Wikipedia sowiki https://so.wikipedia.org/wiki/Bogga_Hore MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk Portal Portal talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Ceeldheer 0 3227 309938 273619 2026-10-02T12:53:32Z Abdirizak maslah muhudiin 47243 /* */ 309938 wikitext text/x-wiki Wararka Galmuudg , Hirshabelle , Koonfur Galbeed Iyo Somalia Ceeldheer.com == '''Taariikh''' == Degmadan ayaa markii ugu horaysay looguu yimid oo deegaan ahaan lahaa beesha Maxamed Cabdalle oo ku magac dheer Absuge Qombor halka dhanka waqooyi galbeedna ay daganaayeen beesha Maxamed wacaysle oo ku magac dheer Haarun Wacaysle waxaana loo aqoon jiray ceel Haarun oo ilaa iyo maantaba ku yaalo halkaas, daka dagan dagmada Ceeldheer ayaa badi kasoo guuray magaaladii qadiimiga ahayd ee [[Mareeg]] oo aheyd magaalo taariikhi ah waxayna soo guureen bilowgii [[Dagaalkii Labaad ee Aduunka]], kolkaas oo [[Talyaaniga]] iyo [[Ingiriis]]ka uu dagaal dhinaca badda ah ku dhexmaray Mareeg. Madaxdii gumaystihii Talyaaniga ayaa ku booriyay in dadkii ku noolaa Mareeg ay ka guuraan kuwaas oo marka laga reebo Talyaaniga isugu jiray Hindi, Carab iyo beelo kale oo soomaaliyeed, Hindidii iyo Carabtii ayaa u hayaameen magaaloyinka Cadale, Xamar iyo Baraawe halka reer Mareegii asalka ahaana ay u soo baqooleen dhinaca deegaanka Ceeldheer oo xiligaas ahaa meel ay ku yaaleen Ceelal oo kaliya, Sida ay sheegayaan dadka yaqaan taariikhda degmada Ceel-Dheer. Magaalada Mareeg oo ahayd saldhigii sadexaad ee maamulkii Talyaaniga dalka Soomaaliya ku lahaa ayaa ahayd magaalo leh [[Guri|daaro]] qadiimi ah cimrigoodana lagu qiyaasay ilaa afar boqol oo sanadood & kuwo talyaanigu dhisay kuwaas oo intooda badan weli ka taagan halkaas,waloow qaarkood aad u gaboobeen hadana waxaa weli bed qaba sida, Gurigii Shadoor warsame cali oo aad Caan u aga ahaa Magaalada Mareeg iyo Misaajidkii Sh Da’ud Culusoow, Saldhigii Police ka, Xabsigi, Musawac,Xafiisyo, iyo guryo fara badan, Magaaladan oo ah mid ku dheresan xeebta mareeg ayaa weli waxaa ku dhaqan dad u badan kaluumaysato & xoolodhaqatada asalka ah ee beesha Macalin (Dhiblaawe) Sheikh Axmad Caraay, Geedi Shadoor Warsame iyo Shiiq Daa'uud Culusow iyo Xaaji Maxamed Afrax Farey ayeey ahaayeen ragii ugu horeeyay ee dhismayaal ka kooban guriyo & dukaaman & Masaajid lagu dukado Ispitaal Dadka lagu daaweeyo & Ceelal biyood halkaa ka taageen Degmada Ceeldheer, dad badan ayaa isla markiiba qaatay fikradii labada Caaqil iyo Labada Shiiq, taas oo suurto galisay in ay Ceeldheer noqotay xarun ganacsi oo ay u soo dukaameysi tagaan tuulooyinka ku dhow dhow & dadka reer miyiga ah, waxaana dhamaan u soo wada guuray dadkii reer Mareeg oo nolol ka bilaabay halkaas, sidaas ayeeyna Ceeldheer Magaalo la degay ku noqotay Sanadkii 1937 waxaa la sameeyay doorashaddii golaha odayasha waxaana ka mid ahaa Cusmaan Xaaji Maxamed Afrax Garuun oo ahaa aasaasihi degmada Ceeldheer iyo Xildhibaankii igu horeeyay oo ay yeeshan beesha Waceeysle. Sanadkii 1957 Waxaa booqday Ceel-dheer wefdi uu hogaaminayo Muuse Boqor oo markaas ahaa wasiirkii arimaha gudaha Dowladdii ugu horeysey ee Soomaaliyeed ee Cabdulaahi Ciise madaxda ka ahaa waxaana dadkii la socday ka mid ahaa Daa’uud Cabdule Xirsi oo markaas ahaa Corneel Military ah, Shir ay yeesheen waxgaradkii Ceel-dheer & Muuse boqor ayaa waxaa laysla meel dhigi waayay, qodabadii layku soo qaaday oo ay u horeysay in Ceel-dheer laga sameeyo maamul Degmo. Sagootintii wefdiga Muuse Boqor ayaa waxaa garoonka diyaaradaha isugu soo baxay dadweyne fara badan oo halkaas ka muujiyay sida ay uga xun yihiin in Muuse hor istaagay qorshahoodii ay ku doonayeen Degmonimo waxaana gabayga caanka ah ee ( Qoodhiinya xeradiinbmaxaa qadiyay Ceeldheer) ka tiriyay halkaas abwaan [[Jimcaale Dhega-taag]] waxaana ka mid ahaa erayo aad u qiimo badan oo ahaa: Nimanaa qasnado buuxsadoo qalad wax loo siiyay. Nimanaa qaboowsada hilbaha qadadda maalmeede. Anagana waxaan soo qornaba waa la qariyaaye. Nalamana qal qaalshoo qar baa nalaga xooraaye. Qoodhiin ya xeradiin maxaa qadiyay Ceel-dheer. Mase qolo qolayntii horaad qiran tihiin waaga Oo axdigaan wada qaadanaa nala qiyaamaayay. 1959kii waxaa sii xoogeystay dadaalkii lagu doonayo in Ceel-Dheer laga dhigo Degmo, Cali Gedi Shadoor & wax garad kale, dadaalkaasi oo markii dambe lagu guuleystay ayaa waxyaabihii suurto galiyay waxa ka mid ahaa iyada oo dadka ku dhaqan halkaas ay tiro ahaan u qalmayeen in ay helaan maamul degmo iyo weliba mashaariic ay ka mid ahaayeen Saldhig Police, Guriga Gudoomiyaha, Xabsiga, Cisbitaalka iyo xarumo kale oo uu maalgeliy ganacsade weeyn Cali Gedi Shadoor, 1960-dii waxaa si rasmi ah loogu dhawaaqay degmanimada Degmada Ceeldheer taas oo in mudo ah ay wadeen waxgaradka degmada oo ay hogaaminayeen Allaha u raxmadee, Geedi Shadoor & rag kale, waxaa hoos tago Degmada Ceel-Dheer tuulooyin & degaano ay ka mid yihiin Nooleeye, Masago Waay, Galcad (Ceel Maxaa Baare) Bud-bud, geerile, Cali yabaal, Gallibaax, Jilib qoodhileey, sh.cabdullaahi, maalin cadaawe, baraag shadoor, hulcaduur baraag xasanleey iyo tuuloyin kale. Madaxdii Soomaaliyeed ee booqashada ku tagtay Degmada Ceel-Dheer waxaa kale oo ka mid ahaa Marxuum Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal, oo xiligaa isna Ra'iisul Wasaare ahaa, Sidoo kalane waxaa labo jeer booqasho ku tagay Madaweynihii Hore ee Soomaaliya [[Maxamed Siyaad Barre]] ee mudada 21ksano ka talinayay dalka Soomaaliya, SIYAASADDA. sanadka 1954 dii ka hor waxaa dalka Soomaaliya ka jiray maamulkii Talyaaniga ahaa ee A.F.I.S ( Adminstrizione Fuduciario Italiano Della Somalo) Maamulkaas ajnabiga ah waxaa la shaqayn jiray Niman Soomaaliyeed oo loo yaqiin (Consiglio Teretoriale) degmo kastana waxay ku lahaan jirtay wakiil waxaana Ceeldheer wakiil uga ahaa Md Cusmaan Xaaji Maxamed Afrax. Xilgaas oo siyaasiyiinta Soomaalyeed u kala qabsanaayeen labo xisbi oo waaweyn kuwaas oo kala ahaa Lego oo doonaysay in dalku helo madaxbanaani & Pro Italian oo u ololeyn jirtay in uu sii jiro maamulka Talyaaniga ahaa ayaa waxaa xusid mudan in dhamaan siyaasiyiinta Ceeldheer ay ahaayeen Lego. 1956 kii waxaa dalka Soomaaliya ka dhacday doorashaddii ugu horaysay baarlamaan Soomaaliyeed & kan Dawladda hoose marka laga reebo maamulkii magaalada [[Muqdisho]].. Waxaa la doorta 70kii Deputato Waxaana xiligaas Ceelbuur laga soo doortay Mudane Cismaan Xaaji Maxamed Afrax Garuun. Waayo Ceeldheer ma ahayn degmo. marki ugu horeysay oo ay noqoto Degmo Laba Kursi leh. Waxaa Ka soo galay Cismaan Xaaji Maxamed Afrax Garuun iyo Cali Geedi Shadoor 1960-1964 & Mudane Cabdulaahi Gacal Sabriye SNC. Municipiyadana Mudane Sheekh Yuusuf Guuleed Xasan SYL. 1968, waxaa Deg.laga soo doortay Mudane Xaaji Cali Geedi Shadoor SYL.Mudane Isaaq Iidoow Raage SAANU. Minicipiyadana Mudane Sh Yuusuf Guuleed, intaa ka dib Degmada Ceel-Dheer waxa ay soo martay marxalado kala duwan oo la jaanqaadayay isbedeladii maamul ee dalka soo maray. Maamuladii soo maray Ceeldheer xiligii kacaanka ka hor waxaa ka mid ahaa Sayid Cumar Xaaji Maxamed Afrax Garuun oo ahaa Gudoomiyihii ugu horeeyay, Mudane Xaaji Yuusuf Guuleed Xasan oo ku soo baxay doorashaddii golahii deegaanka (Consiglio Municipale). Weli waxbarasho heer jaamacadeed gaartay kama jirto degmada. Laakin dugsi hoose-dhexe iyo dugsi sare in taba way ka jiraan. == hoteladii degmada Ceeldheer waxaa ka mid ahaaa == * Mareeg Hotel heer xasan sireed * == gudoomiyaashii degmada Ceeldheer == [[File:Duqa Magalada Muqdisho Sayid Cumar Maxamed Afrax.jpg|thumb]] [[File:Duqa Muqdisho .jpg|thumb|Duqa Magalada Muqdisho Sayid Cumar Maxamed Afrax]] Dadkani waa dad caan ka ah magaalada Ceeldheer oo na ka qeeb khaatay aasaaskeedii: 1- Sayid Cumar Xaaji Maxamed Afrax Garuun (Wacaysle Abgaal) Gudoomiyihii ugu horeeyey ee yeelato Degmada Ceeldheer, kadibna wuxuu noqoyay 1990 Gudoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa magalada Muqdisho. 1.Sayid Cumar haji mohamed afrah garuun (Wacaysle abgaal) 2- C/raxmaan Alfa (Dir) 3- Maxed Abuukar (Shiikhaal) 4- Cali Cumar (Isaaq) 5- Saciid Maxed Ibraahim (Majeerteen) 6- Shariif Cismaan ( Asharaaf) 7- Cumar Aweys ( Majeerteen) 8- Saciid Jaamac Xuseen ( Isaaq) 9- C/lahi Maxed Af-gab ( Majeerteen) 10- Max'ed Aadan Meyle ( Ogaden) 11- Maxed C/lahi ( Gudubiirse) 12- Jaamac Darbaal ( Majeerteen) 13- Xuseen Cabdi ( Mareexaan) 14- Khaliif Cabdule Fiidoow ( Xawaadle) 15- Saciid Maqoote (Gibilcad) 16- Max'ed Muuse ( Siwaaqroon) 17- Xaaji Deg-deg ( Carab Maxamuud Saalax) 18- Maxed Faarax (Ogaden) 19- Xuseen Max'ed Cosoble [Wacaysle (Abgaal) 20- Muxudiin Xaaji Maxamed Afrax Garuun (Wacaysle Abgaal) 21- Cali Eybakar Shadoor [Wacaysle Abgaal} 22-cumar cali sheikh ahmed (cumar waayeel) (wacaysle abgaal == ragii maamuli jiray mareeg == [[File:Duqa Muqdisho.jpg|thumb|Sayid Cumar Xaaji, Duqii Hore Magalada Muqdisho ]] markii hore waxaa degmada mareeg maamuli jiray dadkaan soo socda 1-Xaaji Maxamed Afrax Garuun 2- Xaaji Afrax fareey Cabdi 3-Sheikh Axmed Caraay jimcaale 4- Cadaawe Cali Geedow 5- Siyaad Daameey 6- Hiraabe Xajiin Calasoow 7- Socdaal Weheliye 8- Baare gacan wilif 9- Yuusuf Warsame Cali 10-Shiiq Daa,uud Culusoow 11- Sheikh Cali guuled shaqafo 12- Aw Cumar Xalane Aadan 13- Xaaji Maxamed Joqof Maxamuud 14-Geedi Shadoor Warsame. 15- Maxamed Afrax Farey. 16-Calasow Cali Warsame. '''Waxaana lagu kordhiyay ragaan''' Cusmaan Xaaji Maxamed Afrax Garuun Cali Gedi Shadoor Maxamed xaaji cagey Isaaq Idoow Raage Shiiq Cabdullaahi Sh Daa,uud Cumar Casir Kabootooy. Macalin Cabdule Xaayoow. Cabdullahi Gedi Shadoor Macalin Xasan Gacal Aw gaab maalin tooxow Xasan Afrax Fareey. Sh Cismaan Sh cumar [Xidig] Sh Ibraahin Qaboobe (Madoobe) Xaaji Iimaan Gadaw == hogaamiyeyaashii dhaqanka Ugu horeeyey == [[File:Cumar Sheikh Axmed Caraay.jpg|thumb|Cumar Sheikh Axmed Caraay in 1940s]] 1- Xaji Afrax Garuun Abtidoon 2-Shadoor Warsame Cali 3-Hiraabe Xajiin Calasoow 4-Cosoble Xararside 5-Maalin dhega dheere 6-Guuleed Calasoow Hiraabe 7-Sheikh Axmed Caraay Jimcaale 8-Yuusuf Warsama Cali 9-Maalin Raage 10-Siyaad Daamey 11-Wehliye Jimcaale Daaud 12-maxamed cali xeyle 13- casir kabootooy 14- Maxmuud Sheikh Ahmed 15-Ciid Shiiqoow Cali 16-Cabdi shiqoow sabriye 17-tuuryare maxamuud cabdi 18- Ibraahin Casir Kabootoy 19- Daameey Cali Xume 20- Sheikh Cali guuled Shaqafo 21- Ow Hilowle Cali 22) Nabadoon Cali Warsame == Jiilkii sadaxaad lixdankii ee hayay taladii dhaqanka == 1- Xaaji Cusmaan Xaaji Maxamed Afrax Garuun 2- Cali Gedi Shadoor 3- Cadaawe Cali Geedow 4- Sh Cabdullahi SH daa'uud culusow 5- Ibraahin Casir kabootoy 6- Xaaji Maxamuud Cilmi Dacay 7- Cumar casir ka bootooy 8- Xasanley Maxamed Joqof 9- xaaji axmad turyare maxamuud 10- Maxmuud Sheikh Axmed Caraay 11-Macalin cumar Casir Fidow 12- Xaaji Imaan Gadaw 13- Sheikh Aadan Socdaal '''Jiilkii Afraad Sideetameeyadii ee Hayey Taladii Dhaqanka''' 1- Xaaji Muxudiin Xaaji Maxamed Afrax Garuun 2- Cabdulahi Geedi Shadoor 3- Cali ciid culusow 4- Xaaji Xasan Sheikh Axmed Caraay 5- Axmed farah calasow 6- Sheikh Cali Kabaweyne 7- maxamad cabduulle feynuus 8- cirbad xaaji 9- cumar maxamed afrax 10- Xaaji cabdule casir 11- ciise calasow cali Warsame ''''' Culumaa'udiinka soo maray ama caanka ka ah degmada Ceel-dheer''''' 1-Sh.Cali Nuur Malin Toxow 2 - Sh Cabdullahi Shiiq Daa,uud 3 - Shiikh Axmed Caraay jimcaale 4- Sh.Axmed xaji nuur sh.Axmed Caray 5 - Shiikh Ismaan Shiikh Cumar (Xiddig) 6 - Sh.Muxumad jimcale dhagadhere 7 - Shiikh Siciid Yaxye Xaaji Maxamed Afrax Garuun 8 - sh cabdullaahi cagalaab 9 - Macalin C/lahi Maxamed Joqof 10 - Macalin Nuur Maxamed Siyaad 11- Macalin Xassan Gacal 12- macalin cali shire siicow bariir 13- sh axmed maxamuud raage (shimbir) 14-Shiikh Caamir Shiikh Ibraahim Yare 15- Xaaji cumar culusow hiraabe 16- Macalin Catoosh 17- Shiikh Siciid Shiikh Ibraahim 18- Macalin Cismaan Kulmiye 19- Macalin cali garweyne == '''Deegaanada hoos yimaado Ceeldheer''' == # Galcad # Masagawaay # Cowsweyne # Budbud # Maraaysuuleey # Shadoor # Holcaduur # Waniile # Tixle # Tuula xaaji maxaa wehliye # Dalxiis # Maalincadaawe # Xiltire # Caliyabaal # Geerile # Shabeele # Maxamed Xaaji # Ris # Ceel huyun # Kulmiye # Dalsan # Qoodhileey # Bajag # Baraag cali-ciid # Ceel qaboobe # Ceel qansax # Aflax # Juqoow # Dahar faqay # Qora madoobe # Baraag Faadumo Guuleed # Ceel hareeri # Kala bayr # Galdhabo # Burdiir # Ceel dhabab # Gal libaax # Howdleey # Meeyxaan # Bood # Tuula xaaji iimaan # Meeysaare # Ceel raydab # Sabansableey # Baraag Sh Cabdullahi # Ceel qalaw # Warane # Waax weyn # Shiiqoow gaab # Tawakal # Shiilo # Xalaneey # Joqofoow # bide ciise == Halyeeyda soomaaliyeed ee ka soo jeeda Ceel-dheer == Degmada Ceel dheer waxaa sidoo kale ku dhashay kuna soo barbaaray siyaasiyiin caan Ah saraakiil iyo halgamayaal qeyb ka qaatay xornimada maanta aan harsaneyno. sadex ka mid ah 13 KII aas-aase ee xisbigii leegada SYL ayaa waxa ay ahaayeen kuwo u dhashay degmada Ceel dheer waxaan ka mid ahaa. * Max,ed Faarax Hilowle (Farnaajo) * Cismaan Geedi Raage * Max,ed Cali Nuur Halka tobanka soo hartayna ay u dhasheen shanta Soomaali taas oo ka dhigaysa in halgamayaashi xoriyada aanu maanta harsanayno sadax meelood meel ku dhawaad ay ka soo jeedeen Degmada Ceeldheer, taas oo keentay in sanadihii kontonaadkii iyo lixdamaadkii ay badan u yaqiineen Deg.Ceeldheer hooyadii Xoriyada Soomaaliyeed. '''Dadkii aad loo yaqiin waxaa kale oo ka mid ahaa ragga kala ah.''' • Cilmi Sh. Xasan Caddow (Cilmi Gaal-dile) • Yuusuf Nuur Caddow Cilmi wuxuu ahaa halyeey soomaaliyed oo isir ahaan kasoo jeeda bahweynta Abgaal Ismaan/ Wacaysle/ Absuge Qombor wuxuu ahaa ninkii dilay gaalkii la oran jiray Delbufle taariikhdu markay aheed 1957 sadex sano ka hor xuriyada, gaalkani oo ahaa nin Taliyaaniya ayaa ahaa nin aad u kibir badan dadkana iska dili jiray aadna looga baqi jiray, Delbufle ayaa sababsaday gacanta Cilmi Sheikh Xasan (Cilmi-gaaldile) iyo Yuusuf Nuur Cadow oo ahaa halyeeyo ilma adeer ka dib markuu Delbufle uu dilay wiil ay adeer u ahaayeen, dilka delbufle ayaa kusoo aaday dhamaadkii xiliga (Trusteeship period ) oo ahyd xili Soomaalida loo carbinayey hab dowladnimo iyo in ay iyagu si madax banaan isku maamulaan xuriyadana la siiyo, nidaamki xiligaa jiray ayaa ku fashilmay in uu gacanta kusoo dhigo Cilmi Iyo Yuusuf halkaasina waxaa jaanis ka helay taliyaanigii gumaystaha ahaa isagoo yiri Soomaaliya wali uma carbisana inay is maamulaan oo xitaa danbiile gacanta kuma soo dhigi karaan, gumaystihii ayaa ka codsaday UN ka in ay u dheereeyan xiliga Trusteeship period ka, Cilmi iyo Yusuf ayaa maqlay in ay suurta gal tahay xoriyada dalka in ay dib u dhacdo maadaama nidaamkii markaasi jiray uu ku fashilmay in iyaga lasoo qabto sidaasi darted Cilmi iyo Yuusuf wexeey si ikhtiyaarnimaa isugu soo dhiibeen nidaamkii Trustship period ka una arkeen in danta dalka iyo dadka soomaaliyeed oo xoriyad helaa ay ka muhiimsantahay naftooda, Cilmi Ayaa yiri xiligaas oraahdiisi caanka ahayd “intii Xuriyadda Soomaalidu dib u dhici leheyd anniga ha la i dilo” sidaasi ayeyna xabsi u galeen oo dil toogasho loogu xakumay, banaan baxyo badan iyo ololo soomaalinimo ka dib waxaa loogu badalay xabsi daain laakin nasiib wanaag 1960-kii ayey labaduba galeen dadkii la cafiyay oo ay dib xoriyadoodii u heleen. '''Dadkii aad loo yaqiin waxaa kale oo ka mid ahaa ragga kala ah''' President. Xasan Shiikh Maxamuud chairperson of the East and Horn of Africa Human Rights Defenders Network (EHAHRDN) Hassan Shirre Sheikh Axmed Caraay Mareyaha dekada Mogadishu Cabdullahi Cali nuur Madaxwene Dayib Maxmud sheikh Taliyaha Ciidanka Alpha group Sharmake muuse Gen. Director of Villa Somalia Thabit Abdi, Gen. Daa'uud Cabdule Xirsi Gen. Salaad Gabeyre Kediye Gen. Hussein Kulmiye Afrah Gen. Ibrahin Cosobow Afrax Gen. Cabdule Barre Qalaaye Gen. Ahmed Gacal Ahmed(Gacal) Gen. Abuukar Xasan Wehliye (Suulaleey) Rear Admiral Xuseen Axmed Cadow (Ciidangale) Gen. Cali Caraye Cosobble [Gacma Dulle] Gen. Cali Cadaawe Cali Geedow Gen. Cusmaan Cumar Wehliye (Gas-gas) Gen. Ibraahim Raage Max'ed Gen Isaaq Idoow Raage Col. macalin Yusuf Cali Raage Col. Macalin Maxamed Ibraahiim xeeyle col. cumar aw cali calasow (cumar fiyaasko) Avv. Ismaciil Jimcaale Cosoble Deputato (MP) Cali Geedi Shadoor Deputato (MP) Sayid Cumar Maxamed Xaaji Deputato (MP) Axmed Xaaji Afrax fareey (Axmed Shuqul) Deputato (MP) Cusman Maxamed Afrax Dir.Gen Xuseen Maalin Jimcaale Dir. Gen. Of Information, Xuseen Xaaji Max,ed (Bood) Sindiko C/laahi Gacal Sabriye Deputato (MP) Sahra Cumar Maalin Deputato (MP) Axmad Xasan Cali Dhiblawe (Sacba-weyne) Deputato (mp) C/laahi Geedi Shadoor taliyihii hore ciidamadda cirka ahaayna gudomiyahii Somali airline mudane Maxmuud Maxamed Guuleed Deputato (mp) Ibrahim Sh.Cali Jeebe Deputato (mp) Dahir Mohamud Gelle Deputy Minister of Foreign Affairs of the TFG, Dr Abdinur Sheikh Ibrahim Roble (Saabiyo) Dir.Gen Prof. C/laahi Maxamed Afrax Dir. Gen. Of Somali Airlines, Maxamuud Maxamed Guuleed Dir.Gen. Sayid Cali Cabdule Ba Dir.Gen.Xirsi Cabdule X Dir.Gen Maxamed Yalaxoow Maalin Deputato (MP) Ismaciil Macalin Muuse Deputato (MP) Cadoow Cali Gees Deputato (MP) Muxumed Cali Shire Bidix Gen Salaad Gabayre Kadiye. Madaxweyne Aaden Cabdule Cismaan. Dhexda Gen. Daa’uud Cabdule Xirsi. Dharka cad Gen. Xuseen Kulmiye Afrax. Sadex kamid ah wefdigaan ay wada socdaan Madaxweyne Aaden Cadde waxay u dhasheen Deg. Ceeldheer. Marxalada haatan ay ku sugan tahay degmada Ceel dheer gabi ahaan Degmada Ceel-Dheer kama jiro maamul guud oo hoostaga dowlad dhexe waxaase ka jira maamul madax banaan oo deegaanku samaystay kuwaas oo suurto galiyo adkeynta nabadgalyada deegaanka iyo xalinta mishaakilaadka. Tan & burburkii dowladii hore wixii ka dambeeyey Degmada Ceel-Dheer waxa ay ku talaabsatay horumar dhinacyo badan leh oo isugu jira caafimaadka, waxbarashada, isgaarsiinta & adeegyada kale ee bulshada lagama maarmaanka u ah, degmada waxa ay leedahay Cisbitaal qalabeysan oo qabta adeegyo caafimaad intii loo baahdo, waxaana cisbitaalka gacanta ku hayo oo dhinaca daawada iyo taakuleynta shaqaalaha ka caawiyo hay'ada CISP,maamulka waxaa gacanta ku haya gudiga caafimaadka degmada , dhinaca waxbarashada degmada iyo tuulooyinka hoos tago waxaa ka jira 8 dugsi Hoose/Dhexe, kuwaasoo laba ka mid ah ku yaaliin degmada gudaheeda , dugsigii hore ee degmada waxaa ka howl galo lix iyo toban macalin oo uu mushaaradooda bixiyo ganacsade C/risaq Isaaq Iidow, dugsiga kalana waxaa uu hoos tagaa hay'ada al islaax. Dhinaca isgaarsiinta Ceel dheer waxaa markii ugu horeeyey laga hirgaliyey degmada horaantii 2004tii mashruuc isgaarsiineed kaas oo ay maalgelisay shirkada isgaarsiinta Nationlink waxayna taasi suurto galisay in dadku helaan adeeg tellefoon iyo internet,. Dadka ku dhaqan Degmada Ceel-Dheer tiro ahaan waxaa lagu qiyaasaa 8,000 kun oo qoys oo ku nool dhamaan deegaanada hoostaga Degmada Ceel-Dheer, dhaqaalahoodana waxa uu ku tiirsan yahay xoolaha nool, kaluumeysiga, beeraha oo inta badan ku xiran waraabka roobka iyo ganacsiga caadiga ah, Waxa ay Degmadu xarun u tahay barashada culuumta Islaamka waxana wax ku barta arday (Xer) ka kala yimaado gobalada dalka soomaaliya qaar ka mid ah waxaana gacanta ku hayo Shiikh Cismaan Shiikh Cumar Shiikh Daa'uud & Sheekh Caamir Sheekh Siciid Seekh Ibraahin Yare oo labaduba hayo goobo wax barasho oo la furay bartamihii qarnigii 18aad. Degmada waxaa ku yaal garoon caalami ah oo ay maalgalisay hay’ada Talyaaniga ah ee CISP iyo madaxa shirkada Alba Inj Cali Xuseen Maalin waxaana si joogta ah u isticmaalo diyaarado u badan kuwa hay’adaha gar gaarka oo todobaadkii sadex jeer agab isugu jira daawo & qalab caafimaad soo gaarsiiya labada cisbitaal ee degmooyinka Xarar dheere & Ceeldheer. {{Degmooyinka Gobolka Galguduud}} Galhareeri btjzv3cu1lyva4vtwyjc7fmnicy0o4r Bartire 0 5101 309941 300744 2026-10-02T18:35:35Z ~2026-52903-20 47673 /* Bartiraha dega soomaliya */ 309941 wikitext text/x-wiki ''Background:'' ''Saldanada bartire (barre jidwaaq)bartire Waa Saldanad fac wayn oo baqortoyada Absamme'' ''1.Garaad Yacquub (1175-1238 ) Quwaahade Bartire/Barre  Jidwaaq Absame'' ''2.Garaad Wardi garaad yacquuub (1238-1295)'' ''3,Garaad laag garaad  wardi  Garaad Yacquub ( 1295-1333)'' ''4,Garaad Yoonis garaad garaad laag garaad wardi (1333-1350)'' ''5,Garaad muuse garaad yoonis garaad laag (1350-1381)'' ''6,Garaad Yusuf garaad muuse garaad yoonis (1381-1389)'' ''7,Garaad Axmed garaad yusuf garaad muuse (1389-1406)'' ''8,Garaad cismaan garaad axmed garaad yusuf (1406-1413)'' ''9,Garaad dhaaweed garaad cismaan garaad axmed (1413-1426)'' ''10,Garaad Nuur garaad dhaaweed garaad cismaan (1426-1440)'' ''11,Garaad dhaaweed garaad nuur garaad dhaaweed (1440-1485)'' ''12,Garaad Farax-iley garaad dhaaweed garaad nuur (1485-1536)'' ''13,Garaad caafi garaad farax -iley garaad dhaaweed 1536-1593)'' ''14,Garaad Aw-madar garaad caafi garaad farax-iley (1593-1625)'' ''15,Garaad xirsi Farax garaad awmadar garaad caafi (1625-1675)'' ''16 Garaad Farax garaad xirsi garaad farax garaad awmadar (1675-1740)'' ''17 Garaad Wiil-waal garaad farax garaad xirsi (1740-1805)'' ''18.Garaad cumar garaad Wiil-waal garaad farax ( 1805-1817)'' ''19,Garaad Axmed Garaad-wii-waal garaad xirsi (1817-1860)'' ''20.Garaad  maxamuud garaad Axmed  garaad wiilwaal (1860-1894)'' ''21,Garaad  ibraahim garaad maxamuud garaad axmed (1894-1930)'' ''22,Garaad xirsi garaad ibraahim garaad maxamuud (1930-60)'' ''23,Garaad dool garaad xirsi garaad ibraahim (1960-1997)'' ''24,Garaad maxamed garaad dool garaad xirsi (1997-2011)'' ''25,Garaad maxamuud( garaad dool garaad xirsi (2011-2013)'' ''26,Garaad kulmiye garaad maxamed garaad dool 2014'' == '''Bartiraha dega soomaliya''' == 50% waa xoolo dhaqato 30% waa magaalo joog (qaasatan Afmadow Dhoobley kismaayo bu'aale iyo xagar) 10% waa beeraley, 10% waaxay ku firdhisanyihiin dhammaan aduunka oo dhan. beeshu waxay xiriir wanaagsan la leedahay beelaha kale ee dariska la ah Jilibada ay ka kooban tahay beeshu waa Habar Sacad jifooyinka waa sida tan. 1.Cabdille Guuleed <nowiki>*</nowiki>Maxamed Cabdille <nowiki>*</nowiki>Diini Cabdille <nowiki>*</nowiki>Xasan Cabdille <nowiki>*</nowiki>Amiin Cabdille <nowiki>*</nowiki>Ibrahim Cabdille <nowiki>*</nowiki>Xuseen Cabdille 2.Xuseen Guuleed 3.Nuur Guuled 4.Yusuf Guuleed 5.Axmed Guuleed 6.Cali Wacays <nowiki>*</nowiki> Cali Wacays isaga wuxu dhalay 1.Cisman Cali Wacays 2.Geedi Cali Wacays 3.Barre Cali Wacays 4.Bayle Cali Wacays 5.Dhuubow Cali Wacays 6.Aden Cali Wacays 7.Maxamud Cali Wacays 8.Warsame Cali Wacays 9.Farax Cali Wacays 7.Cabdi Wacays 8.Axmed Wacays 9.Cilmi Wacays 10.Xuseen Wacays 11.Amiin Gaboobe 12.Nuur Gaboobe 13.Cusman Gaboobe 14.Maxamud Gaboobe 15.Xasan Gaboobe 16.Xasan Sacad 17.Axmed Sacad 18.Allamagan Sacad 19.Cilmi Samatar Bartiraha kale la dago waa 1.Reer Salebaan 2.Laagmadobe 3.Timacase gnvf58kno3cny42q00jkv2sqhqc8yre 309942 309941 2026-10-02T18:41:41Z Pristome 44478 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 309942 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=No useful content <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> ''Background:'' ''Saldanada bartire (barre jidwaaq)bartire Waa Saldanad fac wayn oo baqortoyada Absamme'' ''1.Garaad Yacquub (1175-1238 ) Quwaahade Bartire/Barre  Jidwaaq Absame'' ''2.Garaad Wardi garaad yacquuub (1238-1295)'' ''3,Garaad laag garaad  wardi  Garaad Yacquub ( 1295-1333)'' ''4,Garaad Yoonis garaad garaad laag garaad wardi (1333-1350)'' ''5,Garaad muuse garaad yoonis garaad laag (1350-1381)'' ''6,Garaad Yusuf garaad muuse garaad yoonis (1381-1389)'' ''7,Garaad Axmed garaad yusuf garaad muuse (1389-1406)'' ''8,Garaad cismaan garaad axmed garaad yusuf (1406-1413)'' ''9,Garaad dhaaweed garaad cismaan garaad axmed (1413-1426)'' ''10,Garaad Nuur garaad dhaaweed garaad cismaan (1426-1440)'' ''11,Garaad dhaaweed garaad nuur garaad dhaaweed (1440-1485)'' ''12,Garaad Farax-iley garaad dhaaweed garaad nuur (1485-1536)'' ''13,Garaad caafi garaad farax -iley garaad dhaaweed 1536-1593)'' ''14,Garaad Aw-madar garaad caafi garaad farax-iley (1593-1625)'' ''15,Garaad xirsi Farax garaad awmadar garaad caafi (1625-1675)'' ''16 Garaad Farax garaad xirsi garaad farax garaad awmadar (1675-1740)'' ''17 Garaad Wiil-waal garaad farax garaad xirsi (1740-1805)'' ''18.Garaad cumar garaad Wiil-waal garaad farax ( 1805-1817)'' ''19,Garaad Axmed Garaad-wii-waal garaad xirsi (1817-1860)'' ''20.Garaad  maxamuud garaad Axmed  garaad wiilwaal (1860-1894)'' ''21,Garaad  ibraahim garaad maxamuud garaad axmed (1894-1930)'' ''22,Garaad xirsi garaad ibraahim garaad maxamuud (1930-60)'' ''23,Garaad dool garaad xirsi garaad ibraahim (1960-1997)'' ''24,Garaad maxamed garaad dool garaad xirsi (1997-2011)'' ''25,Garaad maxamuud( garaad dool garaad xirsi (2011-2013)'' ''26,Garaad kulmiye garaad maxamed garaad dool 2014'' == '''Bartiraha dega soomaliya''' == 50% waa xoolo dhaqato 30% waa magaalo joog (qaasatan Afmadow Dhoobley kismaayo bu'aale iyo xagar) 10% waa beeraley, 10% waaxay ku firdhisanyihiin dhammaan aduunka oo dhan. beeshu waxay xiriir wanaagsan la leedahay beelaha kale ee dariska la ah Jilibada ay ka kooban tahay beeshu waa Habar Sacad jifooyinka waa sida tan. 1.Cabdille Guuleed <nowiki>*</nowiki>Maxamed Cabdille <nowiki>*</nowiki>Diini Cabdille <nowiki>*</nowiki>Xasan Cabdille <nowiki>*</nowiki>Amiin Cabdille <nowiki>*</nowiki>Ibrahim Cabdille <nowiki>*</nowiki>Xuseen Cabdille 2.Xuseen Guuleed 3.Nuur Guuled 4.Yusuf Guuleed 5.Axmed Guuleed 6.Cali Wacays <nowiki>*</nowiki> Cali Wacays isaga wuxu dhalay 1.Cisman Cali Wacays 2.Geedi Cali Wacays 3.Barre Cali Wacays 4.Bayle Cali Wacays 5.Dhuubow Cali Wacays 6.Aden Cali Wacays 7.Maxamud Cali Wacays 8.Warsame Cali Wacays 9.Farax Cali Wacays 7.Cabdi Wacays 8.Axmed Wacays 9.Cilmi Wacays 10.Xuseen Wacays 11.Amiin Gaboobe 12.Nuur Gaboobe 13.Cusman Gaboobe 14.Maxamud Gaboobe 15.Xasan Gaboobe 16.Xasan Sacad 17.Axmed Sacad 18.Allamagan Sacad 19.Cilmi Samatar Bartiraha kale la dago waa 1.Reer Salebaan 2.Laagmadobe 3.Timacase 0jiiz81n48d28ixq8xs3v6az6uoyxja 309944 309942 2026-10-02T19:29:53Z NguoiDungKhongDinhDanh 29659 Restored revision 309941 by [[Special:Contributions/~2026-52903-20|~2026-52903-20]] ([[User talk:~2026-52903-20|talk]]): Decline ([[:m:User:Xiplus/TwinkleGlobal|TwinkleGlobal]]) 309944 wikitext text/x-wiki ''Background:'' ''Saldanada bartire (barre jidwaaq)bartire Waa Saldanad fac wayn oo baqortoyada Absamme'' ''1.Garaad Yacquub (1175-1238 ) Quwaahade Bartire/Barre  Jidwaaq Absame'' ''2.Garaad Wardi garaad yacquuub (1238-1295)'' ''3,Garaad laag garaad  wardi  Garaad Yacquub ( 1295-1333)'' ''4,Garaad Yoonis garaad garaad laag garaad wardi (1333-1350)'' ''5,Garaad muuse garaad yoonis garaad laag (1350-1381)'' ''6,Garaad Yusuf garaad muuse garaad yoonis (1381-1389)'' ''7,Garaad Axmed garaad yusuf garaad muuse (1389-1406)'' ''8,Garaad cismaan garaad axmed garaad yusuf (1406-1413)'' ''9,Garaad dhaaweed garaad cismaan garaad axmed (1413-1426)'' ''10,Garaad Nuur garaad dhaaweed garaad cismaan (1426-1440)'' ''11,Garaad dhaaweed garaad nuur garaad dhaaweed (1440-1485)'' ''12,Garaad Farax-iley garaad dhaaweed garaad nuur (1485-1536)'' ''13,Garaad caafi garaad farax -iley garaad dhaaweed 1536-1593)'' ''14,Garaad Aw-madar garaad caafi garaad farax-iley (1593-1625)'' ''15,Garaad xirsi Farax garaad awmadar garaad caafi (1625-1675)'' ''16 Garaad Farax garaad xirsi garaad farax garaad awmadar (1675-1740)'' ''17 Garaad Wiil-waal garaad farax garaad xirsi (1740-1805)'' ''18.Garaad cumar garaad Wiil-waal garaad farax ( 1805-1817)'' ''19,Garaad Axmed Garaad-wii-waal garaad xirsi (1817-1860)'' ''20.Garaad  maxamuud garaad Axmed  garaad wiilwaal (1860-1894)'' ''21,Garaad  ibraahim garaad maxamuud garaad axmed (1894-1930)'' ''22,Garaad xirsi garaad ibraahim garaad maxamuud (1930-60)'' ''23,Garaad dool garaad xirsi garaad ibraahim (1960-1997)'' ''24,Garaad maxamed garaad dool garaad xirsi (1997-2011)'' ''25,Garaad maxamuud( garaad dool garaad xirsi (2011-2013)'' ''26,Garaad kulmiye garaad maxamed garaad dool 2014'' == '''Bartiraha dega soomaliya''' == 50% waa xoolo dhaqato 30% waa magaalo joog (qaasatan Afmadow Dhoobley kismaayo bu'aale iyo xagar) 10% waa beeraley, 10% waaxay ku firdhisanyihiin dhammaan aduunka oo dhan. beeshu waxay xiriir wanaagsan la leedahay beelaha kale ee dariska la ah Jilibada ay ka kooban tahay beeshu waa Habar Sacad jifooyinka waa sida tan. 1.Cabdille Guuleed <nowiki>*</nowiki>Maxamed Cabdille <nowiki>*</nowiki>Diini Cabdille <nowiki>*</nowiki>Xasan Cabdille <nowiki>*</nowiki>Amiin Cabdille <nowiki>*</nowiki>Ibrahim Cabdille <nowiki>*</nowiki>Xuseen Cabdille 2.Xuseen Guuleed 3.Nuur Guuled 4.Yusuf Guuleed 5.Axmed Guuleed 6.Cali Wacays <nowiki>*</nowiki> Cali Wacays isaga wuxu dhalay 1.Cisman Cali Wacays 2.Geedi Cali Wacays 3.Barre Cali Wacays 4.Bayle Cali Wacays 5.Dhuubow Cali Wacays 6.Aden Cali Wacays 7.Maxamud Cali Wacays 8.Warsame Cali Wacays 9.Farax Cali Wacays 7.Cabdi Wacays 8.Axmed Wacays 9.Cilmi Wacays 10.Xuseen Wacays 11.Amiin Gaboobe 12.Nuur Gaboobe 13.Cusman Gaboobe 14.Maxamud Gaboobe 15.Xasan Gaboobe 16.Xasan Sacad 17.Axmed Sacad 18.Allamagan Sacad 19.Cilmi Samatar Bartiraha kale la dago waa 1.Reer Salebaan 2.Laagmadobe 3.Timacase gnvf58kno3cny42q00jkv2sqhqc8yre 309945 309944 2026-10-02T20:04:32Z Isma4l 41797 Hagaajin 309945 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = | flag = | regions = | languages = [[Af Soomaali|Af-Soomaali]] | religions = [[Islaam]] [[Sunni Islam|(Sunni)]] | related-c = [[Abaskuul]], [[Ogaadeen (beel)|Ogaadeen]], [[Absame]], [[Daarood]], iyo kuwo kale [[Qabaa'ilka Soomaalida]] <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! --> | native_name = بارتري | native_name_lang = ar | related_groups = }} '''Bartire''' ({{langx|so|Bartirre}}, {{langx|ar| بارتري}}), (ama '''Barre Jidwaaq Absame''') waa beel-hoosaad Soomaaliyeed, oo ka tirsan [[Jidwaq (clan)|Jidwaaq]] ee laanta weyn ee Absame,<ref>{{Cite book |last=Ciisa-Salwe |first=Cabdisalaam M. |url=https://books.google.com/books?id=ONotAQAAIAAJ&q=bartire+jidwaaq |title=The Collapse of the Somali State: The Impact of the Colonial Legacy |date=1996 |publisher=HAAN |isbn=978-1-874209-27-0 |language=en}}</ref> taas oo ka tirsan qabiilka [[Darod]].<ref>{{Cite book |last=Wimmer |first=Andreas |url=https://books.google.com/books?id=F3W7DwAAQBAJ&dq=bartire+jidwaaq&pg=PA95 |title=Nation Building: Why Some Countries Come Together While Others Fall Apart |date=2020-04-28 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-20294-5 |language=en}}</ref> Mid ka mid ah qoysaskii qabiil ee Soomaaliyeed ee ugu waaweyn.<ref>{{cite web |title=Somalia: Minorities and indigenous peoples |date=19 June 2015 |url=https://minorityrights.org/country/somalia/ |publisher=Minority Rights Group International |access-date=8 December 2024}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lewis |first1=Ioan M |date=July 1959 |title=Clanship and Contract in Northern Somaliland |url=https://www.scribd.com/document/127191815/Clanship-and-Contract-in-Northern-Somaliland-by-I-M-lewis |journal=Africa: Journal of the International African Institute |volume=29 |issue=3 |pages=274–293 |doi=10.2307/1157617 |jstor=1157617 |s2cid=143243256 |access-date=18 September 2019|url-access=subscription }}</ref> ==Guud mar== Xubnaha beesha Bartire waxay inta badan degaan dhulka barwaaqada iyo beeralayda ah ee [[Somali Region]] ee Itoobiya. Waxay degaan agagaarka magaalada Jigjiga<ref>{{Cite book |last=Brons |first=Maria |url=https://books.google.com/books?id=5vVyAAAAMAAJ&q=bartire+jidwaaq+live |title=Society, Security, Sovereignty and the State in Somalia: From Statelessness to Statelessness? |date=2001 |publisher=International Books |isbn=978-90-5727-038-3 |language=en}}</ref> oo ku fidsan ilaa hoose ee [[Fafan Zone|Fafan]] iyo qaybaha sare ee [[Jarar Zone|Jarar]]. Iyagoo ku nool gobolladan garabka [[Abaskuul]] iyo Yabaree, oo ay wadajir u yihiin [[Jidwaaq]]. Bartire waxay sidoo kale degaan [[Somalia]], inta badan gobolka koonfureed ee [[Jubaland]] magaalada [[Bu'ale]], iyo gudaha [[Xagar District|Xagar]] oo u dhow magaalada [[Kismayo]].<ref>{{cite web |date=26 September 1996 |title=Somalia: Information on current situation of the Bartire subclan of the Darod, including where they are located |url=https://webarchive.archive.unhcr.org/20230604114312/https://www.refworld.org/docid/3ae6ab715c.html |access-date=8 December 2024 |publisher=Somali specialist, political science department, Davidson College}}</ref> Waxay sidoo kale xuduud la leeyihiin beesha [[Ogaden (clan)|Ogaden]] iyo [[Habr Awal|Habar Awal]] ee qabiilka [[Isaaq]].<ref>{{cite book |last1=Hagmann |first1=Tobias |url= https://archive-ouverte.unige.ch/unige:97553|title=Negotiating Statehood: Dynamics of Power and Domination in Africa |last2=Péclard |first2=Didier |date=2011 |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |isbn=978-1-4443-9558-7<!-- |access-date=2024-12-09 --> |pages=1–23 |language=en |doi=10.1002/9781444395587.ch1}}</ref> Dhaqan ahaan [[Jigjiga]] waa kursiga Garaadka Bartire ee Wiil-Waal.<ref>{{Cite book |last=Coger |first=Greta M. |url=https://books.google.com/books?id=3_VaAAAAMAAJ |title=New Perspectives on Margaret Laurence: Poetic Narrative, Multiculturalism, and Feminism |date=1996-05-30 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-313-29042-8 |language=en}}</ref> [[File:Somali_Clans_Somalia,_Djibouti,_Kenya_iyo_Ethiopia_Qabilooyiinka_Soomalida.jpg|left|thumb|209x209px|NRC clan map of Greater Somalia.]] ==Taariikhda== [[Habr Maqdi]] waxay ahayd isbahaysi Soomaaliyeed oo ka kooban beel-hoosaadyada Bartire iyo [[Yabaree]], haddana waa qayb ka mid ah [[Jidwaaq (clan)|Jidwaaq]]. Labada beel-hoosaadba si cad ayaa loogu xusay buugga ''[[Futuh al-Habasha]]''.<ref name=":2" /> Sida uu xusay qoraaga Faransiiska ee casriga ah, Amelia Checkroun;<blockquote>Qaar ka mid ah qabiilooyinka waxaa loo qaybiyaa "beel-hoosaadyo", sida Bartirri oo midaydihayay Habr Maqdi iyo Gawätir. Uma muuqato inay jirto wax maamul ah oo Soomaali ah oo mideynaya dhammaan qabiilooyinka hal amar hoostiisa. Markaa marka ay isku dhacaan laba qabiil, waxay u jeestaan xukunka imaamka."<ref name=":2">{{Cite journal |last=checkroun |first=Amelia |date=2013 |title=Le" Futuh al-Habasa": ´ecriture de l'histoire, guerre et soci´et´e dans le Bar Sa'ad ad-din (Ethiopie, XVIe si'ecle). |url=https://core.ac.uk/download/pdf/52813149.pdf |journal=Futuh Al-Habasa |page=192}}</ref></blockquote>Bartire xilligii [[Adal Sultanate]] boqortooyadii, waxay ka qayb qaateen dagaalkii [[Ethiopian-Adal War]].<ref name=":1">{{Cite book |last=Shihāb |first=al-Dīn Aḥmad |title=The Conquest of Abyssinia 16th Century |date=2003 |publisher=Tsehai Publishers & Distributors |isbn=978-0-9723172-5-2 |page=49}}</ref> Waxay caan ku ahaayeen in ay lahaayeen ciidan weyn oo ay la socdeen [[Yabaree]]. Waxay sidoo kale daacad u ahaayeen [[Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi|Imaam Axmed Gurey]]. Intii uu socday dagaalkii [[Abyssinian-Adal War|Qabsashadii Xabashada]] beel-hoosaadyadii ka koobnaa Habar Maqdi waxay inta badan u qaybsami jireen laba jabhadood oo ciidan.<ref name="The Conquest2">{{Cite book |last=al-Dīn |first=Shihāb |title=The Conquest of Abyssinia |publisher=Tsehai Publishers & Distributors |year=2003 |isbn=0-9723172-6-0 |pages=125}}</ref> [[Ahmed Girri Bin Hussein Al Somali|Axmed Geri bin Xuseen]] waxa uu hoggaaminayay beel-hoosaadka Yabaree, halka beel-hoosaadka Bartire uu hoggaaminayay amiir ka tirsan [[Malassay]] oo la odhan jiray [[Garad]] Dhaweyd.<ref name=":12">{{Cite journal |year=1961 |title=Cahiers d'études africaines |url=https://books.google.com/books?id=AJhWAAAAYAAJ&q=Yiberri%20somali |journal=Cahiers d'études africaines |volume=2 |page=30 |via=Google books}}</ref> [[Faqīh|Carab Faqih]] wuxuu xaqiijiyay in Habar Maqdi ay ku jireen xubno ka tirsan Bartire.<blockquote>"Kadib wuxuu ciidankiisii u qaybiyay saddex qaybood. Tan koowaad waxay ka koobnayd dadkii Sim, qabiilkii Marraihan iyo Bar Tarri oo ah Habr Maqdi iyo dadkii Jawatir: waxay ahaayeen hoggaanka wasiir 'Addol."<ref name="The Conquest2"/></blockquote>Waa la caddeeyey in beel-hoosaadka Bartire ee Habar Maqdi uu gacanta ku hayay ganacsiga iyo jidka safarka ee ku socday [[Berbera]].<ref name=":02">{{Cite journal |last=Francis Burton |first=Sir Richard |date=1856 |title=First Footsteps in East Africa |url=https://books.google.com/books?id=5POdm7UKXP4C |journal=An Explanation of Harar |page=278}}</ref> Baare caan ku ah safarradiisa Afrika, aqoonyahan iyo askari Ingiriis ah, [[Richard Francis Burton|Richard Burton]] wuxuu iftiimiyay xiriirka fog ee Bartire la lahaa [[Emirs of Harar]].<ref>{{cite web |date=1856 |title=First Footsteps in East Africa An Explanation of Harar |url=https://books.google.com/books?id=5POdm7UKXP4C |access-date=8 December 2024 |publisher=Longman, Brown, Green, and Longmans |page=278}}</ref> Sarkaalka ciidanku wuxuu qorayay;<blockquote>Berteri, oo degan buuraha Gurays, ee koonfurta ka xiga, xadna la leh Galaha, halkaasna u fidsan bari ilaa buuraha Jigjiga, waxaa lagu qiyaasaa 3000 oo gaashaan. Asal ahaan waa Daarood, waxay adeecayaan Garaad Xirsi, waxayna markii aan dalka soo booqday ku jireen xaalad xun oo Geri ah. Qoyska madaxda ayaa dhowr qarni la xiriiray Amiirrada Harar, jidka safarka ee u socda iyo ka imanaya Berberah ee soo dhex mara dalkiisa, wuxuu ka dhigayaa saaxiib waxtar leh iyo cadow halis ah.<ref name=":0"/>{{rp|278}} </blockquote> [[File:Garad Wiil Waal.jpg|alt=Garaad Hirsi Garad Farah Garaad Hirsi|thumb|<small>'''Garad Hirsi Garad Farah Garad Hirsi''' '''Garad Wiil Waal''' (''Wiil-Waal''), qarnigii 17aad [[Garad]] ee Absame.</small>]] '''Garad Hirsi Farah Hirsi,''' ama si fiican loogu yaqaan '''Garad''' '''Wiil Waal''' ({{langx|so|Garaad Xirsi Faraax Xirsi}} ''Wiil-Waal,'' {{langx|am|ገራድ ዊልዋል}}). [[Garad]] Wiil Waal wuxuu ahaa boqor dhaqameed Soomaaliyeed oo noolaa qarnigii 19aad gudaha [[Jigjiga]].<ref>{{Cite web |last=islamicschoollibrarian |date=2022-03-30 |title=Wiil Waal: A Somali Folktale retold by Kathleen Moriarty illustrated by Amin Amir and Somali translation by Jamal Adam |url=https://islamicschoollibrarian.com/2022/03/30/wiil-waal-a-somali-folktale-retold-by-kathleen-moriarty-illustrated-by-amin-amir-and-somali-translation-by-jamal-adam/ |access-date=2024-12-09 |website=Islamic School Librarian |language=en}}</ref> Waxa uu ka soo jeeday Bartire [[Jidwaaq]] beel-hoosaadka qoyska weyn ee [[Darod]].<ref name=":0">{{Cite book |last=Burton |first=Sir Richard Francis |url=https://books.google.com/books?id=5POdm7UKXP4C&q=Guray&pg=PA278 |title=First Footsteps in East Africa: Or, An Explanation of Harar |date=1856 |publisher=Longman, Brown, Green, and Longmans |language=en}}</ref> Sida taariikhdu qorto ''Garad'' ''Hirsi Farah Hirsi'' wuxuu ahaa nin xukun adag iyo xigmad leh. Si kastaba ha ahaatee, waxaa sidoo kale lagu sifeeyay mid naxariis daran oo aan cafin, taas oo u soo jiiday naanaysta "''Wiil-Waal''," taas oo, marka si toos ah looga turjumo Soomaaliga, ay ka dhigan tahay "''Crazy Boy''."<ref>{{Cite journal |last=Emmenegger |first=Rony |date=2021-10-01 |title=Unsettling sovereignty: Violence, myths and the politics of history in the Ethiopian Somali metropolis |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0962629821001360 |journal=Political Geography |volume=90 |article-number=102476 |doi=10.1016/j.polgeo.2021.102476 |issn=0962-6298|doi-access=free }}</ref> Wuxuu ahaa hoggaamiye inta badan nolosadiisa ku qaatay duullaamo joogto ah iyo difaac. Wuxuu xukumay oo ka xoreeyay Soomaalida Oromada Galla taasoo hadda qayb ka ah [[Jigjiga]] iyo deegaannada ku xeeran.<ref name=":0" /><blockquote>Ku saabsan Garaad Xirsi warar kala duwan ayaa soo baxay: qaar waxay ku sifeeyeen inuu yahay mid naxariis daran, rabshado wata, oo hunguri weyn leh; kuwa kalena waxay ka hadleen isaga oo ah nin Alle ka cabsi qada (nin) iyo qof tukasho badan: dhammaantood, si kastaba ha ahaatee, waxay isku raaceen inuu beeray digir duurjoog ah. Astaamaha tawbadkeenka, wuxuu jeclaa inuu quudiyo wadaadada, Sheekh Jaamac ee Hararuna wuxuu ahaa marti joogto ah oo ku sugnayd xeryahiisa.<ref name=":0" /></blockquote>Sheekada Wiil Waal waxaa loo beddelay buug carruur ah oo laba luuqadood ah (Ingiriis iyo Soomaali) oo hoos imaanaya "Somali Bilingual Book Project" ''Wiil Waal: A Somali Folktale'' waxaa qoray Kathleen Moriarty, oo ay sawirtay Amin Amir iyo turjumaad by Jamal Adam. Waxaa loogu talagalay in lagu baro [[Culture of Somalia|dhaqanka Soomaalida]], xigmadda, iyo muhiimadda fikirka caqli-galnimada ah.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bnBmGgAACAAJ |title=Wiil Waal: A Somali Folktale |date=2007 |publisher=Minnesota Humanities Center/Somali Bilingual Book Project |isbn=978-1-931016-17-9 |language=en}}</ref> ==Abtirsiinta== Ma jiro wax heshiis ah oo cad oo ku saabsan qaab-dhismeedka qabiilka iyo beel-hoosaadka, qaar badan oo ka mid ah abtirsiinta waa la tirtiray.{{Citation needed|date=April 2025}} Liiska soo socda waxaa laga soo qaatay [[World Bank]]'s Conflict in Somalia: Drivers and Dynamics ee 2005 iyo [[United Kingdom]]'s [[Home Office]] daabacaadda, Somalia Assessment 2001.<ref>Somalia Assessment, 2001 October [http://www.asylum-law.org/docs/somalia/ind01b_somalia_ca.pdf Country Information and Policy Unit, Home Office, Great Britain, Annex B: Somali Clan Structure] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716081350/http://www.asylumlaw.org/docs/somalia/ind01b_somalia_ca.pdf|access-date=8 December 2024}} p. 43</ref><ref>Worldbank, Conflict in Somalia: Drivers and Dynamics {{Cite web |url=http://www.asylumlaw.org/docs/somalia/ind01b_somalia_ca.pdf |title=Archived copy |access-date=2024-12-08 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716081350/http://www.asylumlaw.org/docs/somalia/ind01b_somalia_ca.pdf |url-status=bot: unknown }} p.55 Figure A-1</ref> *[[Darod]] (Daarood bin Isma'il al-Jabarti) **Kablalah ***Kumade ****Absame *****[[Ogaden (clan)|Ogaden]] *****Bal'ad *****Weytein *****[[Jidwaaq]] ******[[Abaskuul]] ******Yabaree ******('''Bartire''') ==Dad caan ah== {{Unreferenced section|date=April 2025}} * Garaad Kulmiye Maxamed Dool (Wiil-Waal), Hadda [[Somali aristocratic and court titles|Garad]] ee [[Absame]] iyo hoggaamiyaha Golaha Odayaasha [[Somali Region]].<ref>{{Cite web |title=Somaliland and SSC Khaatumo leaders signal readiness for peace talks |url=https://hiiraan.com/news4/2024/Dec/199578/somaliland_and_ssc_khaatumo_leaders_signal_readiness_for_peace_talks.aspx |access-date=2025-05-18 |website=www.hiiraan.com |language=en-US}}</ref>[[File:Garaad kulmiye garaad wiilwaal.jpg|thumb|Garad Kulmiye Garad Mohammed Garad Dool.]] *Hasan Muhumed (Xasan Daadhi), Wasiirkii hore ee Khayraadka Biyaha ee [[Somali Region]]. *Axmed Shukri Cabdi Faarax (Axmed Shukri) Wasaaradda Horumarinta Magaalooyinka iyo Dhismaha ee Dowlad Deegaanka Soomaalida (SRS). *Garad Hirsi Farah Hirsi (Wiil-Waal), Hogaamiye, Tii 17aad ee Bartire [[Garad]] ee [[Absame]]. [[Jijiga Airport|Garoonka Diyaaradaha Jigjiga]] (JIJ) waxaa loogu magac daray isaga.<ref>{{Cite web |title=Ethiopian Airlines chooses S4GA runway lighting for Jijiga Airport |url=https://www.airport-suppliers.com/supplier-press-release/ethiopian-airlines-chooses-s4ga-runway-lighting-for-jijiga-airport/ |access-date=2025-05-18 |website=Airport Suppliers |language=en-GB}}</ref> ==Sidoo kale eeg== * [[Darod]] * [[Jidwaaq (clan)|Jidwaaq]] * [[Habr Maqdi]] == Tixraacyada == ===Citations=== {{Reflist}} [[Category:Somali clans]] [[Category:Somali clans in Ethiopia]] q29j4sygdig5ig7y5l0o8oe9c2bg7gd 309946 309945 2026-10-02T20:05:05Z Isma4l 41797 309946 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = | flag = | regions = | languages = [[Af Soomaali|Af-Soomaali]] | religions = [[Islaam]] [[Sunni Islam|(Sunni)]] | related-c = [[Abaskuul]], [[Ogaadeen (beel)|Ogaadeen]], [[Absame]], [[Daarood]], iyo kuwo kale [[Qabaa'ilka Soomaalida]] <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! --> | native_name = بارتري | native_name_lang = ar | related_groups = }} '''Bartire''' ({{langx|so|Bartirre}}, {{langx|ar| بارتري}}), (ama '''Barre Jidwaaq Absame''') waa beel-hoosaad Soomaaliyeed, oo ka tirsan [[Jidwaq (clan)|Jidwaaq]] ee laanta weyn ee Absame,<ref>{{Cite book |last=Ciisa-Salwe |first=Cabdisalaam M. |url=https://books.google.com/books?id=ONotAQAAIAAJ&q=bartire+jidwaaq |title=The Collapse of the Somali State: The Impact of the Colonial Legacy |date=1996 |publisher=HAAN |isbn=978-1-874209-27-0 |language=en}}</ref> taas oo ka tirsan qabiilka [[Darod]].<ref>{{Cite book |last=Wimmer |first=Andreas |url=https://books.google.com/books?id=F3W7DwAAQBAJ&dq=bartire+jidwaaq&pg=PA95 |title=Nation Building: Why Some Countries Come Together While Others Fall Apart |date=2020-04-28 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-20294-5 |language=en}}</ref> Mid ka mid ah qoysaskii qabiil ee Soomaaliyeed ee ugu waaweyn.<ref>{{cite web |title=Somalia: Minorities and indigenous peoples |date=19 June 2015 |url=https://minorityrights.org/country/somalia/ |publisher=Minority Rights Group International |access-date=8 December 2024}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lewis |first1=Ioan M |date=July 1959 |title=Clanship and Contract in Northern Somaliland |url=https://www.scribd.com/document/127191815/Clanship-and-Contract-in-Northern-Somaliland-by-I-M-lewis |journal=Africa: Journal of the International African Institute |volume=29 |issue=3 |pages=274–293 |doi=10.2307/1157617 |jstor=1157617 |s2cid=143243256 |access-date=18 September 2019|url-access=subscription }}</ref> ==Guud mar== Xubnaha beesha Bartire waxay inta badan degaan dhulka barwaaqada iyo beeralayda ah ee [[Somali Region]] ee Itoobiya. Waxay degaan agagaarka magaalada Jigjiga<ref>{{Cite book |last=Brons |first=Maria |url=https://books.google.com/books?id=5vVyAAAAMAAJ&q=bartire+jidwaaq+live |title=Society, Security, Sovereignty and the State in Somalia: From Statelessness to Statelessness? |date=2001 |publisher=International Books |isbn=978-90-5727-038-3 |language=en}}</ref> oo ku fidsan ilaa hoose ee [[Fafan Zone|Fafan]] iyo qaybaha sare ee [[Jarar Zone|Jarar]]. Iyagoo ku nool gobolladan garabka [[Abaskuul]] iyo Yabaree, oo ay wadajir u yihiin [[Jidwaaq]]. Bartire waxay sidoo kale degaan [[Somalia]], inta badan gobolka koonfureed ee [[Jubaland]] magaalada [[Bu'ale]], iyo gudaha [[Xagar District|Xagar]] oo u dhow magaalada [[Kismayo]].<ref>{{cite web |date=26 September 1996 |title=Somalia: Information on current situation of the Bartire subclan of the Darod, including where they are located |url=https://webarchive.archive.unhcr.org/20230604114312/https://www.refworld.org/docid/3ae6ab715c.html |access-date=8 December 2024 |publisher=Somali specialist, political science department, Davidson College}}</ref> Waxay sidoo kale xuduud la leeyihiin beesha [[Ogaden (clan)|Ogaden]] iyo [[Habr Awal|Habar Awal]] ee qabiilka [[Isaaq]].<ref>{{cite book |last1=Hagmann |first1=Tobias |url= https://archive-ouverte.unige.ch/unige:97553|title=Negotiating Statehood: Dynamics of Power and Domination in Africa |last2=Péclard |first2=Didier |date=2011 |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |isbn=978-1-4443-9558-7<!-- |access-date=2024-12-09 --> |pages=1–23 |language=en |doi=10.1002/9781444395587.ch1}}</ref> Dhaqan ahaan [[Jigjiga]] waa kursiga Garaadka Bartire ee Wiil-Waal.<ref>{{Cite book |last=Coger |first=Greta M. |url=https://books.google.com/books?id=3_VaAAAAMAAJ |title=New Perspectives on Margaret Laurence: Poetic Narrative, Multiculturalism, and Feminism |date=1996-05-30 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-313-29042-8 |language=en}}</ref> [[File:Somali_Clans_Somalia,_Djibouti,_Kenya_iyo_Ethiopia_Qabilooyiinka_Soomalida.jpg|left|thumb|209x209px|NRC clan map of Greater Somalia.]] ==Taariikhda== [[Habr Maqdi]] waxay ahayd isbahaysi Soomaaliyeed oo ka kooban beel-hoosaadyada Bartire iyo [[Yabaree]], haddana waa qayb ka mid ah [[Jidwaaq (clan)|Jidwaaq]]. Labada beel-hoosaadba si cad ayaa loogu xusay buugga ''[[Futuh al-Habasha]]''.<ref name=":2" /> Sida uu xusay qoraaga Faransiiska ee casriga ah, Amelia Checkroun;<blockquote>Qaar ka mid ah qabiilooyinka waxaa loo qaybiyaa "beel-hoosaadyo", sida Bartirri oo midaydihayay Habr Maqdi iyo Gawätir. Uma muuqato inay jirto wax maamul ah oo Soomaali ah oo mideynaya dhammaan qabiilooyinka hal amar hoostiisa. Markaa marka ay isku dhacaan laba qabiil, waxay u jeestaan xukunka imaamka."<ref name=":2">{{Cite journal |last=checkroun |first=Amelia |date=2013 |title=Le" Futuh al-Habasa": ´ecriture de l'histoire, guerre et soci´et´e dans le Bar Sa'ad ad-din (Ethiopie, XVIe si'ecle). |url=https://core.ac.uk/download/pdf/52813149.pdf |journal=Futuh Al-Habasa |page=192}}</ref></blockquote>Bartire xilligii [[Adal Sultanate]] boqortooyadii, waxay ka qayb qaateen dagaalkii [[Ethiopian-Adal War]].<ref name=":1">{{Cite book |last=Shihāb |first=al-Dīn Aḥmad |title=The Conquest of Abyssinia 16th Century |date=2003 |publisher=Tsehai Publishers & Distributors |isbn=978-0-9723172-5-2 |page=49}}</ref> Waxay caan ku ahaayeen in ay lahaayeen ciidan weyn oo ay la socdeen [[Yabaree]]. Waxay sidoo kale daacad u ahaayeen [[Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi|Imaam Axmed Gurey]]. Intii uu socday dagaalkii [[Abyssinian-Adal War|Qabsashadii Xabashada]] beel-hoosaadyadii ka koobnaa Habar Maqdi waxay inta badan u qaybsami jireen laba jabhadood oo ciidan.<ref name="The Conquest2">{{Cite book |last=al-Dīn |first=Shihāb |title=The Conquest of Abyssinia |publisher=Tsehai Publishers & Distributors |year=2003 |isbn=0-9723172-6-0 |pages=125}}</ref> [[Ahmed Girri Bin Hussein Al Somali|Axmed Geri bin Xuseen]] waxa uu hoggaaminayay beel-hoosaadka Yabaree, halka beel-hoosaadka Bartire uu hoggaaminayay amiir ka tirsan [[Malassay]] oo la odhan jiray [[Garad]] Dhaweyd.<ref name=":12">{{Cite journal |year=1961 |title=Cahiers d'études africaines |url=https://books.google.com/books?id=AJhWAAAAYAAJ&q=Yiberri%20somali |journal=Cahiers d'études africaines |volume=2 |page=30 |via=Google books}}</ref> [[Faqīh|Carab Faqih]] wuxuu xaqiijiyay in Habar Maqdi ay ku jireen xubno ka tirsan Bartire.<blockquote>"Kadib wuxuu ciidankiisii u qaybiyay saddex qaybood. Tan koowaad waxay ka koobnayd dadkii Sim, qabiilkii Marraihan iyo Bar Tarri oo ah Habr Maqdi iyo dadkii Jawatir: waxay ahaayeen hoggaanka wasiir 'Addol."<ref name="The Conquest2"/></blockquote>Waa la caddeeyey in beel-hoosaadka Bartire ee Habar Maqdi uu gacanta ku hayay ganacsiga iyo jidka safarka ee ku socday [[Berbera]].<ref name=":02">{{Cite journal |last=Francis Burton |first=Sir Richard |date=1856 |title=First Footsteps in East Africa |url=https://books.google.com/books?id=5POdm7UKXP4C |journal=An Explanation of Harar |page=278}}</ref> Baare caan ku ah safarradiisa Afrika, aqoonyahan iyo askari Ingiriis ah, [[Richard Francis Burton|Richard Burton]] wuxuu iftiimiyay xiriirka fog ee Bartire la lahaa [[Emirs of Harar]].<ref>{{cite web |date=1856 |title=First Footsteps in East Africa An Explanation of Harar |url=https://books.google.com/books?id=5POdm7UKXP4C |access-date=8 December 2024 |publisher=Longman, Brown, Green, and Longmans |page=278}}</ref> Sarkaalka ciidanku wuxuu qorayay;<blockquote>Berteri, oo degan buuraha Gurays, ee koonfurta ka xiga, xadna la leh Galaha, halkaasna u fidsan bari ilaa buuraha Jigjiga, waxaa lagu qiyaasaa 3000 oo gaashaan. Asal ahaan waa Daarood, waxay adeecayaan Garaad Xirsi, waxayna markii aan dalka soo booqday ku jireen xaalad xun oo Geri ah. Qoyska madaxda ayaa dhowr qarni la xiriiray Amiirrada Harar, jidka safarka ee u socda iyo ka imanaya Berberah ee soo dhex mara dalkiisa, wuxuu ka dhigayaa saaxiib waxtar leh iyo cadow halis ah.<ref name=":0"/>{{rp|278}} </blockquote> [[File:Garad Wiil Waal.jpg|alt=Garaad Hirsi Garad Farah Garaad Hirsi|thumb|<small>'''Garad Hirsi Garad Farah Garad Hirsi''' '''Garad Wiil Waal''' (''Wiil-Waal''), qarnigii 17aad [[Garad]] ee Absame.</small>]] '''Garad Hirsi Farah Hirsi,''' ama si fiican loogu yaqaan '''Garad''' '''Wiil Waal''' ({{langx|so|Garaad Xirsi Faraax Xirsi}} ''Wiil-Waal,'' {{langx|am|ገራድ ዊልዋል}}). [[Garad]] Wiil Waal wuxuu ahaa boqor dhaqameed Soomaaliyeed oo noolaa qarnigii 19aad gudaha [[Jigjiga]].<ref>{{Cite web |last=islamicschoollibrarian |date=2022-03-30 |title=Wiil Waal: A Somali Folktale retold by Kathleen Moriarty illustrated by Amin Amir and Somali translation by Jamal Adam |url=https://islamicschoollibrarian.com/2022/03/30/wiil-waal-a-somali-folktale-retold-by-kathleen-moriarty-illustrated-by-amin-amir-and-somali-translation-by-jamal-adam/ |access-date=2024-12-09 |website=Islamic School Librarian |language=en}}</ref> Waxa uu ka soo jeeday Bartire [[Jidwaaq]] beel-hoosaadka qoyska weyn ee [[Darod]].<ref name=":0">{{Cite book |last=Burton |first=Sir Richard Francis |url=https://books.google.com/books?id=5POdm7UKXP4C&q=Guray&pg=PA278 |title=First Footsteps in East Africa: Or, An Explanation of Harar |date=1856 |publisher=Longman, Brown, Green, and Longmans |language=en}}</ref> Sida taariikhdu qorto ''Garad'' ''Hirsi Farah Hirsi'' wuxuu ahaa nin xukun adag iyo xigmad leh. Si kastaba ha ahaatee, waxaa sidoo kale lagu sifeeyay mid naxariis daran oo aan cafin, taas oo u soo jiiday naanaysta "''Wiil-Waal''," taas oo, marka si toos ah looga turjumo Soomaaliga, ay ka dhigan tahay "''Crazy Boy''."<ref>{{Cite journal |last=Emmenegger |first=Rony |date=2021-10-01 |title=Unsettling sovereignty: Violence, myths and the politics of history in the Ethiopian Somali metropolis |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0962629821001360 |journal=Political Geography |volume=90 |article-number=102476 |doi=10.1016/j.polgeo.2021.102476 |issn=0962-6298|doi-access=free }}</ref> Wuxuu ahaa hoggaamiye inta badan nolosadiisa ku qaatay duullaamo joogto ah iyo difaac. Wuxuu xukumay oo ka xoreeyay Soomaalida Oromada Galla taasoo hadda qayb ka ah [[Jigjiga]] iyo deegaannada ku xeeran.<ref name=":0" /><blockquote>Ku saabsan Garaad Xirsi warar kala duwan ayaa soo baxay: qaar waxay ku sifeeyeen inuu yahay mid naxariis daran, rabshado wata, oo hunguri weyn leh; kuwa kalena waxay ka hadleen isaga oo ah nin Alle ka cabsi qada (nin) iyo qof tukasho badan: dhammaantood, si kastaba ha ahaatee, waxay isku raaceen inuu beeray digir duurjoog ah. Astaamaha tawbadkeenka, wuxuu jeclaa inuu quudiyo wadaadada, Sheekh Jaamac ee Hararuna wuxuu ahaa marti joogto ah oo ku sugnayd xeryahiisa.<ref name=":0" /></blockquote>Sheekada Wiil Waal waxaa loo beddelay buug carruur ah oo laba luuqadood ah (Ingiriis iyo Soomaali) oo hoos imaanaya "Somali Bilingual Book Project" ''Wiil Waal: A Somali Folktale'' waxaa qoray Kathleen Moriarty, oo ay sawirtay Amin Amir iyo turjumaad by Jamal Adam. Waxaa loogu talagalay in lagu baro [[Culture of Somalia|dhaqanka Soomaalida]], xigmadda, iyo muhiimadda fikirka caqli-galnimada ah.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bnBmGgAACAAJ |title=Wiil Waal: A Somali Folktale |date=2007 |publisher=Minnesota Humanities Center/Somali Bilingual Book Project |isbn=978-1-931016-17-9 |language=en}}</ref> ==Abtirsiinta== Ma jiro wax heshiis ah oo cad oo ku saabsan qaab-dhismeedka qabiilka iyo beel-hoosaadka, qaar badan oo ka mid ah abtirsiinta waa la tirtiray.{{Citation needed|date=April 2025}} Liiska soo socda waxaa laga soo qaatay [[World Bank]]'s Conflict in Somalia: Drivers and Dynamics ee 2005 iyo [[United Kingdom]]'s [[Home Office]] daabacaadda, Somalia Assessment 2001.<ref>Somalia Assessment, 2001 October [http://www.asylum-law.org/docs/somalia/ind01b_somalia_ca.pdf Country Information and Policy Unit, Home Office, Great Britain, Annex B: Somali Clan Structure] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716081350/http://www.asylumlaw.org/docs/somalia/ind01b_somalia_ca.pdf|access-date=8 December 2024}} p. 43</ref><ref>Worldbank, Conflict in Somalia: Drivers and Dynamics {{Cite web |url=http://www.asylumlaw.org/docs/somalia/ind01b_somalia_ca.pdf |title=Archived copy |access-date=2024-12-08 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716081350/http://www.asylumlaw.org/docs/somalia/ind01b_somalia_ca.pdf |url-status=bot: unknown }} p.55 Figure A-1</ref> *[[Darod]] (Daarood bin Isma'il al-Jabarti) **Kablalah ***Kumade ****Absame *****[[Ogaden (clan)|Ogaden]] *****Bal'ad *****Weytein *****[[Jidwaaq]] ******[[Abaskuul]] ******Yabaree ******('''Bartire''') ==Dad caan ah== {{Unreferenced section|date=April 2025}} * Garaad Kulmiye Maxamed Dool (Wiil-Waal), Hadda [[Somali aristocratic and court titles|Garad]] ee [[Absame]] iyo hoggaamiyaha Golaha Odayaasha [[Somali Region]].<ref>{{Cite web |title=Somaliland and SSC Khaatumo leaders signal readiness for peace talks |url=https://hiiraan.com/news4/2024/Dec/199578/somaliland_and_ssc_khaatumo_leaders_signal_readiness_for_peace_talks.aspx |access-date=2025-05-18 |website=www.hiiraan.com |language=en-US}}</ref>[[File:Garaad kulmiye garaad wiilwaal.jpg|thumb|Garad Kulmiye Garad Mohammed Garad Dool.]] *Hasan Muhumed (Xasan Daadhi), Wasiirkii hore ee Khayraadka Biyaha ee [[Somali Region]]. *Axmed Shukri Cabdi Faarax (Axmed Shukri) Wasaaradda Horumarinta Magaalooyinka iyo Dhismaha ee Dowlad Deegaanka Soomaalida (SRS). *Garad Hirsi Farah Hirsi (Wiil-Waal), Hogaamiye, Tii 17aad ee Bartire [[Garad]] ee [[Absame]]. [[Jijiga Airport|Garoonka Diyaaradaha Jigjiga]] (JIJ) waxaa loogu magac daray isaga.<ref>{{Cite web |title=Ethiopian Airlines chooses S4GA runway lighting for Jijiga Airport |url=https://www.airport-suppliers.com/supplier-press-release/ethiopian-airlines-chooses-s4ga-runway-lighting-for-jijiga-airport/ |access-date=2025-05-18 |website=Airport Suppliers |language=en-GB}}</ref> ==Sidoo kale eeg== * [[Darod]] * [[Jidwaaq (clan)|Jidwaaq]] * [[Habr Maqdi]] == Tixraacyada == ===Xigashooyinka=== {{Reflist}} cmdgb0zpq71f7stzy41jepns022oblr Star Trek 0 17313 309940 192975 2026-10-02T17:17:32Z K7yz3 47672 309940 wikitext text/x-wiki [[File:Star Trek Logo 1.png|thumb|Astaanta faranshiiska]] '''Star Trek''' waxaa markii waxay qurbaha dhulka wax [[Paramount Pictures]]. Star Trek waa xarun warbaahineed oo lagu magacaabo Space America oo ku saleysan taxane telefishanka qiyamka ah oo uu abuuray Gene Roddenberry. Taxanaha ugu horreeya ee telefishinka, oo la yiraahdo Star Trek oo hadda loo yaqaan "The Original Series", ayaa ka soo muuqday 1966 waxaana la duubay seddex xilli xilli shabakadda telefishanka NBC. Waxa ay raacday wada-xaajoodyada kala duwan ee Captain James T. Kirk (William Shatner) iyo shaqaalihiisii ​​oo ku jiray xiddigga USS Enterprise, oo ah markab baadhis meelo, oo ay dhistay Isku-duubnidii Federaalka ee qarnigii saddex iyo soddonaad. Tartanka Star Trek ee xayeysiinta waxaa ka mid ah Heerka Asalka, taxane muuqaal ah, shan sawir oo telefishan ah, filimka filimka, iyo qalabka dheeraadka ah ee warbaahinta. [[File:Star Trek TOS Logo.svg|thumb|[[File:Leonard Nimoy William Shatner Star Trek 1968.JPG|frameless]]Mr. Spock iyo Captain Kirk oo ka socda taxanihii asalka ahaa]] Marka la abuuro Star Trek, Roddenberry waxa uu dhiirigeliyay buugaagta Horatio Hornblower, buugaagta safarka ah ee Gulliver's Travels, iyo shaqooyinka galbeedka sida Tv-ga Wagon Train. Tartankaas wuxuu sii socday 22-ka kooxood ee Star Trek: Noocyada Muuqaalka ah iyo lix filim oo muuqaal ah. Afar nambar oo taxane ah ayaa la soo saaray: Star Trek: Jiilka Kowaad wuxuu raacay shaqaalihii shirkad cusub oo lagu magacaabo "star starship" tan kale qarnigii koobaad ee asalka ah; Star Trek: Nawaaxiga Deep Deegaanka iyo Star Trek: Voyager ayaa si joogta ah ula qabsaday Generalka Koobaad; iyo Star Trek: Shirkad la dhigo kahor taxanaha asalka ah ee maalmaha hore ee socdaalka bani'aadamnimada ee aadanaha. Dabaqadii ugu dambeysey ee Star Trek TV, oo loogu magacdaray Star Trek: Discovery, ayaa kudheeratay CBS ka dibna ka dib la siiyay si gaar ah oo loogu talagalay moobiilka digital-ka ah ee Gabilsiyada. Hawlgallada Loogu Talagalay Soo-saarayaasha Kooban waxay sii wadeen afar filim oo dheeraad ah. Sannadkii 2009, filimka filimku wuxuu ku dhacay "dib-u-furid" lagu dhigay waqti kale, ama "Kelvin Timeline," oo magaciisu yahay Star Trek. Filimkan ayaa soo bandhigay muuqaal cusub oo muujinaya qaababka yaryar ee shaqaalaha ka yimid bandhigga asalka ah; waxa ay sii wadeen filimkooda, Star Trek Into Darkness (2013). Muuqaalka tobnaad ee filimka iyo soo noqoshada, Star Trek Beyond (2016), ayaa la sii daayay si ay u la socdaan xafladnimada 50-guurada. Star Trek wuxuu ahaa dhacdo caan ah muddo tobanaan sano ah. [1] Taageerada fasaxyada waxaa lagu magacaabaa Trekkies ama Trekkers. Farxadku waxay u egtahay noocyo kala duwan oo isboorti ah oo ay ku jiraan ciyaaraha, nambarada, sheekooyinka, ciyaaraha, iyo jilayaasha. Star Trek waxay soo jiidatay indho-indheyn ku taal Las Vegas oo la furay sannadkii 1998-kii waxana la xiray Sebtembar 2008. Ugu yaraan labo bandhig oo matxaf ah ayaa u socdaalaya adduunka. Taxanuhu wuxuu leeyahay luuqad dhisme oo buuxa, Klingon. Qaar ka mid ah jimicsiga ayaa laga sameeyay Star Trek. Intaa waxaa dheer, daawadayaashu waxay soo saareen dhowr farsamo. Laga soo bilaabo July 2016, macaamiilku wuxuu $ 10 bilyan oo dakhli ah ku soo saaray, [2] sameynta Star Trek mid ka mid ah warbaahinta ugu sarreysa ee waqtiga oo dhan. [[Category:Filim]] kgix09h8ts0zvwj25da86c7j4kmwx36 Saxaax 0 24752 309950 269533 2026-10-03T08:50:37Z Ziv 39946 ([[c:GR|GR]]) [[File:Pubic hair - Full Bikini Wax style.jpg]] → [[File:Mont de Venus.jpg]] → Copyvio replacement by Commons Administrator: Any wrong year information or image descriptions may needs to be adjusted. Feel also free to choose a other image. ([[c:c:GR]]) 309950 wikitext text/x-wiki [[File:A flaccid and shaved penis.jpg|thumb|Saxaaxda ragga]][[File:Mont de Venus.jpg|thumb|Saxaaxda dumarka]] '''Saxaax''' ama '''keenisyada''' (af-ingiriis: "genitalia" ama "private parts") waa xubnaha jidhka oo loo isticmaalo [[kaadi]] iyo [[galmo]]. Saxaaxda dumarka iyo gabdhaha waa [[siil]]. Saxaaxda ragga iyo wiilasha waa [[gus]] iyo [[xiniinyaha]]. [[Category:Saxaax]] irh9ek33drc0r321jcuel5mhodj8y9o Bad Doberan 0 49493 309939 302696 2026-10-02T15:27:14Z Oursana 47671 -+Bad Doberan Zisterzienserkloster.jpg 309939 wikitext text/x-wiki {{Infobox German place |type = Stadt |image_coa = DEU Bad Doberan COA.svg |image_photo = Bad Doberan Zisterzienserkloster.jpg |image_caption = [[Doberan Minster]], oo ka mid ah goobaha ugu muhiimsan ee dhaxalka diimeed ee [[Brick Gothic]] ee Yurub |coordinates = {{coord|54|06|25|N|11|54|19|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Bad_Doberan_in_LRO.svg |plantext = |state = |district = Rostock |elevation = 15 |area = 32.85 |postal_code = 18209 |area_code = 038203 |licence = LRO, BÜZ, DBR, GÜ, ROS, TET |Gemeindeschlüssel = 13 0 72 006 |website = {{official website|http://www.bad-doberan.de/}} |mayor = Jochen Arenz |party = Madaxbannaan }} '''Bad Doberan''' ({{IPA|de|baːt dobəˈʁaːn|-|De-Bad_Doberan.ogg}}) waa magaalo ku taal degmada [[Rostock (district)|Rostock]], [[Mecklenburg-Vorpommern]], Jarmalka. Waxay ahayd caasimaddii hore ee [[Bad Doberan (district)|degmada Bad Doberan]]. Sanadkii 2012, tirada dadkeedu waxay ahayd 11,427. == Juquraafi == Bad Doberan waxay ku taal meel ka durugsan {{convert|15|km}} galbeedka xarunta magaalada [[Rostock]] sidaas darteedna waxay qayb ka tahay mid ka mid ah gobollada ugu horumarsan qaybta waqooyi-bari ee Jarmalka. Magaaladu waxay ku dhex taal kaymaha geedaha beech iyadoo kaliya 6&nbsp;km u jirta [[Baltic Sea|Badda Baltic]] waana mid ka mid ah dejimaha Jarmalka ee ugu horreeyay ee Mecklenburg. Maanta magaaladu waa goob dalxiis oo aad loo jecel yahay, mahadnaqa [[Heiligendamm]], oo ah degmo ka tirsan Bad Doberan oo si toos ah ugu taal xariiqda dhagaxa ee Baltic. Taariikh ahaan, Doberan waxay ahayd hoyga xagaaga ee Dukes-ka Mecklenburg ee ku noolaa [[Schwerin]], iyo dadka la socda. == Magaca == Magaca Doberan, oo asal ahaan ahaa ''Dobran'', waa magac meel oo u badan inuu ka soo jeedo magaca shaqsiyeed ee [[Polabian language|Old Polabian]], oo macnaheedu yahay "wanaagsan" (''dobry''). Sida halyeeyga la sheego, magaca Doberan wuxuu asal ahaan ka soo jeedaa markii kaniisadda la dhisayay. Waxaa la sheegaa in deerada soo maraysay ay argagax gelisay dhowr swan, kuwaas oo ku qayliyay argagax "''dobre dobre''". Halkaas oo ay dadkii kaniisadda (monks) ugu yeereen meeshii Doberan. Ilaa maantana, deerada iyo swan-ka ayaa qurxiya calaamadda magaalada. == Taariikh == === Qarniyadii Dhexe === Bad Doberan waxaa la diiwaangeliyay 1177 sidii ''villa Slavica Doberan'', laakiin horraantii 1171 [[Cistercian|dadkii kaniisadda Cistercian]] ee ka yimid [[Amelungsborn Abbey]] ee [[Weser Uplands]] waxay aasaaseen kaniisad (monastery) oo ku taal ''Althof'' saddex kiiloomitir koonfur-bari ee magaalada, oo hadda ah xaafad ka tirsan Bad Doberan. 1179, kaniisadahan ayaa inta badan lagu baabi'iyay kacdoon Slavic ah. Todobo sano ka dib, Cistercians-ku waxay sameeyeen isku day labaad oo ay ku aasaasayaan kaniisad goobta ay hadda ku taal abbey-ga. Kaniisadda [[Romanesque architecture|Romanesque]] abbey, oo la hibeeyay 1232, waxaa lagu beddelay kaniisad sare [[Gothic architecture|Gothic]] ka dib dabkii 1291, kaas oo dhismihiisu u badan yahay inuu bilaabmay 1295, iyadoo qaybaha haray ee kaniisadda Romanesque lagu daray dhismaha cusub. Kaniisadda Gothic waxaa la quduus ka dhigay 1368. [[Doberan Abbey]] wuxuu noqday mid aad u qani ah sababtoo ah hawlihiisa dhaqaale wuxuuna lahaa hanti weyn. Ilaa kala diristii kaniisadaha intii lagu jiray [[the Reformation|Dib-u-habaynta]] 1552, waxay qaabaysay horumarka tuulada Doberan. Kaniisadda ka sokow, waxaa jiray tuulo farsamayaqaanno ah, ''Kammerhof'' (beeradii hore ee kaniisadda), laba goobood oo cabitaan ah, warshad leben ah, dambiile iyo dhowr [[cottage|guryo yar yar]] (''[[Kötter]]''). Wax yar ayay iska beddeshay ka dib markii kaniisadda loo wareejiyay 1552 dhinaca madaxbannaanida. Xafiis ducal ah ayaa laga aasaasay kaniisadda, waxaana soo baxay warshad iyo aqal ugaarsade. === Xilligii Hore ee Casriga ah === Doberan waxay si xun ugu dhibaatootay [[Thirty Years' War|Dagaalkii Soddontanka Sano]]. Xaaladda Doberan ayaa si weyn loo xoojiyay qarnigii 18-aad markii Duke of [[Duchy of Mecklenburg-Schwerin|Mecklenburg-Schwerin]], [[Frederick Francis I of Mecklenburg|Frederick Francis I]] uu u doortay madadaalada qoyska ducal, sharafta Mecklenburg iyo, ka dib, qaar ka mid ah bourgeoisie-ga taajiriinta ah sidoo kale. Ingiriiska waxaa laga dareemay in badda oo lagu dabaasho ay si gaar ah u caafimaad qabto. Natiijo ahaan, 1793, duke-ku wuxuu ku dabaashay taladii dhakhtarkiisa Rostock, [[Samuel Gottlieb Vogel]], ee ''Heiliger Damm'' ee Badda Baltic, taas oo calaamad u ah dhalashada goobta ugu horreysa ee xeebta Jarmalka, [[Heiligendamm]]. Dabaal-gayaashu waxay ku sugnaayeen Doberan waxayna ku ciyaareen mashiinnada booska (sanduuqyada dalxiiska ee ducal waxay ururiyeen 30,000 [[thaler|thalers]] oo royalties ah oo ka yimid [[casino|casino-yada]] Doberan), qoob-ka-ciyaarka, iyo [[horse racing|tartanka fardaha]] (waxaa laga yaabaa in tartankii ugu horreeyay ee fardaha ee Jarmalka uu ka dhacay halkan 10 Agoosto 1822). === Xilligii Dambe ee Casriga ah === [[File:Doberan Stadtansicht um 1900.jpg|thumb|Bad Doberan qiyaastii 1900]] [[File:Bad Doberan, Mecklenburg - Stahlbad.jpg|thumb|Stahlbad]] Naqshadeeyayaasha caanka ah, sida [[Carl Theodor Severin]], ardayda labada sayid ee duugga ah ee [[Classicist|naqshadaynta Classicist]], [[Carl Gotthard Langhans]] iyo [[Friedrich Gilly]], iyo Johann Christoph von Seydewitz ayaa dhisay isku xigxig degdeg ah qaabka saafiga ah ee Classicist: guriga martida (''Logierhaus''), dhismaha qolka (''Salongebäude'') oo leh ballroom-kiisa sharafta leh ee qaabka [[Empire (style)|Empire]], [[Prince's Palace|Qasriga Amiirka]] (''Prinzenpalais''), guriga qubayska [[Stahlbad (Bad Doberan)|''Stahlbad'']], dhowr guryo magaalo iyo meelaha caanka ah ee Shiinaha, oo ay ku jiraan hantida naqshadaha beerta, waxa loogu yeero [[Kamp (Bad Doberan)|''Kamp'']]. Mahadnaqa amiirka ee dhisaha oo qaabeeyay muuqaalka Doberan aad u badan, wuu yaraa; Severin wuxuu ku dhintay saboolnimo iyo iloobin Bad Doberan, halkaas oo lagu aasay meel aan la aqoon. Wakhtiga ugu sarreeya (1793: 900, 1840, 3,000, 1870: 4,000 oo qof) waxay socotay kaliya dhowr sano. Si tartiib ah Heiligendamm ayaa u kobcay, mar ahaan jiray kaliya lifaaq Doberan, galay goob madaxbannaan, iyo ku wareegsan Doberan waxay noqotay mid aamusan mar kale. [[File:Bad Doberan Molli (02) 2006-09-24.JPG|thumb|Tareenka uumiga ee ''[[Molli railway|Molli]]'' ee Bad Doberan]] Midna bixinta xuquuqda magaalada ee Doberan 1879 (motto: Deerada, qalooca iyo swan, waa hubka Doberan) ama dhismaha khadka tareenka ee Rostock via Bad Doberan ilaa Wismar 1883/84, ama aasaasidda [[narrow gauge steam railway|tareenka uumiga]] inta u dhaxaysa 1886 iyo 1910 ma beddelin xaaladda wax badan. Tareenka, oo maxalli ahaan loo yaqaan ''[[Molli]]'' ayaa wali socda maanta via Heiligendamm ilaa [[Kühlungsborn]], isagoo dhex maraya bartamaha magaalada. Magaaladu waxay kasbatay xaaladda goob dalxiis iyo horgalaha ''Bad'' 1921 ("Bad" macnaheedu waa "spa" ama "goob dalxiis" waana horgale caadi ah Jarmalka). Agoosto 1932, [[Adolf Hitler]] waxaa la siiyay muwaadin sharaf leh; Bad Doberan waxay ahayd magaaladii ugu horreysay ee Jarmalka ee sidaas samaysa. Xaqiiqdi, maadaama shahaadada la lumiyay, waxaa jiray is-afgaranwaa dhowr sano oo ku saabsan in la siiyay muwaadin sharaf leh iyo in kale. Si kastaba ha ahaatee, xilligii gu'ga 1932 [[Nazi Party|Xisbiga Nazi]] wuxuu lahaa aqlabiyad dhammaystiran shirka golaha magaalada, iyo maqaallo la daabacay ayaa wali jira waqtigaas, sidaas darteed waxaa guud ahaan la aqbalay in Hitler run ahaantii lagu sharfay habkan. Iyadoo magaaladu martigelinayso shir madaxeedka G8 bishii Juun 2007, waxaa la go'aamiyay 2 Abriil in Hitler laga saaro liiska sharafta magaalada, inkasta oo caadi ahaan muwaadin sharafeedka noocan oo kale ah uu dhammaado dhimashada qofka ku lug leh.<ref>[http://www.abc.net.au/news/newsitems/200704/s1887948.htm Town embarrassed by Hitler link. 02/04/2007. ABC News Online<!-- Bot generated title -->]</ref> 12 Juun 2011, [https://www.flickr.com/photos/the-view-from-up-here/5826897828/in/set-72157626823199653/ dukumenti soo baxay] kaas oo u badan inuu tilmaamayo [[Rosenkopf]] inay tahay magaaladii ugu horreysay ee Jarmalka ee siisa Adolf Hitler muwaadin sharaf leh (22 Luulyo 1932), maahan Bad Doberan. === Muddo-dagaalkii kadib === [[File:Kurhaus, Heiligendamm.jpg|thumb|left|upright=1.2|Goobtii shir madaxeedka G8 2007: Grand Hotel Kempinski ee [[Heiligendamm]]]] Laga soo bilaabo qiyaastii 1965 ilaa 1985 meelaha la deggan yahay ee Buchenberg, oo leh 1,049 guri, iyo Kammerhof oo leh 589 guri, ayaa lagu dhisay qaab [[Plattenbau]]. Ka dib dhammaadkii GDR 1990, [[historic town centre|xarunta magaalada taariikhiga ah]] iyo kaniisadda Bad Doberan ayaa si fiican loo dayactiray iyada oo qayb ka ah [[urban development|horumarka magaalada]]. 1994, degmada miyiga (''Landkreis'') ee Bad Doberan waxaa laga sameeyay degmooyinka [[Kreis Bad Doberan|Bad Doberan]] iyo [[Kreis Rostock Land|Rostock Land]] iyo [[Amt Schwaan]]. Rugta dhaqancelinta ee ''Moorbad'' ayaa la furay 1996 iyo Median Clinic, Heiligendamm, 1997. Tan iyo 2000, Bad Doberan waxay ahayd goob bogsiin ah. 2005 hoolka magaalada cusub ayaa la daah-furay. 13 Luulyo 2006 madaxweynaha Maraykanka, [[George W. Bush]], ayaa habeenkii ku hoyday Heiligendamm.<ref>{{cite web |url=http://german.germany.usembassy.gov/germany-ger/bush2006.html |title=DIPLOMATISCHE VERTRETUNGEN DER USA DEUTSCHLAND - Präsident Bush besucht Deutschland |access-date=2015-05-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721071521/http://german.germany.usembassy.gov/germany-ger/bush2006.html |archive-date=2011-07-21 }}</ref> Laga bilaabo 6 ilaa 8 Juun 2007, [[G8 Summit]] ayaa ka dhacay Heiligendamm, kaas oo ay ka qaybgaleen [[Stephen Harper]] (Canada), [[Nicolas Sarkozy]] (France), [[Angela Merkel]] (Germany), [[Romano Prodi]] (Italy), [[Shinzō Abe]] (Japan), [[Vladimir Putin]] (Russia), George W. Bush (USA), [[Tony Blair]] (UK) iyo [[José Manuel Durão Barroso]] (EU). == Dhaqanka iyo goobaha == [[File:Albert of Sweden grave 2010 (2).jpg|thumb|Qabriga Boqor Albert ee Sweden ee Doberan Minster]] === Guud === Dhismayaasha classicist-ka ee lagu garto xarumaha Bad Doberan iyo Heiligendamm waxaa dhamaantood dhisay 1801 iyo 1836 naqshadeeye, Carl Theodor Severin. Si kastaba ha ahaatee, dhismaha ugu caansan waa [[Doberan Minster]] (''Doberaner Münster'', 1368), oo mar ahaan jiray kaniisadda [[Doberan Abbey]], waana mid ka mid ah tusaalooyinka ugu cajiibsan ee [[Brick Gothic]] dhismaha gobolka Badda Baltic. Waa goobta ugu muhiimsan ee diimeed ee [[European Route of Brick Gothic]]. Qabriga weyn ee Boqor [[Albert, King of Sweden|Albert ee Sweden]] ayaa halkaas laga heli karaa. Bad Doberan sidoo kale waa hoyga "''[[Molli]]''", tareen uumiga taariikhiga ah ee qarnigii 19-aad kaas oo ah dalxiis soo jiidasho leh iyo sidoo kale adeeg maalinle ah oo magaalada iyo xeebta deriska ah. Magaaladu waxay martigelisaa dabbaaldegga sannadlaha ah ee u dabaaldegaya muusigga [[Frank Zappa]], [[Zappanale]], sidoo kale waxay soo bandhigtaa busta fanaanka. === Matxafyada === [[File:Moeckelhauswiki.jpg|thumb|''Möckelhaus'' (Matxafka Magaalada iyo Goobta)]] * Matxafka Magaalada iyo Goobta: bandhig joogto ah oo ku saabsan taariikhda Doberan-Heiligendamm ee gurigii hore ee naqshadeeye iyo dhisaha [[Gotthilf Ludwig Möckel]], oo dhisay villa-kan [[Neo-Gothic]] 1886 ilaa 1888. * Ehm Welk House: goob kulan dhaqameed oo ku taal gurigii hore ee qoraaga, [[Ehm Welk]] === Taallooyinka taariikhiga ah === [[File:Bad Doberan Ehrenmal Buchenberg 2010-03-29.JPG|thumb|upright|Taallo loo dhisay kuwa ku dhintay Dagaalkii Weyn]] * Taallo askartii ka timid Doberan ee ku dhintay ama ku maqan [[First World War|Dagaalkii Koowaad ee Adduunka]] ee buurta Buchenberg (oo maxalli ahaan loo yaqaan ''Backenzahn''). kii asalka ahaa waa laga saaray. Maanta waxaa jira iskutallaab cad oo hortiisa taallo. Taallada waxaa la dhisay dabayaaqadii 1920-yadii naqshad uu sameeyay Hans Carlson. * Taallo laga soo bilaabo 1960-yadii, oo uu maalgeliyay qoraaga, [[Ehm Welk]], hortiisa dugsiga dhexe ee Buchenberg ee ''Ehm-Welk-Straße'', "dhibanayaasha fashiistaha". * Taallo laga soo bilaabo 1986 by sculptor [[Reinhard Dietrich]], u dhow kaniisadda dhibanayaasha fashiistaha. * Taallo laga soo bilaabo 1970 hortiisa dugsiga ee ''Beethovenstraße'' si loo xuso Shuuciga [[Reichstag (Weimar Republic)|Reichstag MP]], Ernst Schneller, oo lagu dilay [[Sachsenhausen concentration camp|xeryaha fiirsashada ee Sachsenhausen]]. Dugsigu wuxuu ka tagay magaciisa oo uu qaatay xilligii Bariga Jarmalka. === Dhismayaasha iyo dhaqanka === [[File:Heiligendamm Gedenkstein.jpg|thumb|upright|Taallo loo dhisay Frederick Francis I ee Heiligendamm]] [[File:Bad Doberan - Kreuz im Bad Doberaner Münster (Christusseite).jpg|thumb|upright|Christ side of the Altar of the Holy Cross in [[Doberan Minster]]]] * [[Doberan Abbey]] iyo [[Doberan Minster|Minster]] * [[Althof Chapel]] laga soo bilaabo qarnigii 15-aad. Waa hal-aisled, cross-rib vaulted, dhisme leben ah kaas oo si weyn loogu beddelay Möckel sanadihii 1886-1888. * burburka bakhaarka kaniisadda (''Klosterscheune'') ee Althof, goob Gothic ah oo leh saf arcades ah. * [[Heiligendamm]], goobtii ugu horreysay ee xeebta ee Jarmalka * [[Kamp (Bad Doberan)|Kamp]], beerta qaabka Ingiriiska oo leh geedo qurux badan oo geedkii, limes, chestnuts iyo elms, iyo kuwaas oo samaynta cutub farshaxan ah oo leh dhismayaal qaabka ugu saafi ah ee Classicist, oo ay ku jiraan: * ''Kurhaus'', oo hore u ahaan jiray ''Logierhaus'' (la dhisay 1793 by v. Seydewitz); * ''Salongebäude'', la dhisay 1802 by Severin; hoolka xafladaha waa gudaha Classicist ee ugu fiican Bad Doberan; * Großer Palais la dhisay 1806/09 by Severin, wuxuu ka kooban yahay hanti gaar ah oo ku taal hoolka beerta oval: saqaf rinji ah iyo wallpaper oo muujinaya [[Cupid|Amor]] iyo [[Cupid and Psyche|Psyche]] halyeeyga [[Apuleius]] (ku salaysan naqshadaha Lois Lafitte iyo Mary Blonder oo la daabacay 1820 ee Paris). * ''Severinstraße'' ee ku xiga waa guriga cunto kariyaha shakhsi ahaaneed ee duke, [[Gaetano Medini]], (No. 5), la dhisay by Severin 1825, gaar ahaan caan ku ah facade-kiisa aadka u firfircoon, qaybsan. * Dhinaca kale ee Kamp waa [[Prince's Palace (Bad Doberan)|Qasriga Amiirka]] iyo guriga ''Gottesfrieden'' oo ka soo horjeeda, kuwaas oo la dhisay by Severin midba midka kale sida guryihiisa. Wuxuu u baahday inuu dhiibo kii ugu horreeyay ee sayidkiisa. * Pavilions-ka Cas iyo Caddaan (la dhisay 1808/09 iyo 1810 ilaa 1813) ee bartamaha beerta waa tusaalooyin kaliya iyo [[chinoiserie|naqshado Shiinees ah]] ee [[Mecklenburg]] iyo bilowgii waxay dejiyeen pavilion muusig iyo dukaamo dukaameysi. * [[Friderico-Francisceum]], [[Gymnasium (Germany)|gymnasium-ka]] kaliya ee magaalada, wuxuu ku yaalaa dhisme u dhow Kamp kaas oo la dhisay by Möckel 1889. * Tempelberg hill waa [[water tower (Bad Doberan)|munaaradda biyaha]] duugga ah, dhismaha kaas oo bilaabmay 1927. Waa taallo liis gareysan. Sannad kasta dabbaaldegga muusigga [[Zappanale]] wuxuu ka dhacaa Bad Doberan. === Sport === * [[Baltic Sea Racecourse]] (''Ostseerennbahn''): tartankii ugu horreeyay ee Jarmalka, oo la dhigay 1823 iyada oo ku salaysan tusaalaha Ingiriiska * Kubadda cagta: ''Doberaner FC'' * Cycling/Triathlon: ''Doberaner SV'', qaybta Cycling/Triathlon * Handball: ''Doberaner SV'', Ragga: qaybta 3aad; Haweenka: qaybta 1aad ee gobolka (''Landesoberliga'') * Light athletics: ''Doberaner SV'' == Dadka caanka ah == [[File:Johanna Andre (1861-1926).jpg|thumb|140px|[[Johanna André]], ca 1900]] === Ku dhashay magaalada === * [[Johanna André]] (1861–1926), soprano iyo macallin codka * [[Eduard Heyck]] (1862–1941), taariikhyahan dhaqameed, tifaftire, qoraa iyo abwaan * [[Otto Schünemann]] (1891–1944), lieutenant general ee Wehrmacht * [[Frederick, Prince of Hohenzollern]] (1891 ee Heiligendamm – 1965), madaxa [[House of Hohenzollern]] * [[Olaf Klose]] (1903−1987), taariikhyahan farshaxan iyo maktabad. * [[Joachim Schmettau]] (dhashay 1937), sculptor-ka Berlin-based * [[Michael Buddrus]] (dhashay 1957), locksmith iyo taariikhyahan. ==== Sport ==== * [[Hans Wolf]] (dhashay 1940), cyclist Maraykan ah * [[Frank Paschek]] (dhashay 1956), long jumper, bilad lacag ah oo at [[1980 Summer Olympics]] * [[Felix Drahotta]] (dhashay 1989), rower, bilad lacag ah oo at [[2016 Summer Olympics]] [[File:Felix Mendelssohn Bartholdy by Eduard Magnus (1833).jpg|thumb|140px|[[Felix Mendelssohn]] Bartholdy, 1846]] === Ku noolaa, ka shaqeeyay ama ku dhintay magaalada === * [[Claus von Amsberg]] (1926–2002), ninkii [[Queen Beatrix]]; ardayga [[Friderico-Francisceum]] Gymnasium 1933/1936 iyo 1943 * [[Felix Mendelssohn-Bartholdy]] (1809–1847) wuxuu joogay sidii 15-jir xagaagii 1824 aabbihiis dhowr toddobaad Doberan wuxuuna ka kooban yahay kuwa kale, 'Doberaner Blasmusik'. * [[Gaetano Medini]] (1772–1857), Italian-born Jarmal restaurateur, ku dhintay maxalli ahaan * [[Gotthilf Ludwig Möckel]] (1838–1915), naqshadeeye iyo dhisaha, ku noolaa, ka shaqeeyay oo ku dhintay maxalli ahaan * [[Duke Adolf Friedrich of Mecklenburg|Adolf Friedrich, Duke of Mecklenburg]] [-Schwerin] (1873–1969), ku noolaa maxalli ahaan 1924/1945. * [[Carl Theodor Severin]] (1763–1836), naqshadeeye, ku noolaa, ka shaqeeyay oo ku dhintay maxalli ahaan. * [[Ehm Welk]] (1884–1966), qoraa, ku noolaa halkan laga bilaabo 1950 oo ku dhintay maxalli ahaan * [[Herman Wirth]] (1885–1981), folkish pseudo-taariikhyahan, xilligii Nazi wuxuu bilaabay maxalli ahaan, a ''"Research Institute of Spirit Surge layer"'' === Freeman === Bad Doberan waxay ahayd mid ka mid ah magaalooyinkii ugu horreeyay ee magacaabay [[Adolf Hitler]] Agoosto 1932 muwaadin sharaf leh. 2 Abriil 2007, golaha magaaladu si rasmi ah ayuu ula noqday muwaadinnimadiisa sharafta leh.<ref>''[http://www.spiegel.de/politik/deutschland/0,1518,475336,00.html Bad Doberan befreit sich von Ehrenbürger Hitler]''. In: ''Spiegel online''. 2.&nbsp;April 2007</ref> == Iskaashi == * {{Flagicon|Germany}} [[Bad Schwartau]], [[Schleswig-Holstein]] == Tixraacyo == {{reflist}} == Xiriirinta dibadda == {{Wikivoyage|Bad Doberan}} {{Commons category|Bad Doberan}} * {{Cite EB1911 |wstitle= Doberan |volume= 8 |page= 350 |short=1}} *{{in lang|de}} [http://www.bad-doberan.de/ Bad Doberan bogga rasmiga ah] *{{in lang|de}} [https://web.archive.org/web/20060803140132/http://doberan.de/ Doberan Newspaper on Sunday] {{Authority control}} mav7h3ujmxkzj438ivpss7zlqqg5rce Template:Infobox peninsulas 10 52824 309947 308915 2026-10-03T06:05:12Z EmausBot 2224 Hagaajin u rogid labalaaban ee [[Template:Infobox gasiirad]] 309947 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Infobox gasiirad]] e0mxxxzrxygd5v83chj8vh1pycxxum8 User:Somali History Chanel 2 53398 309943 2026-10-02T19:17:12Z Somali History Chanel 47675 /* */ 309943 wikitext text/x-wiki Xalkan waxa kusoo gudbin donaa tariikhda Africa iyo calamka kalaba 9mmk0ik73wz5rts2x3f4u16191wfcyu Bahalkii Maanduuruugoo 0 53399 309948 2026-10-03T06:58:08Z Pikachumousie 47667 Abuuray iyadoo la turjumay qaybta furitaanka ee bogga "[[:en:Special:Redirect/revision/1376334951|Mandurugo]]" 309948 wikitext text/x-wiki Bahalkii Maanduurugoo waa noole khuraafaad ah oo ka soo jeeda dhaqanka Filibiin oo la mid ah vampire. Noocyada kala duwan ee Aswaang waxay Bahalkii Maanduuruugoo u egtahay vampire. Badanaa waa dumar dhallinyaro ah oo qurux badan maalintii, laakiin waxay yeeshaan baalal iyo carrabyo dhaadheer oo fiiqan habeenkii, kuwaas oo ay u isticmaalaan inay ku sameeyaan jeexitaan qoorta ninka, ama ay ka mudaan gudaha afkiisa iyagoo dhunkanaya si ay dhiig u helaan. Sheekooyinka, oo ay caan ku yihiin dadka ku hadla Tagalog iyo Bicol, waxay leeyihiin kala duwanaansho badan. Mararka qaar Mandurugo waxay guursataa rag aan la tuhunsanayn si ay ugaarsadaan, <ref>{{Cite book|last=Bane|first=Theresa|url=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&q=Mandurugo&pg=PA59|title=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures|date=2012-01-09|publisher=McFarland|isbn=9780786488940|language=en}}</ref> ama waxay dooran kartaa hal nin oo keliya, iyadoo u adeegsanaysa sidii dabool ay ku cabto dhiiggeeda, iyadoo u duulaysa tuulooyin kale si ay u quudiso. alqk4xqk37q98ag63lj2j0bnpn1i2uk 309949 309948 2026-10-03T07:03:10Z Pikachumousie 47667 Abuuray iyadoo la turjumay qaybta "__LEAD_SECTION__" ee bogga "[[:en:Special:Redirect/revision/1376334951|Mandurugo]]" 309949 wikitext text/x-wiki Bahalkii Maanduurugoo waa noole khuraafaad ah oo ka soo jeeda dhaqanka Filibiin oo la mid ah vampire. Noocyada kala duwan ee Aswaang waxay Bahalkii Maanduuruugoo u egtahay vampire. Badanaa waa dumar dhallinyaro ah oo qurux badan maalintii, laakiin waxay yeeshaan baalal iyo carrabyo dhaadheer oo fiiqan habeenkii, kuwaas oo ay u isticmaalaan inay ku sameeyaan jeexitaan qoorta ninka, ama ay ka mudaan gudaha afkiisa iyagoo dhunkanaya si ay dhiig u helaan. Sheekooyinka, oo ay caan ku yihiin dadka ku hadla Tagalog iyo Bicol, waxay leeyihiin kala duwanaansho badan. Mararka qaar Mandurugo waxay guursataa rag aan la tuhunsanayn si ay ugaarsadaan, <ref>{{Cite book|last=Bane|first=Theresa|url=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&q=Mandurugo&pg=PA59|title=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures|date=2012-01-09|publisher=McFarland|isbn=9780786488940|language=en}}</ref> ama waxay dooran kartaa hal nin oo keliya, iyadoo u adeegsanaysa sidii dabool ay ku cabto dhiiggeeda, iyadoo u duulaysa tuulooyin kale si ay u quudiso. == __LEAD_SECTION__ == Bahalkii Maanduuruugoo waa noole khuraafaad ah oo ka soo jeeda dhaqanka Filibiin oo la mid ah vampire. Noocyada kala duwan ee Aswaang waxay Bahalkii Maanduuruugoo u egtahay vampire. Badanaa waa dumar dhallinyaro ah oo qurux badan maalintii, laakiin waxay yeeshaan baalal iyo carrabyo dhaadheer oo fiiqan habeenkii, kuwaas oo ay u isticmaalaan inay ku sameeyaan jeexitaan qoorta ninka, ama ay ka mudaan gudaha afkiisa iyagoo dhunkanaya si ay dhiig u helaan. Sheekooyinka, oo ay caan ku yihiin dadka ku hadla Tagalog iyo Bicol, waxay leeyihiin kala duwanaansho badan. Mararka qaar Mandurugo waxay guursataa rag aan la tuhunsanayn si ay ugaarsadaan, <ref>{{Cite book|last=Bane|first=Theresa|url=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&q=Mandurugo&pg=PA59|title=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures|date=2012-01-09|publisher=McFarland|isbn=9780786488940|language=en}}</ref> ama waxay dooran kartaa hal nin oo keliya, iyadoo u adeegsanaysa sidii dabool ay ku cabto dhiiggeeda, iyadoo u duulaysa tuulooyin kale si ay u quudiso. osg5raaupp1iz5q1nyow770zt4swz9e 309951 309949 2026-10-03T10:08:41Z Isma4l 41797 309951 wikitext text/x-wiki '''Mandurugo''' waa [[Philippine mythical creatures|makhluq khayaali ah]] oo ka yimid [[Philippine folk literature|sheekooyinka dadweynaha Filibiin]], oo la mid ah [[vampire|qof dhiig-cabbane ah]]. Nooc ka mid ah ''[[Aswang]]'' (Filipino [[Shapeshifting|beddelaada foomka]]), Mandurugo waxay u eeg tahay dhiig-cabbane. Caadi ahaan waxay yihiin dumar da'yar oo qurux badan maalintii, laakiin waxay yeeshaan baalal iyo carrab dheer oo fiiqan habeenkii, kuwaas oo ay u isticmaalaan inay ku gooyaan qoorta ninka, ama ay ku mudaan afka gudahiisa iyaga oo dhunkanaya si ay dhiig u helaan. Sheekooyinka, oo caan ku ah kuwa ku hadla [[Tagalog language|Tagalog]] iyo [[Bikol languages|Bicol]], waxay leeyihiin kala duwanaansho badan.<ref>{{Cite journal|last=PERTIERRA|first=RAUL|date=1983|title=Viscera-Suckers and Female Sociality: The Philippine Asuang|jstor=42633556|journal=Philippine Studies|volume=31|issue=3|pages=319–337}}</ref> Mararka qaarkood Mandurugo waxay guursataa rag aan waxba ogayn si ay u ugaarsato,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&q=Mandurugo&pg=PA59|title=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures|last=Bane|first=Theresa|date=2012-01-09|publisher=McFarland|isbn=9780786488940|language=en}}</ref> ama waxay dooran kartaa hal nin, iyadoo u adeegsanaysa dabool ahaan hawlaheeda dhiig-cabbista, iyadoo u duulaysa tuulooyinka kale si ay u quudato.<ref>{{Cite journal|last=Ramos|first=Maximo|date=1969|title=The Aswang Syncrasy in Philippine Folklore|jstor=1499218|journal=Western Folklore|volume=28|issue=4|pages=238–248|doi=10.2307/1499218}}</ref> == Halyeeyga == "Gabadha Leh Jacaylka Badan" waa mid ka mid ah sheekooyinka caanka ah. Naag dhalinyaro ah, oo qurux badan ayaa guursatay iyada oo jirta lix iyo toban sano. Ninkeeda, oo lagu sifeeyay dhalinyaro cayilan, ayaa ku dhacay lafo ka yar hal sano gudahood. Kadib markii uu dhinto, haweeneydu waxay guursataa mar labaad iyo mar kale iyada oo la mid ah natiijada, ilaa ay ka gaarto ninkeedii afraad. Ninkii afraad, oo ka baqaya masiirkii la mid ahaa kuwii ka horreeyay, wuxuu ka baqayaa inuu seexdo habeenkii oo wuxuu gacanta ku hayaa mindi. In yar ka dib saqda dhexe, ninku wuxuu dareemayaa wax ka sarreeya ka hor int>**ii** uusan dareemin mudasho qoorta ah. Wuxuu ku dhuftay makhluuqii korkiisa saarnaa wuxuuna maqlay qaylo weyn iyo baalal sacabka ah. Maalinta xigta, xaaskiisa waxaa laga helay iyada oo dhimatay meel aan ka fogeyn guriga iyada oo ay ku taal nabar mindi ah laabteeda.<ref name="Maximo D. Ramos">{{cite book|url={{google books|plainurl=y|id=KzSBAAAAMAAJ}}|title=Creatures of Philippine lower mythology|last=Ramos|first=Maximo D.|publisher=Phoenix Pub. House|year=1990}}</ref> == Filimada == Filibiin kadib [[World War II]], [[vampirism]] waxay ahayd mawduuc kulul. [[Roman Catholic Church]] waxay saameyn weyn ku lahayd warshadaha filimada adduunka oo dhan. Filimada sida ''[[The Blood Drinkers|The Vampire People]]'' (1966) waxay ahaayeen badeecada khuraafaadka dhiig-cabbaha iyo dhaqanka ugu weyn.<ref name="Edward Geary Lansdale">{{cite book|url={{google books|plainurl=y|id=lqnRt8K4WnQC}}|title=In the Midst of Wars: An American's Mission to Southeast Asia|last=Lansdale|first=Edward Geary|publisher=Fordham Univ Press|year=1991|isbn=978-0-8232-1314-6}}</ref> == Tixraacyada == {{reflist}} o6erj10e1vevqnbhnsmuxu9ffb98dba