foundations]] waxay samaysay warbixin ku saabsan Soomaalida ku nool Malmö taas oo ogaatay in dadka degan Soomaaliya ee magaaladaas ay ku barwaaqoobeen halkaas sababitumay la xiriirta kharashka nolosha oo hooseeya, dulqaad diimeed oo ka weyn kan ka jira qaybaha kale ee Iswiidhan iyo inay joogeen muslimiin badan oo halkaas joogay. Sida warbixintu yay sheegtay, is-dhexgalku wuxuu ahaa mid liita inta badan marka laga eego dhinaca shaqada, maadaama ay shaqaynayeen kaliya 21 boqolkiiba inkastoo xaqiiqda ah in inta badan dadka deggan Malmö ee ku dhashay Soomaaliya ay da'doodu u dhexeyso 16 iyo 40 sano. Mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn wuxuu ahaa shuruudaha sarreeya ee suuqa shaqada ee xirfadaha afka Iswiidhan.<ref>{{cite news|date=2014-01-31 |access-date=2020-10-11 |title=Somaliesvenskar i Malmö har svårt komma in i samhället |language=sv |newspaper=Sveriges Radio |url=https://sverigesradio.se/artikel/5772775}}</ref> ==Waxbarashada== Sanadkii 2010, xafiiska dowladda ee Regeringskansliet Statsrådsberedningen{{Explain|reason=What does ''Regeringskansliet Statsrådsberedningen bureau'' mean? ''Regeringskansliet'' is the Government Offices and ''Statsrådsberedningen'' is the Prime Minister's Office. So what agency is the ''Regeringskansliet Statsrådsberedningen bureau''?|date=April 2026}} ayaa qiyaasay in 44% oo ka mid ah Soomaalida Iswiidhan ee da'doodu u dhexayso 16-64 ay wax ku barteen heer hoose (''Förgymnasial''), 22% waxay gaareen heerka waxbarashada sare ee labaad (''Gymnasial''<ref name="Sa2014">{{cite web |url=http://www.scb.se/Statistik/_Publikationer/OV0904_2014A01_BR_24_A01BR1401.pdf|title=Statistisk årsbok 2014|publisher=Statistics Sweden|pages=448–449|access-date=22 October 2017}}</ref>), 9% waxay gaareen heer waxbarashada ka dambeysa dugsiga sare oo ka yar 3 sano (''Eftergymnasial''<ref name="Sa2014" />), iyo 25% waxay gaareen heer waxbarasho oo aan la aqoon (''Okänd''<ref name="Sa2014" />). Mashruuca [[Open Society Foundations|Open Society Foundation]] (OSF) ee ''At Home in Europe'' ayaa tiriyey saamiga kuwa haysta heer hoose ama "aan la aqoon" ee waxbarashada iyaga oo ka dhigay 60-70%. Sidoo kale OSF waxay ogaatay in heerka waxbarashada kooxdan Soomaalida ah ay ku adkeysay inay fahmaan bulshada Iswiidhan iyo weedhaha lagu isticmaalo afka Iswiidhan.<ref>{{Cite book|url=https://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/somalis-malmo-summary-swedish-20130131.pdf |title=Somalier i Malmö - At Home in Europe Project|publisher=[[Open Society Foundations]]|year=2014|pages=2}}</ref> Muddadii u dhaxaysay 2006-2010, soogalootiga Soomaaliyeed ee ku nool [[Somali Canadians|Kanada]] iyo [[Somali Americans|Maraykanka]] waxay lahaayeen heerar sare oo ah dugsiga sare iyo waxbarashada ka dambeysa dugsiga sare marka loo eego Soomaalida Iswiidhan, kuwaas oo ay ku jireen saamiga ugu badan ee kuwa haysta heerka waxbarashada "aan la aqoon" (25%).<ref>{{cite book|last1=Carlson, Magnusson & Rönnqvist|title=Somalier på arbetsmarknaden - har Sverige något att lära? : underlagsrapport 2 till Framtidskommissionen |date=2012 |publisher=Regeringskansliet - Fritzes|location=Stockholm|isbn=978-91-38-23810-3|page=42 |access-date=20 October 2017 |url=http://www.regeringen.se/contentassets/55f58b2bc8fd4f66842e37f54c38fc51/somalier-pa-arbetsmarknaden---har-sverige-nagot-att-lara}}</ref> Sida ay sheegtay Hay'adda Dhexe ee Tirakoobka Iswiidhan, sanadaha 2008-2009, waxaa jiray 769 arday oo ah xanaano carruur ah iyo 7,369 arday oo dugsiga qasabka ah ah oo afkooda hooyo ahaa [[Somali language|Soomaali]].<ref>{{cite web|title=Statistisk årsbok för Sverige - Statistical Yearbook of Sweden 2010|pages=505, 510 |url=http://www.scb.se/statistik/_publikationer/OV0904_2010A01_BR_00_A01BR1001.pdf|publisher=Statistics Sweden|access-date=27 October 2017}}</ref> Laga soo bilaabo 2012-2013, waxaa jira 1,011 arday oo ah xanaano carruur ah iyo 10,164 arday oo dugsiga qasabka ah ah oo afkooda hooyo yahay Soomaali.<ref>{{cite web|title=Statistisk årsbok för Sverige - Statistical Yearbook of Sweden 2014|pages=452, 455 |url=http://www.scb.se/Statistik/_Publikationer/OV0904_2014A01_BR_00_A01BR1401.pdf|publisher=Statistics Sweden|access-date=27 October 2017}}</ref> Sanadkii 2010, waxaa jiray 4,269 arday oo afkooda hooyo ahaa Soomaali kuwaas oo ka qayb qaatay barnaamijka luqadda dadka waaweyn ee uu dowladdu maamulo ee [[Swedish for Immigrants|SFI (Afka Iswiidhan ee Soogalootiga)]]. Ardaydaas, 2,747 waxay lahaayeen 0–6 sano oo waxbarasho ah dalkoodii hooyo (''Antal utbildningsår i hemlandet''), 797 waxay lahaayeen 7–9 sano oo waxbarasho ah dalkoodii hooyo, iyo 725 waxay lahaayeen 10 sano oo waxbarasho ah ama ka badan dalkoodii hooyo.<ref name="scb_yearbook_2010_p198">{{cite book|last1=centralbyrån|first1=SCB - Statistiska|title=Statistical Yearbook of Sweden 2010|date=2010|publisher=Statistiska Centralbyran|location=[S.l.]|isbn=9789161814961|page=198|url=http://www.scb.se/statistik/_publikationer/UF0524_2009A01_BR_UF0109TAB.pdf|access-date=28 October 2017}}</ref> Laga soo bilaabo 2012, 10,525 arday oo afkooda hooyo yahay Soomaali iyo 10,355 arday oo ku dhashay Soomaaliya ayaa ku qoran barnaamijka luqadda.<ref>{{cite web|title=Utbildning och forskning - Statistisk årsbok 2014|url=http://www.scb.se/Statistik/_Publikationer/OV0904_2014A01_BR_24_A01BR1401.pdf|page=456|publisher=Statistics Sweden|access-date=30 October 2017}}</ref> == Bulshada == Marka Soomaalidu ay aadaan Iswiidhan, waxay galaan dal aan la kulmin dagaal weyn in ka badan laba boqol oo sano, oo ah nidaam dowli ah oo fidaya in ka badan shan qarni, hay'ado xoog leh, warshado tignoolajiyad sare leh, dhaqaale horumarsan oo aqoon ku saleysan oo leh heer waxbarasho oo guud ahaan sarreeya. Iswiidhan sidoo kale waa mid ka mid ah bulshooyinka ugu cilmaaniyadda badan ee leh qiyamka xorta ah ee meelaha udub-dhexaadka u ah dhaqanka soo jireenka ah ee Soomaalida: qoyska, jinsiga iyo galmada. Xaaladahan ayaa isku darkooda ka dhigaya bulsho aad uga duwan tan Soomaaliya.<ref name=":1" /> Sida lagu sheegay warbixin rasmi ah oo soo baxday 1999-kii, inta badan Soomaalida ku nool Stockholm, Gothenburg iyo Malmö waxay ku noolaayeen xaafado ay dad badani ku dhaqan yihiin oo ay ku yar yihiin Iswiidhan iyo dadka ku hadla afka Iswiidhan; tani waxay sidoo kale khusaysaa Soomaalida ku nool magaalooyinka yaryar. Arrimaha gacan ka geystay horumarkan ayaa ahayd in kuwani ay ahaayeen degmooyinka ay ku yaalleen masaajidyada halkaas oo ay kaga dhaqmi karaan diinta Islaamka iyo in ururada bulshada Soomaaliyeed laga aasaasay degmooyinkan.<ref>{{Cite book|title=Delaktighet för integration – att stimulera integrationsprocessen för somalisktalande i Sverige. Integrationsverkets rapportserie 1999:4|publisher=Integrationsverket|year=1999}}</ref> Sida laga soo xigtay daraasad wareysi ah oo ay samaysay Jaamacadda Malmö sanadkii 2013, Soomaalidu waxay muujinayaan walaac xoog leh oo ku saabsan in ay lumiyaan dhaqankooda iyo diinta Islaamka. Soomaalida da'da ah waxay sheegeen in welwelkooda ugu weyn uu yahay sidii loo xaqiijin lahaa aqoonsiga Soomaaliyeed ee carruurtooda, taas oo horseeday khilaafaad aan dhammaad lahayn oo dhexmara xarumaha daryeelka maalinta iyo dugsiyada kuwaas oo "iska indhatira doorbidkooda dhaqameed oo baraya carruurta waxyaabo sax ah oo ka soo horjeeda waxa waalidkood ay wacdiyaan".<ref name=":1" /> === Qabaa'ilka === {{Main|Somali clans}} Dhaqanka qabiilka Soomaaliyeed waxaa lagu ilaaliyaa qurba-joogta dhexdeeda dhowr sababood awgood: tan ugu horreysa oo ugu muhiimsan waa in nidaamka qabiilku uu udub-dhexaad u yahay qoyska iyo aqoonsiga Soomaalida.<ref name=":2">{{cite book|last1=Lewis|first1=I. M.|title=A Pastoral Democracy: A Study of Pastoralism and Politics Among the Northern Somali of the Horn of Africa|date=1999|publisher=James Currey Publishers|isbn=0852552807|pages=11–14|url=https://books.google.com/books?id=eK6SBJIckIsC&pg=PA11|access-date=8 July 2016}}</ref> Diiwaangelinta afka ee qotodheer ee abtirsiiska waa mudnaan dhaqameed muhiim u ah Soomaalida oo loo yaqaan ''abtiris'' taasoo ah in la raadraaco qabiilka qofka iyada oo ah ballaarinta dhaqankaas — sidaas darteed weedha ''yaa tahay'' ma waydiiso qofka magaciisa, laakiin waxay waydiisaa qabiilkiisa.<ref name=":2" /> Sidoo kale, horumarka tignoolajiyada ayaa fududeeyay xiriirka fudud ee lala yeesho qaraabada dalkii hooyo labadaba isgaarsiinta iyo duulimaadyada jaban ee Soomaaliya taas oo u sahlaysa in badan oo ka mid ah qurba-joogta inay ilaashadaan xiriir qoys oo adag.<ref name=":1">{{Cite book|last=Brinkemo, Per.|title=Mellan klan och stat : somalier i Sverige.|year=2020 |publisher=Timbro förlag |isbn=978-91-7703-217-5|oclc=1140682924}}</ref> Dhaqanka qabiilka Soomaaliyeed wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa waddamada cusub ee martigeliya qurba-joogta Soomaaliyeed waxaana imaatinka cusubi ay ku biiraan deegaannada bulsho ee horay loo aas-aasay. Nidaamka qabiilku wuxuu sidoo kale u adeegaa sidii madal lagu wadaago macluumaadka taas oo muhiim u ah gaarista go'aamada ku saabsan in loo guuro dalal kale. Nidaamka qabiilku wuxuu kaloo fududeeyaa xawaaladaha lacagaha ee loo diro qaraabada ku nool [[Geeska Afrika]], iyada oo la adeegsanayo qaab bangi oo aan la isticmaalin risiidh.<ref name="johnsdotter2010" /> Qaraabada ku nool Soomaaliya waxay inta badan ku tiirsan yihiin lacagaha ay soo diraan qaraabadooda ku nool qurbaha, kuwaas oo iyaguna la dhibtoonaya dhaqaale ahaan tabucaadooda awgeed.<ref name=":1" /> Hababka deganaanshiyaha Soomaalidu waxay raacaan khadadka qabiilka ee Gothenburg, halkaas oo degmooyinka Hjällbo iyo Hammarkullen ay ku badan yihiin beesha [[Darod|Darood]], xubnaha beesha Hawiye waxaa inta badan laga helaa [[Hisingen]] iyo beesha [[Isaaq|Isaaq]] oo ku sugan degmada [[Frölunda]].<ref>{{Cite book|last=Larsson, Göran, 1970-|title=Islam och muslimer i Sverige : en kunskapsöversikt|date=2014|publisher=Nämnden för statligt stöd till trossamfund|others=Sverige. Nämnden för statligt stöd till trossamfund.|isbn=978-91-980611-6-1|location=Bromma|pages=115|oclc=941538793}}</ref> === Xawaalada === Sanadkii 2019, bangiyada Iswiidhan ee SEB, Swedbank iyo Nordea ayaa bilaabay inay xiraan xisaabaadka saddex iyo toban hay'adood oo xawaaladeed oo fududeynaya wareejinta lacagaha ee ka timid Iswiidhan ilaa dalalka ka maqan nidaam bangi oo caadi ah, sida Soomaaliya. Xawaaladaha lacaguhu waa inta badan qaabka keliya ee xasilloon ee taageerada dhaqaale ee ay heli karaan Soomaali badan. Xiritaanku wuxuu ahaa sabab la xiriirta sharciyo la xoojiyay oo loogu talagalay in lagu hor istaago lacag-dhaqidda la sheegay iyo maalgelinta argagixisada. Xiritaanka xisaabaadka waxaa ka soo horjeestay ''Somaliska riksförbundet'', oo ah urur bulsho oo Soomaaliyeed.<ref>{{Cite news|last=Radio|first=Sveriges|title=Oro när fler hawala-bolag förlorar konton - Nyheter (Ekot)|url=https://sverigesradio.se/artikel/7235542|access-date=2021-04-23|newspaper=Sveriges Radio|date=7 June 2019 |language=sv}}</ref> Sida uu sheegay wasiirka arrimaha dibadda ee Soomaaliya Axmed Ciise Cawad, wareejinta lacagaha ee ka timid qurba-joogta Soomaaliyeed ayaa ka sarreeya caawinta dibadda ee caalamiga ah waxayna gaarayaan in ka badan hal bilyan oo doolar sannadkii.<ref>{{Cite news|last=Radio|first=Sveriges|title=Somalias utrikesminister: Pengar från diasporan viktigare än bistånd - Nyheter (Ekot)|url=https://sverigesradio.se/artikel/7165405|access-date=2021-04-23|newspaper=Sveriges Radio|date=28 February 2019 |language=sv}}</ref> === Ururada bulshada === Soomaalida ku nool Iswiidhan waxay aasaaseen ururo kala duwan si ay ugu adeegaan bulshadooda. Marka laga reebo ''Somalilandföreningen'' (Ururka Somaliland) ee aan ahayn mid hal qabiil ku kooban, ururada bulshada Soomaaliyeed waxaa badanaa lagu dhisaa [[qabiil]], inkastoo tiro yar oo ka tirsan qabaa'il kala duwan laga heli karo ''Somaliska kulturföreningen'' (Ururka Dhaqanka Soomaaliyeed) iyo ururo kale oo waaweyn.<ref name="Hfinst7" /> Sanadkii 2015-16, ururka bulshada ee ''Somaliska riksförbundet i Sverige'' (SRFS; Ingiriis: the Somali National Association in Sweden<ref>{{Cite web |last=SRFS |title=Home |url=http://www.srfs.se/ |access-date=2024-08-15 |website=SRFS |language=en-US}}</ref>) waxaa la siiyay lacag-malyuuni ah oo ka timid [[Inheritance Fund (Sweden)|Sanduuqa Dhaxalka ee Iswiidhan]] ee mashruuca Navigator, kaas oo, iyada oo la adeegsanayo seminaaro iyo aqoon-islweydaarsiyo, u jeedda inuu ka hortago xagjirnimada iyo inuu ka hortago rabshadaha diinta ku dhiirigeliya iyo suurtagalnimada qoritaanka argagixisada.<ref>{{Cite web|url=https://www.bra.se/forebygga-brott/ekonomiskt-stod--slutrapporter/2015.html|title=Ekonomiskt stöd & slutrapporter - 2015|date=2015|website=www.bra.se|language=sv|access-date=2017-11-11|quote=Somaliska Riksförbundet i Sverige (SRFS) har beviljats finansiering från Allmänna Arvsfonden (AA) för projektet Navigator. Projektet syftar till att förebygga religiöst inspirerad våldsbejakande extremism samt sprida kunskap för att avvärja eventuell rekrytering till terrorverksamheter. Dessutom vill SRFS bryta den tystnadskultur som finns runt problemet genom att anordna seminarier för ungdomar och föräldrar, besöka skolor och samarbeta med andra somaliska föreningar. Beslutet avser en utvärdering av hur väl de uppsatta målen har nåtts och hur effektivt aktiviteterna har genomförts. I utvärderingen ingår också en granskning av om rutiner och genomförande fungerar bra eller behöver förändras för att uppnå de uppsatta målen.}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.arvsfonden.se/projekt/navigator-fredsbejakande-unga-vuxna-somalier |title=Navigator - fredsbejakande unga vuxna somalier {{!}} Arvsfonden|date=20 August 2016|website=www.arvsfonden.se|language=sv|access-date=2017-11-11|quote=Projektets syfte är att förebygga våldsbejakande extremism och extremismmiljöer.}}</ref> Laga soo bilaabo 2016, waxaa jira agagaarka 100 urur oo bulshada Soomaaliyeed ah oo ka jira Iswiidhan sida ay sheegtay [[Swedish International Development Cooperation Agency|Wakaaladda Iskaashiga Horumarinta Caalamiga ah ee Iswiidhan]].<ref>{{cite web|url=http://www.sida.se/Svenska/aktuellt-och-press/nyheter/2016/april-2016/sida-lanserar-svensk-somaliskt-foretagarprogram/|title=Sida lanserar svensk-somaliskt företagarprogram|website=www.sida.se|language=sv|access-date=2017-11-10|quote=I Sverige finns ett hundratal civilsamhällesorganisationer med somalisk anknytning.}}</ref> Qaar ka mid ah waxay helaan maalgelin dowladeed oo ka timid [[Swedish Agency for Youth and Civil Society]], oo ay ku jiraan ''Somaliska riksförbundet i Sverige'', ''Somaliland riksförbund i Sverige'', ''Riksföreningen för khaatumo state of Somalia'', ''Somaliska ungdomsföreningen i Sverige'', ''Barahley somaliska förening'', Somali Dialogue Center iyo ''Somalilands förening''.<ref>{{Cite web|url=https://www.mucf.se/vi-har-fatt-bidrag?org=somali&projekt=&bidragsnamn=&bidragstyp=All&ort=&beviljatar=All|title=Vi har fått bidrag - Organisationsbidrag, Projektbidrag, EU-bidrag {{!}} MUCF|website=www.mucf.se|language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110063638/https://www.mucf.se/vi-har-fatt-bidrag?org=somali&projekt=&bidragsnamn=&bidragstyp=All&ort=&beviljatar=All|archive-date=10 November 2017|access-date=2017-11-10}}</ref> Sida uu qabo Machadka Herbert Felix, laga soo bilaabo 2011, saddexda urur ee bulshada Soomaaliyeed ee ugu muhiimsan ee ka djsan gobolka [[Scania]] waa ''Somalilandföreningen'' iyo ''Hiddo Iyo Dhaqan'' oo ku yaal [[Malmö]], iyo sidoo kale ''Somaliska kulturföreningen'' oo ku taal [[Kristianstad]]. ''Somalilandföreningen'' waxay leedahay ku dhowaad 500 oo xubnood oo inta badan ka soo jeeda gobolka [[Somaliland]] ee waqooyi-galbeed Soomaaliya, ''Hiddo Iyo Dhaqan'' waxay leedahay dhowr boqol oo xubnood oo inta badan ka soo jeeda koonfurta Soomaaliya, iyo ''Somaliska kulturföreningen'' waxay leedahay ku dhowaad 100 xubnood. Ururo kale oo badan oo yaryar ayaa laga aasaasay gobolka, laakiin kuwani ma shaqeeyaan si joogto ah waxayna yihiin asal ahaan ururo hal qof ah ("one man show").<ref name="Hfinst7">{{cite web|title=Somaliskt informations- och kunskapscenter i Skåne|last=Sandberg|first=P|publisher=Herbert Felix Institutet|year=2011|page=7 |url=http://www.lansstyrelsen.se/skane/SiteCollectionDocuments/Sv/manniska-och-samhalle/integration/partnerskap-skane/Somali%20Information%20and%20Business%20Centre/Slutrapport%20f%C3%B6rstudie.pdf|quote=Sammanhållningen i den somaliska diasporan i Skåne är inte oproblematisk. Ett stort antal somaliska föreningar har startats runtom i regionen som kallas för "enmansshows" av de flesta somalier jag träffat.[...] Alla somaliska föreningar utom Somalilandföreningen i Malmö är baserade på klantillhörighet (även om det finns ett fåtal personer från andra klaner i de större föreningarna som t.ex. Somaliska kulturföreningen i Kristianstad). Det blir minst sagt en spretig och rörig bild över vilka personer ska anses vara företrädare för somalier. Det som tidigare påvisats under förberedelsearbetet är att somalier är en oerhört heterogen grupp där klantillhörighet och släktskapsband dominerar. Kartläggningen har visat att endast tre föreningar har en reguljär verksamhet som kan anses av större vikt och som kan ha en betydelse för det framtida somaliska informations- och kunskapscentrat. Somalilandföreningen, Malmö: Fungerar redan idag som en klanöverskridande organisation, dock med koncentration av personer från Somaliland i nordvästra Somalia. Somalilandföreningen med ca 500 medlemmar har en omfattande verksamhet i dagsläget. Hiddo Iyo Dhaqan, Malmö: Har en hel del främst ungdomsverksamhet och består i dagsläget av ett par hundra personer. De flesta härstammar från södra Somalia. Somaliska kulturföreningen, Kristianstad: Har ca 100 medlemmar enligt egna uppgifter och begränsad aktivitet. I dagsläget pågår interna konflikter i föreningen vilket paralyserat dess handlingskraft.}}</ref> Sida uu qabo Machadka Herbert Felix, tiro ka mid ah mashaariicda uu maalgeliyo [[European Union|Midowga Yurub]] ayaa laga bilaabay gobolka Scania iyaga oo la kaashanaya ururada bulshada Soomaaliyeed. Waxaa ka mid ah dadaalladaas ''Somalier startar företag'', oo ka caawisa ganacsatada Soomaaliyeed inay aasaasaan shirkado; ''Integration på arbetsmarknaden för somalier FIAS'', oo ka caawisa is-dhexgalka suuqa shaqada ee degmada [[Eskilstuna]]; ''Integration genom arbete'', oo fududaysa is-dhexgalka suuqa shaqada ee [[Åstorp Municipality|degmada Åstorp]] iyo agagaarkeedii; ''Partnerskap Skåne'', oo udub-dhexaad u ah shaqada horumarinta; ''Samhälls-och hälsokommunikatör'', oo bixisa macluumaad dhaqameed oo la habeeyey oo is-dhexgal ah; ''Integration i förening'', oo ka caawisa dadka cusub iyaga oo ku xiraya oo siinaya macluumaad ku saabsan bulshada ganacsiga deegaanka; ''Ökad inkludering genom språk'', oo ay weheliyaan hoggaamiyeyaasha warshadaha ka caawisa helitaanka luqadda iyada oo la marinayo waxbarashada xirfadda; ''Bazar, Integration och Arbetsmarknad, Malmö Stad'', oo sahanka ku samaysa suurtagalnimada iyo caqabadaha lagu aasaasayo suuq ganacsi oo ku yaal Malmö, [[Gothenburg]], [[Västerås]], [[Södertälje]] iyo degmooyinka Eskilstuna; iyo ''Uppstart Malmö'', oo isku xirta ganacsatada shaqada abuuraya iyo maalgashadayaasha khibradda leh ee ku nool Malmö isla markaana bixisa deymo aan ribo lahayn iyo hagitaan maお金 ah oo bilaash ah.<ref name="Hfinst5">{{cite web|title=Somaliskt informations- och kunskapscenter i Skåne|last=Sandberg|first=P |publisher=Herbert Felix Institutet|year=2011|pages=5–6|url=http://www.lansstyrelsen.se/skane/SiteCollectionDocuments/Sv/manniska-och-samhalle/integration/partnerskap-skane/Somali%20Information%20and%20Business%20Centre/Slutrapport%20f%C3%B6rstudie.pdf}}</ref> == Dadka caanka ah == {{further|:Category:Swedish people of Somali descent}} [[File:Mustafa Mohamed Berlin 2009.JPG|thumb|[[Mustafa Mohamed]] waa orodyahan dheer oo Soomaali-Iswiidhan ah]] *[[Farhiya Abdi]], ciyaaryahan kubadda koleyga ah *[[Amun Abdullahi]], suxufi *[[Ferid Ali]], ciyaaryahan kubadda cagta ah *[[Taha Ali]], ciyaaryahan kubadda cagta ah *[[Cherrie (singer)|Cherrie]], magaca masraxa ee heesaa Shiriihan Mohamed Abdulle, waa walaashii rapper-ka K27 *[[Dree Low]], magaca masraxa ee Salah Abdi Abdulle, muusikiiste rap ah *[[Rizak Dirshe]], orodyahan fogaansho dhexe ah *[[Bilal Hussein (footballer)|Bilal Hussein]], ciyaaryahan kubadda cagta ah *[[Mohamoud Jama and Bille Ilias Mohamed]], jihaadiyiin ah *[[Ali Yassin Mohamed]], Islaamiyiin dagaalyahan ah *[[Mustafa Mohamed]], orodyahan fogaansho dheer ah *[[Bilan Osman]], suxufi iyo qoraa *[[Abdirizak Waberi]], siyaasi iyo hoggaamiye urur Islaami ah *[[Mona Walter]], faallo-bixiye bulsho oo diidaysa Islaamka * [[Yasin (rapper)|Yasin]], rapper abaal-marin ku guuleystay, dambiile la xukumay oo ah ilmo-adeer u ah [[Cherrie (singer)|Cherrie]] iyo K27 * [[SpawN|Abdisamad "SpawN" Mohamed]], ciyaaryahan Counter-Strike ah == Tixraacyo == {{reflist}} fqugtulw7zjaxrp8nrevttvxdysyqio Salaajiqada ruum 0 36427 309881 309706 2026-09-29T09:05:51Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309881 wikitext text/x-wiki '''Dawalada salaajiqada ruum''' afka carabiga: ('''دَوْلَةُ سَلَاجِقَةِ الرُّومِ)''' afka faarisiga (دولت سلجوقیان روم) waa dowlad islaami ah oo ka jirtay dhulka [[Anatooliya|anadool]] intii u dhaxeesay 1077 ilaa 1308 waxeyna ka go'day [[salaajiqada waaween]] {{Infobox Former Country |conventional_long_name=Salaajiqada ruum |native_name= |continent=آسیا |region=آناطولی |image_coat=SelcukluKartali2.png |image_flag=Flag of Sultanate of Rum.svg |flag_type=Gorgorka waxaa loo adgeesan jiray astaanta calanka salaajiqada ruum |year_start=1077 |year_end=1307 |p1=Salaajiqada waaween |flag_p1= |p2=Daanmandiyiinta |flag_p2=Anatolia 1097.svg |p3=Mankuujiyiinta |flag_p3= |p4=Banuu saldaaq |flag_p4= |p5=Artaqiyiin |flag_p5= |s1=Imaaradaha turkida ee anaadool |flag_s1=Anadolu Beylikleri.png |s2=Cusmaaniyiinta |flag_s2=Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg |s3=Ilkhaaniyiinta |flag_s3=Ilkhanate in 1256–1353.PNG |s4=Armiiniyada yar |flag_s4=Rubenid Flag.svg |<!-- Please do not put the flag-based succession box here: the successor states are far too numerous and none possess verifiable flags. --> |event_start = Aasaasantay |event_end = Burburtay |image_map=Anatolian Seljuk Sultanate.JPG |image_map_size=285px |image_map_caption=Balaarinta dawlada ku dhawaad 1100-1240 |capital=[[Iznik]], [[konya|quunya]], [[siiwaas]] |common_languages=[[Af faarisi]] (rasmi) [[af turki]], [[af giriig]] |title_leader=سلجوقیان روم |leader1=[[Suleymaan bin qutulmush]] |year_leader1=1077-1084 |leader2=[[Mascuud labaad]] |year_leader2=1303-1307 |stat_year1=Sanadkii 1243 |stat_area1=400000 |common_name=Rum}} == Taariiqada == [[Dagaalkii mulaadkarad]] kadib turkida waxay ku soo shubmeen anaadool waxeyna ka qabsadeen [[imbiraadooriyada biriizanda]] magaalooyin badan [[Suleyman bin qutulmush|suleymaan bin qutulmush]] oo ka tirsan qooska salaajiqada ayeena u doortay amiir asna wuxuu raacsanaa suldaanka [[salaajiqada waaween]] [[Suldaan Malik shaah|malik shaah]] <ref name=":0"><nowiki>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1= </nowiki>[[ابن الأثير الجزري|ابن الأثير، علي بن مُحمَّد بن عبد الكريم بن عبد الواحد الشيباني الجزري]]|عنوان= الكامل في التاريخ|طبعة= الأولى|صفحة= 393 - 395|سنة= [[1407هـ]] - [[1987]]م|المجلد=الجُزء الثامن|ناشر= دار الكُتُب العلميَّة|مكان= [[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|مسار=https://ia802707.us.archive.org/15/items/WAQkamilt/kamilt08.pdf| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20210810074339/https://ia802707.us.archive.org/15/items/WAQkamilt/kamilt08.pdf |</ref>, [[Suleyman bin qutulmush|suleymaan bin qutulmush]] wuxuu sii waday dagaalada oo ku waday biriizanda iyo furashooyinkiisa, [[Imbiraadooriyada biriizanda|biriizanda]] oo tabar iska weesay ayaa ogolaatay hishiis waxeyna u aqoonsatay meelihii uu furtay oo ka mid tahay [[niiqiya]] iyo gobolka [[biitiiniya]] <ref name=":1"><nowiki>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=</nowiki>[[محمد سهيل طقوش|طقُّوش، مُحمَّد سُهيل]]|عنوان=تاريخ سلاجقة الروم في آسيا الصُغرى 470 - 704هـ / 1077 - 1304م|إصدار=الأولى|صفحة=63|سنة=[[1423هـ]] - [[2002]]م|ناشر=دار النفائس|مكان=[[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|isbn=9953180474|مسار=https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20220314110714/https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf|</ref> Kadib [[Suleyman bin qutulmush|suleymaan bin qutulmush]] wuxuu soo aaday [[shaam]] waxa uuna weeraray [[andaakiya]] oo heestay taliye arman ahaa, durba magaalada gacanta ayee u gashay, balse amiirka [[xalab]] [[sharafu dawla]] oo u arkay in Suleymaan damac uga juro magaaladiis ayaa dagaal ku bilaay, suleymaan oo ka jawaabaya ayaa weerar ba'an ku qaaday [[xalab]] duleedka magaalada ayee ku dirireen waxaana ku dhintay dagaalka [[sharafu dawlada]], [[Suleyman bin qutulmush|suleymaan]] wuxuu filanaayay in magaalada usoo gacan galeeso laakin taas ma dhicin oo dadkii magaalada ayaa daafac galay suldaanka salaajiqada [[Suldaan Malik shaah|malik shaah]] iyo amiirka [[dimishiq]] [[taajudiin tutush]] ayeena gurmad weediisteen, [[taajudiin tutush]] ayaa soo hormaray, waxayna ku dagaalameen asaga iyo [[Suleyman bin qutulmush|suleymaan]] meel loo yaqaan ceynu saliim 1086 waxaana lagu dilay dagaalka [[suleymaan bin qutulmush]] <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن القلانسي|ابن القلانسي، أبو يعلى حمزة بن أسد بن علي بن مُحمَّد التميمي]]|عنوان=تاريخ دمشق|طبعة=الأولى|صفحة=194|سنة=[[1403هـ]] - [[1983]]م|ناشر=دار حسَّان للطباعة والنشر|مكان=[[دمشق]] - [[سوريا]]|مسار=https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://books-library.online/files/download-pdf-ebooks.org-1535836264-222.pdf&hl=ar|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201225230924/https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://books-library.online/files/download-pdf-ebooks.org-1535836264-222.pdf&hl=ar|</ref> wiilkiisa qilij arsalaan gacanta ayaa lagu dhigay [[asfahaan]] ayaa loo qaaday. dhimashada [[Suleyman bin qutulmush|suleymaan]] dawlada cusub waxay soo gaarsiisay daciifnimo, dawlada oo ka mid yihiin [[daanishmandiyiinta]] iyo [[mankuujiyiinta]] ayaana ka go'ay dawlada. abul qaasim oo isku dhawaayeen [[Suleyman bin qutulmush|suleymaan]] ayaa hogaanka dawlada qabtay waxa oona ku guuleestay inuu difaaco weerarada biriizandiyiinta hase ahaatee suldaanka salaajiqada [[Suldaan Malik shaah|Malik shaah]] ayaa amiir [[bursuq]] u soo diray inuu maamulo salaajiqada ruum bursuq ayaa ku fashilmay inuu abulqaasim meesha ka saaro [[malik shaah]] ayaa ku badalay amiir buuzaan oo asna ku guuleesan, abulqaasim wuxuu isku dayayay inuu qanciyo [[Suldaan Malik shaah|Malik shaah]] laakin Natiijo kama keenin, 1092dii ayaana la dilay, [[Qilij arsalaan koowaad|qilij arsalaan]] Wiilka [[Suleyman bin qutulmush|suleymaan bin qutulmush]] ayaa dib ugu soo laabtay dawlada waxaana loo doortay suldaan === Weerarka koowaad ee kirishmiska === [[File:Siege de Nicée (1097).jpg|thumb|saliibiyiinta oo go'doominayaan niiqiya caasimadii salaajiqada]] wax yar kama soo wareegin ku fariisahada [[Qilij arsalaan koowaad|qilij arsalaan]] carshiga waxa uu wajahay weerarkii koowaad ee saliibiga kaas ku baaqay baabaa [[Orabaan labaad|orabaankii labaad]] kadib codsi kaga yimid imbiraadoorkii biriizanda [[aleksiyoos komeniin]], kaas oo dalbaday in laga saacido la dagaalanka muslimiinta, waxaa ka bilaawday [[yurub]] abaabul dagaal lag\u qaado muslimiinta, waxaa loo hormaray koox kirishmis ah oo xamaasadeesan una badnaa rayid aa dagaal wax ka aqoon, waxay socdaan [[Istanbuul|Qusdandiiniya]] ayee soo gaareen way soo talaabeen salaajiqada ayee daadaansi ku bilaabeen balse waa la wada laayay <ref group=""><nowiki>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=Norwich, John Julius|عنوان=Byzantium: The Decline and Fall|صفحة=33 - 35|سنة=</nowiki>[[1996]]|ناشر=Knopf|لغة=en|مسار=https://books.google.com.lb/books?redir_esc=y&id=HUpoAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Peter+the+Hermit|isbn=0679416501|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201010223807/https://books.google.com.lb/books?redir_esc=y&id=HUpoAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Peter+the+Hermit|تاريخ أرشيف=10 أكتوبر 2020</ref> in yar oo imbiraadoorka biriizanda badbaadiyay mooyee <ref><nowiki>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=</nowiki>[[ستيفين رونسيمان|رونسيمان، ستيڤن]]|مؤلف2=ترجمة:نور الدين خليل|عنوان=تاريخ الحملات الصليبيَّة|طبعة=الثانية|المجلد=الجُزء الأوَّل: من كليرمونت إلى أورشليم|صفحة=221 - 224|سنة=[[1998]]|ناشر=[[الهيئة المصرية العامة للكتاب|الهيئة المصريَّة العامَّة لِلكتاب]]|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|مسار=https://archive.org/details/tarikh.al.hmlat.al.slibiah/tarikh.al.hmlat.al.slibiah01/page/n221/mode/2up</ref>, [[Qilij arsalaan koowaad|qilij arsalaan]] guushaan oo gaaray ka dib wuxuu ka tagay niiqiya asigoona ku mashquulay khilaaf kala dhaxeeyay [[daanishmandiyiinta]] mana ogeen in dagaal xoog badan sugaayo. Sanadkii 1097 ciidanka kirishmiska oo aad u badnaa talyaal sarena hogaaminaayeen ayaa gaaray [[niiqiya]] weyna go'doomiyeen, [[Qilij arsalaan koowaad|qilij arsalaan]] ayaa durbadii soo laabtay wuxuu isku dayay badbaadinta magaaladiis balse kuma guuleysan, wuxuu aaday buuraha<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[وليم الصوري|الصوري، وليم]]|مؤلف2=ترجمة: د. حسن حبشي|عنوان=الحُرُوب الصليبيَّة|المجلد=الجُزء الأوَّل|صفحة=201 - 205|سنة=[[1991]]|ناشر=[[الهيئة المصرية العامة للكتاب|الهيئة المصريَّة العامَّة للكتاب]]|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|مسار=https://ia903107.us.archive.org/7/items/ktp2019-bskn8450/ktp2019-bskn8450.pdf|مسار{{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} أرشيف=https://web.archive.org/web/20210830214851/https://ia903107.us.archive.org/7/items/ktp2019-bskn8450/ktp2019-bskn8450.pdf%7C%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE أرشيف=30 أغسطس 2021</ref>, dadka magaalada ayaa muujiyay difaac daran heer ee kirishmiska ku daalaan, markii dambe [[Imbiraadooriyada biriizanda|biriizanda]] ayaa ku caawisay doomo xaga bada, markaas ayee is dhiibeen [[Imbiraadooriyada biriizanda|biriizanda]] ayeena u dhiibeen magaalada. [[Qilij arsalaan koowaad|Qilij arsalaan]] caasimadiis markuu waayay wuxuu caasimad cusub ka dhintay [[Konya|quunya]], waxa uuna la galay wada hadal [[daanishmandiyiinta]], si loogu midoobo cadawga soo duulaya. Ciidanka kirishmiska gulufkooda ayee sii wateen mar ee maraayeen meel la dhaho doorliim ayee [[Qilij arsalaan koowaad|qilij arsalaan]] iyo isbahaysiga muslimiinta dagaal kala kulmeen, inkastoo muslimiinta markii hore guuleesteen hadana gurmad u yimid gaalada awgeed waxay ku qasbanaadeen inay dib u baxaan<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=الشارتري، ڤوشيه|مؤلف2=ترجمة: د. زياد العسلي|عنوان=تاريخ الحملة إلى القُدُس 1095 - 1127|صفحة=47 - 50|سنة=[[1990]]|ناشر=دار الشُرُوق لِلنشر والتوزيع|مكان=[[عمان (الأردن)|عمَّان]] - [[الأردن|الأُردُن]]|مسار=https://ia803108.us.archive.org/33/items/ktp2019-bskn11653/ktp2019-bskn11653.pdf|مسار{{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} أرشيف=https://web.archive.org/web/20210830225159/https://ia803108.us.archive.org/33/items/ktp2019-bskn11653/ktp2019-bskn11653.pdf%7C%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE أرشيف=30 أغسطس 2021</ref>. Dagaalada kirishmiska waxey ku yeesheen saameyn weyn dawlada waxayna ku weesay dhul badan 20kii sano ee u dambeeyay qabsadeen <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[سعيد عبد الفتاح عاشور|عاشور، سعيد عبد الفتَّاح]]|عنوان=الحركة الصليبيَّة: حركة مُشرِّفة في تاريخ الجهاد الإسلامي في العُصُور الوُسطى|المجلد=الجُزء الأوَّل|طبعة=الأولى|صفحة=138 - 139|سنة=2010|ناشر=[[مكتبة الأنجلو المصرية]]|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|isbn=9770516570|مسار=https://ia600906.us.archive.org/17/items/lis_tar04/lis_tar0409_1.pdf|مسار{{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} أرشيف=https://web.archive.org/web/20210830214843/https://ia600906.us.archive.org/17/items/lis_tar04/lis_tar0409_1.pdf%7C%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE أرشيف=30 أغسطس 2021</ref> [[Qilij arsalaan koowaad|Qilij arsalaan]] ayaa arkay xal inuu qaribo tuulooyinka si kirishmiska sahay uga dhigan <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[محمد سهيل طقوش|طقُّوش، مُحمَّد سُهيل]]|عنوان=تاريخ سلاجقة الروم في آسيا الصُغرى 470 - 704هـ / 1077 - 1304م|طبعة=الأولى|صفحة=88|سنة=[[1423هـ]] - [[2002]]م|ناشر=دار النفائس|مكان=[[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|isbn=9953180474|مسار=https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20220314110714/https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf|تاريخ أرشيف=14 مارس 2022</ref>, Weerada kirishmiska waxey u sii gudbeen dhanka [[shaam]], waxayna ka aasaaseen afar imaarado. Dagaalada kirishmiska ayaa kusoo laab laabteen dawlada, [[Qilij arsalaan koowaad|qilij arsalaan]] wuxuu awooday wixii ka dambeeyay 1101 inuu jabiyo sedex weerar <ref name="هرقلة">{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ستيفين رونسيمان|رونسيمان، ستيڤن]]|مؤلف2=ترجمة:نور الدين خليل|عنوان=تاريخ الحملات الصليبيَّة|طبعة=الثانية|المجلد=الجُزء الثاني: مملكة القُدس والشرق الفرنجي|صفحة=54 - 59|سنة=[[1998]]|ناشر=[[الهيئة المصرية العامة للكتاب|الهيئة المصريَّة العامَّة لِلكتاب]]|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|مسار=https://archive.org/details/tarikh.al.hmlat.al.slibiah/tarikh.al.hmlat.al.slibiah02/page/n53/mode/2up</ref><ref name="رنسيمان11012">{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ستيفين رونسيمان|رونسيمان، ستيڤن]]|مؤلف2=ترجمة:نور الدين خليل|عنوان=تاريخ الحملات الصليبيَّة|طبعة=الثانية|المجلد=الجُزء الثاني: مملكة القُدس والشرق الفرنجي|صفحة=50 - 54|سنة=[[1998]]|ناشر=[[الهيئة المصرية العامة للكتاب|الهيئة المصريَّة العامَّة لِلكتاب]]|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|مسار=https://archive.org/details/tarikh.al.hmlat.al.slibiah/tarikh.al.hmlat.al.slibiah02/page/n49/mode/2up</ref> taas oo soo celisay hebada dawlada, === ka go'ida salaajiqada waaween === Guulaha uu ka gaaray saliibiyiinta ka dib waxa uu dib ugu laabtay la dagaalanka [[daanishmandiyiinta]] kuwaas oo isku heesteen hanashada [[maltaay]], markuu dhintay amiir guumushtakiin 1105 ayuu awooday inuu ka qabsado magaalada ilmihiisa <ref name="Syrien" group="la">{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ميخائيل السرياني|Michel le Syrien]]|عنوان=Chronique de Michel le Syrien|صفحة=192|المجلد=Tome III|سنة=[[1905]]|ناشر=Ernest Leroux|مكان=[[باريس|Paris]]|لغة=fr|مسار=https://archive.org/details/MichelLeSyrien3/page/n199/mode/2up</ref>, waxa uuna ka go'ay salaajiqada waaween kuwaas oo galeen dagaal sokeeye kadib dhimashada suldaan [[malik shaah]] <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[شمس الدين الذهبي|الذهبي، أبو عبد الله شمس الدين مُحمَّد بن أحمد بن عُثمان بن قايماز]]|عنوان=تاريخ الإسلام ووفيَّات المشاهير والأعيان|طبعة=الأولى|صفحة=20 - 22، 26 - 27|سنة=[[1415هـ]] - [[1994]]م|ناشر=دار الكتاب العربي|مكان=[[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|المجلد=الجُزء الرابع والثلاثون|مسار=https://ia600903.us.archive.org/7/items/FP3938/tiz34.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210830225136/https://ia600903.us.archive.org/7/items/FP3938/tiz34.pdf|تاريخ أرشيف=30 أغسطس 2021</ref>, shacbiyada [[Qilij arsalaan koowaad|qilij arsalaan]] ayaa kor u kacday wuxuu qabsaday [[mayaafaaraqiin]], sanadii 1105 ayuu isku dayay qabsashada imaarada ruhaa balse may suura galin, wuu ka soo laabtay wuxuu dhex kusii qabsaday magaalada [[xaraan]] <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن القلانسي|ابن القلانسي، أبو يعلى حمزة بن أسد بن علي بن مُحمَّد التميمي]]|عنوان=تاريخ دمشق|طبعة=الأولى|صفحة=242|سنة=[[1403هـ]] - [[1983]]م|ناشر=دار حسَّان للطباعة والنشر|مكان=[[دمشق]] - [[سوريا]]|مسار=https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://books-library.online/files/download-pdf-ebooks.org-1535836264-222.pdf&hl=ar|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201225230924/https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://books-library.online/files/download-pdf-ebooks.org-1535836264-222.pdf&hl=ar|تاريخ أرشيف=25 ديسمبر 2020</ref>. wuxuu ahaa [[Qilij arsalaan koowaad|qilij arsalaan]] inuu ku duulay [[mowsil]] sandii 1107<ref>{{استشهاد بكتاب||مؤلف1=Runciman|الأول=Steven|وصلة مؤلف=Steven Runciman|عنوان=A History of the Crusades|المجلد=Vol.2|ناشر=Cambridge University Press|سنة=1951|صفحة=110|chapter=Chapter VI: Equilibrium in the North|chapterurl=https://books.google.com.tw/books?id=QL88AAAAIAAJ&pg=PA110&lpg=PA110&dq=Kilij+Arslan+I+++Mosul+1107&source=bl&ots=8OPKnTJybQ&sig=OTNpLHAbpP9gShajdwzF5yjmPmQ&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Kilij%20Arslan%20I%20%20%20Mosul%201107&f=false</ref> waxaana u suura gashay inuu qabsado magaalada, balse wuxuu wajahay isbaheysi xoogan oo [[Artaqiyiinta|artaqiyiin]] iyo amiirka [[xalab]] ka koobnaa wuxuu la galay dagaal kaas oo lagu jabshay<ref>The Cambridge history of Islam: The Central Islamic lands from Pre-Islamic, Editors: Peter Malcolm Holt, Ann K. S. Lambton and Bernard Lewis, (Cambridge University Press, 1970), 239.</ref> [[Qilij arsalaan koowaad|qilij arsalaan]] oo cararaya ayaana ku dhintay wabiga, wiilkiis Malik shaah ayaana la qabtay oona loo diray maxamed bin Malik shaah <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن الأثير الجزري|ابن الأثير، علي بن مُحمَّد بن عبد الكريم بن عبد الواحد الشيباني الجزري]]|عنوان=الكامل في التاريخ|طبعة=الرابعة|صفحة=104 - 107|سنة=[[1424هـ]] - [[2003]]م|المجلد=الجُزء التاسع|ناشر=دار الكُتُب العلميَّة|مكان=[[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|مسار=https://ia802707.us.archive.org/15/items/WAQkamilt/kamilt09.pdf|isbn=2745100467|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20191216200434/https://ia802707.us.archive.org/15/items/WAQkamilt/kamilt09.pdf|تاريخ أرشيف=16 ديسمبر 2019</ref><ref>{{استشهاد بدورية محكمة|الأخير=يُوسُف|الأول=هُدى ياسين|اسم الدورية=إضاءات موصليَّة|مسار=http://uomosul.edu.iq/public/files/datafolder_2706/_20190926_070848_740.pdf|عنوان=الحوليَّات{{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} السُريانيَّة مصدرًا لِسلاجقة الموصل، تاريخ الزمان لِابن العبري أُنموذجًا|العدد=العدد 68|سنة=ربيع الأوَّل [[1434هـ]] \ شُباط 2013|صفحات=صفحة 9|ناشر=مركز دراسات الموصل، [[جامعة الموصل]]|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210107235347/http://uomosul.edu.iq/public/files/datafolder_2706/_20190926_070848_740.pdf%7C%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE أرشيف=7 يناير 2021</ref> === kala qeyb samida dawlada iyo isku soocelinteeda === Kadib dhimashada [[Qilij arsalaan koowaad|qilij arsalaan]] dawlada way kala qebsantay wiilkiis curudka Malik shaah wuxuu ku jiray xabasi, xaaskiis ayaa qabsatay [[Malaatya|maltaay]] wiil yar oo dogrol la dhaho ee dhashay ayaa suldaan laga dhigay, labada wiil kale [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] iyo carab; mascuud wuxuu ku ag noolaa sodogiis [[gaazi bin guumushtakiin]] amiirka [[daanishmandiyiinta]], carabna [[Konya|quunya]] ayuu joogay<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[محمد سهيل طقوش|طقُّوش، مُحمَّد سُهيل]]|عنوان=تاريخ سلاجقة الروم في آسيا الصُغرى 470 - 704هـ / 1077 - 1304م|طبعة=الأولى|صفحة=112|سنة=[[1423هـ]] - [[2002]]م|ناشر=دار النفائس|مكان=[[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|isbn=9953180474|مسار=https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20220314110714/https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf|تاريخ أرشيف=14 مارس 2022</ref>, Malik shaah ayaa dib u soo laabtay 1107dii waxaana u suura gashay inuu [[Konya|quunya]] galo oona noqdo suldaan<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن القلانسي|ابن القلانسي، أبو يعلى حمزة بن أسد بن علي بن مُحمَّد التميمي]]|عنوان=تاريخ دمشق|طبعة=الأولى|صفحة=254|سنة=[[1403هـ]] - [[1983]]م|ناشر=دار حسَّان للطباعة والنشر|مكان=[[دمشق]] - [[سوريا]]|مسار=https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://books-library.online/files/download-pdf-ebooks.org-1535836264-222.pdf&hl=ar|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201225230924/https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://books-library.online/files/download-pdf-ebooks.org-1535836264-222.pdf&hl=ar|تاريخ أرشيف=25 ديسمبر 2020}}</ref>, waxa uuna xabsiga dhigay labadiis walaal carab iyo [[Ruknudiin mascuud|mascuud]], dagaalo qaraar ayuuna la galay [[Imbiraadooriyada biriizanda|biriizanda]] oo ahayd inee ku soo fiday dhulka dawlada, labadiisa walaal ayaa xabsiga ka baxsadeen [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] oo taageero ka helaayo sodogiis [[gaazi bin guumushtakiin]] ayaana ku guuleestay inuu dilo walaalkiis Malik shaah 1116 <ref group="la">{{استشهاد بكتاب|الأول=John W.|الأخير=Birkenmeier|عنوان=The Development of the Komnenian Army: 1081–1180|ناشر=Brill|سنة=2002|isbn=90-04-11710-5|مسار=https://books.google.com.lb/books?redir_esc=y&id=p8OOoGWRC2EC&q=Malik+Shah#v=snippet&q=Malik%20Shah&f=false|صفحات=79 - 80|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210108113913/https://books.google.com.lb/books?redir_esc=y&id=p8OOoGWRC2EC&q=Malik+Shah|تاريخ أرشيف=8 يناير 2021</ref> markale ayee dawlada kala qeybsantay [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] wuxuu qabsaday caasimada iyo meelo kaloo yar, walaalkiis carab wuxuu qabsaday [[ankara]] iyo [[qasdamuuni]], walaalkiis kale dogrol oo masuul ka ahaayen hooyadiis iyo ninkeeda blak artaqi wuxuu heestay [[maltaay]]<ref name="Cambridge" group="">{{استشهاد بموسوعة|الأخير=Turan|الأول=Osman|محرر1=P.M. Holt|محرر2=Ann K. S. Lambton|محرر3=Bernard Lewis|اسم الموسوعة=The Cambridge History of Islam|عنوان=Anatolia in The Period of The Seljuks and The Beyliks|مسار=https://www.ashtoncentralmosque.com/wp-content/uploads/2014/07/The-Cambridge-History-of-Islam-%E2%80%93-1a.pdf|تاريخ=[[2005]]|ناشر=[[مطبعة جامعة كامبريدج|Cambridge University Press]]|سلسلة=Handbook of Oriental Studies|المجلد=Volume IA: The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to The First World War|صفحات=239 - 240|isbn=9780521219464|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/2017 {{Wayback|url=https://www.ashtoncentralmosque.com/wp-content/uploads/2014/07/The-Cambridge-History-of-Islam-%E2%80%93-1a.pdf{{!}}تاريخ= |date=20170413030738 }} {{Wayback|url=https://www.ashtoncentralmosque.com/wp-content/uploads/2014/07/The-Cambridge-History-of-Islam-%E2%80%93-1a.pdf{{!}}تاريخ= |date=20170413030738 }}0413030738/http://www.ashtoncentralmosque.com/wp-content/uploads/2014/07/The-Cambridge-History-of-Islam-–-1a.pdf|تاريخ أرشيف=2017-04-13</ref>, waxaana walaalaha ka dhex bilaawday colaad daran, [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] markii hore wuxuu diirada saaray la dagaalanka [[Imbraadooriyaada biriizanda|biriizanda]] waxa uuna ku guuleestay inuu ka soo ceshado dhul badan<ref name="تنازع">{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[محمد سهيل طقوش|طقُّوش، مُحمَّد سُهيل]]|عنوان=تاريخ سلاجقة الروم في آسيا الصُغرى 470 - 704هـ / 1077 - 1304م|طبعة=الأولى|صفحة=120 - 122|سنة=[[1423هـ]] - [[2002]]م|ناشر=دار النفائس|مكان=[[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|isbn=9953180474|مسار=https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20220314110714/https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf|تاريخ أرشيف=14 مارس 2022</ref>, sanadkii 1114 [[gaazi bin guumushtakiin]] ayaa fursad ku helay maltaay waa uuna qabsaday asigoo garab ka helaayo [[Ruknudiin mascuud|mascuud]], waxa uuna diiday lahaanshaha salaajiqada ee magaalada, carab ayaa aad uga carooday arintaas wuxuuna ku eedeeyay [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] inuu qiyaanay dawlada oona ilaalin karin dhulkeeda, 1116 weerar xoogan ayuu ku qaaday caasimada [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] ayaa ka gurmad dalbay [[Imbiraadooriyada biriizanda|biriizanda]], carabna amiirka arman ayuu garab ka dalbay, dagaalo adag ayaa dhex maray kuwaas oo ku soo dhamaaday inuu guuleestay [[Ruknudiin mascuud|mascuud]], inkastoo [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] uu kaligiis soo haray hadana wuxuu ku sii hoos noolaa [[gaazi bin guumushtakiin]] ilaa uu ka dhintay 1135. === Ka hortagida weerarka 2aad === imaarada ruhaa oo ka mid ahayd imaaradaha kirishmiska ayaa waxaa qabsaday [[zankiyiinta]] waxaana ka dhashay weerar saliibi oo cusub weerarkan waxaa hogaaminaayay boqorka faransiiska [[luwiis todobaad]] iyo boqorka jarmalka [[konraad sedexaad]], [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] ayaa ka hortagay waxa uuna u geestay baaba' xun ciidanka jarmalka, boqorkooda wuu dhaawacmay xitaa<ref group="">{{استشهاد بكتاب|الأول=Ebru|الأخير=Altan|عنوان=Haçlı Seferleri Tarihi(History of the crusades|صفحة=120|مسار=http://auzefkitap.istanbul.edu.tr/kitap/tarih_ao/hstarihi.pdf|لغة=tr|ناشر=İstanbul{{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ÜNİVERSİTESİ AÇIK ve Uzaktan EĞİTİM FAKÜLTESİ|سنة=2015|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201022112800/http://auzefkitap.istanbul.edu.tr/kitap/tarih_ao/hstarihi.pdf%7C%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE أرشيف=2020-10-22</ref>, faransiiska ayagana khasaaro xoogan buu gaarsiiyay inkastoo ku guuleesteen inee u gudbaan [[shaam]], [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] waxa oo isbahaysi la sameeyay [[nuurudiin zanki]] haraadiga imaarada ruhaa ayeena ku qaadeen weeraro aa kala joogsi laheen ugu dambeyn way la wareegeen weyna kala qeybsadeen <ref name="تل باشر">{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن القلانسي|ابن القلانسي، أبو يعلى حمزة بن أسد بن علي بن مُحمَّد التميمي]]|عنوان=تاريخ دمشق|إصدار=الأولى|صفحة=480 - 489|سنة=[[1403هـ]] - [[1983]]م|ناشر=دار حسَّان للطباعة والنشر|مكان=[[دمشق]] - [[سوريا]]|مسار=https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://books-library.online/files/download-pdf-ebooks.org-1535836264-222.pdf&hl=ar|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201225230924/https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://books-library.online/files/download-pdf-ebooks.org-1535836264-222.pdf&hl=ar|تاريخ أرشيف=25 ديسمبر 2020</ref> === Qilij arsalaan labaad === [[Ruknudiin mascuud|Mascuud]] wuxuu u baxay la dagaalanka amiirka armiiniya [[tuuruus labaad]] markuu ka soo laabtay wuu dhintay 1156 xilkana waxaa qabtay [[qilij arsalaan labaad]], waxaa bilaawday dagaalo u dhaxeeya dawlada iyo [[daanishmandiyiinta]] blase [[nuurudiin zanki]] oo arkaayay in is khilaafka muslimiinta uu awood siinaayo cadawga ayaa dhaxdhaadin sameeyay <ref name="القلانسي">{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن القلانسي|ابن القلانسي، أبو يعلى حمزة بن أسد بن علي بن مُحمَّد التميمي]]|عنوان=تاريخ دمشق|إصدار=الأولى|صفحة=510 - 511|سنة=[[1403هـ]] - [[1983]]م|ناشر=دار حسَّان للطباعة والنشر|مكان=[[دمشق]] - [[سوريا]]|مسار=https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://books-library.online/files/download-pdf-ebooks.org-1535836264-222.pdf&hl=ar|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201225230924/https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://books-library.online/files/download-pdf-ebooks.org-1535836264-222.pdf&hl=ar|تاريخ أرشيف=25 ديسمبر 2020</ref>, markale ayuu khilaafka soo laabtay hadana culumada iyo wax garadka ayaa hishiis sameeyeen, hishiiska ka dib [[qilij arsalaan labaad]] wuxuu ku duulay [[Imbiraadooriyada biriizanda|biriizanda]], waxa uuna ka qabsaday magaalooyinka [[laarinda]] iyo [[saliiqiya]], balse mudadii u dhaxeesay 1159-1161 waxa uu kala kulmay [[Imbiraadooriyada biriizanda|biriizanda]] jab is daba jooga ugu dambeyn wuxuu aqbalay hishiis dhigaayay shuruudo adag <ref group="">{{استشهاد بكتاب|الأخير=Rogers|الأول=Clifford J.|عنوان=The Oxford Encyclopedia of Medieval Warfare and Military Technology: Vol. 1|ناشر=Oxford University Press|مكان=Oxford|سنة=2010|isbn=978-0195334036|صفحة=290|مسار=https://books.google.com.lb/books?redir_esc=y&id=mzwpq6bLHhMC&q=Kilij+Arslan#v=onepage&q=Kilij%20Arslan&f=false|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210121011537/https://books.google.com.lb/books?redir_esc=y&id=mzwpq6bLHhMC&q=Kilij+Arslan|تاريخ أرشيف=21 يناير 2021</ref><ref group="">{{استشهاد بكتاب|الأخير=Heath|الأول=Ian|عنوان=Byzantine Armies 1118–1461 AD (Illustrated by Angus McBride)|ناشر=Osprey Publishing|سنة=1995|isbn=1-85532-347-8|صفحة=4}}</ref><ref group="">{{استشهاد بموسوعة|الأخير=Cahen|الأول=Cl|اسم الموسوعة=Encyclopaedia of Islam|عنوان=Ḳi̊li̊d̲j̲ Arslan II|مسار=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_4364|تاريخ=[[2012]]|ناشر=BRILL|سلسلة=Handbook of Oriental Studies|طبعة=الثانية|isbn=9789004161214|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210122005714/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/*-SIM_4364|تاريخ أرشيف=22 يناير 2021</ref>, mudadii uu hishiiska socday Qilij arsalaan wuxuu xooga saaray soo celinta awooda dawlada waxaana u suura gashay 1574 inuu qabsado imaarada siiwaas oo [[daanishmandiyiinta]] ka mid ahayd, imbiraadoorka biriizanda ayaa arkay inuu fursad siiyay [[Qilij arsalaan labaad|qilij arsalaan]] waxa uuna dalbaday dhulka [[daanishmandiyiinta]], markii loo diiday dagaal ayuu soo qaaday Qilij arsalaan ayaa awooday inuu ku jabiyo [[dagaalkii miryokifaaloon]], khasaaro adag ayuuna gaarsiiyay <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[أسد رستم|رُستم، أسد]]|عنوان=الروم في سياستهم وحضارتهم ودينهم وثقافتهم وصلاتهم بالعرب|صفحة=444|سنة=[[2018]]|ناشر=[[مؤسسة هنداوي للتعليم والثقافة]]|مكان=[[وندسور]] - [[المملكة المتحدة]]|isbn=9781527315785|مسار=https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://ebooksstream.com/d_pdfs/kutub-pdf.net_ReK77pM.pdf|مسار أرشيف=https://archive.vn/HJgpT|تاريخ أرشيف=2021-01-21</ref><ref group="la">{{استشهاد|الأخير=Hendy|الأول=Michael|سنة=1985|عنوان=Studies in the Byzantine Monetary Economy c. 300–1450|ناشر=Cambridge University Press|مكان=Cambridge|isbn=0-521-24715-2|صفحة=128</ref>. Sanadkii 1177 waxa uu qabsaday imaarada maltaay oo ugu dambeesay [[daanishmandiyiinta]], sidaas ayee dawlada ku noqotay awooda muslimka kaliya ee ka jirta [[Anatooliya|anaadool]] <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[محمد سهيل طقوش|طقُّوش، مُحمَّد سُهيل]]|عنوان=تاريخ سلاجقة الروم في آسيا الصُغرى 470 - 704هـ / 1077 - 1304م|طبعة=الأولى|صفحة=197|سنة=[[1423هـ]] - [[2002]]م|ناشر=دار النفائس|مكان=[[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|isbn=9953180474|مسار=https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20220314110714/https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf|تاريخ أرشيف=14 مارس 2022</ref>. 1179 [[Qilij arsalaan labaad|qilij arsalaan]] wuxuu dagaal ku qaaday [[Dawlada ayuubiyiinta|ayuubiyiinta]], hase yeeshee jab ayuu kala kulmay [[Salaaxudiin al-Ayyuubi|salaaxudiin]] <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[المنصور محمد بن عمر|الأيُّوبي، مُحمَّد بن تقي الدين عُمر بن شاهنشاه]]|عنوان=مضمار الحقائق وسر الخلائق|طبعة=الأولى|صفحة=18 - 19|سنة=[[1968]]|ناشر=عالم الكُتُب|مكان=[[القاهرة]] - [[الجمهورية العربية المتحدة|مصر]]|مسار=https://archive.org/details/MidhmarAlhahaqeq/page/n39/mode/2up</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن واصل|ابن واصل، أبو عبد الله مُحمَّد بن سالم بن نصر الله المازني التميمي الحموي الشافعي]]|عنوان=مُفرِّج الكُروب في أخبار بني أيُّوب|صفحة=79|المجلد=المُجلَّد الثاني|سنة=[[1377هـ]] - [[1957]]م|ناشر=[[دار الكتب والوثائق القومية|دار الكُتُب والوثائق القوميَّة]]|مكان=[[القاهرة]] [[جمهورية مصر|مصر]]|مسار=https://ia801308.us.archive.org/26/items/FP42193/02_42194.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210830225129/https://ia801308.us.archive.org/26/items/FP42193/02_42194.pdf|تاريخ أرشيف=30 أغسطس 2021</ref>, Weerarkii sedexaad ee saliibiga ayaa ku yimid dhulka dawlada, waxaana hogaamiya ka ahaa feridriik barboosa boqorka jarmalka, wuxuu doorbiday [[Qilij arsalaan labaad|Qilij arsalaan]] inuu ka gambado laakin wiilkiis Qudbudiin ayaa la dagaalay waxeyna qabsadeen [[Konya|quunya]] 1190 <ref name="ابن الأثير1">{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن الأثير الجزري|ابن الأثير، علي بن مُحمَّد بن عبد الكريم بن عبد الواحد الشيباني الجزري]]|عنوان=الكامل في التاريخ|طبعة=الأولى|صفحة=193 - 194|سنة=[[1407هـ]] - [[1987]]م|ناشر=دار الكُتُب العلميَّة|مكان=[[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|المجلد=الجُزء العاشر|مسار=https://ia902707.us.archive.org/15/items/WAQkamilt/kamilt10.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201127060341/https://ia902707.us.archive.org/15/items/WAQkamilt/kamilt10.pdf|تاريخ أرشيف=27 نوفمبر 2020</ref>, hase yeeshee boqorka jarmalka ayaa isaga baxay magaalada Shan bari ka dib waxa uuna dalbaday in sahay la siiyo jidkana loo furo. Sanadkii 1186 waxaa ku dhacay [[Qilij arsalaan labaad|qilij arsalaan]] cudurka faalij waxa uu ku fakaray inuu ilmihiis oo ahaayeen kow iyo toban u kala qeybiyo dawlada, taasi oo qalad weyn ahayd waxaa mariiba ka dhex bilaawday walaalaha khilaaf iyo dagaalo, [[Qilij arsalaan labaad|qilij arsalaan]] ayaa gadaal dambe ka ogaaday qaladkiisa wuxuu bilaabay inuu dib usoo mideeyo asagoo madax ka dhigaayo wiilkiis [[Kiikhisroof koowaad|gayaasudiin kiikhisroof]] <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن بيبي|ابن بيبي، ناصر الدين حُسين بن مُحمَّد بن علي الجعفري الرغدي]]|مؤلف2=تعريب محُمَّد سعيد جمال الدين|عنوان=أخبار سلاجقة الروم|طبعة=الثانية|صفحة=2 - 4|سنة=[[2007]]|ناشر=المركز القومي للترجمة|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|مسار=https://ia902507.us.archive.org/10/items/akslroakslro/akslro.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210830225136/https://ia902507.us.archive.org/10/items/akslroakslro/akslro.pdf|تاريخ أرشيف=30 أغسطس 2021</ref>, hase ahaatee asoo ku guuleesan buu dhintay 1196, wiilkiis suleymaan ayaa awooday inuu dhamaan ka adkaado laakin 1204 laakin shan bari ka dib wuu iska dhintay <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[محمد سهيل طقوش|طقُّوش، مُحمَّد سُهيل]]|عنوان=تاريخ سلاجقة الروم في آسيا الصُغرى 470 - 704هـ / 1077 - 1304م|طبعة=الأولى|صفحة=213 - 214|سنة=[[1423هـ]] - [[2002]]م|ناشر=دار النفائس|مكان=[[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|isbn=9953180474|مسار=https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf</ref> wiilkiis qilij arsalaan sedexaad ayaa xilka qabtay === Xilliga dahabiga ee dawlada === Sannadkii 1205 [[Kiikhisroof koowaad|Gayaasudiin Kiikhisroof]] ayaa yimid carshiga mar labaad <ref><nowiki>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=Sara Nur Yildiz|مؤلف2=</nowiki>[[:en:A. C. S. Peacock|A. C. S. Peacock]]|عنوان=The Seljuks of Anatolia: Court and Society in the Medieval Middle East|إصدار=المُصوَّرة|صفحة=178–179|سنة=[[2013]]|ناشر=[[أي بي توريس|I.B. Tauris]]|مكان=[[لندن|London]]|لغة=en|isbn=9781848858879|مسار=https://www.researchgate.net/publication/285750373_The_Seljuks_of_Anatolia_Court_and_Society_in_the_Medieval_Middle_East_Edited_by_A_C_S_Peacock_and_Sara_Nur_Yildiz%7Cمسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201212013047/https://www.researchgate.net/publication/285750373_The_Seljuks_of_Anatolia_Court_and_Society_in_the_Medieval_Middle_East_Edited_by_A_C_S_Peacock_and_Sara_Nur_Yildiz%7Cتاريخ أرشيف=12 ديسمبر 2020}</ref>. Wuxuu abaabulay safar uu ku tagay [[Imbiraadooriyada daraabazoon,|Boqortooyada daraabazoon,]] taas oo jaray waddooyinka ganacsiga ee [[Badda Madow]], oo wadadan u furay dawlada mar kale. wuxuu awooday qabsashada [[Andaaliya]] 1206 <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن بيبي|ابن بيبي، ناصر الدين حُسين بن مُحمَّد بن علي الجعفري الرغدي]]|مؤلف2=تعريب محُمَّد سعيد جمال الدين|عنوان=أخبار سلاجقة الروم|إصدار=الثانية|صفحة=39 - 41|سنة=[[2007]]|ناشر=المركز القومي للترجمة|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|مسار=https://ia902507.us.archive.org/10/items/akslroakslro/akslro.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210830225136/https://ia902507.us.archive.org/10/items/akslroakslro/akslro.pdf|تاريخ أرشيف=30 أغسطس 2021</ref>, oo ah deked ganacsi oo muhiim ah. [[Kiikhisroof koowaad|Gayaasudiin Kiikhisroof]] wuxuu xoojiyay maamulkii dhexe, Wuxuu ka dhigay amiirradii loo dhiibay inay maamulaan gobollada, inay noqdaan guddoomiyeyaal ku xiran dowladda dhexe. [[Kiikhisroof koowaad|Gayaasudiin Kiikhisroof]] I wuxuu ku dhintay dagaal boqortooyada niiqiya uu la galay 1211 <ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=The Latin Renovatio of Byzantium: The Empire of Constantinople (1204-1228)|الأول=Filip|الأخير=Van Tricht|ناشر=Brill|سنة=2011|صفحة=375|ISBN=9789004203235|مسار=https://www.academia.edu/8344925/The_Latin_Renovatio_of_Byzantium_The_Empire_of_Constantinople_1204_1228_|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210125023148/https://www.academia.edu/8344925/The_Latin_Renovatio_of_Byzantium_The_Empire_of_Constantinople_1204_1228_|تاريخ أرشيف=25 يناير 2021</ref> Waxaana xilka ku murmay Saddexda wiil ee Sultan [[Kiikhisroof koowaad|Kiikhisroof]] ([[Calaaudiin keyqubaad|calaaudiin Keyqubaad]], [[Kiikaawuus koowaad|cizudiin Kiikaawuus]], iyo Keyfaridun), wiilkiisa ugu weyn cizudiin Kiikaawuus ayaa koray carshiga. [[Kiikaawuus koowaad|Cizudiin Kiikaawuus]] ayaa ka adkaaday walaalihiis ee xilka isku heesteen<ref>{{استشهاد بكتاب|الأخير=Cahen|الأول=Claude|وصلة مؤلف=Claude Cahen|عنوان=Pre-Ottoman Turkey: A general survey of the material and spiritual culture and history c. 1071-1330|ناشر=Taplinger|سنة=1968|مكان=New York|مسار=http://hdl.handle.net/2027/heb.00871|الرقم{{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} المعياري=159740456X|صفحات=120–121|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20191213185111/https://www.fulcrum.org/concern/monographs/w95050571%7C%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE أرشيف=2019-12-13</ref>, ka dib markii uu xoojiyay awooddiisa, wuxuu siiyay dhammaan dareenkiisa dib u soo nooleenta ganacsiga [[Anatooliya|Anaadool]] Isaga oo heshiis la galay [[Boqortooyada Qubrus]], wuxuu xoreeyay ganacsiga labada dal. Wuxuu [[Siinuub]] ka soo qabsaday [[imbiraadooriyada daraabazoon]] si uu u furo waddada ganacsiga woqooyiga. Ka dib, waxa uu u dhaqaaqay madaxii Armeeniya, kaas oo xannibay wadadii ganacsiga koonfurta, wuuna ka adkaaday Armanka <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن بيبي|ابن بيبي، ناصر الدين حُسين بن مُحمَّد بن علي الجعفري الرغدي]]|مؤلف2=تعريب محُمَّد سعيد جمال الدين|عنوان=أخبار سلاجقة الروم|طبعة=الثانية|صفحة=79 - 80|سنة=[[2007]]|ناشر=المركز القومي للترجمة|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|مسار=https://ia902507.us.archive.org/10/items/akslroakslro/akslro.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210830225136/https://ia902507.us.archive.org/10/items/akslroakslro/akslro.pdf|تاريخ أرشيف=30 أغسطس 2021</ref>, waxoo furay waddada ganacsiga ee [[shaam]]. Sidaa darteed [[Anatooliya|Anaadool]] waxay noqotay xarunta safarrada ganacsiga. Markii [[Kiikaawuus koowaad|Kiikaawuus]] dhintay 1220, waxaa carshiga yimid walaalkiis [[Calaaudiin keyqubaad|calaaudiin Keyqubaad]] Mid ka mid ah hogaamiya yaasha ugu caansan ee salaajiqada anaadool, [[Calaaudiin keyqubaad|calaaudiin Keyqbaad]] ayaa qabsaday Kalonoros (maanta Alaniya)<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن بيبي|ابن بيبي، ناصر الدين حُسين بن مُحمَّد بن علي الجعفري الرغدي]]|مؤلف2=تعريب محُمَّد سعيد جمال الدين|عنوان=أخبار سلاجقة الروم|طبعة=الثانية|صفحة=125 - 126|سنة=[[2007]]|ناشر=المركز القومي للترجمة|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|مسار=https://ia902507.us.archive.org/10/items/akslroakslro/akslro.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210830225136/https://ia902507.us.archive.org/10/items/akslroakslro/akslro.pdf|تاريخ أرشيف=30 أغسطس 2021</ref> oo ah deked muhiim ah oo ku taal xeebta [[bada dhexe]] Waxa uu magaaladan ka dhisay barxad markab, kaas oo markii dambe loo bixiyay magaca Alaniya, waxa uuna dib u dhisay qasrigii magaalada. Waxa uu ku daray dhammaan xeebta iija ilaa [[Antalya|Andaaliya]] ka dib markii ay ganacsatadu weerar ku qaadeen Armenian oo berriga ah iyo budhcad-badeed reer Yurub ah oo badda ku sugnaa. sanadii 1222 burcad badeeb qabiilka qafjaaq iyo ruush ah ayaa soo weeraray xeebaha dawlada, suldaanka asoo ka jawaabaya ciidan xoogan ayuu u diray jasiirad u ekaha qiram waxayna gaareen guulo waaween <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن بيبي|ابن بيبي، ناصر الدين حُسين بن مُحمَّد بن علي الجعفري الرغدي]]|مؤلف2=تعريب محُمَّد سعيد جمال الدين|عنوان=أخبار سلاجقة الروم|طبعة=الثانية|صفحة=155 - 169|سنة=[[2007]]|ناشر=المركز القومي للترجمة|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|مسار=https://ia902507.us.archive.org/10/items/akslroakslro/akslro.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210830225136/https://ia902507.us.archive.org/10/items/akslroakslro/akslro.pdf|تاريخ أرشيف=30 أغسطس 2021</ref>, caaludiin wuxuu kusoo daray dawlada dhulka imaarada [[mankuujiyiinta]] iyo [[araqiintnta]] laanta harboot Si looga hortago duulaamada [[tataarka]] wuxuu isku dayay xiriir inuu la sameeyo [[jlaalu-diin khawaarzim shaah]], laakin ma dhicin oo waxaa ka dhex qarxay dagaal 1230, waxaana lagu jabiyay khawaarzimiyiinta <ref>Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: ''Türkiye tarihi Cilt I'', AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 p 118</ref>, [[Dawlada ayuubiyiinta|ayuubiyiinta]] inkastoo ay garab ku siiyeen dawlada la dagaalanka khawaarzimiyiinta hadana xiriirkoodu ma fiicneen oo waxaa laba dhinac dhex maray dagaalo. [[Calaaudiin keyqubaad|calaaudiin]] wuxuu ahaa inuu u diyaar garoobayo [[tataarka]] waxa oo dhisay dhufeesyo badan hase ahaatee geerida ayaa ku timid 1237, waxaana xilka uga dambeeyay wiilkiis [[kiikhisroof labaad]] === Duulaamada tataarka iyo jabka salaajiqada === calaaudiin dhimashadiisa ka dib dawlada waxay gashay marxalad daciifnimo ah [[Kiikhisroof labaad|kiikhisroof]] wuxuu ahaa qof daciif ah hadana daalim ah <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1= القرماني، أحمد بن يُوسُف|عنوان= أخبار الدُول وآثار الأُول في التاريخ|صفحة= 294|سنة= <nowiki>[[1282هـ]]</nowiki>|ناشر= مطبعة الميرزا عبَّاس التبريزي|مكان= <nowiki>[[بغداد]]</nowiki>|مسار= <nowiki>https://upload.wikimedia.org/wikisource/ar/f/fa/أخبار_الدول.pdf|مسار</nowiki> أرشيف= <nowiki>https://web.archive.org/web/20201110005455/https://upload.wikimedia.org/wikisource/ar/f/fa/أخبار_الدول.pdf</nowiki> <nowiki>|تاريخ أرشيف=2020-11-10</nowiki></ref>wasiirada ayaa maamulka dawlada gacanta ku haayeen waxaa billaawday kacdoon uu soo abaabulay wadaad la oran jiray baaba isxaaq, kaas oo ahaay shiici qalifsan <ref group="">[[:tr:Tahir Harimî Balcıoğlu|Balcıoğlu, Tahir Harimî]], <nowiki>''Türk Tarihinde Mezhep Cereyanları - The course of [[مذاهب إسلامية عقائدية|madh'hab]] events in [[ترك|Turkish]] [[تاريخ]], ''</nowiki> (Preface and notes by Hilmi Ziya Ülken), 271 pages, Ahmet Sait Press, Kanaat Publications, Istanbul, 1940. {{أيقونة تركية}}</ref>, kacdoon wadayaasha waxay qaribeen magaalooyinka dad badana wey dileen mudo dheer kadib dawladu waxay ku guuleesatay inee soo afjarto kacdoonka tataarka ayaa wuxuu ahaa inuu kusoo dhawaanayo dhulka dawlada, talyahooda baayjuu nooyaan ayaa weeraray araduum 1242 waxayna geesteen xasuuq ba'an<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1= [[شهاب الدين النويري|النُويري، شهاب الدين أحمد بن عبد الوهَّاب بن مُحمَّد]]|عنوان= نهاية الإرب في فنون الأدب|المجلد= الجُزء السابع والعُشرون|طبعة= الأولى|صفحة= 238|سنة= [[1424 هـ|1424هـ]] - [[2004]]م|ناشر= دار الكُتُب العلميَّة|تاريخ الوصول= [[17 فبراير|17 شُباط (فبراير)]] [[2019]]م|مكان= [[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|مسار= https://books.google.com.lb/books?id=R42BDwAAQBAJ&pg=PT225&lpg=PT225&dq=جرماغون&source=bl&ots=ZC6-ozIfIB&sig=ACfU3U0ymZurX0YPnJU48ELyXg1uOY_SEw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjzlJOC5MPgAhUIzoUKHZcnBH0Q6AEwBXoECAwQAQ#v=onepage&q=جرماغون&f=false|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20191129140239/https://books.google.com.lb/books?id=R42BDwAAQBAJ&pg=PT225&lpg=PT225&dq=جرماغون&source=bl&ots=ZC6-ozIfIB&sig=ACfU3U0ymZurX0YPnJU48ELyXg1uOY_SEw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjzlJOC5MPgAhUIzoUKHZcnBH0Q6AEwBXoECAwQAQ|تاريخ أرشيف=2019-11-29</ref>, suldaan kiikhisroof markuu maqlay aqbaartaan xun wuxuu la baxay ciidan aad u badan meel la dhaho kuusa daag ayuu kula kulmay tataarka dagaal adag kadib [[tataarka]] ayaa guuleestay <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[بدر الدين العيني|العيني، أبو مُحمَّد بدر الدين محمود بن أحمد بن موسى الحنفي]]|مؤلف2=تحقيق: أ. د. مُحمَّد مُحمَّد أمين|عنوان=عقد الجُمان في تاريخ أهل الزمان|صفحة=26 - 27|سنة=[[1407 هـ|1407هـ]] - [[1987]]م|ناشر=[[الهيئة المصرية العامة للكتاب|الهيئة المصريَّة العامَّة لِلكتاب - مركز تحقيق التُراث]]|تاريخ الوصول=[[17 فبراير|17 شُباط (فبراير)]] [[2019]]م|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|مسار=https://shamela.ws/browse.php/book-380#page-26|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20190521174516/http://shamela.ws:80/browse.php/book-380|تاريخ أرشيف=2019-05-21</ref>,[[tataarka]] ayaa bilaabay kadib inuu boobo magaalooyinka dadka uu laayo dumarkana qafaasho <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=مُؤرِّخ مجهول|مؤلف2=تعريب: مُحمَّد سعيد جمال الدين|عنوان=أخبار سلاجقة الروم، مُختصر سَلْجُوقنامه|طبعة=الثانية|صفحة=289 - 292|سنة=[[2007]]|ناشر=المركز القومي للترجمة|تاريخ الوصول=[[17 فبراير|17 شُباط (فبراير)]] [[2019]]م|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|مسار=https://ia802507.us.archive.org/10/items/akslroakslro/akslro.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201031094506/https://ia802507.us.archive.org/10/items/akslroakslro/akslro.pdf|تاريخ أرشيف=31 أكتوبر </ref>, dagaalkan waxaa ka dashay inee dawladu naqato mid raacsan [[tataarka]] waxeyna ogolaatay inee bixiso canshuur<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[ابن تغري|ابن تغري بردي، أبو المحاسن جمال الدين يُوسُف الأتابكي اليشبقاوي الظاهري]]|عنوان=النُجُوم الزاهرة في مُلُوك مصر والقاهرة|المجلد=الجُزء السادس|صفحة=347|سنة=[[1383 هـ|1383هـ]] - [[1963]]م|ناشر=[[وزارة الثقافة (مصر)|وزارة الثقافة]]|تاريخ الوصول=[[17 فبراير|17 شُباط (فبراير)]] [[2019]]م|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]|مسار=https://ia800200.us.archive.org/24/items/FP159836/06_159838-2.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20200110134009/https://ia800200.us.archive.org/24/items/FP159836/06_159838-2.pdf|تاريخ أرشيف=10 يناير 2020</ref>, === Dhamaadka dawlada === [[Kiikhisroof labaad|kiikhisroof]] wuxuu dhintay 1246<ref name="خواند">{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[خواند مير|خواندمير، غيَّاث الدين مُحمَّد بن محمود بن مُحمَّد البلخي الشيرازي الهروي]]|عنوان=تاريخ حبيب السير في أخبار أفراد البشر|المجلد=الجُزء الثاني|صفحة=540|ناشر=انتشارات خيَّام|لغة=fa|مسار=https://archive.org/details/mohamed_rahman2007_hotmail_20180311_1117/page/n1039/mode/2up</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[منهاج السراج الجوزجاني|الجوزجاني، أبو عُمر منهاجُ الدين عُثمان بن إبراهیم]]|عنوان=طبقات ناصرى|صفحة=331|سنة=[[تقويم هجري شمسي|1363هـ. ش]]|ناشر=دنياى كتاب|المجلد=الجُزء الثاني|مكان=[[طهران|تهران]] - [[إيران|ايران]]|لغة=fa|مسار=http://ar.lib.eshia.ir/10516/2/331|مسارالأرشيف=https://archive.vn/1OpEw|تاريخ أرشيف=[[30 يناير|30 كانون الثاني (يناير)]] [[2021]]|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210130021756/http://ar.lib.eshia.ir/10516/2/331</ref>, mdaxdii ka dambeeyay waxay ahaayeen kuwo tataarka uu keensaday wax awood ahna ma laheen inta badan labo ama sedex ayee xilka ku wadaageen kadib cadaadiska u [[tataarka]] u haayo dawlada ayaa isi soo taraatyay, canshuur aad u badan ayee soo rogeen dadka ayaa galay xaalad adag oo usii dheer tahay dulmiga tataarka weerarada biriizanda ee sii kordhaaya dilka siyaasiinta, masiibooyin dabiici ah cuduro faafa ayaa gabi ahaanba ruxay dawlada, suldaankii ugu dambeeyay dawlada [[mascuud labaad]] markuu dhintay 1307 waxay u qeybsantay dawlada toban imaaradood oo loo yaqaanay [[imaaradaha anaadool]], waxayna kala ahaayeen [[imaarada qaramaan]], tika, banuu xumeyd, [[Imaarada karmiyaan|karmiyaan]], munashtaa, banuu barawaana, [[Dawlada Cosmaniya|cusmaaniyiinta]], [[Imaarada saaruuqaan|saaruuqaan]], banuuaydiin iyo [[Imaarada qaraasii|qaraasii]], cusmaaniyiinta ayaa mar dambe awoodeen inay aasaasaan dawlad awood badan oo kulmisa imaaradaha oo dhan<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[محمد سهيل طقوش|طقُّوش، مُحمَّد سُهيل]]|عنوان=تاريخ سلاجقة الروم في آسيا الصُغرى 470 - 704هـ / 1077 - 1304م|طبعة=الأولى|صفحة=335 - 337|سنة=[[1423هـ]] - [[2002]]م|ناشر=دار النفائس|مكان=[[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|isbn=9953180474|مسار=https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20220314110714/https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf|تاريخ أرشيف=14 مارس 2022</ref> == Dhaqanka iyo ilbaxnimada == === Dhaqanka === Inkastoo ey ahaayeen trki waxaa aad ugu faafsanaa dhaqanka faarisiga, qoyska boqortooyada ayaa muddo yar gudaheed kaga tagay magacyadoodii hore ee Turkiga waxayna door bideen in ay wiilashooda u bixiyaan magacyada halyeeyada Iran ee taariikhiga ah ama taliyayaasha sida Kiikaawuus, Keyqubaad, Kiikhisroof <ref name=":1" />. Xagga Turkida, waxa jira muuqaal weli xambaarsan hab-nololeedka Aasiyada Dhexe, dhaqameed iyo caqiido, oo aan awoodin in uu dhexgalo dhaqanka iyo caqiidada Islaamka. Halka kuwa degey tuulooyinka ama magaalooyinka ay ku hoos jireen saameynta dhaqamada Iran iyo Islaamka, kooxaha weli haysta dhaqaalihii nolol-guuraaga ee reer-guuraaga ahaa waxay door bideen meelaha fog, roobabka ama "dhamaadka" degsiimooyinka. === Dhismooyinka === [[File:Konya Alaeddin Mosque from northeast 4170.jpg|thumb|masjidka calaaudiin waxaa lagu aasay badanaa boqorada [[salaajiqada ruum]]]] salaajiqada waxey aad u daneeyeen dhismaha, waxey dhiseen masaajido waaween, qabuuro, madarasooyin qsriyaal isbitaalo, buundooyin, musqul qubeyseed, meelo socotada lagu Marti qaado oo loo yaqaan "khaan" === aqoonta iyo suugaanta === waxey gaartay aqoonta meel fiican waxaa la dhisay madarasooyin waaween o lagu barto culuumta sharciga islaamka gaar ahaan madhabka [[Xanafiya|xanafiga]], sidoo kale waxaa jiray goobo lagu barto quraanka iyo meelo lagu barto [[Xadiis|xadiiska]] oo loo yaqaan daaru xadiis, madarasooyin lagu barto caafimaadka ayaa la dhisay dhamaan madarasooyinka waxaa ku dhagnaa masjid lagu tukado <ref name=":0" />. culumo badan ayaa soo baxay kuwaas oo heer sare ka joogay aqoonta qaarna safar ayee ku imaadeen dawlada waxaana ka mid ahaa [[ibnu carabi]], [[shihaabudiin sahrawurdi]], [[yoonis imra]], [[jalaaludiin ruumi]] iyo [[sadrudiin quunawi]] ==salaadiinta dawlada== <table cellSpacing="0" cellPadding="2" width="70%" align="center" border="1" id="table2"> <tr> <th style="background: #ebc844" ></th> <th style="background: #ebc844" >suldaanka </th> <th style="background: #ebc844" width="8%">nolosha </th> <th style="background: #ebc844" width="8%">talada </th> </tr> <tr> <td width="5%"><font size="-1">1</font> </td> <td vAlign="top" width="32%">[[Suleyman bin qutulmush]] </td> <td vAlign="top" width="8%">....-1086 </td> <td vAlign="top" width="8%">1077-1086</td> </tr> <tr> <td width="3%"><font size="-1">2</font> </td> <td vAlign="top" width="32%">Abul qaasim</td> <td vAlign="top" width="8%">....-1092 </td> <td vAlign="top" width="8%">1086-1092</td> </tr> <tr> <td width="3%"><font size="-1">3</font> </td> <td vAlign="top" width="32%">[[Qilij arsalaan koowaad]] </td> <td vAlign="top" width="8%">1079-1107 </td> <td vAlign="top" width="8%">1092-1107</td> </tr> <tr> <td width="3%"><font size="-1">4</font> </td> <td vAlign="top" width="32%">Malik shaah</td> <td vAlign="top" width="8%">....-1116 </td> <td vAlign="top" width="8%">1107-1116</td> </tr> <tr> <td width="3%">5 </td> <td vAlign="top" width="32%">[[Ruknudiin mascuud|Ruknudiin mascuud koowaad]] </td> <td vAlign="top" width="8%">1095-1156 </td> <td vAlign="top" width="8%">1116-1156</td> </tr> <tr> <td width="3%">6 </td> <td vAlign="top" width="32%">[[Qilij arsalaan labaad]] </td> <td vAlign="top" width="8%">1155-1092 </td> <td vAlign="top" width="8%">1156-1192</td> </tr> <tr> <td width="3%">7 </td> <td vAlign="top" width="32%">Gayaasudiin [[kiikhisroof koowaad]]</td> <td vAlign="top" width="8%">....-1211 </td> <td vAlign="top" width="8%">1192-1196</td> </tr> <tr> <td width="3%">8 </td> <td vAlign="top" width="32%">Suleymaan labaad </td> <td vAlign="top" width="8%">....-1204 </td> <td vAlign="top" width="8%">1196-1204</td> </tr> <tr> <td width="3%">9 </td> <td vAlign="top" width="32%"> Qilij arsalaan sedexaad </td> <td vAlign="top" width="8%">....-1205 </td> <td vAlign="top" width="8%">1204-1205</td> </tr> <tr> <td width="3%">10 </td> <td vAlign="top" width="32%">Gayaasudiin [[kiikhisroof koowaad]] (mar kale )</td> <td vAlign="top" width="8%">....-1211 </td> <td vAlign="top" width="8%">1205-1211</td> </tr> <tr> <td width="3%">11 </td> <td vAlign="top" width="32%">Cizudiin [[kiikaawuus koowaad]]</td> <td vAlign="top" width="8%">....-1220 </td> <td vAlign="top" width="8%">1211-1220</td> </tr> <tr> <td width="3%">12 </td> <td vAlign="top" width="32%">[[Calaaudiin keyqubaad]] koowaad</td> <td vAlign="top" width="8%">1190-1237 </td> <td vAlign="top" width="8%">1220-1237</td> </tr> <tr> <td width="3%">13 </td> <td vAlign="top" width="32%">Gayaasudiin [[kiikhisroof labaad]] </td> <td vAlign="top" width="8%">....-1246 </td> <td vAlign="top" width="8%">1237-1246</td> </tr> <tr> <td width="3%">14 </td> <td vAlign="top" width="32%">Cizudiin [[kiikaawuus labaad]] </td> <td vAlign="top" width="8%">....-1279 </td> <td vAlign="top" width="8%">1246-1260</td> </tr> <tr> <td width="3%">15 </td> <td vAlign="top" width="32%">[[Qilij arsalaan afaraad]] </td> <td vAlign="top" width="8%">....-1265 </td> <td vAlign="top" width="8%">1248-1265</td> </tr> <tr> <td width="3%">16 </td> <td vAlign="top" width="32%">[[Calaaudiin keyqubaad labaad]] 1249–1257</td> <td vAlign="top" width="8%">1238-1256 </td> <td vAlign="top" width="8%">1249-1257</td> </tr> <tr> <td width="3%">17 </td> <td vAlign="top" width="32%">[[Kiikhisroof sedexaad]] 1265–1284</td> <td vAlign="top" width="8%">1259-1284 </td> <td vAlign="top" width="8%">1265-1284</td> </tr> <tr> <td width="3%">18 </td> <td vAlign="top" width="32%">[[Mascuud labaad]] 1284–1297</td> <td vAlign="top" width="8%">....-1307 </td> <td vAlign="top" width="8%">1284-1297</td> </tr> <tr> <td width="3%">19 </td> <td vAlign="top" width="32%">[[Calaaudiin sedexaad]] </td> <td vAlign="top" width="8%">....-1303 </td> <td vAlign="top" width="8%">1297-1303</td> </tr> <tr> <td width="3%">20 </td> <td vAlign="top" width="32%">[[Mascuud labaad]] (mar labaad)</td> <td vAlign="top" width="8%">....-1307 </td> <td vAlign="top" width="8%">1303-1307</td> </tr> </table> == Xigasho == <references /> <references /> g5le2g701y3e7qetgs89zno48hvvtqf Ruknudiin mascuud 0 36515 309880 309705 2026-09-29T09:02:24Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309880 wikitext text/x-wiki '''Ruknudiin mascuud''' ama '''mascuud koowaad''' wuxuu ahaa suldaankii [[salaajiqada ruum]] laga bilaabo 1116 ilaa dhimashadiisa 1156{{Infobox royalty|type=Suldaan|name=Mascuud koowaad|more=|image=Alaedin Camii.JPG|caption=Masjidka Aladdin Kiqbad ee Konya waxa la dhisay xiligii uu xukunka hayay Mascuud|succession=Suldaanka salaajiqada ruum|reign=1116-1156|coronation=|predecessor=[[Malik shaah bin qilij arsalaan]]|successor=[[Qilij arsalaan koowaad]]|full name=Ruknudiin mascuud bin qilij arsalaan bin suleymaan|house=[[Salaajiqada]]|spouse=|father=[[Qilij arsalaan koowaad]]|mother=|birth_date=|birth_place=|death_date=1156|death_place=|place of burial=|religion=}} == ku loolamida xilka == [[Qilij arsalaan koowaad|Qilij arsalaan]] markoo ku dhintay dagaalkii mowsil sanadkii 1107 dawlada way kala qebsantay, wiilkiis curudka Malik shaah wuxuu ku jiray xabasi, xaaskiis ayaa qabsatay [[maltaay]] wiil yar oo dogrol la dhaho ee dhashay ayaa suldaan laga dhigay, labada wiil kale [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] iyo carab; mascuud wuxuu ku ag noolaa sodogiis [[gaazi bin guumushtakiin]] amiirka [[daanishmandiyiinta]], carabna [[Konya|quunya]] ayuu joogay<ref><nowiki>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=</nowiki>[[محمد سهيل طقوش|طقُّوش، مُحمَّد سُهيل]]|عنوان=تاريخ سلاجقة الروم في آسيا الصُغرى 470 - 704هـ / 1077 - 1304م|طبعة=الأولى|صفحة=112|سنة=[[1423هـ]] - [[2002]]م|ناشر=دار النفائس|مكان=[[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|isbn=9953180474|مسار=https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf%7Cمسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20220314110714/https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf%7Cتاريخ أرشيف=14 مارس 2022</ref>, Malik shaah ayaa dib u soo laabtay 1109kii waxaana u suura gashay inuu [[Konya|quunya]] galo oona noqdo suldaan, waxa uuna xabsiga dhigay labadiis walaal carab iyo [[Ruknudiin mascuud|mascuud]], dagaalo qaraar ayuuna la galay [[Imbiraadooriyada biriizanda|biriizanda]] oo ahayd inee ku soo fiday dhulka dawlada, labadiisa walaal ayaa xabsiga ka baxsadeen [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] oo taageero ka helaayo sodogiis [[gaazi bin guumushtakiin]] ayaana ku guuleestay inuu dilo walaalkiis Malik shaah 1116 <ref group=""><nowiki>{{استشهاد بكتاب|الأول=John W.|الأخير=Birkenmeier|عنوان=The Development of the Komnenian Army: 1081–1180|ناشر=Brill|سنة=2002|isbn=90-04-11710-5|مسار=</nowiki>https://books.google.com.lb/books?redir_esc=y&id=p8OOoGWRC2EC&q=Malik+Shah#v=snippet&q=Malik%20Shah&f=false%7Cصفحات=79 - 80|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210108113913/https://books.google.com.lb/books?redir_esc=y&id=p8OOoGWRC2EC&q=Malik+Shah%7Cتاريخ أرشيف=8 يناير 2021</ref> == Qalbashada xilka == markale ayee dawlada kala qeybsantay [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] wuxuu qabsaday caasimada iyo meelo kaloo yar, walaalkiis carab wuxuu qabsaday [[ankara]] iyo [[qasdamuuni]], walaalkiis kale dogrol oo masuul ka ahaayen hooyadiis iyo ninkeeda blak artaqi wuxuu heestay [[maltaay]] <ref name="Cambridge"><nowiki>{{استشهاد بموسوعة|الأخير=Turan|الأول=Osman|محرر1=P.M. Holt|محرر2=Ann K. S. Lambton|محرر3=Bernard Lewis|اسم الموسوعة=The Cambridge History of Islam|عنوان=Anatolia in The Period of The Seljuks and The Beyliks|مسار=</nowiki>https://www.ashtoncentralmosque.com/wp-content/uploads/2014/07/The-Cambridge-History-of-Islam-%E2%80%93-1a.pdf%7Cتاريخ=[[2005]]|ناشر=[[مطبعة جامعة كامبريدج|Cambridge University Press]]|سلسلة=Handbook of Oriental Studies|المجلد=Volume IA: The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to The First World War|صفحات=239 - 240|isbn=9780521219464|مسار أرشيف=https://web.archive {{Wayback|url=https://www.ashtoncentralmosque.com/wp-content/uploads/2014/07/The-Cambridge-History-of-Islam-%E2%80%93-1a.pdf%7Cتاريخ= |date=20170413030738 }} {{Wayback|url=https://www.ashtoncentralmosque.com/wp-content/uploads/2014/07/The-Cambridge-History-of-Islam-%E2%80%93-1a.pdf%7Cتاريخ= |date=20170413030738 }}.org/web/20170413030738/http://www.ashtoncentralmosque.com/wp-content/uploads/2014/07/The-Cambridge-History-of-Islam-–-1a.pdf%7Cتاريخ أرشيف=2017-04-13</ref>, waxaana walaalaha ka dhex bilaawday colaad daran, [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] markii hore wuxuu diirada saaray la dagaalanka [[Imbraadooriyaada biriizanda|biriizanda]] waxa uuna ku guuleestay inuu ka soo ceshado dhul badan <ref name="تنازع"><nowiki>{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=</nowiki>[[محمد سهيل طقوش|طقُّوش، مُحمَّد سُهيل]]|عنوان=تاريخ سلاجقة الروم في آسيا الصُغرى 470 - 704هـ / 1077 - 1304م|طبعة=الأولى|صفحة=120 - 122|سنة=[[1423هـ]] - [[2002]]م|ناشر=دار النفائس|مكان=[[بيروت]] - [[لبنان|لُبنان]]|isbn=9953180474|مسار=https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf%7Cمسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20220314110714/https://ia801605.us.archive.org/0/items/abualialkurdy_gmail_20170404_0614/تاريخ%20سلاجقة%20الروم%20في%20آسيا%20الصغرى.pdf%7Cتاريخ أرشيف=14 مارس 2022</ref>, sanadkii 1114 [[gaazi bin guumushtakiin]] ayaa fursad ku helay maltaay waa uuna qabsaday asigoo garab ka helaayo [[Rukundiin mascuud|mascuud]], waxa uuna diiday lahaanshaha salaajiqada ee magaalada, carab ayaa aad uga carooday arintaas wuxuuna ku eedeeyay [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] inuu qiyaanay dawlada oona ilaalin karin dhulkeeda, 1116 weerar xoogan ayuu ku qaaday caasimada [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] ayaa ka gurmad dalbay [[Imbiraadooriyada biriizanda|biriizanda]], carabna amiirka arman ayuu garab ka dalbay, dagaalo adag ayaa dhex maray kuwaas oo ku soo dhamaaday inuu guuleestay [[Ruknudiin mascuud|mascuud]], inkastoo [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] uu kaligiis soo haray hadana wuxuu ku sii hoos noolaa [[gaazi bin guumushtakiin]] ilaa uu ka dhintay 1135. == Ka hortagida weerarka labaad ee saliibiyiinta == imaarada ruhaa oo ka mid ahayd imaaradaha kirishmiska ayaa waxaa qabsaday [[zankiyiinta]] waxaana ka dhashay weerar saliibi oo cusub weerarkan waxaa hogaaminaayay boqorka faransiiska [[luwiis todobaad]] iyo boqorka jarmalka [[konraad sedexaad]], [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] ayaa ka hortagay waxa uuna u geestay baaba' xun ciidanka jarmalka, boqorkooda wuu dhaawacmay xitaa, faransiiska ayagana khasaaro xoogan buu gaarsiiyay inkastoo ku guuleesteen inee u gudbaan [[shaam]], [[Ruknudiin mascuud|mascuud]] waxa oo isbahaysi la sameeyay [[nuurudiin zanki]] haraadiga imaarada ruhaa ayeena ku qaadeen weeraro aa kala joogsi laheen ugu dambeyn way la wareegeen weyna kala qeybsadeen == Dhimashadiisa == [[Ruknudiin mascuud|Mascuud]] wuxuu u baxay la dagaalanka amiirka armiiniya [[tuuruus labaad]] markuu ka soo laabtay wuu dhintay 1156 xilkana waxaa qabtay [[qilij arsalaan labaad]]. ==Xigasho== c5276cge6nebbuupsrgpv36ejp3edy3 Dagaaladii ridada 0 37183 309859 309683 2026-09-29T02:44:21Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309859 wikitext text/x-wiki '''Dagaaladii ridada''' waa weeraro is xig xiga oo muslimiinta ku qaadeen qabiilada [[carabta]] ee ka laabatay diinta iyo kuwa diiday sakada, ka dib dhimasha rasuulka [[Nebi Maxamed c.s|muxamad]] scw iyo khilaafada [[Abu Bakr|Abuubakar al-sidiiq]], waxey socdeen dagaaladaan sanadihii [[11H]] iyo [[12H]]<ref group="la">{{استشهاد بكتاب|الأخير1=Vaglieri|الأول1=Laura V.|عنوان=The Cambridge History of Islam|المجلد=1A|طبعة=الإلكترونيَّة|صفحة=58|مسار=https://www.ashtoncentralmosque.com/wp-content/uploads/2014/07/The-Cambridge-History-of-Islam-%E2%80%93-1a.pdf|سنة=[[2005]]|ناشر=Cambridge University Press|مكان=[[كامبريدج|Cambridge]]|لغة=en|isbn=9780521219464|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20210830225129/https://www.ashtoncentralmosque.com/wp-content/uploads/2014/07/The-Cambridge-{{Dead link|date=Bisha Laba iyo Tobnaad 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Wayback|url=https://www.ashtoncentralmosque.com/wp-content/uploads/2014/07/The-Cambridge-History-of-Islam-%E2%80%93-1a.pdf{{!}}سنة= |date=20210830225129 }} {{Wayback|url=https://www.ashtoncentralmosque.com/wp-content/uploads/2014/07/The-Cambridge-History-of-Islam-%E2%80%93-1a.pdf{{!}}سنة= |date=20210830225129 }}History-of-Islam-–-1a.pdf|تاريخ أرشيف=30 أغسطس 2021}</ref> == Taariikhda == waxa uu dhintay [[Nebi Maxamed c.s|Nabiga scw]] 12 bisha [[Rabic al-awwal|mowliid]] sanadkii [[11H]] oo waafaqsan 7 juun 632, ka dib markuu ku mideeyay dhamaan qabiilada carabta hal dawlad iyo iyo hal diin, laakin qabiilada badankood diinta si fiican uguma sugnaan, Nabiga scw oo wali nool ayaa waxaa [[Yemen|yaman]] kasoo baxay [[aswad al-cansi]] nabinimo ayuuna sheegtay, sidoo kale [[Museylima Al-kadaab|museylima]] ayaa [[yamaama]] kasoo baxay asna nabinimo ayuu sheegtay bal wuxuu ka dalbaday Nabiga scw inuu dhulka u qeybiyo<ref name="المتنبؤن">{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=[[محمد بن جرير الطبري|الطبري، أبو جعفر مُحمَّد بن جُرير]]|مؤلف2=تحقيق مُحمَّد أبو الفضل إبراهيم|عنوان=[[تاريخ الطبري|تاريخ الرُسل والمُلوك]]، الجُزء الثالث|إصدار=الثانية|صفحة=282 - 287|سنة=[[1387 هـ|1387هـ]] - [[1967]]م|ناشر=[[دار المعارف]]|مكان=[[القاهرة]] - [[مصر]]}</ref> ayadoo sidaas ah ayuu geeriyooday [[Nebi Maxamed c.s|Nabi muxamad]] scw markiiba waxaa meel kasta ku faaftay ridada, waxaa batay beenaalayaasha sheeganaya nabinimada, waxaa soo baxay [[duleyxa bin khuweylid]] iyo [[sajaaxa]], qabiilada qaar ayaa diideen sakada waxeyna sheegeen inay diinta ku ekeed dhimashada Nabiga scw, waxaa diinta ku haray kaliya reer [[Makka]] iyo reer [[Medina|Madiina]] iyo reer [[Daa'if]]. {{Gumud}} == Xigasho == [[Category:Islaam]] [[Category:Taariikh]] [[Category:Khulafo Raashidiin]] <references group="la" /> 4j8ytzxbzt4z7w1ucvyw4smyxb21gwy Arday (musalsal) 0 37952 309853 296117 2026-09-29T00:49:44Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309853 wikitext text/x-wiki {{Short description|Taxane telefshin Soomaaliyeed}} {{Infobox television|name=Arday|preceded_by=|first_run=Abriil 27, 2023 — Juun 26, 2023|country=[[Soomaaliya]]|language=[[Af-Soomaali]]|location=[[Muqdisho]]|producer=[[Bile TV]]|num_seasons=|num_episodes=10|starring={{ubl|Badriya Yahye|Axmed Cabdinuur | Cadnaan Maxamed|Xayaat Maxamed|Cabdalla Cali|Thuraya Salim|Shukri Cabdulqaadir|Safa Aadan|Safiyo Maxamed|}}|director=[[Axmed Faarax (agaasime)|Axmed Faarax]]|agaasime=[[Axmed Faarax (agaasime)|Axmed Faarax]]|jilaya=|dalka=[[Soomaaliya]]|luqadda=[[Af-Soomaali]]}}'''''Arday''''' waa musalsal [[af Soomaali]], waxaana soo saaray Bile Media iyo [[Riyo Films]] oo agaasime ka ah [[Axmed Faarax (agaasime)|Axmed Faarax]]. Waxaa lagu duubay [[Muqdisho]] 2022 ilaa Maarso 8, 2023 waxaana lagu wadaa in laga daawado [[Bile TV]] Abriil 27, 2023.<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2023/03/04/somalia-mogadishu-television-arts-arday/ Defying attacks, arts return to Somalia with first TV drama in 30 years].</ref> Sheekada musalsalka ah waxay ku saabsan tahay arday dhigata dugsiyada sare ee magaalada Muqdisho iyo guud ahaan nolosha dhalinyarada. ''Arday'' waa musalsalka labaad oo Soomaaliya laga soo saaro muddo 31 sano ah, waxaana ugu horeysay ''[[Habboon]]'' oo ay soo saartay [[Astaan TV]]. == Wax soo saar == Shaqada taxanaha ah waxay bilaabatay horraantii 2022. Hordhaca ugu horreeyay ayaa la sii daayay Disembar 2022 shaqadu ay weli socoto taxanaha.<ref>[https://VgDVlTXK6Fw Hordhaca Arday]{{Dead link|date=Bisha Shanaad 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Duubista iyo ka shaqaynta musalsalkani waxa ay soo idlaatay Maarso 2022. Waxa ay ahayd in la soo bandhigo taxanahan bisha Ramadaan, laakin goobihii rabshaduhu ka dhaceen awgeed, waxa loo maleeyay in taxanahani aanu ku haboonayn bisha. Abriil 22, 2022, waxaa la xaqiijiyay in taxanaha laga daawan doono Bile TV Abriil 27. Qaybaha waxaa sidoo kale la soo geliyaa kanaalka YouTube ee Bile TV Khamiis kasta.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-africa-65390047.amp Ground-breaking Somali TV drama shatters taboos].</ref><ref>[https://www.kormeeraha.com/2023/05/19/arday-a-cultural-revolution-unveiled-in-somali-tv-series/ Arday: A Cultural Revolution Unveiled in Somali TV Series]{{Dead link|date=Bisha Afraad 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Taxanuhu wuxuu ka kooban yahay 10 qaybood.<ref>[https://www.africa.com/the-director-revealing-somalias-untold-stories/ The Director Revealing Somalia's Untold Stories] {{Wayback|url=https://www.africa.com/the-director-revealing-somalias-untold-stories/ |date=20230520205813 }}.</ref> == Jilayaasha == Badriya Yahye - Najmo Axmed Cabdinuur – Feebaro Cadnaan Maxamed - Ceydarus Xayaat Maxamed - Ismahaan Cabdalla Cali - Dhagool Thuraya Salim - Malyun Shukri Cabdulqaadir - Zeynab Safa Aadan - Hibo Safiyo Maxamed - Amran == Shirqoolkii == Sheekada musalsalka ahi waxay ku saabsan tahay arrimo badan oo ku xeeran saaxiibtinimada, guurka khasabka ah, gacan ka hadalka iyo isticmaalka mukhaadaraadka. Sheekadu waxay kaloo sahminaysaa mowduucyo culus oo ku xeeran kufsiga, faraxumaynta galmada iyo aflagaadada. Taxanaha waxa lagu dejiyay dugsi sare oo ku yaalla xaafadda dabaqadda dhexe ee magaalada Muqdisho.<ref>[https://m.imdb.com/title/tt26297744/plotsummary/?ref_=tt_ov_pl ARDAY].</ref> == Liiska xalqada == === Xiliga koowaad === {| class="wikitable" !Taariikhda !Xalqada !Ciwaanka !Tix |- |{{Start date|2023|04|27}} |1 |"Faarax" | |- |{{Start date|2023|05|4}} |2 |"Hibo" | |- |{{Start date|2023|05|11}} |3 |"Prank" | |- |{{Start date|2023|05|18}} |4 | "Ismahan" | |- |{{Start date|2023|05|25}} |5 | "Zeynab" | |- |{{Start date|2023|06|1}} |6 | "Rakaato" | |- |{{Start date|2023|06|8}} |7 | "Dambiile" | |- |{{Start date|2023|06|15}} |8 | "Caado & Dhaqan" | |- |{{Start date|2023|06|26}} |9 | "Sir Iyo Caad" |<ref>Labada qaybood ee 9 iyo 10 ayaa la sii daayay 26-kii Juun iyada oo ah dhammaadka xilli 1-aad.</ref> |- |{{Start date|2023|06|26}} |10 | "Sir Iyo Caad" |<ref>Labada qaybood ee 9 iyo 10 ayaa la sii daayay 26-kii Juun iyada oo ah dhammaadka xilli 1-aad.</ref> |} == Tixraac == [[Category:Taxanaha telefishin Soomaaliyeed]] 4xghdxs1ohzrbx9lh0dn45l2nf3bv62 Abokor muuse 0 39797 309831 309602 2026-09-28T14:02:28Z Isma4l 41797 Wuxuu dib u noqay badaladii uu sameeyay [[Special:Contributions/Muuse8|Muuse8]] ([[User talk:Muuse8|wadahadal]]) kuna celiyay badalkii ka danbeeyay oo sameeyay [[User:Isma4l|Isma4l]] 303340 wikitext text/x-wiki {{Farac|{{flagcountry|Masar}}|group=Abokor <br> |flag=[[File:Flag_of_Somaliland.svg|60px]][[File:Flag_of_Ethiopia.svg|60px]][[File:Flag_of_Kenya.svg|45px]][[File:Flag_of_Eritrea.svg|60px]]|image=|region1={{flagcountry|Somaliland}}|region2={{flagcountry|Eratareya}}|region3={{flagcountry| United States}}|region4 ={{flagcountry|Turkey}}|langs=[[Somali language|Somali]]|rels=[[Islam]]|related-c= Other ,clans <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! -->}} '''Abokor''' ([[Af-Ingiriisi|Ingiriisi]]: Abokor'','' [[Carabi]]: أبوبكر ; ''',''' Magaca oo buuxa: Abokor Musa Da'ud Sheekh Ishaaq) waa Qabiil wayn oo ka mid ah beelweynta Eidagalle ee Isaaq. Beeshu waxay degaan rasmiya ku tahay [[Soomaaliland|Somaliland]], [[Itoobiya]] iyo [[Kenya]]. == Dulmar Guud == The Abokor is a major Somali clan that is part of the Eidagalle clan of the Isaaq clan family, traditionally also called ''Saleebaan''. Members of the Abokor Musa subclan are descendants of Sheikh Ishaaq bin Ahmed. The Abokor musa<ref>Diiriye, Anwar Maxamed (2006). Literature of Somali Onomastics & Proverbs with Comparison of Foreign Sayings.ISBN978-0-9726615-1-5.</ref> is one of the large somali clans and among the most prominent sub-clans of the Eidagale. They inhabit the Hargiesa and Salahley regions of Somaliland, in addition to the Somali Region of Ethiopia and Kenya, where they form part of the Isahakia community<ref name=":3">Hayward, R. J.; Lewis, I. M. (2005-08-17). Voice and Power. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135751753</nowiki>.</ref><ref name=":4">Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917.</ref>.The Abokor Musa traditionally consists of nomadic pastoralists, merchants, and skilled poets.<ref>Andrzejewski, B.W. and I.M. Lewis, 1964, Somali Poetry: An Introduction, Oxford University Press.</ref> ==Tariikhda == ===Nasabka === Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref> ===Xiliyadii Dhexe=== Beesha Abokor Muuse waxaa si gaar ah loogu xusuustaa kaalintii ay ka qaateen halgankii uu hoggaaminayay Axmed Gurey (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ([[Saldanadii Cadal|Saldanadii Adal]]) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Sida lagu sheegay buugga taariikhiga ah ee ''Futuh al-Habash'', beelaha Habar Magaadle, oo ay ku jirto laantan, waxay bixiyeen ciidamo iyo hoggaamiyeyaal muhiim ah.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref><blockquote>Beesha Abokor Muuse—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo , taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha, gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad, oo ah Sultanate . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada [[Herer|Herar]].<ref>Morin, Didier (2004). Dictionnaire historique afar: 1288-1982. KARTHALA Editions. <nowiki>ISBN 9782845864924</nowiki>.</ref> Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen magalda tariikhiga ah ee [[Saylac|zelia]].</blockquote> [[File:First_footsteps_in_East_Africa,_or,_An_exploration_of_Harar_(1904)_(14586268478).jpg|right|thumb|250x250px| [[Axmad III bin Abu Bakar|Axmad Bin Abii Bakar]], Amiirkii [[Harar]]]] Qarnigii 19aad, laanta Abokor Muuse waxay door muuqda ku lahaayeen ganacsigii ka socday Hargeysa–Berbera–Harar. Ganacsatadoodu waxay ahaayeen kuwa ugu firfircoon ee karavaannada ka keeni jiray gudaha Soomaalida xoolaha, muxurka, malmalka iyo subagga, kuna dhoofin jiray Berbera iyo suuqyada Carabta. Waxaa si gaar ah loo xusuustaa xiriirka dhow ee ay la lahaayeen Amiir Axmed III bin Abu Bakr, oo ahaa amiirkii Harar intii u dhaxaysay 1856–1875. Amiirka ayaa si weyn u qadarin jiray ganacsatada Abokor Muuse.<ref>Burton, Richard (1856). First Footsteps in East Africa. London: Longman, Brown, Green and Longmans. pp. 116–118.</ref> <blockquote>Beesha Abokor Muuse waxay door weyn ka ciyaareen ilaalinta dhaqanka, xeerka iyo dhexdhexaadinta. Goobta barakeysan ee [[Aw Barkhadle]], oo ku taalla inta u dhexeysa [[Hargeysa]] iyo [[Berbera]], waxay ahayd xarun dhaar iyo heshiis lagu xallin jiray khilaafaadka. Odayaasha Abokor Muuse ayaa si gaar ah loogu qadarin jiray hoggaaminta dhaarta iyo heshiisiinta,oo ah Ugaaysada dhaqanka<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref> </blockquote> Abokor Muuse waxay caan ku ahaayeen hal-abuurka gabayga iyo xigmadda afka ah. Gabayga ayaa u ahaa hub lagula dagaallamo, laguna xafido taariikhda. Sida uu qoray Laurence Margaret, beesha Ciidagale (oo ay ka mid yihiin Abokor Muse) waxaa lagu yaqaanay in tiro badan oo rag ah ay gabyaa yihiin, taasoo ka dhigtay beel kaalin weyn ku leh suugaanta Soomaalida.<ref>Laurance, Margaret. ''A tree for poverty: Somali poetry and prose''. McMaster University Library Press. p. 27.</ref>Sido kale Abokor Muuse waxay ahaayeen qoys caan ku ahaa fardaha fuulka iyo dagaalka, waxaana si weyn looga yaqaanay kartida dagaal iyo xirfadda ay ku lahaayeen maareynta fardaha dagaalka. [[File:Sketch_Map_of_Northern_Somali_Land.png|right|thumb|250x250px| Map showing trade routes leading to Berbera.]] Qarnigii 19aad, Abokor Muuse waxay door muhiim ah ku lahaayeen ganacsigii karavaannada ee u dhexeeyay [[Berbera]] iyo gudaha dalka. Waxay qayb ka ahaayeen aasaaska magaalada [[Hargeysa]], taasoo markii hore ahayd xarun karavaan oo ay dhiseen ganacsatada Ciidagale.<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). ''Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia''. p. 96.</ref> <blockquote>Taariikhda Abokor Muuse waa mid ku dhisan geesinimada dagaal, hal-abuurka suugaaneed, hoggaaminta dhaqameed iyo firfircoonida ganacsiga. Waxay qayb muhiim ah ka noqdeen halgankii diimeed ee Muslimiinta, nabadaynta bulshada Isaaq, iyo kobaca dhaqaalaha iyo dhaqanka gobolka—astaamo qeexaya kaalintooda qoto dheer ee taariikhda Soomaaliyeed.</blockquote> Sidoo kale, waxay leeyihiin tariikh soo jireen ah oo ku salaysan dhaqashada xoolaha, sida Geela, Adhiga iyo lo'da, iyadoo geelu uu yahay xoolahooda ugu muhiimsan ee noloshooda ku tiirsan yihiin isla markaana ay Aad u dhaqdaan. Dhaqashada xoolaha waxay ka tarjumaysa hodantinimada, hiddaha, iyo xirfadda ay bulshadu ku dhisantahay oo soo jireen ah. ===Baranches and Subclans=== Beesha Abokor Muuse waa beel ballaaran oo caan ku ah geesinimada iyo hiddaha soo jireenka ah, waxayna leedahay faracyo iyo laamo badan oo si dhaw isugu xidhan. Beeshan qiimaha leh waxay u kala baxdaa laamo waaweyn oo ay ka mid yihiin: ''[[Beesha Mohamed Dhimbil|Mohammed Dhimbil]]'', ''[[Ahmed Dhimbil]]'', ''[[Aden Abokor]]'', ''[[Muuse Dhimbil]]'' ===Saltanate of Abokor Musa=== Beesha Abokor Muuse waxay caan ku tahay hoggaamin, halgan iyo ilaalinta dhaqanka. Intii taariikhdu xusuusato, beeshani waxay lahayd taliyaal dhaqameed oo ka kala socday laamaha iyo faracyada beesha, kuwaas oo door weyn ku lahaa xallinta khilaafaadka, ilaalinta nidaamka bulshada, iyo kordhinta midnimada beesha dhexdeeda. Suldaanada, boqorrada iyo ugaasyada ka soo jeeda Abokor Muuse waxay ahaayeen hogaamiyayaal caan ah, kuwaas oo isku darsaday garaad, geesinimo, iyo karti ciidan. Markay timaaddo dirir ama dagaal, waxay ahaayeen abaanduulayaal dagaal oo hoggaamiya ciidamo si abaabulan u dagaallama. Halka marka nabaddu timaaddo, ay noqdaan odayaal dhaqameed oo hagaya bulshada dhinaca garsoorka, dhaqanka, iyo isku duubnida. ==Qaybinta== Beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran u daganyihiin magaalada Hargeysa, gaar ahaan koofurta iyo galbeedka caasimadda. Xaafadaha ay si rasmi ah u deggan yihiin waxaa ka mid ah ''Calaamadaha'' , oo ay kala Qaybiso Wadada Halbawlaha ee ''Airport Road (Wadada Madaarka Egal)'', iyo xaafadaha Masalaha ( Siirooga galbeedkiisa), ''Jameecada'', iyo qaybo ka mid ah Xaafadda ''October''. Meelahan ayaa ka mid ah deegaannada taariikhiga ah ee ay beesha si xooggan ugu xidhan tahay. Marka laga sii gudbo gudaha magaalada, Abokor Muuse waxay degaan ''Qoolcaday'',''Toon'', magaalada ''Salahley'', iyo tuulooyinka u dhow ilaa ''Ina-Guxaa'', oo ah xuduudda u dhaxaysa Somaliland iyo Ethiopia. Deegaannadan ayaa loo arkaa in ay yihiin laf-dhabarta beesha ee dhulka Somaliland, maadaama ay yihiin goobaha ay ku badan yihiin beelaha reer guuraaga ah iyo xoolo-dhaqatada beesha. Dhinaca kale, beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran uga deggan yihiin Dalka Itoobiya , halkaas oo ay ku leeyihiin magaalooyin iyo tuulooyin badan. Magaalooyinka ugu waaweyn ee ay degaan waxaa ka mid ah ''Bisad'', ''Abokor'', ''Egal Addani'', iyo ''Iskoyska'', halka ay sidoo kale ku nool yihiin deegaannada u dhow Dooxada ''Galool-Fadhiidh.'' Meelahan ayaa xiriir dhow la leh magaalada Awarre, taas oo ah xarun muhiim ah oo ka tirsan gobolka. Isku soo wada duuboo, beesha Abokor Muuse waxay degaan dhul aad u ballaaran oo ku kala yaalla labada dhinac ee xuduudda Somaliland iyo Itoobiya, iyagoo leh isku xirnaan dhaqan, deegaan, iyo taariikh wadaag ah oo soo jireen ah. ==Geed qabiil== A summarised clan family tree of the major subclans of Abokor Musa, is presented below: {{Tree list}} *Daoud (Eidagale) ***'''Abokor''' (Saleiban) ****Salieban Abokor *****Mohammad Salieban ******Saleiban Mohamed *******Yousuf Saleiban ********Osman Yusuf ********Said Yusuf ********Mohamed Yusuf *******Arralleh Saleiban ********Ali Arralle ********Saleiban Arralle *********Abokor Saleiban **********Abdalleh Abokor ***********Saleiban Abdalle ************Osman Saleiban *************Wa'eys Osman *************Mahamoud Wais *************Arralleh Wais *************Hussein wais **********Saleiban Abokor ***********Warfa Saleiban ***********Arrale Saleiban ***********Farah Saleiban ***********Mahamoud Saleiban **********Ibrahim Abokor ***********Mohamed Ibrahim ************Jibril Mohamed ************Salah Mohamed *************Osman Salah **************Abokor Osman ***************Hassan Abokor ****************Muuse Hassan ****************Laqshe Hassan ****************Basiralle Hassan ****************Dhimbil Hassan *****************'''Mohammed Dhimbil''' ******************Mucawiye Mohamed (Rer Mucawie) ******************Fatah Mohamed (Rer Fatah) ******************Gulled Mohamed (Rer Guled) ******************Musa Mohamed *******************Farah Muuse *******************Adawe Muuse *******************Aden Muuse *****************'''Muuse Dhimbil''' ******************Abdalle Muse *******************Muse Abdalle ********************Mahamoud Muuse *********************Shirdon Mohamoud **********************Hamud Shirdon **********************Jama Shirdon **********************Geele Shirdon *********************Hildiid Mohamoud **********************Ali Hildiid **********************Osman Hildiid **********************Geedi Hildiid **********************Hersi Hildiid ********************Abdalleh Muuse *********************Jibirl Abdalle **********************Kalil Jibirl ***********************Hersi Kalil ***********************Egal Kalil ***********************Wais Kalil ***********************Ali kalil ************************Said Ali ************************Koshin Ali ************************Arale Ali ************************Osman Ali ************************Guled Ali ************************Amare Ali ************************Boqorreh Ali **********************Aden Jibril (Rer Adan) ************************Benin Aden ************************Nour Aden ************************Ali Aden ************************Adan Aden **********************Abdi Jibril ***********************Ali Abdi ************************Mumin Ali ************************Naleye Ali ************************Hussein Ali *************************Mohamed Hussien *************************Nour Hussein *************************Dirie Hussien **************************Hassan Dirie **************************Aden Dirie **************************Guled Dirie ***************************Abdalle Guled ***************************Mohamed Guled ***************************Jama Guled ***********************Nour Abdi (Rer Nuur) ************************Ismail Nour ************************Hersi Nour ************************Gabal Nour ************************Mohamed Nour ***********************Benin Abdi (Rer Benin) ************************Naleye Benin ************************Ahmed Benin ************************Hersi Benin ************************Warfa Benin ************************Samter Benin ************************Abdi Benin ************************Fatah Benin ************************Aden Benin ************************Dirie Benin ************************Farah Benin ************************Dahir Benin ************************Arale Benin ************************Guled Benin ************************Shirwa Benin ************************Abane Benin ************************Abdille Benin ************************Yusuf Benin ************************Arale Benin ************************Roble Benin ************************Osman Benin ***********************Abdille Abdi ************************Gallab Abdille (Rer Gallab) *************************Ismail Gallab *************************Asker Gallab ***********************Eiae Abdille (Rer Eiye) ************************Gulled Eiye ************************Sharmake Eiye ***********************Mohamed Abdille ************************Ahmed Mohamed *************************Samter Ahmed *************************Ziyad Ahmed *************************Mayle Ahmed *************************Elmi Ahmed *************************Warfa Ahmed *************************Geedi Ahmed *************************Amanle Ahmed *************************Food Ahmed *************************Roble Ahmed *************************Ainanshe Ahmed *************************Wais Ahmed *************************Dhible Ahmed (Rer Dhibleh) **************************Ismail Dhible **************************Barre Dhible *************************Ali Ahmed (Rer Ali) *************************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh) **************************Derie Gubadleh (Rer Dirie) **************************Boqorre Gubdleh (Rer Boqorreh) ******************'''Ahmed Dhimbil''' ********************Musa Ahmed ********************Osman Ahmed ********************Liban Ahmed *********************Abdi Liban **********************Osman Abdi **********************Ismail Abdi **********************Mohammed Abdi ***********************Sarar Mohamed ***********************Ahmed Mohamed **********'''Aden Abokor''' *************Awal Aden (Rer Cawl) **************Mahamoud Awal **************Hussien Awal **************Farah Awal **************Abdi Awal *************Hassan Aden **************Ziyad Hassan **************Odawa Hasaan **************Ladon Hassan **************Abdalle Hassan ***************Ali Abdalle ***************Abdi Abdalle ***************Ahmed Abdalle ****************Halas Ahmed (Rer Halas) ****************Egal Ahmed (Rer Egal) ****************Geedi Ahmed (Rer Gheedi) {{tree list/end}} ==Shacab caan ah== * Mahamoud Ismail Gabush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader * Mohamed Mooge Liibaan – prominent Somali instrumentalist, vocalist, and poet. * Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy *Aden Mohamed Guhad (Aden Walli) – He was a Colonel and the Commander of Internal Security of the (SNM), noted for his strategic leadership. * Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer * Suldan Aden S.Farah.S.Omar –Respected traditional holder * Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning * Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border * Aadan Mooge Hirsi– was a respected SNM freedom fighter and intellectuals * Suldan Osman Baane –traditional leader * Shiekh Harreed – Scholar and Religious leader * Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health * Mohamed Badel – was a poet, politician, and university lecturer. * Abdishakur Roble Ali– is a senior military leader in Somaliland. * Nadir Yusuf – Politician and Member for Federal Parliament of Ethiopia * Abwan Harir Osman Guray – Well-known Somali peot * Almis Omar Zakrie – Activist and Politician * Ughaz Ali-Abdi – A revered clan elder (Ugaas) and highly respected traditional leader. * Yusuf Saeed Elmi – Poet and politician * Hussein Habane - is a Lieutenant in the Somaliland Coast Guard * Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship * Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia * Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist ==Tixraac== {{Reflist}} 6s17x6476sa2f3otr8cpxs4d4xoddyr 309832 309831 2026-09-28T14:04:48Z Isma4l 41797 /* */ Sixid yar 309832 wikitext text/x-wiki {{Farac|{{flagcountry|Masar}}|group=Abokor <br> |flag=[[File:Flag_of_Somaliland.svg|60px]][[File:Flag_of_Ethiopia.svg|60px]][[File:Flag_of_Kenya.svg|45px]][[File:Flag_of_Eritrea.svg|60px]]|image=|region1={{flagcountry|Somalia}}|region2={{flagcountry|Eratareya}}|region3={{flagcountry|Somaliland}}|region4 ={{flagcountry|Ethiopia}}|langs=[[Somali language|Somali]]|rels=[[Islam]]|related-c= Other ,clans <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! -->}} '''Abokor''' ([[Af-Ingiriisi|Ingiriisi]]: Abokor'','' [[Carabi]]: أبوبكر ; ''',''' Magaca oo buuxa: Abokor Musa Da'ud Sheekh Ishaaq) waa Qabiil wayn oo ka mid ah beelweynta Eidagalle ee Isaaq. Beeshu waxay degaan rasmiya ku tahay [[Soomaaliland|Somaliland]], [[Itoobiya]] iyo [[Kenya]]. == Dulmar Guud == The Abokor is a major Somali clan that is part of the Eidagalle clan of the Isaaq clan family, traditionally also called ''Saleebaan''. Members of the Abokor Musa subclan are descendants of Sheikh Ishaaq bin Ahmed. The Abokor musa<ref>Diiriye, Anwar Maxamed (2006). Literature of Somali Onomastics & Proverbs with Comparison of Foreign Sayings.ISBN978-0-9726615-1-5.</ref> is one of the large somali clans and among the most prominent sub-clans of the Eidagale. They inhabit the Hargiesa and Salahley regions of Somaliland, in addition to the Somali Region of Ethiopia and Kenya, where they form part of the Isahakia community<ref name=":3">Hayward, R. J.; Lewis, I. M. (2005-08-17). Voice and Power. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135751753</nowiki>.</ref><ref name=":4">Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917.</ref>.The Abokor Musa traditionally consists of nomadic pastoralists, merchants, and skilled poets.<ref>Andrzejewski, B.W. and I.M. Lewis, 1964, Somali Poetry: An Introduction, Oxford University Press.</ref> ==Tariikhda == ===Nasabka === Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref> ===Xiliyadii Dhexe=== Beesha Abokor Muuse waxaa si gaar ah loogu xusuustaa kaalintii ay ka qaateen halgankii uu hoggaaminayay Axmed Gurey (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ([[Saldanadii Cadal|Saldanadii Adal]]) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Sida lagu sheegay buugga taariikhiga ah ee ''Futuh al-Habash'', beelaha Habar Magaadle, oo ay ku jirto laantan, waxay bixiyeen ciidamo iyo hoggaamiyeyaal muhiim ah.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref><blockquote>Beesha Abokor Muuse—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo , taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha, gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad, oo ah Sultanate . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada [[Herer|Herar]].<ref>Morin, Didier (2004). Dictionnaire historique afar: 1288-1982. KARTHALA Editions. <nowiki>ISBN 9782845864924</nowiki>.</ref> Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen magalda tariikhiga ah ee [[Saylac|zelia]].</blockquote> [[File:First_footsteps_in_East_Africa,_or,_An_exploration_of_Harar_(1904)_(14586268478).jpg|right|thumb|250x250px| [[Axmad III bin Abu Bakar|Axmad Bin Abii Bakar]], Amiirkii [[Harar]]]] Qarnigii 19aad, laanta Abokor Muuse waxay door muuqda ku lahaayeen ganacsigii ka socday Hargeysa–Berbera–Harar. Ganacsatadoodu waxay ahaayeen kuwa ugu firfircoon ee karavaannada ka keeni jiray gudaha Soomaalida xoolaha, muxurka, malmalka iyo subagga, kuna dhoofin jiray Berbera iyo suuqyada Carabta. Waxaa si gaar ah loo xusuustaa xiriirka dhow ee ay la lahaayeen Amiir Axmed III bin Abu Bakr, oo ahaa amiirkii Harar intii u dhaxaysay 1856–1875. Amiirka ayaa si weyn u qadarin jiray ganacsatada Abokor Muuse.<ref>Burton, Richard (1856). First Footsteps in East Africa. London: Longman, Brown, Green and Longmans. pp. 116–118.</ref> <blockquote>Beesha Abokor Muuse waxay door weyn ka ciyaareen ilaalinta dhaqanka, xeerka iyo dhexdhexaadinta. Goobta barakeysan ee [[Aw Barkhadle]], oo ku taalla inta u dhexeysa [[Hargeysa]] iyo [[Berbera]], waxay ahayd xarun dhaar iyo heshiis lagu xallin jiray khilaafaadka. Odayaasha Abokor Muuse ayaa si gaar ah loogu qadarin jiray hoggaaminta dhaarta iyo heshiisiinta,oo ah Ugaaysada dhaqanka<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref> </blockquote> Abokor Muuse waxay caan ku ahaayeen hal-abuurka gabayga iyo xigmadda afka ah. Gabayga ayaa u ahaa hub lagula dagaallamo, laguna xafido taariikhda. Sida uu qoray Laurence Margaret, beesha Ciidagale (oo ay ka mid yihiin Abokor Muse) waxaa lagu yaqaanay in tiro badan oo rag ah ay gabyaa yihiin, taasoo ka dhigtay beel kaalin weyn ku leh suugaanta Soomaalida.<ref>Laurance, Margaret. ''A tree for poverty: Somali poetry and prose''. McMaster University Library Press. p. 27.</ref>Sido kale Abokor Muuse waxay ahaayeen qoys caan ku ahaa fardaha fuulka iyo dagaalka, waxaana si weyn looga yaqaanay kartida dagaal iyo xirfadda ay ku lahaayeen maareynta fardaha dagaalka. [[File:Sketch_Map_of_Northern_Somali_Land.png|right|thumb|250x250px| Map showing trade routes leading to Berbera.]] Qarnigii 19aad, Abokor Muuse waxay door muhiim ah ku lahaayeen ganacsigii karavaannada ee u dhexeeyay [[Berbera]] iyo gudaha dalka. Waxay qayb ka ahaayeen aasaaska magaalada [[Hargeysa]], taasoo markii hore ahayd xarun karavaan oo ay dhiseen ganacsatada Ciidagale.<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). ''Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia''. p. 96.</ref> <blockquote>Taariikhda Abokor Muuse waa mid ku dhisan geesinimada dagaal, hal-abuurka suugaaneed, hoggaaminta dhaqameed iyo firfircoonida ganacsiga. Waxay qayb muhiim ah ka noqdeen halgankii diimeed ee Muslimiinta, nabadaynta bulshada Isaaq, iyo kobaca dhaqaalaha iyo dhaqanka gobolka—astaamo qeexaya kaalintooda qoto dheer ee taariikhda Soomaaliyeed.</blockquote> Sidoo kale, waxay leeyihiin tariikh soo jireen ah oo ku salaysan dhaqashada xoolaha, sida Geela, Adhiga iyo lo'da, iyadoo geelu uu yahay xoolahooda ugu muhiimsan ee noloshooda ku tiirsan yihiin isla markaana ay Aad u dhaqdaan. Dhaqashada xoolaha waxay ka tarjumaysa hodantinimada, hiddaha, iyo xirfadda ay bulshadu ku dhisantahay oo soo jireen ah. ===Baranches and Subclans=== Beesha Abokor Muuse waa beel ballaaran oo caan ku ah geesinimada iyo hiddaha soo jireenka ah, waxayna leedahay faracyo iyo laamo badan oo si dhaw isugu xidhan. Beeshan qiimaha leh waxay u kala baxdaa laamo waaweyn oo ay ka mid yihiin: ''[[Beesha Mohamed Dhimbil|Mohammed Dhimbil]]'', ''[[Ahmed Dhimbil]]'', ''[[Aden Abokor]]'', ''[[Muuse Dhimbil]]'' ===Saltanate of Abokor Musa=== Beesha Abokor Muuse waxay caan ku tahay hoggaamin, halgan iyo ilaalinta dhaqanka. Intii taariikhdu xusuusato, beeshani waxay lahayd taliyaal dhaqameed oo ka kala socday laamaha iyo faracyada beesha, kuwaas oo door weyn ku lahaa xallinta khilaafaadka, ilaalinta nidaamka bulshada, iyo kordhinta midnimada beesha dhexdeeda. Suldaanada, boqorrada iyo ugaasyada ka soo jeeda Abokor Muuse waxay ahaayeen hogaamiyayaal caan ah, kuwaas oo isku darsaday garaad, geesinimo, iyo karti ciidan. Markay timaaddo dirir ama dagaal, waxay ahaayeen abaanduulayaal dagaal oo hoggaamiya ciidamo si abaabulan u dagaallama. Halka marka nabaddu timaaddo, ay noqdaan odayaal dhaqameed oo hagaya bulshada dhinaca garsoorka, dhaqanka, iyo isku duubnida. ==Qaybinta== Beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran u daganyihiin magaalada Hargeysa, gaar ahaan koofurta iyo galbeedka caasimadda. Xaafadaha ay si rasmi ah u deggan yihiin waxaa ka mid ah ''Calaamadaha'' , oo ay kala Qaybiso Wadada Halbawlaha ee ''Airport Road (Wadada Madaarka Egal)'', iyo xaafadaha Masalaha ( Siirooga galbeedkiisa), ''Jameecada'', iyo qaybo ka mid ah Xaafadda ''October''. Meelahan ayaa ka mid ah deegaannada taariikhiga ah ee ay beesha si xooggan ugu xidhan tahay. Marka laga sii gudbo gudaha magaalada, Abokor Muuse waxay degaan ''Qoolcaday'',''Toon'', magaalada ''Salahley'', iyo tuulooyinka u dhow ilaa ''Ina-Guxaa'', oo ah xuduudda u dhaxaysa Somaliland iyo Ethiopia. Deegaannadan ayaa loo arkaa in ay yihiin laf-dhabarta beesha ee dhulka Somaliland, maadaama ay yihiin goobaha ay ku badan yihiin beelaha reer guuraaga ah iyo xoolo-dhaqatada beesha. Dhinaca kale, beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran uga deggan yihiin Dalka Itoobiya , halkaas oo ay ku leeyihiin magaalooyin iyo tuulooyin badan. Magaalooyinka ugu waaweyn ee ay degaan waxaa ka mid ah ''Bisad'', ''Abokor'', ''Egal Addani'', iyo ''Iskoyska'', halka ay sidoo kale ku nool yihiin deegaannada u dhow Dooxada ''Galool-Fadhiidh.'' Meelahan ayaa xiriir dhow la leh magaalada Awarre, taas oo ah xarun muhiim ah oo ka tirsan gobolka. Isku soo wada duuboo, beesha Abokor Muuse waxay degaan dhul aad u ballaaran oo ku kala yaalla labada dhinac ee xuduudda Somaliland iyo Itoobiya, iyagoo leh isku xirnaan dhaqan, deegaan, iyo taariikh wadaag ah oo soo jireen ah. ==Geed qabiil== A summarised clan family tree of the major subclans of Abokor Musa, is presented below: {{Tree list}} *Daoud (Eidagale) ***'''Abokor''' (Saleiban) ****Salieban Abokor *****Mohammad Salieban ******Saleiban Mohamed *******Yousuf Saleiban ********Osman Yusuf ********Said Yusuf ********Mohamed Yusuf *******Arralleh Saleiban ********Ali Arralle ********Saleiban Arralle *********Abokor Saleiban **********Abdalleh Abokor ***********Saleiban Abdalle ************Osman Saleiban *************Wa'eys Osman *************Mahamoud Wais *************Arralleh Wais *************Hussein wais **********Saleiban Abokor ***********Warfa Saleiban ***********Arrale Saleiban ***********Farah Saleiban ***********Mahamoud Saleiban **********Ibrahim Abokor ***********Mohamed Ibrahim ************Jibril Mohamed ************Salah Mohamed *************Osman Salah **************Abokor Osman ***************Hassan Abokor ****************Muuse Hassan ****************Laqshe Hassan ****************Basiralle Hassan ****************Dhimbil Hassan *****************'''Mohammed Dhimbil''' ******************Mucawiye Mohamed (Rer Mucawie) ******************Fatah Mohamed (Rer Fatah) ******************Gulled Mohamed (Rer Guled) ******************Musa Mohamed *******************Farah Muuse *******************Adawe Muuse *******************Aden Muuse *****************'''Muuse Dhimbil''' ******************Abdalle Muse *******************Muse Abdalle ********************Mahamoud Muuse *********************Shirdon Mohamoud **********************Hamud Shirdon **********************Jama Shirdon **********************Geele Shirdon *********************Hildiid Mohamoud **********************Ali Hildiid **********************Osman Hildiid **********************Geedi Hildiid **********************Hersi Hildiid ********************Abdalleh Muuse *********************Jibirl Abdalle **********************Kalil Jibirl ***********************Hersi Kalil ***********************Egal Kalil ***********************Wais Kalil ***********************Ali kalil ************************Said Ali ************************Koshin Ali ************************Arale Ali ************************Osman Ali ************************Guled Ali ************************Amare Ali ************************Boqorreh Ali **********************Aden Jibril (Rer Adan) ************************Benin Aden ************************Nour Aden ************************Ali Aden ************************Adan Aden **********************Abdi Jibril ***********************Ali Abdi ************************Mumin Ali ************************Naleye Ali ************************Hussein Ali *************************Mohamed Hussien *************************Nour Hussein *************************Dirie Hussien **************************Hassan Dirie **************************Aden Dirie **************************Guled Dirie ***************************Abdalle Guled ***************************Mohamed Guled ***************************Jama Guled ***********************Nour Abdi (Rer Nuur) ************************Ismail Nour ************************Hersi Nour ************************Gabal Nour ************************Mohamed Nour ***********************Benin Abdi (Rer Benin) ************************Naleye Benin ************************Ahmed Benin ************************Hersi Benin ************************Warfa Benin ************************Samter Benin ************************Abdi Benin ************************Fatah Benin ************************Aden Benin ************************Dirie Benin ************************Farah Benin ************************Dahir Benin ************************Arale Benin ************************Guled Benin ************************Shirwa Benin ************************Abane Benin ************************Abdille Benin ************************Yusuf Benin ************************Arale Benin ************************Roble Benin ************************Osman Benin ***********************Abdille Abdi ************************Gallab Abdille (Rer Gallab) *************************Ismail Gallab *************************Asker Gallab ***********************Eiae Abdille (Rer Eiye) ************************Gulled Eiye ************************Sharmake Eiye ***********************Mohamed Abdille ************************Ahmed Mohamed *************************Samter Ahmed *************************Ziyad Ahmed *************************Mayle Ahmed *************************Elmi Ahmed *************************Warfa Ahmed *************************Geedi Ahmed *************************Amanle Ahmed *************************Food Ahmed *************************Roble Ahmed *************************Ainanshe Ahmed *************************Wais Ahmed *************************Dhible Ahmed (Rer Dhibleh) **************************Ismail Dhible **************************Barre Dhible *************************Ali Ahmed (Rer Ali) *************************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh) **************************Derie Gubadleh (Rer Dirie) **************************Boqorre Gubdleh (Rer Boqorreh) ******************'''Ahmed Dhimbil''' ********************Musa Ahmed ********************Osman Ahmed ********************Liban Ahmed *********************Abdi Liban **********************Osman Abdi **********************Ismail Abdi **********************Mohammed Abdi ***********************Sarar Mohamed ***********************Ahmed Mohamed **********'''Aden Abokor''' *************Awal Aden (Rer Cawl) **************Mahamoud Awal **************Hussien Awal **************Farah Awal **************Abdi Awal *************Hassan Aden **************Ziyad Hassan **************Odawa Hasaan **************Ladon Hassan **************Abdalle Hassan ***************Ali Abdalle ***************Abdi Abdalle ***************Ahmed Abdalle ****************Halas Ahmed (Rer Halas) ****************Egal Ahmed (Rer Egal) ****************Geedi Ahmed (Rer Gheedi) {{tree list/end}} ==Shacab caan ah== * Mahamoud Ismail Gabush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader * Mohamed Mooge Liibaan – prominent Somali instrumentalist, vocalist, and poet. * Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy *Aden Mohamed Guhad (Aden Walli) – He was a Colonel and the Commander of Internal Security of the (SNM), noted for his strategic leadership. * Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer * Suldan Aden S.Farah.S.Omar –Respected traditional holder * Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning * Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border * Aadan Mooge Hirsi– was a respected SNM freedom fighter and intellectuals * Suldan Osman Baane –traditional leader * Shiekh Harreed – Scholar and Religious leader * Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health * Mohamed Badel – was a poet, politician, and university lecturer. * Abdishakur Roble Ali– is a senior military leader in Somaliland. * Nadir Yusuf – Politician and Member for Federal Parliament of Ethiopia * Abwan Harir Osman Guray – Well-known Somali peot * Almis Omar Zakrie – Activist and Politician * Ughaz Ali-Abdi – A revered clan elder (Ugaas) and highly respected traditional leader. * Yusuf Saeed Elmi – Poet and politician * Hussein Habane - is a Lieutenant in the Somaliland Coast Guard * Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship * Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia * Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist ==Tixraac== {{Reflist}} biopib6r8ausedfiy4kq1ust1po10by Hormuud Salaam Foundation 0 40249 309867 265367 2026-09-29T05:33:39Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309867 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization|name=Hormuud Salaam Foundation|formation={{start date and age|2013}}|logo=|type=Nonprofit|headquarters=[[Mogadishu]], Somalia|key_people=Abdullahi Nur Osman, (CEO)|affiliations=[[Hormuud Telecom]], Salaam Somali Bank|website=[https://hormuudsalaamfoundation.org/ hormuudsalaamfoundation.org]}}'''Hormuud Salaam Foundation''' waa hay’ad samafal oo fadhigeedu yahay magaalada [[Muqdisho]] ee dalka [[Soomaaliya]], waxayna xiriir la leedahay [[Shirkada Isgaariinta Hormuud|Hormuud Telecom]] oo ka mid ah shirkadaha isgaarsiinta dalka. Waxaa la aasaasay iyada oo ujeedadu tahay ka qayb qaadashada horumarinta bulshada iyo gargaarka bini'aadantinimo ee Soomaaliya, aasaaska ayaa diiradda saaraya qaybo kala duwan, oo ay ku jiraan waxbarashada, daryeelka caafimaadka, xoojinta dhaqaalaha, gargaarka musiibooyinka, iyo horumarinta kaabayaasha.<ref>[https://www.cnbcafrica.com/media/6297822294001/ "Hormuud Salam Foundation on the cost of internal displacement in Somalia - CNBC Africa".] ''www.cnbcafrica.com''. Retrieved 2024-03-04.</ref><ref>[https://moh.gov.so/so/shirkadda-hormuud-salaam-foundation-ayaa-ku-wareejisay-wasaradda-caafimaadka-jeega-lacag-oo-dhan-200000-oo-horay-ay-shirkaddu-u-iclaamisay-in-ay-kaga-qeyb-qaadaneyso-gurmadka-qaraxii-ka-dhacay-km5-z/ "Hormuud Salaam Foundation ayaa ku wareejisay Wasaradda Caafimaadka Jeega lacag oo dhan $200,000 oo ay kaga qayb qaadanayso gurmadka dag-daga"]. ''Wasaaradda Caafimaadka Soomaaliya''. 2022-11-03. Retrieved 2024-03-04.</ref><ref> [https://www.voasomali.com/a/6732919.html "Hormuud Salaam Foundation oo shaqo u abuuraysa kun dhallinyaro"]. ''Voice of America'' (in Somali). 2022-09-06. Retrieved 2024-03-04.</ref> == Taariikhda == Hormuud Salaam Foundation waa hay’ad samafal oo ay si buuxda u maalgalisay [[Shirkada Isgaariinta Hormuud|Hormuud Telecom]], Salaam Somali Bank, Taaj Money Transfer iyo Shirkadda Dhismaha ee Buruuj. HSF waxaa la aas aasay 2013-kii, iyadoo aqoonsan muhiimadda ay leedahay wax-soo-celinta bulshada iyo taageeridda horumarka waara ee Soomaaliya. Wixii markaas ka dambeeyay, waxay noqotay hay’adda samafalka gaarka ah ee ugu weyn ee Soomaaliya, waxayna qayb muuqata ka qaadatay horumarka Soomaaliya. HSF waxa ay door muhiim ah ka ciyaartaa horumarinta arrimaha bulshada iyo gargaarka bini'aadantinimo ee Soomaaliya, iyada oo muujinaysa saamaynta togan ee samafal ee shirkaduhu ku yeelan karaan bulshooyinka iyo bulshada guud ahaan. Waxay maalgelisaa oo ay fulisaa barnaamijyo kala duwan oo horumarineed, kaabayaasha, waxbarashada, daryeelka caafimaadka iyo bani'aadamnimada ee saameeyay Soomaaliya.<ref> [https://en.goobjoog.com/hormuud-salaam-foundation-a-transformative-force-in-social-responsibility-and-healthcare-advancement/ "Hormuud Salaam Foundation: A Transformative Force in Social Responsibility and Healthcare Advancement"]. ''Goobjoog English''. 2023-11-25. Retrieved 2024-03-04.</ref><ref>[http://www.hiiraan.com/news4/2023/dec/194058/hormuud_salaam_foundation_pledges_1_million_for_flood_affected_people_in_somalia.aspx "Hormuud Salaam Foundation pledges $1 million for flood-affected people in Somalia".] ''www.hiiraan.com''. Retrieved 2024-03-04.</ref><ref>[https://jowhar.com/hormuud-salaam-foundation-oo-deeq-lacag-ah-gaarsiisay-haween-dan-yar-ah-oo-ku-nool-magaalada-muqdisho/ "Hormuud Salaam Foundation oo deeq lacag ah gaarsiisay haween dan yar ah oo ku nool magaalada Muqdisho"] {{Wayback|url=https://jowhar.com/hormuud-salaam-foundation-oo-deeq-lacag-ah-gaarsiisay-haween-dan-yar-ah-oo-ku-nool-magaalada-muqdisho/ |date=20240304085112 }}. ''Jowhar somali news leader''. 2023-03-29. Retrieved 2024-03-04.</ref> == Barnaamijyada Hormuud Foundation == Hadafka Hormuud Salaam Foundation waa horumarinta tayada nolosha dadka ku nool guud ahaan [[Soomaaliya]] iyadoo fulinaysa mashaariic iyo barnaamijyo wax looga qabanayo caqabadaha dhaqan-dhaqaale ee muhiimka ah. Ujeeddooyinkeeda waxaa ka mid ah: '''Daryeelka Caafimaadka''' Horumarinta kaabayaasha caafimaadka bulshada ee [[Muqdisho]] iyadoo la maalgelinayo dayactirka isbitaallada waaweyn ee dowladda, kobcinta tamar la isku halayn karo iyo awoodda raajada, ku deeqida agabka caafimaadka aasaasiga ah, iyo sameynta garabkii ugu horreeyay ee sifeynta sifeynta dalka. Faafida coronavirus waxay keentay sinnaan la'aanta caafimaadka safka hore. HSF waxa ay dalka ka caawisay masiibada iyadoo ku deeqday warshadii ugu horeysay ee ogsajiinta si ay dadweynuhu u isticmaalaan, marka lagu daro in ka badan 6,000 oo unugyo oksijiin ah, ka hor inta aysan imaan. Garab '''COVID-19''' ayaa la sameeyay si loo karantiilo bukaanada cudurka qaba iyo dhaqaale ahaan lagu taageero shaqaalaha safka hore. '''Waxbarashada Ardayda Baahiyaha Gaarka ah''' Soomaalida naafada ah ayaa halgan ugu jira helida adeegyada bulshada. Si qayb ahaan looga jawaabo caqabadan, HSF waxa ay taageertaa dugsiga indhoolayaasha ee Al-Nuur, iyada oo hadda wax bara 120 arday oo haddii kale aan heli lahayn waxbarasho. '''Waxbarashada iyo Deeqaha Waxbarasho''' HSF waa wehelka deeqda waxbarasho ee '''Chevening'''. Waxa kale oo ay 5,000 oo deeq waxbarasho ah siiyeen xiddigaha soo kacaya ee Soomaaliya heerarkooda kala duwan ee waxbarashada, waxaana ay hirgeliyeen dugsiga farsamada gacanta ee Buruj oo lagu baranayo farsamada farsamada nijaarnimada, korontada, tuubooyinka, alxanka iyo xirfado kale oo adag. '''Adeegyada Dab-demiska''' Iyadoo la xusayo awood la'aanta dab-demiska ee Muqdisho, HSF waxay aasaastay Kooxda Dab-damiska Muqdisho si ay u ilaaliso caasimadda Soomaaliya. '''Dayactirka iyo Horumarinta Kaabayaasha Dhaqaalaha''' HSF waxa ay gacan ka geysatay horumarinta iyo dib u dhiska kaabayaasha muhiimka ah ee Soomaaliya oo dhan. Tan waxa ku jira wadooyin cusub iyo buundooyin, baalal isbitaal iyo guryo dugsi. '''Jawaabta Degdega ah''' Haddii ay dhacaan masiibooyinka sida daadadka, abaaraha, macaluusha ama cudurrada faafa, HSF waxay diyaar u tahay inay wax ka qabato. '''Barnaamijyada Ramadaanka''' Ramadaanku waa wakhti aad muhiim ugu ah HSF. Barnaamijkeeda bisha Ramadaan sanad walba waxa uu caawiyaa 5,000 oo ka faa’iideystayaal ah sanad walba, oo ay ku jiraan dadka naafada ah, haweenka danta yar, dadka laga tirada badan yahay iyo dadka danyarta ah, mujaahidiinta, agoonta, barakacayaasha, iyo maxaabiista ku xiran xabsiga dhexe ee Muqdisho. '''Kafiilka Dhacdada''' Waxay kaloo taageeraan ururrada Soomaaliyeed ee wax wanaagsan u keena Soomaaliya. Mu’asasadu waxay si firfircoon u maalgelisaa munaasabadaha bulshada, oo ay ku jiraan Muqdisho Tech Summit, Bandhigga Buugaagta Muqdisho, bandhigyada caafimaadka iyo shaqada, shirarka qurba-joogta Soomaaliyeed, tartamada kubbadda cagta gobollada, Abaalmarinta Caalamiga ah ee Soomaaliya, iyo kuwo kale oo badan. == Saamaynta iyo Aqoonsiga == Hindisaha Hormuud Salaam Foundation ayaa saameyn weyn ku yeeshay nolosha dad badan oo Soomaaliyeed, iyadoo ka qeyb qaadatay horumarinta waxbarashada, caafimaadka iyo nolosha guud ahaan dalka. Mu’asasadu waxay aqoonsi iyo taageero ka heshay dhinacyo kala duwan oo ay ka mid yihiin hay’adaha dawladda, hay’adaha caalamiga ah iyo bulshooyinka maxalliga ah, kuwaas oo ay ka go’an tahay horumarinta arrimaha bulshada iyo gargaarka bini’aadantinimo.<ref> [https://www.radiodalsan.com/100-children-receive-heart-screening-with-hormuud-salaam-foundations-support/ "100+ Children Receive Heart Screening with Hormuud Salaam Foundation's Support – Radio Dalsan"]. ''www.radiodalsan.com''. Retrieved 2024-03-04.</ref><ref> [https://www.garoweonline.com/en/news/somalia/hormuud-salaam-foundation-pledges-to-pay-for-2nd-year-fuel-cost-in-banadir-hospital "Hormuud Salaam Foundation Pledges to pay for 2nd year fuel cost in Banadir Hospital"]. ''Garowe Online''. 2020-06-30. Retrieved 2024-03-04.</ref> == Tilmaamaha Mustaqbalka == Iyadoo Soomaaliya ay wali wajaheyso caqabado la xiriira faqriga, xasilooni darada, iyo khataraha deegaanka, Hormuud Salaam Foundation waxa ay wali ka go’an tahay hadafkeeda ah horumarinta horumarka bulshada iyo adkeysiga. Mu'asasada ayaa qorshaynaysa in ay balaariso gaaritaankeeda, korna u qaado barnaamijyadeeda, ayna sahamiso iskaashiyo cusub si wax looga qabto baahiyaha iyo fursadaha soo ifbaxaya ee Soomaaliya.<ref>[https://www.africa.com/hormuud-salaam-foundation-sponsors-vital-health-screening-for-children-with-heart-disease-in-mogadishu/ "Hormuud Salaam Foundation Sponsors Vital Health Screening For Children With Heart Disease In Mogadishu"] {{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''www.africa.com''. 2023-12-04. Retrieved 2024-03-04.</ref><ref>[https://www.gov.uk/government/news/british-embassy-mogadishu-and-hormuud-salaam-foundation-sign-new-chevening-scholarship-partnership "British Embassy Mogadishu and Hormuud Salaam Foundation sign new Chevening Scholarship partnership"]. ''GOV.UK''. Retrieved 2024-03-03.</ref> == Tixraacyo == <references /> i1beyhdvscixryfz2h148fufkqweerv Ciidagale 0 41696 309817 303344 2026-09-28T13:06:44Z Muuse8 36079 /* Geed Qabiil */ 309817 wikitext text/x-wiki {{Farac | | group = Eidagale |region1={{Flagcountry|Somalia}} |region2={{flagcountry|Somaliland}} |region3={{Flagcountry|Ethiopia}} | rels = [[Islam]] | related-c =[[Isaaq]] }} '''Ciidagale''' Waa [[beel]] kamida Beelweynta [[Isaaq]] Beeshu Waaxa ay rasmi ahaan u Deggaan Gobollada [[Maroodi Jeex]] iyo [[Togdheer]] ee [[Soomaaliya]] Iyo [[Gobolka Soomaali Galbeed]] ==Baahsanaanta== Eidagalle waa beel ka tirsan beelaha Isaaq. Waxay degaan tiro badan ku leeyihiin gobolka Maroodi Jeex ee Somaliland, gaar ahaan magaalada Hargeysa (dhinacyadeeda dhexe iyo koonfur-bari), iyo degmada Salaxley . Intaa waxaa dheer, Ciidagale waxay sidoo kale si weyn ugu baahsan yihiin dalka ee Itoobiya, gaar ahaan degmooyinka Daroor,iyo Awaare. Beesha Eedagaale waxay leedahay laamo hoose oo ay ka mid yihiin Mohamed Daoud (Guuyoobe), kuwaas oo degan degmada Oodweyne ee gobolka Togdheer. Sidoo kale, qayb ka mid ah beesha ayaa si taariikhi ah ugu nool waddanka Kenya, halkaas oo ay ka yihiin qayb muhiim ah oo si wayn looyaqaano loona ixtiraamo, laguna magaacabo Isahakia.<ref>Waal, Alexander De (1993). "Violent deeds live on: landmines in Somalia and Somaliland, p. 63"</ref><ref>Lewis, I. M. (3 February 2017). I.M Lewis : peoples of the Horn of Africa. <nowiki>ISBN 9781315308173</nowiki>.</ref> ==Tariikhda== ===Xiliyadii Dhexe === Taariikh ahaan, beesha Ciidagale waxay ka mid ahayd beelihii ka qayb galay dagaalladii lagu qaaday boqortooyadii Xabashida waxayna hoos tagi jireen [https://so.m.wikipedia.org/wiki/Saldanadii_Cadal Saldanaddii Adal]. Waxay si gaar ah ugu xusan yihiin buugga ''Futuh al-Habash'' (Futuxul Xabash) oo lagu tilmaamay in beelahaasi yihiin ''Habar Magaadle''. Habar Magaadle waxaa laga soo saaray halyeeygii taariikhiga ahaa ee Axmed Gurey bin Xuseen, oo ahaa gacanta midig ee Axmed Ibraahim al-Ghazi.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref> <blockquote>Beesha Ciidagale—gaar ahaan beesha [[Abokor muuse|Abokor Muse]]—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo, taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha , gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada Herar. Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen Magalada zelia.</blockquote>jifo kale oo muhiim ah oo ka tirsana laanta Cabdiraxmaan Muuse, kaasoo ka qayb qaatay dagaladii Axmed Gurey , waxaa lagu nanaysaa Gashaanbuur oo ah Hussein Abokor Matan, oo ah geesiyadii ka qaybqaatay dagalkii iyo difaciiba Axmarada ee Axmed Gurey . Cilmibaare I. M. Lewis wuxuu xusay in jiray laba Axmed Gurey oo la isku khalday: <blockquote>Buuggu wuxuu tilmaamayaa laba Axmed oo loogu yeero ‘midig-la’. Mid waxaa lagu magacaabaa "Axmed Gurey Soomaali", oo loo aqoonsaday inuu yahay Axmed Gurey Xuseen, hogaamiye ka tirsanaa Habar Magaadle. Midka kalena waxaa loogu yeeraa “Iimaam Axmed”. Waxaa la rumeysan yahay in labadaas Axmed la isku khalday oo laga dhigay hal halyeey oo kali ah.<ref>Morin, Didier (2004). *Dictionnaire historique afar: 1288-1982*. KARTHALA Editions. ISBN 9782845864924.</ref></blockquote> Qabriga Sheekh Aw Barkhadle oo u dhexeeya [[Berbera]] iyo [[Hargeysa]] wuxuu ahaa goob barakeysan oo beelaha ''Isaaq'' iyo Eidagalleh ay u adeegsadeen dhaarista, heshiisiinta iyo xallinta khilaafaadka. Beesha Ciidagale, oo ka mid ah hogaamiyeyaasha dhaqanka, ayaa door muhiim ah ka qaadatay maamulka goobtan barakeysan.Gaar ahaan, goobtan waxaa miisaan weyn ku lahaa Salaadiinta iyo Ugaasyada dhaqanka. Beelaha si gaar ah uga qayb qaatay ilaalinta sharafta iyo shaqada goobta barakeysan ee Aw Barkhadle waxaa ka mid ahayd beesha Ciidagale. Ciidagale waxay caan ku ahaayeen geesinimadooda dagaal iyo hibadooda suugaaneed, waxayna sidoo kale hayeen xilka qiimaha badan ee ah dhexdhexaadiyeyaal iyo ilaalinayaal dhaqanka xeerka Soomaalida. Odayaasha la qadariyo ee beesha ayaa inta badan guddoomin jiray dhaarista heshiisyada iyo xallinta muranada lagu qabto Aw Barkhadle, si loo ilaaliyo heshiisyada loona sugo nabadda iyo wada noolaanshaha bulshada <blockquote>Marka la kulmo arrin adag oo saameynaysa beelaha Isaaq , waxaa la keenaa waraaq si gaar ah loo ilaaliyo oo yaalla qabriga, kuna saxiixan yahay Bilaal, addoonkii Khaliifadii hore. Dhaaro cusub ayaa lagu kala qaadayaa. Sannadkii 1846, waxa la keenay Berbera oo ay wateen beesha Ciidagale, halkaas oo beelaha Aala Axmed iyo Aala Yuusuf ku dhaarteen inay nabad ku noolaadaan.<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref></blockquote>Eidagale waxay si dhaqameed u lahaayeen doorka hoggaaminta gudaha iyo nabadeynta khilaafaadka, iyagoo lagu yaqaan xigmadda iyo kartida suugaanta. Xeer-beegti iyo gabyaa caan ah ayaa kasoo jeeda, waxaana ay adeegsadaan xeer-Soomaaliyeed, dood furan iyo gabayo si ay u xalliyaan ismaandhaafka. Duqeyda beesha waxay inta badan ahaayeen garsoorayaal dhexdhexaad ah marka ay colaado ka dhex qarxaan beelaha walaalaha ah. Aw Barkhadle ayaa mar walba ahayd goobta ugu sarreysa ee dhaar iyo heshiis lagu sameeyo. Hoggaamiyeyaasha Eidagale ayaa door muhiim ah ka ciyaari jiray dhexdhexaadinta khilaafaadka u dhexeeya beelaha—iyagoo noqday kuwa isku xira kooxaha is haya oo nabad ka dhex abuura. Mid ka mid ah meelaha ugu barakeysan ee heshiisyada nabadeed lagu gaari jiray wuxuu ahaa quduuska Aw Barkhadle, oo ku yaalla inta u dhexeysa Berbera iyo Hargeysa. Halkaas ayaa lagu dhaaran jiray, iyadoo la isticmaalayo agab quduus ah, waxaana lagu xoojin jiray heshiisyo nabadeed oo waara—taasoo muujinaysa kaalinta ay Eidagale ku lahaayeen ilaalinta dhaqanka iyo sharciga.<blockquote>Xilliyada khatarta dibadda ah, sida soo galootiga gumaysiga ama dagaallada beelaha, Eidagale waxay si degdeg ah isu abaabuli jireen una midoobi jireen difaaca dhulkooda, iyagoo noqda ilaalayaasha deegaankooda. Dhaqankaas qotoda dheer ee hoggaaminta iyo dhexdhexaadinta waxaa si muuqata u matalayey halyeyaal sida Suldaan Cabdillaahi Dheria, kaasoo saameyn weyn ku lahaa dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad—wuxuuna astaan u ahaa sii socoshada awoodda Eidagale ee xagga maamulka dhaqanka iyo dhexdhexaadinta beelaha.</blockquote> Dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad, Suldaan Cabdillaahi Dheria wuxuu ka soo dhex baxay isagoo noqday mid ka mid ah madax-dhaqameedyadii ugu magaca dheeraa beesha Isaaq, gaar ahaan beesha Eidagale. Waxaa si weyn loogu xusuustaa xikmaddiisa iyo kartidiisa dhexdhexaadin, wuxuuna door muhiim ah ka qaatay xallinta khilaafaadka, ilaalinta xeerka Soomaalida, iyo maareynta xiriirka lala lahaa gumaystihii Ingiriiska. Hoggaamintiisu waxay xoojisay nidaamka dhaqameed xilli ay jireen isbeddello siyaasadeed oo waaweyn. Maanta, dhaxalkiisii hoggaamineed si weyn ayaa looga xurmeynayaa guud ahaan Somaliland. Eidagale waxay caan ku ahaayeen xirfaddooda fardo-fuulka, waxaana weeraradoodii xoogga badnaa ay gaadhi jireen laga bilaabo xeebta ilaa gudaha dalka. Sida uu sheegay Carlos Swayne, oo dhex maray Somaliland dhammaadkii qarnigii 19aad, Eidagale waxay ka mid ahaayeen beelaha ugu jecel weerarada: <blockquote>“Beelaha ku dhow xeebta waqooyi ee ugu jecel weerarada waxay u muuqdaan inay yihiin Habr Awal, Eidagale, iyo Habr Gerhajis.”<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 40.</ref></blockquote> Marka laga soo tago xirfaddooda fardo-fuulka, Eidagale sidoo kale waxay caan ku yihiin fasahaaddooda suugaanta dhaqanka Soomaalida, gaar ahaan gabayga. Waxay soo saareen gabayaaal caan ah sida Xasan Tarabi iyo Elmi Boodhari. Taariikh ahaan, Eidagale waxaa beelaha kale ee Soomaaliyeed u aqoonsanaayeen khubaro suugaanta gabayga:<ref>Diriye, p. 75.</ref> <blockquote> “Beelaha Soomaaliyeed dhexdeeda, Eidagale waxaa lagu yaqaan khubarnimada tirinta gabayada. Hal gabyaa oo ka tirsan Eidagale laga yaabee inuusan ka heer sarreyn gabyaa wanaagsan oo beel kale ah, laakiin Eidagale waxay u muuqdaan inay gabyaaal badan ka jiraan marka loo eego beelaha kale. ‘Haddii aad halkaan keento boqol nin oo Eidagale ah,’ ayuu ii sheegay Hersi Jaamac, ‘oo aad waydiiso kee gabaygiisa tirin kara, sagaashan iyo shan baa tirin kara. Inta kale weli way baranayaan.’”<ref>Laurance, Margaret. A tree for poverty: Somali poetry and prose. McMaster University Library Press. p. 27.</ref></blockquote> Qarnigyo badan, beesha Eidagale waxay door muhiim ah ku lahayd ganacsigii geela ee fog ee Soomaaliyeed. Ganacsatada Eidagale waxay ka soo heli jireen agabyo kala duwan gobolka Soomaalida ee dhulka hadda loo yaqaan Itoobiya, sida xoolaha, malmalka (acacia gum), muxurta (myrrh), iyo subagga, kuwaas oo markii dambe loo dhoofin jiray Koonfurta Carabta. Ganacsatada karavaanka ee Eidagale waxay aasaaseen xarumo ganacsi oo muhiim ah gudaha dalka, kuwaas oo ay ka mid tahay magaalada casriga ah ee Hargeysa, taasoo la aasaasay qarnigii 19aad, kana ahayd meel isgoys ah oo u dhexeysa Berbera iyo gudaha Soomaalida.Hargeysa waxaa asal ahaan loo aasaasay bartamaha qarnigii 19aad si ay u noqoto xarun karavaan oo xiriirisa Berbera iyo gudaha.<ref>{{cite book|title=Journal of African Languages|date=1963|publisher=University of Michigan Press|pages=27|language=english}}</ref><ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 96.</ref> Qayb dhownaata oo laga qaaday khariidaddii 1885 ee ay daabacday Royal Geographical Society ayaa si cad u muujinaysa joogitaanka dhuleed ee beesha Eidagale. Khariidaddu waxay calaamadaynaysaa magaalada Hargeysa (oo ku qoran ''Harrer-es-Sagheer''), iyadoo beesha Eidagale loogu yeedhay ''Eed-a-galleh'' kuna muujisan inay deggan yihiin gudaha iyo nawaaxiga deegaankaas. Buuraleyda Naasa Hablood, oo khariidadda lagu qoray ''Nas Hubla'', sidoo kale waa lagu sawiray, taasoo xoojinaysa isku xirka juqraafiyeed iyo dhaqan ee beesha Eidagale ee gobolkaasi.<ref>Royal Geographical Society map, 1885. British Library Archives.</ref> <blockquote>Beesha Eidagale waxaa si weyn loogu yaqaannaa xirfaddooda suugaanta, gaar ahaan gabayga, kaas oo kaalin weyn ku leh aqoonsigooda iyo dhaqankooda. Waxaa lagu tiriyaa dad xigmadda iyo hadal-fasahaadda ku caan baxay, iyagoo gabayga u adeegsada sidii ay u xafidi lahaayeen taariikhda, u gudbin lahaayeen qiimaha bulsheed, una xallin lahaayeen khilaafaadka. Waxaa hadal caan ah oo laga dhex maqlo odhanaya: "Nin aan gabayn karin weli ma dhalan." Tani waxay muujinaysaa sida gabaygu uga yahay laf-dhabar aqoonta iyo wada-noolaanshaha bulshada Eidagale.</blockquote> Marka laga soo tago hidda-sugaaneedkooda, beesha Eidagale waxay sidoo kale caan ku yihiin xirfadda xoolo-dhaqatada, gaar ahaan dhaqashada geela, oo ah tiirka ugu weyn ee dhaqaalahooda iyo noloshooda reer guuraanimada. Geelu wuxuu leeyahay qiimo weyn, wuxuuna astaan u yahay hanti, sharaf, iyo adkaysi. Khibraddooda dheer ee ku saabsan dhaqashada iyo daryeelka geela waxay ka tarjumaysaa aqoon jiilal badan soo jirtay, taasoo ka dhigaysa dad si heer sare ah u yaqaan sida loo ilaaliyo loona kobciyo xoolaha. Isku dhafka suugaantooda afka ah iyo xirfaddooda xoolo-dhaqatada ayaa ah labada tiir ee ugu waaweyn ee dhaxalka dhaqameed ee beesha Eidagale—waa hiddo soo jireen ah oo qoto dheer leh, taasoo weli si xooggan u qeexaysa aqoonsigooda jiilba jiil. An image illustrating 19th-century trade: Beesha Eidagale waxay si weyn ugaga qayb qaadatay ganacsiga guud ee geela iyo agabka dabiiciga ah ee gobolka. Karavaannadii ka yimid gudaha gudaha ayaa halkan ku degi jiray, iyagoo ka ganacsan jiray muxur, malmal, subag iyo xoolo, taasoo Berbera ka dhigtay xarun ganacsi oo istiraatiiji ah oo u xiriiriya gudaha iyo suuqyada caalamiga ah. <blockquote>Soomaalida beesha Eidagale ayaa ka yimaada Ogaadeen iyagoo wata baallo, muxur, malmal, ari, lo’, iyo subag; beddelkeedna waxay ka qaataan dhar jumlo ah. Xilligiiba afar jeer ayay safarradan samaynayaan. Ma joogaan wax ka badan hal bil, intay joogaanna waxay la deggan yihiin reerahooda, cunadoodana waxay ku cunaan makhbaza, ama goobaha cuntada lagu wada cuno.<ref>Hunter, Frederick (1877). An Account of the British Settlement of Aden in Arabia*. Cengage Gale. p. 41.</ref></blockquote> ==Geed Qabiil== Geed qoys oo kooban oo ka tirsan Qabiilka Eidagalle ayaa hoos lagu soo bandhigay.<ref name="survey 147">Hunt, John A. (1951). A general survey of the Somaliland Protectorate 1944-1950. Wayback Machine (archived 2 February 2022). p. 147.</ref> *Daoud(Eidagalle) **Mohamed Daoud ***Egal Mohamed (Rer Cigal) ***Ali Mohamed (Rer Afwayne) ***Urkurag Mohamed ****Ali Urkurag *****Fiqi Sa'ad Ali *****Mahamoud Ali *****Ahmed Ali *****Ismail Ali ******Ali Ismail *******Osman Ali (Rer Osman) *******Geedi Ali (Rer Aw) *******Yonis Ali *******Roble Ali (Rer Rooble) ********Hassan Roble *******Abdalle Ali ********Geedi Abdalle (Rer Geedi) ********Mohamed Abdalle (Rer Mohamed) **Abokor Daoud ***Bilaal Abokor ****Mohamed Bilal *****Egal Mohamed *****Hassan Mohamed *****Farah Mohamed ***Isse Abokor ****Dualeh Isse ****Hassan Dualeh **Abokor Muuse ***Saleiban Abokor ****Mohammad Salieban *****Saleiban Mohamed ******Yousuf Saleiban *******Osman Yusuf *******Said Yusuf *******Mohamed Yusuf ******Aralleh Saleiban *******Saleiban Arralle ********Abokor Saleiban *********Abdalleh Abokor *********Saleiban Abokor **********Warfa Saleiban **********Arreh Saleiban **********Farah Saleiban **********Mahamoud Saleiban *********Hassan Abokor **********Muuse Hassan **********Laqshe Hassan **********Basiralle Hassan **********Dhimbil Hassan ***********Mohammed Dhimbil ***********Mucawiye Mohamed ***********Guled Mohamed ***********Fatah Mohamed ***********Mussa Mohamed ************Adawe Muse ************Fatah Muse ************Aden Muse ***********Muuse Dhimbil ************Abdalle Muse *************Mahamoud Muuse **************Shirdon Mohamoud **************Hildiid Mohamoud *************Abdalleh Muuse **************Jibirl Abdalle ***************Kalil Jibirl ***************Aden Jibril ***************Abdi Jibril ****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi) ****************Nour Abdi (Rer Nuur) ****************Benin Abdi (Rer Benin) ****************Abdille Abdi *****************Gallab Abdille (Rer Gallab) *****************Eiae Abdille (Rer Eiye) *****************Mohamed Abdille ***********Ahmed Dhimbil ************Musa Ahmed ************Waisleh Ahmed ************Osman Ahmed ************Liban Ahmed *********Aden Abokor **********Awal Aden **********Hassan Aden **Abdirahman Muuse ***Yonis Abdiraham ****Aden Yonis ****Ismail Yonis ****Ugadh Yonis ****Mohamed Yonis ***Abdalle Abdirahman ****Mohamed Abdalle (Bah Daylo) *****Gadid Mohamed *****Abdalle Mohamed *****Loge Mohamed ***Ibrahim Abdalle ****Kulul Ibrahim (Rer Kul) ****Abdi Ibrahim (Abdi Dheeri) ****Abokor Ibrahim *****Idileh Abokor (Rer Iidleh) ******Ismail Iidle ******Bare Iidle ******Hussein Abokor Matan (Gashaabuur) ******Roble Matan ******Hamud Matan ******Aden Matan ******Damal Aden *******Gabdon Dhamal (Rer Gabdoon) *******Hode Dhamal (Dhamal YarYar) *******Deria Dhamal (Dhamal YarYar) *******Gabib Dhamal (Dhamal YarYar) *******Fatah Dhamal (Dhamal YarYar) *******Essa Dhamal ********Aden Isse ********Warfa Isse ********Guled Isse ********Liban Isse (Rer Liibaan) ********Hassan Isse (Rer Hassan Isse) ********Abdi Isse *********Baho Abdi *********Abdi Bari (Abdi Bari) *********Guled Abdi (Rer Guleed) ==Shacab caan ah== * Abdillahi Deria – Prominent anti-colonial fighter * Mohamed Mooge Liibaan – was a prominent Somali Scholar, vocalist, poet, and military leader. * Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF. * Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship. * Hassan Guure Jamac * Abwaan Dheeg * Idiris Haji Cisman Gurey * Siyasi Ali Mohamed Ibrahim (Ali Sanyare) * Hussein M. Adam|Hussein Mohammed Adam (Tanzania) – foremost Somali intellectual and scholar who founded the Somali Studies International Association (SSIA) * Abwan Qawdhan Dualeh * Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer * Hajji Abdi Hussein Yusuf (Abdi Warabe)– Respected Somali elder and Guurti member, known for his wisdom and role in peacebuilding and traditional leadership. * Khadra Dahir Cige – popular Somali singer * Suldaan Sakariye Suldan Mohamed S.C/laahi (Galaal) *Ugahz Mohamed Abdille Ahmed , a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure. * Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist * Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War. * Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning * Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border * Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health * Jama Mohamed Ghalib – served as speaker of the Somali Parliament during the Somali Republic's early civilian administration, between 1960 and 1964 * Mahamed Abdiqadir – 8th grand sultan of the Isaaq * Ismail Mahmud Hurre – former foreign minister of the Transitional Federal Government of Somalia, between 2000-2002 and 2006–2007 * Jama Asker –Activist And Politician * Abwan Ali Mooge Geedi Egal * Abdishakur Dayib – Prominent Journalist * Daud Mahamed – the ninth and current grand sultan of the Isaaq Sultanate. * Abdi Bidhaan Dahir – Journalist * Abwan Muse Ali Farur * Abwan Coloaad Qorane – Poet and Member of Federal Parliament of Somalia * Mahid Guled - Former prime minister of Somalia * Bihi Egeh –Minister of Finance of Somalia * Hussein Arab Isse – former deputy prime minister and minister of defence of Somalia, between 2011 and 2012 * Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city * Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader * Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia * Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist ==Tixraacyo== j9olml9ola8gqwsvuc8lzm89hubok58 309819 309817 2026-09-28T13:09:05Z Muuse8 36079 /* Geed Qabiil */ 309819 wikitext text/x-wiki {{Farac | | group = Eidagale |region1={{Flagcountry|Somalia}} |region2={{flagcountry|Somaliland}} |region3={{Flagcountry|Ethiopia}} | rels = [[Islam]] | related-c =[[Isaaq]] }} '''Ciidagale''' Waa [[beel]] kamida Beelweynta [[Isaaq]] Beeshu Waaxa ay rasmi ahaan u Deggaan Gobollada [[Maroodi Jeex]] iyo [[Togdheer]] ee [[Soomaaliya]] Iyo [[Gobolka Soomaali Galbeed]] ==Baahsanaanta== Eidagalle waa beel ka tirsan beelaha Isaaq. Waxay degaan tiro badan ku leeyihiin gobolka Maroodi Jeex ee Somaliland, gaar ahaan magaalada Hargeysa (dhinacyadeeda dhexe iyo koonfur-bari), iyo degmada Salaxley . Intaa waxaa dheer, Ciidagale waxay sidoo kale si weyn ugu baahsan yihiin dalka ee Itoobiya, gaar ahaan degmooyinka Daroor,iyo Awaare. Beesha Eedagaale waxay leedahay laamo hoose oo ay ka mid yihiin Mohamed Daoud (Guuyoobe), kuwaas oo degan degmada Oodweyne ee gobolka Togdheer. Sidoo kale, qayb ka mid ah beesha ayaa si taariikhi ah ugu nool waddanka Kenya, halkaas oo ay ka yihiin qayb muhiim ah oo si wayn looyaqaano loona ixtiraamo, laguna magaacabo Isahakia.<ref>Waal, Alexander De (1993). "Violent deeds live on: landmines in Somalia and Somaliland, p. 63"</ref><ref>Lewis, I. M. (3 February 2017). I.M Lewis : peoples of the Horn of Africa. <nowiki>ISBN 9781315308173</nowiki>.</ref> ==Tariikhda== ===Xiliyadii Dhexe === Taariikh ahaan, beesha Ciidagale waxay ka mid ahayd beelihii ka qayb galay dagaalladii lagu qaaday boqortooyadii Xabashida waxayna hoos tagi jireen [https://so.m.wikipedia.org/wiki/Saldanadii_Cadal Saldanaddii Adal]. Waxay si gaar ah ugu xusan yihiin buugga ''Futuh al-Habash'' (Futuxul Xabash) oo lagu tilmaamay in beelahaasi yihiin ''Habar Magaadle''. Habar Magaadle waxaa laga soo saaray halyeeygii taariikhiga ahaa ee Axmed Gurey bin Xuseen, oo ahaa gacanta midig ee Axmed Ibraahim al-Ghazi.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref> <blockquote>Beesha Ciidagale—gaar ahaan beesha [[Abokor muuse|Abokor Muse]]—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo, taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha , gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada Herar. Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen Magalada zelia.</blockquote>jifo kale oo muhiim ah oo ka tirsana laanta Cabdiraxmaan Muuse, kaasoo ka qayb qaatay dagaladii Axmed Gurey , waxaa lagu nanaysaa Gashaanbuur oo ah Hussein Abokor Matan, oo ah geesiyadii ka qaybqaatay dagalkii iyo difaciiba Axmarada ee Axmed Gurey . Cilmibaare I. M. Lewis wuxuu xusay in jiray laba Axmed Gurey oo la isku khalday: <blockquote>Buuggu wuxuu tilmaamayaa laba Axmed oo loogu yeero ‘midig-la’. Mid waxaa lagu magacaabaa "Axmed Gurey Soomaali", oo loo aqoonsaday inuu yahay Axmed Gurey Xuseen, hogaamiye ka tirsanaa Habar Magaadle. Midka kalena waxaa loogu yeeraa “Iimaam Axmed”. Waxaa la rumeysan yahay in labadaas Axmed la isku khalday oo laga dhigay hal halyeey oo kali ah.<ref>Morin, Didier (2004). *Dictionnaire historique afar: 1288-1982*. KARTHALA Editions. ISBN 9782845864924.</ref></blockquote> Qabriga Sheekh Aw Barkhadle oo u dhexeeya [[Berbera]] iyo [[Hargeysa]] wuxuu ahaa goob barakeysan oo beelaha ''Isaaq'' iyo Eidagalleh ay u adeegsadeen dhaarista, heshiisiinta iyo xallinta khilaafaadka. Beesha Ciidagale, oo ka mid ah hogaamiyeyaasha dhaqanka, ayaa door muhiim ah ka qaadatay maamulka goobtan barakeysan.Gaar ahaan, goobtan waxaa miisaan weyn ku lahaa Salaadiinta iyo Ugaasyada dhaqanka. Beelaha si gaar ah uga qayb qaatay ilaalinta sharafta iyo shaqada goobta barakeysan ee Aw Barkhadle waxaa ka mid ahayd beesha Ciidagale. Ciidagale waxay caan ku ahaayeen geesinimadooda dagaal iyo hibadooda suugaaneed, waxayna sidoo kale hayeen xilka qiimaha badan ee ah dhexdhexaadiyeyaal iyo ilaalinayaal dhaqanka xeerka Soomaalida. Odayaasha la qadariyo ee beesha ayaa inta badan guddoomin jiray dhaarista heshiisyada iyo xallinta muranada lagu qabto Aw Barkhadle, si loo ilaaliyo heshiisyada loona sugo nabadda iyo wada noolaanshaha bulshada <blockquote>Marka la kulmo arrin adag oo saameynaysa beelaha Isaaq , waxaa la keenaa waraaq si gaar ah loo ilaaliyo oo yaalla qabriga, kuna saxiixan yahay Bilaal, addoonkii Khaliifadii hore. Dhaaro cusub ayaa lagu kala qaadayaa. Sannadkii 1846, waxa la keenay Berbera oo ay wateen beesha Ciidagale, halkaas oo beelaha Aala Axmed iyo Aala Yuusuf ku dhaarteen inay nabad ku noolaadaan.<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref></blockquote>Eidagale waxay si dhaqameed u lahaayeen doorka hoggaaminta gudaha iyo nabadeynta khilaafaadka, iyagoo lagu yaqaan xigmadda iyo kartida suugaanta. Xeer-beegti iyo gabyaa caan ah ayaa kasoo jeeda, waxaana ay adeegsadaan xeer-Soomaaliyeed, dood furan iyo gabayo si ay u xalliyaan ismaandhaafka. Duqeyda beesha waxay inta badan ahaayeen garsoorayaal dhexdhexaad ah marka ay colaado ka dhex qarxaan beelaha walaalaha ah. Aw Barkhadle ayaa mar walba ahayd goobta ugu sarreysa ee dhaar iyo heshiis lagu sameeyo. Hoggaamiyeyaasha Eidagale ayaa door muhiim ah ka ciyaari jiray dhexdhexaadinta khilaafaadka u dhexeeya beelaha—iyagoo noqday kuwa isku xira kooxaha is haya oo nabad ka dhex abuura. Mid ka mid ah meelaha ugu barakeysan ee heshiisyada nabadeed lagu gaari jiray wuxuu ahaa quduuska Aw Barkhadle, oo ku yaalla inta u dhexeysa Berbera iyo Hargeysa. Halkaas ayaa lagu dhaaran jiray, iyadoo la isticmaalayo agab quduus ah, waxaana lagu xoojin jiray heshiisyo nabadeed oo waara—taasoo muujinaysa kaalinta ay Eidagale ku lahaayeen ilaalinta dhaqanka iyo sharciga.<blockquote>Xilliyada khatarta dibadda ah, sida soo galootiga gumaysiga ama dagaallada beelaha, Eidagale waxay si degdeg ah isu abaabuli jireen una midoobi jireen difaaca dhulkooda, iyagoo noqda ilaalayaasha deegaankooda. Dhaqankaas qotoda dheer ee hoggaaminta iyo dhexdhexaadinta waxaa si muuqata u matalayey halyeyaal sida Suldaan Cabdillaahi Dheria, kaasoo saameyn weyn ku lahaa dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad—wuxuuna astaan u ahaa sii socoshada awoodda Eidagale ee xagga maamulka dhaqanka iyo dhexdhexaadinta beelaha.</blockquote> Dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad, Suldaan Cabdillaahi Dheria wuxuu ka soo dhex baxay isagoo noqday mid ka mid ah madax-dhaqameedyadii ugu magaca dheeraa beesha Isaaq, gaar ahaan beesha Eidagale. Waxaa si weyn loogu xusuustaa xikmaddiisa iyo kartidiisa dhexdhexaadin, wuxuuna door muhiim ah ka qaatay xallinta khilaafaadka, ilaalinta xeerka Soomaalida, iyo maareynta xiriirka lala lahaa gumaystihii Ingiriiska. Hoggaamintiisu waxay xoojisay nidaamka dhaqameed xilli ay jireen isbeddello siyaasadeed oo waaweyn. Maanta, dhaxalkiisii hoggaamineed si weyn ayaa looga xurmeynayaa guud ahaan Somaliland. Eidagale waxay caan ku ahaayeen xirfaddooda fardo-fuulka, waxaana weeraradoodii xoogga badnaa ay gaadhi jireen laga bilaabo xeebta ilaa gudaha dalka. Sida uu sheegay Carlos Swayne, oo dhex maray Somaliland dhammaadkii qarnigii 19aad, Eidagale waxay ka mid ahaayeen beelaha ugu jecel weerarada: <blockquote>“Beelaha ku dhow xeebta waqooyi ee ugu jecel weerarada waxay u muuqdaan inay yihiin Habr Awal, Eidagale, iyo Habr Gerhajis.”<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 40.</ref></blockquote> Marka laga soo tago xirfaddooda fardo-fuulka, Eidagale sidoo kale waxay caan ku yihiin fasahaaddooda suugaanta dhaqanka Soomaalida, gaar ahaan gabayga. Waxay soo saareen gabayaaal caan ah sida Xasan Tarabi iyo Elmi Boodhari. Taariikh ahaan, Eidagale waxaa beelaha kale ee Soomaaliyeed u aqoonsanaayeen khubaro suugaanta gabayga:<ref>Diriye, p. 75.</ref> <blockquote> “Beelaha Soomaaliyeed dhexdeeda, Eidagale waxaa lagu yaqaan khubarnimada tirinta gabayada. Hal gabyaa oo ka tirsan Eidagale laga yaabee inuusan ka heer sarreyn gabyaa wanaagsan oo beel kale ah, laakiin Eidagale waxay u muuqdaan inay gabyaaal badan ka jiraan marka loo eego beelaha kale. ‘Haddii aad halkaan keento boqol nin oo Eidagale ah,’ ayuu ii sheegay Hersi Jaamac, ‘oo aad waydiiso kee gabaygiisa tirin kara, sagaashan iyo shan baa tirin kara. Inta kale weli way baranayaan.’”<ref>Laurance, Margaret. A tree for poverty: Somali poetry and prose. McMaster University Library Press. p. 27.</ref></blockquote> Qarnigyo badan, beesha Eidagale waxay door muhiim ah ku lahayd ganacsigii geela ee fog ee Soomaaliyeed. Ganacsatada Eidagale waxay ka soo heli jireen agabyo kala duwan gobolka Soomaalida ee dhulka hadda loo yaqaan Itoobiya, sida xoolaha, malmalka (acacia gum), muxurta (myrrh), iyo subagga, kuwaas oo markii dambe loo dhoofin jiray Koonfurta Carabta. Ganacsatada karavaanka ee Eidagale waxay aasaaseen xarumo ganacsi oo muhiim ah gudaha dalka, kuwaas oo ay ka mid tahay magaalada casriga ah ee Hargeysa, taasoo la aasaasay qarnigii 19aad, kana ahayd meel isgoys ah oo u dhexeysa Berbera iyo gudaha Soomaalida.Hargeysa waxaa asal ahaan loo aasaasay bartamaha qarnigii 19aad si ay u noqoto xarun karavaan oo xiriirisa Berbera iyo gudaha.<ref>{{cite book|title=Journal of African Languages|date=1963|publisher=University of Michigan Press|pages=27|language=english}}</ref><ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 96.</ref> Qayb dhownaata oo laga qaaday khariidaddii 1885 ee ay daabacday Royal Geographical Society ayaa si cad u muujinaysa joogitaanka dhuleed ee beesha Eidagale. Khariidaddu waxay calaamadaynaysaa magaalada Hargeysa (oo ku qoran ''Harrer-es-Sagheer''), iyadoo beesha Eidagale loogu yeedhay ''Eed-a-galleh'' kuna muujisan inay deggan yihiin gudaha iyo nawaaxiga deegaankaas. Buuraleyda Naasa Hablood, oo khariidadda lagu qoray ''Nas Hubla'', sidoo kale waa lagu sawiray, taasoo xoojinaysa isku xirka juqraafiyeed iyo dhaqan ee beesha Eidagale ee gobolkaasi.<ref>Royal Geographical Society map, 1885. British Library Archives.</ref> <blockquote>Beesha Eidagale waxaa si weyn loogu yaqaannaa xirfaddooda suugaanta, gaar ahaan gabayga, kaas oo kaalin weyn ku leh aqoonsigooda iyo dhaqankooda. Waxaa lagu tiriyaa dad xigmadda iyo hadal-fasahaadda ku caan baxay, iyagoo gabayga u adeegsada sidii ay u xafidi lahaayeen taariikhda, u gudbin lahaayeen qiimaha bulsheed, una xallin lahaayeen khilaafaadka. Waxaa hadal caan ah oo laga dhex maqlo odhanaya: "Nin aan gabayn karin weli ma dhalan." Tani waxay muujinaysaa sida gabaygu uga yahay laf-dhabar aqoonta iyo wada-noolaanshaha bulshada Eidagale.</blockquote> Marka laga soo tago hidda-sugaaneedkooda, beesha Eidagale waxay sidoo kale caan ku yihiin xirfadda xoolo-dhaqatada, gaar ahaan dhaqashada geela, oo ah tiirka ugu weyn ee dhaqaalahooda iyo noloshooda reer guuraanimada. Geelu wuxuu leeyahay qiimo weyn, wuxuuna astaan u yahay hanti, sharaf, iyo adkaysi. Khibraddooda dheer ee ku saabsan dhaqashada iyo daryeelka geela waxay ka tarjumaysaa aqoon jiilal badan soo jirtay, taasoo ka dhigaysa dad si heer sare ah u yaqaan sida loo ilaaliyo loona kobciyo xoolaha. Isku dhafka suugaantooda afka ah iyo xirfaddooda xoolo-dhaqatada ayaa ah labada tiir ee ugu waaweyn ee dhaxalka dhaqameed ee beesha Eidagale—waa hiddo soo jireen ah oo qoto dheer leh, taasoo weli si xooggan u qeexaysa aqoonsigooda jiilba jiil. An image illustrating 19th-century trade: Beesha Eidagale waxay si weyn ugaga qayb qaadatay ganacsiga guud ee geela iyo agabka dabiiciga ah ee gobolka. Karavaannadii ka yimid gudaha gudaha ayaa halkan ku degi jiray, iyagoo ka ganacsan jiray muxur, malmal, subag iyo xoolo, taasoo Berbera ka dhigtay xarun ganacsi oo istiraatiiji ah oo u xiriiriya gudaha iyo suuqyada caalamiga ah. <blockquote>Soomaalida beesha Eidagale ayaa ka yimaada Ogaadeen iyagoo wata baallo, muxur, malmal, ari, lo’, iyo subag; beddelkeedna waxay ka qaataan dhar jumlo ah. Xilligiiba afar jeer ayay safarradan samaynayaan. Ma joogaan wax ka badan hal bil, intay joogaanna waxay la deggan yihiin reerahooda, cunadoodana waxay ku cunaan makhbaza, ama goobaha cuntada lagu wada cuno.<ref>Hunter, Frederick (1877). An Account of the British Settlement of Aden in Arabia*. Cengage Gale. p. 41.</ref></blockquote> ==Geed Qabiil== Geed qoys oo kooban oo ka tirsan Qabiilka Eidagalle ayaa hoos lagu soo bandhigay.<ref name="survey 147">Hunt, John A. (1951). A general survey of the Somaliland Protectorate 1944-1950. Wayback Machine (archived 2 February 2022). p. 147.</ref> *Daoud(Eidagalle) **Mohamed Daoud ***Egal Mohamed (Rer Cigal) ***Ali Mohamed (Rer Afwayne) ***Urkurag Mohamed ****Ali Urkurag *****Fiqi Sa'ad Ali *****Mahamoud Ali *****Ahmed Ali *****Ismail Ali ******Ali Ismail *******Osman Ali (Rer Osman) *******Geedi Ali (Rer Aw) *******Yonis Ali *******Roble Ali (Rer Rooble) ********Hassan Roble *******Abdalle Ali ********Geedi Abdalle (Rer Geedi) ********Mohamed Abdalle (Rer Mohamed) **Abokor Daoud ***Bilaal Abokor ****Mohamed Bilal *****Egal Mohamed *****Hassan Mohamed *****Farah Mohamed ***Isse Abokor ****Dualeh Isse ****Ibrahim Isse ****Hassan Dualeh **Abokor Muuse ***Saleiban Abokor ****Mohammad Salieban *****Saleiban Mohamed ******Yousuf Saleiban *******Osman Yusuf *******Said Yusuf *******Mohamed Yusuf ******Aralleh Saleiban *******Saleiban Arralle ********Abokor Saleiban *********Abdalleh Abokor *********Saleiban Abokor **********Warfa Saleiban **********Arreh Saleiban **********Farah Saleiban **********Mahamoud Saleiban *********Hassan Abokor **********Muuse Hassan **********Laqshe Hassan **********Basiralle Hassan **********Dhimbil Hassan ***********Mohammed Dhimbil ***********Mucawiye Mohamed ***********Guled Mohamed ***********Fatah Mohamed ***********Mussa Mohamed ************Adawe Muse ************Fatah Muse ************Aden Muse ***********Muuse Dhimbil ************Abdalle Muse *************Mahamoud Muuse **************Shirdon Mohamoud **************Hildiid Mohamoud *************Abdalleh Muuse **************Jibirl Abdalle ***************Kalil Jibirl ***************Aden Jibril ***************Abdi Jibril ****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi) ****************Nour Abdi (Rer Nuur) ****************Benin Abdi (Rer Benin) ****************Abdille Abdi *****************Gallab Abdille (Rer Gallab) *****************Eiae Abdille (Rer Eiye) *****************Mohamed Abdille ***********Ahmed Dhimbil ************Musa Ahmed ************Waisleh Ahmed ************Osman Ahmed ************Liban Ahmed *********Aden Abokor **********Awal Aden **********Hassan Aden **Abdirahman Muuse ***Yonis Abdiraham ****Aden Yonis ****Ismail Yonis ****Ugadh Yonis ****Mohamed Yonis ***Abdalle Abdirahman ****Mohamed Abdalle (Bah Daylo) *****Gadid Mohamed *****Abdalle Mohamed *****Loge Mohamed ***Ibrahim Abdalle ****Kulul Ibrahim (Rer Kul) ****Abdi Ibrahim (Abdi Dheeri) ****Abokor Ibrahim *****Idileh Abokor (Rer Iidleh) ******Ismail Iidle ******Bare Iidle ******Hussein Abokor Matan (Gashaabuur) ******Roble Matan ******Hamud Matan ******Aden Matan ******Damal Aden *******Gabdon Dhamal (Rer Gabdoon) *******Hode Dhamal (Dhamal YarYar) *******Deria Dhamal (Dhamal YarYar) *******Gabib Dhamal (Dhamal YarYar) *******Fatah Dhamal (Dhamal YarYar) *******Essa Dhamal ********Aden Isse ********Warfa Isse ********Guled Isse ********Liban Isse (Rer Liibaan) ********Hassan Isse (Rer Hassan Isse) ********Abdi Isse *********Baho Abdi *********Abdi Bari (Abdi Bari) *********Guled Abdi (Rer Guleed) ==Shacab caan ah== * Abdillahi Deria – Prominent anti-colonial fighter * Mohamed Mooge Liibaan – was a prominent Somali Scholar, vocalist, poet, and military leader. * Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF. * Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship. * Hassan Guure Jamac * Abwaan Dheeg * Idiris Haji Cisman Gurey * Siyasi Ali Mohamed Ibrahim (Ali Sanyare) * Hussein M. Adam|Hussein Mohammed Adam (Tanzania) – foremost Somali intellectual and scholar who founded the Somali Studies International Association (SSIA) * Abwan Qawdhan Dualeh * Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer * Hajji Abdi Hussein Yusuf (Abdi Warabe)– Respected Somali elder and Guurti member, known for his wisdom and role in peacebuilding and traditional leadership. * Khadra Dahir Cige – popular Somali singer * Suldaan Sakariye Suldan Mohamed S.C/laahi (Galaal) *Ugahz Mohamed Abdille Ahmed , a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure. * Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist * Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War. * Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning * Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border * Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health * Jama Mohamed Ghalib – served as speaker of the Somali Parliament during the Somali Republic's early civilian administration, between 1960 and 1964 * Mahamed Abdiqadir – 8th grand sultan of the Isaaq * Ismail Mahmud Hurre – former foreign minister of the Transitional Federal Government of Somalia, between 2000-2002 and 2006–2007 * Jama Asker –Activist And Politician * Abwan Ali Mooge Geedi Egal * Abdishakur Dayib – Prominent Journalist * Daud Mahamed – the ninth and current grand sultan of the Isaaq Sultanate. * Abdi Bidhaan Dahir – Journalist * Abwan Muse Ali Farur * Abwan Coloaad Qorane – Poet and Member of Federal Parliament of Somalia * Mahid Guled - Former prime minister of Somalia * Bihi Egeh –Minister of Finance of Somalia * Hussein Arab Isse – former deputy prime minister and minister of defence of Somalia, between 2011 and 2012 * Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city * Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader * Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia * Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist ==Tixraacyo== a6t4pbvx51upctqcmkhrlvn8uu2lsms 309821 309819 2026-09-28T13:10:19Z Muuse8 36079 /* Geed Qabiil */ 309821 wikitext text/x-wiki {{Farac | | group = Eidagale |region1={{Flagcountry|Somalia}} |region2={{flagcountry|Somaliland}} |region3={{Flagcountry|Ethiopia}} | rels = [[Islam]] | related-c =[[Isaaq]] }} '''Ciidagale''' Waa [[beel]] kamida Beelweynta [[Isaaq]] Beeshu Waaxa ay rasmi ahaan u Deggaan Gobollada [[Maroodi Jeex]] iyo [[Togdheer]] ee [[Soomaaliya]] Iyo [[Gobolka Soomaali Galbeed]] ==Baahsanaanta== Eidagalle waa beel ka tirsan beelaha Isaaq. Waxay degaan tiro badan ku leeyihiin gobolka Maroodi Jeex ee Somaliland, gaar ahaan magaalada Hargeysa (dhinacyadeeda dhexe iyo koonfur-bari), iyo degmada Salaxley . Intaa waxaa dheer, Ciidagale waxay sidoo kale si weyn ugu baahsan yihiin dalka ee Itoobiya, gaar ahaan degmooyinka Daroor,iyo Awaare. Beesha Eedagaale waxay leedahay laamo hoose oo ay ka mid yihiin Mohamed Daoud (Guuyoobe), kuwaas oo degan degmada Oodweyne ee gobolka Togdheer. Sidoo kale, qayb ka mid ah beesha ayaa si taariikhi ah ugu nool waddanka Kenya, halkaas oo ay ka yihiin qayb muhiim ah oo si wayn looyaqaano loona ixtiraamo, laguna magaacabo Isahakia.<ref>Waal, Alexander De (1993). "Violent deeds live on: landmines in Somalia and Somaliland, p. 63"</ref><ref>Lewis, I. M. (3 February 2017). I.M Lewis : peoples of the Horn of Africa. <nowiki>ISBN 9781315308173</nowiki>.</ref> ==Tariikhda== ===Xiliyadii Dhexe === Taariikh ahaan, beesha Ciidagale waxay ka mid ahayd beelihii ka qayb galay dagaalladii lagu qaaday boqortooyadii Xabashida waxayna hoos tagi jireen [https://so.m.wikipedia.org/wiki/Saldanadii_Cadal Saldanaddii Adal]. Waxay si gaar ah ugu xusan yihiin buugga ''Futuh al-Habash'' (Futuxul Xabash) oo lagu tilmaamay in beelahaasi yihiin ''Habar Magaadle''. Habar Magaadle waxaa laga soo saaray halyeeygii taariikhiga ahaa ee Axmed Gurey bin Xuseen, oo ahaa gacanta midig ee Axmed Ibraahim al-Ghazi.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref> <blockquote>Beesha Ciidagale—gaar ahaan beesha [[Abokor muuse|Abokor Muse]]—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo, taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha , gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada Herar. Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen Magalada zelia.</blockquote>jifo kale oo muhiim ah oo ka tirsana laanta Cabdiraxmaan Muuse, kaasoo ka qayb qaatay dagaladii Axmed Gurey , waxaa lagu nanaysaa Gashaanbuur oo ah Hussein Abokor Matan, oo ah geesiyadii ka qaybqaatay dagalkii iyo difaciiba Axmarada ee Axmed Gurey . Cilmibaare I. M. Lewis wuxuu xusay in jiray laba Axmed Gurey oo la isku khalday: <blockquote>Buuggu wuxuu tilmaamayaa laba Axmed oo loogu yeero ‘midig-la’. Mid waxaa lagu magacaabaa "Axmed Gurey Soomaali", oo loo aqoonsaday inuu yahay Axmed Gurey Xuseen, hogaamiye ka tirsanaa Habar Magaadle. Midka kalena waxaa loogu yeeraa “Iimaam Axmed”. Waxaa la rumeysan yahay in labadaas Axmed la isku khalday oo laga dhigay hal halyeey oo kali ah.<ref>Morin, Didier (2004). *Dictionnaire historique afar: 1288-1982*. KARTHALA Editions. ISBN 9782845864924.</ref></blockquote> Qabriga Sheekh Aw Barkhadle oo u dhexeeya [[Berbera]] iyo [[Hargeysa]] wuxuu ahaa goob barakeysan oo beelaha ''Isaaq'' iyo Eidagalleh ay u adeegsadeen dhaarista, heshiisiinta iyo xallinta khilaafaadka. Beesha Ciidagale, oo ka mid ah hogaamiyeyaasha dhaqanka, ayaa door muhiim ah ka qaadatay maamulka goobtan barakeysan.Gaar ahaan, goobtan waxaa miisaan weyn ku lahaa Salaadiinta iyo Ugaasyada dhaqanka. Beelaha si gaar ah uga qayb qaatay ilaalinta sharafta iyo shaqada goobta barakeysan ee Aw Barkhadle waxaa ka mid ahayd beesha Ciidagale. Ciidagale waxay caan ku ahaayeen geesinimadooda dagaal iyo hibadooda suugaaneed, waxayna sidoo kale hayeen xilka qiimaha badan ee ah dhexdhexaadiyeyaal iyo ilaalinayaal dhaqanka xeerka Soomaalida. Odayaasha la qadariyo ee beesha ayaa inta badan guddoomin jiray dhaarista heshiisyada iyo xallinta muranada lagu qabto Aw Barkhadle, si loo ilaaliyo heshiisyada loona sugo nabadda iyo wada noolaanshaha bulshada <blockquote>Marka la kulmo arrin adag oo saameynaysa beelaha Isaaq , waxaa la keenaa waraaq si gaar ah loo ilaaliyo oo yaalla qabriga, kuna saxiixan yahay Bilaal, addoonkii Khaliifadii hore. Dhaaro cusub ayaa lagu kala qaadayaa. Sannadkii 1846, waxa la keenay Berbera oo ay wateen beesha Ciidagale, halkaas oo beelaha Aala Axmed iyo Aala Yuusuf ku dhaarteen inay nabad ku noolaadaan.<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref></blockquote>Eidagale waxay si dhaqameed u lahaayeen doorka hoggaaminta gudaha iyo nabadeynta khilaafaadka, iyagoo lagu yaqaan xigmadda iyo kartida suugaanta. Xeer-beegti iyo gabyaa caan ah ayaa kasoo jeeda, waxaana ay adeegsadaan xeer-Soomaaliyeed, dood furan iyo gabayo si ay u xalliyaan ismaandhaafka. Duqeyda beesha waxay inta badan ahaayeen garsoorayaal dhexdhexaad ah marka ay colaado ka dhex qarxaan beelaha walaalaha ah. Aw Barkhadle ayaa mar walba ahayd goobta ugu sarreysa ee dhaar iyo heshiis lagu sameeyo. Hoggaamiyeyaasha Eidagale ayaa door muhiim ah ka ciyaari jiray dhexdhexaadinta khilaafaadka u dhexeeya beelaha—iyagoo noqday kuwa isku xira kooxaha is haya oo nabad ka dhex abuura. Mid ka mid ah meelaha ugu barakeysan ee heshiisyada nabadeed lagu gaari jiray wuxuu ahaa quduuska Aw Barkhadle, oo ku yaalla inta u dhexeysa Berbera iyo Hargeysa. Halkaas ayaa lagu dhaaran jiray, iyadoo la isticmaalayo agab quduus ah, waxaana lagu xoojin jiray heshiisyo nabadeed oo waara—taasoo muujinaysa kaalinta ay Eidagale ku lahaayeen ilaalinta dhaqanka iyo sharciga.<blockquote>Xilliyada khatarta dibadda ah, sida soo galootiga gumaysiga ama dagaallada beelaha, Eidagale waxay si degdeg ah isu abaabuli jireen una midoobi jireen difaaca dhulkooda, iyagoo noqda ilaalayaasha deegaankooda. Dhaqankaas qotoda dheer ee hoggaaminta iyo dhexdhexaadinta waxaa si muuqata u matalayey halyeyaal sida Suldaan Cabdillaahi Dheria, kaasoo saameyn weyn ku lahaa dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad—wuxuuna astaan u ahaa sii socoshada awoodda Eidagale ee xagga maamulka dhaqanka iyo dhexdhexaadinta beelaha.</blockquote> Dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad, Suldaan Cabdillaahi Dheria wuxuu ka soo dhex baxay isagoo noqday mid ka mid ah madax-dhaqameedyadii ugu magaca dheeraa beesha Isaaq, gaar ahaan beesha Eidagale. Waxaa si weyn loogu xusuustaa xikmaddiisa iyo kartidiisa dhexdhexaadin, wuxuuna door muhiim ah ka qaatay xallinta khilaafaadka, ilaalinta xeerka Soomaalida, iyo maareynta xiriirka lala lahaa gumaystihii Ingiriiska. Hoggaamintiisu waxay xoojisay nidaamka dhaqameed xilli ay jireen isbeddello siyaasadeed oo waaweyn. Maanta, dhaxalkiisii hoggaamineed si weyn ayaa looga xurmeynayaa guud ahaan Somaliland. Eidagale waxay caan ku ahaayeen xirfaddooda fardo-fuulka, waxaana weeraradoodii xoogga badnaa ay gaadhi jireen laga bilaabo xeebta ilaa gudaha dalka. Sida uu sheegay Carlos Swayne, oo dhex maray Somaliland dhammaadkii qarnigii 19aad, Eidagale waxay ka mid ahaayeen beelaha ugu jecel weerarada: <blockquote>“Beelaha ku dhow xeebta waqooyi ee ugu jecel weerarada waxay u muuqdaan inay yihiin Habr Awal, Eidagale, iyo Habr Gerhajis.”<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 40.</ref></blockquote> Marka laga soo tago xirfaddooda fardo-fuulka, Eidagale sidoo kale waxay caan ku yihiin fasahaaddooda suugaanta dhaqanka Soomaalida, gaar ahaan gabayga. Waxay soo saareen gabayaaal caan ah sida Xasan Tarabi iyo Elmi Boodhari. Taariikh ahaan, Eidagale waxaa beelaha kale ee Soomaaliyeed u aqoonsanaayeen khubaro suugaanta gabayga:<ref>Diriye, p. 75.</ref> <blockquote> “Beelaha Soomaaliyeed dhexdeeda, Eidagale waxaa lagu yaqaan khubarnimada tirinta gabayada. Hal gabyaa oo ka tirsan Eidagale laga yaabee inuusan ka heer sarreyn gabyaa wanaagsan oo beel kale ah, laakiin Eidagale waxay u muuqdaan inay gabyaaal badan ka jiraan marka loo eego beelaha kale. ‘Haddii aad halkaan keento boqol nin oo Eidagale ah,’ ayuu ii sheegay Hersi Jaamac, ‘oo aad waydiiso kee gabaygiisa tirin kara, sagaashan iyo shan baa tirin kara. Inta kale weli way baranayaan.’”<ref>Laurance, Margaret. A tree for poverty: Somali poetry and prose. McMaster University Library Press. p. 27.</ref></blockquote> Qarnigyo badan, beesha Eidagale waxay door muhiim ah ku lahayd ganacsigii geela ee fog ee Soomaaliyeed. Ganacsatada Eidagale waxay ka soo heli jireen agabyo kala duwan gobolka Soomaalida ee dhulka hadda loo yaqaan Itoobiya, sida xoolaha, malmalka (acacia gum), muxurta (myrrh), iyo subagga, kuwaas oo markii dambe loo dhoofin jiray Koonfurta Carabta. Ganacsatada karavaanka ee Eidagale waxay aasaaseen xarumo ganacsi oo muhiim ah gudaha dalka, kuwaas oo ay ka mid tahay magaalada casriga ah ee Hargeysa, taasoo la aasaasay qarnigii 19aad, kana ahayd meel isgoys ah oo u dhexeysa Berbera iyo gudaha Soomaalida.Hargeysa waxaa asal ahaan loo aasaasay bartamaha qarnigii 19aad si ay u noqoto xarun karavaan oo xiriirisa Berbera iyo gudaha.<ref>{{cite book|title=Journal of African Languages|date=1963|publisher=University of Michigan Press|pages=27|language=english}}</ref><ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 96.</ref> Qayb dhownaata oo laga qaaday khariidaddii 1885 ee ay daabacday Royal Geographical Society ayaa si cad u muujinaysa joogitaanka dhuleed ee beesha Eidagale. Khariidaddu waxay calaamadaynaysaa magaalada Hargeysa (oo ku qoran ''Harrer-es-Sagheer''), iyadoo beesha Eidagale loogu yeedhay ''Eed-a-galleh'' kuna muujisan inay deggan yihiin gudaha iyo nawaaxiga deegaankaas. Buuraleyda Naasa Hablood, oo khariidadda lagu qoray ''Nas Hubla'', sidoo kale waa lagu sawiray, taasoo xoojinaysa isku xirka juqraafiyeed iyo dhaqan ee beesha Eidagale ee gobolkaasi.<ref>Royal Geographical Society map, 1885. British Library Archives.</ref> <blockquote>Beesha Eidagale waxaa si weyn loogu yaqaannaa xirfaddooda suugaanta, gaar ahaan gabayga, kaas oo kaalin weyn ku leh aqoonsigooda iyo dhaqankooda. Waxaa lagu tiriyaa dad xigmadda iyo hadal-fasahaadda ku caan baxay, iyagoo gabayga u adeegsada sidii ay u xafidi lahaayeen taariikhda, u gudbin lahaayeen qiimaha bulsheed, una xallin lahaayeen khilaafaadka. Waxaa hadal caan ah oo laga dhex maqlo odhanaya: "Nin aan gabayn karin weli ma dhalan." Tani waxay muujinaysaa sida gabaygu uga yahay laf-dhabar aqoonta iyo wada-noolaanshaha bulshada Eidagale.</blockquote> Marka laga soo tago hidda-sugaaneedkooda, beesha Eidagale waxay sidoo kale caan ku yihiin xirfadda xoolo-dhaqatada, gaar ahaan dhaqashada geela, oo ah tiirka ugu weyn ee dhaqaalahooda iyo noloshooda reer guuraanimada. Geelu wuxuu leeyahay qiimo weyn, wuxuuna astaan u yahay hanti, sharaf, iyo adkaysi. Khibraddooda dheer ee ku saabsan dhaqashada iyo daryeelka geela waxay ka tarjumaysaa aqoon jiilal badan soo jirtay, taasoo ka dhigaysa dad si heer sare ah u yaqaan sida loo ilaaliyo loona kobciyo xoolaha. Isku dhafka suugaantooda afka ah iyo xirfaddooda xoolo-dhaqatada ayaa ah labada tiir ee ugu waaweyn ee dhaxalka dhaqameed ee beesha Eidagale—waa hiddo soo jireen ah oo qoto dheer leh, taasoo weli si xooggan u qeexaysa aqoonsigooda jiilba jiil. An image illustrating 19th-century trade: Beesha Eidagale waxay si weyn ugaga qayb qaadatay ganacsiga guud ee geela iyo agabka dabiiciga ah ee gobolka. Karavaannadii ka yimid gudaha gudaha ayaa halkan ku degi jiray, iyagoo ka ganacsan jiray muxur, malmal, subag iyo xoolo, taasoo Berbera ka dhigtay xarun ganacsi oo istiraatiiji ah oo u xiriiriya gudaha iyo suuqyada caalamiga ah. <blockquote>Soomaalida beesha Eidagale ayaa ka yimaada Ogaadeen iyagoo wata baallo, muxur, malmal, ari, lo’, iyo subag; beddelkeedna waxay ka qaataan dhar jumlo ah. Xilligiiba afar jeer ayay safarradan samaynayaan. Ma joogaan wax ka badan hal bil, intay joogaanna waxay la deggan yihiin reerahooda, cunadoodana waxay ku cunaan makhbaza, ama goobaha cuntada lagu wada cuno.<ref>Hunter, Frederick (1877). An Account of the British Settlement of Aden in Arabia*. Cengage Gale. p. 41.</ref></blockquote> ==Geed Qabiil== Geed qoys oo kooban oo ka tirsan Qabiilka Eidagalle ayaa hoos lagu soo bandhigay.<ref name="survey 147">Hunt, John A. (1951). A general survey of the Somaliland Protectorate 1944-1950. Wayback Machine (archived 2 February 2022). p. 147.</ref> *Daoud(Eidagalle) **Mohamed Daoud ***Egal Mohamed (Rer Cigal) ***Ali Mohamed (Rer Afwayne) ***Urkurag Mohamed ****Ali Urkurag *****Fiqi Sa'ad Ali *****Mahamoud Ali *****Ahmed Ali *****Ismail Ali ******Ali Ismail *******Osman Ali (Rer Osman) *******Geedi Ali (Rer Aw) *******Yonis Ali *******Roble Ali (Rer Rooble) ********Hassan Roble *******Abdalle Ali ********Geedi Abdalle (Rer Geedi) ********Mohamed Abdalle (Rer Mohamed) **Abokor Daoud ***Bilaal Abokor ****Mohamed Bilal *****Egal Mohamed *****Hassan Mohamed *****Farah Mohamed ***Isse Abokor ****Dualeh Isse ****Ibrahim Isse ****Hassan Dualeh **Abokor Muuse ***Saleiban Abokor ****Mohammad Salieban *****Saleiban Mohamed ******Yousuf Saleiban *******Osman Yusuf *******Said Yusuf *******Mohamed Yusuf ******Aralleh Saleiban *******Saleiban Arralle ********Abokor Saleiban *********Abdalleh Abokor *********Saleiban Abokor **********Warfa Saleiban **********Arreh Saleiban **********Farah Saleiban **********Mahamoud Saleiban *********Hassan Abokor **********Muuse Hassan **********Laqshe Hassan **********Basiralle Hassan **********Dhimbil Hassan ***********Mohammed Dhimbil ************Mucawiye Mohamed ************Guled Mohamed ************Fatah Mohamed ************Mussa Mohamed *************Adawe Muse *************Fatah Muse *************Yonis Muse *************Aden Muse ***********Muuse Dhimbil ************Abdalle Muse *************Mahamoud Muuse **************Shirdon Mohamoud **************Hildiid Mohamoud *************Abdalleh Muuse **************Jibirl Abdalle ***************Kalil Jibirl ***************Aden Jibril ***************Abdi Jibril ****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi) ****************Nour Abdi (Rer Nuur) ****************Benin Abdi (Rer Benin) ****************Abdille Abdi *****************Gallab Abdille (Rer Gallab) *****************Eiae Abdille (Rer Eiye) *****************Mohamed Abdille ***********Ahmed Dhimbil ************Musa Ahmed ************Waisleh Ahmed ************Osman Ahmed ************Liban Ahmed *********Aden Abokor **********Awal Aden **********Hassan Aden **Abdirahman Muuse ***Yonis Abdiraham ****Aden Yonis ****Ismail Yonis ****Ugadh Yonis ****Mohamed Yonis ***Abdalle Abdirahman ****Mohamed Abdalle (Bah Daylo) *****Gadid Mohamed *****Abdalle Mohamed *****Loge Mohamed ***Ibrahim Abdalle ****Kulul Ibrahim (Rer Kul) ****Abdi Ibrahim (Abdi Dheeri) ****Abokor Ibrahim *****Idileh Abokor (Rer Iidleh) ******Ismail Iidle ******Bare Iidle ******Hussein Abokor Matan (Gashaabuur) ******Roble Matan ******Hamud Matan ******Aden Matan ******Damal Aden *******Gabdon Dhamal (Rer Gabdoon) *******Hode Dhamal (Dhamal YarYar) *******Deria Dhamal (Dhamal YarYar) *******Gabib Dhamal (Dhamal YarYar) *******Fatah Dhamal (Dhamal YarYar) *******Essa Dhamal ********Aden Isse ********Warfa Isse ********Guled Isse ********Liban Isse (Rer Liibaan) ********Hassan Isse (Rer Hassan Isse) ********Abdi Isse *********Baho Abdi *********Abdi Bari (Abdi Bari) *********Guled Abdi (Rer Guleed) ==Shacab caan ah== * Abdillahi Deria – Prominent anti-colonial fighter * Mohamed Mooge Liibaan – was a prominent Somali Scholar, vocalist, poet, and military leader. * Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF. * Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship. * Hassan Guure Jamac * Abwaan Dheeg * Idiris Haji Cisman Gurey * Siyasi Ali Mohamed Ibrahim (Ali Sanyare) * Hussein M. Adam|Hussein Mohammed Adam (Tanzania) – foremost Somali intellectual and scholar who founded the Somali Studies International Association (SSIA) * Abwan Qawdhan Dualeh * Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer * Hajji Abdi Hussein Yusuf (Abdi Warabe)– Respected Somali elder and Guurti member, known for his wisdom and role in peacebuilding and traditional leadership. * Khadra Dahir Cige – popular Somali singer * Suldaan Sakariye Suldan Mohamed S.C/laahi (Galaal) *Ugahz Mohamed Abdille Ahmed , a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure. * Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist * Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War. * Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning * Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border * Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health * Jama Mohamed Ghalib – served as speaker of the Somali Parliament during the Somali Republic's early civilian administration, between 1960 and 1964 * Mahamed Abdiqadir – 8th grand sultan of the Isaaq * Ismail Mahmud Hurre – former foreign minister of the Transitional Federal Government of Somalia, between 2000-2002 and 2006–2007 * Jama Asker –Activist And Politician * Abwan Ali Mooge Geedi Egal * Abdishakur Dayib – Prominent Journalist * Daud Mahamed – the ninth and current grand sultan of the Isaaq Sultanate. * Abdi Bidhaan Dahir – Journalist * Abwan Muse Ali Farur * Abwan Coloaad Qorane – Poet and Member of Federal Parliament of Somalia * Mahid Guled - Former prime minister of Somalia * Bihi Egeh –Minister of Finance of Somalia * Hussein Arab Isse – former deputy prime minister and minister of defence of Somalia, between 2011 and 2012 * Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city * Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader * Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia * Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist ==Tixraacyo== d7ve7b3pz7535788n02rqde9kh3mkw9 309824 309821 2026-09-28T13:11:51Z Muuse8 36079 /* Geed Qabiil */ 309824 wikitext text/x-wiki {{Farac | | group = Eidagale |region1={{Flagcountry|Somalia}} |region2={{flagcountry|Somaliland}} |region3={{Flagcountry|Ethiopia}} | rels = [[Islam]] | related-c =[[Isaaq]] }} '''Ciidagale''' Waa [[beel]] kamida Beelweynta [[Isaaq]] Beeshu Waaxa ay rasmi ahaan u Deggaan Gobollada [[Maroodi Jeex]] iyo [[Togdheer]] ee [[Soomaaliya]] Iyo [[Gobolka Soomaali Galbeed]] ==Baahsanaanta== Eidagalle waa beel ka tirsan beelaha Isaaq. Waxay degaan tiro badan ku leeyihiin gobolka Maroodi Jeex ee Somaliland, gaar ahaan magaalada Hargeysa (dhinacyadeeda dhexe iyo koonfur-bari), iyo degmada Salaxley . Intaa waxaa dheer, Ciidagale waxay sidoo kale si weyn ugu baahsan yihiin dalka ee Itoobiya, gaar ahaan degmooyinka Daroor,iyo Awaare. Beesha Eedagaale waxay leedahay laamo hoose oo ay ka mid yihiin Mohamed Daoud (Guuyoobe), kuwaas oo degan degmada Oodweyne ee gobolka Togdheer. Sidoo kale, qayb ka mid ah beesha ayaa si taariikhi ah ugu nool waddanka Kenya, halkaas oo ay ka yihiin qayb muhiim ah oo si wayn looyaqaano loona ixtiraamo, laguna magaacabo Isahakia.<ref>Waal, Alexander De (1993). "Violent deeds live on: landmines in Somalia and Somaliland, p. 63"</ref><ref>Lewis, I. M. (3 February 2017). I.M Lewis : peoples of the Horn of Africa. <nowiki>ISBN 9781315308173</nowiki>.</ref> ==Tariikhda== ===Xiliyadii Dhexe === Taariikh ahaan, beesha Ciidagale waxay ka mid ahayd beelihii ka qayb galay dagaalladii lagu qaaday boqortooyadii Xabashida waxayna hoos tagi jireen [https://so.m.wikipedia.org/wiki/Saldanadii_Cadal Saldanaddii Adal]. Waxay si gaar ah ugu xusan yihiin buugga ''Futuh al-Habash'' (Futuxul Xabash) oo lagu tilmaamay in beelahaasi yihiin ''Habar Magaadle''. Habar Magaadle waxaa laga soo saaray halyeeygii taariikhiga ahaa ee Axmed Gurey bin Xuseen, oo ahaa gacanta midig ee Axmed Ibraahim al-Ghazi.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref> <blockquote>Beesha Ciidagale—gaar ahaan beesha [[Abokor muuse|Abokor Muse]]—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo, taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha , gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada Herar. Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen Magalada zelia.</blockquote>jifo kale oo muhiim ah oo ka tirsana laanta Cabdiraxmaan Muuse, kaasoo ka qayb qaatay dagaladii Axmed Gurey , waxaa lagu nanaysaa Gashaanbuur oo ah Hussein Abokor Matan, oo ah geesiyadii ka qaybqaatay dagalkii iyo difaciiba Axmarada ee Axmed Gurey . Cilmibaare I. M. Lewis wuxuu xusay in jiray laba Axmed Gurey oo la isku khalday: <blockquote>Buuggu wuxuu tilmaamayaa laba Axmed oo loogu yeero ‘midig-la’. Mid waxaa lagu magacaabaa "Axmed Gurey Soomaali", oo loo aqoonsaday inuu yahay Axmed Gurey Xuseen, hogaamiye ka tirsanaa Habar Magaadle. Midka kalena waxaa loogu yeeraa “Iimaam Axmed”. Waxaa la rumeysan yahay in labadaas Axmed la isku khalday oo laga dhigay hal halyeey oo kali ah.<ref>Morin, Didier (2004). *Dictionnaire historique afar: 1288-1982*. KARTHALA Editions. ISBN 9782845864924.</ref></blockquote> Qabriga Sheekh Aw Barkhadle oo u dhexeeya [[Berbera]] iyo [[Hargeysa]] wuxuu ahaa goob barakeysan oo beelaha ''Isaaq'' iyo Eidagalleh ay u adeegsadeen dhaarista, heshiisiinta iyo xallinta khilaafaadka. Beesha Ciidagale, oo ka mid ah hogaamiyeyaasha dhaqanka, ayaa door muhiim ah ka qaadatay maamulka goobtan barakeysan.Gaar ahaan, goobtan waxaa miisaan weyn ku lahaa Salaadiinta iyo Ugaasyada dhaqanka. Beelaha si gaar ah uga qayb qaatay ilaalinta sharafta iyo shaqada goobta barakeysan ee Aw Barkhadle waxaa ka mid ahayd beesha Ciidagale. Ciidagale waxay caan ku ahaayeen geesinimadooda dagaal iyo hibadooda suugaaneed, waxayna sidoo kale hayeen xilka qiimaha badan ee ah dhexdhexaadiyeyaal iyo ilaalinayaal dhaqanka xeerka Soomaalida. Odayaasha la qadariyo ee beesha ayaa inta badan guddoomin jiray dhaarista heshiisyada iyo xallinta muranada lagu qabto Aw Barkhadle, si loo ilaaliyo heshiisyada loona sugo nabadda iyo wada noolaanshaha bulshada <blockquote>Marka la kulmo arrin adag oo saameynaysa beelaha Isaaq , waxaa la keenaa waraaq si gaar ah loo ilaaliyo oo yaalla qabriga, kuna saxiixan yahay Bilaal, addoonkii Khaliifadii hore. Dhaaro cusub ayaa lagu kala qaadayaa. Sannadkii 1846, waxa la keenay Berbera oo ay wateen beesha Ciidagale, halkaas oo beelaha Aala Axmed iyo Aala Yuusuf ku dhaarteen inay nabad ku noolaadaan.<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref></blockquote>Eidagale waxay si dhaqameed u lahaayeen doorka hoggaaminta gudaha iyo nabadeynta khilaafaadka, iyagoo lagu yaqaan xigmadda iyo kartida suugaanta. Xeer-beegti iyo gabyaa caan ah ayaa kasoo jeeda, waxaana ay adeegsadaan xeer-Soomaaliyeed, dood furan iyo gabayo si ay u xalliyaan ismaandhaafka. Duqeyda beesha waxay inta badan ahaayeen garsoorayaal dhexdhexaad ah marka ay colaado ka dhex qarxaan beelaha walaalaha ah. Aw Barkhadle ayaa mar walba ahayd goobta ugu sarreysa ee dhaar iyo heshiis lagu sameeyo. Hoggaamiyeyaasha Eidagale ayaa door muhiim ah ka ciyaari jiray dhexdhexaadinta khilaafaadka u dhexeeya beelaha—iyagoo noqday kuwa isku xira kooxaha is haya oo nabad ka dhex abuura. Mid ka mid ah meelaha ugu barakeysan ee heshiisyada nabadeed lagu gaari jiray wuxuu ahaa quduuska Aw Barkhadle, oo ku yaalla inta u dhexeysa Berbera iyo Hargeysa. Halkaas ayaa lagu dhaaran jiray, iyadoo la isticmaalayo agab quduus ah, waxaana lagu xoojin jiray heshiisyo nabadeed oo waara—taasoo muujinaysa kaalinta ay Eidagale ku lahaayeen ilaalinta dhaqanka iyo sharciga.<blockquote>Xilliyada khatarta dibadda ah, sida soo galootiga gumaysiga ama dagaallada beelaha, Eidagale waxay si degdeg ah isu abaabuli jireen una midoobi jireen difaaca dhulkooda, iyagoo noqda ilaalayaasha deegaankooda. Dhaqankaas qotoda dheer ee hoggaaminta iyo dhexdhexaadinta waxaa si muuqata u matalayey halyeyaal sida Suldaan Cabdillaahi Dheria, kaasoo saameyn weyn ku lahaa dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad—wuxuuna astaan u ahaa sii socoshada awoodda Eidagale ee xagga maamulka dhaqanka iyo dhexdhexaadinta beelaha.</blockquote> Dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad, Suldaan Cabdillaahi Dheria wuxuu ka soo dhex baxay isagoo noqday mid ka mid ah madax-dhaqameedyadii ugu magaca dheeraa beesha Isaaq, gaar ahaan beesha Eidagale. Waxaa si weyn loogu xusuustaa xikmaddiisa iyo kartidiisa dhexdhexaadin, wuxuuna door muhiim ah ka qaatay xallinta khilaafaadka, ilaalinta xeerka Soomaalida, iyo maareynta xiriirka lala lahaa gumaystihii Ingiriiska. Hoggaamintiisu waxay xoojisay nidaamka dhaqameed xilli ay jireen isbeddello siyaasadeed oo waaweyn. Maanta, dhaxalkiisii hoggaamineed si weyn ayaa looga xurmeynayaa guud ahaan Somaliland. Eidagale waxay caan ku ahaayeen xirfaddooda fardo-fuulka, waxaana weeraradoodii xoogga badnaa ay gaadhi jireen laga bilaabo xeebta ilaa gudaha dalka. Sida uu sheegay Carlos Swayne, oo dhex maray Somaliland dhammaadkii qarnigii 19aad, Eidagale waxay ka mid ahaayeen beelaha ugu jecel weerarada: <blockquote>“Beelaha ku dhow xeebta waqooyi ee ugu jecel weerarada waxay u muuqdaan inay yihiin Habr Awal, Eidagale, iyo Habr Gerhajis.”<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 40.</ref></blockquote> Marka laga soo tago xirfaddooda fardo-fuulka, Eidagale sidoo kale waxay caan ku yihiin fasahaaddooda suugaanta dhaqanka Soomaalida, gaar ahaan gabayga. Waxay soo saareen gabayaaal caan ah sida Xasan Tarabi iyo Elmi Boodhari. Taariikh ahaan, Eidagale waxaa beelaha kale ee Soomaaliyeed u aqoonsanaayeen khubaro suugaanta gabayga:<ref>Diriye, p. 75.</ref> <blockquote> “Beelaha Soomaaliyeed dhexdeeda, Eidagale waxaa lagu yaqaan khubarnimada tirinta gabayada. Hal gabyaa oo ka tirsan Eidagale laga yaabee inuusan ka heer sarreyn gabyaa wanaagsan oo beel kale ah, laakiin Eidagale waxay u muuqdaan inay gabyaaal badan ka jiraan marka loo eego beelaha kale. ‘Haddii aad halkaan keento boqol nin oo Eidagale ah,’ ayuu ii sheegay Hersi Jaamac, ‘oo aad waydiiso kee gabaygiisa tirin kara, sagaashan iyo shan baa tirin kara. Inta kale weli way baranayaan.’”<ref>Laurance, Margaret. A tree for poverty: Somali poetry and prose. McMaster University Library Press. p. 27.</ref></blockquote> Qarnigyo badan, beesha Eidagale waxay door muhiim ah ku lahayd ganacsigii geela ee fog ee Soomaaliyeed. Ganacsatada Eidagale waxay ka soo heli jireen agabyo kala duwan gobolka Soomaalida ee dhulka hadda loo yaqaan Itoobiya, sida xoolaha, malmalka (acacia gum), muxurta (myrrh), iyo subagga, kuwaas oo markii dambe loo dhoofin jiray Koonfurta Carabta. Ganacsatada karavaanka ee Eidagale waxay aasaaseen xarumo ganacsi oo muhiim ah gudaha dalka, kuwaas oo ay ka mid tahay magaalada casriga ah ee Hargeysa, taasoo la aasaasay qarnigii 19aad, kana ahayd meel isgoys ah oo u dhexeysa Berbera iyo gudaha Soomaalida.Hargeysa waxaa asal ahaan loo aasaasay bartamaha qarnigii 19aad si ay u noqoto xarun karavaan oo xiriirisa Berbera iyo gudaha.<ref>{{cite book|title=Journal of African Languages|date=1963|publisher=University of Michigan Press|pages=27|language=english}}</ref><ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 96.</ref> Qayb dhownaata oo laga qaaday khariidaddii 1885 ee ay daabacday Royal Geographical Society ayaa si cad u muujinaysa joogitaanka dhuleed ee beesha Eidagale. Khariidaddu waxay calaamadaynaysaa magaalada Hargeysa (oo ku qoran ''Harrer-es-Sagheer''), iyadoo beesha Eidagale loogu yeedhay ''Eed-a-galleh'' kuna muujisan inay deggan yihiin gudaha iyo nawaaxiga deegaankaas. Buuraleyda Naasa Hablood, oo khariidadda lagu qoray ''Nas Hubla'', sidoo kale waa lagu sawiray, taasoo xoojinaysa isku xirka juqraafiyeed iyo dhaqan ee beesha Eidagale ee gobolkaasi.<ref>Royal Geographical Society map, 1885. British Library Archives.</ref> <blockquote>Beesha Eidagale waxaa si weyn loogu yaqaannaa xirfaddooda suugaanta, gaar ahaan gabayga, kaas oo kaalin weyn ku leh aqoonsigooda iyo dhaqankooda. Waxaa lagu tiriyaa dad xigmadda iyo hadal-fasahaadda ku caan baxay, iyagoo gabayga u adeegsada sidii ay u xafidi lahaayeen taariikhda, u gudbin lahaayeen qiimaha bulsheed, una xallin lahaayeen khilaafaadka. Waxaa hadal caan ah oo laga dhex maqlo odhanaya: "Nin aan gabayn karin weli ma dhalan." Tani waxay muujinaysaa sida gabaygu uga yahay laf-dhabar aqoonta iyo wada-noolaanshaha bulshada Eidagale.</blockquote> Marka laga soo tago hidda-sugaaneedkooda, beesha Eidagale waxay sidoo kale caan ku yihiin xirfadda xoolo-dhaqatada, gaar ahaan dhaqashada geela, oo ah tiirka ugu weyn ee dhaqaalahooda iyo noloshooda reer guuraanimada. Geelu wuxuu leeyahay qiimo weyn, wuxuuna astaan u yahay hanti, sharaf, iyo adkaysi. Khibraddooda dheer ee ku saabsan dhaqashada iyo daryeelka geela waxay ka tarjumaysaa aqoon jiilal badan soo jirtay, taasoo ka dhigaysa dad si heer sare ah u yaqaan sida loo ilaaliyo loona kobciyo xoolaha. Isku dhafka suugaantooda afka ah iyo xirfaddooda xoolo-dhaqatada ayaa ah labada tiir ee ugu waaweyn ee dhaxalka dhaqameed ee beesha Eidagale—waa hiddo soo jireen ah oo qoto dheer leh, taasoo weli si xooggan u qeexaysa aqoonsigooda jiilba jiil. An image illustrating 19th-century trade: Beesha Eidagale waxay si weyn ugaga qayb qaadatay ganacsiga guud ee geela iyo agabka dabiiciga ah ee gobolka. Karavaannadii ka yimid gudaha gudaha ayaa halkan ku degi jiray, iyagoo ka ganacsan jiray muxur, malmal, subag iyo xoolo, taasoo Berbera ka dhigtay xarun ganacsi oo istiraatiiji ah oo u xiriiriya gudaha iyo suuqyada caalamiga ah. <blockquote>Soomaalida beesha Eidagale ayaa ka yimaada Ogaadeen iyagoo wata baallo, muxur, malmal, ari, lo’, iyo subag; beddelkeedna waxay ka qaataan dhar jumlo ah. Xilligiiba afar jeer ayay safarradan samaynayaan. Ma joogaan wax ka badan hal bil, intay joogaanna waxay la deggan yihiin reerahooda, cunadoodana waxay ku cunaan makhbaza, ama goobaha cuntada lagu wada cuno.<ref>Hunter, Frederick (1877). An Account of the British Settlement of Aden in Arabia*. Cengage Gale. p. 41.</ref></blockquote> ==Geed Qabiil== Geed qoys oo kooban oo ka tirsan Qabiilka Eidagalle ayaa hoos lagu soo bandhigay.<ref name="survey 147">Hunt, John A. (1951). A general survey of the Somaliland Protectorate 1944-1950. Wayback Machine (archived 2 February 2022). p. 147.</ref> *Daoud(Eidagalle) **Mohamed Daoud ***Egal Mohamed (Rer Cigal) ***Ali Mohamed (Rer Afwayne) ***Urkurag Mohamed ****Ali Urkurag *****Fiqi Sa'ad Ali *****Mahamoud Ali *****Ahmed Ali *****Ismail Ali ******Ali Ismail *******Osman Ali (Rer Osman) *******Geedi Ali (Rer Aw) *******Yonis Ali (Rer Yonis) *******Roble Ali (Rer Rooble) ********Hassan Roble *******Abdalle Ali ********Geedi Abdalle (Rer Geedi) ********Mohamed Abdalle (Rer Mohamed) **Abokor Daoud ***Bilaal Abokor ****Mohamed Bilal *****Egal Mohamed *****Hassan Mohamed *****Farah Mohamed ***Isse Abokor ****Dualeh Isse ****Ibrahim Isse ****Hassan Dualeh **Abokor Muuse ***Saleiban Abokor ****Mohammad Salieban *****Saleiban Mohamed ******Yousuf Saleiban *******Osman Yusuf *******Said Yusuf *******Mohamed Yusuf ******Aralleh Saleiban *******Saleiban Arralle ********Abokor Saleiban *********Abdalleh Abokor *********Saleiban Abokor **********Warfa Saleiban **********Arreh Saleiban **********Farah Saleiban **********Mahamoud Saleiban *********Hassan Abokor **********Muuse Hassan **********Laqshe Hassan **********Basiralle Hassan **********Dhimbil Hassan ***********Mohammed Dhimbil ************Mucawiye Mohamed ************Guled Mohamed ************Fatah Mohamed ************Mussa Mohamed *************Adawe Muse *************Fatah Muse *************Yonis Muse *************Aden Muse ***********Muuse Dhimbil ************Abdalle Muse *************Mahamoud Muuse **************Shirdon Mohamoud **************Hildiid Mohamoud *************Abdalleh Muuse **************Jibirl Abdalle ***************Kalil Jibirl ***************Aden Jibril ***************Abdi Jibril ****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi) ****************Nour Abdi (Rer Nuur) ****************Benin Abdi (Rer Benin) ****************Abdille Abdi *****************Gallab Abdille (Rer Gallab) *****************Eiae Abdille (Rer Eiye) *****************Mohamed Abdille ***********Ahmed Dhimbil ************Musa Ahmed ************Waisleh Ahmed ************Osman Ahmed ************Liban Ahmed *********Aden Abokor **********Awal Aden **********Hassan Aden **Abdirahman Muuse ***Yonis Abdiraham ****Aden Yonis ****Ismail Yonis ****Ugadh Yonis ****Mohamed Yonis ***Abdalle Abdirahman ****Mohamed Abdalle (Bah Daylo) *****Gadid Mohamed *****Abdalle Mohamed *****Loge Mohamed ***Ibrahim Abdalle ****Kulul Ibrahim (Rer Kul) ****Abdi Ibrahim (Abdi Dheeri) ****Abokor Ibrahim *****Idileh Abokor (Rer Iidleh) ******Ismail Iidle ******Bare Iidle *****Hussein Abokor Matan (Gashaabuur) ******Roble Matan ******Hamud Matan ******Aden Matan ******Damal Aden *******Gabdon Dhamal (Rer Gabdoon) *******Hode Dhamal (Dhamal YarYar) *******Deria Dhamal (Dhamal YarYar) *******Gabib Dhamal (Dhamal YarYar) *******Fatah Dhamal (Dhamal YarYar) *******Essa Dhamal ********Aden Isse ********Warfa Isse ********Guled Isse ********Liban Isse (Rer Liibaan) ********Hassan Isse (Rer Hassan Isse) ********Abdi Isse *********Baho Abdi *********Abdi Bari (Abdi Bari) *********Guled Abdi (Rer Guleed) ==Shacab caan ah== * Abdillahi Deria – Prominent anti-colonial fighter * Mohamed Mooge Liibaan – was a prominent Somali Scholar, vocalist, poet, and military leader. * Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF. * Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship. * Hassan Guure Jamac * Abwaan Dheeg * Idiris Haji Cisman Gurey * Siyasi Ali Mohamed Ibrahim (Ali Sanyare) * Hussein M. Adam|Hussein Mohammed Adam (Tanzania) – foremost Somali intellectual and scholar who founded the Somali Studies International Association (SSIA) * Abwan Qawdhan Dualeh * Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer * Hajji Abdi Hussein Yusuf (Abdi Warabe)– Respected Somali elder and Guurti member, known for his wisdom and role in peacebuilding and traditional leadership. * Khadra Dahir Cige – popular Somali singer * Suldaan Sakariye Suldan Mohamed S.C/laahi (Galaal) *Ugahz Mohamed Abdille Ahmed , a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure. * Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist * Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War. * Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning * Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border * Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health * Jama Mohamed Ghalib – served as speaker of the Somali Parliament during the Somali Republic's early civilian administration, between 1960 and 1964 * Mahamed Abdiqadir – 8th grand sultan of the Isaaq * Ismail Mahmud Hurre – former foreign minister of the Transitional Federal Government of Somalia, between 2000-2002 and 2006–2007 * Jama Asker –Activist And Politician * Abwan Ali Mooge Geedi Egal * Abdishakur Dayib – Prominent Journalist * Daud Mahamed – the ninth and current grand sultan of the Isaaq Sultanate. * Abdi Bidhaan Dahir – Journalist * Abwan Muse Ali Farur * Abwan Coloaad Qorane – Poet and Member of Federal Parliament of Somalia * Mahid Guled - Former prime minister of Somalia * Bihi Egeh –Minister of Finance of Somalia * Hussein Arab Isse – former deputy prime minister and minister of defence of Somalia, between 2011 and 2012 * Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city * Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader * Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia * Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist ==Tixraacyo== 607msw91mc47vhok29096kq86eg7a7b 309825 309824 2026-09-28T13:14:20Z Muuse8 36079 /* Geed Qabiil */ 309825 wikitext text/x-wiki {{Farac | | group = Eidagale |region1={{Flagcountry|Somalia}} |region2={{flagcountry|Somaliland}} |region3={{Flagcountry|Ethiopia}} | rels = [[Islam]] | related-c =[[Isaaq]] }} '''Ciidagale''' Waa [[beel]] kamida Beelweynta [[Isaaq]] Beeshu Waaxa ay rasmi ahaan u Deggaan Gobollada [[Maroodi Jeex]] iyo [[Togdheer]] ee [[Soomaaliya]] Iyo [[Gobolka Soomaali Galbeed]] ==Baahsanaanta== Eidagalle waa beel ka tirsan beelaha Isaaq. Waxay degaan tiro badan ku leeyihiin gobolka Maroodi Jeex ee Somaliland, gaar ahaan magaalada Hargeysa (dhinacyadeeda dhexe iyo koonfur-bari), iyo degmada Salaxley . Intaa waxaa dheer, Ciidagale waxay sidoo kale si weyn ugu baahsan yihiin dalka ee Itoobiya, gaar ahaan degmooyinka Daroor,iyo Awaare. Beesha Eedagaale waxay leedahay laamo hoose oo ay ka mid yihiin Mohamed Daoud (Guuyoobe), kuwaas oo degan degmada Oodweyne ee gobolka Togdheer. Sidoo kale, qayb ka mid ah beesha ayaa si taariikhi ah ugu nool waddanka Kenya, halkaas oo ay ka yihiin qayb muhiim ah oo si wayn looyaqaano loona ixtiraamo, laguna magaacabo Isahakia.<ref>Waal, Alexander De (1993). "Violent deeds live on: landmines in Somalia and Somaliland, p. 63"</ref><ref>Lewis, I. M. (3 February 2017). I.M Lewis : peoples of the Horn of Africa. <nowiki>ISBN 9781315308173</nowiki>.</ref> ==Tariikhda== ===Xiliyadii Dhexe === Taariikh ahaan, beesha Ciidagale waxay ka mid ahayd beelihii ka qayb galay dagaalladii lagu qaaday boqortooyadii Xabashida waxayna hoos tagi jireen [https://so.m.wikipedia.org/wiki/Saldanadii_Cadal Saldanaddii Adal]. Waxay si gaar ah ugu xusan yihiin buugga ''Futuh al-Habash'' (Futuxul Xabash) oo lagu tilmaamay in beelahaasi yihiin ''Habar Magaadle''. Habar Magaadle waxaa laga soo saaray halyeeygii taariikhiga ahaa ee Axmed Gurey bin Xuseen, oo ahaa gacanta midig ee Axmed Ibraahim al-Ghazi.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref> <blockquote>Beesha Ciidagale—gaar ahaan beesha [[Abokor muuse|Abokor Muse]]—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo, taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha , gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada Herar. Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen Magalada zelia.</blockquote>jifo kale oo muhiim ah oo ka tirsana laanta Cabdiraxmaan Muuse, kaasoo ka qayb qaatay dagaladii Axmed Gurey , waxaa lagu nanaysaa Gashaanbuur oo ah Hussein Abokor Matan, oo ah geesiyadii ka qaybqaatay dagalkii iyo difaciiba Axmarada ee Axmed Gurey . Cilmibaare I. M. Lewis wuxuu xusay in jiray laba Axmed Gurey oo la isku khalday: <blockquote>Buuggu wuxuu tilmaamayaa laba Axmed oo loogu yeero ‘midig-la’. Mid waxaa lagu magacaabaa "Axmed Gurey Soomaali", oo loo aqoonsaday inuu yahay Axmed Gurey Xuseen, hogaamiye ka tirsanaa Habar Magaadle. Midka kalena waxaa loogu yeeraa “Iimaam Axmed”. Waxaa la rumeysan yahay in labadaas Axmed la isku khalday oo laga dhigay hal halyeey oo kali ah.<ref>Morin, Didier (2004). *Dictionnaire historique afar: 1288-1982*. KARTHALA Editions. ISBN 9782845864924.</ref></blockquote> Qabriga Sheekh Aw Barkhadle oo u dhexeeya [[Berbera]] iyo [[Hargeysa]] wuxuu ahaa goob barakeysan oo beelaha ''Isaaq'' iyo Eidagalleh ay u adeegsadeen dhaarista, heshiisiinta iyo xallinta khilaafaadka. Beesha Ciidagale, oo ka mid ah hogaamiyeyaasha dhaqanka, ayaa door muhiim ah ka qaadatay maamulka goobtan barakeysan.Gaar ahaan, goobtan waxaa miisaan weyn ku lahaa Salaadiinta iyo Ugaasyada dhaqanka. Beelaha si gaar ah uga qayb qaatay ilaalinta sharafta iyo shaqada goobta barakeysan ee Aw Barkhadle waxaa ka mid ahayd beesha Ciidagale. Ciidagale waxay caan ku ahaayeen geesinimadooda dagaal iyo hibadooda suugaaneed, waxayna sidoo kale hayeen xilka qiimaha badan ee ah dhexdhexaadiyeyaal iyo ilaalinayaal dhaqanka xeerka Soomaalida. Odayaasha la qadariyo ee beesha ayaa inta badan guddoomin jiray dhaarista heshiisyada iyo xallinta muranada lagu qabto Aw Barkhadle, si loo ilaaliyo heshiisyada loona sugo nabadda iyo wada noolaanshaha bulshada <blockquote>Marka la kulmo arrin adag oo saameynaysa beelaha Isaaq , waxaa la keenaa waraaq si gaar ah loo ilaaliyo oo yaalla qabriga, kuna saxiixan yahay Bilaal, addoonkii Khaliifadii hore. Dhaaro cusub ayaa lagu kala qaadayaa. Sannadkii 1846, waxa la keenay Berbera oo ay wateen beesha Ciidagale, halkaas oo beelaha Aala Axmed iyo Aala Yuusuf ku dhaarteen inay nabad ku noolaadaan.<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref></blockquote>Eidagale waxay si dhaqameed u lahaayeen doorka hoggaaminta gudaha iyo nabadeynta khilaafaadka, iyagoo lagu yaqaan xigmadda iyo kartida suugaanta. Xeer-beegti iyo gabyaa caan ah ayaa kasoo jeeda, waxaana ay adeegsadaan xeer-Soomaaliyeed, dood furan iyo gabayo si ay u xalliyaan ismaandhaafka. Duqeyda beesha waxay inta badan ahaayeen garsoorayaal dhexdhexaad ah marka ay colaado ka dhex qarxaan beelaha walaalaha ah. Aw Barkhadle ayaa mar walba ahayd goobta ugu sarreysa ee dhaar iyo heshiis lagu sameeyo. Hoggaamiyeyaasha Eidagale ayaa door muhiim ah ka ciyaari jiray dhexdhexaadinta khilaafaadka u dhexeeya beelaha—iyagoo noqday kuwa isku xira kooxaha is haya oo nabad ka dhex abuura. Mid ka mid ah meelaha ugu barakeysan ee heshiisyada nabadeed lagu gaari jiray wuxuu ahaa quduuska Aw Barkhadle, oo ku yaalla inta u dhexeysa Berbera iyo Hargeysa. Halkaas ayaa lagu dhaaran jiray, iyadoo la isticmaalayo agab quduus ah, waxaana lagu xoojin jiray heshiisyo nabadeed oo waara—taasoo muujinaysa kaalinta ay Eidagale ku lahaayeen ilaalinta dhaqanka iyo sharciga.<blockquote>Xilliyada khatarta dibadda ah, sida soo galootiga gumaysiga ama dagaallada beelaha, Eidagale waxay si degdeg ah isu abaabuli jireen una midoobi jireen difaaca dhulkooda, iyagoo noqda ilaalayaasha deegaankooda. Dhaqankaas qotoda dheer ee hoggaaminta iyo dhexdhexaadinta waxaa si muuqata u matalayey halyeyaal sida Suldaan Cabdillaahi Dheria, kaasoo saameyn weyn ku lahaa dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad—wuxuuna astaan u ahaa sii socoshada awoodda Eidagale ee xagga maamulka dhaqanka iyo dhexdhexaadinta beelaha.</blockquote> Dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad, Suldaan Cabdillaahi Dheria wuxuu ka soo dhex baxay isagoo noqday mid ka mid ah madax-dhaqameedyadii ugu magaca dheeraa beesha Isaaq, gaar ahaan beesha Eidagale. Waxaa si weyn loogu xusuustaa xikmaddiisa iyo kartidiisa dhexdhexaadin, wuxuuna door muhiim ah ka qaatay xallinta khilaafaadka, ilaalinta xeerka Soomaalida, iyo maareynta xiriirka lala lahaa gumaystihii Ingiriiska. Hoggaamintiisu waxay xoojisay nidaamka dhaqameed xilli ay jireen isbeddello siyaasadeed oo waaweyn. Maanta, dhaxalkiisii hoggaamineed si weyn ayaa looga xurmeynayaa guud ahaan Somaliland. Eidagale waxay caan ku ahaayeen xirfaddooda fardo-fuulka, waxaana weeraradoodii xoogga badnaa ay gaadhi jireen laga bilaabo xeebta ilaa gudaha dalka. Sida uu sheegay Carlos Swayne, oo dhex maray Somaliland dhammaadkii qarnigii 19aad, Eidagale waxay ka mid ahaayeen beelaha ugu jecel weerarada: <blockquote>“Beelaha ku dhow xeebta waqooyi ee ugu jecel weerarada waxay u muuqdaan inay yihiin Habr Awal, Eidagale, iyo Habr Gerhajis.”<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 40.</ref></blockquote> Marka laga soo tago xirfaddooda fardo-fuulka, Eidagale sidoo kale waxay caan ku yihiin fasahaaddooda suugaanta dhaqanka Soomaalida, gaar ahaan gabayga. Waxay soo saareen gabayaaal caan ah sida Xasan Tarabi iyo Elmi Boodhari. Taariikh ahaan, Eidagale waxaa beelaha kale ee Soomaaliyeed u aqoonsanaayeen khubaro suugaanta gabayga:<ref>Diriye, p. 75.</ref> <blockquote> “Beelaha Soomaaliyeed dhexdeeda, Eidagale waxaa lagu yaqaan khubarnimada tirinta gabayada. Hal gabyaa oo ka tirsan Eidagale laga yaabee inuusan ka heer sarreyn gabyaa wanaagsan oo beel kale ah, laakiin Eidagale waxay u muuqdaan inay gabyaaal badan ka jiraan marka loo eego beelaha kale. ‘Haddii aad halkaan keento boqol nin oo Eidagale ah,’ ayuu ii sheegay Hersi Jaamac, ‘oo aad waydiiso kee gabaygiisa tirin kara, sagaashan iyo shan baa tirin kara. Inta kale weli way baranayaan.’”<ref>Laurance, Margaret. A tree for poverty: Somali poetry and prose. McMaster University Library Press. p. 27.</ref></blockquote> Qarnigyo badan, beesha Eidagale waxay door muhiim ah ku lahayd ganacsigii geela ee fog ee Soomaaliyeed. Ganacsatada Eidagale waxay ka soo heli jireen agabyo kala duwan gobolka Soomaalida ee dhulka hadda loo yaqaan Itoobiya, sida xoolaha, malmalka (acacia gum), muxurta (myrrh), iyo subagga, kuwaas oo markii dambe loo dhoofin jiray Koonfurta Carabta. Ganacsatada karavaanka ee Eidagale waxay aasaaseen xarumo ganacsi oo muhiim ah gudaha dalka, kuwaas oo ay ka mid tahay magaalada casriga ah ee Hargeysa, taasoo la aasaasay qarnigii 19aad, kana ahayd meel isgoys ah oo u dhexeysa Berbera iyo gudaha Soomaalida.Hargeysa waxaa asal ahaan loo aasaasay bartamaha qarnigii 19aad si ay u noqoto xarun karavaan oo xiriirisa Berbera iyo gudaha.<ref>{{cite book|title=Journal of African Languages|date=1963|publisher=University of Michigan Press|pages=27|language=english}}</ref><ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 96.</ref> Qayb dhownaata oo laga qaaday khariidaddii 1885 ee ay daabacday Royal Geographical Society ayaa si cad u muujinaysa joogitaanka dhuleed ee beesha Eidagale. Khariidaddu waxay calaamadaynaysaa magaalada Hargeysa (oo ku qoran ''Harrer-es-Sagheer''), iyadoo beesha Eidagale loogu yeedhay ''Eed-a-galleh'' kuna muujisan inay deggan yihiin gudaha iyo nawaaxiga deegaankaas. Buuraleyda Naasa Hablood, oo khariidadda lagu qoray ''Nas Hubla'', sidoo kale waa lagu sawiray, taasoo xoojinaysa isku xirka juqraafiyeed iyo dhaqan ee beesha Eidagale ee gobolkaasi.<ref>Royal Geographical Society map, 1885. British Library Archives.</ref> <blockquote>Beesha Eidagale waxaa si weyn loogu yaqaannaa xirfaddooda suugaanta, gaar ahaan gabayga, kaas oo kaalin weyn ku leh aqoonsigooda iyo dhaqankooda. Waxaa lagu tiriyaa dad xigmadda iyo hadal-fasahaadda ku caan baxay, iyagoo gabayga u adeegsada sidii ay u xafidi lahaayeen taariikhda, u gudbin lahaayeen qiimaha bulsheed, una xallin lahaayeen khilaafaadka. Waxaa hadal caan ah oo laga dhex maqlo odhanaya: "Nin aan gabayn karin weli ma dhalan." Tani waxay muujinaysaa sida gabaygu uga yahay laf-dhabar aqoonta iyo wada-noolaanshaha bulshada Eidagale.</blockquote> Marka laga soo tago hidda-sugaaneedkooda, beesha Eidagale waxay sidoo kale caan ku yihiin xirfadda xoolo-dhaqatada, gaar ahaan dhaqashada geela, oo ah tiirka ugu weyn ee dhaqaalahooda iyo noloshooda reer guuraanimada. Geelu wuxuu leeyahay qiimo weyn, wuxuuna astaan u yahay hanti, sharaf, iyo adkaysi. Khibraddooda dheer ee ku saabsan dhaqashada iyo daryeelka geela waxay ka tarjumaysaa aqoon jiilal badan soo jirtay, taasoo ka dhigaysa dad si heer sare ah u yaqaan sida loo ilaaliyo loona kobciyo xoolaha. Isku dhafka suugaantooda afka ah iyo xirfaddooda xoolo-dhaqatada ayaa ah labada tiir ee ugu waaweyn ee dhaxalka dhaqameed ee beesha Eidagale—waa hiddo soo jireen ah oo qoto dheer leh, taasoo weli si xooggan u qeexaysa aqoonsigooda jiilba jiil. An image illustrating 19th-century trade: Beesha Eidagale waxay si weyn ugaga qayb qaadatay ganacsiga guud ee geela iyo agabka dabiiciga ah ee gobolka. Karavaannadii ka yimid gudaha gudaha ayaa halkan ku degi jiray, iyagoo ka ganacsan jiray muxur, malmal, subag iyo xoolo, taasoo Berbera ka dhigtay xarun ganacsi oo istiraatiiji ah oo u xiriiriya gudaha iyo suuqyada caalamiga ah. <blockquote>Soomaalida beesha Eidagale ayaa ka yimaada Ogaadeen iyagoo wata baallo, muxur, malmal, ari, lo’, iyo subag; beddelkeedna waxay ka qaataan dhar jumlo ah. Xilligiiba afar jeer ayay safarradan samaynayaan. Ma joogaan wax ka badan hal bil, intay joogaanna waxay la deggan yihiin reerahooda, cunadoodana waxay ku cunaan makhbaza, ama goobaha cuntada lagu wada cuno.<ref>Hunter, Frederick (1877). An Account of the British Settlement of Aden in Arabia*. Cengage Gale. p. 41.</ref></blockquote> ==Geed Qabiil== Geed qoys oo kooban oo ka tirsan Qabiilka Eidagalle ayaa hoos lagu soo bandhigay.<ref name="survey 147">Hunt, John A. (1951). A general survey of the Somaliland Protectorate 1944-1950. Wayback Machine (archived 2 February 2022). p. 147.</ref> *Daoud(Eidagalle) **Mohamed Daoud ***Egal Mohamed (Rer Cigal) ***Ali Mohamed (Rer Afwayne) ***Urkurag Mohamed ****Ali Urkurag *****Fiqi Sa'ad Ali *****Mahamoud Ali *****Ahmed Ali *****Ismail Ali ******Ali Ismail *******Osman Ali (Rer Osman) *******Geedi Ali (Rer Aw) *******Yonis Ali (Rer Yonis) *******Roble Ali (Rer Rooble) ********Hassan Roble *******Abdalle Ali ********Geedi Abdalle (Rer Geedi) ********Mohamed Abdalle (Rer Mohamed) **Abokor Daoud ***Bilaal Abokor ****Mohamed Bilal *****Egal Mohamed *****Hassan Mohamed *****Farah Mohamed ***Isse Abokor ****Dualeh Isse ****Ibrahim Isse ****Hassan Dualeh **Abokor Muuse ***Saleiban Abokor ****Mohammad Salieban *****Saleiban Mohamed ******Yousuf Saleiban *******Osman Yusuf *******Said Yusuf *******Mohamed Yusuf ******Aralleh Saleiban *******Saleiban Arralle ********Abokor Saleiban *********Abdalleh Abokor *********Saleiban Abokor **********Warfa Saleiban **********Arreh Saleiban **********Farah Saleiban **********Mahamoud Saleiban *********Hassan Abokor **********Muuse Hassan **********Laqshe Hassan **********Basiralle Hassan **********Dhimbil Hassan ***********Mohammed Dhimbil ************Mucawiye Mohamed ************Guled Mohamed ************Fatah Mohamed ************Mussa Mohamed *************Adawe Muse *************Fatah Muse *************Yonis Muse *************Aden Muse ***********Muuse Dhimbil ************Abdalle Muse *************Mahamoud Muuse **************Shirdon Mohamoud **************Hildiid Mohamoud *************Abdalleh Muuse **************Jibirl Abdalle ***************Kalil Jibirl ***************Aden Jibril ***************Abdi Jibril ****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi) ****************Nour Abdi (Rer Nuur) ****************Benin Abdi (Rer Benin) ****************Abdille Abdi *****************Gallab Abdille (Rer Gallab) *****************Eiae Abdille (Rer Eiye) *****************Mohamed Abdille ***********Ahmed Dhimbil ************Musa Ahmed ************Waisleh Ahmed ************Osman Ahmed ************Liban Ahmed *********Aden Abokor **********Awal Aden **********Hassan Aden **Abdirahman Muuse ***Yonis Abdiraham ****Aden Yonis ****Ismail Yonis ****Ugadh Yonis ****Mohamed Yonis ***Abdalle Abdirahman ****Mohamed Abdalle (Bah Daylo) *****Gadid Mohamed *****Abdalle Mohamed *****Loge Mohamed ***Ibrahim Abdalle ****Kulul Ibrahim (Rer Kul) ****Abdi Ibrahim (Abdi Dheeri) ****Abokor Ibrahim *****Idileh Abokor (Rer Iidleh) ******Ismail Iidle ******Bare Iidle *****Hussein Abokor Matan (Gashaabuur) ******Roble Matan ******Hamud Matan ******Aden Matan ******Damal Aden *******Gabdon Dhamal (Rer Gabdoon) *******Hode Dhamal (Dhamal YarYar) *******Deria Dhamal (Dhamal YarYar) *******Gabib Dhamal (Dhamal YarYar) *******Boon Dhamal (Dhamal YaYar) *******Fatah Dhamal (Dhamal YarYar) *******Essa Dhamal ********Aden Isse ********Warfa Isse ********Guled Isse ********Liban Isse (Rer Liibaan) ********Hassan Isse (Rer Hassan Isse) ********Abdi Isse *********Baho Abdi *********Aden Abdi(Rer adan) *********Abdi Bari (Abdi Bari) *********Guled Abdi (Rer Guleed) ==Shacab caan ah== * Abdillahi Deria – Prominent anti-colonial fighter * Mohamed Mooge Liibaan – was a prominent Somali Scholar, vocalist, poet, and military leader. * Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF. * Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship. * Hassan Guure Jamac * Abwaan Dheeg * Idiris Haji Cisman Gurey * Siyasi Ali Mohamed Ibrahim (Ali Sanyare) * Hussein M. Adam|Hussein Mohammed Adam (Tanzania) – foremost Somali intellectual and scholar who founded the Somali Studies International Association (SSIA) * Abwan Qawdhan Dualeh * Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer * Hajji Abdi Hussein Yusuf (Abdi Warabe)– Respected Somali elder and Guurti member, known for his wisdom and role in peacebuilding and traditional leadership. * Khadra Dahir Cige – popular Somali singer * Suldaan Sakariye Suldan Mohamed S.C/laahi (Galaal) *Ugahz Mohamed Abdille Ahmed , a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure. * Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist * Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War. * Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning * Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border * Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health * Jama Mohamed Ghalib – served as speaker of the Somali Parliament during the Somali Republic's early civilian administration, between 1960 and 1964 * Mahamed Abdiqadir – 8th grand sultan of the Isaaq * Ismail Mahmud Hurre – former foreign minister of the Transitional Federal Government of Somalia, between 2000-2002 and 2006–2007 * Jama Asker –Activist And Politician * Abwan Ali Mooge Geedi Egal * Abdishakur Dayib – Prominent Journalist * Daud Mahamed – the ninth and current grand sultan of the Isaaq Sultanate. * Abdi Bidhaan Dahir – Journalist * Abwan Muse Ali Farur * Abwan Coloaad Qorane – Poet and Member of Federal Parliament of Somalia * Mahid Guled - Former prime minister of Somalia * Bihi Egeh –Minister of Finance of Somalia * Hussein Arab Isse – former deputy prime minister and minister of defence of Somalia, between 2011 and 2012 * Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city * Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader * Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia * Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist ==Tixraacyo== duhpnuaohosw7zdq4ypd7bxk9xg91iy 309829 309825 2026-09-28T13:48:36Z Muuse8 36079 /* Geed Qabiil */ 309829 wikitext text/x-wiki {{Farac | | group = Eidagale |region1={{Flagcountry|Somalia}} |region2={{flagcountry|Somaliland}} |region3={{Flagcountry|Ethiopia}} | rels = [[Islam]] | related-c =[[Isaaq]] }} '''Ciidagale''' Waa [[beel]] kamida Beelweynta [[Isaaq]] Beeshu Waaxa ay rasmi ahaan u Deggaan Gobollada [[Maroodi Jeex]] iyo [[Togdheer]] ee [[Soomaaliya]] Iyo [[Gobolka Soomaali Galbeed]] ==Baahsanaanta== Eidagalle waa beel ka tirsan beelaha Isaaq. Waxay degaan tiro badan ku leeyihiin gobolka Maroodi Jeex ee Somaliland, gaar ahaan magaalada Hargeysa (dhinacyadeeda dhexe iyo koonfur-bari), iyo degmada Salaxley . Intaa waxaa dheer, Ciidagale waxay sidoo kale si weyn ugu baahsan yihiin dalka ee Itoobiya, gaar ahaan degmooyinka Daroor,iyo Awaare. Beesha Eedagaale waxay leedahay laamo hoose oo ay ka mid yihiin Mohamed Daoud (Guuyoobe), kuwaas oo degan degmada Oodweyne ee gobolka Togdheer. Sidoo kale, qayb ka mid ah beesha ayaa si taariikhi ah ugu nool waddanka Kenya, halkaas oo ay ka yihiin qayb muhiim ah oo si wayn looyaqaano loona ixtiraamo, laguna magaacabo Isahakia.<ref>Waal, Alexander De (1993). "Violent deeds live on: landmines in Somalia and Somaliland, p. 63"</ref><ref>Lewis, I. M. (3 February 2017). I.M Lewis : peoples of the Horn of Africa. <nowiki>ISBN 9781315308173</nowiki>.</ref> ==Tariikhda== ===Xiliyadii Dhexe === Taariikh ahaan, beesha Ciidagale waxay ka mid ahayd beelihii ka qayb galay dagaalladii lagu qaaday boqortooyadii Xabashida waxayna hoos tagi jireen [https://so.m.wikipedia.org/wiki/Saldanadii_Cadal Saldanaddii Adal]. Waxay si gaar ah ugu xusan yihiin buugga ''Futuh al-Habash'' (Futuxul Xabash) oo lagu tilmaamay in beelahaasi yihiin ''Habar Magaadle''. Habar Magaadle waxaa laga soo saaray halyeeygii taariikhiga ahaa ee Axmed Gurey bin Xuseen, oo ahaa gacanta midig ee Axmed Ibraahim al-Ghazi.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref> <blockquote>Beesha Ciidagale—gaar ahaan beesha [[Abokor muuse|Abokor Muse]]—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo, taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha , gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada Herar. Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen Magalada zelia.</blockquote>jifo kale oo muhiim ah oo ka tirsana laanta Cabdiraxmaan Muuse, kaasoo ka qayb qaatay dagaladii Axmed Gurey , waxaa lagu nanaysaa Gashaanbuur oo ah Hussein Abokor Matan, oo ah geesiyadii ka qaybqaatay dagalkii iyo difaciiba Axmarada ee Axmed Gurey . Cilmibaare I. M. Lewis wuxuu xusay in jiray laba Axmed Gurey oo la isku khalday: <blockquote>Buuggu wuxuu tilmaamayaa laba Axmed oo loogu yeero ‘midig-la’. Mid waxaa lagu magacaabaa "Axmed Gurey Soomaali", oo loo aqoonsaday inuu yahay Axmed Gurey Xuseen, hogaamiye ka tirsanaa Habar Magaadle. Midka kalena waxaa loogu yeeraa “Iimaam Axmed”. Waxaa la rumeysan yahay in labadaas Axmed la isku khalday oo laga dhigay hal halyeey oo kali ah.<ref>Morin, Didier (2004). *Dictionnaire historique afar: 1288-1982*. KARTHALA Editions. ISBN 9782845864924.</ref></blockquote> Qabriga Sheekh Aw Barkhadle oo u dhexeeya [[Berbera]] iyo [[Hargeysa]] wuxuu ahaa goob barakeysan oo beelaha ''Isaaq'' iyo Eidagalleh ay u adeegsadeen dhaarista, heshiisiinta iyo xallinta khilaafaadka. Beesha Ciidagale, oo ka mid ah hogaamiyeyaasha dhaqanka, ayaa door muhiim ah ka qaadatay maamulka goobtan barakeysan.Gaar ahaan, goobtan waxaa miisaan weyn ku lahaa Salaadiinta iyo Ugaasyada dhaqanka. Beelaha si gaar ah uga qayb qaatay ilaalinta sharafta iyo shaqada goobta barakeysan ee Aw Barkhadle waxaa ka mid ahayd beesha Ciidagale. Ciidagale waxay caan ku ahaayeen geesinimadooda dagaal iyo hibadooda suugaaneed, waxayna sidoo kale hayeen xilka qiimaha badan ee ah dhexdhexaadiyeyaal iyo ilaalinayaal dhaqanka xeerka Soomaalida. Odayaasha la qadariyo ee beesha ayaa inta badan guddoomin jiray dhaarista heshiisyada iyo xallinta muranada lagu qabto Aw Barkhadle, si loo ilaaliyo heshiisyada loona sugo nabadda iyo wada noolaanshaha bulshada <blockquote>Marka la kulmo arrin adag oo saameynaysa beelaha Isaaq , waxaa la keenaa waraaq si gaar ah loo ilaaliyo oo yaalla qabriga, kuna saxiixan yahay Bilaal, addoonkii Khaliifadii hore. Dhaaro cusub ayaa lagu kala qaadayaa. Sannadkii 1846, waxa la keenay Berbera oo ay wateen beesha Ciidagale, halkaas oo beelaha Aala Axmed iyo Aala Yuusuf ku dhaarteen inay nabad ku noolaadaan.<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref></blockquote>Eidagale waxay si dhaqameed u lahaayeen doorka hoggaaminta gudaha iyo nabadeynta khilaafaadka, iyagoo lagu yaqaan xigmadda iyo kartida suugaanta. Xeer-beegti iyo gabyaa caan ah ayaa kasoo jeeda, waxaana ay adeegsadaan xeer-Soomaaliyeed, dood furan iyo gabayo si ay u xalliyaan ismaandhaafka. Duqeyda beesha waxay inta badan ahaayeen garsoorayaal dhexdhexaad ah marka ay colaado ka dhex qarxaan beelaha walaalaha ah. Aw Barkhadle ayaa mar walba ahayd goobta ugu sarreysa ee dhaar iyo heshiis lagu sameeyo. Hoggaamiyeyaasha Eidagale ayaa door muhiim ah ka ciyaari jiray dhexdhexaadinta khilaafaadka u dhexeeya beelaha—iyagoo noqday kuwa isku xira kooxaha is haya oo nabad ka dhex abuura. Mid ka mid ah meelaha ugu barakeysan ee heshiisyada nabadeed lagu gaari jiray wuxuu ahaa quduuska Aw Barkhadle, oo ku yaalla inta u dhexeysa Berbera iyo Hargeysa. Halkaas ayaa lagu dhaaran jiray, iyadoo la isticmaalayo agab quduus ah, waxaana lagu xoojin jiray heshiisyo nabadeed oo waara—taasoo muujinaysa kaalinta ay Eidagale ku lahaayeen ilaalinta dhaqanka iyo sharciga.<blockquote>Xilliyada khatarta dibadda ah, sida soo galootiga gumaysiga ama dagaallada beelaha, Eidagale waxay si degdeg ah isu abaabuli jireen una midoobi jireen difaaca dhulkooda, iyagoo noqda ilaalayaasha deegaankooda. Dhaqankaas qotoda dheer ee hoggaaminta iyo dhexdhexaadinta waxaa si muuqata u matalayey halyeyaal sida Suldaan Cabdillaahi Dheria, kaasoo saameyn weyn ku lahaa dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad—wuxuuna astaan u ahaa sii socoshada awoodda Eidagale ee xagga maamulka dhaqanka iyo dhexdhexaadinta beelaha.</blockquote> Dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad, Suldaan Cabdillaahi Dheria wuxuu ka soo dhex baxay isagoo noqday mid ka mid ah madax-dhaqameedyadii ugu magaca dheeraa beesha Isaaq, gaar ahaan beesha Eidagale. Waxaa si weyn loogu xusuustaa xikmaddiisa iyo kartidiisa dhexdhexaadin, wuxuuna door muhiim ah ka qaatay xallinta khilaafaadka, ilaalinta xeerka Soomaalida, iyo maareynta xiriirka lala lahaa gumaystihii Ingiriiska. Hoggaamintiisu waxay xoojisay nidaamka dhaqameed xilli ay jireen isbeddello siyaasadeed oo waaweyn. Maanta, dhaxalkiisii hoggaamineed si weyn ayaa looga xurmeynayaa guud ahaan Somaliland. Eidagale waxay caan ku ahaayeen xirfaddooda fardo-fuulka, waxaana weeraradoodii xoogga badnaa ay gaadhi jireen laga bilaabo xeebta ilaa gudaha dalka. Sida uu sheegay Carlos Swayne, oo dhex maray Somaliland dhammaadkii qarnigii 19aad, Eidagale waxay ka mid ahaayeen beelaha ugu jecel weerarada: <blockquote>“Beelaha ku dhow xeebta waqooyi ee ugu jecel weerarada waxay u muuqdaan inay yihiin Habr Awal, Eidagale, iyo Habr Gerhajis.”<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 40.</ref></blockquote> Marka laga soo tago xirfaddooda fardo-fuulka, Eidagale sidoo kale waxay caan ku yihiin fasahaaddooda suugaanta dhaqanka Soomaalida, gaar ahaan gabayga. Waxay soo saareen gabayaaal caan ah sida Xasan Tarabi iyo Elmi Boodhari. Taariikh ahaan, Eidagale waxaa beelaha kale ee Soomaaliyeed u aqoonsanaayeen khubaro suugaanta gabayga:<ref>Diriye, p. 75.</ref> <blockquote> “Beelaha Soomaaliyeed dhexdeeda, Eidagale waxaa lagu yaqaan khubarnimada tirinta gabayada. Hal gabyaa oo ka tirsan Eidagale laga yaabee inuusan ka heer sarreyn gabyaa wanaagsan oo beel kale ah, laakiin Eidagale waxay u muuqdaan inay gabyaaal badan ka jiraan marka loo eego beelaha kale. ‘Haddii aad halkaan keento boqol nin oo Eidagale ah,’ ayuu ii sheegay Hersi Jaamac, ‘oo aad waydiiso kee gabaygiisa tirin kara, sagaashan iyo shan baa tirin kara. Inta kale weli way baranayaan.’”<ref>Laurance, Margaret. A tree for poverty: Somali poetry and prose. McMaster University Library Press. p. 27.</ref></blockquote> Qarnigyo badan, beesha Eidagale waxay door muhiim ah ku lahayd ganacsigii geela ee fog ee Soomaaliyeed. Ganacsatada Eidagale waxay ka soo heli jireen agabyo kala duwan gobolka Soomaalida ee dhulka hadda loo yaqaan Itoobiya, sida xoolaha, malmalka (acacia gum), muxurta (myrrh), iyo subagga, kuwaas oo markii dambe loo dhoofin jiray Koonfurta Carabta. Ganacsatada karavaanka ee Eidagale waxay aasaaseen xarumo ganacsi oo muhiim ah gudaha dalka, kuwaas oo ay ka mid tahay magaalada casriga ah ee Hargeysa, taasoo la aasaasay qarnigii 19aad, kana ahayd meel isgoys ah oo u dhexeysa Berbera iyo gudaha Soomaalida.Hargeysa waxaa asal ahaan loo aasaasay bartamaha qarnigii 19aad si ay u noqoto xarun karavaan oo xiriirisa Berbera iyo gudaha.<ref>{{cite book|title=Journal of African Languages|date=1963|publisher=University of Michigan Press|pages=27|language=english}}</ref><ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 96.</ref> Qayb dhownaata oo laga qaaday khariidaddii 1885 ee ay daabacday Royal Geographical Society ayaa si cad u muujinaysa joogitaanka dhuleed ee beesha Eidagale. Khariidaddu waxay calaamadaynaysaa magaalada Hargeysa (oo ku qoran ''Harrer-es-Sagheer''), iyadoo beesha Eidagale loogu yeedhay ''Eed-a-galleh'' kuna muujisan inay deggan yihiin gudaha iyo nawaaxiga deegaankaas. Buuraleyda Naasa Hablood, oo khariidadda lagu qoray ''Nas Hubla'', sidoo kale waa lagu sawiray, taasoo xoojinaysa isku xirka juqraafiyeed iyo dhaqan ee beesha Eidagale ee gobolkaasi.<ref>Royal Geographical Society map, 1885. British Library Archives.</ref> <blockquote>Beesha Eidagale waxaa si weyn loogu yaqaannaa xirfaddooda suugaanta, gaar ahaan gabayga, kaas oo kaalin weyn ku leh aqoonsigooda iyo dhaqankooda. Waxaa lagu tiriyaa dad xigmadda iyo hadal-fasahaadda ku caan baxay, iyagoo gabayga u adeegsada sidii ay u xafidi lahaayeen taariikhda, u gudbin lahaayeen qiimaha bulsheed, una xallin lahaayeen khilaafaadka. Waxaa hadal caan ah oo laga dhex maqlo odhanaya: "Nin aan gabayn karin weli ma dhalan." Tani waxay muujinaysaa sida gabaygu uga yahay laf-dhabar aqoonta iyo wada-noolaanshaha bulshada Eidagale.</blockquote> Marka laga soo tago hidda-sugaaneedkooda, beesha Eidagale waxay sidoo kale caan ku yihiin xirfadda xoolo-dhaqatada, gaar ahaan dhaqashada geela, oo ah tiirka ugu weyn ee dhaqaalahooda iyo noloshooda reer guuraanimada. Geelu wuxuu leeyahay qiimo weyn, wuxuuna astaan u yahay hanti, sharaf, iyo adkaysi. Khibraddooda dheer ee ku saabsan dhaqashada iyo daryeelka geela waxay ka tarjumaysaa aqoon jiilal badan soo jirtay, taasoo ka dhigaysa dad si heer sare ah u yaqaan sida loo ilaaliyo loona kobciyo xoolaha. Isku dhafka suugaantooda afka ah iyo xirfaddooda xoolo-dhaqatada ayaa ah labada tiir ee ugu waaweyn ee dhaxalka dhaqameed ee beesha Eidagale—waa hiddo soo jireen ah oo qoto dheer leh, taasoo weli si xooggan u qeexaysa aqoonsigooda jiilba jiil. An image illustrating 19th-century trade: Beesha Eidagale waxay si weyn ugaga qayb qaadatay ganacsiga guud ee geela iyo agabka dabiiciga ah ee gobolka. Karavaannadii ka yimid gudaha gudaha ayaa halkan ku degi jiray, iyagoo ka ganacsan jiray muxur, malmal, subag iyo xoolo, taasoo Berbera ka dhigtay xarun ganacsi oo istiraatiiji ah oo u xiriiriya gudaha iyo suuqyada caalamiga ah. <blockquote>Soomaalida beesha Eidagale ayaa ka yimaada Ogaadeen iyagoo wata baallo, muxur, malmal, ari, lo’, iyo subag; beddelkeedna waxay ka qaataan dhar jumlo ah. Xilligiiba afar jeer ayay safarradan samaynayaan. Ma joogaan wax ka badan hal bil, intay joogaanna waxay la deggan yihiin reerahooda, cunadoodana waxay ku cunaan makhbaza, ama goobaha cuntada lagu wada cuno.<ref>Hunter, Frederick (1877). An Account of the British Settlement of Aden in Arabia*. Cengage Gale. p. 41.</ref></blockquote> ==Geed Qabiil== Geed qoys oo kooban oo ka tirsan Qabiilka Eidagalle ayaa hoos lagu soo bandhigay.<ref name="survey 147">Hunt, John A. (1951). A general survey of the Somaliland Protectorate 1944-1950. Wayback Machine (archived 2 February 2022). p. 147.</ref> *Daoud(Eidagalle) **Mohamed Daoud ***Egal Mohamed (Rer Cigal) ***Ali Mohamed (Rer Afwayne) ***Urkurag Mohamed ****Ali Urkurag *****Fiqi Sa'ad Ali *****Mahamoud Ali *****Ahmed Ali *****Ismail Ali ******Ali Ismail *******Osman Ali (Rer Osman) *******Geedi Ali (Rer Aw) *******Yonis Ali (Rer Yonis) *******Roble Ali (Rer Rooble) ********Hassan Roble *******Abdalle Ali ********Geedi Abdalle (Rer Geedi) ********Mohamed Abdalle (Rer Mohamed) **Abokor Daoud ***Bilaal Abokor ****Mohamed Bilal *****Egal Mohamed *****Hassan Mohamed *****Farah Mohamed ***Isse Abokor ****Dualeh Isse ****Ibrahim Isse ****Hassan Dualeh **Abokor Muuse ***Saleiban Abokor ****Mohammad Salieban *****Saleiban Mohamed ******Yousuf Saleiban *******Osman Yusuf *******Said Yusuf *******Mohamed Yusuf ******Aralleh Saleiban *******Saleiban Arralle ********Abokor Saleiban *********Abdalleh Abokor *********Saleiban Abokor **********Warfa Saleiban **********Arreh Saleiban **********Farah Saleiban **********Mahamoud Saleiban *********Ibrahim Abokor **********Mohamed Ibrahim ***********Jibril Mohamed ***********Salah Mohamed ************Osman Salah *************Abokor Osman **************Hassan Abokor ***************Muuse Hassan ***************Laqshe Hassan ***************Basiralle Hassan ***************Dhimbil Hassan ****************Mohammed Dhimbil ****************Mucawiye Mohamed ****************Guled Mohamed ****************Fatah Mohamed ****************Mussa Mohamed *****************Adawe Muse *****************Fatah Muse *****************Yonis Muse *****************Aden Muse ****************Muuse Dhimbil *****************Abdalle Muse ******************Mahamoud Muuse *******************Shirdon Mohamoud ********************Hamud Shirdon ********************jama Shirdon ********************Geele Shirdon *******************Hildiid Mohamoud ********************Ali Hildiid ********************Osman Hildiid ********************Geedi Hildiid ********************Hersi Hildiid *************Abdalleh Muuse **************Jibirl Abdalle ***************Kalil Jibirl ***************Aden Jibril ***************Abdi Jibril ****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi) ****************Nour Abdi (Rer Nuur) ****************Benin Abdi (Rer Benin) ****************Abdille Abdi *****************Gallab Abdille (Rer Gallab) *****************Eiae Abdille (Rer Eiye) *****************Mohamed Abdille ***********Ahmed Dhimbil ************Musa Ahmed ************Waisleh Ahmed ************Osman Ahmed ************Liban Ahmed *********Aden Abokor **********Awal Aden **********Hassan Aden **Abdirahman Muuse ***Yonis Abdiraham ****Aden Yonis ****Ismail Yonis ****Ugadh Yonis ****Mohamed Yonis ***Abdalle Abdirahman ****Mohamed Abdalle (Bah Daylo) *****Gadid Mohamed *****Abdalle Mohamed *****Loge Mohamed ***Ibrahim Abdalle ****Kulul Ibrahim (Rer Kul) ****Abdi Ibrahim (Abdi Dheeri) ****Abokor Ibrahim *****Idileh Abokor (Rer Iidleh) ******Ismail Iidle ******Bare Iidle *****Hussein Abokor Matan (Gashaabuur) ******Roble Matan ******Hamud Matan ******Aden Matan ******Damal Aden *******Gabdon Dhamal (Rer Gabdoon) *******Hode Dhamal (Dhamal YarYar) *******Deria Dhamal (Dhamal YarYar) *******Gabib Dhamal (Dhamal YarYar) *******Boon Dhamal (Dhamal YaYar) *******Fatah Dhamal (Dhamal YarYar) *******Essa Dhamal ********Aden Isse ********Warfa Isse ********Guled Isse ********Liban Isse (Rer Liibaan) ********Hassan Isse (Rer Hassan Isse) ********Abdi Isse *********Baho Abdi *********Aden Abdi(Rer adan) *********Abdi Bari (Abdi Bari) *********Guled Abdi (Rer Guleed) ==Shacab caan ah== * Abdillahi Deria – Prominent anti-colonial fighter * Mohamed Mooge Liibaan – was a prominent Somali Scholar, vocalist, poet, and military leader. * Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF. * Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship. * Hassan Guure Jamac * Abwaan Dheeg * Idiris Haji Cisman Gurey * Siyasi Ali Mohamed Ibrahim (Ali Sanyare) * Hussein M. Adam|Hussein Mohammed Adam (Tanzania) – foremost Somali intellectual and scholar who founded the Somali Studies International Association (SSIA) * Abwan Qawdhan Dualeh * Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer * Hajji Abdi Hussein Yusuf (Abdi Warabe)– Respected Somali elder and Guurti member, known for his wisdom and role in peacebuilding and traditional leadership. * Khadra Dahir Cige – popular Somali singer * Suldaan Sakariye Suldan Mohamed S.C/laahi (Galaal) *Ugahz Mohamed Abdille Ahmed , a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure. * Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist * Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War. * Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning * Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border * Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health * Jama Mohamed Ghalib – served as speaker of the Somali Parliament during the Somali Republic's early civilian administration, between 1960 and 1964 * Mahamed Abdiqadir – 8th grand sultan of the Isaaq * Ismail Mahmud Hurre – former foreign minister of the Transitional Federal Government of Somalia, between 2000-2002 and 2006–2007 * Jama Asker –Activist And Politician * Abwan Ali Mooge Geedi Egal * Abdishakur Dayib – Prominent Journalist * Daud Mahamed – the ninth and current grand sultan of the Isaaq Sultanate. * Abdi Bidhaan Dahir – Journalist * Abwan Muse Ali Farur * Abwan Coloaad Qorane – Poet and Member of Federal Parliament of Somalia * Mahid Guled - Former prime minister of Somalia * Bihi Egeh –Minister of Finance of Somalia * Hussein Arab Isse – former deputy prime minister and minister of defence of Somalia, between 2011 and 2012 * Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city * Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader * Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia * Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist ==Tixraacyo== 1pzhz5yiszpcbpro04m6w7tdk5ns1ir 309830 309829 2026-09-28T14:02:08Z Isma4l 41797 Wuxuu dib u noqay badaladii uu sameeyay [[Special:Contributions/Muuse8|Muuse8]] ([[User talk:Muuse8|wadahadal]]) kuna celiyay badalkii ka danbeeyay oo sameeyay [[User:Isma4l|Isma4l]] 303344 wikitext text/x-wiki {{Farac | | group = Eidagale |region1={{Flagcountry|Somalia}} |region2={{flagcountry|Somaliland}} |region3={{Flagcountry|Ethiopia}} | rels = [[Islam]] | related-c =[[Isaaq]] }} '''Ciidagale''' Waa [[beel]] kamida Beelweynta [[Isaaq]] Beeshu Waaxa ay rasmi ahaan u Deggaan Gobollada [[Maroodi Jeex]] iyo [[Togdheer]] ee [[Soomaaliya]] Iyo [[Gobolka Soomaali Galbeed]] ==Baahsanaanta== Eidagalle waa beel ka tirsan beelaha Isaaq. Waxay degaan tiro badan ku leeyihiin gobolka Maroodi Jeex ee Somaliland, gaar ahaan magaalada Hargeysa (dhinacyadeeda dhexe iyo koonfur-bari), iyo degmada Salaxley . Intaa waxaa dheer, Ciidagale waxay sidoo kale si weyn ugu baahsan yihiin dalka ee Itoobiya, gaar ahaan degmooyinka Daroor,iyo Awaare. Beesha Eedagaale waxay leedahay laamo hoose oo ay ka mid yihiin Mohamed Daoud (Guuyoobe), kuwaas oo degan degmada Oodweyne ee gobolka Togdheer. Sidoo kale, qayb ka mid ah beesha ayaa si taariikhi ah ugu nool waddanka Kenya, halkaas oo ay ka yihiin qayb muhiim ah oo si wayn looyaqaano loona ixtiraamo, laguna magaacabo Isahakia.<ref>Waal, Alexander De (1993). "Violent deeds live on: landmines in Somalia and Somaliland, p. 63"</ref><ref>Lewis, I. M. (3 February 2017). I.M Lewis : peoples of the Horn of Africa. <nowiki>ISBN 9781315308173</nowiki>.</ref> ==Tariikhda== ===Xiliyadii Dhexe === Taariikh ahaan, beesha Ciidagale waxay ka mid ahayd beelihii ka qayb galay dagaalladii lagu qaaday boqortooyadii Xabashida waxayna hoos tagi jireen [https://so.m.wikipedia.org/wiki/Saldanadii_Cadal Saldanaddii Adal]. Waxay si gaar ah ugu xusan yihiin buugga ''Futuh al-Habash'' (Futuxul Xabash) oo lagu tilmaamay in beelahaasi yihiin ''Habar Magaadle''. Habar Magaadle waxaa laga soo saaray halyeeygii taariikhiga ahaa ee Axmed Gurey bin Xuseen, oo ahaa gacanta midig ee Axmed Ibraahim al-Ghazi.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref> <blockquote>Beesha Ciidagale—gaar ahaan beesha [[Abokor muuse|Abokor Muse]]—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo, taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha , gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada Herar. Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen Magalada zelia.</blockquote>jifo kale oo muhiim ah oo ka tirsana laanta Cabdiraxmaan Muuse, kaasoo ka qayb qaatay dagaladii Axmed Gurey , waxaa lagu nanaysaa Gashaanbuur oo ah Hussein Abokor Matan, oo ah geesiyadii ka qaybqaatay dagalkii iyo difaciiba Axmarada ee Axmed Gurey . Cilmibaare I. M. Lewis wuxuu xusay in jiray laba Axmed Gurey oo la isku khalday: <blockquote>Buuggu wuxuu tilmaamayaa laba Axmed oo loogu yeero ‘midig-la’. Mid waxaa lagu magacaabaa "Axmed Gurey Soomaali", oo loo aqoonsaday inuu yahay Axmed Gurey Xuseen, hogaamiye ka tirsanaa Habar Magaadle. Midka kalena waxaa loogu yeeraa “Iimaam Axmed”. Waxaa la rumeysan yahay in labadaas Axmed la isku khalday oo laga dhigay hal halyeey oo kali ah.<ref>Morin, Didier (2004). *Dictionnaire historique afar: 1288-1982*. KARTHALA Editions. ISBN 9782845864924.</ref></blockquote> Qabriga Sheekh Aw Barkhadle oo u dhexeeya [[Berbera]] iyo [[Hargeysa]] wuxuu ahaa goob barakeysan oo beelaha ''Isaaq'' iyo Eidagalleh ay u adeegsadeen dhaarista, heshiisiinta iyo xallinta khilaafaadka. Beesha Ciidagale, oo ka mid ah hogaamiyeyaasha dhaqanka, ayaa door muhiim ah ka qaadatay maamulka goobtan barakeysan.Gaar ahaan, goobtan waxaa miisaan weyn ku lahaa Salaadiinta iyo Ugaasyada dhaqanka. Beelaha si gaar ah uga qayb qaatay ilaalinta sharafta iyo shaqada goobta barakeysan ee Aw Barkhadle waxaa ka mid ahayd beesha Ciidagale. Ciidagale waxay caan ku ahaayeen geesinimadooda dagaal iyo hibadooda suugaaneed, waxayna sidoo kale hayeen xilka qiimaha badan ee ah dhexdhexaadiyeyaal iyo ilaalinayaal dhaqanka xeerka Soomaalida. Odayaasha la qadariyo ee beesha ayaa inta badan guddoomin jiray dhaarista heshiisyada iyo xallinta muranada lagu qabto Aw Barkhadle, si loo ilaaliyo heshiisyada loona sugo nabadda iyo wada noolaanshaha bulshada <blockquote>Marka la kulmo arrin adag oo saameynaysa beelaha Isaaq , waxaa la keenaa waraaq si gaar ah loo ilaaliyo oo yaalla qabriga, kuna saxiixan yahay Bilaal, addoonkii Khaliifadii hore. Dhaaro cusub ayaa lagu kala qaadayaa. Sannadkii 1846, waxa la keenay Berbera oo ay wateen beesha Ciidagale, halkaas oo beelaha Aala Axmed iyo Aala Yuusuf ku dhaarteen inay nabad ku noolaadaan.<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref></blockquote>Eidagale waxay si dhaqameed u lahaayeen doorka hoggaaminta gudaha iyo nabadeynta khilaafaadka, iyagoo lagu yaqaan xigmadda iyo kartida suugaanta. Xeer-beegti iyo gabyaa caan ah ayaa kasoo jeeda, waxaana ay adeegsadaan xeer-Soomaaliyeed, dood furan iyo gabayo si ay u xalliyaan ismaandhaafka. Duqeyda beesha waxay inta badan ahaayeen garsoorayaal dhexdhexaad ah marka ay colaado ka dhex qarxaan beelaha walaalaha ah. Aw Barkhadle ayaa mar walba ahayd goobta ugu sarreysa ee dhaar iyo heshiis lagu sameeyo. Hoggaamiyeyaasha Eidagale ayaa door muhiim ah ka ciyaari jiray dhexdhexaadinta khilaafaadka u dhexeeya beelaha—iyagoo noqday kuwa isku xira kooxaha is haya oo nabad ka dhex abuura. Mid ka mid ah meelaha ugu barakeysan ee heshiisyada nabadeed lagu gaari jiray wuxuu ahaa quduuska Aw Barkhadle, oo ku yaalla inta u dhexeysa Berbera iyo Hargeysa. Halkaas ayaa lagu dhaaran jiray, iyadoo la isticmaalayo agab quduus ah, waxaana lagu xoojin jiray heshiisyo nabadeed oo waara—taasoo muujinaysa kaalinta ay Eidagale ku lahaayeen ilaalinta dhaqanka iyo sharciga.<blockquote>Xilliyada khatarta dibadda ah, sida soo galootiga gumaysiga ama dagaallada beelaha, Eidagale waxay si degdeg ah isu abaabuli jireen una midoobi jireen difaaca dhulkooda, iyagoo noqda ilaalayaasha deegaankooda. Dhaqankaas qotoda dheer ee hoggaaminta iyo dhexdhexaadinta waxaa si muuqata u matalayey halyeyaal sida Suldaan Cabdillaahi Dheria, kaasoo saameyn weyn ku lahaa dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad—wuxuuna astaan u ahaa sii socoshada awoodda Eidagale ee xagga maamulka dhaqanka iyo dhexdhexaadinta beelaha.</blockquote> Dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad, Suldaan Cabdillaahi Dheria wuxuu ka soo dhex baxay isagoo noqday mid ka mid ah madax-dhaqameedyadii ugu magaca dheeraa beesha Isaaq, gaar ahaan beesha Eidagale. Waxaa si weyn loogu xusuustaa xikmaddiisa iyo kartidiisa dhexdhexaadin, wuxuuna door muhiim ah ka qaatay xallinta khilaafaadka, ilaalinta xeerka Soomaalida, iyo maareynta xiriirka lala lahaa gumaystihii Ingiriiska. Hoggaamintiisu waxay xoojisay nidaamka dhaqameed xilli ay jireen isbeddello siyaasadeed oo waaweyn. Maanta, dhaxalkiisii hoggaamineed si weyn ayaa looga xurmeynayaa guud ahaan Somaliland. Eidagale waxay caan ku ahaayeen xirfaddooda fardo-fuulka, waxaana weeraradoodii xoogga badnaa ay gaadhi jireen laga bilaabo xeebta ilaa gudaha dalka. Sida uu sheegay Carlos Swayne, oo dhex maray Somaliland dhammaadkii qarnigii 19aad, Eidagale waxay ka mid ahaayeen beelaha ugu jecel weerarada: <blockquote>“Beelaha ku dhow xeebta waqooyi ee ugu jecel weerarada waxay u muuqdaan inay yihiin Habr Awal, Eidagale, iyo Habr Gerhajis.”<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 40.</ref></blockquote> Marka laga soo tago xirfaddooda fardo-fuulka, Eidagale sidoo kale waxay caan ku yihiin fasahaaddooda suugaanta dhaqanka Soomaalida, gaar ahaan gabayga. Waxay soo saareen gabayaaal caan ah sida Xasan Tarabi iyo Elmi Boodhari. Taariikh ahaan, Eidagale waxaa beelaha kale ee Soomaaliyeed u aqoonsanaayeen khubaro suugaanta gabayga:<ref>Diriye, p. 75.</ref> <blockquote> “Beelaha Soomaaliyeed dhexdeeda, Eidagale waxaa lagu yaqaan khubarnimada tirinta gabayada. Hal gabyaa oo ka tirsan Eidagale laga yaabee inuusan ka heer sarreyn gabyaa wanaagsan oo beel kale ah, laakiin Eidagale waxay u muuqdaan inay gabyaaal badan ka jiraan marka loo eego beelaha kale. ‘Haddii aad halkaan keento boqol nin oo Eidagale ah,’ ayuu ii sheegay Hersi Jaamac, ‘oo aad waydiiso kee gabaygiisa tirin kara, sagaashan iyo shan baa tirin kara. Inta kale weli way baranayaan.’”<ref>Laurance, Margaret. A tree for poverty: Somali poetry and prose. McMaster University Library Press. p. 27.</ref></blockquote> Qarnigyo badan, beesha Eidagale waxay door muhiim ah ku lahayd ganacsigii geela ee fog ee Soomaaliyeed. Ganacsatada Eidagale waxay ka soo heli jireen agabyo kala duwan gobolka Soomaalida ee dhulka hadda loo yaqaan Itoobiya, sida xoolaha, malmalka (acacia gum), muxurta (myrrh), iyo subagga, kuwaas oo markii dambe loo dhoofin jiray Koonfurta Carabta. Ganacsatada karavaanka ee Eidagale waxay aasaaseen xarumo ganacsi oo muhiim ah gudaha dalka, kuwaas oo ay ka mid tahay magaalada casriga ah ee Hargeysa, taasoo la aasaasay qarnigii 19aad, kana ahayd meel isgoys ah oo u dhexeysa Berbera iyo gudaha Soomaalida.Hargeysa waxaa asal ahaan loo aasaasay bartamaha qarnigii 19aad si ay u noqoto xarun karavaan oo xiriirisa Berbera iyo gudaha.<ref>{{cite book|title=Journal of African Languages|date=1963|publisher=University of Michigan Press|pages=27|language=english}}</ref><ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 96.</ref> Qayb dhownaata oo laga qaaday khariidaddii 1885 ee ay daabacday Royal Geographical Society ayaa si cad u muujinaysa joogitaanka dhuleed ee beesha Eidagale. Khariidaddu waxay calaamadaynaysaa magaalada Hargeysa (oo ku qoran ''Harrer-es-Sagheer''), iyadoo beesha Eidagale loogu yeedhay ''Eed-a-galleh'' kuna muujisan inay deggan yihiin gudaha iyo nawaaxiga deegaankaas. Buuraleyda Naasa Hablood, oo khariidadda lagu qoray ''Nas Hubla'', sidoo kale waa lagu sawiray, taasoo xoojinaysa isku xirka juqraafiyeed iyo dhaqan ee beesha Eidagale ee gobolkaasi.<ref>Royal Geographical Society map, 1885. British Library Archives.</ref> <blockquote>Beesha Eidagale waxaa si weyn loogu yaqaannaa xirfaddooda suugaanta, gaar ahaan gabayga, kaas oo kaalin weyn ku leh aqoonsigooda iyo dhaqankooda. Waxaa lagu tiriyaa dad xigmadda iyo hadal-fasahaadda ku caan baxay, iyagoo gabayga u adeegsada sidii ay u xafidi lahaayeen taariikhda, u gudbin lahaayeen qiimaha bulsheed, una xallin lahaayeen khilaafaadka. Waxaa hadal caan ah oo laga dhex maqlo odhanaya: "Nin aan gabayn karin weli ma dhalan." Tani waxay muujinaysaa sida gabaygu uga yahay laf-dhabar aqoonta iyo wada-noolaanshaha bulshada Eidagale.</blockquote> Marka laga soo tago hidda-sugaaneedkooda, beesha Eidagale waxay sidoo kale caan ku yihiin xirfadda xoolo-dhaqatada, gaar ahaan dhaqashada geela, oo ah tiirka ugu weyn ee dhaqaalahooda iyo noloshooda reer guuraanimada. Geelu wuxuu leeyahay qiimo weyn, wuxuuna astaan u yahay hanti, sharaf, iyo adkaysi. Khibraddooda dheer ee ku saabsan dhaqashada iyo daryeelka geela waxay ka tarjumaysaa aqoon jiilal badan soo jirtay, taasoo ka dhigaysa dad si heer sare ah u yaqaan sida loo ilaaliyo loona kobciyo xoolaha. Isku dhafka suugaantooda afka ah iyo xirfaddooda xoolo-dhaqatada ayaa ah labada tiir ee ugu waaweyn ee dhaxalka dhaqameed ee beesha Eidagale—waa hiddo soo jireen ah oo qoto dheer leh, taasoo weli si xooggan u qeexaysa aqoonsigooda jiilba jiil. An image illustrating 19th-century trade: Beesha Eidagale waxay si weyn ugaga qayb qaadatay ganacsiga guud ee geela iyo agabka dabiiciga ah ee gobolka. Karavaannadii ka yimid gudaha gudaha ayaa halkan ku degi jiray, iyagoo ka ganacsan jiray muxur, malmal, subag iyo xoolo, taasoo Berbera ka dhigtay xarun ganacsi oo istiraatiiji ah oo u xiriiriya gudaha iyo suuqyada caalamiga ah. <blockquote>Soomaalida beesha Eidagale ayaa ka yimaada Ogaadeen iyagoo wata baallo, muxur, malmal, ari, lo’, iyo subag; beddelkeedna waxay ka qaataan dhar jumlo ah. Xilligiiba afar jeer ayay safarradan samaynayaan. Ma joogaan wax ka badan hal bil, intay joogaanna waxay la deggan yihiin reerahooda, cunadoodana waxay ku cunaan makhbaza, ama goobaha cuntada lagu wada cuno.<ref>Hunter, Frederick (1877). An Account of the British Settlement of Aden in Arabia*. Cengage Gale. p. 41.</ref></blockquote> ==Geed Qabiil== Geed qoys oo kooban oo ka tirsan Qabiilka Eidagalle ayaa hoos lagu soo bandhigay.<ref name="survey 147">Hunt, John A. (1951). A general survey of the Somaliland Protectorate 1944-1950. Wayback Machine (archived 2 February 2022). p. 147.</ref> *Daoud(Eidagalle) **Mohamed Daoud ***Egal Mohamed (Rer Cigal) ***Ali Mohamed (Rer Afwayne) ***Urkurag Mohamed ****Ali Urkurag *****Fiqi Sa'ad Ali *****Mahamoud Ali *****Ahmed Ali *****Ismail Ali ******Ali Ismail *******Osman Ali (Rer Osman) *******Geedi Ali (Rer Aw) *******Yonis Ali *******Roble Ali (Rer Rooble) ********Hassan Roble *******Abdalle Ali ********Geedi Abdalle (Rer Geedi) ********Mohamed Abdalle (Rer Mohamed) **Abokor Daoud ***Bilaal Abokor ****Mohamed Bilal *****Egal Mohamed *****Hassan Mohamed *****Farah Mohamed ***Isse Abokor ****Dualeh Isse ****Hassan Dualeh **Abokor Muuse ***Saleiban Abokor ****Mohammad Salieban *****Saleiban Mohamed ******Yousuf Saleiban *******Osman Yusuf *******Said Yusuf *******Mohamed Yusuf ******Aralleh Saleiban *******Saleiban Arralle ********Abokor Saleiban *********Abdalleh Abokor *********Saleiban Abokor **********Warfa Saleiban **********Arreh Saleiban **********Farah Saleiban **********Mahamoud Saleiban *********Hassan Abokor **********Muuse Hassan **********Laqshe Hassan **********Basiralle Hassan **********Dhimbil Hassan ***********Mohammed Dhimbil ***********Muuse Dhimbil ************Abdalle Muse *************Mahamoud Muuse **************Shirdon Mohamoud **************Hildiid Mohamoud *************Abdalleh Muuse **************Jibirl Abdalle ***************Kalil Jibirl ***************Aden Jibril ***************Abdi Jibril ****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi) ****************Nour Abdi (Rer Nuur) ****************Benin Abdi (Rer Benin) ****************Abdille Abdi *****************Gallab Abdille (Rer Gallab) *****************Eiae Abdille (Rer Eiye) *****************Mohamed Abdille ***********Ahmed Dhimbil ************Musa Ahmed ************Waisleh Ahmed ************Osman Ahmed ************Liban Ahmed *********Aden Abokor **********Awal Aden **********Hassan Aden **Abdirahman Muuse ***Yonis Abdiraham ****Aden Yonis ****Ismail Yonis ****Ugadh Yonis ****Mohamed Yonis ***Abdalle Abdirahman ****Mohamed Abdalle (Bah Daylo) *****Gadid Mohamed *****Abdalle Mohamed *****Loge Mohamed ***Ibrahim Abdalle ****Kulul Ibrahim (Rer Kul) ****Abdi Ibrahim (Abdi Dheeri) ****Abokor Ibrahim *****Idileh Abokor (Rer Iidleh) ******Ismail Iidle ******Bare Iidle ******Hussein Abokor Matan (Gashaabuur) ******Roble Matan ******Hamud Matan ******Aden Matan ******Damal Aden *******Gabdon Dhamal (Rer Gabdoon) *******Hode Dhamal (Dhamal YarYar) *******Deria Dhamal (Dhamal YarYar) *******Gabib Dhamal (Dhamal YarYar) *******Fatah Dhamal (Dhamal YarYar) *******Essa Dhamal ********Aden Isse ********Warfa Isse ********Guled Isse ********Liban Isse (Rer Liibaan) ********Hassan Isse (Rer Hassan Isse) ********Abdi Isse *********Baho Abdi *********Abdi Bari (Abdi Bari) *********Guled Abdi (Rer Guleed) ==Shacab caan ah== * Abdillahi Deria – Prominent anti-colonial fighter * Mohamed Mooge Liibaan – was a prominent Somali Scholar, vocalist, poet, and military leader. * Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF. * Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship. * Hassan Guure Jamac * Abwaan Dheeg * Idiris Haji Cisman Gurey * Siyasi Ali Mohamed Ibrahim (Ali Sanyare) * Hussein M. Adam|Hussein Mohammed Adam (Tanzania) – foremost Somali intellectual and scholar who founded the Somali Studies International Association (SSIA) * Abwan Qawdhan Dualeh * Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer * Hajji Abdi Hussein Yusuf (Abdi Warabe)– Respected Somali elder and Guurti member, known for his wisdom and role in peacebuilding and traditional leadership. * Khadra Dahir Cige – popular Somali singer * Suldaan Sakariye Suldan Mohamed S.C/laahi (Galaal) *Ugahz Mohamed Abdille Ahmed , a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure. * Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist * Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War. * Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning * Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border * Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health * Jama Mohamed Ghalib – served as speaker of the Somali Parliament during the Somali Republic's early civilian administration, between 1960 and 1964 * Mahamed Abdiqadir – 8th grand sultan of the Isaaq * Ismail Mahmud Hurre – former foreign minister of the Transitional Federal Government of Somalia, between 2000-2002 and 2006–2007 * Jama Asker –Activist And Politician * Abwan Ali Mooge Geedi Egal * Abdishakur Dayib – Prominent Journalist * Daud Mahamed – the ninth and current grand sultan of the Isaaq Sultanate. * Abdi Bidhaan Dahir – Journalist * Abwan Muse Ali Farur * Abwan Coloaad Qorane – Poet and Member of Federal Parliament of Somalia * Mahid Guled - Former prime minister of Somalia * Bihi Egeh –Minister of Finance of Somalia * Hussein Arab Isse – former deputy prime minister and minister of defence of Somalia, between 2011 and 2012 * Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city * Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader * Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia * Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist ==Tixraacyo== 5vgvfkmfw13hpjlo3ob338tv9cwq43q Dilka Sana Yuusuf 0 43554 309860 286614 2026-09-29T03:24:27Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309860 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sana Yousaf | native_name = {{Nastaliq|ثنا یوسف}} | image = | birth_date = {{birth date|df=y|2008|5|29}} | birth_place = [[Islamabad]], [[Gobalka Caasimadda Islamabad]], Pakistan | death_date = {{death date and age|df=y|2025|6|2|2008|5|29}} | death_place = G-13/1, Islamabad | death_cause = [[Rasaas]] | resting_place = [[Chuinj]], [[Upper Chitral]], [[Khyber Pakhtunkhwa]], Pakistan | occupation = | years_active = | known_for = [[saameeyaha warbaahinta bulshada]] on [[Instagram]], sidoo kale firfircoon [[TikTok]] | father = Sayid Yuusuf Xasan | website = }} '''Sana Yousaf''' ( Urdu : ثنا یوسف ; 29 Meey 2008 – 2 Juunyo 2025) waxay ahayd shakhsiyad warbaahinta bulshada Pakistani ah, oo caan ku ah nuxurkeeda Instagram-ka . Bartamihii 2025-kii, waxay lahayd nus-malyuun taageere waxayna si gaar ah caan uga noqotay dhalinyarada Pakistan. Sana Yousaf waxay adeegsatay joogitaankeeda baraha bulshada si ay u horumariso dhaqanka Chitrali iyo u doodista waxbarashada gabdhaha, iyada oo inta badan soo dhejisa waxyaabo muujinaya dharka dhaqameed iyo muhiimada xoojinta haweenka. Sida laga soo xigtay aabaheed, Syed Yousaf Hassan (oo ah shaqaale bulsho oo ka soo jeeda Upper Chitral), waxay hamisay inay sii wado xirfadda caafimaadka iyada oo ujeedadu tahay u adeegida dadka Pakistan Wareysiyada, qoyska Yousaf ayaa sheegay in lacagta ay ka hesho baraha bulshada iyo xayeysiiska ay ku bixin jirtay caawinta dadka tabaaleysan. Waalidkeed waxa ay xuseen in dharka ay ku heshay sumcadda ay inta badan siin jirtay hablaha danyarta ah ka dib marka la dhammeeyo xayeysiinta. Qareen ku lug lahaa kiiska ayaa sidoo kale xusay in Yousaf ay bilowday inay taageerto kharashaadka gabdhaha danyarta ah 2dii Juunyo 2025, waxaa si xun loogu toogtay gurigeeda oo ku yaal Sector G-13/1, Islamabad , Pakistan. Markii ay dhimatay, waxay ahayd ardayad dhigata fasalka labaad ee hadda jirta 17. Kiisku wuxuu helay dareenka warbaahinta waddanka oo dhan, waxaana uu caro ballaadhan ka dhaliyay baraha bulshada. ==Geerida== 2dii Juun 2025, nin 22 jir ah oo lagu magacaabo Umar Xayaat ayaa la sheegay in uu soo galay guriga Sana Yousaf oo ku yaala qeybta G-13/1 ee Islamabad, isagoo ku hubeysan bastoolad, ka dib iska horimaad, wuxuu si xun xabadka uga dhuftay labo jeer. Waqtigaas, aabbaheed wuxuu ka maqnaa guriga, walaalkeed ka yarna wuxuu joogay Chitral Yousaf abtigiis, oo guriga joogtay markii uu shilku dhacayay, ayaa markii hore qalday dhawaqa rasaasta buufin ka soo baxaysa buuqa dartiis. Xayaat ayaa markaas damcay in uu isna toogto, balse qorigii waa uu ka bixi waayay, kadibna wuu baxsaday Hooyadeed ayaa sidoo kale joogtay goobta waxaana lagu soo waramayaa inay u yeertay gargaar Sana ka dib toogashada. Ka dib, qaar ka mid ah deriska ayaa caawiyay Sana inay geliyaan baabuur, laakiin waxay u geeriyootay dhaawaceeda ka hor inta aan loo qaadin daaweyn Kadib dhimashadeeda ayaa la xaqiijiyay, meydkeeda waxaa loo qaaday Machadka Cilmiga Caafimaadka ee Pakistan , halkaas oo baaritaan lagu sameeyay. Waxaa lagu aasay tuulada awoowgeed, Chuinj oo ku taal Upper Chitral . Xayaat waxaa lagu xiray Faisalabad wax yar ka dib dhacdada. Intii lagu jiray su'aalaha, wuxuu qirtay inuu dilay Sana. Mas’uuliyiinta ayaa sheegay in sababta uu dilka u geystay ay tahay inay diiday “saaxiibtinimadiisa” iyo isku daygiisii ​​inuu la kulmo, balse qoyskeeda ayaa sheegay inaysan waligeed soo hadal qaadin ama aysan ka hadlin inay aragto wax khatar ah. Hayat waxaa loo gudbiyay xabsiga Adiala 14-maalmood oo xarig ah si loo fududeeyo bandhiga aqoonsiga. Maxkamaddu waxay amartay in hannaanka aqoonsiga la dhammaystiro oo warbixin la gudbiyo 18 Juun 2025 13kii Juun 2025, Sana Yousaf hooyadeed iyo eeddadeed waxay aqoonsadeen Hayat intii lagu jiray dhoolatus aqoonsiga oo ka dhacay Jeel Adiala 20kii Juun 2025, maxkamad maxalli ah oo ku taal Islamabad ayaa kordhisay sii hayntiisa jir saddex maalmood oo dheeraad ah, iyada oo dib u dhigtay kiiska ilaa 23ka Juun 23 Juun 2025, maxkamaddu waxay amartay in lagu sii hayo xabsiga markii lagu sii haayo xukun maxkamadeed, iyadoo xustay in aan loo baahnayn haynta bilayska Kuwani waa horumarro la soo xulay oo ku saabsan kiiska mana matalaan waqti buuxa oo dacwad ah. Hadda, kiisku wali wuu socdaa, dacwadda maxkamadaynta ayaa ka socota maxkamadaha Islamabad. Julaay 8, 2025, Guddiga Hawlgelinta ee Golaha Guurtida ee Xuquuqul Insaanka ayaa qaaday kiiska dilka Sana Yousaf iyo dhacdadii Swat . Kalfadhiga waxaa sidoo kale ka soo qeyb galay waalidiinta Sana Yousaf, oo si gaar ah loogu casuumay, iyo sidoo kale Senator Falak Naz . ===Falcelinta=== Dilka Sana Yousaf ayaa waxa uu dhaliyay caro baahsan oo ka dhacday Pakistan oo dhan, waxaana uu soo jiitay warbaahinta caalamka. Baraha bulshada, isticmaalayaashu waxay muujiyeen murugo, xanaaq, waxayna ku baaqeen cadaalad, halka dhacdada ay dib u soo celisay doodaha ku saabsan rabshadaha ka dhanka ah haweenka iyo badbaadada shakhsiyaadka dadweynaha ee meelaha dhijitaalka ah 5tii Juunyo 2025, Aurat March Islamabad waxay abaabushay mudaaharaad ka baxsan Naadiga Saxaafadda Qaranka si ay u dalbato cadaalad Sana Yousaf. Mudaaharaadku waxa uu soo jiitay koox kala duwan oo ka mid ah ka qaybgalayaasha, oo ay ku jiraan arday, haween shaqeeya, shaqaale guri, iyo muwaadiniin kale oo danaynaya. Dibad-baxayaashu waxay wateen boorar ay ku qoran yihiin hal-ku-dhegyo ay ka mid yihiin “Maya waa xaqayga” iyo “Kuwa magaca sharafta wax ku dilaya waa sharaf-xumada ugu weyn”, waxayna carrabka ku adkeeyeen xuquuqda haweenka , waxayna cambaareynayaan xadgudubyada ka dhanka ah jinsiga . Mudaaharaadku waxa uu ugu baaqay dawladda, booliiska iyo garsoorka in ay tallaabo adag oo degdeg ah ka qaadaan eedaysanayaasha iyo in la fuliyo tallaabooyin lagu ilaalinayo haweenka, mustaqbalkana looga hortagayo dambiyada la midka ah. ==Tixraac== [https://www.bbc.com/news/articles/c4g7v1evrmdo "Xiddigta TikTok ee Dhalinyara ah ayaa la toogtay ka dib markii nin u soo galay gurigeeda, booliisku waxay sheegeen"] [https://arynews.tv/sana-yousaf-case-toxic-masculinity-or-media-influence/ "Kiiska Sana Yousaf: Raganimada sunta ah ama saameeynta warbaahinta ee ciyaarta?"] [https://theasianmirror.com/latest/61583/mother-of-tiktoker-sana-yousaf-shares-painful-details-of-her-daughters-murder/ "Hooyada TikToker Sana Yousaf waxay wadaagaysaa faahfaahinta xanuunka badan ee dilka gabadheeda"] [https://www.bbc.com/news/articles/c4g7v1evrmdo "Sana Yousaf: TikTok star ayaa toogasho lagu dilay ka dib markii uu diiday nin, sida ay booliisku sheegeen] [https://chitraltoday.net/2025/06/13/sanas-mother-aunt-identify-her-killer-in-jail/ "Sana hooyadeed, habaryarteed sheeg gacan ku dhiiglihii xabsiga ku jiray"] [https://www.dailyparliamenttimes.com/2025/07/08/senate-committee-takes-up-swat-incident-and-sana-yousaf-case-amid-growing-human-rights-concerns "Guddiga senate-ka ayaa qaaday dhacdada Swat iyo Sana Yousaf Case iyada oo ay sii kordhayaan walaacyada xuquuqda aadanaha"] {{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://dailytimes.com.pk/1311753 "Cadaalada Sana Yousaf: Socodkii aurat ee Islamabad wuxuu dalbanayaa tallaabo adag oo ka dhan ah gacan-ku-dhiiglaha"] [https://gnnhd.tv/news/47659/aurat-march-islamabad-stages-protest-against-murder-of-tiktoker-sana-yousuf "Aurat March Islamabad ayaa dhigay mudaaharaad looga soo horjeedo dilkii TikToker Sana Yousuf"] [https://images.dawn.com/news/1193707 "Mahira Khan, Saba Qamar, xiddigo kale waxay ku baaqeen in cadaalad loo sameeyo Sana Yousaf 'adduunyada hablaha guul daraystay'] bgamob2739shli488ch9zz1qq5k3hxt Fiona Mwale 0 43736 309862 296522 2026-09-29T04:16:36Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309862 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Fiona Mwale | image = Fiona Mwale ex US embassy Lilongwe.png | image_size = | caption = Mwale sanadka 2025 | birth_name = | birth_date = 30 October 1974 | birth_place = | death_date = | education = [[Jaamacadda Leeds]], [[Jaamacadda Warwick]] | employer = Guddiga Xuquuqda Aadanaha ee Malawi iyo kuwa kale | occupation = Garsooraha Maxkamadda Sare | title = Cadaaladda | spouse = | nationality = [[Malawian]] }} '''Fiona Atupele Mwale''' (waxay dhalatay 30 Oktoobar 1974) waa Garsoore Maxkamadda Sare ee Malawi . Waxay ogolaatay korsashada Madonna ee 2017 ee gabdhaha mataanaha ah ee Malawi. Ka dib waxay u adeegsatay dastuurka inay meesha ka saarto sharci takooraya caddaymaha haweeneyda ee dembiyada galmada. ==Nolosha== Mwale waxa uu dhashay 1974. [ 1 ] Waxa ay ku baratay sharciga UK. Waxay ka qalinjabisay Jaamacadda Leeds ka hor inta aysan wax ka baranin Jaamacadda Warwick ee Master of Laws. Waxaa lagu aqbalay baarka Ingiriisiga ee Grey's Inn Mwale waxa ay ahayd Madaxa Sharciga ee Komishanka Xuquuqul Insaanka Malawi ka hor inta aan loo magacaabin garsoore Maxkamad Sare 2012 2019 waxay ahayd mid ka mid ah sagaal haween ah oo garsoore ka ahaa Malawi, kuwa kale waxay ahaayeen Justice of Appeal Jane Ansah oo hogaaminaysay Guddiga Doorashada Malawi , Dorothy Kamanga , Ivy Kamanga , Rachel Sophie Sikwese , Annabel Mtalimanja , Zione Ntaba iyo Ruth Chinangwa . Garsoore Esme Chombo , ayaa ku lug lahayd korsinta Madonna, laakiin 2019 waxa la sheegay in ay hadda uun hawl gab noqotay Sannadkii 2020-kii garsoore Mwale waxa uu awooday in uu buriyo nidaamkii ahaa in haweenku ay yihiin markhaatiyaal aan la isku halayn karin marka la eego kiisaska dembiyada galmada. Waxay awooday in ay ku dooddo in kuwani ay ahaayeen takoorid maadaama ay ka soo horjeedaan Qaybta 20 ee Dastuurka Malawi oo mamnuucaya takoorka ku salaysan jinsiga iyo jinsiga Kiis gaar ah maxkamaddu waxay iska indhatirtay caddaynta kiis ku saabsan weerar galmo oo lagu qaaday ilmo kow iyo toban jir ah sababtoo ah waxay iska dhigeen caddaynta sababtoo ah ilmuhu wuxuu ahaa dumar mana jirin caddayn caddaynaysa. Xukunkeeda ayaa soo jiitay faallo caalami ah Sannadkii 2023 waxa la siiyay abaal-marin nololeed oo ay ku guulaysatay Ururka Qareennada Haweenka ee Malawi Sannadkii 2024-kii Fiona Mwale waxa ay ahayd (kuma guulaysan) oo u sharaxnayd Guddiga Qaramada Midoobay ee Xuquuqda Carruurta . Waxay isku mar istaagtay Boniface Massah oo ahaa musharax u taagan guddiga Qaramada Midoobay u qaabilsan xuquuqda dadka naafada ah . ==Korsashada== Mwale waxaa loo xilsaaray inuu ansixiyo soo jeedinta Madonna ee korsashada mataano 4 sano jir ah sanadka 2017. Hooyadood way dhimatay aabahoodna wuu aqbalay korsashada la soo jeediyay. Mwale waxay xustay inay ku kalsoon tahay in Madonna ay siin karto caruurnimo wanaagsan mataanaha waxayna waydiisay Madonna "su'aalo aan raaxo lahayn" gaar ahaan ujeedadeeda. Mwale waxa ay sheegtay in ay aaminsantahay in Madonna ay "ku dhiirigelisay rabitaankeeda ah in ay guri, jacayl, ilaalin iyo hagis siiso dhallaanka." Mwale ayaan ka hadlin su'aasha ah in mataanaha loo qaado dibadda iyadoo arrintan ay horay uga hadashay maxkamadda sare, si kastaba ha ahaatee waxay xustay inay la tacaalayso kheyraadka ugu qaalisan Malawi oo ah caruurteeda. Ka dib markii kiiska la dhammeeyey waxay ka hadashay iyada oo kula talisa in Malawi ay qaadato Axdiga Hague ee ku saabsan korsashada waddanka , oo ah heshiis ka hadlaya arrinta "shisheeyaha u duulaya si ay u korsadaan ilmo". ==Nolosha gaarka ah== Way guursatay oo carruur bay dhaleen ==Tixraac== [https://fritillary.org/wp/wp-content/uploads/2019/08/fiona_mwale_02.pdf "Xaakimka Maxkamadda Sare Fiona Mwale ayaa ku biirtay liiska martida sharafta ee Kamuzu Academy Day Sports Day"] [https://web.archive.org/web/20250930020926/https://malawilii.org/akn/mw/judgment/mwhc/2020/95/eng@2020-07-07 <nowiki>"Kaliyati v R (Rcfaanka Dambiyada 109 ee 2018) [2020] MWHC 95 (7 Luulyo 2020)"</nowiki>] [https://ohrh.law.ox.ac.uk/corroboration-as-sex-discrimination-the-equality-implications-of-sexual-offence-cases-in-malawi/ "Xukunka Sida Takoorka Galmada: Saamaynta Sinnaanta ee Kiisaska Dambiga Galmada ee Malawi | OHRH"] [https://www.commonwealthlawyers.com/africa/6088/ "Malawi: Faallo ku saabsan Steven Kaliyati vs Kiis Jamhuuriya (Kiiska Racfaanka Dambiga No 109 ee 2018) - News - CLA"] {{Wayback|url=https://www.commonwealthlawyers.com/africa/6088/ |date=20251110171829 }} [https://www.maraviexpress.com/israel-to-lobby-for-malawis-candidature-of-justice-fiona-mwale-and-boniface-massah-at-the-united-nations/ "Israa'iil ayaa u ololeyneysa in Malawi ay u tartanto garsooraha Fiona Mwale iyo Boniface Massah ee Qaramada Midoobay"] [https://allafrica.com/view/group/main/main/id/00084798.html "Xaakimka Malawi wuxuu ku talinayaa in wax laga beddelo sharciyada korsashada"] {{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kkz6ja1txlgzy5szy6vhu5f0eanpfbt Kris Bertin 0 45188 309870 290842 2026-09-29T06:45:43Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309870 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |image = |imagesize = | name = Kris Bertin | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[Halifax, Nova Scotia|Halifax]], [[Nova Scotia]] | death_date = | death_place = | occupation = Qoraa | nationality = Kanadiyaan | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | influences = | influenced = | signature = | website = }} '''Kris Bertin''' waa qoraa reer Kanada ah , oo ururintiisa sheeko gaaban ee ugu horreysa ee Waxyaabaha Xun Dhacday ku guuleystay Abaalmarinta Suugaanta Danuta Gleed 2017 iyo Abaalmarinta 2017 ReLit ee Khayaaliga Gaaban ==Tixraac== [https://web.archive.org/web/20241222223718/https://www.pentictonherald.ca/entertainment/national_entertainment/article_57ce21e0-c0be-5c3f-ab3e-6ecc693f737a.html "Qoraaga Halifax Kris Bertin wuxuu ku guuleystey $10,000 Abaalmarinta Suugaanta Danuta Gleed] [https://www.cbc.ca/books/kris-bertin-wins-relit-award-for-short-story-collection-bad-things-happen-1.4748517 "Kris Bertin wuxuu ku guuleystey Abaalmarinta ReLit ee ururinta sheeko gaaban Waxyaabaha Xun ayaa Dhacay"] [http://thechronicleherald.ca/books/144840-author-kris-bertin-seeks-connections "Qoraaga Kris Bertin wuxuu raadiyaa xiriiro"] [https://www.theglobeandmail.com/arts/books-and-media/book-reviews/review-bertin-and-forbess-the-case-of-the-missing-men-is-densely-detailed/article38062534/ "Dib-u-eegis: Bertin iyo Forbes's Kiiskii Ragga La La'aa waa mid aad u faahfaahsan"] ev23xteuip77rzn9zkmw7lkrac9v4bm Don Mlangeni Nawa 0 45600 309861 291615 2026-09-29T03:28:48Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309861 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Don Mlangeni Nawa | other_names = | image = | caption = | birth_name = Don Mlangeni Eric Nawa | birth_date = {{Birth date|1959|6|7|df=yes}} | birth_place = [[Boksburg]], [[Transvaal (province)|Transvaal]], [[Union of South Africa]] | death_date = {{Death date and age|2025|4|16|1959|6|7|df=yes}} | death_place = South Africa | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | nationality = Jinsiyadda Koonfur Afrika | alma_mater = | education = | notable_works = Isidingo | height = | years_active = 1989–2025 | partner = | spouse = | children = 5 | awards = | father = | mother = | relatives = | signature = | website = | footnotes = | occupation = Jilaa }} '''Don Mlangeni Eric Nawa''' (7 Juun 1959 - 16 Abriil 2025) wuxuu ahaa jilaa Koonfur Afrikaan ah. Waxa uu caan ku ahaa doorkisii taxanaha caanka ahaa ee Sgudi 'Snaysi , Isidingo iyo The Throne . ==Asalkii hore== Nawa waxa uu ku dhashay Boksburg , Midowga Koonfur Afrika 7 June 1959. Nawa waxaa guursaday Regina Nawa waxayna u dhashay shan caruur ah. Wuxuu ku dhintay 16 Abriil 2025, da'da 65. ==Tixraac== [https://southafrican-news.com/remembering-don-mlangeni-a-legend-of-south-african-television-passes-away/ "Xusuusinta Don Mlangeni: Halyeyga Telefishanka Koonfur Afrika ayaa Geeriyooday - Wararkii ugu dambeeyay"] [https://www.citizen.co.za/entertainment/tv/he-always-created-magic-out-of-the-script-a-look-at-don-mlangeni-nawas-memorable-tv-roles/"'Wuxuu had iyo jeer ka abuuray sixirka qoraalka': Fiiri doorarka xusuusta leh ee Don Mlangeni Nawa ee TV-ga] [https://web.archive.org/web/20250416114113/https://allafrica.com/stories/202504160229.html "Koonfur Afrika: Daahyo Ku Dhacay Jilaaga Ruug-cadaaga ah Don 'Bra Zeb' Mlangeni Nawa, 65"] 1v5n7z4c6r7q4i7e8t8i6r3ndzeytm3 Gulustan Maxmuud 0 46531 309865 293457 2026-09-29T04:52:21Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309865 wikitext text/x-wiki '''Gulustan Mahmood Ieso''' (dhalatay 1 Agoosto 1991), sidoo kale loo yaqaanno '''Kolestan Mahmoud''', waa ciyaaryahad reer [[Ciraaq]] ah oo ku tartanta ciyaaraha fudud gaar ahaan orodka gaaban ee [[sprint (running)|sprint-ka]]. Waxay haysataa tiro ka mid ah [[Liiska rikoorada Ciraaq ee ciyaaraha fudud|rikoorada Ciraaq]] waxayna gacan ka geysatay ku guuleysiga billadihii ugu horreeyay ee dumarka dalkeeda ee [[Horyaalka Ciyaaraha Fudud ee Aasiya]] sannadkii 2011. Billadahaas waa laga xayuubiyay ka dib {{MedalTableTop|medals= {{Medal|Sport | [[Ciyaaraha fudud]] ee dumarka}} {{Medal|Country| {{IRQ}} }} {{Medal|Competition|[[Ciyaaraha Gudaha ee Aasiya]]}} {{Medal|Silver |[[2009 Ciyaaraha Gudaha ee Aasiya|2009 Hanoi]]|[[Ciyaaraha fudud ee gudaha ee 2009 Ciyaaraha Gudaha ee Aasiya|400 m]]}} {{Medal|Competition|[[Horyaalka Ciyaaraha Fudud ee Aasiya|Horyaalka Aasiya]]}} {{Medal|Disqualified |[[2011 Horyaalka Ciyaaraha Fudud ee Aasiya|2011 Kobe]]|[[2011 Horyaalka Ciyaaraha Fudud ee Aasiya – 400 mitir ee dumarka|400 m]]}} {{Medal|Disqualified |2011 Kobe|4×400 m is-dhaafsi}} }} markii baaritaankii [[Doping in sport|dawooyinka kicinta]] ee laga qaaday tartankaas laga helay maadada mamnuuca ah ee [[methylhexaneamine]], taas oo keentay in laga mamnuuco tartamada muddo hal sano ah. ​Iyadoo raaceysa raadkii [[Dana Hussein Abdul-Razzaq]] iyo [[Alaa Jassim]], muuqaalkeedii ugu horreeyay ee weyn wuxuu ahaa 2009 markaas oo ay ku guuleysatay billadaha [[dahabka]] ee [[400 mitir]] iyo [[4×400 mitir is-dhaafsi]] ee [[Horyaalka Ciyaaraha Fudud ee Carabta]], sidoo kale waxay gashay kaalinta labaad ee [[200 mitir]]. Ieso waxay dalkeeda ku meteshay labada orod ee gaaban ee shaqsiga ah [[2009 Horyaalka Ciyaaraha Fudud ee Aasiya]]. Tartankii [[Ciyaaraha fudud ee gudaha ee 2009 Ciyaaraha Gudaha ee Aasiya|2009 Ciyaaraha Gudaha ee Aasiya]] waxay dhigtay labo [[Liiska rikoorada Ciraaq ee ciyaaraha fudud|rikoor oo Ciraaq ah]], iyadoo ku orodday 7.53 ilbiriqsi tartanka [[60 mitir]] (kaalinta lixaad ayay gashay) iyo rikoorka gudaha ee 53.75 ilbiriqsi ee 400 m – waqti ay ku heshay billadda [[qalinka]] ee tartankaas, iyadoo ka dambaysay [[Chen Jingwen]]. Waxay markaas ka dib gacan ka geysatay in kooxda is-dhaafsiga 400 m ee dumarka Ciraaq ay dhigaan rikoorkii saddexaad ee qaranka oo ahaa 3:59.01 daqiiqo.<ref name=Tilas>[http://www.tilastopaja.org/db/atw.php?ID=56939&Season=2009&Odd=0 Kolestan Mahmoud]. Tilastopaja. Waxaa la soo celiyay 2011-08-15.</ref><ref>Krishnan, Ram. Murali (2009-11-01). [http://www.iaaf.org/news/kind=100/newsid=54804.html Guushii Kwalia ee 3000m ayaa ahayd dhacdadii ugu muhiimsanayd maalintii labaad ee Hanoi – Ciyaaraha Gudaha ee Aasiya]. [[IAAF]]. Waxaa la soo celiyay 2011-08-15.</ref> ​Ieso waxay ku guuleysatay horyaalnimada 400 m iyo [[800 mitir]] ee [[2010 Horyaalka Ciyaaraha Fudud ee Dhallinyarada Aasiya]].<ref>[http://www.tilastopaja.org/staticresults/12799144.htm AsC Hanoi VIE 1 - 4 July]. Tilastopaja.org (5 July 2010). Waxaa la soo celiyay 2011-08-15.</ref> Waxay sidoo kale gaartay nus-dhamaadka 400 m ee [[2010 Horyaalka Adduunka ee Dhallinyarada ee Ciyaaraha Fudud]].<ref>[http://www.iaaf.org/athletes/biographies/country=irq/athcode=251023/index.html Ieso Gulustan Mahmood]. IAAF. Waxaa la soo celiyay 2011-08-15.</ref> Iyadoo ay weheliyaan koox ka kooban Zhilan Salah Mahmood, Dana Hussein Abdul-Razzaq iyo Alaa Jassim, waxay ku guuleysatay Horyaalka Galbeedka Aasiya iyagoo dhigay rikoor cusub oo qaranka ah oo is-dhaafsi ah oo ahaa 3:43.60 daqiiqo. Ieso waxay ku orodday tartamada is-dhaafsiga 100 m iyo 400 m ee [[2010 Ciyaaraha Aasiya]], sidoo kale waxay ka qayb gashay wareegyada hordhaca ah ee 400 m ee shaqsiga ah.<ref>[http://www.gz2010.cn/info/ENG/ZB/ZBB101A_AT@@@@@@@@@@@@@@@ENG_number=227541.htm IESO Gulustan - Biography] {{Wayback|url=http://www.gz2010.cn/info/ENG/ZB/ZBB101A_AT@@@@@@@@@@@@@@@ENG_number=227541.htm |date=20180923155432 }}. GZ2010. Waxaa la soo celiyay 2011-08-15.</ref> Iyadoo muujineysa horumarka hoose ee [[ciyaaraha fudud ee dumarka]] ee Ciraaq, natiijo ah 33.57 m oo ah [[tuurista uulada]] oo ay ku dhigtay tartan maxalli ah ayaa Ieso u keentay rikoor kale oo qaran.<ref name=Tilas/> ​Xilli ciyaareedkii 2011 waxay dhigtay natiijadeedii ugu wanaagsanayd ee [[100 mitir]] tartankii horyaalnimada dhallinyarada ee qaranka, iyadoo diiwaangelisay waqti ah 12.02 ilbiriqsi. Waxaa loo doortay inay ku tartanto [[2011 Horyaalka Ciyaaraha Fudud ee Aasiya]]: waxay dhigtay natiijadeeda ugu wanaagsan ee 200 m oo ahayd 24.25 ilbiriqsi wareegyadii hore, laakiin waa laga saaray tartankii kama dambaysta ahaa. Waxay guul weyn ka gaartay masaafo ah 400 m iyadoo si degdeg ah u dhameysatay si ay u dhigto rikoorkeedii shaqsiga ahaa oo ahaa 52.80 ilbiriqsi, waxayna qaadatay billadda [[qalinka]] iyadoo ka dambaysay [[Olga Tereshkova]] – tani waxay ahayd billaddii ugu horreysay ee dumarku u guuleystaan Ciraaq ee [[Asian Athletics Championships|Horyaalka Aasiya]].<ref>[http://www.iaaf.org/news/newsid=60702.html Su Bingtian wuxuu qaaday horyaalnimada 100m ee Aasiya ee Kobe - Horyaalka Aasiya, Maalinta 2aad]. [[IAAF]] (2011-07-09). Waxaa la soo celiyay 2011-08-15.</ref> Waxay gacan ka geysatay in tiradaas laba laabanto dambe tartanka markii kooxda is-dhaafsiga 400 m ee Ciraaq ay ku guuleysteen billadda [[naxaasta]] iyagoo dhigay rikoor kale oo Ciraaq ah oo ahaa 3:41.91 daqiiqo.<ref>[http://www.iaaf.org/news/newsid=60855.html Liu Xiang wuxuu diiwaangeliyay 13.22 horyaalnimada Kobe - Horyaalka Aasiya, maalinta ugu dambaysa]. [[IAAF]] (2011-07-11). Waxaa la soo celiyay 2011-08-15.</ref> Si kastaba ha ahaatee, waxaa laga xayuubiyay billadihii shaqsiga iyo kuwii kooxdaba markii baaritaankii dawooyinka kicinta ee laga qaaday tartankaas laga helay maadada mamnuuca ah ee [[methylhexaneamine]], iyadoo heshay hal sano oo mamnuucis ah xadgudubkaas darteed.<ref>[http://www.thehindu.com/sport/athletics/article2978909.ece Silver u ah Hindiya tartanka is-dhaafsiga] {{Wayback|url=http://www.thehindu.com/sport/athletics/article2978909.ece |date=20120718151951 }}. ''The Hindu'' (2012-03-09). Waxaa la soo celiyay 2012-03-31.</ref> ​ ==Tixraac== {{reflist}} ​ ==Xiriirinta dibadda== {{authority control}} ​{{DEFAULTSORT:Mahmood, Gulustan}} 69p60lgv0m9h3wgh3d7vk6rcy2gkig0 Michimasa Fujino 0 46783 309877 306174 2026-09-29T07:51:55Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309877 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Michimasa Fujino | native_name = 藤野道格 | image = | caption = | alt = | birth_date = {{Birth year and age|1960|03}} | birth_place = [[Tokyo, Japan]] | education = [[Jaamacadda Tokyo]] Injineernimada Hawada, 1984 | years active = 1984–2022 | occupation = Naqshadeeye diyaaradeed, ganacsade dhanka duulista ah | known_for = Aasaasaha [[Honda Aircraft]], [[HondaJet]] | notable_works = ''Case Study 4 HondaJet'',<ref name="hondajet.com">{{Cite web|url=https://www.hondajet.com/Content/pdf/tech_papers/NC_vol%202_CS4_HondaJet_Kym15May.pdf|title = HondaJet | Bogga Rasmiga ah ee Diyaaradaha Honda Corporate Jet}}</ref> ''Design and Development of the HondaJet'' <ref name="hondajet.com1">{{Cite web|url=http://www.hondajet.com/Content/pdf/tech_papers/Journal_of_Aircraft_Vol42_No3_P755_P764_HondaJet.pdf|title = HondaJet | Bogga Rasmiga ah ee Diyaaradaha Honda Corporate Jet}}</ref> }} ​{{nihongo|'''Michimasa Fujino'''|藤野 道格|Fujino Michimasa|}} waa injineer hawada (aeronautical) oo hawlgab ah, ganacsade, iyo aasaasaha shirkadda [[Honda Aircraft Company]], oo ah farac ka tirsan shirkadda [[Honda Motor Company]]. Fujino wuxuu ka soo shaqeeyay madaxa injineerada gudaha Honda R&D, ka dibna madaxweyne ku xigeen, ka hor inta aan loo magacaabin hoggaamiyaha mashruuca horumarinta HondaJet. Sidoo kale wuxuu ahaa sarkaalka maamulka ee Honda Motor.<ref>{{cite web |url=https://global.honda/newsroom/news/2020/c200218aeng.html |title=Honda oo Isbeddel ku Samaynaysa Qaab-dhismeedka Maamulka Shirkadda |author=|date=Febraayo 18, 2020 |website=Honda Motor |access-date=Oktoobar 16, 2020}}</ref> Shirkadda Honda Aircraft, wuxuu door muhiim ah ka qaatay koritaanka shirkadda, isagoo mas'uul ka ahaa istiraatiijiyadda guud ee naqshadeynta, horumarinta, shahaado-siinta, suuq-geynta, iibka, iyo wax-soo-saarka diyaaradda [[HondaJet]]. ​Shaqadiisa Honda Aircraft, Fujino wuxuu helay Abaalmarinta Naqshadeynta Diyaaradaha ee [[American Institute of Aeronautics and Astronautics]] (AIAA) (2012), Abaalmarinta [[SAE International]], Abaalmarinta Clarence L. [[Kelly Johnson (engineer)|Kelly Johnson]] ee Naqshadeynta Hawada iyo Baabuurta (2014), iyo Abaalmarinta Golaha Caalamiga ah ee Cilmiga Hawada (ICAS) ee Hal-abuurka Duulista. Isagu waa naqshadeeyaha diyaaradeed ee ugu horreeyay ee hela dhammaan afartaas abaalmarin, sidoo kale waa qofkii ugu horreeyay ee asal ahaan ka soo jeeda Aasiya oo ku guuleysta abaalmarinta AIAA, taas oo ka dhigaysa shakhsi caan ah duulista casriga ah iyo warshadaha diyaaradaha yaryar (very light jet).<ref name="hondajet.com2">{{cite web|url=https://www.hondajet.com/news/article?articleType=pressrelease&categoryType=ccc8c968-9e51-44d5-83d4-f79ee3f47b7f|title="Abaalmarinta Hal-abuurka Duulista" oo la siiyay Madaxweynaha Shirkadda Honda Aircraft Michimasa Fujino |website=www.hondajet.com|accessdate=17 Agoosto 2017}}</ref><ref>{{cite interview |last=Fujino |first=Michimasa |subject-link=Michimasa Fujino |interviewer=Kaori Enjoji |title=Eeg tan: Diyaaradda cusub ee Honda |url=https://www.cnbc.com/video/2014/04/27/check-it-out-hondas-new-jet-.html |publisher=CNBC |location=Greensboro, NC |date=Abriil 27, 2014 |work=The Edge |time=05:40 |access-date=Oktoobar 15, 2020}}</ref> ​Fujino waxaa loo doortay xubin ka tirsan [[National Academy of Engineering]] sannadkii 2017 sababtoo ah abuurista HondaJet iyo dhisidda shirkadda Honda Aircraft Company. Sannadkii 2022, waxaa lagu dhawaaqay inuu ka fariisanayo xilka madaxweynaha iyo agaasimaha guud ee shirkadda bishii Abriil, xilkaas oo uu hayay tan iyo markii la aasaasay 2006, isagoo sii ahaan doona la-taliye hawlgabnimadiisa ka dib. ​ ==Taariikhda== ===Waxbarashada=== Fujino wuxuu haystaa shahaadada koowaad ee sayniska ([[Bachelor of Science]]) iyo shahaadada sare ee [[Doctorate]] oo ku saabsan [[injineernimada hawada]] oo uu ka qaatay [[Jaamacadda Tokyo]].<ref name="hondajet.com3">{{Cite web|url=http://www.hondajet.com/Content/pdf/tech_papers/NC_vol%202_CS4_HondaJet_Kym15May.pdf|title=HondaJet | Bogga Rasmiga ah ee Diyaaradaha Honda Corporate Jet}}</ref> Sidoo kale hadda waa xubin (fellow) dhowr urur oo caalami ah, oo ay ka mid yihiin [[American Institute for Aeronautics and Astronautics]],<ref>{{Cite web|url=https://www.aiaa.org/docs/default-source/uploadedfiles/publications/aerospace-america-february-2015.pdf |title= AIAA waxay ku dhawaaqday Fellows iyo Honorary Fellows — Class of 2015 |accessdate= Luulyo 10, 2019 |year= 2015 |work= AEROSPACE AMERICA |publisher= American Institute of Aeronautics and Astronautics |page= B9 }}</ref> [[Royal Aeronautical Society]],<ref>{{Cite web |url= https://www.aerosociety.com/media/5257/aerospace-magazine-april-2017-issue.pdf |title= Doorashooyinka - Fellows |accessdate= Luulyo 10, 2019 |year= 2017 |work= AEROSPACE |publisher= Royal Aeronautical Society |page= 60 }}</ref> iyo [[SAE International]].<ref> {{Cite web |url= http://www.nxtbook.com/nxtbooks/sae/18UPD06/index.php |title= Heerka cusub ee SAE Fellow oo la sharfay |accessdate= Luulyo 10, 2019 |year= 2018 |format= PDF |work= UPDATE |publisher= SAE International |page= 8 }}</ref> Fujino sidoo kale waa xubin caalami ah oo ka tirsan [[National Academy of Engineering]].<ref>{{Cite web |url= https://www.nae.edu/165683/Dr-Michimasa-Fujino |title= Dr. Michimasa Fujino |accessdate= Luulyo 10, 2019 |publisher= National Academy of Engineering}}</ref> ==Shaqada== ===1984–1997=== Fujino wuxuu ku biiray [[Honda Motor]] sannadkii 1984.<ref name="hondajet.com3"/> Labadii sano ee ugu horreysay shaqadiisa wuxuu ku qaatay qaybta cilmi-baarista baabuurta isagoo ka shaqeynayay horumarinta nidaam cusub oo koronto ku shaqeeya oo lagu xukumo jihada (steering system). Fujino waxaa markaas loo wareejiyay qaybta cilmi-baarista duulista ee Honda.<ref>{{cite web|url=http://airportjournals.com/hondajet-on-a-wing-and-a-dare/|title=HondaJet: Baal iyo Dhiirranaan|date=1 Febraayo 2007|website=airportjournals.com|accessdate=17 Agoosto 2017}}</ref> ​Sannadkii 1986, Fujino iyo kooxda duulista ee Honda waxaa loo diray Mareykanka si ay cilmi-baaris sare oo dhanka hawada ah ula sameeyaan xarunta Raspet Flight Research Center ee [[Jaamacadda Mississippi State]]. Kooxdu waxay soo saartay laba diyaaradood oo tijaabo ah, MH-01 turboprop iyo [[Honda MH02|MH-02]] oo ah diyaarad jet yar oo laba matoor leh.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/joannmuller/2015/05/06/how-the-hondajet-took-flight-an-engineers-30-year-obsession/4/#6b581d786633|title=Sida HondaJet ay u Duushay: Injineer muddo 29 sano ah ku taamayay|first=Joann|last=Muller|website=forbes.com|accessdate=17 Agoosto 2017}}</ref> Iyadoo laga duulayo khibraddaas, sannadkii 1997-kii Fujino wuxuu bilaabay shaqada diyaarad gebi ahaanba cusub, taas oo noqon lahayd [[HondaJet]].<ref name="hondajet.com"/> ​===1997–2015=== Ka dib markii uu toban sano ku qaatay Mareykanka, Fujino wuxuu rumeysnaa inay jirto fursad weyn oo ay Honda ku geli karto warshadaha duulista iyadoo bixineysa diyaarad jet yar oo waxqabadkeedu sarreeyo. Si gaar ah, wuxuu u maleeyay haddii Honda ay soo bandhigto diyaarad leh isticmaalka shidaalka oo aad u hooseeya iyo xawaare sarreeya oo aan luminaynin booska gudaha iyo booska boorsooyinka, inay geli karaan suuqa diyaaradaha ganacsiga ([[business jet]]).<ref name="hondajet.com"/> Fujino wuxuu hadafkan ka gaaray dhanka farsamada isagoo horumariyay qaabka matoorka baalka korkiisa la saaro (over-wing engine configuration), kaas oo oggolaaday qol gudihiisu weyn yahay oo aamusan iyadoo matooradii laga fogeeyay gadaasha diyaaradda lana saaray baalka korkiisa.<ref>{{cite journal |author=Fujino, Michimasa |author-link=Michimasa Fujino |url=http://www.hondajet.com/Content/pdf/tech_papers/Journal_of_Aircraft_Vol42_No3_P755_P764_HondaJet.pdf |title=Naqshadeynta iyo Horumarinta HondaJet |journal=[[American Institute of Aeronautics and Astronautics#Journals|Journal of Aircraft]]|volume=42 |issue=3 |date=May–Juun 2005 |pages=755–764 |access-date=Oktoobar 15, 2020}}</ref> Naqshadiisa cusub waxay sidoo kale lahayd tiro hal-abuurro kale ah oo loogu talagalay diyaaradaha duulista guud, oo ay ku jiraan baal leh qulqul dabiici ah (natural-laminar flow wing), jir ka samaysan maaddooyin laysku daray (all-composite fuselage), iyo qolka duuliyaha oo casri ah (glass cockpit).<ref>{{cite journal |author1=Fujino, Michimasa |author2=Yuichi Yoshizaki |author3=Yuichi Kawamura |url=https://www.hondajet.com/Content/pdf/tech_papers/Journal_of_Aircraft_Vol40_No4_P609_P615_SHM_1_NLF.pdf |title=Horumarinta Baalka Natural-Laminar-Flow ee Diyaaradaha Ganacsiga ee Fudud |journal=[[American Institute of Aeronautics and Astronautics#Journals|Journal of Aircraft]] |volume=40| issue=4| date=Luulyo–Agoosto 2003 |pages=609–615 |access-date=Oktoobar 15, 2020}}</ref> ​[[File:HondaJet Ryabtsev.jpg|thumb|[[Honda HA-420 HondaJet|Honda HA-420]] diyaaradda ganacsiga ee fudud]] Sannadkii 2000, Fujino iyo koox yar oo injineero ah ayaa bilaabay shaqada nooca tijaabada ah ee HondaJet (prototype) ee garoonka [[Piedmont International Airport]] ee [[Greensboro, North Carolina]]. Diseembar 3, 2003, HondaJet-tii tijaabada ahayd waxay samaysay duullimaadkii ugu horreeyay ee guuleysta. Sannadkii 2006, Fujino wuxuu ku qanciyay madaxii markaas ee Honda Takeo Fukui in barnaamijka HondaJet loo beddelo ganacsi.<ref name="hondajet.com3"/> Honda waxay samaysay shirkadda Honda Aircraft Company, iyadoo Fujino loo magacaabay madaxweynaha iyo agaasimaha guud ee shirkadda. Intii u dhaxaysay 2006 iyo 2015, Fujino wuxuu xoogga saaray hawlaha labada ah ee dhisidda shirkad iyo diyaarinta diyaaradda tijaabada ah si ay u hesho shahaadada FAA. Keenista HondaJet waxay si rasmi ah u bilaabatay dabayaaqadii 2015 ka dib markii la helay shahaadada FAA. ​ ===2015–hadda=== Fujino wuxuu helay dhowr abaalmarinood oo ku saabsan waxtarkiisa cilmi-baarista iyo naqshadeynta hawada. Sannadkii 2015, waxaa lagu daray [[Living Legends of Aviation]] ka dib markii uu ku guuleystay “Aviation Industry Leader of the Year Award” sannadkii ka horreeyay.<ref>{{cite web |url= https://living-legends-of-aviation.myshopify.com/pages/honorees |title= DADKA LA SHARFAY |accessdate=Luulyo 9, 2019 |publisher= Living Legends of Aviation }}</ref> Sannadkii 2014, Fujino wuxuu helay abaalmarinta Golaha Caalamiga ah ee Cilmiga Hawada (ICAS) ee “Award for Innovation in Aeronautics.”<ref>{{Cite web |url=http://www.icas.org/media/pdf/Awards/Awardees%202014.pdf |title= ICAS Awardees 2014 |accessdate= Luulyo 9, 2019 |year= 2014 |publisher= International Council of the Aeronautical Sciences }}</ref> Wuxuu helay abaalmarinta [[SAE International]] ee “Clarence L. (Kelly) Johnson Aerospace Vehicle Design and Development Award” sannadkii 2013, iyo abaalmarinta [[American Institute of Aeronautics and Astronautics]] (AIAA) ee “Aircraft Design Award” sannadkii 2012.<ref>{{Cite web |url=https://www.sae.org/participate/awards/clarence-l-kelly-johnson-aerospace-vehicle-design-and-development-award |title=Clarence L. (Kelly) Johnson Aerospace Vehicle Design and Development Award |accessdate=Luulyo 9, 2019 |year=2019 |publisher= SAE International }}</ref><ref name="AIAA-Aircraft-Design-Award">{{Cite web |url=https://www.aiaa.org/detail/award/award-aircraft-design-award |title=Abaalmarinta Naqshadeynta Diyaaradaha |accessdate= Luulyo 9, 2019 |year=2019 |publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics }}</ref> Fujino waa qofkii ugu horreeyay ee hela dhammaan afartaas abaalmarin.<ref>{{cite web |url=https://www.businesswire.com/news/home/20140910005137/en/%E2%80%9CAward-Innovation-Aeronautics%E2%80%9D-Honda-Aircraft-Company-President |title="Abaalmarinta Hal-abuurka Duulista" oo la siiyay Madaxweynaha Honda Aircraft Michimasa Fujino |date=Sebteembar 10, 2014 |website=Business Wire |access-date=Oktoobar 22, 2020}}</ref> Sidoo kale wuxuu helay abaalmarinta AIAA Reed Aeronautics Award sannadkii 2021.<ref>{{cite web |url=https://www.aiaa.org/events-learning/event/2021/08/12/default-calendar/2021-aerospace-spotlight-awards-gala |title=2021 Aerospace Spotlight Awards Gala |author=|date=Agoosto 17, 2021 |website=aiaa.org |publisher=AIAA |access-date=Diseembar 20, 2021}}</ref> ​Hawlaha ganacsi ee Fujino isagoo ah ganacsade waxay sidoo kale soo jiiteen dareen. Sannadkii 2018, borofasoor ka tirsan [[Harvard Business School]] oo la yiraahdo [[Gary Pisano]] ayaa daabacay cilmi-baaris falanqeynaysa horumarinta ganacsi ee Fujino ee barnaamijka HondaJet;<ref>{{cite journal |last1=Pisano |first1=Gary |last2=Shulman |first2=Jesse |date=Janaayo 2018 |title=Flying into the Future: HondaJet |url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=53732 |series=Harvard Business School Case |pages=1–17 |access-date=Agoosto 20, 2020 |archive-date=2025-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251209074828/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=53732 |url-status=dead }}</ref> tan waxaa markii dambe lagu daray buugga Pisano ee 2019 ee Creative Construction.<ref name="Pisano 8, 111–112, 123–124">{{cite book |last=Pisano |first=Gary |date=Janaayo 2019 |title=Creative Construction: The DNA of Sustained Innovation |url=https://gpisano.com/book/creative-construction/ |location=New York |publisher=PublicAffairs |pages=8, 111–112, 123–124|isbn=978-1-61039-877-0}}</ref> Sannadkii 2019, borofasoor kale oo ka tirsan Harvard Business School, [[Hirotaka Takeuchi]], ayaa ka hadlay hoggaanka ganacsi ee Fujino ee shaqadiisa The Wise Company.<ref name="Oxford University Press">{{cite book |last1=Nonaka |first1=Ikujiro |last2=Takeuchi |first2=Hirotaka |date=2019 |title=The Wise Company: How Companies Create Continuous Innovation |url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=56978 |location=New York |publisher=Oxford University Press |pages=7–19 |isbn=9780190497019 |access-date=2026-01-13 |archive-date=2020-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118155729/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=56978 |url-status=dead }}</ref> ​Bishii Febraayo 2022, Honda Aircraft waxay ku dhawaaqday in Fujino uu ka fariisan doono xilka madaxweynaha iyo agaasimaha guud ee shirkadda 1-da Abriil, iyo in madaxweyne ku xigeenka Honda Motor Hideto Yamasaki uu la wareegi doono hoggaanka Honda Aircraft ka dib bixitaanka Fujino. Waxaa la ogaaday bishii Maarso inuu gaaray da'da hawlgabka ee shirkadda Honda oo ah 62 sano, laakiin uu sii ahaan doono la-taliye shirkadda Honda Aircraft ka dib hawlgabnimadiisa.<ref>[https://www.aopa.org/news-and-media/all-news/2022/february/22/honda-aircraft-founder-set-to-retire Aasaasihii Honda Aircraft oo loo qorsheeyay inuu hawlgab noqdo - AOPA]</ref> ==Shaqooyinka== ===Liiska Qoraallada=== ​ Case Study 4, HondaJet (615-647): Fundamentals of Aircraft and Airship Design, Vol.2, Leland M. Nicolai and Grant E. Carichner; Waxaa daabacay American Institute of Aeronautics and Astronautics loogu talagalay AIAA Education Series {{ISBN|978-1-60086-898-6}}.<ref name="hondajet.com3"/> ​Aeronautical and Space Sciences Japan, Vol.60, No.4, Development of the HondaJet. ​Journal of Aircraft 0021-8669 Vol.42 No.3 (755-764): Design and Development of the HondaJet.<ref name="hondajet.com1"/> ​Proceedings: The 36th JSASS Annual Meeting: Design and Development of the HondaJet. ​[[International Council of the Aeronautical Sciences|ICAS]] 2004-1.7.2: Development of the HondaJet.<ref>{{Cite web |title=Nuqul Archive |url=http://www.icas.org/ICAS_ARCHIVE/ICAS2004/PAPERS/582.PDF |access-date=2026-01-13 |archive-date=2025-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114233315/http://icas.org/icas_archive/ICAS2004/PAPERS/582.PDF |url-status=dead}}</ref> ​ICAS 2004-4.10.1: Initial Flight Testing of the HondaJet.<ref>{{Cite web |title=Nuqul Archive |url=http://www.icas.org/ICAS_ARCHIVE/ICAS2004/PAPERS/437.PDF |access-date=2026-01-13 |archive-date=2025-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120124015/http://www.icas.org/icas_archive/ICAS2004/PAPERS/437.PDF |url-status=dead}}</ref> ​Journal of Aircraft 0021-8669 Vol.40 No.4 (609-615): Natural-Laminar-Flow Airfoil Development for a Lightweight Business Jet.<ref>http://www.hondajet.com/Content/pdf/tech_papers/Journal_of_Aircraft_Vol40_No4_P609_P615_SHM_1_NLF.pdf</ref> ​Journal of Aircraft 0021-8669 Vol.40 No.6 (1177-1184): Wave-Drag Characteristics of an Over-the-Wing Nacelle Business-Jet Configuration.<ref>http://www.hondajet.com/Content/pdf/tech_papers/Journal_of_Aircraft_Vol40_No6_P1177_P1184_Wave_Drag_OTWEM.pdf</ref> ​AIAA-2003-1942: Flutter Characteristics of an Over-the-Wing Engine Mount Business Jet Configuration.<ref>http://www.hondajet.com/Content/pdf/tech_papers/AIAA_2003_1942_Flutter.pdf</ref> ​==Akhris dheeraad ah== ​The Wise Company: How Companies Create Continuous Innovation (Ikujiro Nonaka iyo Hirotaka Takeuchi, Oxford University Press, 2019)<ref name="Oxford University Press"/> ​Creative Construction: The DNA of Sustained Innovation (Gary Pisano, PublicAffairs, 2019)<ref name="Pisano 8, 111–112, 123–124"/> ​“Laga soo bilaabo Naqshadeeyaha Diyaaradaha illaa Agaasimaha Guud ee Shirkadda” (''The New York Times'', 2018)<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/10/12/business/from-business-jet-designer-to-company-ceo.html |title=Laga soo bilaabo Naqshadeeyaha Diyaaradaha illaa Agaasimaha Guud ee Shirkadda |last=Olsen |first=Patricia R. |date=Oktoobar 12, 2018 |website=[[The New York Times]] |access-date=Agoosto 20, 2020}}</ref> ​“Diyaarad ahaan, Honda waxay gashay meel cusub” (''The Wall Street Journal'', 2015)<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/with-jet-honda-enters-new-realm-1431906485 |title=Diyaarad ahaan, Honda waxay gashay meel cusub |last=Ostrower |first=Jon |date=May 17, 2015 |website=wsj.com |publisher=Wall Street Journal |access-date=Oktoobar 15, 2020}}</ref> ​“Riyada Honda oo Duushay" (CNBC, 2014)<ref>{{cite interview |last=Fujino |first=Michimasa |interviewer=Kaori Enjoji |title=Eeg tan: diyaaradda cusub ee Honda |url=https://www.cnbc.com/video/2014/04/27/check-it-out-hondas-new-jet-.html |publisher=CNBC |location=Greensboro, NC |date=Abriil 27, 2014 |work=The Edge |access-date=Oktoobar 15, 2020}}</ref> ​“Honda waxay suuqa keentay diyaarad jet yar” (USA Today, 2006)<ref>{{cite web|title=Honda waxay suuqa keentay diyaarad jet yar|author=Barbara De Lollis |date=Sebteembar 26, 2006 |url=https://www.pressreader.com/usa/usa-today-international-edition/20060926/281784214578604|publisher=USA Today International Edition}}</ref> ​ ==Xusuusin== {{Reflist}} ​ ==Xiriirinta dibadda== *[https://www.usatoday.com/money/companies/management/2006-07-25-hondajet_x.htm USA Today - Diyaaradda yar ee Honda oo diyaar u ah inay duusho] *[https://archive.today/20130123074701/http://www.forbes.com/egang/forbes/2006/0904/112a.html ''Forbes'' - Qorshayaasha Duullimaadka] *[http://www.robbreport.com/archived-issues/Article.aspx?article=12961 ''Robb Report'' - Hal-abuurayaasha: Honda: Odayga iyo Cirka]{{Dead link|date=Bisha Koobaad 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://archive.today/20110520090708/http://www.airspacemag.com/issues/2007/april-may/INTERVIEW-Fujino.php?page=1 ''Smithsonian Air & Space Magazine'' - Wareysi: Michimasa Fujino] *[https://archive.today/20110809224228/http://www.ainonline.com/news/single-news-page/article/michimasa-fujino-father-of-the-hondajet/?no_cache=1&cHash=e17021588b Aviation International News Online - Michimasa Fujino: aabaha HondaJet] *[https://web.archive.org/web/20090601205107/http://www.aopa.org/pilot/features/2005/feat0508.html ''AOPA Pilot Magazine'' - HondaJet: Daaha Gadaashiisa] *[http://www.detnews.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070309/AUTO01/703090393/1148 ''The Detroit News'' - HondaJet cusub oo diyaar u ah duullimaad] ndvt1d595ojlpr43xz6k0t852e4jg9f Axmed Faras 0 47163 309854 301204 2026-09-29T01:01:19Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309854 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ahmed Faras | image = Ahmed Faras México 70.png | caption = Faras tartankii [[Koobka Adduunka 1970]] | full_name = | birth_date = {{birth date|1946|12|7|df=y}} | birth_place = [[Mohammedia]], Morocco | death_date= {{death date and age|2025|7|16|1946|12|7|df=y}} | death_place = [[Mohammedia]], Morocco | height = 1.72 m | position = [[Weerar (kubbadda cagta)|Weerar]] | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 1965–1982 | clubs1 = [[SCC Mohammédia|Chabab Mohammédia]] | caps1 = | goals1 = 127 | nationalyears1 = 1966–1979 | nationalteam1 = [[Xulka kubbadda cagta Morocco|Morocco]] | nationalcaps1 = 94 | nationalgoals1 = [[Liiska goolasha caalamiga ah ee uu dhaliyay Ahmed Faras|36]] | medaltemplates = {{MedalCountry|{{fb|MAR}}}} {{MedalCompetition|[[Koobka Qaramada Afrika]]}} {{medal|W|[[Koobka Qaramada Afrika 1976|1976 Itoobiya]]|}} }} ​'''Ahmed Faras''' ({{langx|ar|أَحْمَد فَرَس}}; 7 Diseembar 1946 – 16 Luulyo 2025) wuxuu ahaa [[kubbadda cagta|ciyaaryahan]] xirfadle Moroccan ah oo u ciyaari jiray booska [[weerar (kubbadda cagta)|weerarka]] isagoo matalayay naadiga [[Chabab Mohammédia]] iyo [[Xulka kubbadda cagta Morocco|xulka qaranka Morocco]] heer caalami. ​Faras waxaa loo magacaabay [[Ciyaaryahanka Afrika ee Sanadka]] 1975-kii. Sanadkii 2006, Faras waxaa doortay [[Xiriirka Kubbadda Cagta Afrika|CAF]] isagoo noqday mid ka mid ah 200-ka ciyaaryahan ee ugu wanaagsanaa kubbadda cagta Afrika 50-kii sano ee la soo dhaafay.<ref>{{cite web |date=13 October 2006 |title=Meilleur joueur des 50 dernières années 14 Marocains en lice |url=http://www.lematin.ma/Actualite/Journal/Article.asp?origine=jrn&idr=114&id=70173 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716055322/http://www.lematin.ma/Actualite/Journal/Article.asp?origine=jrn&idr=114&id=70173 |archivedate=16 July 2011 |accessdate=28 August 2009 |publisher=Le Matin |language=French}}</ref> ​Isagoo leh 36 gool oo caalami ah, waa gooldhaliyaha ugu sarreeya taariikhda [[Xulka kubbadda cagta Morocco|xulka qaranka Morocco]].<ref> {{cite web |title= La légende marocaine Ahmed Faras est décédée |url= https://www.footmercato.net/a7740761562881443950-la-legende-marocaine-ahmed-faras-est-decedee |website=Foot Mercato |access-date=17 July 2025}}</ref> ==Shaqada Naadiga== Faras wuxuu u ciyaaray [[Chabab Mohammédia]] intii u dhaxeysay 1965 iyo 1982, isagoo ku guuleystay [[Koobka Carshiga Morocco]] sanadihii [[Koobka Carshiga Morocco 1971–72|1972]] iyo [[Koobka Carshiga Morocco 1974–75|1975]],<ref>{{cite web|access-date=2025-07-23 |date=2025-07-17 |title=ربورتاج: رحيل أسطورة الكرة المغربية أحمد فرس تخلف حزنا عميقا في قلوب أبناء وأصدقاء «مول الكورة» |url=https://ar.le360.ma/societe/S5ERQMKWBNCVNCDXWVXZRD4OII/}}</ref> iyo [[GNF 1|Horyaalka Morocco]] sanadkii [[Botola 1979–80|1980]], wuxuuna ku dhameystay gooldhaliyaha ugu sarreeya horyaalka sanadihii 1969 iyo 1973 isagoo dhaliyay 16 gool.<ref name="france24">{{cite web|access-date=2025-07-23 |date=2025-07-17 |title=وفاة أحمد فرس أول مغربي يحرز الكرة الذهبية الأفريقية وأفضل هداف في تاريخ "أسود الأطلس" |url=https://www.france24.com/ar/%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%B6%D8%A9/20250717-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B3-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7-%D8%A3%D9%81%D8%B6%D9%84-%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B7%D9%84%D8%B3}}</ref> Wuxuu fadhiistay ciyaaraha sanadkii 1982, ka dib markii uu 17 sano ku qaatay naadiga. ==Shaqada Caalamiga ah== Faras wuxuu xubin ka ahaa [[Xulka kubbadda cagta Morocco|xulka qaranka Morocco]] intii u dhaxeysay 1965 ilaa 1979, isagoo ahaa [[Kabtanka (kubbadda cagta)|kabtanka]] muddo sideed sano oo xiriir ah laga bilaabo 1971. Heer caalami, Faras wuxuu ka qayb galay [[Koobka Adduunka 1970]] ee Mexico,<ref>{{FIFA player|49253|Ahmed Faras}}</ref> iyo [[Ciyaaraha Olombikada xagaaga 1972]] ee [[Munich]],<ref>{{cite web |publisher=Sports Reference |title=Ahmed Faras Biography and Statistics |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fa/ahmed-faras-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418065449/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fa/ahmed-faras-1.html |url-status=dead |archive-date=18 April 2020 |accessdate=23 April 2009}}</ref> ka hor inta uusan u horseedin xulkiisa guusha [[Koobka Qaramada Afrika]] ee [[Koobka Qaramada Afrika 1976|1976]]. Faras wuxuu wadar ahaan dhaliyay 42 gool 94 kulan oo uu u saftay xulkiisa qaranka.<ref>[https://www.rsssf.org/miscellaneous/maro-faras-intlg.html Ahmed Faras - Goolasha kulammada caalamiga ah]</ref> ​ === Ciyaaraha Olombikada xagaaga 1972 === Xulka qaranka Morocco waxaa la geliyay Group A, iyadoo ay ku jireen [[Xulka kubbadda cagta Jarmalkii Galbeed|Jarmalkii Galbeed]], [[Xulka kubbadda cagta Malaysia|Malaysia]], iyo [[Xulka kubbadda cagta Maraykanka|Maraykanka]]. Faras wuxuu door weyn ka ciyaaray Ciyaaraha Olombikada xagaaga 1972. Wuxuu ahaa gooldhaliyaha ugu sarreeya xulka Morocco isagoo dhaliyay saddex gool oo dhammaantood ahaa [[Xulka kubbadda cagta Malaysia|Malaysia]], taas oo ka dhigtay hat-trick-giisii ugu horreeyay uguna dambeeyay ee xulka qaranka.<ref>{{Cite web |title=Games of the XX. Olympiad – Football Tournament |url=https://www.rsssf.org/tableso/ol1972f.html |access-date=24 November 2021 |website=[[RSSSF]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Olympic Football Tournament Munich 1972 |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/mensolympic/munich1972/origin1904-p.cxm.fifa.com/tournaments/mens/mensolympic/munich1972/match-center |access-date=24 November 2021 |website=www.fifa.com |language=en}}</ref> ===Koobka Qaramada Afrika 1976=== Tartankii [[Koobka Qaramada Afrika 1976]], Morocco waxaa la geliyay Group B. Morocco waxay bareejo la gashay kulankeedii ugu horreeyay [[Xulka kubbadda cagta Sudan|Sudan]], waxayna badisay kulankeedii labaad oo ay la lahayd [[Xulka kubbadda cagta Zaire|Zaire]]. Morocco waxay ciyaartay kulankii ugu dambeeyay [[Xulka kubbadda cagta Nigeria|Nigeria]], si loo go'aamiyo guuleystaha kooxda, Morocco ayaana 3–1 ku badisay. Wareegii ugu dambeeyay Morocco waxay 2–1 ku garaacday [[Xulka kubbadda cagta Masar|Masar]] iyadoo gool uu dhaliyay Faras daqiiqaddii 23-aad. Waxay mar kale la ciyaareen Nigeria oo ay 2–1 ku badiyeen, goolkoodii ugu horreeyayna waxaa dhaliyay Faras daqiiqaddii 82-aad. Morocco waxay kulankeedii ugu dambeeyay la ciyaartay [[Xulka kubbadda cagta Guinea|Guinea]] waxayna u baahneyd bareejo si ay koobka u guuleysato. Ciyaartii waxay ku dhammaatay bareejo, Morocco ayaana koobka ku guuleysatay. Faras waxaa loo magacaabay ciyaaryahanka ugu wanaagsan tartanka, wuxuuna ahaa gooldhaliyaha labaad ee ugu sarreeya.<ref>{{Cite web |last=Football |first=CAF-Confedération Africaine du |title=Atlas Lions roared loudest in 1976 |url=https://www.cafonline.com/total-africa-cup-of-nations/news/the-atlas-lions-glory-of-1976 |access-date=16 January 2022 |website=CAFOnline.com |language=en}}</ref> ==Dhimashada== 16-kii Luulyo 2025, Faras wuxuu dhintay ka dib xanuun dheer isagoo jira da'da 78 sano.<ref>{{cite web |url=https://barlamantoday.com/2025/07/16/moroccan-football-legend-ahmed-faras-dies-at-78/ |title=Moroccan Football Legend Ahmed Faras Dies at 78 |publisher=Barlaman Today |date=16 July 2025 |access-date=26 Bisha Koobaad 2026 |archive-date=7 Bisha Koobaad 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260107114214/https://barlamantoday.com/2025/07/16/moroccan-football-legend-ahmed-faras-dies-at-78/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=MASAITI |first=Amira EL |date=2025-07-16 |title=Moroccan football legend Ahmed Faras dies at 78 |url=https://en.hespress.com/115912-moroccan-football-legend-ahmed-faras-dies-at-78.html |access-date=2025-07-18 |website=HESPRESS English - Morocco News |language=en-US}}</ref> ​ == Tirakoobka shaqada == {{main|Liiska goolasha caalamiga ah ee uu dhaliyay Ahmed Faras}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Kulammada iyo goolasha xulka qaranka iyo sanadka |- !Xulka qaranka!!Sanadka!!Kulammada!!Goolasha |- |rowspan="15"|[[Xulka kubbadda cagta Morocco|Morocco]] |- |1966||2||0 |- |1967||6||1 |- |1968||4||2 |- |1969||7||1 |- |1970||3||2 |- |1971||9||4 |- |1972||16||9 |- |1973||8||5 |- |1974||11||3 |- |1975||7||4 |- |1976||11||5 |- |1977||1||0 |- |1978||3||0 |- |1979||6||6 |- !colspan="2"|Wartaal!!94!!42 |} ​ == Sharafta == '''Chabab Mohammédia''' *[[Botola Pro]]: 1980 *[[Koobka Carshiga Morocco]]: 1972, 1975 *[[Super Cup-ka Morocco]]: 1975 *[[Maghreb Cup Winners Cup]]: 1973 *Kaalinta labaad ee [[Maghreb Cup Winners Cup]]: 1975 ​'''Morocco''' *[[Koobka Qaramada Afrika 1976|Koobka Qaramada Afrika: 1976]] *[[Koobka Kuneitra 1974|Koobka Kuneitra: 1974]] *[[Kubbadda cagta ee Ciyaaraha Pan Arab 1976|Ciyaaraha Pan Arab: 1976]] ​'''Shakhsi ahaan''' *[[Ciyaaryahanka Afrika ee Sanadka]]: 1975 *Gooldhaliyaha ugu sarreeya [[Botola Pro]]: 1969 (16 gool), 1973 (16 gool) *Ciyaaryahanka Tartanka: [[Koobka Qaramada Afrika]]: 1976 *Kooxda Tartanka ee [[Koobka Qaramada Afrika]]: 1976 *Gooldhaliyaha ugu sarreeya [[Koobka Kuneitra]]: [[Koobka Kuneitra 1974|1974]] ​[[Xiriirka Caalamiga ah ee Taariikhda iyo Tirakoobka Kubbadda Cagta|IFFHS]] Kooxda Riyada ee Ragga Morocco ee abid<ref>{{cite web |url=https://www.iffhs.com/posts/1722 |publisher=IFFHS |date=1 March 2022 |access-date=3 March 2022 |title=IFFHS |archive-date=5 Bisha Saddexaad 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305210756/https://www.iffhs.com/posts/1722 |url-status=dead }}</ref> ​'''Rikoorada''' *[[Xulka kubbadda cagta Morocco|Gooldhaliyaha ugu sarreeya taariikhda Morocco]]<ref>{{Cite web |title=Morocco – Record International Players |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/maro-recintlp.html |access-date=16 January 2022 |website=[[RSSSF]]}}</ref> (36 gool) *[[SCC Mohammédia|Gooldhaliyaha ugu sarreeya taariikhda Chabab Mohammédia]] ​ ==Tixraac== {{reflist}} ​==Xiriirinta dibadda== ​ {{NFT}} ​{{Soccerway}} ​{{DEFAULTSORT:Faras, Ahmed}} fezff1fq6va3agfr7awzm0jm6db9idk Carlos Arango 0 47173 309857 294761 2026-09-29T02:22:44Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309857 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Carlos Arango | fullname = | height = | birth_date = {{birth date|1928|1|31|df=y}} | birth_place = [[Santa Marta]], [[Kolombiya]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2014|08|19|1928|01|31}} | death_place = [[Los Angeles]], Maraykanka<ref>{{Cite web |url=http://conmebol.com/en/content/former-colombian-footballer-carlos-arango-dies |title=Former Colombian footballer, Carlos Arango, dies | Conmebol.com |access-date=2014-09-12 |archive-date=2014-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912163636/http://conmebol.com/en/content/former-colombian-footballer-carlos-arango-dies |url-status=dead }}</ref> | position = Weerar | years1 = 1948–1950 | clubs1 = [[Once Caldas|Deportes Caldas]]<ref>[https://archive.today/20130221213640/http://colombia.golgolgol.net/equipos/jugadores/deportes-caldas_1915-18686.html?&option=teamtab4 Deportes Caldas statistics] @ Golgolgol.net</ref> | caps1 = 69 | goals1 = 51 | years2 = 1950 | clubs2 = [[Unión Magdalena|Deportes Samario]] | caps2 = | goals2 = | years3 = 1951 | clubs3 = [[Atlético Nacional]]<ref>[https://archive.today/20130221184446/http://colombia.golgolgol.net/equipos/jugadores/nacional_173-9398.html?&option=teamtab4 Nacional statistics] @ Golgolgol.net</ref> | caps3 = 27 | goals3 = 18 | years4 = 1952–1954 | clubs4 = [[Corporación Deportiva Santa Fe|Santa Fe]]<ref>[https://archive.today/20130221165250/http://colombia.golgolgol.net/equipos/jugadores/santa-fe_173-9399.html?&option=teamtab4 Santa Fe statistics] @ Golgolgol.net</ref> | caps4 = 32 | goals4 = 10 | years5 = 1954–1955 | clubs5 = [[Independiente Medellín]]<ref>[https://archive.today/20130221145713/http://colombia.golgolgol.net/equipos/jugadores/medellin_173-9397.html?&option=teamtab4 Medellín statistics] @ Golgolgol.net</ref> | caps5 = 21 | goals5 = 10 | years6 = 1956 | clubs6 = [[Cúcuta Deportivo]]<ref>[https://archive.today/20130221133030/http://colombia.golgolgol.net/equipos/jugadores/cucuta_173-9406.html?&option=teamtab4 Cúcuta statistics] @ Golgolgol.net</ref> | caps6 = 23 | goals6 = 15 | years7 = 1959 | clubs7 = [[Monarcas Morelia|Morelia]] | caps7 = | goals7 = | years8 = 1959–1960 | clubs8 = [[Unión Magdalena]]<ref>[https://archive.today/20130221152319/http://colombia.golgolgol.net/equipos/jugadores/union-magdalena_173-9400.html?&option=teamtab4 Unión Magdalena statistics] @ Golgolgol.net</ref> | caps8 = 60 | goals8 = 31 | years9 = 1961–1963 | clubs9 = [[Millonarios Fútbol Club|Millonarios]]<ref>[https://archive.today/20130222013233/http://colombia.golgolgol.net/equipos/jugadores/millonarios_173-9401.html?&option=teamtab4 Millonarios statistics] @ Golgolgol.net</ref> | caps9 = 90 | goals9 = 26 | years10 = – | clubs10 = [[La Salle FC|La Salle]] | caps10 = | goals10 = | years11 = – | clubs11 = Vasco | caps11 = | goals11 = | years12 = – | clubs12 = [[Litoral Sport Club|Litoral]] | caps12 = | goals12 = | totalcaps = | totalgoals = | nationalyears1 = 1946–1965 | nationalteam1 = [[Xulka kubbadda cagta Kolombiya|Kolombiya]] | nationalcaps1 = 22 | nationalgoals1 = 6 | medaltemplates = {{MedalCountry | {{COL}} }} {{MedalSport | Ragga [[kubbadda cagta]]}} {{MedalCompetition|[[Ciyaaraha Bartamaha Ameerika iyo Kariibiyaanka]]}} {{MedalGold | [[Ciyaaraha Bartamaha Ameerika iyo Kariibiyaanka 1946|1946 Barranquilla]] | [[Kubbadda cagta ee Ciyaaraha Bartamaha Ameerika iyo Kariibiyaanka 1946|Tartanka Kooxda]]}} }} ​'''Carlos Arango Medina''' (31 Janaayo 1928 – 19 Agoosto 2014)<ref>[http://www.eltiempo.com/deportes/futbol-colombiano/fallecio-carlos-arango-medina-uno-de-los-historicos-del-futbol-colombiano/14402817 Falleció Carlos Arango Medina, histórico futbolista colombiano] {{in lang|es}}</ref> wuxuu ahaa [[kubbadda cagta|ciyaaryahan]] [[Kolombiya|Kolombiyaan]] ah oo u ciyaari jiray booska [[weerar (kubbadda cagta)|weerarka]]. Waxaa lagu naanaysi jiray "El Maestro". ​ ==Shaqada Ciyaareed== Wuxuu ku dhashay [[Santa Marta]], Arango wuxuu shaqadiisa kubbadda cagta ee xirfadlenimada ka bilaabay kooxda [[Once Caldas|Deportes Caldas]] sanadkii 1948, wuxuuna horyaalka kula guuleystay Caldas sanadkii 1950. Wuxuu ahaa ciyaaryahanka kaliya ee Kolombiyaan ah ee ku jiray kooxdii ugu horreysay ee xirfadleyaal ah ee [[Unión Magdalena|Deportes Samario]] sanadkii 1950.<ref>{{cite web|publisher=El Tiempo|author=Ascencio, Jose Orlando|title=A LA TIERRA DEL OLVIDO|trans-title=In the land of forgetfulness|url=http://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-949409|language=Spanish|date=5 November 1999}}</ref> Wuxuu sidoo kale u soo ciyaaray kooxaha [[Atlético Nacional]], [[Corporación Deportiva Santa Fe|Santa Fe]], [[Independiente Medellín]], [[Cúcuta Deportivo]] iyo [[Millonarios Fútbol Club|Millonarios]] oo ku yaalla [[Kolombiya]], [[Monarcas Morelia]] oo ku taal [[Mexico]], iyo [[La Salle FC|La Salle]], Vasco iyo [[Litoral Sport Club|Litoral]] oo ku yaalla [[Venezuela]].<ref>{{cite web|publisher=GolGolGol Futbol|author=Ruiz M., Juan Guillermo|title=Un día como hoy en el fútbol: Enero 31|trans-title=On this day in football: January 31|url=http://colombia.golgolgol.net/movil/un-dia-como-hoy-en-el-futbol-enero-30_1048-121311.html|archive-url=https://archive.today/20130221233700/http://colombia.golgolgol.net/movil/un-dia-como-hoy-en-el-futbol-enero-30_1048-121311.html|url-status=dead|archive-date=21 February 2013|date=31 January 2012}}</ref><ref>{{cite web|publisher=El Espectador|author=Ruiz Bonilla, Guillermo|title=Estrellas de 1952|trans-title=Stars of 1952|url=http://www.elespectador.com/impreso/deportes/articuloimpreso-estrellas-1952|language=Spanish|date=19 December 2007|access-date=26 Bisha Koobaad 2026|archive-date=27 Bisha Tobnaad 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191027161135/https://www.elespectador.com/impreso/deportes/articuloimpreso-estrellas-1952|url-status=dead}}</ref> ​Arango wuxuu saftay 22 kulan isagoo dhaliyay lix gool [[Xulka kubbadda cagta Kolombiya|xulka qaranka Kolombiya]] intii u dhaxeysay 1946 ilaa 1965.<ref>{{cite web|author=Ballesteros, Frank |title=Colombia - Record International Players |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/col-recintlp.html |date=31 May 2012 |url-status=live |website=[[RSSSF]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081230210624/http://www.rsssf.com/miscellaneous/col-recintlp.html |archivedate=2008-12-30 }}</ref> Wuxuu dhaliyay goolkii ugu horreeyay ee Kolombiya ee isreeb-reebka [[Koobka Adduunka]], kaas oo ahaa madax uu ka dhaliyay [[Xulka kubbadda cagta Uruguay|Uruguay]] magaalada [[Bogotá]] 16-kii Juun 1957.<ref>{{cite web|publisher=Arcotriunfal.com|title=Carlos Arango Medina hizo historia en el fútbol national|trans-title=Carlos Arango Medina made history in international football|url=http://www.arcotriunfal.com/6041/carlos_arango_medina_hizo_historia_en_el_futbol_nacional.html|language=Spanish|accessdate=17 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227071001/http://www.arcotriunfal.com/6041/carlos_arango_medina_hizo_historia_en_el_futbol_nacional.html|archive-date=2013-12-27|url-status=dead}}</ref> ​ ==Guulaha== ===Caalami=== '''Kolombiya''' *[[Ciyaaraha Bartamaha Ameerika iyo Kariibiyaanka|Biladda Dahabka ee Ciyaaraha Bartamaha Ameerika iyo Kariibiyaanka]] (1): [[Kubbadda cagta ee Ciyaaraha Bartamaha Ameerika iyo Kariibiyaanka 1946|1946]] ​ ==Tixraac== {{reflist}} ​ ==Xiriirinta dibadda== *{{FIFA player|45736}} ​{{DEFAULTSORT:Arango, Carlos}} 4yzevl3zxkq4kcxa5eou5gd897f91bl Magaalada Simon 0 47641 309876 300790 2026-09-29T07:26:55Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309876 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Magaalada Simon | native_name = '''''Simonstad''''' | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Simons-town.jpg | alt1 = Aerial View | image2 = Suráfrica, Simon's Town 04.jpg | alt2 = St Georges Street | image3 = Queen Victoria Fountain, Jubilee Square.JPG | alt3 = Jubilee Square | image4 = Simon's Town waterfront.jpeg | alt4 = Waterfront | image5 = Simons Town Sign.jpg | alt5 = Simons Town Sign}} | pushpin_map = South Africa Western Cape#South Africa#Africa | coordinates = {{coord|34|11|36|S|18|26|00|E|region:ZA|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Country|Dalka]] | subdivision_name = {{flag|South Africa}} | subdivision_type1 = [[Provinces of South Africa|Gobolka]] | subdivision_name1 = {{flag|Western Cape}} | subdivision_type2 = Degmada | subdivision_type3 = [[List of municipalities of South Africa|Magaalada]] | subdivision_name3 = [[City of Cape Town Metropolitan Municipality|City of Cape Town]] | subdivision_type4 = Meesha Weyn | established_title = La aasaasay | established_date = 1680<ref>{{Cite thesis |type=Ph.D. |chapter=Annexure A [Chronological order of town establishment in South Africa...] |title=The Royal Engineers and Settlement Planning in the Cape Colony 1806–1872: Approach, Methodology and Impact |url= http://repository.up.ac.za/dspace/bitstream/handle/2263/26503/05back.pdf?sequence=6&isAllowed=y |last=Robson |first=Linda Gillian |date=6 September 2011 |publisher=University of Pretoria |access-date=24 June 2012 |format=PDF |page=xlv}}</ref> | named_for = [[Simon van der Stel]] | leader_party = [[Democratic Alliance (South Africa)|DA]] | leader_title = [[Councillor|Xildhibaan]] | leader_name = Simon Liell-Cock | area_footnotes = <ref name="census2011">{{cite web |url=http://census2011.adrianfrith.com/place/199053 |title = Main Place Simon's Town |work=Census 2011}}</ref> | area_total_km2 = 19.81 | population_footnotes = <ref name="census2011" /> | population_total = 6569 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto <!-- demographics (section 1) -->| demographics_type1 = Qaabdhismeedka midabka (2011) | demographics1_footnotes = <ref name="census2011" /> | demographics1_title1 = [[Bantu peoples of South Africa|Madow Afrikaan]] | demographics1_info1 = 24.5% | demographics1_title2 = [[Coloureds|Midabka isku dhafka ah (Coloured)]] | demographics1_info2 = 12.7% | demographics1_title3 = [[Indian South African|Hindi]]/[[Asian South African|Aasiyaan]] | demographics1_info3 = 4.4% | demographics1_title4 = [[White South African|Cadaan]] | demographics1_info4 = 56.4% | demographics1_title5 = Kuwa kale | demographics1_info5 = 2.0% <!-- demographics (section 2) -->| demographics_type2 = [[First language|Luqadda koowaad]] (2011) | demographics2_footnotes = <ref name="census2011" /> | demographics2_title1 = [[South African English|Ingiriisi]] | demographics2_info1 = 68% | demographics2_title2 = [[Afrikaans]] | demographics2_info2 = 19% | demographics2_title3 = [[Xhosa language|Xhosa]] | demographics2_info3 = 3.5% | demographics2_title4 = [[Zulu language|Zulu]] | demographics2_info4 = 2.5% | demographics2_title5 = Kuwa kale | demographics2_info5 = 1% <!-- blank fields (section 2) --> <!-- Other information -->| timezone1 = [[South African Standard Time|SAST]] | utc_offset1 = +2 | postal_code_type = [[List of postal codes in South Africa|Lambarka boostada]] (wadada) | postal_code = 7975 | postal2_code_type = [[Post-office box|Sanduuqa boostada]] | postal2_code = 7995 | area_code_type = [[Telephone numbers in South Africa|Koodka telefoonka]] | image_caption = '''U socota dhanka saacadda laga bilaabo sare''': Muqaalka Simon's Town, Fagaaraha Jubilee, Booska soo dhawaynta, Xeebta Simon's Town, Wadada St George's. }} '''Magaalada Simon''' ({{langx|af|Simonstad}}), mararka qaar loo qoro '''Simonstown''', waa magaalo ku taal gobolka [[Western Cape]] ee dalka Koonfur Afrika, waana hooyga [[Naval Base Simon's Town]], oo ah saldhigga ugu weyn ee [[South African Navy|Ciidanka Badda ee Koonfur Afrika]].<ref>{{cite web|url=https://web1.capetown.gov.za/web1/OpenDataPortal/DatasetDetail?DatasetName=Official%20planning%20suburbs|title=Official planning suburbs |access-date=17 March 2019}}</ref> Waxay ku taal xeebta Simon's Bay ee gudaha [[False Bay]], dhanka bari ee [[Cape Peninsula]]. Muddo ka badan laba qarni, waxay ahayd saldhig ciidanka badda iyo deked (markii hore ee [[Royal Navy|Ciidanka Badda Boortaqiiska ee Ingiriiska]] haddana ah [[South African Navy|Ciidanka Badda Koonfur Afrika]]). Magaalada waxaa loogu magac daray [[Simon van der Stel]], oo ahaa gudoomiyihii hore ee [[Cape Colony]].<ref name="SAHistory">{{cite web | url=http://www.sahistory.org.za/places/simonstown | title=Simonstown | publisher=SA History online | access-date=August 21, 2014}}</ref> ==Juqraafi ahaan== Dhulku wuxuu si aad ah u kacayaa meel u dhow qarka biyaha, magaaladana waxaa ku hareeraysan xeebta dhererka sare ee buuraha ka sarreeya. Dekedda yar lafteeda waxaa ka ilaaliya ruxruxa badda darbi biyood ([[Breakwater (structure)|breakwater]]) kaas oo lagu dhisay kumanaan xabbadood oo waaweyn oo ah dhagax-ciideed (sandstone) oo laga soo qoday wejiga buurta ka sarreysa. Simon's Town hadda waxay si dhab ah u tahay xaafad ka tirsan [[City of Cape Town Metropolitan Municipality|Magaalada Cape Town]]. [[Simon's Town railway station|Saldhigga tareenka ee Simon's Town]] waa dhammaadka [[Southern Line (Cape Town)|Khadka Koonfureed]], oo ah khad tareen oo dhex mara koonfurta bartamaha ganacsiga ee Cape Town. Meelaha qaar, khadka tareenku wuxuu dhex maraa xeebta bari ee aadka u dhow ee False Bay, marka cimiladu xun tahayna hirarka iyo xumbada ruxruxa culus ee badda waxay qoyaan tareenada.{{citation needed|date=April 2017}} ==Goobaha soo jiidashada iyo tas-hiilaadka== ===Xeebta Boulders=== [[File:Boulders Beach Suedafrika.jpg|thumb|left|Binguinnada Afrikaanka ah (''Spheniscus demersus'') ee jooga [[Boulders Beach]]]] [[Boulders Beach]] waxay ku taal dhowr kiiloomitir koonfurta Simon's Town, dhanka u socota [[Miller's Point, Western Cape|Miller's Point]]. Halkaan godad yaryar iyo xeebaha ayaa dhex yaal dhagaxyada waaweyn ee granite-ka Cape ah. Waxaa jiray gumeysi binguinnada Afrikaanka ah ([[African penguin]]s) ee ku yaal Xeebta Boulders tan iyo sanadkii 1982.<ref>{{Cite web|url=http://www.capetownmagazine.com/boulders|title=Boulders Penguin Colony Simon's Town {{!}} Penguins Cape Town|website=www.capetownmagazine.com|access-date=2016-05-09}}</ref> Ma jiraan wax diiwaan ah oo muujinaya in shimbirahaas ay halkan ku noolaayeen taariikhdaas ka hor. Waxaa lagu muujiyay, iyadoo ay la socdaan muuqaallo magaalada ka mid ah, taxanaha 2021 ee ''[[Penguin Town]]''. Waxaa jira saddex meelood oo kaliya oo ay binguinnadu ku nool yihiin dhulka weyn ee koonfurta Afrika; kuwa kale waxay u dhow yihiin [[Hermanus]] ee Stoney Point iyo [[Betty's Bay]].<ref>{{Cite web|url=http://notwithoutmypassport.com/penguins-in-south-africa/|title=Where to See Penguins in South Africa|date=2016-03-03|website=Not Without My Passport|language=en-US|access-date=2016-05-09}}</ref> ===Munaaradda Martello=== Toddobaadyadii ugu dambeeyay ee 1795 ama toddobaadyadii ugu horreeyay ee 1796, Ingiriisku wuxuu dhisay munaarad wareegsan ([[Martello tower]]) goob maanta ku dhex taal Saldhigga Ciidanka Badda. Ingiriiska ayaa xilligaas la wareegay gumeysigii Nederlaan ee [[Cape of Good Hope]] wuxuuna doonayay inuu diso difaacyo si uu isaga caabiyo weerarada suurtagalka ah ee Nederlaan ama Faransiiska. Munaaraddii ka dhalatay waxay ahayd {{convert|26|ft|m|order=flip|0}} sare, waxay lahayd dhexroor salka ah oo ah {{convert|42|ft|m|order=flip|abbr=on}}, iyo darbiyo dhumucdoodu tahay {{convert|6|ft|m|order=flip|abbr=on}}, inkastoo aysan jirin wax caddayn ah oo muujinaya in Ingiriisku moseeyay qoryihii munaaraddu loogu talagalay inay qaaddo. Munaaradda horkeeda, Ingiriisku wuxuu kaloo dhisay batari ay ku qalabayn jireen madaafiic. [[Martello tower|Munaaradda Martello]] waxaa loo isticmaali jiray calaamad hagitaan u ah maraakiibta soo galaya Simon's Bay, waxaana la caddeeyay qiyaastii 1843. Munaaradda waxaa dib u soo celiyay 1972 ururka Simon's Town Historical Society (iyadoo lala kaashanayo [[South African Navy|Ciidanka Badda Koonfur Afrika]]), waxaana lagu dhawaaqay [[Provincial heritage site (South Africa)|goob hanti dhaqameed goboleed]]; maanta waxay hoy u tahay matxaf yar. ===Matxafka Ciidanka Badda ee Koonfur Afrika=== [[South African Naval Museum|Matxafka Ciidanka Badda ee Koonfur Afrika]] waa [[maritime museum|matxaf baddeed]], kaas oo ka kooban ururin iyo agabyo la xiriira taariikhda baddeed ee Koonfur Afrika iyo Ciidanka Badda Koonfur Afrika. [[File:The Residency built in 1777..jpg|thumb|Matxafka [[Simon's Town Museum]]]] ===Matxafka Simon's Town=== [[Simon's Town Museum|Matxafka Simon's Town]] waa matxaf bulsho oo la aasaasay 1977 wuxuuna ku yaal The Residency, oo ah dhismo taariikhi ah oo uu dhisay Gudoomiye [[Joachim van Plettenberg]] 1777. Matxafku wuxuu diiwaangeliyaa wuxuuna dhowraa dhammaan dhinacyada taariikhda bulshada Simon's Town. === Matxafka Dhaxalka ee Simon's Town === Matxafka Dhaxalka ee Simon's Town waa matxaf guri oo ay aasaastay Zainab Davidson ka dib markii gurigii qoyska Amlay dib loo soo celiyay ka dib midab-takoorkii (apartheid). Ka dib hawlgabnimadii Davidson, wiilka ay eeddada u tahay ee Sheribeen Amlay ayaa la wareegay maamulka matxafka. Ururinta waxaa ka mid ah sawirro, wargeysyo, agabyo taariikhi ah, iyo kheyraadka nasabka ee dadka deggan Simon's Town ka hor midab-takoorkii. Ururinta muhiimka ah waxaa ka mid ah kuwa la xiriira taariikhda dhismaha Muslimiinta ee gobolka.<ref>{{Cite web |title=Simon's Town Heritage Museum in Simons Town, Cape Town |url=https://www.sa-venues.com/things-to-do/westerncape/visit-the-heritage-museum-in-simons-town/ |access-date=2023-11-09 |website=www.sa-venues.com}}</ref> ===Farshaxanka guud=== Sanadkii 1985, taallo loo sameeyay [[Just Nuisance]], oo ah eyga keliya ee abid si rasmi ah looga qoray [[Royal Navy|Ciidanka Badda Boortaqiiska]], ayaa laga taagay meel dekedda ka sarreysa. Matxafka Simon's Town wuxuu leeyahay bandhig u gooni ah sheekadiisa. ==Dadka caanka ah== *[[Georgia Papageorge]], farshaxan-yahan dhanka rakibaadda ah *[[Hendrik Vermeulen]], naqshadeeye dhar *[[Simon Peyton Jones]], saynisyahan kombuyuutar oo ku dhashay (loona bixiyay magaca) Simonstown [[File:Simon's Town (43182022921).jpg|thumb|Dekedda Simon's Town]] ==Dhaqaalaha== In kasta oo Simon's Town mararka qaar lagu tilmaami jiray "deked xor ah," haddana dhab ahaantii waxaa loogu dhawaaqay '''deked bakhaar xor ah''' bishii April 1832 — taas oo ah kala soocid kastam oo ka duwan oo ka cidhiidhsan aqoonsiga "dekedda xorta ah" ee aan xaddidnayn ee la siiyay Port Elizabeth isla xilligaas<ref>{{cite book |last=Roberts |first=Edmund |url=https://www.gutenberg.org/files/44075/44075-h/44075-h.htm |title=Embassy to the Eastern Courts of Cochin-China, Siam, and Muscat; in the U.S. Sloop-of-war Peacock ... During the Years 1832-3-4 |publisher=Harper & Brothers |year=1837 |location=New York |page=388}}</ref> — magacaabistaasna waxay ka tarjumaysay nidaamkii ciidanka badda iyo kastamka ee xilligii gumeysiga halkii ay ka ahaan lahayd xaalad ganacsi oo xor ah oo socota. Tan iyo markii uu dhacay heshiiskii [[Simonstown Agreement]] iyo wareejintii rasmiga ahayd ee saldhigga ciidanka badda ee lagu wareejiyay maamulka Koonfur Afrika 1957, goobtu waxay inta badan u shaqaynaysay sidii [[Naval Base Simon's Town]], oo ah xarunta dhexe ee [[South African Navy|Ciidanka Badda Koonfur Afrika]], waxaana loo maamulaa ujeedooyin ciidanka badda ah halkii ay ahaan lahayd dhoofinta ganacsiga caadiga ah.<ref>{{cite web |date=2025-12-12 |title=Wanted: A new Simon's Town agreement? |url=https://defenceweb.co.za/sea/sea-sea/wanted-a-new-simons-town-agreement/ |access-date=2026-06-22 |publisher=DefenceWeb}}</ref> Tusaha dekedaha ee casriga ah waxay dekedda ku liisgreeyaan hoosta [[UN/LOCODE]] '''ZASMN'''<ref>{{cite web |title=UN/LOCODE Code List by Country: South Africa (ZA) |url=https://unece.org/trade/cefact/unlocode-code-list-country-and-territory |access-date=2026-06-22 |publisher=UNECE}}</ref> waxayna ku tilmaamaan inay tahay marsada maraakiibta/dekedda ciidanka badda halkii ay ahaan lahayd deked ganacsi oo firfircoon, taas oo muujinaysa hawlgallo xaddidan ama aan la lahayn hawlgallo deked ganacsi oo caadi ah; dekedaha ganacsiga ee u dhow sida [[Cape Town]] iyo [[Saldanha Bay]] ayaa u adeega baahiyaha dhoofinta ganacsiga ee gobolka.<ref>{{cite web |title=Our Ports |url=https://www.transnetnationalportsauthority.net/OurPorts |access-date=2026-06-22 |publisher=Transnet National Ports Authority }}{{Dead link|date=Bisha Todobaad 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Inkasta oo dekeddu ay qaaddo maraakiibta firaaqada iyo kuwa soo booqda iyada oo loo marayo marina-ka maxalliga ah iyo naadiga doonyaha, xirashada noocaas ah ee dadka rayidka ah waxaa lagu maamulaa nidaamka marina-ka iyo xakamaynta marin-ha u goonida ah ciidanka badda mana muujiso hawlgallo deked ganacsi oo caadi ah.<ref>{{cite web |title=Simon's Town Marina |url=https://www.stmc.co.za/ |access-date=2026-06-22 |publisher=Simon's Town Marina Company (STMC)}}</ref><ref>{{cite web |title=False Bay Yacht Club |url=https://fbyc.co.za/ |access-date=2026-06-22}}</ref> ==Astaanta gaashaanka== Golaha deegaanka ee Simon's Town wuxuu qaatay astaan gaashaan oo uu naqshadeeyay Adelbert Bonn, bishii September 1905.<ref name=sthb1>Chapman, F.P. 'How the town obtained its coat of arms' in ''Simon's Town Historical Society Bulletin'' (July 1973).</ref> Waxaa bixiyay [[College of Arms]] 27-kii September 1957. Naqshadda waxaa loo sifeeyay ''Saddex biloodle: I iyo IV, si toosan laba qaybood u kala baxsan; qaybta midig Argent, saddex munaaradood Gules ah oo loo dhigay 2 iyo 1; qaybta bidixna si jiif ah laba qaybood u kala baxsan Or iyo Azure, qaybta sare buur Vert ah oo uu ku taagan yahay daawuus baalashiisu fidsan yihiin oo dabiici ah, qaybta hoosena saddex saxan Argent ah oo loo dhigay 2 iyo 1. II iyo III, Azure, hal xiddig estoile ah iyo madaxda gaashaanka saddex bilood oo yaryar Argent ah. Dusha dhammaan waxaa saaran kartuus oval ah oo geesihiisu laalaaban yihiin Or, kuna xardhan nus libaax kac''. Si ka fudud, gaashaanku wuxuu u qaybsan yahay afar meelood. Meesha ugu horreysa waxaa loo qaybiyay si toos ah, iyadoo qayb ka mid ah ay muujinayso saddex munaaradood oo casaan ah oo ku yaal asalka qaddinka ah qeybta kalena ay tahay daauus ku yaal asalka dahabka ah ee ka sarreeya saddex saxan oo qaddinka ah oo ku yaal asalka cas; meesha labaad waa buluug, iyadoo leh saddex bilood oo qaddinka ah xagga sare iyo xiddig ruxruxa hoos ugu yaal asalka buluugga ah; meesha saddexaad waa isku mid oo la mid ah meesha labaad, meesha afraadna waa isku mid oo la mid ah meesha ugu horreysa; dhexda waxaa ku yaal wareeg oval ah oo leh gees qurxoon oo muujinaya libaax casaan ah oo ka soo baxaya xariijimo cagaar ah oo ruxruxa oo ku yaal asalka dahabka ah.<ref name=ngw>{{Cite web|url=http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Simon%27s_Town|title=Simon's Town heraldry|last=Ralf|first=Hartemink|date=10 January 2016|website=Heraldry of the world|publisher=www.ngl.nl|access-date=9 May 2016}}</ref> Kuwaani waxay ahaayeen nooc wax yar laga beddelay oo ka mid ah hubka [[Willem Adriaan van der Stel]], kaas oo Bonn uu si khaldan ugu qaatay inay yihiin kuwii aabihiis [[Simon van der Stel]].<ref name=sthb1 /> Astaanta sare waxay ahayd sawirka [[Britannia]] oo ku fadhida taaj ciidanka badda oo dahab ah. Laba barroosimo oo dahab ah ayaa la dhigay gaashaanka nyankiisa. Hal-ku-dhiggu wuxuu ahaa ''Fac et spera''. Markii dowladda hoose la kala diray 1996, goluhu wuxuu dhigay agabkiisii rasmiga ahaa, oo ay ku jiraan waraaqaha rasmiga ah ee ka yimid College of Arms, gacanta ururka Simon's Town Historical Society.<ref name=sthb2>''Simons' Town Historical Society Bulletin'' (July 1997).</ref> Ururku wuxuu hubka ku diiwaangaliyay magaciisa gaarka ah gudaha [[Bureau of Heraldry]] bishii October 1999.<ref name=boh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry] {{Wayback|url=http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl |date=20260624144322 }} Department of Arts and Culture, Republic of South Africa</ref> ==Sawiro== <gallery mode="packed"> N.N. (1806) p046 VIEW OF SIMONS BAY.jpg|Simon's Bay - Saldhigga Ciidanka Badda, 1806 Lt Humphrey John Julian - The Admiral House, Simon^s Town, Cape of Good Hope - B1975.4.1304 - Yale Center for British Art.jpg|The Admiral House, Simon's Town, Cape of Good Hope, 1844 SAS Isandlwana F146 Simon's Town.jpg|[[Naval Base Simon's Town|Saldhigga Ciidanka Badda ee Koonfur Afrika]] ee Simon's Town. Kalk Bay, Sudáfrica, 2018-07-23, DD 06.jpg|Muqaalka gacanka laga dhex arkayo khadka tareenka. Simons Town station.JPG|[[Simon's Town railway station|Saldhigga tareenka ee Simon's Town]] Simon's Town Harbor.jpg|Doonyaha jooga dekedda Simon's Town. Admiralty House St Georges Street Simonstown Cape Town - Side view 1.JPG|Admiralty House Simonstown.jpg|Bartamaha taariikhiga ah ee Simon's Town Simon's Town 2008-08-16.jpg|Muqaalka dekedda iyadoo ay muuqdaan doonyaha firaaqada ee dadka rayidka ah xagga hore iyo saldhigga ciidanka badda oo xagga midig ku yaal xagga dambe. Just Nuisance at Jubilee Square - panoramio.jpg|Taallada [[Just Nuisance]] ee Simon's Town. Middle North Battery Simon's Town 9 inch Gun firing 24th September 2014 v2.jpg| Madfaca la soo celiyay ee [[RML 9-inch 12-ton gun|9 Inch MLR Gun]] oo laga ridayo Middle North Battery ee eegaya magaalada. Roman Rock Lighthouse.webm|Duulimaad ku wareegsan Roman Rock Lighthouse oo wax yar ka baxsan dekedda Simon's Town. </gallery> ==Eeg halkaan fariimaha kale== {{Commons category}} ==Tixraac== {{Reflist}} ==Xiriirinta dibadda== <!--===========================({{NoMoreLinks}})===============================--> <!--| DO NOT ADD MORE LINKS TO THIS ARTICLE. WIKIPEDIA IS NOT A COLLECTION OF |--> <!--| LINKS. If you think that your link might be useful, do not add it here, |--> <!--| but put it on this article's discussion page first or submit your link |--> <!--| to the appropriate category at the Open Directory Project (www.dmoz.org)|--> <!--| and link back to that category using the {{dmoz}} template. |--> <!--| |--> <!--| Links that have not been verified WILL BE DELETED. |--> <!--| See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details |--> <!--===========================({{NoMoreLinks}})===============================--> * [http://www.simonstown.org/ Simon's Town Historical Society] *[https://ukdefencejournal.org.uk/the-uk-in-south-africa-the-simonstown-agreement/ The British naval base] kecf31uswc3ai9i48ep20pp87vccidv Calitzdorp 0 47801 309856 299229 2026-09-29T02:17:20Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309856 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Calitzdorp | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = Calitzdorp main.jpg | image2 = Calitzdorp Dutch Reformed Church clock tower.JPG | image3 = Calitzdorp sign.jpg}} | image_caption = '''Saacadda dhinaceeda kore''': Waddada weyn ee Calitzdorp, calaamadda Calitzdorp, Kaniisadda Dutch Reformed ee Calitzdorp. | pushpin_map = South Africa Western Cape#South Africa | coordinates = {{coord|33|32|15|S|21|41|07|E|region:ZA|display=inline,title}} | subdivision_type = Waddan | subdivision_name = [[Koonfur Afrika]] | subdivision_type1 = Gobol | subdivision_name1 = [[Western Cape]] | subdivision_type2 = Degmo | subdivision_type2 = [[Garden Route District Municipality|Garden Route]] | subdivision_type3 = Degmada | subdivision_name3 = [[Kannaland Local Municipality|Kannaland]] | subdivision_type4 = Meel Weyn | established_title = Lagu dhawaaqay | established_date = 1909 | leader_title = Xildhibaan | area_footnotes = <ref name="census2011">{{cite web |url=http://census2011.adrianfrith.com/place/174005 |title = Meel Weyn Calitzdorp |work=Sensaaskii 2011}}</ref> | area_total_km2 = 26.33 | elevation_m = 240 | population_footnotes = <ref name="census2011" /> | population_total = 4284 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto <!-- demographics (section 1) --> | demographics_type1 = Isku-darka jinsiyadaha (2011) | demographics1_footnotes = <ref name="census2011" /> | demographics1_title1 = [[Bantu peoples of South Africa|Madowga Afrika]] | demographics1_info1 = 4.3% | demographics1_title2 = [[Coloureds|Midab leh]] | demographics1_info2 = 85.5% | demographics1_title3 = [[Indian South African|Hindi]]/[[Asian South African|Aasiyaan]] | demographics1_info3 = 0.5% | demographics1_title4 = [[White South African|Caddaan]] | demographics1_info4 = 8.9% | demographics1_title5 = Kuwo kale | demographics1_info5 = 0.8% <!-- demographics (section 2) --> | demographics_type2 = [[First language|Luqadaha koowaad]] (2011) | demographics2_footnotes = <ref name="census2011" /> | demographics2_title1 = [[Afrikaans]] | demographics2_info1 = 94.2% | demographics2_title2 = [[South African English|Ingiriisi]] | demographics2_info2 = 3.3% | demographics2_title3 = | demographics2_info3 = | demographics2_title4 = | demographics2_info4 = | demographics2_title5 = Kuwo kale | demographics2_info5 = 2.5% <!-- blank fields (section 2) --> <!-- Other information --> | timezone1 = [[South African Standard Time|SAST]] | utc_offset1 = +2 | postal_code_type = [[List of postal codes in South Africa|Koodhka boostada]] (waddo) | postal_code = 6660 | postal2_code_type = [[Post-office box|Sanduuqa boostada]] | postal2_code = 6660 | area_code_type = [[Telephone numbers in South Africa|Koodhka aagga]] | area_code = 044 }} '''Calitzdorp''' waa magaalo ku taal dhinaca galbeed ee Little ama Klein [[Karoo]] ee [[Gobolka Western Cape]] ee [[Koonfur Afrika]] waxayna ku taal [[Route 62 (South Africa)|Route 62]] ee Koonfur Afrika. ==Taariikhda== Dhulkii uu Calitzdorp ku yaallay waxaa markii hore la siiyay Jacobus Johannes iyo Matthys Christian Calitz sanadkii 1821. Waxay beeray u bixiyeen Buffelsvlei, ka dib dhirta maxalliga ah iyo duurjoogta laga helay aagga.<ref name="H1">{{cite web| url=https://www.calitzdorp.co.za/history.htm| title =Taariikhda Calitzdorp}}</ref> Sanadkii 1853, walaalaha Calitz waxay ku deeqeen qayb ka mid ah dhulkooda beeraha dhismaha kaniisad. Sanadkii 1858, kaniisaddu waxay bilowday inay iibiso goobo xubnaha kaniisadda.<ref name="H1"/> Calitzdorp waxaa si rasmi ah loogu dhawaaqay magaalo sanadkii 1909.<ref name=H2>{{cite conference |last1=Homer |first1=Dudley |last2=Van Wyk |first2=Graham |date=Abriil 1984 |title=Quusasho aamusnaan ah: Saboolnimada Calitzdorp |url=https://opensaldru.uct.ac.za/bitstream/handle/11090/288/1984_horner_ccp36.pdf?sequence=1|conference=Second Carnegie Inquiry into Poverty and Development in Southern Africa |isbn=0 7992 0777 2}}</ref> Sanadkii 1910, dadka magaalada waxay gaareen ilaa 4,000, taas oo abuurtay baahida loo qabo kaniisad iyo dugsi weyn. Labada dhismo ayaa la dhammaystiray sanadkii 1912. Kaniisadda, oo lagu dhisay [[Neo-Byzantine style|qaab Neo-Byzantine]] oo leh saqaf [[Roof tiles#Marseilles tiles|saqaf Marseilles-tiled]]. Waxaa loogu dhawaaqay taallo qaran sanadkii 1991.<ref name="H1"/> Dhismaha ayaa sidoo kale bilaabmay 1912 dhismihii hore ee [[Standard Bank]], kaas oo hadda hoy u ah matxafka maxalliga ah, iyo sidoo kale Calitzdorp Dam. Darbiga biyo-xireenka wuxuu ahaa mid ka mid ah kuwii ugu horreeyay ee Koonfur Afrika ee lagu dhisay [[concrete|shub]]. Si kastaba ha ahaatee, magaaladu waxay markii dambe la kulantay dhibaatooyin dhowr ah, oo ay ku jiraan [[droughts|abaaraha]], [[Spanish flu|faafidda weyn ee hargabka]], iyo burburka warshadaha baalasha [[ostrich|goronyo]].<ref name="H1"/> Magaaladu waxay sii waday inay horumariso dhismaha khadka [[railway|tareenka]] ilaa [[Oudtshoorn]] sanadkii 1924.<ref name="H2"/> Tani waxaa ku xigtay [[electrification|korontaynta]] iyo dhammaystirka waddadii ugu horreysay ee [[Road surface#Concrete|waddada shubka ah]] ee u dhaxaysa Calitzdorp iyo Oudtshoorn sanadkii 1937.<ref name="H1"/> Waddada cusub ee [[R62 (South Africa)|R62]] ayaa la dhammaystiray sanadkii 1978. ==Juqraafiga== ===Topography=== Swartberg (waqooyiga), Rooiberge (koonfurta) iyo Buuraha Huisrivier Pass (galbeedka) waxay ku hareeraysan yihiin muuqaalka adag ee Calitzdorp oo leh fatahaado, abaarro iyo [[extreme weather|cimilada daran]], laga bilaabo mid aad u kulul ilaa meelaha buuraha leh ee barafka leh ee jiilaalka. ===Cimilada=== Xagaaga ayaa aad u kulul inta lagu jiro maalintii, inta badan kuleyl qallalan, ilaa 40 °C. Dabaysha ka timaada badda galab kasta waxay u oggolaanaysaa fiidyo dhexdhexaad ah, qabow. Jiilaalku waxay leeyihiin maalmood qorrax leh, habeenno aad u qabow oo leh dhaxan mararka qaarkood iyo baraf inta badan ku dhaca Silsiladda Buurta Swartberg ee ku hareeraysan. Roobabku waa qiyaastii 200 mm sannadkii, inta badan iyadoo ay isbeddelayso xilliyada. Dabaysha socota waa inta badan koonfurta xagaaga iyo dabayl kulul oo ka timaada Waqooyiga bishii Agoosto. ==Dimoqraadiga== {{Historical populations | title= Sensaaskii dadweynaha | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source =<ref name="H2"/><ref name="census2011" /> | 1904 | 509 | 1911 | 724 | 1921 | 1727 | 1936 | 1993 | 1946 | 1933 | 1951 | 2134 | 1960 | 2299 | 1970 | 2575 | 1980 | 2880 | 2001 | 3188 | 2011 | 4284 }} ==Dalxiiska== Calitzdorp waa hoy loogu talagalay dadka xiiseeya kalluumeysiga, daawashada shimbiraha, 4×4 iyo waddooyin kale oo muuqaal leh, fardaha iyo [[wine tasting|dhadhaminta khamriga]]. Calitzdorp waxaa loo yaqaanaa xarun ka mid ah warshadaha khamriga dekedda ee Koonfur Afrika oo leh dhowr beerood oo khamri ah oo waaweyn oo caan ku ah alaabtooda abaalmarinta ku guuleystay.<ref>{{Cite web|url=https://www.boplaas.co.za/|title=Boplaas Family Vineyards Since 1880 &#124; South Africa|website=Boplaas Wines|access-date=2026-06-25|archive-date=2026-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303040011/https://boplaas.co.za/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://calitzdorpwine.co.za/|title=Calitzdorp Cellar &#124; Taste The Klein Karoo in the heart of Calitzdorp|website=Calitzdorp Cellar}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dekrans.co.za/|title=Main Home|website=De Krans Wines}}</ref> Bandhigga Dekedda ayaa ka dhaca magaalada bartamaha Juun sannad kasta.<ref>{{cite web |title=BANDHIGGA DEKEDDA IYO KHAMRIGA EE CALITZDORP |url=https://www.sa-venues.com/events/westerncape/calitzdorp-port-wine-festival/ |website=sa-venues}}</ref> ==Tixraacyo== {{reflist}} ==Xiriirinta dibadda== * [http://www.calitzdorp.co.za Macluumaadka Calitzdorp] * [https://web.archive.org/web/20120209113042/http://www.tourismcalitzdorp.co.za/ Xafiiska Dalxiiska Calitzdorp] * [https://web.archive.org/web/20110526170633/http://www.route62.co.za/route62towns.php?townID=4&image2.x=11&image2.y=5 Waddada 62] {{Authority control}} 5j051zy54zqquzza395wrt3s4wf2xtv Nxai Pan 0 48217 309879 299984 2026-09-29T08:21:22Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309879 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | name = Nxai Pan | other_name = | photo = Botswana Nxai Pan NP Salzpfanne.jpg | photo_caption = Botswana Nxai Pan <!-- MAP --> | map = | map_image = | map_caption = <!-- Location --> | location = | country = [[Botswana]] | region = | state = | district = | city = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} '''Nxai Pan''' waa [[harada engan]] weyn oo ah meel [[juqraafi]] ahaan hooseeya<ref>W. Olivier, 1998</ref> taas oo qayb ka ah [[Makgadikgadi Pans]] ee woqooyi-bari [[Botswana]]. Waxay ku taal jidka hore ee [[Pandamatenga]] Trail, kaas oo ilaa 1960-meeyadii loo isticmaali jiray kaxaynta xoolaha ee dhulka. Aaggu wuxuu ku yaal geedo [[Vachellia_tortilis|umbrella acacias]] waxaana la sheegaa inay u egtahay [[Serengeti]] ee Tansaaniya.<ref name="FirestoneKarlin2010">{{cite book|author1=Matthew D. Firestone|author2=Adam Karlin|title=Botswana & Namibia|url=https://archive.org/details/isbn_9781741049220|url-access=registration|year=2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74104-922-0|page=109}}</ref> Nxai Pan waxaa lagu daray Nidaamka Beerta Qaranka si loo kordhiyo [[Beerta Qaranka ee Makgadikgadi Pans]], taasoo bixisay aag ballaaran oo ka mid ah ilaalinta dabiiciga ah.<ref>C.M.Hogan, 2008</ref> 'x' waxay ka dhigan tahay dhawaaqa [[click sound]] ee palatal. Dhawaaqyada gujintu waa kuwo caadi u ah luuqadaha [[Khoisan]] iyo qaar ka mid ah luuqadaha [[Bantu]].<ref>{{Cite web|url=https://www.exploring-africa.com/en/botswana/nxai-pan-national-park/nxai-pan-national-park|title=The Nxai Pan National Park|date=16 September 2017}}</ref> ==Duurjoogta== [[Landform]]-kani waa qayb weyn oo ka mid ah [[Beerta Qaranka ee Nxai Pan]], waana hoy xilliyeedka xoolo waaweyn oo [[zebra]] iyo [[wildebeest]]. Xilliga roobka ee u dhexeeya Diseembar iyo Abriil, bannaanadu waxay noqdaan caws iyo soo jiitaan xoolahan tobanka kun, iyadoo ay la socdaan tiro yar oo [[gemsbok]], [[Common eland|eland]] iyo [[red hartebeest]].<ref name="McIntyre2014">{{cite book|author=Chris McIntyre|title=Botswana Safari Guide: Okavango Delta, Chobe, Northern Kalahari|url=https://books.google.com/books?id=x3ElAwAAQBAJ&pg=PA404|date=1 April 2014|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-489-1|page=399}}</ref> ==Sidoo kale eeg== * [[Nwetwe Pan]] * [[Sua Pan]] ==Tixraac== * Willie Olivier and Sandra Olivier (1998) ''Overland Through Southern Africa'', Published by Struik, 176 pages {{ISBN|1-86872-105-1}}, {{ISBN|978-1-86872-105-4}} * C.Michael Hogan (2008) ''Makgadikgadi'', The Megalithic Portal, ed. A. Burnham [https://web.archive.org/web/20231030065111/https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=22373&mode=&order=0] ===Qoraallo=== {{reflist}} {{commonscat|Nxai Pan National Park|position=left}} tr9q0j8dfz5hy2tgt5ue7b988iaa3mi Ntwetwe Pan 0 48218 309878 299988 2026-09-29T08:21:13Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309878 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | name = Ntwetwe Pan | other_name = | photo = | photo_caption = <!-- MAP --> | map = | map_image = | map_caption = <!-- Location --> | location = Gobolka [[Makgadikgadi]] ee [[Botswana]] | country = [[Botswana]] | region = | state = | district_type = County | district = [[Lamadegaanka Kalahari]] | city = | relief = | label = | label_position = | coordinates = | coordinates_ref = <!-- Statistics --> | elevation = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_ref = | length = | length_mi = | length_km = | length_orientation = | length_note = | width = | width_mi = | width_km = | width_orientation = | width_note = | area = | area_mi2 = | area_km2 = | depth = | depth_ft = | depth_m = | type = | age = | border = | topo = | traversed = | river = <!-- Below --> | footnotes = | embed = }} [[File:Suricates,_Ntwetwe_Pan_(48593046012).jpg | thumb | right | Meerkat ku sugan Ntwetwe Pan, Botswana]] '''Ntwetwe Pan''' waa [[harada engan]] weyn oo ku taal gobolka [[Makgadikgadi]] ee [[Botswana]]. Ntwetwe waa mid ka mid ah saddexda meelood ee waaweyn ee ku dhex yaal Makgadikgadi, labada kale waa [[Nxai Pan]] iyo [[Sua Pan]].<ref>B.R. Davies, 1986</ref> Ntwetwe Pan hadda waa haro xilliyeed oo ka buuxsanta biyo xilliga roobka. Ntwetwe waxaa markii ugu horreysay dunida reer Yurub u sharraxay [[David Livingstone]], ka dib markii uu [[explorer|baadhitaanno]] ka sameeyay gobolkan.<ref>D. Livingstone, 1868</ref> Helitaanno muhiim ah oo [[archaeological]] ah ayaa ka dhacay gudaha Nwetwe Pan, oo ay ku jiraan qalabka Stone Age ee dadkii ku noolaa aaggan, xilli hore oo taariikhda ka horreysay markii haro weyn oo sanadka oo dhan ah ay ka jirtay aagga Nwetwe Pan ee ku dhex taal Makgadikgadi.<ref>C.M.Hogan, 2008</ref> ==Sidoo kale eeg== <!-- * [[Meerkat]] -->* [[Webiga Semowane]] ==Tixraac== * David Livingstone (1868) ''Missionary Travels and Researches in [[South Africa]]: Including a Sketch of Sixteen Years' Residence in the Interior of Africa'', Harper Publishers. * Bryan Robert Davies and Keith F. Walker (1986) ''The [[Ecology]] of River Systems'', Published by Springer, 733 pages, {{ISBN|90-6193-540-7}}, {{ISBN|978-90-6193-540-7}}. * C.Michael Hogan (2008) ''Makgadikgadi'', The Megalithic Portal, ed. A. Burnham [https://web.archive.org/web/20231030065111/https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=22373&mode=&order=0] ==Qoraallo== {{reflist}} {{coord|-20.65|25.22|dim:100000_region:BW|display=title}} hy8aeev1mhspbq4dts3obig77u5c0g5 Webiga Boteti 0 48838 309886 301475 2026-09-29T10:21:48Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309886 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = Webiga Boteti | native_name = | name_other = Botletle, Botletli | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Boteti River, Botswana.jpg | image_size = | image_caption = Webiga Boteti | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Dal | subdivision_name1 = [[Botswana]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = Gobol | subdivision_name3 = [[Okavango Delta]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 1700 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates= | source1_elevation = | mouth = [[Sua Pan]] | mouth_location = [[Botswana]] | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''Webiga Boteti''' (oo sidoo kale loo qoro '''Botletle'''<ref name="Helgren-298">Helgren, David M. (1984) "Historical Geomorphology and Geoarchaeology in the Southwestern Makgadikgadi Basin, Botswana" ''Annals of the Association of American Geographers'' 74(2): pp. 298–307, page 298</ref><ref name="Johannesburg-Sheet">[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/africa/txu-oclc-6589746-sheet34-5th-ed.jpg Johannesburg Sheet 34, Edition 5, TPC, 1970], Series 2201, U.S. Army Map Service</ref> ama '''Botletli''')<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/okavango.pdf|title=Profile. Okavango|website=UN}}</ref> waa [[wabi-mareen]] dabiici ah oo ku yaal [[Botswana]] oo dhererkiisu yahay 1700{{nbsp}}km. Wuxuu qulqulka ka helaa xudunta [[Okavango Delta]] isagoo sii mara [[Webiga Thamalakane]] ee magaalada [[Maun, Botswana|Maun]]. == Biyo-mareenka == Xilliga roobka, Boteti wuxuu ku shubmaa [[Makgadikgadi Pans]],<ref name="Helgren-298"/> taas oo aaggaas ka dhigta mid firfircoon oo leh waxqabad xilliyeed iyo wax-soo-saar bayooloji sare leh.<ref name="Hogan">Hogan, C. Michael (2008) [http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=22373&mode=&order=0 "Makgadikgadi"] {{Wayback|url=http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=22373&mode=&order=0 |date=20231030065111 }} at Burnham, A. (editor) ''The Megalithic Portal''</ref> Xilliga abaarta, Boteti wuxuu si gaar ah muhiim ugu yahay xayawaanka duurjoogta ah ee ku urura aaggaas, maadaama inta badan balliyada xilliyeedku ay markaas biyo la'aan yihiin.<ref name="Murphy-100">{{Cite book |last=Murphy |first=Alan |url=https://books.google.com/books?id=AijmBeQ9_r8C&pg=PA100 |title=Lonely Planet Southern Africa |last2=Armstrong |first2=Kate |last3=Firestone |first3=Matthew D. |last4=Fitzpatrick |first4=Mary |date=2007 |publisher=Lonely Planet Publications |isbn=978-1-74059-745-6 |page=100 |language=en}}</ref> Boteti wuxuu u qulqulaa koonfur-bari<ref>[https://www.britannica.com/place/Boteti-River Boteti River] (n.d.). In ''Encyclopædia Britannica online''. Retrieved 28 January 2019</ref> isagoo ka soo baxaya qoyan-qoyanka [[Webiga Thamalakane]] ee [[Toteng]], ka dibna u qulqula waqooyi-bari isagoo dhaafaya Tlkaseoulo, biyac-dhaca Ghautsa, ka dibna u qulqula bariga isagoo dhaafaya tuulooyinka [[Makalamabedi]],<ref>[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/africa/txu-oclc-6589746-sheet33-4th-ed.jpg Windhoek Sheet 33, Edition 4, TPC, 1969], Series 2201, U.S. Army Map Service</ref> Muekekle, iyo [[Matima]], ka dibna magaalada [[Kwaraga]], wuxuu u leexdaa koonfurta isagoo dhaafaya tuulooyinka Phukumakaku, Khumaga (Lekono), Sukwane, Rakops (Jakops), iyo Xhuma (Khomo).<ref name="Johannesburg-Sheet"/> Ka dib wuxuu dhaafaa [[Harada Xau]] (ama sanad aad u roob badan wuxuu galaa oo uu ka baxaa Harada Xau) ka dibna wuxuu u sii jeedaa bariga isagoo dhaafaya tuulada Mopipi (Madista) wuxuuna galaa Ntwetwe Pan.<ref name="Johannesburg-Sheet"/> Boteti wuxuu ka fidaa [[Ngamiland]] ilaa degmada ugu weyn ee [[Boteti District]], halkaas oo loo isticmaalo in lagu buuxiyo Biyo-xireenka [[Mopipi]], kaas oo muhiim u ah [[macdanta dheemanka]] ee aagga, gaar ahaan [[macdanta dheemanka ee Orapa]].<ref name="Murphy-100"/><ref name="Breyer">Breyer, J. I. E. (1983) "Soils in the Lower Boteti Region, Central District, Botswana" National Institute for Development Research and Documentation, University of Botswana, Gaborone, page 32, {{OCLC|12600164}}</ref> Leexinta wabiga ayaa dad badan oo deggan meesha ka dhigtay mid aan haysan il ku filan oo [[biyo nadiif ah]]; waxa intaas ka sii badan, uma ay sii raaxaysan karin kalluumeysiga iyo hawlaha kale ee wabiga. == Taariikh == Bilowgii iyo badhtamihii qarnigii 20-aad, Boteti hoose, oo ka hooseeya Sukwane, wuxuu ahaa aag weyn oo soo saara badarka, iyadoo in ka badan 2,000{{nbsp}}ha la beeray ilaa 1980-kii. Si kastaba ha ahaatee, tirada iyo baaxadda sannadaha qoyan ayaa hoos u dhacay, wabigana waxaa loo qoondeeyay qulqulka hoose ee [[Rakops]] si loo kordhiyo qulqulka Biyo-xireenka Mopipi.<ref name="Scudder">{{Cite book |last=Scudder |first=T. |title=The IUCN review of the Southern Okavango Integrated Water Development Project |date=1993 |publisher=International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN) |isbn=978-2-8317-0114-1 |series=The IUCN Wetlands Programme |location=Gland, Switzerland |page=90}}</ref> Wuxuu qulqulayay sannad-wareegtadii ka hor bartamihii 1990-meeyadii,<ref name="Helgren-298"/> ka dib markii qulqulka hoos u dhacay uu keenay in meelo ka mid ah qaybaha hoose ay qalalaan xilliyeedka. == Eeg sidoo kale == * [[Nxai Pan]] * [[Webiga Nata]] * [[Sua Pan]] * [[Nwetwe Pan]] == Tixraac == {{reflist}} {{Authority control}} {{coord|21.2711|S|24.7949|E|source:wikidata|display=title}} efkzz6fwasbpz5iwmav7ph7wawllle8 Webiga Thamalakane 0 48839 309890 301476 2026-09-29T11:19:42Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309890 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = Webiga Thamalakane | native_name = | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Maun_Anflug2.jpg | image_size = | image_caption = Webiga Thamalakane oo u dhow Maun | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Dal | subdivision_name1 = [[Botswana]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = Gobol | subdivision_name3 = [[Okavango Delta]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 88 | length_ref = {{citation needed|date=July 2025}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates= | source1_elevation = | mouth = [[Sua Pan]] | mouth_location = [[Botswana]] | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''Webiga Thamalakane''' waa wabi ku yaal dalka [[Botswana]], [[Afrika]], oo ku yaal dhinaca koonfureed ee [[Okavango Delta]]. Ma laha bilow si fiican loo qeexay (ilo biyo ah) mana laha dhammaad cad ([[webi-delta|delta]]). Waa natiijada ka dhalatay [[Fault (geology)|qallooca]] Thamalakane - kaas oo bilaabay inuu samaysmo qiyaastii laba milyan oo sano ka hor habka juqraafiyeed ee [[rift|burburka]] kaas oo hadda kala qaybinaya Afrika iyada oo la raacayo [[East African Rift]]. [[File:Water lilies in Thamalakane river.jpg|thumb|left|Ubax-biyoodka webiga Thamalakane]] Markii dhulka u dhexeeya laba qallooc oo isbarbar socda (qallooca [[Gumare]] iyo qallooca [[Kunyere]]) uu bilaabay inuu hoos u dhaco, qulqulka [[Webiga Okavango]] waxaa xiray qallooca Thamalakane wuxuuna bilaabay inuu kala fido oo uu dhiso kanaallo biyo ah oo farabadan - waxa hadda loo yaqaan [[Okavango Delta]]. Mid ka mid ah kanaallada waaweyn ee ka daadgureeya [[Okavango Delta]] waa [[Webiga Boro, Botswana|Webiga Boro]]. Iyadoo uu xiray qalloocu, waxay si toos ah ugu shubtaa xagal qumman oo ku taal [[biyo-mareenka]] uu abuuray qalloocu, Webiga Thamalakane. Qiyaastii 40 km dhanka galbeed, biyuhu waxay heleen meel ay kaga jabaan Qallooca Thamalakane. Mar kale xagal qumman ayay kaga shubtaa Webiga Thamalakane waxayna samaysaa [[Webiga Boteti]], kaas oo la kulma qalalan xilliyeed qaybo ka mid ah qaybaha hoose. Xilliga roobka, Boteti wuxuu ku shubmaa [[Makgadikgadi Pans]], taas oo aaggaas ka dhigta mid firfircoon oo leh wax-soo-saar sare oo xilliyeedka biyaha ah.<ref>C. Michael Hogan. 2008</ref> Waqtiyadii hore, Boro wuxuu quudin jiray oo kaliya ma aha Webiga Thamalakane laakiin sidoo kale kanaallo yaryar sida [[Boronyana]] iyo [[Shashe]]. Webiga Thamalakane waxaa agtiisa ku koray tuulada [[Maun, Botswana|Maun]]. Sahayda biyaha ee Maun waxay ka timaadaa goobo ceelal ah oo ku yaal webiyada Thamalakane iyo [[Webiga Shashe]].<ref>T. Scudder. 1993</ref> == Eeg sidoo kale == * [[Webiga Boteti]] * [[Botswana Wildlife Training Institute]] == Qoraallo xariir ah == {{reflist}} == Tixraac == * C.Michael Hogan. 2008. [https://web.archive.org/web/20231030065111/https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=22373&mode=&order=0 ''Makgadikgadi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231030065111/https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=22373&mode=&order=0 |date=30 October 2023 }}, A. Burnham, ed. ''The Megalithic Portal'' * T.Scudder. 1993. ''The IUCN review of the Southern Okavango Integrated Water Development Project'', International Union for Conservation of Nature and Natural Resources 543 pages {{Coord|20|08|S|23|23|E|display=title|region:BW_type:river_source:GNS-enwiki}} njdd7apdifd1n3gkyt9gibvs2c1rzmg Webiga Lepashe 0 48843 309887 301480 2026-09-29T10:48:03Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309887 wikitext text/x-wiki '''Webiga Lepashe''' waa wabi-mareen dabiici ah oo ku yaal [[Botswana]]. Wuxuu magaca la wadaagaa tuulada [[Lepashe]], oo uu wabigu dhex maro. Webiga Lepashe wuxuu ugu shubmaa [[Sua Pan]].<ref>C. Michael Hogan</ref> Waxaa jira kheyraadka quruuruxa oo muhiim ah oo ku teedsan qaar ka mid ah qaybaha Webiga Lepashe.<ref>Botswana Geological Survey</ref> == Eeg sidoo kale == * [[Makgadikgadi Pans]] == Tixraac == * Botswana Geological Survey Dept, District Memoir no. 1, published by Federation of Malaya * C. Michael Hogan (2008) ''Makgadikgadi'', The Megalithic Portal, ed. A. Burnham [https://web.archive.org/web/20231030065111/https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=22373&mode=&order=0] == Qoraallo xariir ah == {{reflist}} {{coord|20|52|S|26|16|E|display=title|region:BW_type:river_source:GNS-enwiki}} 1yeuwhj871wgmbhhfpjx9744hvmy0n8 Webiga Mosope 0 48844 309888 301481 2026-09-29T10:57:59Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309888 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = Webiga Mosope | subdivision_type1 = Dal | subdivision_name1 = Botswana | source1_location = Meel u dhow Moshupa | mouth = Webiga Limpopo | progression = Mosope → Kolobeng → Metsimotlhaba → Notwane → Limpopo | river_system = Biyo-mareenka Webiga Limpopo }} '''Webiga Mosope''' waa wabi-mareen dabiici ah oo ku yaal [[Botswana]], kaas oo dhex mara tuulada [[Moshupa]] oo ah halka ay deggan tahay bulshada Bakgatla-ba-ga-Mmanaana. Webiga Mosope wuxuu ku biiraa [[Webiga Kolobeng]] si ay u sameeyaan [[Metsimotlhaba]] kaas oo ku biira [[Webiga Notwane]] agagaarka [[Mochudi]], ka dibna u sii socda [[Webiga Limpopo]]. Wabigu wuxuu taageeraa dhirta xilliyeedka iyo ilaha biyaha ee degsiimooyinka u dhow, in kasta oo qulqulkiisu uu aad ugu kala duwan yahay qaababka roobka. == Eeg sidoo kale == * [[Sua Pan]] == Tixraac == * Republic of Botswana, Daily News Archive. 2006. [http://www.gov.bw/cgi-bin/news.cgi?d=20060309&i=Ministry_evaluates_cost_recovery_methods] * C.Michael Hogan. 2008. ''Makgadikgadi'', The Megalithic Portal, ed. A. Burnham [https://web.archive.org/web/20231030065111/https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=22373&mode=&order=0] == Qoraallo xariir ah == {{reflist}} {{coord|21|07|S|26|16|E|display=title|region:BW_type:river_source:GNS-enwiki}} rucgdmc92xircqihi6vt547usqzg7th Webiga Zomandao 0 48992 309891 301873 2026-09-29T11:29:07Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309891 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = '''Webiga Zomandao''' | name_native = | name_native_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Route nationale 7 Zamondoa Bridge.jpg | image_size = | image_caption = Zomandao | map = Mangoki drainage.png | map_size = | map_caption = Khariidadda wabiyaasha Mangoky iyo Zomandao | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Wadan | subdivision_name1 = [[Madagascar]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = Gobol | subdivision_name3 = [[Haute Matsiatra]], [[Ihorombe]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = Magaalooyin | subdivision_name5 = [[Fenoarivo Atsinanana]], [[Ihosy]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|283|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = [[Andringitra Massif]], [[Pic Boby]], [[Haute Matsiatra]] | source1_coordinates= | source1_elevation = {{convert|2600|m|abbr=on}} | mouth = [[Webiga Mangoky|Mangoky]] | mouth_location = u dhexeeya [[Bekininy]] iyo [[Sakananjy]], [[Ihorombe]] | mouth_coordinates = {{coord|21|35|45|S|45|24|44|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|193|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|10300|km2|abbr=on}} | tributaries_left = [[Webiga Sohanambo|Sohanambo]], [[Webiga Ihosy|Ihosy]] | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''Webiga Zomandao''' waa wabi dhererkiisu yahay 283-km oo ku yaal gobollada [[Haute Matsiatra]] iyo [[Ihorombe]] ee bartamaha-koonfurta [[Madagascar]]. Wuxuu ka bilaabmaa [[Andringitra Massif]] ee [[Boby Peak]],<ref>{{in lang|fr}} [http://www.madamax.com/index.php/en/zomandao.html Madamax.com] {{Wayback|url=http://www.madamax.com/index.php/en/zomandao.html |date=20160304030215 }}</ref> buurta labaad ee ugu sarreysa [[Madagascar]], wuxuuna maraa [[Bannaanka Zomandao]]. Waa mid ka mid ah wabi hoosaadyada ugu waaweyn ee [[Webiga Mangoky|Mangoky]]. Wuxuu leeyahay qaar ka mid ah biyaha soo dhaca, oo ay ku jiraan [[Riandahy Falls]] iyo [[Rianbavy Falls]]. [[File:Mangoky Basin OSM.png|left|thumb|Bassin-ka Mangoky]] Sifo weyn oo ka mid ah Webiga Zomandao waa [[Webiga Ihosy|Ihosy]]. == Tixraacyo == *Aldegheri 1972. ''Rivers and streams on Madagascar''. Dr. W. Junk B.V. Publishers {{reflist}} p103r2kxdogqjs3fugh8q3e2y5kcz1p Biyo xireenka Kesses 0 49153 309855 302562 2026-09-29T01:44:44Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309855 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = Biyo-xireenka Kesses | native_name = | native_name_lang = | other_name = <!-- Images --> | image = A cloudy day at Kesses.jpg | alt = | caption = Kaydka Kesses 18 May 2019 <!-- Stats --> | location = [[Uasin Gishu County]], Kenya | group = | coordinates = {{coord|0.2808 |35.3337 |region:ZZ_type:waterbody|display =inline,title}} | type = | etymology = | part_of = | inflow = Webiyada Tarakwa iyo Nderugut | rivers = | outflow = Webiga Sambul | catchment = {{convert|1720|ha}} | basin_countries = | length = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | width = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | area = {{convert|189|ha}} | depth = {{convert|3|m}} | max-depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | volume = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | residence_time = | salinity = | shore = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | elevation = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | temperature_high = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | temperature_low = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> <!-- Map --> | pushpin_map = Kenya | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Goobta Kenya }} '''Biyo-xireenka Kesses''' (ama '''Harada Lessos''') waa haro yar oo dadku sameeyeen oo ku taal [[Kenya]]. Waa mid ka mid ah ilaha [[Webiga Yala]]. Waxaa loo isticmaalaa il biyo oo loogu talagalay waraabka iyo isticmaalka gudaha, iyo sidoo kale doon-wadista iyo hawlaha kale ee biyaha. == Goobta == Biyo-xireenka Kesses wuxuu ku yaal Kesses Sub County ee [[Uasin Gishu County]], oo ku taal madal ku taal [[Rift Valley Province|Rift Valley]]. Cimiladu waa qabow oo dhexdhexaad ah.{{sfn|Tourism Destinations ... Uasin Gishu}} Aaggu wuxuu leeyahay dhul siman oo leh buuro leh jiirada dhexdhexaad ah oo leh niyad-jab gacmeed. Waxaa jira dhul-qoyan iyo durdurro yaryar oo joogto ah.{{sfn|Boye|Verchot|Zomer|2008|p=41}} Biyo-xireenka Kesses wuxuu {{convert|31|km}} koonfur ka xigaa magaalada [[Eldoret]] iyo {{convert|6|km}} bari ka xigaa xarunta ugu weyn ee [[Moi University]], oo joogga {{convert|2750|m}}. Wuxuu biyaha ugu badan ka helaa webiyada Tarakwa iyo Nderugut, kuwaas oo ka soo gala kaydka dhanka bari iyagoo sii maraya dhul-qoyan oo leh noocyada ''[[Typha latifolia]]'' iyo ''[[Cyperus]]''. Baaxadda biyaha la qabto waa qiyaastii {{convert|1720|ha}}.{{sfn|Ochieng|Matolla|Khyria|2012|p=1}} Sannadkii 2012 kaydka biyuhu wuxuu lahaa baaxad dhan {{convert|189|ha}}. Celceliska qoto dheer waa {{convert|3|m}}. Meesha laga baxo waa Webiga Sambul oo ku yaal galbeedka.{{sfn|Ochieng|Matolla|Khyria|2012|p=1}} Kaydka biyuhu waa mid ka mid ah ilaha ugu waaweyn ee Webiga Yala.{{sfn|Boye|Verchot|Zomer|2008|p=41}} == Horumarinta == Goobta biyo-xireenka asal ahaan waxay ahayd niyad-jab ku yaal beer uu lahaa gumayste reer Danmark ah, Eric Jorgensen, oo daboolay qiyaastii {{convert|500|acre}} oo daaqsin liita ah. Jorgensen wuxuu helay taageerada lix ka mid ah deriskiisa si ay u dhisaan biyo-xireen, kaas oo ku kacay £3,000. Muddo 50 maalmood gudahood ah laba durdur ayaa ka buuxiyay kaydka, kaas oo lahaa laba gacmood, oo dhererkoodu ahaa {{convert|1.5|and|1.25|mi}} siday u kala horreeyaan. Sannadkii 1967 waxaa biyo-xireenka ka jiray naadi yacht.{{sfn|Ayre}} [[File:LessosDam.jpg|left|alt=Lessos Dam late 1960's|thumb|Lessos Dam dabayaaqadii 1960-meeyadii]] Intii lagu jiray doodii baarlamaanka ee Maajo 1984 ee ku saabsan aasaasidda [[Moi University]] ee Eldoret waxaa la tilmaamay in Harada Lessos ay u dhowayd oo ay ahayd mid ka mid ah harooyinka ugu waaweyn ee dadku sameeyeen, markaa jaamacadda cusubi waxay yeelan doontaa sahay badan oo biyo ah, taas oo ah arrin muhiim ah sababtoo ah cimilada qallalan. Harada lama isticmaalin waqtigaas. Waxa kale oo ay ardayda qaadanaysa koorsooyinka kalluumeysiga u isticmaali karaan tijaabooyin, waxaana isticmaali kara naadiga yacht-ka.{{sfn|arap Saina|1984|p=1583}} Tuubo weyn oo biyo ah ayaa la rakibay si ay biyaha u gayso jaamacadda.{{sfn|Wameyo|1991|p=37}} Dood baarlamaan oo dhacday 1991 ayaa lagu xusay in biyo-xireenku uu wakhtigan xaadirka ah bixinayay oo kaliya Jaamacadda Moi. Si kastaba ha ahaatee, biyo-xireenka ayaa la dheereeyay, iyadoo kaydka la ballaariyay si uu u hayo biyo badan, waxaana loo isticmaali karaa in lagu sahaydo guryaha aaggaas ku yaal.{{sfn|Wameyo|1991|p=34}} Shaqo ayaa socotay si kor loogu qaado dhererka biyo-xireenka, sahanno ayaana socday si biyaha loogu keeno meelaha ku hareeraysan Xarunta Kesses, Dugsiga Sare ee Kesses, aagga Bombay iyo aagagga deegaanka ee u dhexeeya Xarunta Kesses iyo Jaamacadda Moi.{{sfn|Wameyo|1991|p=58}} == Duurjoogta == Sannadihii 1978–1988 kaydka biyaha waxaa u isticmaali jiray jiilaalka dhowr nooc oo shimbiraha duck-ka ah ee socdaalka. Tirada celceliska sannadlaha ah waxay ahaayeen [[Wigeon]]: 8, [[Northern pintail]]: 45, [[Garganey]]: 105 iyo [[Shoveler]]: 60.{{sfn|Pearson|Meadows|1977|p=111}} Kalluunka ugu horreeyay ee la soo bandhigay waxay ahaayeen ''[[Tilapiine cichlid]]s''.{{sfn|Ochieng|Matolla|Khyria|2012|p=1}} Sannadkii 1990 iyo 1996 qiyaastii 5,000 oo ah [[Nile tilapia]] (''Oreochromis niloticus'') ayaa la soo bandhigay. Noocyada ''[[Barbus]]'' iyo ''[[Gambusia]]'' ayaa sidoo kale la arkay.{{sfn|Ochieng|Matolla|Khyria|2012|p=2}} Dulinka ''[[Clinostomum]]'' waxaa laga helay 75% muunad kalluun ah oo laga soo qaaday Biyo-xireenka Kesses 2010–2011, iyadoo heerarku ay sarreeyaan ragga marka loo eego dheddigga. Heerarka sarreeya ee qaraabada ah waxaa laga yaabaa inay qayb ahaan u sabab yihiin biyaha qashinka ah ee lagu sii daayo kaydka biyaha ee ka yimaada xarunta magaalada ee u dhow iyo dugsiga.{{sfn|Ochieng|Matolla|Khyria|2012|p=4}} == Hawlaha == Biyo-xireenka waxaa u isticmaala xarun madadaalo ahaan ardayda Jaamacadda Moi, iyo dadka deegaanka iyo dadka soo booqda. Hawlaha waxaa ka mid ah doon-wadista, kalluumeysiga, daawashada shimbiraha iyo daawashada [[sitatunga]].{{sfn|Tourism Destinations ... Uasin Gishu}} == Qoraalo == {{notes}}{{reflist|30em}} == Isha == {{refbegin}} *{{citation |last=arap Saina|first=William Morogo|title=Diiwaanka Rasmiga ah ee Baarlamaanka Kenya (Hansard)|url=https://books.google.com/books?id=49anJDdarhwC&pg=RA1-PA1583 |date=1984|chapter=Hindise-sharciyeedka Jaamacadda Moi}} *{{citation |url=http://www.europeansineastafrica.co.uk/_site/custom/database/default.asp?a=viewIndividual&pid=2&person=4929 |accessdate=2021-03-08 |last=Ayre |first=Peter |title=Magaca: JORGENSEN, Eric 'Jorg' |work=Yurubiyiinta Bariga Afrika}} *{{citation |url=https://www.oceandocs.org/bitstream/handle/1834/6839/ktf0256.pdf?sequence=1&isAllowed=y |accessdate=2021-03-07 |first1=Anja |last1=Boye |first2=Louis |last2=Verchot |first3=Robert |last3=Zomer |publisher=Xarunta Caalamiga ah ee Cilmi-baarista Agorforestry |location=Nairobi, Kenya |date=5 March 2008 |title=Warbixinta Aasaasiga ah ee Webiyaasha Yala iyo Nzoia |type=Mashruuca Maareynta Nidaamka Deegaanka ee Galbeedka Kenya: Natiijooyinka ka soo baxay Sahannada Aasaasiga ah }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot }} *{{citation |url=https://www.ijser.org/paper/A-Study-of-Clinostomum-affecting-Oreochromis-niloticus-in-small-water-bodies-in-Eldoret-Kenya.html |accessdate=2021-03-09 |last1=Ochieng |first1=V. O. |last2=Matolla |first2=G.K. |last3=Khyria |first3=S.K. |title=Daraasad ku saabsan Clinostomum oo saameeya Oreochromis niloticus ee meelaha yaryar ee biyaha ee Eldoret-Kenya |journal=International Journal of Scientific & Engineering Research |volume=3 |issue=4 |date=April 2012 |issn=2229-5518 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123160731/https://www.ijser.org/paper/A-Study-of-Clinostomum-affecting-Oreochromis-niloticus-in-small-water-bodies-in-Eldoret-Kenya.html |url-status=dead}} *{{citation |url=https://archive.org/details/scopus151619911993east/page/n121/mode/2up?q=lessos |accessdate=2021-03-08 |title=Duck-ka Palearctic ee Kenya |last1=Pearson |first1=D.J. |last2=Meadows |first2=B.S. |page=111 |journal=Scopus |publisher=Ururka Dabiiciga ah ee Bariga Afrika. Guddiga Hoosaadka Ornithological |year=1977}} *{{citation |url=https://tourism.uasingishu.go.ke/tourism-destinations/ |accessdate=2021-03-09 |title=Meelaha Dalxiiska |work=Xariirka Dalxiiska ee Degmada Uasin Gishu |ref={{harvid|Tourism Destinations ... Uasin Gishu}} |archive-date=2021-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124124243/http://tourism.uasingishu.go.ke/tourism-destinations/ |url-status=dead }} *{{citation |author=Wameyo|title=Diiwaanka Rasmiga ah ee Baarlamaanka Kenya (Hansard)|url=https://books.google.com/books?id=0Rqg8dZ14aoC&pg=RA1-PA33|date=1991-07-02 |chapter=Tallaabooyinka lagu siinayo biyo ku filan Eldoret South }} {{refend}} 1bzbsgml31p6htris4rpqyfyra7n1nr Gobolka Oti 0 49167 309863 305713 2026-09-29T04:42:01Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309863 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Gobolka Oti | native_name = Région d'Oti<br>Oti Nutome | type = [[Gobolada Ghana|Gobol]] | image_skyline = Hiking at Kyabobo National Park.jpg | image_caption = Beerta Qaranka ee Kyabobo oo u dhow xadka Togo | image_map = Oti in Ghana 2018.svg | mapsize = 150px | map_caption = Goobta Gobolka Oti ee Ghana | image_map1 = | map_caption1 = | image_flag = | flag_size = | flag_link = | subdivision_type = Waddan | subdivision_name = [[Ghana]] | leader_title = [[Liiska wasiirada gobolada Ghana|Wasiirka Gobolka]] | leader_name = [[John Kwadwo Gyapong]]<ref>{{Cite news|url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/akufo-addo-sacks-13-minister-see-list.html|location=Accra, Ghana|title=Reshuffle: See list of ministers sacked by President Akufo-Addo and those replacing them – Graphic Online|newspaper=[[Daily Graphic (Ghana)|Daily Graphic]]}}</ref> | leader_title1 = <!-- Xubnaha Baarlamaanka --> | leader_name1 = | seat_type = Caasimad | seat = [[Dambai]] | area_total_km2 = 11,066 | area_footnotes = | area_rank = | population_total = 747,248<ref>{{Cite web|url=https://statsghana.gov.gh/regionalpopulation.php?population=MTc2ODIyNTE2NS4yMjU1&&Oti&regid=12|title=Ghana Statistical Services|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113201431/https://www.statsghana.gov.gh/regionalpopulation.php?population=MTc2ODIyNTE2NS4yMjU1&&Oti&regid=12|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = 2021 | population_footnotes = | population_rank = | population_density_km2 = 67 | population_density_sq_mi = | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | demographics1_title2 = | demographics1_info2 = | demographics_type2 = | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | demographics2_title2 = | demographics2_info2 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | parts_type = Degmooyin | parts_style = para | p1 = 9<ref>{{Cite web|url=https://statsghana.gov.gh/regionalpopulation.php?population=MTUzMDcwMjM4MS44Mzc=&&Volta&regid=10|title=Ghana Statistical Services.|website=statsghana.gov.gh|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113111203/https://www.statsghana.gov.gh/regionalpopulation.php?population=MTUzMDcwMjM4MS44Mzc=&&Volta&regid=10|url-status=dead}}</ref> | iso_code = [[ISO 3166-2:GH|GH-OT]] | timezone = [[GMT]] | area_code = [[Lambarka telefoonka ee Ghana|031]] }} '''Gobolka Oti''' waa mid ka mid ah lixda gobol ee cusub ee [[Gobolada Ghana]]<ref>{{Cite web |title=NCCE urges protection of water bodies – MyJoyOnline.com |url=https://www.myjoyonline.com/ncce-urges-protection-of-water-bodies/ |access-date=2021-05-18 |website=MyJoyonline. |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=Know the 16 regional capitals of Ghana|url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/new-ghana-map-with-16-regional-capitals.html|location=Accra, Ghana|access-date=2021-06-12|newspaper=[[Daily Graphic (Ghana)|Daily Graphic]]|language=en-gb}}</ref> waxaana laga gooyay [[Gobolka Volta]] bishii Diseembar 2018.<ref>{{cite web |last1=Duncan |first1=Jude |title=Referendum: Oti residents okay new region with 99% YES vote |url=https://citinewsroom.com/2018/12/referendum-oti-residents-okay-new-region-with-99-yes-vote/ |website=Citi News Room |date=28 December 2018 |access-date=6 September 2019}}</ref><ref name="ghanaculture.gov.gh">{{Cite web |title=Oti Region – National Commission on Culture |url=https://ghanaculture.gov.gh/oti-region/ |access-date=2023-09-13 |language=en-US}}</ref> Tani waxay daba socotay ballanqaadkii ololaha ee [[Nana Akufo-Addo]] si loo abuuro gobollo cusub si maamulka loogu dhoweeyo dadka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-06 |title=‘Creation of Oti Region was to bring governance closer to the people’ - Akufo-Addo |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Creation-of-Oti-Region-was-to-bring-governance-closer-to-the-people-Akufo-Addo-1147508 |access-date=2023-09-13 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref> Gobolka waxaa la daah-furay 14-kii Maajo 2019 iyadoo [[Dambai]] ay tahay caasimaddiisa.<ref name="ghanaculture.gov.gh" /> == Taariikh == Fulinta qorshayaasha abuurista gobolada waxaa loo dhiibay [[Wasaaradda Dib-u-habaynta iyo Horumarinta Gobolada]] oo dhawaan la abuuray<ref name="yyuiu">{{cite web |title=2nd Ministerial list out: Akufo-Addo creates new ministries, re-aligns old |url=http://www.myjoyonline.com/politics/2017/January-11th/2nd-ministerial-list-out-akufo-addo-creates-new-ministries-re-aligns-old.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731040155/http://www.myjoyonline.com/politics/2017/January-11th/2nd-ministerial-list-out-akufo-addo-creates-new-ministries-re-aligns-old.php |archive-date=31 July 2017 |access-date=22 June 2017 |publisher=myjoyonline}}</ref> taas oo hoos timaada hoggaanka [[Dan Botwe|Hon. Dan Botwe]]. Wasaaradda [[Dowladda Ghana]] ayaa loo xilsaaray mas'uuliyadda kormeerka abuurista gobollo cusub ee Ghana.<ref name="yyuiu" /> Bishii Maarso 2017, wasaaraddu waxay u dirtay qorshaha abuurista gobolka iyo kuwa kaleba [[Golaha Gobolka (Ghana)|Golaha Gobolka]]. Goluhu wuxuu kulmay in ka badan 36 jeer laga soo bilaabo wakhtigii la soo gudbiyay ilaa Agoosto 2017.<ref>{{Cite news|url=https://www.ghanacrusader.com/council-of-state-met-36-times-on-creation-of-new-regions-nana-otuo-siriboe-ii/|title=Council of State met 36 times on new Regions – Nana Otuo Siriboe II|date=2017-08-16|work=GhanaCrusader.com – Latest News in Ghana and Beyond|access-date=2017-12-12|language=en-US}}</ref> Heerka ugu dambeeya ee abuurista gobolka waxaa lagu go'aamiyay iyadoo loo marayo [[afti]] ay qaadeen dadka ku nool gobolka cusub.<ref>{{Cite web |title="Creation Of New Region In Your Hands" – President Akufo-Addo To Nayiri – The Presidency, Republic of Ghana |url=http://presidency.gov.gh/index.php/2017/10/06/creation-of-new-region-in-your-hands-president-akufo-addo-to-nayiri/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171211071727/http://presidency.gov.gh/index.php/2017/10/06/creation-of-new-region-in-your-hands-president-akufo-addo-to-nayiri/ |archive-date=2017-12-11 |access-date=2017-12-12 |website=presidency government of ghana |language=en-US}}</ref> [[Afti ku saabsan gobolada cusub ee Ghana ee 2018|afti la qaaday 27-kii Diseembar 2018]]<ref>{{Cite web |date=28 December 2018 |title=Referendum: Massive YES votes for 6 new regions {{!}} General News 2018-12-28 |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Referendum-Massive-YES-votes-for-6-new-regions-711692 |access-date=2019-01-02 |website=GhanaWeb.}}</ref> ayaa ansixisay abuurista Gobolka Oti. Maalintii doorashada, 323,708 oo ka mid ah 366,481 (88.33% ka qaybgalayaasha doorashada) dadka is-diiwaangeliyay ayaa dhiibtay codkooda. Wadarta 319,296 (98.64 boqolkiiba) ayaa u codeeyay Haa halka 2,878 ay u codeeyeen Maya (0.89 boqolkiiba) halka tirada waraaqaha la diiday ay ahayd 951 (0.24 boqolkiiba).<ref>{{cite news|url=https://www.ghanabusinessnews.com/2018/12/29/all-six-proposed-regions-meet-constitutional-threshold-requirements-ec/|title=All six proposed regions meet constitutional threshold requirements – EC|date=29 December 2018|newspaper=Ghana Business News}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/confirmed-results-of-the-2018-referendum-on-new-regions.html|location=Accra, Ghana|title=Confirmed: Results of the 2018 Referendum on new regions|last=Zurek|first=Kweku|newspaper=[[Daily Graphic (Ghana)|Daily Graphic]]|language=en-gb|access-date=2019-01-02}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-12-28 |title=Referendum: 6 new regions get massive 'YES' votes |url=https://www.pulse.com.gh/news/local/referendum-6-new-regions-get-massive-yes-votes/6l8qds7 |access-date=2019-01-02 |website=pulse ghana |language=en-US}}</ref> == Luuqadaha == Gobolka Oti ee Ghana, luuqadaha ugu waaweyn ee lagaga hadlo waxaa ka mid ah Faransiis, Ingiriisi, Akposo, Guan, Twi (lahjad ka mid ah Akan), iyo Ewe, iyadoo luuqado kale sida Dagbani, Dagaare, Konkomba, Kotokoli, Nawdm, Hausa iyo Kabre ay sidoo kale joogaan. '''[[Luuqadda Faransiiska|Faransiis]]''': Xubin ka mid ah luuqadaha Romance, dhammaan bulshooyinka gobolkan waxay ku hadlaan luuqadan. '''[[Luuqadda Ingiriisiga|Ingiriisi]]''': Xubin ka mid ah luuqadaha Germanic, waa luuqadda rasmiga ah ee Ghana. '''[[Luuqadaha Guan|Guan]]''': Qabaa'ilka ku hadla Guan waxaa ka mid ah Nawuri, Krachi, Nchumuru/Chonke, Buem, Nkonya, Asante, Akyode, Adele, iyo Ntrubo. '''[[Dadka Kposo|Akposo ama Ikposo]]''': waa luuqada dadka Akposo, waana luuqada asaliga ah ee dhammaan bulshooyinka Akposo ee Ghana. Waxaa loo tixgeliyaa inay tahay mid ka mid ah luuqadaha buuraleyda Ghana-Togo. '''[[Twi]]''' (Akan): Waxay ka kooban tahay lahjadaha Fante iyo Twi, waxaa sidoo kale la aaminsan yahay inay ku hadlaan qayb ka mid ah dadka ah dadka degay ujeedooyin beerasho, ganacsi ama dib-u-dejinta waagii hore gudaha Gobolka Oti. '''[[Luuqadda Ewe|Ewe]]''': Ewe waxaa ku hadla bulshooyinka ku teedsan harada Volta waxaana ay sidoo kale ku fidsan tahay Togo iyo Benin. '''[[Luuqadda Dagbani|Dagbani]]''': Xubin ka mid ah kooxda luuqada Oti-Volta, Dagbani waxaa lagaga hadlaa gobolka Oti. '''[[Luuqadda Dagaare|Dagaare]]''': Waxay ka tirsan tahay laanta woqooyi ee kooxda Western Oti-Volta ee laanta Gur ee qoyska luqadda Niger-Congo. '''[[Luuqadda Konkomba|Konkomba]]''': Waxay ku hadlaan bulshooyinka ku nool aagga webiga Oti, Konkomba waa luuqad Gur ah oo leh lahjado badan. '''[[Luuqadda Dangme|Dangme]]''': Luuqad Kwa ah oo ay ku hadlaan dadka Ada, Yilo iyo Manya Klo, S1, Osudoku, Kpone (Kpomi), Gbugblaa (Prampram) iyo Nugo. '''[[Luuqadda Kusaal|Kusaal]]''': Xubin ka mid ah qoyska luuqada Niger-Congolese, Atlantico-Congolese, Voltaic-Congolese, North, Gur, Gur central, North, Oti-Volta, West, Southeast. '''[[Luuqadda Nawdm|Nawdm]]''' oo sidoo kale loo yaqaan '''[[Luuqadda Losso|Losso]]''' oo ay ku hadlaan dadka Nawdba. Nawdm waa luuqad Gur ah oo ka tirsan Togo iyo Ghana. Waxay ka tirsan tahay qoyska luqadda Niger-Congo. '''[[Luuqadda Tem|Kotokoli]]''': oo sidoo kale loo yaqaan '''Tem,''' waa luuqad Gur ah oo ka tirsan qoyska Niger-Congo, lagagana hadlo Togo, Ghana, Benin, iyo Burkina Faso. '''[[Luuqadda Kabiye|Kabre]]''': oo sidoo kale loo yaqaan '''Kabiye''' oo ah luuqad Gur (Voltaic) ah oo lagaga hadlo inta badan Togo, Benin iyo Ghana. '''[[Luuqadda Hausa|Hausa]]:''' waa luuqad Chadic ah '''oo lagaga hadlo inta badan''' qaybaha woqooyi ee Nigeria, Ghana, Cameroon, Benin iyo Togo. == Qaybaha maamulka == Maamulka siyaasadeed ee gobolku wuxuu maraa nidaamka dawladda hoose. Nidaamkan maamul, gobolka waxaa loo qaybiyaa Sagaal (9) Degmo iyo Goleyaal (M/DAs) (oo ka kooban 4 Degmo-Magaalo iyo 5 Degmo).<ref>{{Cite web |title=One District One Factory (1D1F) |url=http://www.1district1factory.gov.gh/list-district?r=11 |access-date=2020-05-27 |website=1district1factory |archive-date=2024-02-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229073334/http://www.1district1factory.gov.gh/list-district?r=11 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=OTI Region – Local Government Service |url=https://lgs.gov.gh/oti-region/ |access-date=2023-09-13 |language=en-US}}</ref> Degmo kasta iyo Gole kasta, waxaa maamula Madaxa fulinta, kaas oo matalaya dawladda dhexe laakiin awood ka helaya Gole uu hoggaamiyo xubin guddoomiye ah oo laga soo dhex doortay xubnaha laftooda. Liiska hadda waa sida soo socota: [[File:Districts of the Oti Region (2018).png|400px|right]] {| class="wikitable sortable" |+ Degmooyinka Gobolka Oti |- ! # ! Magaca MMDA ! Caasimad ! Nooca MMDA ! Madaxa Fulinta |- ! 1 | [[Biakoye District|Biakoye]] | [[Nkonya Ahenkro]] | Degmo | Hon. Eric Kwaku Opong |- ! 2 | [[Jasikan District|Jasikan]] | [[Jasikan]] | Degmo-Magaalo | Hon. |- ! 3 | [[Kadjebi District|Kadjebi]] | [[Kadjebi]] | Degmo | Hon. Dr. Sam Suraj Issaka |- ! 4 | [[Krachi East Municipal District|Krachi East]] | '''[[Dambai]]''' | Degmo-Magaalo | Hon. Sarfo Nketiah |- ! 5 | [[Krachi Nchumuru District|Krachi Nchumuru]] | [[Chinderi]] | Degmo | Hon. Martin Kofi Anato |- ! 6 | [[Krachi West District|Krachi West]] | [[Kete Krachi]] | Degmo-Magaalo | Hon. Prosper Addo |- ! 7 | [[Nkwanta North District|Nkwanta North]] | [[Kpassa]] | Degmo | Hon. Isaiah Dordoe |- ! 8 | [[Nkwanta South Municipal District|Nkwanta South]] | [[Nkwanta]] | Degmo-Magaalo | Hon. Joseph Antwi |- ! 9 | [[Guan District|Guan]] | [[Likpe-Mate]] | Degmo | Hon. Godfred Kofi |} == Juquraafi iyo cimilada == === Goobta iyo bedka === Gobolka Oti wuxuu xuduud la leeyahay dhanka woqooyi [[Gobolka Waqooyi, Ghana|Gobolka Waqooyi]], dhanka koonfureed Gobolka Volta, iyo dhanka galbeed Harada Volta. Waxay leedahay 9 degmo. === Cimilada iyo dhirta === Gobolka Oti wuxuu aad uga qallalan yahay inta kale ee aagagga koonfureed ee Ghana, sababtoo ah u dhawaanshaha woqooyi. Dhirtu waxay ka kooban tahay inta badan daaqsin, gaar ahaan [[savanna]] oo leh kooxo geedo u adkaysta abaarta sida [[Adansonia digitata|baobabs]] ama [[acacia]]s. Inta u dhaxaysa Diseembar iyo Abriil waa [[xilliga abaaraha]]. [[Xilliga roobabka]] waa inta u dhaxaysa qiyaastii Maajo iyo Nofeembar oo leh celcelis roobab sanadle ah oo dhan 750 ilaa 1050 mm (30 ilaa 40 inches). Heerkulka ugu sarreeya ayaa la gaaraa dhamaadka xilliga abaaraha, kan ugu hooseeya Diseembar iyo Janaayo. Si kastaba ha ahaatee, dabaysha kulul ee [[Harmattan]] ee ka timaada Saxaraha ayaa afuufa inta badan inta u dhaxaysa Diseembar iyo bilowga Febraayo. Heerkulku wuxuu u dhexeeyaa 14 °C (59 °F) habeenkii iyo 40 °C (104 °F) inta lagu jiro maalintii.{{clear left}} === Awoodda kheyraadka dabiiciga ah === Hay'adda Sahaminta Juqraafiyeed ee Ghana ayaa ka heshay tiro badan oo kaydka birta ah (iron ore) meel lagu magacaabo Akokrowa, oo ah bulsho beeralay ah oo ku taal Gobolka Oti ee Ghana. Birta, marka loo eego baaritaanka juqraafiyeed, waa 55.22 boqolkiiba miisaanka (Fe) waana heer sare. Waxaa la filayaa in sahaminta iyo ganacsiga birta ay abuuri doonaan shaqooyin iyo hanti dadka Oti iyo dalka guud ahaan.<ref>{{cite news|url=https://accramining.net/ghanas-iron-ore-potential-and-the-new-find-in-the-oti-region/|title=Ghana’s Iron Ore Potential and the New Find In the Oti Region: "We Need To Manage Expectations" – HENRY ANTWI|date=15 December 2021|website=AMN-News, Accra Mining Network|access-date=18 April 2022|archive-date=1 Bisha Todobaad 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701054743/https://accramining.net/ghanas-iron-ore-potential-and-the-new-find-in-the-oti-region/|url-status=dead}}</ref> == Dalxiiska iyo beeraha == * [[Kyabobo National Park]]:<ref name=":0">{{Cite web |last=Pocu |first=Kojo |date=2023-08-18 |title=Kyabobo National Park – Tourist site in Oti Region |url=https://mrpocu.com/kyabobo-national-park-tourist-site-in-oti-region/ |access-date=2023-09-13 |website=Mr. Pocu Blog |language=en-US |archive-date=2023-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001152435/https://mrpocu.com/kyabobo-national-park-tourist-site-in-oti-region/ |url-status=dead }}</ref> Kaydka waxaa ku yaal Nkwanta, oo ku yaal Degmada Nkwanta South ee aagga, inta u dhaxaysa Savannah iyo kaynta roobka kulaylaha. Kaydka waxaa la aasaasay 1993 iyadoo ujeedadu tahay ilaalinta duurjoogta iyo noocyada kale ee xayawaanka khatarta ah inta lagu guda jiro iyaga oo siinaya meel raaxo leh oo ay ku noolaadaan meel ka fog khatarta iyo hawlaha bini'aadamka. Xuduudaha beertu waxay, si kastaba ha ahaatee, la beddelay dhowr jeer tan iyo markaas.<ref name=":0" /> * [[Harada Volta]] * Buurta Naaska (Breast Mountain), Chilinga * Kaydka kaynta Chaiso * [[Tuulada laalaada, Shiare]]<ref>{{Cite web |last=khophi |date=2021-05-26 |title="The Hanging Village" – Shiare |url=https://experienceafrica.today/the-hanging-village-shiare/ |access-date=2023-09-13 |website=Experience Africa Today |language=en-US}}</ref> == Tixraacyo == {{reflist}} {{coord|7|54|N|0|18|E|display=title|region:GH_type:adm1st_source:GNS-enwiki}} {{Authority control}} 7ehxp76ado6nsn24cqxpuh4r2hewxl2 Königheim 0 52183 309871 308065 2026-09-29T06:48:39Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309871 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |image_coa = Wappen Koenigheim.svg |image_photo = Königheim 010707.jpg |image_caption = Königheim |coordinates = {{coord|49|37|04|N|09|35|44|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Königheim im Main-Tauber-Kreis.png |state = |region = Stuttgart |district = Main-Tauber-Kreis |elevation = 223 |area = 61.23 |postal_code = 97953 |area_code = 09341 und 09340 |licence = TBB |Gemeindeschlüssel = 08 1 28 061 |website = [http://www.koenigheim.de/ www.koenigheim.de] |mayor = Ludger Krug<ref>[https://www.staatsanzeiger.de/staatsanzeiger/wahlen/buergermeisterwahlen/ Aktuelle Wahlergebnisse], Staatsanzeiger, accessed 13 September 2021.</ref> |leader_term = 2016&ndash;24 |party = independent }} '''Königheim''' ({{IPA|de|ˈkøːnɪçˌhaɪ̯m|-|De-Königheim.ogg}}) waa magaalo yar oo ka tirsan gobolka [[Main-Tauber]] ee [[Baden-Württemberg]] ee dalka [[Germany]]. Waxay ka kooban tahay tuulooyinka Brehmen, Gissigheim, Königheim, iyo Pülfringen. Hadhaagii taariikhiga ahaa ee ugu da'da weyn waa [[Viereckschanze]] ama [[Nemeton]] oo Celtic ah. == Bulshada == '''Koboca dadweynaha:'''<ref>{{Cite web |title=Einwohnerentwicklung Königheim - Einwohnerentwicklung von Königheim - Orte-in-Deutschland.de |url=https://www.orte-in-deutschland.de/19517-einwohnerentwicklung-von-koenigheim.html |access-date=2023-05-23 |website=www.orte-in-deutschland.de}} {{Dead link|date=Bisha Sagaalaad 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| cellspacing="0" cellpadding="0" | valign="top" | {| class="wikitable sortable zebra hintergrundfarbe5" !Sanadka !Dadweynaha |- align="right" |2011 |3,194 |- align="right" |2013 |3,125 |- align="right" |2015 |3,022 |- align="right" |2017 |3,035 |- align="right" |2019 |3,005 |- align="right" |2021 |2,983 |} |} ==Tixraacyada== {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Konigheim}} 5r0t7lr7k9vr8uxkm5hgb5efratkctq Leinburg 0 52377 309872 308294 2026-09-29T06:59:03Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309872 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |image_coa = DEU Leinburg COA.svg |coordinates = {{coord|49|27|06|N|11|18|36|E|format=dms|display=inline,title}} |image_photo = D-5-74-139-3 02.jpg |image_caption = Xarunta Leinburg |image_plan = Leinburg in LAU.svg |state = |region = Mittelfranken |district = Nürnberger Land |elevation = 392 |area = 29.44 |postal_code = 91227 |area_code = 09120, 09187 or 09158 |licence = LAU, ESB, HEB, N, PEG |Gemeindeschlüssel = 09 5 74 139 |divisions = 17 Gemeindeteile |website = [http://www.leinburg.de/ www.leinburg.de] |mayor = Thomas Kraußer<ref>[https://www.statistik.bayern.de/wahlen/kommunalwahlen/bgm/ Liste der ersten Bürgermeister/Oberbürgermeister in kreisangehörigen Gemeinden], [[Bayerisches Landesamt für Statistik]], 15 July 2021.</ref> |leader_term = 2020&ndash;26 |party = CSU }} '''Leinburg''' ({{IPA|de|ˈlaɪnbʊʁk}}) waa [[Municipalities of Germany|degmo]] ka tirsan gobolka [[Nürnberger Land]] ee [[Bavaria]] ee [[Germany]]. ==Juqraafiga== ===Goobta Juqraafiyadeed=== Leinburg waxay ku taallaa qiyaastii 20 kiiloomitir bari ka xigta [[Nuremberg]], si toos ah ugu taal buuraha [[Moritzberg (Franconian Jura)|Moritzberg]], oo ah laan ka tirsan [[Franconian Jura]]. Joogga 603 mitir, Moritzberg waa meesha ugu sarreysa ee deegaanka ku xeeran. Biyoodka Haidelbach, oo dhex mara ku dhowaad dhammaan degmada laga bilaabo bari ilaa galbeed, wuxuu ka soo jeedaa koonfurta tuulada Entenberg - oo ah hoos-u-qaybsiga municipal ee Leinburg - oo ku taal jiirada waqooyi ee buurta Balcher ee dhererkeedu yahay 588 mitir ee kaynta Langes Ried. ===Qaybaha Hoose ee Degmada=== [[File:2016 Leinburg Rathhaus.jpg|thumb|Hoolka Magaalada Leinburg, 2016]] Degmadu waxay leedahay 17 qaybood oo hoose oo municipal ah (nooca degdeggu waa mid ku jira qawsaska):<ref name="v352">{{cite web | title=Leinburg | website=bavarikon | date=2011-05-09 | url=https://www.bavarikon.de/object/odb:BSB-ODB_A00000124?lang=en | access-date=2025-12-07}}</ref><ref name="h759">{{cite web | title=Gemeinde Leinburg, Landkreis Nürnberger Land | website=BayernPortal | url=https://www.bayernportal.de/dokumente/behoerde/82441534627/ortsteile | language=de | access-date=2025-12-07}}</ref> * Diepersdorf (tuulo) * Entenberg (tuulo kaniisad leh) * Ernhofen (tuulo) * Fuchsmühle (tuulo yar) * Gersberg (tuulo) * Gersdorf (tuulo) * Heiligenmühle (tuulo yar) * Leinburg (tuulo kaniisad leh) * Oberhaidelbach (tuulo) * Pötzling (tuulo) * Pühlhof (tuulo yar) * Reuth (tuulo yar) * Scheerau (tuulo yar) * Unterhaidelbach (tuulo) * Weihersberg (tuulo) * Weißenbrunn (tuulo) * Winn (tuulo) ==Taariikhda== ===Asalka Magaca=== Magaca meesha waxaa laga yaabaa inuu tilmaamayo soo saaridda maryahaas maxalliga ah iyo beerashada flax ee la xiriirta, taas oo lagu fuliyay waqtiyadii hore jiirada buurta Moritzberg.<ref name="w164">{{cite web | title=Leinburg | website=Gemeinde Leinburg | url=https://www.leinburg.de/seite/de/gemeinde/089:283/-/Leinburg.html | language=de | access-date=2025-12-07 | archive-date=2021-08-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210804031627/https://www.leinburg.de/seite/de/gemeinde/089:283/-/Leinburg.html | url-status=dead}}</ref> ===Sheegashadii Kowaad=== Ma jiraan diiwaanno taariikhi ah oo lagu kalsoonaan karo oo ku saabsan asalka meesha. Leinburg waxaa markii ugu horreysay lagu sheegay dukumenti ku jira wareegto boqortooyo oo uu soo saaray [[Louis the Bavarian]] sannadkii 1299<ref name="w164"/>. Diepersdorf — oo ah qaybta ugu weyn ee hoose tirsan degmada Leinburg — waxaa markii ugu horreysay la sheegay 1079 markii [[Henry IV, Holy Roman Emperor|Boqor Henry IV]] uu ku deeqay Dieprehdesdorf wasiirkii (rashiikho aan xor ahayn) Ebbo.<ref name="w191">{{cite web | last=Abraham | first=Webmaster Horst | title=Vereinskartell Diepersdorf | website=Diepersdorf | date=2018-05-27 | url=https://diepersdorf.net/2.html | language=de | access-date=2025-12-13}}</ref> Qaybta hoose ee Leinburg ee Gersdorf waxaa markii ugu horreysay lagu sheegay dukumenti ka socda [[Burgraves of Nuremberg]] sannadkii 1265<ref name="h996">{{cite book | last=Heissler | first=Ronald | title=Rund um den Moritzberg: unser Hausberg naturhistorisch betrachtet | publisher=Naturhistorische Gesellschaft | date=1989 | url=https://www.google.de/books/edition/Rund_um_den_Moritzberg/kCoEmwEACAAJ?hl=de | language=de | access-date=2025-12-13 | page=96}}</ref>. ===Taariikhda Dhexe=== Sannadkii 1299, Leinburg waxaa loo ballanqaaday [[Count of Nassau]], kaas oo 1360 iibiyay Leinburg, oo ay la socoto degmada Altdorf, oo la siiyay [[Burgrave Albrecht the Fair of Nuremberg]]. Dhaxal ama iib awgeed, qoysas kale oo sharaf leh ayaa noqday sayidyada Leinburg. Sannadkii 1504, Leinburg waxay hoos timaaday maamulka [[Free Imperial City of Nuremberg]]. Nuremberg waxay noqotay ilaaliyaha kaniisadda Leinburg 1526, isla sannadkaasna, magaaladii waxay heshay [[Protestant|Protestant]]kii ugu horreeyay [[pastor|wadaad]].<ref name="w164"/> Tuulada Leinburg waxay si xun u soo gaartay dagaallo iyo cudurro daacuun ah. Taariikhdu waxay xuseysaa sannadaha 1547 ee [[Schmalkaldic War]] iyo 1562 oo ah sannad [[Plague (disease)|daacuun]].<ref name="w164"/> Ka dib [[Thirty Years' War]] (1618 – 1648), Leinburg waxay noqotay guri cusub oo ay degeen [[exiles|qaxooti]] badan oo ka yimid [[Austria]] oo ay qasab ku noqotay inay hayaamaan iimaankooda [[Protestant]] awgeed.<ref name="y799">{{cite book | last=Barthel | first=Konrad | title=Exulanten und Zuwanderer im Evang.-Luth. Dekanat Altdorf bei Nürnberg von 1626 bis 1699 | publisher=Selbstverlag der Gesellschaft für Familienforschung in Franken | publication-place=Nürnberg | date=2000 | isbn=3-929865-46-7 | language=de | page=9}}</ref> ===Waqtiga Casriga ah=== [[World War II]] sidoo kale waxay calaamad u reebtay tuulada, taasoo keentay 40 dhisme oo la burburiyay iyo dad badan oo hoy la'aan ah. Sannadihii dagaalka ka dib, tirada dadka tuulada ayaa kordhay sababtoo ah imaatinka qaxootiga. Waxaa la aasaasay kaniisad Katoolik ah, oo maanta u adeegta dhammaan degmada Leinburg iyo degmada Engelthal. Kordhin joogto ah oo ku saabsan tirada dadka ayaa sidoo kale la diiwaangeliyay tobannaan sano ee xigay.<ref name="w164"/> Luulyo 1, 1971, degmada Unterhaidelbach, oo ay ku jiraan tuulooyinka hoose ee Weihersberg iyo Pühlhof, ayaa lagu daray.<ref name="p966">{{cite book | title=Handbuch der bayerischen Ämter, Gemeinden und Gerichte 1799-1980 | publisher=Beck | publication-place=München | date=1983 | isbn=3-406-09669-7 | language=de | page=542}}</ref> Lixda degmo ee soo socda, oo madaxbannaanayd ilaa dib-u-habaynta dhulka ee Bavaria, waxay ku midoobeen tuulooyinkoodii hoose ee ku kala baxay degmada cusub ee midaysan Maajo 1, 1978:<ref name="e312">{{cite book | title=Historisches Gemeindeverzeichnis für die Bundesrepublik Deutschland: Namens-, Grenz- und Schlüsselnummernänderungen bei Gemeinden, Kreisen und Regierungsbezirken vom 27.5.1970 bis 31.12.1982 | publisher=Kohlhammer | publication-place=Stuttgart | date=1983 | isbn=3-17-003263-1 | language=de | page=720}}</ref> * Leinburg, oo ay ku jiraan tuulooyinka hoose ee Heiligenmühle, Fuchsmühle, Krämersweiher, iyo Forsthaus. * Diepersdorf waa tuulada hoose ee ugu weyn degmada. Tuulada yar ee Scheerau waxay qayb ka ahayd degmadii hore ee Diepersdorf. * Entenberg * Gersdorf. Degmadii hore ee Gersdorf waxaa ku jiray Reuth, Pötzling, iyo Gersberg. * Oberhaidelbach * Weißenbrunn oo ay la socdaan tuulooyinka yar yar ee Winn iyo Ernhofen ==Tixraacyada== {{Reflist}} {{Authority control}} h5h4zsl0ghyqpagrdr5kmgvt5dhwqdw Lieberose 0 52399 309873 309529 2026-09-29T07:05:52Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309873 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |type = Stadt |image_coa = Wappen Lieberose.png |coordinates = {{coord|51|58|59|N|14|18|00|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Lieberose in LDS.png |state = |district = Dahme-Spreewald |Amt = Lieberose/Oberspreewald |elevation = 50 |area = 72.51 |postal_code = 15868 |area_code = 033671 |licence = LDS |Gemeindeschlüssel = 12 0 61 308 |divisions = 5 [[Ortsteil]]e |website = [http://www.amt-lieberose-oberspreewald.de/ www.amt-lieberose-oberspreewald.de] |mayor = Kerstin Michelchen<ref>[https://wahlen.brandenburg.de/wahlen/de/kommunalwahlen/ergebnisse/buergermeisterwahlen/ergebnisse/~12061000 Landkreis Dahme-Spreewald Wahl der Bürgermeisterin / des Bürgermeisters] {{Wayback|url=https://wahlen.brandenburg.de/wahlen/de/kommunalwahlen/ergebnisse/buergermeisterwahlen/ergebnisse/~12061000 |date=20260917110649 }}. Retrieved 27 June 2024.</ref> |leader_term = 2024&ndash;29 }} '''Lieberose''' ([[Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]: ''Luboraz'') waa magaalo ka tirsan degmada [[Dahme-Spreewald]], ee [[Brandenburg]], [[Germany]]. Waxay ku taallaa 25&nbsp;km waqooyi kaga beegan [[Cottbus]]. [[File:Lieberose aus der Vogelperspektive.jpg|thumb|Lieberose, Aragtida hawada]] [[File:Stadtkirche in Lieberose.jpg|thumb|Lieberose, Kaniisad]] [[File:Lieberose-Sammlung Duncker (5365598).jpg|thumb|Qasriga Lieberose, ilaa 1861/62, Daabacaaddii [[Alexander Duncker]]]] [[File:Lieberose Schloss.jpg|thumb|left|Qasriga Lieberose]] [[File:Lieberose Rathaus.jpg|thumb|left|Xarunta magaalada]] ==Taariikhda== Laga soo bilaabo 1815 ilaa 1947, Lieberose waxay qayb ka ahayd [[Prussia|Prussian]] [[Province of Brandenburg]]. Intii lagu guda jiray [[World War II]], [[Lieberose forced labor camp]], oo ahayd xero hoos timaada [[Sachsenhausen concentration camp]] ayaa ku tiilay halkaan.<ref>{{cite web|url=http://www.jewishgen.org/ForgottenCamps/General/ListeEng.html|title=The List of the Camps|accessdate=2016-09-16|website=jewishgen.org}}</ref> (Xerada hoose, KL Lieberose, waxay ahayd xero shaqaale oo loogu talagalay barta taageerada ee SS- Division "Kurmark".{{citation needed|date=September 2016}} SS- Division "[[Kurmark]]" oo ku taal Lieberose iyo aagga ku xeeran.{{citation needed|date=September 2016}} Dhamaadkii dagaalka ku dhowaa, maxaabiistii Yuhuudda ahayd waxaa loo diray [[death march]] oo ku wajahnayd Sachsenhausen.<ref>{{cite book|isbn=9780415281454|title=The Routledge Atlas of the Holocaust|url=https://archive.org/details/routledgeatlasof0000gilb_f3l1|first=Martin|last=Gilbert|page=[https://archive.org/details/routledgeatlasof0000gilb_f3l1/page/212 212]|date=2002|publisher=Routledge}}</ref> Dagaalkii Labaad ee Adduunka ka dib xeradu waxay ahayd xero xabsi oo loogu talagalay adeegga qarsoodiga ah ee Soofiyeedka (NKGB).{{citation needed|date=September 2016}} Dagaalkii Labaad ee Adduunka ka dib, Lieberose waxaa lagu daray Gobolka [[Brandenburg]] laga bilaabo 1947 ilaa 1952 iyo [[Bezirk Frankfurt]] ee [[East Germany]] laga bilaabo 1952 ilaa 1990. Laga soo bilaabo 1990, Lieberose waxay dib ugu noqotay qayb ka mid ah Brandenburg. ==Tirakoobka dadka== [[File:Bevölkerungsentwicklung Lieberose.pdf|thumb|200px|left|Horumarinta dadweynaha ilaa 1875 xuduudaha hadda jira (Xariqda buluuga ah: Dadweynaha; Xariqda dhibcaha leh: Isbarbardhigga horumarka dadweynaha ee gobolka Brandenburg; Asalka cawliga ah: Waqtigii Xukunka Naasiyada; Asalka gaduudan: Waqtigii xukunka shuuciga)]] {{historical populations |align=none | cols=3 | percentages=pagr |title = Lieberose: Horumarinta dadweynaha <br>xuduudaha hadda jira gudahooda (2017)<ref>Ilaha xogta faahfaahsan waxaa laga helaa Wikimedia Commons.[http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Population_projection_Brandenburg Population Projection Brandenburg at Wikimedia Commons]</ref> | 1875 | 2919 | 1890 | 2712 | 1910 | 2576 | 1925 | 2415 | 1933 | 2411 | 1939 | 2261 | 1946 | 3330 | 1950 | 3244 | 1964 | 2495 | 1971 | 2396 | 1981 | 2068 | 1985 | 2017 | 1989 | 2006 | 1990 | 1970 | 1991 | 1939 | 1992 | 1892 | 1993 | 1880 | 1994 | 1864 | 1995 | 1832 | 1996 | 1823 | 1997 | 1796 | 1998 | 1809 | 1999 | 1793 | 2000 | 1770 | 2001 | 1707 | 2002 | 1664 | 2003 | 1651 | 2004 | 1611 | 2005 | 1613 | 2006 | 1573 | 2007 | 1534 | 2008 | 1514 | 2009 | 1503 | 2010 | 1485 | 2011 | 1472 | 2012 | 1417 | 2013 | 1416 | 2014 | 1391 | 2015 | 1379 | 2016 | 1360 | 2017 | 1379 }} == Dadka ka soo jeeda Lieberose == * [[Dietrich von der Schulenburg]] (1849-1911), siyaasiga Jarmalka ah iyo xubin ka tirsan baarlamaanka Prussia ==Sidoo kale eeg== *[[Lieberose forced labor camp]] *[[Lieberose Photovoltaic Park]] ==Tixraacyada== {{reflist}} ==Xiriirinta dibadda == {{commons category-inline|Lieberose}} {{Authority control}} j7zznnee4ittbchk351gc0dnqs8i10c Webiga Sambas 0 53351 309889 309789 2026-09-29T11:07:59Z InternetArchiveBot 28368 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309889 wikitext text/x-wiki {{Infobox river |name= Webiga Sambas |other_name=Sungai Sambas, Sungai Sambas Besar |image=Sungai Sambas Dari Tengah 1.jpg |image_caption=Webiga Sambas ee ku yaalla [[Sambas Regency]], [[West Kalimantan]], laga eegayo bartamaha, oo ah Sejangkung. |pushpin_map=Indonesia Kalimantan#Indonesia |pushpin_caption=Goobta afka webiga |subdivision_name1=Indoonisiya |source1_location=[[Bengkayang Regency|Bengkayang]] |mouth=[[Badweynta Shiinaha Koonfureed]] |mouth_location=[[Sambas Regency|Pemangkat]] |mouth_coordinates={{coord|1|11|26|N|108|58|02|E|display=inline,title|region:ID_type:river}} |length={{Cvt|233|km}} |width_min={{Cvt|150|m}} |width_max={{Cvt|400|m}} |depth_min={{Cvt|10|m}} |depth_max={{Cvt|30|m}} }} '''Webiga Sambas''', ama si gaar ah loogu tixraaco '''Webiga Weyn ee Sambas''' (Indoonisiyaan: ''Sungai Sambas Besar''), waa webi ku yaalla [[Sambas Regency]], [[West Kalimantan]], Indoonisiya.<ref>[http://www.geonames.org/1628977/sungai_sambas.html Sungai Sambas] at Geonames.org (cc-by); Last updated 17 January 2012; Database dump downloaded 27 November 2015</ref> Qaybta sare waxay ku taal [[Bengkayang Regency|Kabupaten Bengkayang]], waxayna dhex martaa magaalada Sambas, iyada oo sii socota ilaa [[Pemangkat]] halkaas oo ay kaga shubanto [[Badweynta Shiinaha Koonfureed]].<ref name="jurnaliain">{{Cite journal|last=Yusriadi|year=2015 |title=Identitas Orang Melayu di Hulu Sungai Sambas |url=https://jurnaliainpontianak.or.id/index.php/khatulistiwa/article/view/267/221| journal = Khatulistiwa | location=Pontianak|publisher=IAIN Pontianak |volume=5| pages = 74{{spaced ndash}}99}}</ref> == Biyaha == Webigu waxaa loo tixgeliyaa inuu qoto dheer yahay. Aagga [[Afka webiga|afkiisa]], qoto dheeridu waxay gaartaa 30 m, halka qaybta sare ay ku dhowdahay 10 m. Ballaca webigu waa 400 m celcelis ahaan, halka uu yahay kaliya 150 m qaybta sare. Dhererka webigu waa ilaa 233&nbsp;km.<ref>[http://www.kalbarprov.go.id/info.php?landing=2 Gambaran Umum Aspek Geografis Kalimantan Barat] ''Pemerintah Provinsi Kalimantan Barat''. Diakses pada 27 Juni 2018.</ref> == Juqraafi == Webigu wuxuu ku qulqulaa dhinaca galbeed ee jasiiradda [[Borneo]] isagoo leh cimilada [[tropical rainforest climate|kaynta roobka kulaylaha]] (oo loogu magac daray ''Af'' qaybinta cimilada Köppen-Geiger).<ref name = "koppen">{{Cite journal | title = Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf| year = 2007| journal = Hydrology and Earth System Sciences| volume = 11<!--| sid = 1633-1644-->| date =<!-- 01/30/2016-->| doi = 10.5194/hess-11-1633-2007| first1 =M C| first2 = B L| first3 = T A| last1 = Peel| last2 = Finlayson| last3 =McMahon| issue = 5| pages = 1633–1644| bibcode = 2007HESS...11.1633P| doi-access = free}}</ref> Waxaa uu leeyahay aag biyood oo ah 7,479 km<sup>2</sup>. Celceliska heerkulka sanadlaha ah ee aaggu waa 23&nbsp;°C. Bisha ugu kulul waa Maajo, marka celceliska heerkulku yahay agagaarka 25&nbsp;°C, kan ugu qabowguna waa Janaayo, oo ah 21&nbsp;°C.<ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|date= 30 January 2016|publisher= NASA|access-date= 3 December 2018|archive-date= 11 Bisha Shanaad 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref> Celceliska roobka sanadlaha ah waa 3542&nbsp;mm. Bisha ugu roobka badan waa Diseembar, oo leh celcelis ahaan 485&nbsp;mm oo roob ah, kan ugu abaaraha badanna waa Juun, oo leh 106&nbsp;mm oo roob ah.<ref name = "nasarain">{{Cite web|url = http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title = NASA Earth Observations: Rainfall (1 month – TRMM)|date = 30 January 2016|publisher = NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|access-date = 3 December 2018|archive-date = 19 Bisha Afraad 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|url-status = dead}}</ref> == Tixraacyada == {{reflist}} lp54dnlszvcdkkrdf3o49dsrywncdnz Template:Obscode 10 53372 309810 2026-09-28T11:59:05Z Isma4l 41797 Bog cusub: ({{small|1=[[List of observatory codes#{{{1}}}|{{{1}}}]]}})<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 309810 wikitext text/x-wiki ({{small|1=[[List of observatory codes#{{{1}}}|{{{1}}}]]}})<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> hqoahz5jg89e8jeqqf3bhj9pv71nibf Template:LoMP+M+J 10 53373 309811 2026-09-28T11:59:30Z Isma4l 41797 Bog cusub: {{LoMP|{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|1}}|catalog}}{{·}}{{MPC|{{{1}}}}}{{·}}{{JPL|{{{1}}}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 309811 wikitext text/x-wiki {{LoMP|{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|1}}|catalog}}{{·}}{{MPC|{{{1}}}}}{{·}}{{JPL|{{{1}}}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> opc1zc9aawkpexo0irhlyvb221to4ok Template:LoMP 10 53374 309812 2026-09-28T12:00:24Z Isma4l 41797 Bog loo bedeley [[Template:Minor planet list link]] 309812 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Minor planet list link]] 2ygvhkm2w0l5i4t6rno6t77u9trdekl Module:Pn 828 53375 309813 2026-09-28T12:02:52Z Isma4l 41797 Bog cusub: --[[ Module that returns one value from a list of unnamed parameters Named parameter idx is the index of the parameter that is to be returned Negative indices count backward from the end of the list ==]] local p = {} p.getVal = function(frame) local args = {} -- copy arguments from frame object and its parent for k, v in pairs(frame.args) do args[k] = v end for k, v in pairs(frame:getParent().args) do args[k] = v end if not args[1] then return nil end local idx =... 309813 Scribunto text/plain --[[ Module that returns one value from a list of unnamed parameters Named parameter idx is the index of the parameter that is to be returned Negative indices count backward from the end of the list ==]] local p = {} p.getVal = function(frame) local args = {} -- copy arguments from frame object and its parent for k, v in pairs(frame.args) do args[k] = v end for k, v in pairs(frame:getParent().args) do args[k] = v end if not args[1] then return nil end local idx = tonumber(args.idx) or 1 if idx < 0 then idx = #args + idx + 1 end return args[idx] end return p fjl0mfz2avjzxqz43dzxma8fpg5z6ji Template:Absolute page title 10 53376 309814 2026-09-28T12:03:47Z Isma4l 41797 Bog cusub: <includeonly>{{#ifeq:0|{{NAMESPACENUMBER:{{{2|{{FULLPAGENAME}}}}}}}|:{{{1}}}|:{{#rel2abs:{{{1}}}|{{{2|{{FULLPAGENAME}}}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 309814 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:0|{{NAMESPACENUMBER:{{{2|{{FULLPAGENAME}}}}}}}|:{{{1}}}|:{{#rel2abs:{{{1}}}|{{{2|{{FULLPAGENAME}}}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ho0vdy3y32dubajfyixhtn3sb18o7nr Xanuunada Dhimirka 0 53377 309815 2026-09-28T12:16:36Z Mohamed Abdiwali Yusuf 46970 Samee turjumidda bogga "[[:es:Special:Redirect/revision/174874104|Trastorno mental]]" 309815 wikitext text/x-wiki   Magacyada Isbaanishka ee loo adeegsado waxaa ka mid ah: {| class="wikitable" !Isbaanish !Somali |- |'''Trastorno mental''' |Cillad maskaxeed / dhimir |- |'''Trastorno psicológico''' |Cillad nafsiyeed |- |'''Trastorno psiquiátrico''' |Cillad dhimir oo caafimaad |- |'''Enfermedad psicológica''' |Xanuun nafsiyeed |- |'''Enfermedad psiquiátrica''' |Xanuun dhimir |- |'''Psicopatología''' |Cilmi-baarista iyo barashada cilladaha maskaxeed/nafsiyeed |} === Cudurrada iyo Cilladaha Caafimaadka Dhimirka === Erayada '''cudurka dhimirka''', '''cilladda dhimirka''', iyo '''cilladda caafimaadka dhimirka''', iyo magacyada kale ee la macnaha ah, waxaa loo adeegsadaa xaalado badan oo kala duwan, kuwaas oo mid kasta leeyahay astaamo u gaar ah. Guud ahaan, xaaladahani waxay saameyn karaan: * '''Habka fikirka iyo garashada''' * '''Dabeecadda iyo dhaqanka''' * '''Awoodda qofku ugu garan karo xaqiiqada''' * '''Dareenka iyo xakamayntiisa''' * '''Xiriirka iyo la macaamilka dadka kale''' Cilladahan waxaa mararka qaar lagu arki karaa isbeddello ka duwan hab-dhaqanka ama shaqada caadiga ah ee qofka iyo bulshada uu ka tirsan yahay. Si kastaba ha ahaatee, '''ma laha hal sabab oo keliya'''. Waxay ka dhalan karaan is-dhexgal adag oo u dhexeeya '''arrimo bayoolojiyeed, bulsho iyo nafsiyeed'''. Xaaladaha qaarkood waxaa la ogaan karaa '''sabab caafimaad oo jirka ah oo hoose''', taas oo haddii la aqoonsado lagu daaweyn karo hab ku habboon.<ref>Organización Mundial de la Salud. «Trastornos mentales». Consultado el 3 de marzo de 2015.</ref><ref>Organización Mundial de la Salud. «La depresión». Consultado el 3 de marzo de 2015.</ref><ref>Kendler KS (abril de 2012). «The dappled nature of causes of psychiatric illness: replacing the organic-functional/hardware-software dichotomy with empirically based pluralism». ''Mol Psychiatry''(Revisión) '''17''' (4): 377-88. <small>PMC&nbsp;3312951</small>. <small>PMID&nbsp;22230881</small>. <small>doi:10.1038/mp.2011.182</small>.</ref><ref>Jose Ángel Alda Díez, Sabel Gabaldón Fraile (2006). Elsevier, Mason, ed. ''Urgencias psiquiátricas en el niño y el adolescente. Capítulo 14. Trastornos psiquiátricos debidos a patología orgánica. (pp.201-215)''. Barcelona. <small>ISBN&nbsp;84-458-1678-0</small>.</ref><ref>Testa A, Giannuzzi R, Sollazzo F, Petrongolo L, Bernardini L, Daini S (febrero de 2013). «Psychiatric emergencies (part I): psychiatric disorders causing organic symptoms». ''Eur Rev Med Pharmacol Sci''(Revisión). 17 Suppl 1: 55-64. <small>PMID&nbsp;23436668</small>.</ref><ref>Testa A, Giannuzzi R, Sollazzo F, Petrongolo L, Bernardini L, Daini S (febrero de 2013). «Psychiatric emergencies (part II): psychiatric disorders coexisting with organic diseases». ''Eur Rev Med Pharmacol Sci''(Revisión). 17 Suppl 1: 65-85. <small>PMID&nbsp;23436669</small>.</ref><ref>Testa A, Giannuzzi R, Sollazzo F, Petrongolo L, Bernardini L, Daini S (febrero de 2013). «Psychiatric emergencies (part III): psychiatric symptoms resulting from organic diseases». ''Eur Rev Med Pharmacol Sci''(Revisión). 17 Suppl 1: 86-99. <small>PMID&nbsp;23436670</small>.</ref><ref>Jackson JR, Eaton WW, Cascella NG, Fasano A, Kelly DL (Mar 2012). «Neurologic and psychiatric manifestations of celiac disease and gluten sensitivity». ''Psychiatr Q'' '''83''' (1): 91-102. <small>PMC&nbsp;3641836</small>. <small>PMID&nbsp;21877216</small>. <small>doi:10.1007/s11126-011-9186-y</small>.</ref><ref>Demily C, Sedel F (24 de septiembre de 2014). «Psychiatric manifestations of treatable hereditary metabolic disorders in adults». ''Ann Gen Psychiatry''(Revisión) '''13''': 27. <small>PMC&nbsp;4255667</small>. <small>PMID&nbsp;25478001</small>. <small>doi:10.1186/s12991-014-0027-x</small>.</ref><ref>Felice VD, Moloney RD, Cryan JF, Dinan TG, O'Mahony SM (2015). «Visceral Pain and Psychiatric Disorders». ''Mod Trends Pharmacopsychiatri''(Revisión) '''30''': 103-19. <small>PMID&nbsp;26436661</small>. <small>doi:10.1159/000435936</small>.</ref><ref>Swiergiel AH, Juszczak GR, Stankiewicz AM (2015). «Genetic and Epigenetic Mechanisms Linking Pain and Psychiatric Disorders». ''Mod Trends Pharmacopsychiatri'' (Revisión) '''30''': 120-37. <small>PMID&nbsp;26436761</small>. <small>doi:10.1159/000435937</small>.</ref><ref>Bonnot O, Herrera P, Kuster A (septiembre de 2015). «Treatable neurometabolic diseases. Association with schizophrenia spectrum disorders». ''Presse Med''(Revisión) '''44''' (9): 889-97. <small>PMID&nbsp;26248708</small>. <small>doi:10.1016/j.lpm.2015.02.023</small>.</ref><ref>Bonnot O, Herrera PM, Tordjman S, Walterfang M (19 de mayo de 2015). «Secondary psychosis induced by metabolic disorders». ''Front Neurosci'' (Revisión) '''9''': 177. <small>PMC&nbsp;4436816</small>. <small>PMID&nbsp;26074754</small>. <small>doi:10.3389/fnins.2015.00177</small>.</ref><ref>Bonnot O, Klünemann HH, Sedel F, Tordjman S, Cohen D, Walterfang M (28 de abril de 2014). «Diagnostic and treatment implications of psychosis secondary to treatable metabolic disorders in adults: a systematic review». ''Orphanet J Rare Dis'' (Revisión) '''9''': 65. <small>PMID&nbsp;24775716</small>. <small>doi:10.1186/1750-1172-9-65</small>.</ref> === Qiimaynta iyo Daaweynta Caafimaadka Dhimirka === Qiimaynta qofka waxaa badanaa sameeya '''dhakhaatiirta cilminafsiga (psychiatrists)''' ama '''khubarada cilmi-nafsiga (psychologists)'''. Waxay isticmaalaan habab kala duwan, oo ay ka mid yihiin '''imtixaannada cilmi-nafsiga (psychometric tests)''', balse qiimayntu inta badan waxay ku tiirsan tahay '''indho-indhaynta qofka iyo wareysi lala yeesho'''. Daaweynta dhaqameed ee cilladaha caafimaadka dhimirka waxaa ugu waaweyn: * '''Psychotherapy (Daaweynta cilminafsiga)''' – qofka waxaa lagu caawiyaa wada-sheekeysi iyo farsamooyin nafsiyeed. * '''Psychotropic medication (Daawooyinka saameeya maskaxda)''' – daawooyin loo isticmaalo xaalado caafimaad oo dhimirka ah. * '''Faragelinta bulshada''' – taageero lagu xoojinayo nolosha iyo xiriirka bulshada ee qofka. * '''Kooxo taageero iyo is-caawis''' – dadku waxay wadaagaan khibrado, talo iyo taageero. * '''Self-help (Is-caawinta)''' – farsamooyin uu qofku naftiisa ugu shaqeeyo. * '''Isbeddelka hab-nololeedka''' – sida hagaajinta hurdada, dhaqdhaqaaqa jirka iyo caadooyinka nololeed. Tan iyo dib-u-habayntii adeegyada caafimaadka dhimirka ee '''1970-meeyadii iyo 1980-meeyadii''', waxaa si weyn loo horumariyay hab '''isku-dhafan (biopsychosocial)''', kaas oo qofka aan lagu eegin oo keliya dhinaca caafimaadka, balse sidoo kale lagu tixgeliyo '''arrimaha nafsiyeed iyo xaaladda bulsho'''. === Habka Soo-kabashada === Laga bilaabo '''1990-meeyadii''', dalal badan ayaa bilaabay inay hirgeliyaan waxa loo yaqaan '''Recovery Model (Habka Soo-kabashada Caafimaadka Dhimirka)''', gaar ahaan dalalka ku hadla Ingiriisiga sida '''Boqortooyada Midowday (UK)''' iyo '''Maraykanka'''. Habkani wuxuu xoogga saaraa in qofka qaba dhibaato caafimaad dhimir uu helo '''taageero, madax-bannaani, rajo iyo fursad uu ku dhisto nolol macno leh''', halkii daaweyntu ku koobnaan lahayd oo keliya yareynta calaamadaha cudurka. === Nafaqada iyo Caafimaadka Dhimirka === Caddaymaha cilmiyeed ee ka soo baxaya '''Psychiatric Nutrition (Nafaqada Caafimaadka Dhimirka)''' waxay muujinayaan in '''cuntadu iyo tayada nafaqadu''' ay ka mid noqon karaan arrimaha saameeya khatarta qofka ugu jirta inuu yeesho dhibaatooyin caafimaad dhimir, iyadoo arrintani khuseyso dadka da' kasta leh iyo bulshooyin kala duwan. Sidoo kale, '''walbahaarka (stress)''' iyo dhibaatooyinka nafsiyeed ama caafimaad dhimirka waxay qofka ku riixi karaan '''caadooyin cunto oo aan wanaagsanayn'''. Taasi waxay hoos u dhigi kartaa tayada nafaqada, waxayna saameyn kartaa caafimaadka guud iyo caafimaadka dhimirka. Sidaas awgeed, waxaa samaysmi kara '''wareeg is-saameyn ah''': '''Caado cunto oo aan wanaagsanayn → nafaqo aan ku filnayn → caafimaad guud iyo dhimir oo saameynma → walbahaar ama dhibaato nafsiyeed → caadooyin cunto oo sii xumaada.''' Waxaa muhiim ah in tani '''aysan ka dhignayn in cuntadu keligeed sabab u tahay cillad caafimaad dhimir'''. Caafimaadka dhimirku wuxuu ku xiran yahay arrimo badan oo is-dhexgala, sida bayooloji, nafsi, bulsho, deegaanka iyo hab-nololeedka. === Cilladaha Caafimaadka Dhimirka ee Ugu Badan === Cilladaha caafimaadka dhimirka ee inta badan la arko waxaa ka mid ah: * '''Niyad-jabka (Depression):''' wuxuu saameeyaa qiyaastii '''300 milyan oo qof''' adduunka oo dhan. * '''Cilladda laba-cirifoodka (Bipolar Disorder):''' waxaa lagu qiyaasaa inay saameyso ku dhowaad '''60 milyan oo qof'''. * '''Waallida (Dementia):''' waxay saameysaa qiyaastii '''50 milyan oo qof'''. * '''Schizophrenia iyo noocyada kale ee Psychosis:''' waxaa lagu qiyaasaa ku dhowaad '''23 milyan oo qof'''. * '''Cilladaha korriinka (Developmental Disorders):''' waxaa ka mid ah '''Autism''', oo saameyn kara horumarka iyo habka qofku ula falgalo deegaanka iyo dadka kale. '''Fiiro gaar ah:''' Tirooyinkan waa qiyaaso laga soo xigtay xogtii lagu saleeyay qoraalka aad soo dirtay; tirada dadka ay xaaladahani saameeyaan way is beddeli kartaa marka la helo daraasado iyo xog cusub. === Cuqdadda Bulshada iyo Takoorka la Xiriira Caafimaadka Dhimirka === '''Cuqdadda bulshada (Social Stigma)''' iyo '''takoorka ku salaysan xaaladda caafimaadka dhimirka (Mentalism)''' ayaa si isa soo taraysa loogu aqoonsanayaa inay yihiin arrimo kordhin kara '''dhibaatada nafsiyeed''' iyo heerka '''naafonimada''' ee la xiriirta cilladaha caafimaadka dhimirka. Qofka qaba dhibaato caafimaad dhimir ah wuxuu mararka qaar la kulmi karaa '''takoor, ceebayn, go'doomin ama faham-darro'''. Arrimahan waxay ka dhigi karaan soo-kabashada qofka mid sii adkaata, waxayna u horseedi karaan inuu ka fogaado bulshada ama adeegyada caafimaadka. Si arrimahan wax looga qabto, waxaa la isticmaalaa '''faragelin bulsho''', oo ay ka mid yihiin: * '''Shaqada bulshada (Social Work)''' * '''Waxbarashada bulshada (Social Education)''' * '''Daaweynta shaqada (Occupational Therapy)''' * '''Caafimaadka bulshada (Community/Public Health)''' * '''Kooxo iyo dhaqdhaqaaqyo ay hoggaaminayaan dadka khibradda u leh dhibaatooyinka caafimaadka dhimirka''' Ujeeddadu waa in la kordhiyo '''fahamka iyo aqbalaadda bulshada''', lagana hortago '''go'doominta iyo ka-saarista bulshada''', si qofka loogu fududeeyo inuu helo taageero iyo inuu ka qaybqaato '''geeddi-socodka soo-kabashada'''. '''Fikradda ugu muhiimsan:''' Caafimaadka dhimirku ma aha oo keliya arrin qofka gudaha ku saabsan; '''sida bulshada ula dhaqanto qofka''' waxay sidoo kale saameyn ku yeelan kartaa noloshiisa iyo soo-kabashadiisa. == Eray-bixin == Iyadoo ay ku xiran tahay sida loo qeexo '''cudurka (enfermedad)''', qoraayaal badan waxay u arkaan in marka laga hadlayo '''caafimaadka dhimirka''' ay habboon tahay in la isticmaalo erayga '''“cillad dhimir” (trastorno mental)'''. Eraygan waxaa isticmaala nidaamyada ugu waaweyn ee caalamka ee lagu kala saaro laguna ogaado xaaladaha caafimaadka dhimirka, sida: * '''CIE-10 (ICD-10)''' – nidaamka kala-soocidda cudurrada ee '''Hay’adda Caafimaadka Adduunka (WHO)'''. * '''DSM-5-TR''' – buugga ogaanshaha iyo kala-soocidda cilladaha dhimirka ee '''Ururka Dhakhaatiirta Cilminafsiga Maraykanka (APA)'''. Erayga '''“cillad dhimir”''' ayaa gaar ahaan loo isticmaalaa xaaladaha aan sababtooda bayoolojiyeed si cad loo xaqiijin. Dhanka kale, erayga '''“cudur dhimir (enfermedad mental)”''' waxaa mararka qaar lala xiriiriyaa '''ceebayn iyo takoor bulsho''', taas oo keentay in adeegsigiisu yaraado, iyadoo loo badan yahay erayada '''“cillad dhimir” (trastorno mental)'''ama '''“psychopathology (cilmi-baarista cilladaha nafsiyeed iyo dhimirka)'''. Si kastaba ha ahaatee, erayga '''“cillad dhimir”''' laftiisa iyo nidaamyada ogaanshaha cudurrada dhimirka ayaa sidoo kale noqday '''mowduuc dood iyo dhaliil''' leh. Qaar ka mid ah khubarada iyo dadka khibradda u leh xaaladaha caafimaadka dhimirka waxay su'aal geliyaan sida loo qeexo, loo kala saaro loona ogaado cilladahaas. === ''Cilladaha Dhimirka ee La Hindisay iyo Kaftanka Cilmi-nafsiga'' === ''Buuggiisa Diccionario de Psicopatología Fantástica, '''José Retik''' wuxuu sameeyay hay'ado iyo xaalado cilmi-nafsiyeed oo mala-awaal ah, isaga oo '''hindisay cudurro iyo cillado aan dhab ahaan jirin'''. Si kastaba ha ahaatee, isaga ma ahayn qofkii ugu horreeyay ee sidaas sameeya.'' ''Sanadkii '''1995''', dhakhtarka cilminafsiga '''Ivan Goldberg''', oo ku noolaa New York, ayaa sameeyay '''kaftan iyo majaajillo'''ku saabsan cilladaha caafimaadka dhimirka. Wuxuu akhriyey daabacaaddii afraad ee Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM), oo mararka qaar loogu yeero “Kitaabka Quduuska ah ee cilminafsiga casriga ah”, kadibna wuxuu go'aansaday inuu sameeyo '''parody''' ama qoraal ku dayasho-majaajillo ah.'' ''Waxa xiisaha leh ayaa ahaa in kaftankii Goldberg ay dad qaar '''si dhab ah u qaateen''', taas oo keentay in fikraddii uu hindisay lagu xiriiriyo waxa loo bixiyay '''Internet Addiction Disorder (IAD)''' ama '''Cilladda Qabatinka Internetka'''.'' ''Hindisidda cilladaha dhimirka ayaa marar badan loo adeegsaday '''kaftan, satire iyo dhaliil''' lagu muujinayo sida loo qeexo ama loo kala saaro xaaladaha caafimaadka dhimirka. Tusaalooyin waxaa ka mid ah:'' * '''''Richard P. Bentall''' – “Proposition for the Classification of Happiness as a Psychiatric Disorder”, oo si majaajillo ah u soo jeedinaysa in '''farxadda''' loo aqoonsado cillad caafimaad dhimir.'' * '''''Jordan W. Smoller''' – “Etiology and Treatment of Childhood”, oo si kaftan ah uga hadlaysa “carruurnimada” sidii xaalad u baahan daaweyn.'' ''Qoraalladan waxaa loo sameeyay '''satire iyo kaftan''', sidaas darteed waa muhiim in aan lagu khaldin cilladaha dhimirka ee si rasmi ah loogu aqoonsan yahay nidaamyada caafimaad sida '''DSM''' ama '''ICD'''.'' == Taariikh == Waqtiyadii hore, '''cilladaha dhimirka''' waxaa badanaa lala xiriirin jiray sababo ka baxsan fahamka caafimaad ee maanta, gaar ahaan waxyaabo la rumaysnaa inay yihiin kuwo '''ka sarreeya awoodda aadanaha (supernatural)'''. Bulshooyinkii hore ee dhaqamada aan weli horumarin, waxaa cilladaha dhimirka inta badan loo aanayn jiray '''jinni ama shayaadiin qofka galay''', halka dhaqamada kale ee horumarsanaa ay u arkayeen in cudurrada noocan ah ay la xiriiraan '''ilaahyo ama awoodaha dabiiciga ah'''. Fikradahan hore waxay horseedeen dhaqammo maanta loo arko kuwo aad u adag, sida '''daloolinta qalfoofka madaxa (trepanation)'''. Waxaa la rumaysnaa in dalool madaxa laga sameeyo uu u oggolaanayo “jinniyada ama awoodaha xun ee sababay xanuunka dhimirka” inay qofka ka baxaan. Caddeymo taariikhi ah ayaa muujinaya in habkan la adeegsan jiray '''in ka badan 5,000 sano ka hor'''. Dadka qaba cilladaha dhimirka sidoo kale mararka qaar waxaa loo geysan jiray '''jirdil''', ama waxaa lagu hayn jiray '''goobo xiran oo ka fog bulshada''', halkii loo arki lahaa inay u baahan yihiin daryeel iyo daaweyn caafimaad. Qarnigii '''19aad''', xarumaha lagu hayn jiray dadka qaba cilladaha dhimirka, oo loo yaqaanay ''manicomios'', waxay mararka qaar u ekaayeen '''xabsiyo'''. Hababka loo adeegsan jiray dadka buka waxaa lagu magacaabi jiray daaweyn, balse qaar badan oo ka mid ah waxay ahaayeen '''ciqaab iyo jirdil'''. Tusaale ka mid ah waxaa ahaa '''Isbitaalka Dhimirka ee Charenton''' ee magaalada Paris, halkaas oo qaar ka mid ah hababka lagu daaweyn jiray bukaannada ay ka mid ahaayeen: * In bukaanka '''xadhig lagu xiro''' oo dhaqdhaqaaqiisa la xaddido. * In lagu '''dhex rido ama lagu quusiyo biyo aad u qabow'''. * In bukaanka '''la garaaco'''. Hababkaas waxaa loo adeegsan jiray iyadoo la rumaysnaa in lagu baabi'in karo ama laga fogeyn karo '''fikradaha, dhalanteedyada iyo aaminsanaanta aan caadiga ahayn''' ee qofka qaba cilladda dhimirka. Maanta, hababka noocaas ah waxaa loo arkaa kuwo ka duwan mabaadi'da daryeelka caafimaadka dhimirka ee casriga ah, kuwaas oo xoogga saaraya '''ixtiraamka bukaanka, badbaadada, daaweynta caafimaad iyo taageerada nafsiyeed''' Sanadkii '''1949''', dhakhtarka neerfaha ee Boortaqiiska '''António Egas Moniz''' waxaa la guddoonsiiyay '''Abaalmarinta Nobel Prize ee Caafimaadka (Nobel Prize in Physiology or Medicine)''', iyadoo lagu sharfay shaqadiisii ku saabsanayd waxa loo arkayay “qiimaha daaweyneed ee lobotomy-ga” ee qaar ka mid ah xaaladaha ''psychosis''. '''Lobotomy''' waxay ahayd farsamo qalliin oo lagu sameeyo maskaxda, iyadoo qayb ka mid ah unugyada maskaxda ee ku yaalla '''qaybta hore ee maskaxda (frontal lobe)''' si buuxda ama qayb ahaan looga saari jiray ama xiriirkooda neerfaha la jari jiray. Dhakhtar Maraykan ah oo lagu magacaabo '''Walter Freeman''' wuxuu ka mid ahaa hormuudkii horumarinta '''transorbital lobotomy''', oo ahayd farsamo qalabka qalliinka looga marin jiray agagaarka isha si loo gaaro qaybaha hore ee maskaxda. Freeman wuxuu farsamadan si ballaaran u isticmaalay, waxaana hareeyay '''dood iyo muran weyn''', gaar ahaan marka la eego khataraha iyo saameynta ay ku yeelan karto bukaannada. Freeman wuxuu sameeyay lobotomy-giisii ugu dambeeyay sanadkii '''1967''', kaddibna farsamadan waxay si weyn uga baxday adeegsiga caafimaadka dhimirka iyadoo ay soo baxeen habab daaweyn oo kale. Isla muddadaas, gaar ahaan '''1964''', waxaa jiray mashruuc sir ah oo loo yaqaan '''MK-ULTRA''', kaas oo lala xiriiriyay dadaallo lagu baarayay '''xakamaynta maskaxda iyo beddelidda habka fikirka iyo xusuusta qofka'''. Tijaabooyinkii lala xiriiriyay mashruuca waxaa ka mid ahaa isticmaalka '''shucaaca (radiation)''', dawooyin saameeya maskaxda (''psychotropic drugs''), isku-darka '''barbiturates iyo amphetamines''', iyo '''koronto lagu mariyo maskaxda'''. Ujeeddada guud ee tijaabooyinkan, sida lagu sheegay qoraalka, waxay ahayd in la baaro haddii xusuusta qofka la tirtiri karo ama fikirkiisa dib loo qaabayn karo. Tijaabooyinkaas waxaa lagu dhaleeceeyay waxyeellooyinkii culus ee ay dadka qaar kala kulmeen, waxaana qoraalku sheegayaa in natiijada ay ka mid ahayd '''dhaawac maskaxeed oo soo gaaray qaar ka mid ah dadka lagu sameeyay tijaabooyinka'''. '''MK-ULTRA''' wuxuu noqday mid ka mid ah barnaamijyadii ugu muranka badnaa ee taariikhda cilmi-baarista sirdoonka iyo tijaabooyinka lagu sameeyo dadka. == Etiology == [[Archivo:The_prevalence_of_mental_illness_is_higher_in_more_unequal_rich_countries.jpg|thumb|La prevalencia de enfermedades mentales es mayor en países con mayor desigualdad económica.]] [[Archivo:Orden_correlación_genética.jpg|thumb| Kala horreynta dhaxalka wada-dhaxalka ee u dhexeeya lamaanayaasha kala duwan ee xanuunnada. <ref name="CrossDisorderGroup2013">{{Cite journal|}}</ref>]] [[Archivo:Correlación.jpg|thumb| Jaantuska matalaya labada lamaane ee ugu waaweyn ee cilladaha oo muujinaya xiriirka ugu xooggan ee hidde-sidaha. <ref name="CrossDisorderGroup2013" />]] Ilaa hadda, '''sababta saxda ah ee cilladaha dhimirka si buuxda looma oga'''. Si kastaba ha ahaatee, cilmi-baaristu waxay muujinaysaa in cilladaha dhimirka ay inta badan ka dhalan karaan '''isdhexgal adag oo u dhexeeya arrimo badan oo bayooloji, bulsho iyo nafsiyeed'''. Arrimahaas waxaa ka mid noqon kara xaaladda iyo shaqada maskaxda, hidde-sideyaasha, deegaanka uu qofku ku nool yahay, waayo-aragnimada nolosha, xiriirrada bulshada iyo xaaladaha nafsiyeed. Sidoo kale, qoraalku wuxuu sheegayaa in '''heerarka sare ee neuroticism-ka'''—oo ah dabeecad qofka ka dhigi karta inuu si xooggan ugu nuglaado walwal, dareenno taban iyo cadaadis nafsiyeed—ay la xiriiraan khatar sare oo ah in qofku yeesho qaar badan oo ka mid ah cilladaha dhimirka ee caamka ah. Qaar ka mid ah xaaladaha ama '''cilladaha dhimirka''' waxaa sababi kara ama la xiriiri kara '''dhibaatooyin jireed (organic causes)''' oo ka jira jirka ama maskaxda. Marka sababtaas la ogaado oo si habboon loo daweeyo, waxaa suuragal ah in '''calaamadaha ay yaraadaan''', mararka qaarkoodna qofku uu helo '''soo kabasho qayb ahaan ama si buuxda'''. Dhanka kale, dadka ku jira xaalado '''walbahaar, cadaadis shucuureed, ama dhibaatooyin nafsiyeed iyo kuwo dhimir'''waxay mararka qaarkood dayacaan cuntadooda, waxayna qaataan '''caadooyin cunto oo aan caafimaad lahayn'''. Cunto aan wanaagsanayn waxay keeni kartaa '''nafaqo-xumo ama nafaqo aan ku filnayn''', taas oo saameyn karta caafimaadka guud ee qofka, isla markaana saamayn ku yeelan karta '''caafimaadka dhimirka'''. Sidaas darteed, waxaa samaysmi kara '''wareeg is-celinaya''': '''Walbahaar/dhibaato nafsiyeed → cunto aan wanaagsanayn → nafaqo-xumo → caafimaad guud oo daciifa → caafimaadka dhimirka oo sii xumaada → walbahaar iyo dhibaato nafsiyeed oo sii kordha.''' Arrintani waxay muujinaysaa in '''caafimaadka jirka, nafaqada iyo caafimaadka dhimirku ay si dhow isugu xiran yihiin'''. Caafimaadka jirka oo liita wuxuu si weyn ula xiriiraa '''caafimaadka dhimirka oo liita'''. Cilladaha dhimirka iyo cudurrada jirka waxay wadaagi karaan arrimo ay ka mid yihiin '''daciifnimada hab-dhiska difaaca''' iyo '''oxidative stress'''. Caafimaadka dhimirku wuxuu muhiim u yahay dhammaan takhasusyada caafimaadka. Cilmi-baarisyaduna waxay muujinayaan in '''nafaqadu''' ay saameyn ku yeelan karto caafimaadka jirka iyo dhimirka, iyadoo mararka qaar hagaajin karta ama ka sii dari karta xaaladaha dhimirka. Waxaa jira caddaymo muujinaya in '''hidde-sideyaashu''' door ku leeyihiin qaar ka mid ah cilladaha dhimirka. Cilmi-baaris ayaa lagu aqoonsaday '''134 hidde-side (206 kala-duwanaansho hidde-side)''' oo lala xiriiriyay khatar sare oo ah: * Niyad-jabka weyn * Cilladaha walwalka * Schizophrenia * Cilladda laba-cirifoodka (bipolar disorder) * ADHD Horumarka ugu weyn waxaa laga sameeyay cilmi-baarista '''schizophrenia''', halkaas oo la aqoonsaday 50 hidde-side. Marka la barbardhigo, '''3 hidde-side''' oo keliya ayaa lala xiriiriyay cilladaha walwalka. Tani waxay muujinaysaa in '''hidde-sideyaashu ay qayb ka yihiin khatarta''', balse aysan ahayn sababta keliya ee cilladaha dhimirka. == Kala-soocidda == {{Main|Manual diagnóstico y estadístico de los trastornos mentales}}Inkasta oo markii hore cilladaha dhimirka loo kala saari jiray '''cilladaha organic-ka ah''' iyo '''cilladaha functional-ka ah''', iyadoo lagu salaynayo in dhibaatadu asal ahaan ka timid jirka ama dhinaca nafsiyeed, haddana caafimaadka casriga ahi wuxuu muujinayaa in labadan dhinac '''aysan si buuxda u kala madax-bannaanayn'''. Arrimaha '''bayoolojiyeed iyo nafsiyeed''' ayaa si joogto ah isu saameeya oo isu dhex gala. Isbeddel ku yimaada jirka ama maskaxdu wuxuu saameyn karaa xaaladda nafsiyeed, halka '''walbahaarka iyo isbeddellada nafsiyeed''' ay iyaguna saameyn ku yeelan karaan shaqada iyo xaaladda jirka. Sidaas darteed, caafimaadka dhimirka waxaa si wanaagsan loo fahmi karaa iyadoo la tixgelinayo '''isdhexgalka jirka iyo maskaxda'''. Sida uu qeexayay '''DSM-IV-TR''', cilladaha dhimirka waxaa loo kala saaraa qaybo ku salaysan astaamo iyo shuruudo lagu aqoonsado. Si kastaba, waxaa la aqoonsan yahay in aysan jirin '''hal qeexitaan oo si buuxda u go'aamin kara xadka iyo macnaha cilladda dhimirka'''. Cillad dhimirku waa '''qaab-dhaqan ama xaalad nafsiyeed oo leh muhiimad caafimaad''', taas oo ka dhalan karta sababo kala duwan, isla markaana muujin karta shaqo-xumo dhinaca '''dabeecadda, nafsiyeedka ama bayoolojiga'''. Xaaladdu waxay noqon kartaa ''calaamad caafimaad'' marka ay la socoto: * '''Dhibaato ama xanuun''' (sida xanuun joogto ah), * '''Hoos-u-dhac ku yimaada awoodda qofka''' inuu si caadi ah u shaqeeyo, * Ama '''kordhid weyn oo khatar ah''' oo la xiriirta dhimasho, xanuun, naafo ama luminta xorriyadda. Qaar ka mid ah aragtiyada kale waxay qabaan in '''cilladda dhimirka ee daran''' aan lagu qeexi karin oo keliya qayb gaar ah oo ogaanshaha caafimaad ah, balse loo fahmi karo inay tahay '''meel uu qofku kaga jiro silsilad u dhexeysa neurosis iyo psychosis'''. Aragti noocan ah waxaa taageera, tusaale ahaan, dhakhtarka dhimirka iyo cilmi-baare '''Jim van Os'''. Sidoo kale, waxaa la dhaliilay '''qaabka biomedical-ka''', iyadoo lagu tilmaamay inuu yahay mid aad u kooban oo aan si buuxda u tixgelin baahiyaha '''bayoolojiyeed, nafsiyeed iyo bulsheed''' ee cilladaha dhimirka. Beddel ahaan, Qaybta Cilmi-nafsiga Caafimaadka ee '''British Psychological Society''' waxay soo jeedisay '''Marco PAS (Power, Threat and Meaning Framework)''', oo diiradda saaraya sida '''awoodda, khataraha, waayo-aragnimada iyo macnaha ay qofku siiyo dhacdooyinkiisa''' ay uga qayb qaadan karaan fahamka dhibaatooyinka dhimirka. Fikrad khaldan oo si weyn loo aaminsan yahay ayaa ah in '''qaybinta cilladaha dhimirku ay dadka laftooda kala saarto'''. Dhab ahaantii, waxa la kala saaraa waa '''cilladaha ama xaaladaha qofka haysta''', ee ma aha qiimaha ama shakhsiyadda qofka. Arrintan waxaa lala xiriiriyaa '''teoriyada calaamadeynta (labeling theory)''', taas oo si weyn loogu dhaliilo marka laga hadlayo daryeelka iyo daaweynta cilladaha dhimirka, gaar ahaan xaaladaha daran sida '''schizophrenia''' iyo '''bipolar disorder'''. Dhibaatadan badanaa waxaa loo yaqaan '''ceebayn ama sumcad-xumo bulsho (social stigma)'''. Qaar ka mid ah ururrada dadka qaba xaaladaha dhimirka waxay sidoo kale isticmaalaan erayga '''mentalism''', iyagoo tilmaamaya takoorka ka dhici kara gudaha hay'adaha caafimaadka, bulshada ama sharciga ee loogu talagalay daryeelkooda iyo ilaalintooda. '''Ogaanshaha cudur dhimir''' mararka qaar wuxuu saameyn weyn ku yeelan karaa qofka, qoyskiisa iyo bulshada ku xeeran, waxaana laga yaabaa inuu adkeeyo '''ka-qaybgalka bulshada iyo soo kabashada''', ama xaaladaha qaarkood uu sii xumeeyo dhibaatada. Waxaa jira '''qaybo badan oo cilladaha dhimirka ah''', kuwaas oo ku kala duwan heerka ay u saameeyaan qofka iyo noloshiisa bulshada. Kala-soocid taariikhi ah ayaa cilladaha dhimirka u qaybin jirtay laba qaybood oo waaweyn: * '''Cilladaha Neurotic-ka (Neurosis):''' xaalado qofku badanaa ilaashado fahamka xaqiiqada, balse ay la socdaan walwal, cabsi ama dhibaatooyin nafsiyeed. * '''Cilladaha Psychotic-ka (Psychosis):''' xaalado si weyn u saameyn kara fahamka xaqiiqada, waxaana ka mid noqon kara dhalanteed ama fikirro aan xaqiiqada ku salaysnayn. Kala-soociddan waa '''mid taariikhi ah''', waxaana nidaamyada casriga ah ee ogaanshaha cilladaha dhimirka loo adeegsadaa habab ka duwan ** '''Neurosis:''' Waxay inta badan saameeyaan sida qofku naftiisa u arko, dareenkiisa ku aaddan qanacsanaanta iyo xasilloonida, iyo xiriirka uu la leeyahay qoyskiisa iyo bulshada. Si kastaba, qofku badanaa '''wuu garanayaa xaqiiqada''', mana laha go'itaan weyn oo bulshada ah. Wuxuu sii wadan karaa shaqada ama waxbarashada. Freud iyo qaar ka mid ah dugsiyada cilmi-nafsiga waxay neurosis-ka u arki jireen qayb ka mid ah waayo-aragnimada dabiiciga ah ee nolosha nafsiyeed. ** '''Psychosis:''' Waxay ku lug leedahay xaalado si weyn u saameyn kara fahamka qofka ee xaqiiqada. Calaamadaha waxaa ka mid noqon kara '''dhalanteed (hallucinations), rumaysadyo aan xaqiiqada ku salaysnayn (delusions), iyo isbeddello xooggan oo dareen iyo xiriir bulsho ah'''. Xaaladaha sida qaar ka mid ah cilladaha niyad-jabka iyo bipolar-ka waxay yeelan karaan astaamo psychotic ah. '''Schizophrenia''' waxay si weyn u saameyn kartaa qofka, qoyskiisa iyo noloshiisa bulshada, waxaana lagu arki karaa go'itaan ka yimaada xaqiiqada iyo hoos-u-dhac ku yimaada muujinta dareenka. == Baaritaanka kala duwanaanshaha == Tallaabada ugu horreysa ee bukaanka leh calaamado laga yaabo inay la xiriiraan '''cillad dhimir''' waa in la sameeyo '''qiimeyn caafimaad oo dhammaystiran''', si loo hubiyo in aysan jirin sabab jireed ama cudur hoose oo keeni kara calaamadahan. Waxaa jira cudurro badan oo jireed oo keeni kara calaamado u eg cilladaha dhimirka, waxaana mararka qaar adkaan karta in si sax ah loo aqoonsado. Xaaladaha qaarkood, '''calaamadaha dhimirka ayaa soo bixi kara ka hor calaamadaha kale ee cudurka''', sida qaar ka mid ah cudurrada dheef-shiid kiimikaadka. Mararka qaarkoodna calaamadaha dhimirka waxay noqon karaan '''calaamadda keliya ee cudurka''', iyadoo aanay jirin calaamado kale oo muuqda. Tani waxay ka dhici kartaa xaalado gaar ah sida '''celiac disease''' ama '''xasaasiyadda gluten-ka ee aan celiac ahayn'''. Sidaas awgeed, haddii sababta jireed aan la baarin, waxaa dhici karta in '''ogaanshaha saxda ah uu dib u dhaco muddo dheer'''. Qaar ka mid ah cudurrada '''badanaa keena calaamado dhimir''' ama lagu khaldi karo cillad dhimir waxaa ka mid ah: Qaar ka mid ah cudurrada jirka ee keeni kara calaamado u eg cilladaha dhimirka waxaa ka mid ah: * '''Cudurrada hormoonnada:''' Hypothyroidism, hyperthyroidism, menopause, Addison, Cushing iyo qaar ka mid ah cilladaha qanjirrada. * '''Cudurrada guud, bararka iyo caabuqyada:''' Celiac disease, lupus, Sjögren, rheumatoid arthritis, psoriasis, malaria, Lyme disease iyo HIV/AIDS. * '''Cudurrada caloosha iyo mindhicirka:''' Cudurrada bararka mindhicirka iyo Whipple disease. * '''Cilladaha dheef-shiid kiimikaadka:''' Sonkor dhiig oo aad u hooseysa ama u sarreysa iyo qaar ka mid ah cudurrada la iska dhaxlo. * '''Cudurrada neerfaha:''' Alzheimer, dementia, Huntington, Parkinson, multiple sclerosis, Wilson disease, burooyinka maskaxda iyo istaroogga. * '''Caabuqyada maskaxda:''' Meningitis, encephalitis iyo neurosyphilis. * '''Dhibaatooyinka beerka iyo kelyaha:''' Hepatic encephalopathy, uremia iyo xaalado kale oo la xiriira shaqada kelyaha. * '''Cudurrada neef-mareenka iyo wadnaha:''' Asthma, COPD, pulmonary embolism, arrhythmias iyo heart failure. * '''Cudurrada dhiigga:''' Anemia, leukemia, thrombocytopenia iyo sickle-cell disease. * '''Isbeddellada biyaha iyo macdanta jirka:''' Fuuqbax, sodium ama calcium aan caadi ahayn iyo magnesium-yaraan. * '''Nafaqo-yaraanta:''' Yaraanta fiitamiinnada B2, B6, B12 iyo D, folate ama zinc, iyo Wernicke-Korsakoff syndrome. * '''Sumowga biraha culus:''' Lead, mercury, aluminium, manganese iyo copper. Sidaas darteed, calaamad dhimir oo keliya mar walba macnaheedu ma aha in sababtu tahay '''cillad dhimir oo keliya'''; qiimeyn caafimaad ayaa muhiim ah si loo baaro sababaha kale ee jirka. * == Daaweynta == Tallaabada koowaad ee daryeelka caafimaad waa in bukaanka loo sameeyo '''qiimeyn caafimaad oo dhammaystiran''', si loo ogaado haddii uu jiro cudur ama xaalad jireed oo keenta ama sii xoojisa calaamadaha dhimirka. Haddii sababtaas la aqoonsado oo la daweeyo, waxaa suuragal ah in bukaanku helo '''soo kabasho buuxda''' ama ugu yaraan '''hoos-u-dhac weyn oo ku yimaada calaamadihiisa'''. Tallaabada xigta waa in la adeegsado '''hab isku-dhafan oo ay ka qaybqaataan khubaro kala duwan''', sida dhakhaatiirta dhimirka, cilmi-nafsiga, shaqaalaha bulshada, kalkaaliyeyaasha caafimaadka dhimirka, daaweeyayaasha shaqada iyo xirfadlayaal kale. Daaweyntu waxay ku xiran tahay xaaladda qofka, waxaana mararka qaar lagu daraa '''dawooyinka dhimirka''' si loo yareeyo calaamadaha daran, iyo '''daaweyn ama taageero nafsiyeed''' oo lagu fahmo laguna maareeyo sababaha iyo astaamaha dhibaatada. Ujeeddadu waa in qofka laga caawiyo inuu gaaro '''fayo-qab nafsiyeed oo waara''', isla markaana uu si wanaagsan ugu shaqeeyo noloshiisa iyo bulshada. Dalalka xubnaha ka ah '''OECD''', tirada dadka da'da shaqada ah ee ku tiirsan gunooyinka la xiriira '''naafonimada iyo xanuunnada''' ayaa muddooyinkii dambe u janjeertay inay korodho. Arrintani waxay saameyn ku yeelan kartaa dadka ay khusayso, qoysaskooda, loo-shaqeeyayaashooda iyo bulshada guud ahaan. '''Maareynta naafonimada goobta shaqada (WPDM)''' waa hab isku-dhafan oo loogu talagalay in lagu taageero shaqaalaha dhaawacma ama xanuunsada. Barnaamijyadan badanaa waxay ka kooban yihiin: * '''Xiriir iyo taageero hore''' marka dhibaatadu bilaabato. * '''Wacyigelin iyo tababar shaqaalaha ah.''' * '''Baxnaaninta shaqada''', si qofku ugu soo laabto shaqadiisa ama uu u sii wato shaqada isagoo helaya taageerada ku habboon. Dib-u-eegis nidaamsan oo lagu sameeyay '''13 daraasadood'''—8 ka dhacay Maraykanka iyo 5 Kanada—ayaa qiimeysay waxtarka barnaamijyada '''maareynta naafonimada goobta shaqada''' ee lagu taageero dadka inay shaqada ku soo laabtaan. Si kastaba, caddaymihii la helay kuma filnayn in natiijooyinka si tiro ahaan ah loo isku daro. Sidaas darteed, cilmi-baarayaashu ma aysan gaari karin '''gunaanad guud oo cad''' oo ku saabsan waxtarka barnaamijyadan. Sidoo kale lama xaqiijin karin in waxtarku ka yimaado '''qaybo gaar ah oo barnaamijka ka mid ah''' ama isku-darka dhammaan qaybaha. Sidaa darteed, waxaa loo baahan yahay '''cilmi-baaris dheeraad ah oo tayo iyo hab-raac adag leh'''. == Xaalad sharci == == Eeg sidoo kale == * cudurka neerfaha * daawada cilminafsiga * [[Dhaymo-nafeed|teraabiyada cilminafsiga]] * dhibaatooyinka neerfaha ee la xiriira gluten * Lifaaqa: Xanuunada Dhimirka == Tixraacyada == <references /> [[Category:Spain]] [[Category:Mental]] [[Category:Health]] [[Category:Bogag leh turjumaado aan weli dib loo eegin]] hrmxo4mkalwpc46t1pgch7et5gvextf 309818 309815 2026-09-28T13:08:38Z Isma4l 41797 Bog loo bedeley [[Itaala'aanta maskaxda]] 309818 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Itaala'aanta maskaxda]] gfs15cj11hmt4zfaum99kxoliopoc2r Template:Explain 10 53378 309827 2026-09-28T13:27:22Z Isma4l 41797 /* */ 309827 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-template}}</noinclude>{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{Elucidate}} begin-->{{Fix-span | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | link = Wikipedia:Fadlan caddee | text = {{ifeq|{{{further|}}}|n||xog dheeraad }}u baahan in la caddeeyo | title = {{{reason|Qoraalka ku xiga calaamaddan wuxuu u baahan yahay sharaxaad dheeraad ah.}}} | date = {{{date|}}} | cat-date = Category:Maqaallada Wikipedia ee u baahan caddaynta | content = {{{text|}}} }}<!--{{Elucidate}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> g7r7xetwtdslalpyjlvf2l7mbes6x8w Template:AZTECCALENDAR 10 53379 309833 2026-09-28T14:05:46Z Isma4l 41797 Bog cusub: {{AZTECCALENDAR/Xihuitl|format={{{format|}}}|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}}, {{AZTECCALENDAR/Tonalpohualli|format={{{format|}}}|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}}<noinclude> {{documentation|Template:AZTECCALENDAR/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage and add interwikis to Wikidata --> </noinclude> 309833 wikitext text/x-wiki {{AZTECCALENDAR/Xihuitl|format={{{format|}}}|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}}, {{AZTECCALENDAR/Tonalpohualli|format={{{format|}}}|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}}<noinclude> {{documentation|Template:AZTECCALENDAR/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage and add interwikis to Wikidata --> </noinclude> rp1kg46ty7isk54v8ngr69ihkwpxzgb Template:AZTECCALENDAR/Xihuitl 10 53380 309834 2026-09-28T14:06:25Z Isma4l 41797 Bog cusub: {{#switch: {{{format}}} | DM = {{AZTECCALENDAR/Xihuitl/day|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} {{AZTECCALENDAR/Xihuitl/month|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} | MD |#default = {{AZTECCALENDAR/Xihuitl/month|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} {{AZTECCALENDAR/Xihuitl/day|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} }}<noinclude> {{documentation|Template:AZTECCALENDAR/doc}} <!-- Add cate... 309834 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{format}}} | DM = {{AZTECCALENDAR/Xihuitl/day|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} {{AZTECCALENDAR/Xihuitl/month|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} | MD |#default = {{AZTECCALENDAR/Xihuitl/month|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} {{AZTECCALENDAR/Xihuitl/day|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} }}<noinclude> {{documentation|Template:AZTECCALENDAR/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage and add interwikis to Wikidata --> </noinclude> 5bkc0sc8orrca5vhr9h5zz13rv92k99 Template:AZTECCALENDAR/Xihuitl/month 10 53381 309835 2026-09-28T14:06:54Z Isma4l 41797 Bog cusub: {{#switch:{{#invoke:Calendrical Calculations|convert|gregorian|aztec_xihuitl|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:n}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}|index=1}}|1=[[Izcalli]]|2=[[Atlcahualo]]|3=[[Tlacaxipehualiztli]]|4=[[Tozoztontli]]|5=[[Huei Tozoztli]]|6=[[Toxcatl]]|7=[[Etzalcualiztli]]|8=[[Tecuilhuitontli]]|9=[[Huei Tecuilhuitl]]|10=[[Tlaxochimaco]]|11=[[Xocotlhuetzi]]|12=[[Ochpaniztli]]|13=[[Teotleco]]|14=[[Tepeilhuitl]]|15=[[Quecholli]]|16=[[Pānquetzaliztli]]|17=[[Atemoztli]]|18=Tititl... 309835 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{#invoke:Calendrical Calculations|convert|gregorian|aztec_xihuitl|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:n}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}|index=1}}|1=[[Izcalli]]|2=[[Atlcahualo]]|3=[[Tlacaxipehualiztli]]|4=[[Tozoztontli]]|5=[[Huei Tozoztli]]|6=[[Toxcatl]]|7=[[Etzalcualiztli]]|8=[[Tecuilhuitontli]]|9=[[Huei Tecuilhuitl]]|10=[[Tlaxochimaco]]|11=[[Xocotlhuetzi]]|12=[[Ochpaniztli]]|13=[[Teotleco]]|14=[[Tepeilhuitl]]|15=[[Quecholli]]|16=[[Pānquetzaliztli]]|17=[[Atemoztli]]|18=[[Tititl]]|19=[[Nēmontēmi]]|#default={{#invoke:Calendrical Calculations|convert|gregorian|aztec_xihuitl|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:n}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}|index=1}}}}<noinclude> {{documentation|Template:AZTECCALENDAR/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage and add interwikis to Wikidata --> </noinclude> 9dj470jmj2z5ri2zyvo0nslgkprzw19 Template:AZTECCALENDAR/Xihuitl/day 10 53382 309836 2026-09-28T14:07:36Z Isma4l 41797 Bog cusub: {{#invoke:Calendrical Calculations|convert|gregorian|aztec_xihuitl|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:n}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}|index=2}}<noinclude> {{documentation|Template:AZTECCALENDAR/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage and add interwikis to Wikidata --> </noinclude> 309836 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Calendrical Calculations|convert|gregorian|aztec_xihuitl|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:n}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}|index=2}}<noinclude> {{documentation|Template:AZTECCALENDAR/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage and add interwikis to Wikidata --> </noinclude> 4nyjmysz8ju9si7jgmx0ph0ugfbmczb Template:AZTECCALENDAR/Tonalpohualli 10 53383 309837 2026-09-28T14:08:15Z Isma4l 41797 Bog cusub: {{#switch: {{{format}}} | MD = {{AZTECCALENDAR/Tonalpohualli/name|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} {{AZTECCALENDAR/Tonalpohualli/number|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} | DM |#default = {{AZTECCALENDAR/Tonalpohualli/number|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} {{AZTECCALENDAR/Tonalpohualli/name|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} }}<noinclude> {{documentation|Template:AZTEC... 309837 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{format}}} | MD = {{AZTECCALENDAR/Tonalpohualli/name|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} {{AZTECCALENDAR/Tonalpohualli/number|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} | DM |#default = {{AZTECCALENDAR/Tonalpohualli/number|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} {{AZTECCALENDAR/Tonalpohualli/name|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:m}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}}} }}<noinclude> {{documentation|Template:AZTECCALENDAR/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage and add interwikis to Wikidata --> </noinclude> khz9tfehqxgmupmvpxzulu5h2brsbsi Template:AZTECCALENDAR/Tonalpohualli/number 10 53384 309838 2026-09-28T14:08:46Z Isma4l 41797 Bog cusub: {{#invoke:Calendrical Calculations|convert|gregorian|aztec_tonalpohualli|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:n}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}|index=1}}<noinclude> {{documentation|Template:AZTECCALENDAR/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage and add interwikis to Wikidata --> </noinclude> 309838 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Calendrical Calculations|convert|gregorian|aztec_tonalpohualli|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:n}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}|index=1}}<noinclude> {{documentation|Template:AZTECCALENDAR/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage and add interwikis to Wikidata --> </noinclude> 5ztjo2jiwt0mksct6lsns7g8zd3x3uv Template:AZTECCALENDAR/Tonalpohualli/name 10 53385 309839 2026-09-28T14:09:17Z Isma4l 41797 Bog cusub: {{#switch:{{#invoke:Calendrical Calculations|convert|gregorian|aztec_tonalpohualli|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:n}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}|index=2}}|1=[[Cipactli]]|2=[[Ehēcatl]]|3=[[:wikt:calli|Calli]]|4=[[:wikt:cuetzpalin|Cuetzpalin]]|5=[[:wikt:coatl|Cōātl]]|6=[[:wikt:miquiztli|Miquiztli]]|7=[[:wikt:mazatl|Mazātl]]|8=[[:wikt:tochtli|Tōchtli]]|9=[[:wikt:atl|Ātl]]|10=[[:wikt:itzcuintli|Itzcuintli]]|11=[[:wikt:ozomahtli|Ozomahtli]]|12=[[:wikt:malinalli|Malīnalli]]|13=:... 309839 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{#invoke:Calendrical Calculations|convert|gregorian|aztec_tonalpohualli|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:n}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}|index=2}}|1=[[Cipactli]]|2=[[Ehēcatl]]|3=[[:wikt:calli|Calli]]|4=[[:wikt:cuetzpalin|Cuetzpalin]]|5=[[:wikt:coatl|Cōātl]]|6=[[:wikt:miquiztli|Miquiztli]]|7=[[:wikt:mazatl|Mazātl]]|8=[[:wikt:tochtli|Tōchtli]]|9=[[:wikt:atl|Ātl]]|10=[[:wikt:itzcuintli|Itzcuintli]]|11=[[:wikt:ozomahtli|Ozomahtli]]|12=[[:wikt:malinalli|Malīnalli]]|13=[[:wikt:acatl|Ācatl]]|14=[[:wikt:ocelotl|Ocēlōtl]]|15=[[:wikt:cuauhtli|Cuāuhtli]]|16=[[:wikt:cozcacuauhtli|Cōzcacuāuhtli]]|17=[[Ōlīn]]|18=[[:wikt:tecpatl|Tecpatl]]|19=[[:wikt:quiyahuitl|Quiyahuitl]]|20=[[:wikt:xochitl|Xōchitl]]|#default={{#invoke:Calendrical Calculations|convert|gregorian|aztec_tonalpohualli|{{{1|{{#time:Y}}}}}|{{{2|{{#time:n}}}}}|{{{3|{{#time:j}}}}}|index=2}}}}<noinclude> {{documentation|Template:AZTECCALENDAR/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage and add interwikis to Wikidata --> </noinclude> 1zo53fzubum0r40sidcdtb38vxf1u19