Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk 0 2410 2981120 2940789 2026-05-16T09:04:58Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981120 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Shtetet e Bashkuara të Amerikës | native_name = United States of America | common_name = Shtetet e Bashkuara | image_flag = Flag of the United States.svg | flag_type = [[Flamuri i Shteteve të Bashkuara|Flamuri]] | image_coat = Greater coat of arms of the United States.svg | symbol_type = [[Vula e Madhe e Shteteve të Bashkuara#Përpara|Emblema]] | national_motto = <div style="padding-bottom:0.5em;text-align:center;">"[[In God We Trust]]"</div>{{collapsible list |title=Moto tjera tradicionale: |titlestyle=background:transparent;text-align:center;line-height:1.15em; |liststyle=text-align:center;white-space:nowrap; |{{native name|la|"[[E pluribus unum]]"|italics=off}}<ref name="de facto Motto">{{cite web|publisher=[[Departamenti i Shtetit i Shteteve të Bashkuara]], [[Byroja e Çështjeve Publike]]|year=2003|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/27807.pdf|title=The Great Seal of the United States|language=en|access-date=12 shkurt 2020}}</ref><br />"Nga shumë, një" |{{native name|la|"[[Annuit cœptis]]"|italics=off}}<ref name="de facto Motto"/><br />"Providenca favorizon ndërmarrjet tona" |{{native name|la|"[[Novus ordo seclorum]]"|italics=off}}<ref name="de facto Motto"/><br />"Rendi i ri i shekujve" }} | national_anthem = "[[The Star-Spangled Banner]]"<ref>{{cite web|date=3 mars 1931|title=An Act To make The Star-Spangled Banner the national anthem of the United States of America|url=https://uscode.house.gov/statviewer.htm?volume=46&page=1508|language=en}}</ref><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Star_Spangled_Banner_instrumental.ogg]]</div> <!-- Commented out, as not [[WP:DUE]] for lead. | march = "[[The Stars and Stripes Forever]]"{{sfn|Kidder|Oppenheim|2007|p=91}}<ref name="urluscode.house.gov">{{cite web|url=https://uscode.house.gov/statviewer.htm?volume=112&page=1263|title=uscode.house.gov|date=12 gusht 1999|website=Public Law 105-225|publisher=uscode.house.gov|pages=112 Stat. 1263|quote=Section 304. "The composition by John Philip Sousa entitled 'The Stars and Stripes Forever' is the national march."|access-date=10 shtator 2017}}</ref><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:March, "The Stars and Stripes Forever" · Colonel John R. Bourgeois, Director · John Philip Sousa · United States Marine Band.ogg]]</div> -->| image_map = {{Switcher|[[File:USA orthographic.svg|frameless|alt=Orthographic map of the U.S. in North America]]|Shfaq globin (vetëm [[Shtetet Federale të Amerikës|shtetet]] dhe [[Washington, D.C.|D.C.]])|[[File:US insular areas SVG.svg|upright=1.15|frameless|alt=World map showing the U.S. and its territories]]|Shfaq SHBA-në [[Territoret e Shteteve të Bashkuara|territoret e saj]]|default=1}}<!-- Consensus map, see talk page. --> | map_width = 220px | capital = [[Washington, D.C.]]<br />{{coord|38|53|N|77|01|W|display=inline}} | largest_city = [[New York City]]<br />{{coord|40|43|N|74|00|W|display=inline}} | official_languages = [[Gjuhët e Shteteve të Bashkuara#Gjuhët zyrtare|Anglisht]] | languages_type = Gjuha kombëtare | languages = [[Anglisht]] (''[[de facto]]'') | demonym = [[Amerikanët|Amerikan]] | government_type = [[Republika|Republika kushtetuese]] [[Sistemi presidencial|presidenciale]] [[Federalizmi në Shtetet e Bashkuara|federale]]<!-- Consensus description; do not change without addressing in talk page first --> | leader_title1 = [[Kryetari i Shteteve të Bashkuara|Presidenti]] | leader_name1 = [[Donald Trump]] ([[Partia Republikane (SHBA)|R]]) | leader_title2 = [[Zëvendëspresidenti i Shteteve të Bashkuara|Zëvendëspresident]] | leader_name2 = [[JD Vance]] ([[Partia Republikane (SHBA)|R]]) | leader_title3 = [[Kryetari i Dhomës së Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara|Kryetari i Dhomës]] | leader_name3 = [[Mike Johnson]] ([[Partia Republikane (ShBA)|R]]) | leader_title4 = [[Shefi i Drejtësisë së Shteteve të Bashkuara|Shefi i Drejtësisë]] | leader_name4 = [[John Roberts]] | legislature = [[Kongresi i Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Kongresi]] | upper_house = [[Senati i Shteteve të Bashkuara|Senati]] | lower_house = [[Dhoma e Përfaqësuesve e Shteteve të Bashkuara|Dhoma e Përfaqësuesve]] | sovereignty_type = [[Historia e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Pavarësia]] | sovereignty_note = nga [[Mbretëria e Britanisë së Madhe|Britania e Madhe]] | established_event1 = [[Deklarata e Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara|Deklarata]] | established_date1 = 4 korrik 1776 | established_event2 = [[Periudha e konfederatës|Konfederata]] | established_date2 = 1 mars 1781 | established_event3 = [[Traktati i Parisit (1783)|Traktati i Parisit]] | established_date3 = 3 shtator 1783 | established_event4 = [[Kushtetuta e SHBA-ve|Kushtetuta]] | established_date4 = 21 qershor 1788 | established_event5 = [[Akti i pranimit i Hawaii|Shteti i fundit i pranuar]] | established_date5 = 21 gusht 1959 | area_link = Gjeografia e Shteteve të Bashkuara të Amerikës | area_label = Gjithsej | area_footnote = {{Efn|Sipërfaqet e 50 shteteve dhe Distriktit të Kolumbisë, por jo Puerto Rikos dhe territoreve tjera ishullore sipas<ref>{{cite web|date=gusht 2010|title=State Area Measurements and Internal Point Coordinates|work=[[Census.gov]]|url=https://www.census.gov/geographies/reference-files/2010/geo/state-area.html|access-date=31 mars 2020|quote=reflect base feature updates made in the MAF/TIGER database through August, 2010.}}</ref>}} | area_rank = 3-ta{{efn|Shtetet e Bashkuara është vendi i tretë më i madh për nga sipërfaqja e përgjithshme, pas [[Rusia|Rusisë]] dhe [[Kanada|Kanadasë]], nëse përfshihen zonat e saj ujore bregdetare dhe territoriale. Nëse përfshihen vetëm ujërat e saj të brendshme (gjiret, soundet, lumenjtë, liqenet dhe [[Liqenet e Mëdha]]), SHBA-ja është e katërta më e madhe, pas Rusisë, Kanadasë dhe [[Kina|Kinës]].}} | area_sq_mi = 3,796,742 | percent_water = 4.66<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 tetor 2020|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|date=2015}}</ref> | area_label2 = Sipërfaqja tokësore | area_data2 = {{convert|3,531,905|sqmi|km2|abbr=on}} (i 3-ti) | population_census = {{IncreaseNeutral}} 331,449,281{{efn|Byroja e Regjistrimit të SHBA-së ofron një orë të azhurnuar vazhdimisht, por jozyrtare të popullsisë, përveç regjistrimit të tij dhjetëvjeçar dhe vlerësimeve vjetore të popullsisë.}}<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2021/2020-census-apportionment-results.htmlpid=2020CENSUS&src=pt|title=Census Bureau's 2020 Population Count|work=[[Byroja e Regjistrimit të Shteteve të Bashkuara]]|language=en|access-date=26 prill 2021}} Regjistrimi i vitit 2020 është që nga 1 prilli 2020.</ref> | population_census_year = 2020 | population_estimate = 331,893,745{{efn|Përjashtuar [[Portorikoja|Puerto Rikon]] dhe ishujt e tjerë të pa inkorporuar, sepse ato numërohen veçmas në statistikat e regjistrimit të popullsisë të SHBA-së.}}<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2021/2021-population-estimates.html|title=New Vintage 2021 Population Estimates Available for the Nation, States and Puerto Rico|first=US Census|last=Bureau|website=Census.gov|language=en}}</ref> | population_estimate_year = 2021 | population_census_rank = 3-ta | population_density_sq_mi = 87<!-- Figure uses (population/land + water area) as of July 2019. --> | population_density_rank = 185-ta | GDP_PPP = {{increase}} $25.35&nbsp;trillion<ref name="IMF.WEO.US">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April|title=World Economic Outlook Database, April 2022|date=prill 2022|website=IMF.org|publisher=[[International Monetary Fund]]|language=en|access-date=19 prill 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP_rank = i 2-ti | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $76,027<ref name="IMF.WEO.US"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = i 9-ti | GDP_nominal = {{increase}} $25.35&nbsp;trillion<ref name="IMF.WEO.US"/> | GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal_rank = i 1-rë | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $76,027<ref name="IMF.WEO.US"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = i 8-të | Gini = 48.5<!-- Number only. --> | Gini_year = 2020 | Gini_change = increase | Gini_ref =<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/2019/09/26/income-inequality-america-highest-its-been-since-census-started-tracking-it-data-show/|title=Income inequality in America is the highest it's been since Census Bureau started tracking it, data shows|newspaper=[[The Washington Post]]|language=en|access-date=27 korrik 2020}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.926<!-- Vetëm numri. --> | HDI_year = 2019<!-- Përdorni vitin për kohën e të dhënave e jo vitin e botimit të tyre. --> | HDI_change = increase<!-- Increase/decrease/steady. --> | HDI_ref =<ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020: The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|language=en|publisher=[[Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillimin]]|date=15 dhjetor 2020|access-date=15 dhjetor 2020}}</ref> | HDI_rank = i 17-ti | currency = [[Dollari i Shteteve të Bashkuara|Dollari amerikan]] ($) | currency_code = USD | utc_offset = −4 to −12, +10, +11 | utc_offset_DST = −4 to −10{{efn|Shih [[Koha në Shtetet e Bashkuara]] për detaje rreth ligjeve që rregullojnë zonat kohore në Shtetet e Bashkuara.}} | date_format = mm/dd/yyyy{{efn|Shih [[Shënimi i datës dhe orës në Shtetet e Bashkuara]].}} | drives_on = Të djathtën{{efn|Një juridiksion i vetëm, [[Ishujt e Virgjër të Shteteve të Bashkuara]], përdor anën e majtë.}} | calling_code = [[Numrat telefonik të Amerikës së Veriut|+1]] | iso3166code = US }} '''Shtetet e Bashkuara të Amerikës'''{{efn|Në anglisht, e ka emrin e plotë ''United States of America'' dhe njihet si '''United States''', '''US''' ose '''Amerika'''.}} (shpesh njohur si '''Shtetet e Bashkuara''', '''SHBA''', ose informalisht '''Amerika''') janë një [[Republika|republikë]] [[federata|federale]] [[kushtetuta|kushtetuese]], e përbërë prej 50 [[shteti|shtetesh]] dhe një qarku federal. Vendi shtrihet kryesisht në [[Amerika Veriore|Amerikën e Veriut]], ku 48 shtete të ngjitura dhe [[Washington, D.C.]], qarku i kryeqytetit, ndodhen midis oqeaneve [[Atlantik]] dhe [[Paqësor]], në kufi me [[Kanada|Kanadanë]] në veri dhe [[Meksika|Meksikën]] në jug. Shteti i [[Alaska|Alaskës]] ndodhet në veriperëndim të kontinentit dhe kufizohet me Kanadanë në lindje dhe [[Rusia|Rusinë]] në perëndim përtej [[Ngushtica e Beringut|Ngushticës së Beringut]]. Shteti i [[Hawai]]t është [[Arkipelagu|arkipelag]] në mes të Paqësorit. SHBA-të gjithashtu zotërojnë disa territore, treva ishullore, në [[Karaibet|Karaibe]] dhe Oqeanin Paqësor. Me sipërfaqe prej 9,83 milion km² dhe me popullsi prej 306 milion banorësh, Shtetet e Bashkuara janë vendi i tretë ose i katërt në botë për nga sipërfaqja, si dhe i treti sipas hapësirës tokësore dhe popullsisë. Shtetet e Bashkuara janë njëri prej vendeve më të spikatur për nga shumëllojshmëria etnike dhe kulturore, si rrjedhojë e emigrimit në shkallë të lartë prej shumë vendeve.<ref name="DD">Adams, J.Q., and Pearlie Strother-Adams (2001). ''Dealing with Diversity''. Chicago: Kendall/Hunt. ISBN 0-7872-8145-X.</ref> Ekonomia e SHBA-së është më e madhja në botë, me [[Prodhimi i brendshëm bruto|prodhim të brendshëm bruto]] (PBB) vlerësuar më 2008 në shumë prej 14,3 trilion dollarësh (23 % e PBB-së nominale të botës dhe gati 21 % sipas barazimit të fuqisë blerëse).<ref name="IMF GDP">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/index.aspx|publisher=International Monetary Fund|title=World Economic Outlook Database|year=2008|accessdate=2008–2010–2027}}</ref><ref>[[Bashkimi Evropian]] ka ekonomi më të madhe mirëpo nuk është shtet i vetëm.</ref> Kombi amerikan u themelua nga trembëdhjetë kolonitë e [[Britania e Madhe|Britanisë së Madhe]], ndodhur përgjatë bregdetit Atlantik. Më 4 korrik 1776, ato nënshkruan [[Deklarata e Pavarësisë në SHBA|Deklaratën e Pavarësisë]], që shpalli pavarësinë e tyre nga Britania e Madhe dhe formimin e një bashkimi kooperativ.<ref>Dull, Jonathan R. (2003). "Diplomacy of the Revolution, to 1783," p. 352, chap. in ''A Companion to the American Revolution'', ed. Jack P. Greene and J. R. Pole. Maiden, Mass.: Blackwell, pp. 352–361. ISBN 1-4051-1674-9.</ref> Shtetet kryengritëse mposhtën Britaninë e Madhe në [[Lufta Revolucionare Amerikane|Luftën Revolucionare Amerikane]], luftën e parë të suksesshme të kolonive për pavarësi. [[Kuvendi i Filadelfias]] përpiloi [[Kushtetuta e SHBA-ve|Kushtetutën e tashme të Shteteve të Bashkuara]] më [[17 shtator]] [[1787]]; miratimi i saj në vitet vijuese i bëri shtetet pjesë të një republike të vetme me qeveri të fuqishme qendrore. [[Karta e të Drejtave]], e përbërë nga 10 amendamentet e para kushtetuese si garanci e të drejtave dhe lirive themelore qytetare, u ratifikua më [[1791]]. Në shekullin XIX, Shtetet e Bashkuara fituan toka nga [[Franca]], [[Spanja]], [[Mbretëria e Bashkuar]], [[Meksika]] dhe [[Rusia]], si dhe aneksuan [[Republika e Teksasit|Republikën e Teksasit]] dhe [[Republika e Hawait|Republikën e Hawait]]. Mosmarrëveshjet mes jugut bujqësor dhe veriut industrial rreth të drejtave të shteteve dhe zgjerimit të institucionit të skllavërisë provokuan [[Lufta Civile Amerikane|Luftën Qytetare Amerikane]] të viteve 1860. Fitorja e veriut parandaloi një ndarje të përhershme të vendit dhe çoi drejt përfundimit të skllavërisë së ligjshme në Shtetet e Bashkuara. Në vitet [[1870]]-të, ekonomia kombëtare ishte më e madhja në botë.<ref>{{cite web|author=Maddison, Angus|url=http://www.ggdc.net/maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_09-2008.xls|title=Historical Statistics for the World Economy|year=2006|accessdate=2008–2011-06|archive-date=5 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205205145/http://www.ggdc.net/maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_09-2008.xls|url-status=dead}}</ref> [[Lufta Spanjollo-Amerikane]] dhe [[Lufta e Parë Botërore]] konfirmuan statusin e vendit si fuqi ushtarake. Më 1945, Shtetet e Bashkuara dolën nga Lufta e Dytë Botërore si vendi i parë me armë bërthamore, anëtar i përhershëm i [[Këshilli i Sigurimit|Këshillit të Sigurimit]] të [[Kombet e Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]], si dhe themeluese e [[NATO]]-s. Fundi i [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]] dhe shpërbërja e [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]] e la SHBA-në si superfuqinë e vetme. Afro 50% të shpenzimeve ushtarake të rruzullit bëhen nga Shtetet e Bashkuara, që vazhdojnë të jenë forcë drejtuese ekonomike, politike dhe kulturore në botë.<ref>{{cite web|author=Cohen, Eliot A.|url=http://www.foreignaffairs.org/20040701faessay83406/eliot-a-cohen/history-and-the-hyperpower.html|title=History and the Hyperpower|work=Foreign Affairs|accessdate=2006–2007–2014|archive-date=23 korrik 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090723000051/http://www.foreignaffairs.com/articles/59919/eliot-a-cohen/history-and-the-hyperpower|url-status=dead}} {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1217752.stm|title=Country Profile: United States of America|publisher=BBC News|date=2008-04-22|accessdate=2008-05-18}}</ref> == Etimologjia == Më 1507, hartografi gjerman [[Martin Waldseemüller]] punoi hartën e botës dhe përdori emrin Amerikë (''"America"'') për hemisferën perëndimore në nderim të eksploruesit dhe hartografit italian [[Amerigo Vespucci|Amerigo Vespuçi]].<ref>{{cite web|url=http://www.usatoday.com/news/nation/2007-04-24-america-turns-500_N.htm?csp=34|title=Cartographer Put 'America' on the Map 500 years Ago|work=USA Today|date=2007-04-24|accessdate=2008-11-30}}</ref> Kolonitë e mëparshme britanike e përdorën për herë të parë emrin modern të vendit në Deklaratën e Pavarësisë, duke shpallur "njëzëri pavarësinë e trembëdhjetë Shteteve të bashkuara të Amerikës," miratuar nga "Përfaqësuesit e Shteteve të bashkuara të Amerikës" më 4 korrik 1776.<!--Mos e shkruani me të madhe fjalën "bashkuara" se kështu ndodhet në origjinal--><ref>{{cite web|url=http://www.archives.gov/exhibits/charters/charters.html|title=The Charters of Freedom|publisher=National Archives|accessdate=2007-06-20}}</ref> Emri i sotshëm u finalizua më 15 nëntor 1777, kur Kongresi i Dytë Kontinental nxori Nenet e Konfederatës, i pari prej të cilëve thotë, “Stili [emri] i kësaj Konfederate do të jetë 'Shtetet e Bashkuara të Amerikës'". Forma e shkurtër “Shtetet e Bashkuara” (''United States'') është gjithashtu standarde. Trajta të tjera përfshijnë "U.S.", "USA" dhe "America" në anglisht dhe "SHBA"/"ShBA" e “Amerikë/Amerika” në shqip. Emra bisedimorë në anglisht përfshijnë "U.S. of A." (SH e B të A-së) dhe "''the States''" (Shtetet). "''Columbia''", dikur emër i përhapur për Shtetet e Bashkuara vinte nga emri i Kristofor Kolombit; ai shfaqet në emrin e [[Washington, D.C.|Distriktit të Kolumbias]]. Mënyra standarde për t'iu referuar një qytetari të SHBA-së është "amerikan". Në anglisht si dhe në shqip, është e rrallë të përdoret fjala "amerikan" për t’iu referuar njerëzve që nuk kanë lidhje me Shtetet e Bashkuara. Në anglisht emrat "''United States''", "''American''" dhe "U.S." përdoren edhe në cilësi të mbiemrit për t’iu referuar vendit ("''American values''," "''U.S. forces''").<ref>Wilson, Kenneth G. (1993). ''The Columbia Guide to Standard American English''. New York: Columbia University Press, pp. 27–28. ISBN 0-231-06989-8.</ref> Togfjalëshi "Shtetet e Bashkuara" kryesisht përdoret në shumës në gjuhën shqipe, ndërsa shkurtimi SHBA përdoret në njëjës (SHBA, SHBA-ja, SHBA-së etj.) në Shqipëri ose në shumës (SHBA, SHBA-të, SHBA-ve, etj) në Kosovë. Në anglisht togfjalëshi "United States" u përdor fillimisht në numrin shumës — p. sh. "''the United States are''" — sikur që është rasti në Amendamentin e Trembëdhjetë të [[Kushtetuta e Shteteve të Bashkuara|Kushtetutës së SHBA-ve]], miratuar më 1865. Pas Luftës Civile u bë e zakontë që emri të përdorej në njëjës — p. sh. "the United States is." Njëjësi është trajta standarde ; shumësi ruhet në frazeologjizma si "these United States" (këto Shtete të Bashkuara).<ref>{{cite web|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/002663.html|author=Zimmer, Benjamin|date=2005–2011–2024|title=Life in These, Uh, This United States|publisher=University of Pennsylvania—Language Log|accessdate=2008-02-22}}</ref> == Gjeografia dhe mjedisi == {{Main|Gjeografia e Shteteve të Bashkuara të Amerikës}}[[Skeda:USATopographicalMap.jpg|left|thumb|Pamje satelitore e topografisë së SHBA-ve kontinentale]] Hapësira e përgjithshme tokësore e SHBA-së kontinentale (pjesa ku shtetet kufizohen drejtpërsëdrejti me njëri-tjetrin) është afro 768 milion hektarë. [[Hawaii]], që përfshin një arkipelag në Paqësorin qendror, në jugperëndim të Amerikës Veriore, ka mbi 1.6 milion hektarë.<ref>{{cite web|author=Lubowski, Ruben, Marlow Vesterby, and Shawn Bucholtz|url=http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/|title=AREI Chapter 1.1: Land Use|publisher=Economic Research Service|date=2006–2007–2021|accessdate=2009-03-09|archive-date=8 gusht 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060808222823/http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/|url-status=dead}}</ref> Pas [[Kanadaja|Kanadasë]] dhe [[Rusi]]së, Shtetet e Bashkuara janë vendi i tretë ose i katërt më i madh për nga sipërfaqja e përgjithshme, duke u renditur para ose pas Kinës. Renditja varet nga mosmarrëveshja territoriale mes Kinës dhe Indisë dhe mënyra e llogaritjes së sipërfaqes së SHBA-së: “''CIA World Factbook''” jep 9,826,630&nbsp;km²,<ref name="WF">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=United States|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007-05-31|accessdate=2008-10-14|archive-date=25 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225135647/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html%20|url-status=dead}}</ref> statistikat e Kombeve të Bashkuara tregojnë 9.629.091&nbsp;km²,<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2005/Table03.pdf|title=Population by Sex, Rate of Population Increase, Surface Area and Density|publisher=UN Statistics Division|work=Demographic Yearbook 2005|accessdate=2008-03-25}}</ref> ndërsa Enciklopedia Britanike 9.522.055&nbsp;km².<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9111233/United-States|title=United States|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=2008-03-25|archive-date=29 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120729115512/http://www.britannica.com/eb/article-9111233/United-States|url-status=dead}}</ref> Duke përfshirë vetëm sipërfaqen tokësore, Shtetet e Bashkuara janë të tretat në madhësi, menjëherë pas Rusisë dhe [[Kinë]]s dhe pak para Kanadasë.<ref>{{cite web|url=http://education.yahoo.com/reference/factbook/countrycompare/area/3d.html;_ylt=As1XMsN8kgSx746VWazy_s7PecYF|title=World Factbook: Area Country Comparison Table|publisher=Yahoo Education|accessdate=2007-02-28|archive-date=24 korrik 2009|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20090724122121/http://education.yahoo.com/reference/factbook/countrycompare/area/3d.html;_ylt=As1XMsN8kgSx746VWazy_s7PecYF|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:Barns grand tetons.jpg|thumb|right|Vargmali Teton, pjesë e Maleve Shkëmbore (Rocky Mountains)]] Rrafshi bregdetar i [[Atlantiku]]t zëvendësohet nga pyjet dhe kodrat e përsëritshme të Piemontit. [[Malet Apallaçe|Malet Apalashe]] e ndajnë bregun lindor prej Liqeneve të Mëdha dhe pllajave të Mesperëndimit. Lumi [[Misisipi (lumë)|Misisipi-Mizuri]], sistemi lumor i katërti më i gjatë në botë, rrjedh kryesisht veri-jug përmes qendrës së vendit. Stepat e rrafshëta e pjellore të Rrafshinave të Mëdha zgjerohen drejt perëndimit, të ndërprera nga treva malore në juglindje. Malet Shkëmbore (''Rocky Mountains''), në kufirin perëndimor të Rrafshinave të Mëdha, shtrihe nga veriu në jug përgjatë tërë vendit, duke arritur lartësinë më të madhe se 4.300 metra në Kolorado. Më në perëndim ndodhet Pellgu i Madh dhe shkretëtirat si ajo Mojave. Vargmalet Sierra Nevada dhe Cascade shtrihen në drejtim të bregut të Paqësorit. Në lartësi prej 6.194 metrash, Mali McKinley i [[Alaska|Alaskës]] është maja më e lartë e vendit. Vullkanet aktive janë të zakonshme në ishujt Aleute dhe Aleksandër të Alaskës dhe Havai përbehet nga ishuj vullkanikë. Supervullkani që gjendet në Parkut Kombëtar Yellowstone në Malet Shkëmbore është veçoria më e madhe vullkanike e kontinentit.<ref>{{cite web|url=http://dsc.discovery.com/convergence/supervolcano/under/under.html|title=Supervolcano: What's Under Yellowstone?|author=O'Hanlon, Larry|publisher=Discovery Channel|accessdate=2007-06-13|archiveurl=https://archive.today/20120525210051/http://dsc.discovery.com/convergence/supervolcano/under/under.html|archivedate=25 maj 2012|url-status=live}}</ref> [[Skeda:Haliaeetus leucocephalus2.jpg|right|thumb|upright|Shqiponja e shogët, shpendi kombëtar i Shteteve të Bashkuara nga 1782]] Shtetet e Bashkuara, me madhësinë dhe larmninë gjeografike, përfshijnë shumicën e llojeve të klimave. Në lindje të meridianit të 100-të, klima vargon prej asaj të lagësht kontinentale në veri në atë të lagësht nëntropikale në jug. Cepi jugor i Floridës ka klimë tropikale, sikurse Hawaii. Rrafshinat e Mëdha në perëndim të meridianit të 100-të janë gjysmë të thata. Shumë prej maleve perëndimore kanë klimë alpine. Klima është e thatë në Pellgun e Madh, shkretinore në jugperëndim, mesdhetare në bregdetin e Kalifornisë, si dhe oqeanike në bregdetin e Oregonit, Washingtonit dhe në Alaskën jugore. Pjesa dërmuese Alaksës ka klimë nënarktike ose polare. Moti ekstrem nuk është i rrallë — shtetet që lagen nga [[Gjiri i Meksikës]] i nënshtrohet uraganeve dhe shumica e tornedove (dredhëzave) të botës ngjajnë në SHBA, kryesisht në Shtegun e Tornadove në mesperëndim.<ref>{{cite web|author=Perkins, Sid|url=http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701131631/http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp|archivedate=1 korrik 2007|title=Tornado Alley, USA|accessdate=2006–2009–2020|date=2002-05-11|work=Science News|url-status=live}}</ref> Ekologjia e SHBA-së konsiderohet “megadiverse”: afro 17 mijë specie të bimëve enëzore gjendet në SHBA-në kontinentale dhe në Alaskë, si dhe mbi 1.800 specie bimë lulesh gjenden në Hawaii, prej të cilave disa ndodhen edhe në SHBA-në kontinentale.<ref>{{cite web|author=Morin, Nancy|url=http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf|title=Vascular Plants of the United States|publisher=National Biological Service|work=Plants|accessdate=2008–2010–2027|archive-date=24 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724222726/http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf|url-status=dead}}</ref> Shtetet e Bashkuara janë atdheu i mbi 400 specieve të gjitarëve, 750 shpezëve, 500 zvarranikëve dhe ujëtokësorëve.<ref>{{cite web|url=http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html|title=Global Significance of Selected U.S. Native Plant and Animal Species|publisher=SDI Group|date=2001–2002–2009|accessdate=2009-01-20|archive-date=18 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090118023008/http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html|url-status=dead}}</ref> Rreth 91 mijë specie të insekteve janë të njohura.<ref>{{cite web|url=http://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/buginfo/bugnos.htm|title=Numbers of Insects (Species and Individuals)|publisher=Smithsonian Institution|accessdate=2009-01-20}}</ref> Ligji për Speciet e Rrezikuara i vitit 1973 mbron speciet e kërcënuara dhe të rrezikuara si dhe vendbanimet e tyre, që mbikëqyren nga organ i veçantë i qeverisë federale. Ka 58 parqe kombëtare dhe qindra parqe, pyje dhe hapësira zoologjike që menaxhohen nga qeveria federale.<ref>{{cite web|url=http://home.nps.gov/applications/release/Detail.cfm?ID=639|title=National Park Service Announces Addition of Two New Units|publisher=National Park Service|date=2006-02-28|accessdate=2006-06-13|archive-date=1 tetor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061001195645/http://home.nps.gov/applications/release/Detail.cfm?ID=639|url-status=dead}}</ref> Në tërësi, qeveria zotëron 28,8% të hapësirës tokësore.<ref name="FL">{{cite web|url=http://johnshadegg.house.gov/rsc/Federal%20Land%20Ownership--May%202005.pdf|title=Federal Land and Buildings Ownership|publisher=Republican Study Committee|date=2005-05-19|accessdate=2009-03-09|archive-date=9 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309172818/http://johnshadegg.house.gov/rsc/Federal%20Land%20Ownership--May%202005.pdf|url-status=dead}}</ref> Kjo hapësirë është kryesisht e mbrojtur, ndonëse disa jepen me qesim për shpime për naftë dhe gaz, xehetari, industrinë e drurit, ose rritjen e gjedheve; 2,4% përdoret për qëllime ushtarake.<ref name="FL"/> == Historia == {{kryesor|Historia e Shteteve të Bashkuara të Amerikës}} === Amerikanët vendës dhe ardhësit evropianë === Popujt indigjenë të dheut amë të SHBA-ve, përfshirë edhe vendësit e Alaskës, mërguan nga Azia. Ata filluan të vinin së paku 12 mijë deri më 40 mijë vjet më parë.<ref>{{cite web|url=http://anthropology.si.edu/HumanOrigins/faq/americas.htm|title=Peopling of Americas|publisher=Smithsonian Institution, National Museum of Natural History|year=2004|accessdate=2007-06-19}}</ref> Disa, sikurse kultura parakolumbiane e Misisipit, zhvilluan bujqësi të avancuar, arkitekturë të lartë, si dhe shoqëri të nivelit shtetëror. Pas fillimit të vendosjes së evropianëve në hemisferën perëndimore, miliona amerikanë vendës vdiqën nga epidemi të sëmundjeve të importuara sikurse lija.<ref>{{Cite journal|author=Meltzer, D.J.|year=1992|title=How Columbus Sickened the New World: Why Were Native Americans So Vulnerable to the Diseases European Settlers Brought With Them?|journal=New Scientist|pages=38–38|url=http://www.newscientist.com/article/mg13618424.700-how-columbus-sickened-the-new-world-why-were-nativeamericans-so-vulnerable-to-the-diseases-european-settlers-brought-with-them.html}}</ref> [[Skeda:MayflowerHarbor.jpg|majtas|parapamje|Anija ''Mayflower'' barti pelegrinët (Pilgrims) në Botën e Re më 1620, siç pikturohet nga William Halsall në “Mayflower në limanin e Plymouthit,” 1882]] Më 1492, eksploruesi gjenovez Kristofor Kolombi, i kontraktuar nga kurora spanjolle, mbërriti disa prej ishujve të Karaibeve, duke shënuar kontaktit e parë me popullsinë vendëse. Më 2 prill 1513, konkistadori spanjoll Juan Ponce de León zbarkoi në tokën që e quajti “La [[Florida]]” — ardhje e parë e dokumentuar e evropianëve në trevën amë që sot i përket SHBA-ve. Përnguljet spanjolle në rajon u ndoqën nga koloni në SHBA-të e sotme jugperëndimore, të cilat tërhoqën mijëra banorë përmes Meksikës. Tregtarët francezë të leshit themeluan avanposte në Francën e Re rreth Liqeneve të Mëdha; Franca eventualisht pretendoi një copë të madhe të brendisë së Amerikës së Veriut, deri te [[Gjiri i Meksikës]]. Përngulja e parë e suksesshme e anglezëve ishte kolonia e Virgjinisë në Jamestown më 1607 dhe Plymouth i pelegrinëve më 1620. Më 1628 u dha leja për koloninë e Gjirit të Masaçusetsit, gjë që rezultoi në valë të mërgimeve; kah viti 1634, Anglia e Re kishte rreth 10 mijë kolonë puritanë. Mes fundviteve 1610 dhe Revolucionit Amerikan, rreth 50 mijë të dënuar u shpunë në kolonitë britanike të Amerikës.<ref>{{cite web|work=Butler, James Davie|url=http://www.dinsdoc.com/butler-1.htm|title=British Convicts Shipped to American Colonies|publisher=Smithsonian Institution, National Museum of Natural History|work=American Historical Review 2|year=1896|accessdate=2007-06-21}}</ref> Duke filluar më 1614, holandezët u vendosën në rrjedhën e poshtme të lumit Hudson, duke përfshirë Amsterdamin e Ri në ishullin e Manhattanit. Më 1674, holandezët ia lëshuan trevën e tyre në Amerikë Anglisë; krahina e Holandës së Re u riemërua Nju Jork. Shumë imigrantë të ri, sidomos në jug, ishin shërbëtorë me kontratë — rreth dy të tretat e të gjithë imigrantëve të Virgjinisë mes viteve 1630 dhe 1680.<ref>Russell, David Lee (2005). ''The American Revolution in the Southern Colonies''. Jefferson, N.C., and London: McFarland, p. 12. ISBN 0-7864-0783-2.</ref> Kah fundi i shekullit, skllevërit afrikanë po bëheshin burimi parësor i punës së detyruar. Me ndarjen e Karolinës në dy koloni më 1729 dhe kolonizimi i Gjeorgjisë më 1732, u themeluan trembëdhjetë kolonitë britanike që do të krijonin Shtetet e Bashkuara. Të gjitha kishin qeveri vendore me zgjedhje të hapura për shumicën e njerëzve të lirë, me përkushtim në rritje për të drejtat e lashta të anglezëve dhe një ndjesi të vetëqeverisjes që nxiste republikanizmin. Të gjitha kolonitë legalizuan tregtinë me skllevër afrikanë. Lindshmëria e lartë dhe vdekshmëria e ulët, bashkë me imigrimin e vazhdueshëm, bënë që popullsia e kolonive të rritej me shpejtësi. Lëvizja e ringjalljes së krishterë e viteve 1730 dhe 1740 e njohur si Zgjimi i Madh cyti interesim në religjion dhe liri fetare. Në Luftën kundër Francezëve dhe Indianëve, forcat britanike morën Kanadën nga francezët, por popullsia frëngjishtfolëse mbeti politikisht e izoluar nga kolonitë jugore. Duke përjashtuar amerikanët vendës të Shteteve të Bashkuara (të njohur si amerikanët indianë), të cilët qenë zhvendosur, këto trembëdhjetë koloni kishin një popullsi prej 2.6 milion banorësh më 1770, rreth një e treta e popullsisë së Britanisë; gati çdo i pesti amerikan ishte skllav.<ref>Blackburn, Robin (1998). ''The Making of New World Slavery: From the Baroque to the Modern, 1492–1800''. London and New York: Verso, p. 460. ISBN 1-85984-195-3.</ref> Ndonëse të nënshtruar nga tatimit britanik, kolonët amerikanë nuk gëzonin përfaqësim në Parlamentin e Britanisë së Madhe. === Pavarësia dhe zgjerimi === [[Skeda:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|''Shpallja e Pavarësisë'', nga John Trumbull, 1817–18]] Tensione midis kolonive amerikane dhe britanikëve gjatë periudhës revolucionare të viteve 1760 dhe fillimviteve 1770 çuan në [[Lufta Revolucionare Amerikane|Luftën Revolucionare Amerikane]], që zgjati nga 1775 deri më 1781. Më 14 qershor 1775, Kongresi Kontinental, i tubuar në Filadelfi, themeloi Ushtrinë Kontinentale nën komandën e [[George Washington]]it. Duke proklamuar se “të gjithë njerëzit krijohen të barabartë” dhe të pajisur me “të drejta të patjetërsueshme”, Kongresi nxori Deklaratën e Pavarësisë, të hartuar kryesisht prej [[Thomas Jefferson]]it, më 4 korrik 1776. Kjo datë tani festohet çdo vit si Dita e Pavarësisë së Amerikës. Më 1777, Nenet e Konfederatës themeluan një qeveri të dobët federale që funksionoi deri më 1789. Pas disfatës britanike ndaj forcave amerikane të ndihmuara nga francezët, Britania e Madhe njohu pavarësinë e Shteteve të Bashkuara dhe sovranitetin e shteteve mbi trevat në perëndim të lumit Misisipi. Një kuvend kushtetues u organizua më 1787 nga përkrahësit e një qeverie të pushtetshme qendrore, me të drejtën për të tatuar. Kushtetuta e Shteteve të Bashkuara u ratifikua më 1788, ndërsa Senati, Shtëpia e Përfaqësuesve dhe kryetari — George Washington — për herë të parë morën detyrën më 1789. Karta e të Drejtave, që ia ndalon qeverisë federale kufizimin e të drejtave vetjake dhe garanton një sërë mbrojtjesh ligjore, u miratua më 1791. Qëndrimi ndaj skllavërisë po ndryshonte; një dispozitë kushtetuese e mbronte skllavërinë deri më 1808. Shtetet e veriut e shfuqizuan skllavërinë mes viteve 1780 dhe 1804, duke i lënë shtetet e jugut si mbrojtëse të këtij “institucioni të pazakontë”. Zgjimi i Dytë i Madh, që filloi me shekullin XIX, e bëri evangjelizmin<!--ungjillorët? Nuk është fjala për sektin evangjelist, por për ata që e përhapin fjalën e mirë të Zotit!--> forcë shtytëse për reformave të ndryshme shoqërore, përfshirë çrrënjosjen e skllavërisë. [[Skeda:U.S. Territorial Acquisitions.png|right|thumb|Zgjerimi territorial sipas datave]] Etja amerikane për zgjerim drejt perëndimit parapriu një sërë luftërash me indianët dhe politikën për heqjen e indianëve që i shpronësoi ata nga toka e tyre amtare. Blerja e Luizianës, trevës së pretenduar nga Franca, nën udhëheqjen e kryetarit Thomas Jefferson më 1803, pothuajse e dyfishoi madhësinë e vendit. Lufta e 1812-ës, që u shpall kundër Britanisë për arsye të ndryshme dhe përfundoi me barazim, e forcoi nacionalizmin amerikan. Një varg inkursionesh ushtarake të SHBA-së në Floridë e shtynë Spanjën t’ia kalonte Amerikës Floridën bashkë me treva të tjera të Gjirit të Meksikës më 1819. Shtetet e Bashkuara e aneksuan Republikën e Teksasit më 1845. Koncepti i quajtur “''Manifest Destiny''” (Fati i Qartë) u popullarizua gjatë kësaj kohe.<ref>Morrison, Michael A. (1999). ''Slavery and the American West: The Eclipse of Manifest Destiny and the Coming of the Civil War''. Chapel Hill: University of North Carolina Press, pp. 13–21. ISBN 0-8078-4796-8.</ref> Traktati i Oregonit më 1846 me Britaninë i dha SHBA-së kontroll mbi veriperëndimin e sotëm amerikan. Fitorja amerikane në Luftën Meksikano-Amerikane rezultoi në shkëputjen më 1848 nga Meksika të Kalifornisë dhe një pjese të mirë të rajonit të sotëm jugperëndimor. Mësymja e Arit në Kaliforni gjatë viteve 1848-49 solli edhe më shumë imigrantë drejt perëndimit. Hekurudhat e reja bënë të mundshëm zhvendosjen për ardhësit dhe rritën konfliktin me amerikanët vendës. Gjatë një gjysmëshekulli, deri në 40 milion bizonë amerikanë (''buffalo'') u therën për lëkurën dhe mishin e tyre dhe për të lehtësuar zgjerimin e hekurudhave. Humbja e bufalëve, si burim parësor për indianët e rrafshinës, ishte goditje ekzistenciale për shumë kultura vendore. === Lufta Civile dhe industrializimi === [[Skeda:Battle of Gettysburg, by Currier and Ives.png|thumb|left|''Beteja e Gettysburgut'', litografi nga Currier & Ives, rr. 1863]] Tensionet mes shteteve skllavopronare dhe atyre të lira shfaqeshin në argumente rreth të drejtave të qeverisë federale dhe atyre shtetërore, si dhe në konflikte të dhunshme rreth zgjerimit të skllavërisë në shtete të reja. [[Abraham Lincoln]]i, kandidat i Partisë Republikane shumicë kundër skllavërisë, u zgjodh kryetar më 1860. Para se të bënte betimin, shtatë shtete skllavopronare shpallën ndarjen e tyre — të cilën qeveria federale e cilësoi ilegale — dhe formuan Shtetet e Konfederatës së Amerikës. Me sulmin e Konfederatës më Fort Sumter, filloi Lufta Civile Amerikane dhe katër shtete të tjera skllavopronare iu bashkëngjitën Konfederatës. Proklamata e Emancipimit e Lincolnit e ngarkoi Unionin me detyrën e përfundimit të skllavërisë. Me fitoren e Unionit më 1865, tri amendamente të Kushtetutës së SHBA-ve siguruan liri për gati katër milion afro-amerikanë, që kishin qenë skllevër,<ref>{{cite web|url=http://www2.census.gov/prod2/decennial/documents/1860a-02.pdf|title=1860 Census|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2007-06-10}} Page 7 lists a total slave population of 3,953,760.</ref> iu dha shtetësinë amerikane, si dhe të drejtën e votës. Lufta dhe vendimi i saj çoi në rritje të theksuar të pushtetit federal.<ref>De Rosa, Marshall L. (1997). ''The Politics of Dissolution: The Quest for a National Identity and the American Civil War''. Edison, NJ: Transaction, p. 266. ISBN 1-56000-349-9.</ref> [[Skeda:Ellis island 1902.jpg|thumb|Imigrantët zbarkojnë në Ellis Island, Nju Jork, 1902]] Pas luftës, vrasja e Lincolnit radikalizoi politikat republikane të rindërtimit, që synonin riintegrimin dhe ringritjen e shteteve jugore duke siguruar njëherësh edhe të drejtat e skllevërve të sapoçliruar. Kompromisi i 1877-ës rreth zgjedhjeve të kontestuara presidenciale të vitit 1876 i dha fund rindërtimin; ligjet Jim Crow shpejt ua hoqën të drejtat shumë afro-amerikanëve. Në veri, urbanizimi dhe një fluks i paparë imigrantësh nga Evropa jugore dhe lindore përshpejtuan industrializimin e vendit. Vala e imigrimit, që zgjati deri më 1929, ofroi fuqi punëtore dhe e transformoi kulturën amerikane. Zhvillimi i infrastrukturës kombëtare i hapi rrugë rritjes ekonomike. Masakra e ''Wounded Knee'' (Gjurit të Lënduar) më 1890 ishte konflikti i fundit ushtarak i përmasave të mëdha i Luftave Indiane. Më 1893, monarkia indigjene në Paqësor, Mbretëria e Hawait u përmbys nga një grusht shteti udhëhequr nga banorë amerikanë; Shtetet e Bashkuara e aneksuan arkipelagun më 1898. Triumfi në Luftën Spanjollo-Amerikane të njëjtin vit demonstroi se Shtetet e Bashkuara ishin fuqi botërore dhe u përcollën nga aneksimi i Porto Rikos, Guamit dhe Filipineve. Këto të fundit fituan pavarësinë e tyre një gjysmëshekulli më vonë; Porto Riko dhe Guami mbeten territore amerikane. === Lufta e Parë Botërore, kriza ekonomike dhe Lufta e Dytë Botërore === [[Skeda:Dust Bowl - Dallas, South Dakota 1936.jpg|thumb|left|Fermë e braktisur në Dakotën e Jugut gjatë stuhisë së rërës, 1936]] Në nismë të Luftës së Parë Botërore, Shtetet e Bashkuara mbajtën qëndrim neutral. Shumica e amerikanëve simpatizonin britanikët dhe anglezët, ndonëse shumë syresh kundërshtuan intervenimin.<ref>Foner, Eric, and John A. Garraty (1991). ''The Reader's Companion to American History.'' New York: Houghton Mifflin, p. 576. ISBN 0-395-51372-3.</ref> Më 1917, Shtetet e Bashkuara hynë në luftë në krahun e Aleatëve, duke e kthyer rrjedhën kundër Fuqive Qendrore. Pas luftës, Senati nuk e miratoi Traktatin e Versajës (1919), që themeloi Lidhjen e Kombeve. Vendi ndoqi një politikë të vetëveprimit në masa gati izoluese.<ref>McDuffie, Jerome, Gary Wayne Piggrem, and Steven E. Woodworth (2005). ''U.S. History Super Review''. Piscataway, NJ: Research & Education Association, p. 418. ISBN 0-7386-0070-9.</ref> Më 1920, të drejtat e grave shënuan fitore me amendamentin kushtetues që u njihte atyre të drejtën e votës. Përparimi në të Njëzetat e Bujshme (''Roaring Twenties'') përfundoi me dështimin financiar më 1929, që solli Depresionin e Madh. Pas zgjedhjes kryetar më 1932, [[Franklin D. Roosevelt]] u përgjigj me planin “''New Deal''” (Puna e Re), një kolazh politikash që rritën ndërhyrjen e qeverisë në ekonomi. Stuhia e rërës (''Dust Bowl'') e mesviteve 1930 varfëroi shumë bashkësi bujqish dhe shkaktoi një valë të re të mërgimeve drejt perëndimit. [[Skeda:1944 NormandyLST.jpg|thumb|Ushtarë amerikanë zbarkojnë në Normandi në [[Lufta e Dytë Botërore#D-Day - Zbarkimi i Aleat.C3.ABve n.C3.AB Normandi|Ditën D]], 6 qershor 1944]] Shtetet e Bashkuara, neutrale gjatë fillimit të Luftës së Dytë Botërore pas pushtimit të Polonisë nga Gjermania Naziste, filluan në mars 1941 ti furnizonin Aleatët me materiale përmes programit “Lend-Lease” (hua-qira). Më 7 dhjetor 1941, Shtetet e Bashkuara iu bashkëngjitën Aleatëve kundër fuqive të boshtit pas sulmit befasues të japonezëve në Pearl Harbor, Hawai. Pjesëmarrja në luftë nxiti investime kapitale dhe rritje industriale. Prej ndërluftuesve kryesorë, Shtetet e Bashkuara ishin të vetmet që u pasuruan në vend që të varfëroheshin nga lufta.<ref>Kennedy, Paul (1989). ''The Rise and Fall of the Great Powers''. New York: Vintage, p. 358. ISBN 0670728197.</ref> Konferencat e Aleatëve në ''Bretton Woods'' dhe Jaltë vijëzuan një sistem të ri të organizatave ndërkombëtare që vunë Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Sovjetik në qendër të punëve botërore. Meqë u arrit fitore në Evropë, konferenca ndërkombëtare e mbajtur në San Francisco më 1945 përpiloi Kartën e Kombeve të Bashkuara, që hyri në fuqi pas luftës.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ho/pubs/fs/55407.htm|title=The United States and the Founding of the United Nations, August 1941–October 1945|year=2005|accessdate=2007-06-11|publisher=U.S. Dept. of State, Bureau of Public Affairs, Office of the Historian}}</ref> Shtetet e Bashkuara zhvilluan armët e para bërthamore dhe i përdorën ato në qytetet japoneze të Hiroshimës dhe Nagasakit në gusht të atij viti. Më 2 shtator, Japonia u dorëzua dhe lufta përfundoi.<ref>Pacific War Research Society (2006). ''Japan's Longest Day''. New York: Oxford University Press. ISBN 4-7700-2887-3.</ref> === Lufta e Ftohtë dhe politika e protestave === [[Skeda:Martin Luther King - March on Washington.jpg|thumb|left|upright|[[Martin Luther King, Jr.]] mban fjalimin e tij “I Have a Dream” (Kam një ëndërr), 1963]] Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik garuan për pushtet gjatë Luftës së Ftohtë, duke mbizotëruar në çështjet ushtarake të Evropës përmes NATO-s dhe Paktit të Varshavës. Shtetet e Bashkuar promovuan demokracinë liberale dhe kapitalizmin, ndërsa Bashkimi Sovjetik komunizmin dhe ekonominë e planifikuar nga qendra. Të dyja mbështetën diktatura dhe u përfshinë në luftëra përmes palëve të treta (luftëra të subvencionuara, “''proxy wars''”). Trupat amerikane luftuan kundër forcave komuniste kineze në Luftën e Koresë më 1950-53. Komiteti Kuvendar i Veprimtarive Joamerikane ndoqi një numër hetimesh për armiqësi të dyshuar majtiste, ndërsa Senatori Joseph McCarthy u bë kryefigurë e ndjenjave antikomuniste. Lansimi i fluturimit të parë të njeriut në hapësirë më 1961 e shtyri Kryetarin [[John F. Kennedy]] të përqendrohej në programin amerikan për “njeriun në hënë,” që u arrit më 1969. Kennedy u ballafaqua edhe me krizën bërthamore në Kubë, të provokuar nga sovjetikët. Lëvizja në rritje për të drejtat qytetare, e udhëhequr nga afro-amerikanë si Rosa Parks dhe Martin Luther King, Jr. Luftuan segregimin dhe diskriminimin. Ndjekur nga vrasja e Kennedyt më 1963, Ligji për të Drejtat e Qytetarit i 1964-ës dhe Ligji për të Drejtën e Votës i 1965-ës u miratuan nën Kryetarin [[Lyndon B. Johnson]]. Johnson dhe pasardhësi i tij, [[Richard Nixon]], zgjeruan luftërat e subvencionuara në Azinë Juglindore drejt të pasuksesshmes Luftë të Vietnamit. Një lëvizje e mirëpërhapur kundërkulturore shënoi rritje, e nxitur nga kundërshtimi i luftës, nacionalizmi zezak dhe revolucioni seksual. Betty Friedan, Gloria Steinem dhe të tjerë udhëhoqën një valë të re feminizmi që kërkonte barazi politike, shoqërore dhe ekonomike për femrën. Si pasojë e Skandalit të Watergateit, Nixoni u bë presidenti i parë amerikan që ka dhënë dorëheqje më 1974, duke iu shmangur impedikimit (impeachment) nën akuza për pengim të drejtësisë dhe keqpërdorim të pushtetit; ai u zëvendësua nga nënpresidenti [[Gerald Ford]]. Administrata [[Jimmy Carter]] e fundviteve 1970 u përball me stagflacion dhe krizën e pengjeve në Iran. Zgjedhja e [[Ronald Reagan]] president më 1980 paralajmëroi një zhvendosje drejt djathtizmit në politikën amerikane, që u pasqyrua në ndryshime madhore në tatim dhe përparësi të shpenzimit, të cilat kishin katër synime kryesore: uljen e shpenzimeve qeveritare, uljen e taksave të të ardhurave dhe fitimit kapital, pakësimin e rregullimit qeveritar dhe kontrollin e parase e uljen e inflacionit. Mandati i dytë në detyrë i tij solli skandalin “Iran-Contra,” por edhe përparimin e madh diplomatik me Bashkimin Sovjetik. Shpërbërja që pasoi e Bashkimit Sovjetik përfundoi Luftën e Ftohtë. === Periudha bashkëkohore === [[Skeda:World-Trade-Center 9-11.jpg|thumb|right|Qendra Tregtare Botërore në mëngjesin e 11 shtatorit 2001]] Roli udhëheqës i SHBA-së dhe aleatëve në Luftën e Gjirit, sanksionuar nga OKB-ja, nën drejtimin e presidentit [[George H. W. Bush]], si dhe luftërat e [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavisë]] (përfshirë edhe Luftën për Çlirimin e [[Kosova|Kosovës]]), nën presidentin [[Bill Clinton]], ndihmuan në ruajtjen e pozitës së superfuqisë. Zgjerimi më i madh ekonomik në historinë moderne të SHBA-ve — nga marsi 1991 deri në mars 2001 — shoqëroi administratën Clinton.<ref>{{cite web|author=Voyce, Bill|url=http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&print=1|title=Why the Expansion of the 1990s Lasted So Long|publisher=Iowa Workforce Information Network|date=2006–2008–2021|accessdate=2007-08-16|archive-date=6 tetor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061006020321/http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&print=1|url-status=dead}}</ref> Një padi civile dhe skandali seksual shpunë në përpjekje për shkarkimin e Clintonit më 1998, por ai mbeti në detyrë. Zgjedhjet presidenciale 2000, një prej më të ngushtave në historinë amerikane, u përcaktuan me vendim të Gjykatës Supreme — [[George W. Bush]], i biri i George H. W. Bushit, u bë president. Më [[Sulmet e 11 shtatorit|11 shtator 2001]], terroristët e [[Al-Kaida|al-Kaidës]] goditën Qendrën Botërore të Tregtisë në [[Nju Jork]] dhe Pentagonin në [[Uashington D.C.|Washington, D.C]]., duke vrarë gati tremijë njerëz. Si kundërpërgjigje, administrata e Bushit filloi “Luftën kundër Terrorizmit.” Në fundvitin 2001, forcat amerikane udhëhoqën pushtimin e [[Afganistani|Afganistanit]], përmbysën qeverinë talibane dhe prishën kampet stërvitore të al-Kaidës. Kryengritësit talibanë vazhdojnë të zhvillojnë luftë guerile. Më 2002, administrata Bush filloi të bëjë trysni për ndërrim regjimi në [[Iraku|Irak]] mbi baza kundërthënëse.<ref>{{cite web|title=Many Europeans Oppose War in Iraq|work=USA Today|url=http://www.usatoday.com/news/world/2003-02-14-eu-survey.htm|date=2003-02-14|accessdate=2008-09-01}}{{cite web|author=Springford, John|title='Old’ and ‘New’ Europeans United: Public Attitudes Towards the Iraq War and US Foreign Policy|publisher=Centre for European Reform|url=http://www.cer.org.uk/pdf/back_brief_springford_dec03.pdf|year=2003|accessdate=2008–2009-01|archive-date=28 mars 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040328182510/http://www.cer.org.uk/pdf/back_brief_springford_dec03.pdf|url-status=dead}}</ref> Në mungesë të mbështetjes nga [[NATO]] ose të një mandati eksplicit të OKB-së për ndërhyrje ushtarake, Bushi organizoi Koalicionin e të Gatshmëve (''Coalition of the Willing''); forcat e koalicionit preemptivisht invaduan Irakun më 2003 dhe rrëzuan diktatorin ati-amerikan Saddam Hussein. Amnesty International ka akuzuar Shtetet e Bashkuara për shkelje të të drejtave të njeriut gjatë Luftës kundër Terrorizmit dhe në Luftën e Irakut por jo diktatorin Saddam Hussein për vrasjet masive të popullit të tij.<ref>{{cite web|url=http://thereport.amnesty.org/eng/Regions/Americas|title=Amnesty International Report 2007|publisher=Amnesty International|archiveurl=https://archive.today/20120715080730/http://www.amnesty.org/en/annual-report/2012|url-status=dead|access-date=4 qershor 2009|archive-date=15 korrik 2012}}</ref> Më 2005, uragani Katrina shkaktoi shkatërrime të rënda përgjatë të shumtës së bregdetit të Gjirit të Meksikës, duke shkretuar New Orleansin. Më 4 nëntor 2008, në mes të një recensioni ekonomik global, [[Barack Obama]] u zgjodh president. Ai ishte i pari afro-amerikan që zgjidhet president i SHBA-ve. == Qeverisja dhe zgjedhjet == [[Skeda:Capitol Building Full View.jpg|thumb|right|Krahu i djathtë i [[Kapitoli i Shteteve të Bashkuara|Kapitolit]] të Shteteve të Bashkuara, godina e [[Kongresi i Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Kongresit]]]] Shtetet e Bashkuara janë federata më e vjetër e botës. Janë republikë kushtetuese, ku “sundimi i shumicës zbutet nga të drejtat e pakicës, mbrojtur prej ligjit.”<ref>Scheb, John M., and John M. Scheb II (2002). ''An Introduction to the American Legal System''. Florence, KY: Delmar, p. 6. ISBN 0-7668-2759-3.</ref> Shteti federativ është konceptuar dhe funksionon si një demokraci përfaqësuese, ndonëse qytetarët amerikanë që banojnë në territoret janë të përjashtuar nga votimet për zyrtarë federalë.<ref>Raskin, James B. (2003). ''Overruling Democracy: The Supreme Court Vs. the American People''. London and New York: Routledge, pp. 36–38. ISBN 0-415-93439-7.</ref> Qeveria rregullohet nga sistemi i ndarjes së pushteteve, “shqyrtimit dhe baraspeshimit” (''checks and balances''), siç përkufizohet nga Kushtetuta e SHBA-ve, që shërben si dokumenti suprem ligjor i vendit. Në sistemin federativ amerikan, qytetarët u nënshtrohet zakonisht tri niveleve të qeverisë, asaj federale, shtetërore dhe vendore; detyrat e qeverisë vendore zakonisht ndahen mes rretheve dhe qeverive bashkiake. Gati në të gjitha rastet, zyrtarët e ekzekutivit dhe legjislativit zgjidhen me të shumtën e votave (vota plurale) të qytetarëve në një zonë. Nuk ka përfaqësim përpjesëtimor në nivelin federal dhe shumë rrallë ndodhë të ketë në nivele më të ulëta. Zyrtarët e gjyqësorëve federal e shtetërorë dhe të kabineteve janë rëndom të emëruar nga dega ekzekutive dhe të aprovuar nga ligjvënësi, megjithëse disa gjykatës dhe zyrtarë shtetërorë zgjidhen me votë popullore. [[Skeda:WhiteHouseSouthFacade.JPG|thumb|left|Fasada jugore e [[Shtëpia e Bardhë|Shtëpisë së Bardhë]], godinës së banimit dhe punës së kryetarit amerikan]] Qeveria federale përbëhet nga tri degë: * ligjvënëse: [[Kongresi i Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Kongresi dydhomësh]], i përbërë nga [[Senati i Shteteve të Bashkuara|Senati]] dhe Shtëpia e Përfaqësuesve, nxjerr ligje federale, shpall luftë, miraton traktate, ka pushtet mbi arkën shtetërore dhe të drejtën për shkarkimin e Presidentit, ecuri që mundëson heqjen nga detyra të zyrtarëve të qeverisë. * ekzekutivi: [[Kryetari i Shteteve të Bashkuara|Presidenti]] është kryekomandant i forcave të armatosura, mund të vejë veto mbi draftligje para se të bëhen ligje, si dhe emëron kabinetin dhe zyrtarët e tjerë, që administrojnë dhe zbatojnë ligjet dhe polikat federale. * gjyqësori: Gjykata Supreme dhe gjykatat më të ulëta federale, gjykatësit e të cilave caktohen nga kryetari me miratimin e Senatit, interpretojnë ligjet dhe shfuqizojnë ato që i vlerësojnë jokushtetuese. Dhoma e Përfaqësuesve ka 435 anëtarë, secili në përfaqësim të një zone kongresionale për kohëzgjatje dyvjeçare. Ulëset në Shtëpi u shpërndahen shteteve sipas popullsisë çdo dhjet vjet. Sipas regjistrimit të popullsisë më 2000, shtatë shtete kanë minimumin prej një përfaqësuesi, ndërsa Kalifornia, shteti më popullor, ka pesëdhjetetre. Senati ka 100 ligjvënës dhe secili shtet zgjedh nga dy senatorë, të zgjedhur çdo gjashtë vjet. Presidenti mban mandat katërvjeçar dhe nuk mund të zgjidhet më shumë se dy herë. Presidenti nuk zgjidhet drejtpërsëdrejti, por përmes një sistemi indirekt me kolegj zgjedhor, ku votat përcaktuese u shpërndahen shteteve. Gjykata Supreme, e drejtuar nga Kryegjykatësi i Shteteve të Bashkuara dhe ka nëntë pjesëtarë të përjetshëm. Qeveritë shtetërore janë të strukturuara në mënyrë të ngjashme me qeverinë federale. Nebraska është e vetmja që ka legjislaturë njëdhomëshe. Guvernatori, është kreu i ekzekutivit për secilin shtet federativ dhe zgjidhet drejtpërsëdrejti në secilin shtet. Krejt ligjet dhe procedurat e qeverive shtetërore dhe asaj federale i nënshtrohet rishikimit dhe akëcili ligj i pleqëruar nga gjyqësori se shkel Kushtetutën shpallet i pavlefshëm. Teksti origjinal i Kushtetutës specifikon strukturën dhe përgjegjësitë e qeverisë federale dhe marrëdhëniet e saj me shtetet veç-e-veç. Neni Një mbron të drejtën për urdhëresën gjyqësore të quajtur ''habeas corpus'', kurse Neni Tre garanton të drejtën e gjykimin me porotë në të gjitha lëndët kriminale. Për ndryshimin e Kushtetutës nevojitet pëlqimi i tri të katërtave të shteteve. Kushtetuta përmban njëzeteshtatë amendamente; dhjetë të parat, që përbëjnë Kartën e të Drejtave, dhe Amendamenti i Katërmbëdhjetë përbëjnë bazën e të drejtave individuale të amerikanëve. === Partitë, ideologjia dhe politika === Shtetet e Bashkuara kanë operuar nën sistemin dypartiak gjatë pjesës më të madhe të historisë. Për zgjedhjet elektorale në të gjitha nivelet, zgjedhje parësore (primaries) të administruara nga shtetet mbahen për të zgjedhur të nominuarit e partive kryesore për zgjedhjet e përgjithshme të radhës. Që nga zgjedhjet e përgjithshme 1856, partitë kryesore kanë qenë Partia Demokratike, themeluar më 1824, dhe Partia Republikane, themeluar më 1854. Prej Luftës Civile, vetëm një kandidat i një partie të tretë — ish-presidenti Theodore Roosevelt, kandidat i Partisë Progresive më 1912 — ka fituar deri në 20 % të votës popullore. Brenda kulturës politike amerikane, Partia Republikane konsiderohet e qendrës së djathtë ose “konservatore” dhe Partia Demokratike e qendrës së majtë ose “liberale”. Shtetet e verilindjes dhe bregut perëndimor si dhe disa prej shteteve të Liqeneve të Mëdha, të njohura si “shtetet e kaltra,” janë relativisht liberale. “Shtetet e kuqe” të jugut dhe goxha prej Rrafshinave të Mëdha dhe Maleve Shkëmbore janë relativisht konservatore. Fituesi i zgjedhjeve presidenciale 2008, demokrati Barack Obama, është presidenti i 44-të amerikan dhe i pari afro-amerikan që mban këtë post. Të gjithë prijësit e mëparshëm ishin vetëm me prejardhje evropiane. Zgjedhjet 2008 gjithashtu sollën forcimin e kontrollit të demokratëve në dy dhomat e Kongresit. Në Kongresin e 111-të të SHBA-ve, Senati përbëhet prej 57 demokratësh, dy të pavarur që mblidhen me demokratët, si dhe 40 republikanë (një ulëse është nën shqyrtim); Shtëpia ka 256 demokratë dhe 178 republikanë (një ulëse është e zbrazët). == Njësitë politike == {{Main|Shtetet Federale të Amerikës}} Shtetet e Bashkuara janë [[Federata|bashkim federativ]] i pesëdhjetë shteteve. Trembëdhjetë shtetet nismëtare ishin trashëgimtare të trembëdhjetë kolonive që ngritën krye kundra sundimit britanik. Shumica e shteteve tjera janë thadruar nga trualli i fituar me luftë ose blerje nga qeveria amerikane. Prej rasteve të veçanta janë Vermonti, Teksasi dhe Hawai: secili shtet ishte republikë e pavarur para se të futen në bashkim. Përjashtime tjera përbëjnë shtetet e krijuara nga treva e trembëdhjetëshes fillestare. Herët në histori të vendit, tri shtete u themeluan në këtë mënyrë: Kentaki nga Virgjinia; Tenesi nga Karolina Veriore; dhe Mejn nga Masaçusetsi. Gjatë Luftës Civile Amerikane, Virgjinia e Perëndimit u shkëput nga Virgjinia. Shteti më i mbramë — Hawai — fitoi shtetësinë më 21 gusht 1959. Shtetet nuk kanë të drejtën e ndarjes nga unioni. Shtetet përbëjnë pjesën dërmuese të masës tokësore të SHBA-ve; dy hapësira të tjera të konsideruara pjesë integrale e vendit, janë Distrikti i Kolumbisë, qarku federal ku ndodhet kryeqyteti, Washingtoni; dhe Atoli Palmyra, truall i pabanuar por i inkorporuar në Oqeanin Paqësor. Shtetet e Bashkuara posedojnë pesë territore tejdetit: Porto Riko dhe Ishujt Virgjinë të Shteteve të Bashkuara në Karaibe; Samoa Amerikane, Guami dhe Ishujt Veriorë të Marianës në Paqësor. Të lindurit në territore (përveç Samoas Amerikane) mbajnë shtetësi amerikane. {{Shtetet e Bashkuara - Harta}} == Marrëdhëniet ndërkombëtare == Shtetet e Bashkuara ushtrojnë ndikim global në ekonomi, politikë dhe çështje ushtarake. Është anëtare e përhershme e Këshilli të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, që kanë selinë në Qytetin e Nju Jorkut. Gati të gjitha vendet kanë ambasada në Washington, D.C. dhe shumë syresh kanë edhe konsullata në qytete tjera. Gjithashtu, gati të gjitha vendet e botës kanë janë nikoqirë të misioneve diplomatike amerikane. Megjithatë, Kuba, Irani, Koreja e Veriut, Butani, Sudani si dhe Republika e Kinës (Taiwani) nuk kanë marrëdhënie diplomatike zyrtare me Shtetet e Bashkuara. Shtetet e Bashkuara gëzojnë marrëdhënie të veçantë me Mbretërinë e Bashkuar dhe lidhje të ngushtë me Australinë, Zelandën e Re, Japoninë, Izraelin, si dhe bashkanëtarët e NATO-s. Njëherësh, bashkëpunojnë ngushtë me fqinjët përmes Organizatës së Shteteve Amerikane dhe marrëveshjeve të tregtisë së lirë si ajo Marrëveshja trepalëshe Amerikanoveriore për Tregti të Lirë me Kanadën dhe Meksikën. Më 2005, Shtetet e Bashkuara shpenzuan 27 miliard dollarë në ndihmesë zyrtare zhvillimore, më së shumti në botë. Sidoqoftë, krahasuar me Të Hyrat Bruto Kombëtare (HBK, GNI), kontributi amerikan prej 0,22% u rangua i njëzeti prej njëzetedy shteteve donatore. Burimet joqeveritare si fondacionet private, korporatat dhe institucionet arsimore e fetare dhuruan 96 miliard dollarë. Shuma e përgjithshme prej 123 miliard dollarësh është më e larta në botë dhe e shtata sipas përqindjes së HBK-së.<ref>{{cite web|title=Americans Favor Private Giving, People-to-People Contacts|date=2007-05-24|publisher=U.S. Dept. of State, International Information Programs|url=http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&y=2007&m=May&x=20070524165115zjsredna0.2997553|accessdate=2007-06-17|archive-date=13 qershor 2007|archive-url=https://archive.today/20070613030525/http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&y=2007&m=May&x=20070524165115zjsredna0.2997553|url-status=dead}}</ref> == Forcat e Armatosura== {{kryesor|Forcat e Armatosura të Shteteve të Bashkuara të Amerikës}}[[Skeda:USS Abraham Lincoln(CVN 72).jpg|thumb|left|Aeroplanmbajtësja USS ''Abraham Lincoln'']] Kryetari i Shteteve të Bashkuara mban titullin e kryekomandantit të forcave të armatosura dhe cakton udhëheqësit e tyre, sekretarin e mbrojtjes dhe Krerët e Shtabit të Përgjithshëm. Departamenti i Mbrojtjes administron forcat e armatosura, përfshirë këtu ushtrinë, forcat detare, marinsat dhe aviacionin. Garda Bregdetare udhëhiqet nga Departamenti i Sigurisë së Atdheut në kohë paqe dhe nga Departamenti i Forcave Detare në kohë lufte. Më 2005, forcat e armatosura kishte 1,38 milion pjesëtarë në detyrë aktive,<ref>{{cite web|url=http://www.globalpolicy.org/empire/tables/2005/1231militarypersonnel.pdf|title=Department of Defense Active Duty Military Personnel Strengths by Regional Area and by Country (309A)|date=2005–2012-31|publisher=Global Policy Forum|accessdate=2007-06-21|archive-date=12 nëntor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081112093417/http://www.globalpolicy.org/empire/tables/2005/1231militarypersonnel.pdf|url-status=dead}}</ref> që bashkë me qindra mijëra rezervistë dhe pjesëtarë të Gardës Kombëtare nxjerrin totalin prej 2,3 milion trupash. Departamenti i Mbrojtjes punëson rreth 700 mijë civilë, pa përfshirë këtu kontraktuesit. Shërbimi ushtarak kryhet në baza vullnetare, ndonëse rekrutimi i detyrueshëm mund të përdoret në kohë lufte përmes një sistemi përzgjedhës të shërbimit. Forcat amerikane mund të dërgohen tejdetit përmes flotës së aviacionit që përdoret për bartje të aeroplanëve dhe të tankeve të karburanteve, flotës detare të përbërë nga njëmbëdhjetë avionmbajtëse aktive dhe njësiteve të marsinsave për ekspedita në det, si dhe përmes flotave detare në Atlantik dhe Paqësor. Jashtë Shteteve të Bashkuara, forcat e armatosura janë të stacionuara në 770 baza dhe lehtësore, në çdo kontinent përveç Antarktikut. Zgjerimi i pranisë ushtarake në mbarë rruzullin ka bërë që dijetarët t’i përshkruajnë Shtetet e Bashkuara si mbajtëse të një “perandorie bazash”<ref>{{cite web|url=http://www.globalpolicy.org/empire/intervention/2005/basestructurereport.pdf|title=Department of Defense Base Structure Report, Fiscal Year 2005 Baseline|publisher=Global Policy Forum|accessdate=2007-06-21|archive-date=21 qershor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070621150632/http://www.globalpolicy.org/empire/intervention/2005/basestructurereport.pdf|url-status=dead}}</ref>. Shpenzimet totale ushtarake të SHBA-ve më 2006, në shumën mbi 528 bilion dollarësh, përbënin 46% të shpenzimeve ushtarake globale dhe kalonin në shumë katërmbëdhjetë shtetet tjera me shpenzimet më të larta. (Në barazim të fuqisë blerëse, shpenzimet ishin më të mëdha se gjashtë shtetet tjera në listë së bashku.) Shpenzimet për krye ishin 1.756$, dhjetë herë më të mëdha se mesatarja botërore.<ref>{{cite web|url=http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download|title=The Fifteen Major Spender Countries in 2006|publisher=Stockholm International Peace Research Institute|year=2007|accessdate=2007-06-20|archive-date=14 gusht 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070814224502/http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download|url-status=dead}}</ref> Me 4,06% të PVB-së, shpenzimet ushtarake amerikane rangohen të 27-at prej 172 vendeve.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2034rank.html|title=Rank Order—Military Expenditures—Percent of GDP|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007-05-31|accessdate=2007-06-13|archive-date=20 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120113336/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2034rank.html|url-status=dead}}</ref> Buxheti bazë propozuar nga Departamenti i Mbrojtjes për 2009, 515,4 bilion dollarë, shënon rritje prej 7% nga 2008 dhe rritje gati 74% nga 2001.<ref>{{cite web|url=http://www.whitehouse.gov/omb/budget/fy2009/defense.html|title=Department of Defense|publisher=Office of Management and Budget|work=Budget of the United States Government, FY 2009|accessdate=2008-03-02|archive-date=6 mars 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080306191929/http://www.whitehouse.gov/omb/budget/fy2009/defense.html|url-status=dead}}</ref> Harxhimet për Luftën në Irak janë vlerësuan se kanë arritur 2,7 trilion $.<ref>{{cite web|author=Goldman, David|url=http://money.cnn.com/2008/06/11/news/economy/iraq_war_hearing/|title=Iraq War Could Cost Taxpayers $2.7 Trillion|publisher=CNNMoney|date=2008-06-12|accessdate=2009-03-10|archive-date=17 korrik 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080717162004/http://money.cnn.com/2008/06/11/news/economy/iraq_war_hearing/|url-status=dead}}</ref> Që me 3 maj 2009, Shtetet e Bashkuara pësuan 4.284 fatalitete ushtarake gjatë luftës dhe patën 31.000 ushtarë të lënduar.<ref>{{cite web|url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx|title=Iraq Coalition Casualties|publisher=Iraq Coalition Casualty Count|date=2009-05-03|accessdate=2009-05-03|archive-date=21 mars 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx|url-status=dead}}</ref> == Ekonomia == {{main|Ekonomia e Shteteve të Bashkuara}} {| class="wikitable" border="1" table style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" |- ! style="background:#f99;" colspan="2"|Treguesit ekonomikë |- |Papunësia||8,9 %^{prill 2009}<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm|title=Employment Situation Summary|publisher=U.S. Dept. of Labor|date=2009-04-03|accessdate=2009-04-04}}</ref> |- |Rritja ekonomike||−5,7 %^{1Q 2009} [1,1 %²⁰⁰⁸]<ref>{{cite web|date=2009-05-29|title=Gross Domestic Product|url=http://www.bea.gov/national/xls/gdpchg.xls|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090826171407/https://www.bea.gov/national/xls/gdpchg.xls|archive-date=26 gusht 2009|accessdate=2009-06-03|publisher=Bureau of Economic Analysis}} Change is based on [[Chained dollars|chained 2000 dollars]]. Quarterly growth is expressed as an annualized rate.</ref> |- |Inflacioni||−0,7 %^{prill 2008 – prill 2009}<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/cpi.nr0.htm|title=Consumer Price Index: April 2009|publisher=Bureau of Labor Statistics|date=2009-05-15|accessdate=2009-05-26}}</ref> |- |Borxhi kombëtar||$11.383 trillion^{2 qershor 2009}<ref>{{cite web|url=http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np|title=Debt Statistics|publisher=U.S. Dept. of the Treasury|accessdate=2009-06-03|archive-date=18 prill 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110418203433/http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np|url-status=dead}}</ref> |- |[[Varfëria]]||12,5 %²⁰⁰⁷<ref name="CBPR08">{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/income_wealth/012528.html|title=Household Income Rises, Poverty Rate Unchanged, Number of Uninsured Down|publisher=U.S. Census Bureau|date=2008-08-26|accessdate=2008-09-06}}</ref> |} Shtetet e Bashkuara kanë ekonomi të përzier kapitaliste, që mbështetet në burimet e begatshme natyrore, infrastrukturën e mirëzhvilluar dhe prodhueshmërinë e lartë.<ref>{{cite book|title=Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny|url=https://archive.org/details/naturalresources00lede|author=Lederman, Daniel, and William Maloney|publisher=World Bank|year=2007|isbn=0821365452|page=[https://archive.org/details/naturalresources00lede/page/n205 185]}}</ref> Sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar, PVB amerikan përbën 23% të prodhimit botëror bruto në kursin e këmbimit tregtar dhe gati 21% të prodhimit botëror bruto me barazim të fuqisë blerëse (BFB, PPP).<ref name="IMF GDP"/> Më e larta e një shteti sovran, PVB-ja e SHBA-ve ishte 4% më e ulët se PVB-ja e kombinuar e Bashkimit Evropian me BFB më 2007.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|title=Rank Order—GDP (Purchasing Power Parity)|publisher=CIA|work=World Factbook|date=2008–2010-09|accessdate=2008-10-21|archive-date=4 qershor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|url-status=dead}}</ref> Vendi rangohet i shtatëmbëdhjeti në botë sipas PVB-së nominale për krye dhe i gjashti në botë sipas PVB me BFB.<ref name="IMF GDP"/> Shtetet e Bashkuara janë importuesi më i madh i produkteve dhe eksportuesi i tretë, ndonëse eksporti për kokë banori është i relativisht i ulët. Kanada, Kina, Meksika, Japonia dhe Gjermania janë partnerët kryesorë tregtarë.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/foreign-trade/top/dst/current/balance.html|title=U.S. Top Trading Partners, 2006|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2007-03-26}}</ref> Mallrat kryesorë që eksportohet janë makineria elektrike, ndërsa automjetet përbëjnë importin parësor.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2006pubs/07statab/foreign.pdf|title=Table 1289. U.S. Exports and General Imports by Selected SITC Commodity Groups: 2002 to 2005|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2007|year=2006|accessdate=2007–2008–2026}}</ref> Shtetet e Bashkuara zënë vendin e parë në “Raportin e Konkurrencës Botërore”<ref>{{cite web|url=http://gcr.weforum.org/gcr/|title=Rankings: Global Competitiveness Report 2008-2009|publisher=World Economic Forum|accessdate=2008–2010–2012}} Click the link "Rankings" to access the entire list.</ref>. Pas një zgjerimi që zgjati mbi gjashtë vjet, ekonomia amerikane është në recedim prej dhjetorit 2007.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/12/02/business/02markets.html|author=Grynbaum, Michael A.|title=Dow Plunges 680 Points as Recession Is Declared|work=New York Times|date=2008–2012-01|accessdate=2008-12-01}}</ref> Në vitin 2009, sektori privat vlerësohet të konstituojë 55,3% të ekonomisë, ku veprimtare e qeverisë federale përbën 24,1% dhe veprimtaria e e qeverive shtetërore dhe vendore (përfshirë transferet federative) përbëjnë 20,6% të mbetura.<ref>{{cite web|url=http://www.usgovernmentspending.com/index.php|title=Government Spending Overview|publisher=usgovernmentspending.com|accessdate=2009-05-09}}</ref> Ekonomia është postindustriale, ku sektorin e shërbimeve kontribuon 67,8% të PVB.<ref name="Econ">{{cite web|url=http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html|accessdate=2008-03-12|title=USA Economy in Brief|publisher=U.S. Dept. of State, International Information Programs|archive-date=12 mars 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080312123609/http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html|url-status=dead}}</ref> Rrafshi kryesor i biznesit përkah qarkullimi është tregu me pakicë; përkah të hyrat neto janë financat dhe sigurimet.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2006pubs/07statab/business.pdf|title=Table 726. Number of Returns, Receipts, and Net Income by Type of Business and Industry: 2003|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2007|year=2006|accessdate=2007–2008–2026}}</ref> Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të jenë fuqi industriale, me produktet kimike si fushën prijëse në prodhimtari.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2006pubs/07statab/manufact.pdf|title=Table 971. Gross Domestic Product in Manufacturing in Current and Real (2000) Dollars by Industry: 2000 to 2005 (2004)|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2007|year=2006|accessdate=2007–2008–2026}}</ref> Shtetet e Bashkuara janë prodhuesi i tretë i naftës në botë, si dhe importuesi më i madh i saj.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html|title=Rank Order—Oil (Production)|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007–2009-06|accessdate=2007-09-14|archive-date=12 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512233445/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html|url-status=dead}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html|title=Rank Order—Oil (Consumption)|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007–2009-06|accessdate=2007-09-14|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226073521/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html%20|url-status=dead}} {{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/pub/oil_gas/petroleum/data_publications/company_level_imports/current/import.html|title=Crude Oil and Total Petroleum Imports Top 15 Countries|publisher=U.S. Energy Information Administration|date=2008-08-26|accessdate=2008-09-10}}</ref> Janë prodhuesi më i madh në botë i rrymës elektrike dhe bërthamore, si dhe gazit të lëngshëm natyror, sulfurit, fosfateve dhe kripës. Ndërsa bujqësia merr pjesë me më pak se 1% në PVB,<ref name="Econ"/> Shtetet e Bashkuara janë prodhuesi kryesor në botë për misër<ref>{{cite web|url=http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&name=Corn|title=Corn|publisher=U.S. Grains Council|url-status=dead|access-date=4 qershor 2009|archive-date=12 janar 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080112182404/http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&name=Corn}}</ref> dhe sojë.<ref>{{cite web|url=http://www.worldwatch.org/node/5442|title=Soybean Demand Continues to Drive Production|publisher=Worldwatch Institute|date=2007–2011-06|accessdate=2008-03-13|archive-date=16 mars 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080316060234/http://www.worldwatch.org/node/5442|url-status=dead}}</ref> Bursa e Nju Jorkut është më e madhja në botë përkah vëllimi i dollarëve.<ref>{{cite web|url=http://ir.nyse.com/phoenix.zhtml?c=129145&p=irol-newsArticle&ID=1036503&highlight=|title=New Release/Ultra Petroleum Corp.,|publisher=NYSE Euronext|date=2007-07-03|accessdate=2007-08-03|archive-date=9 prill 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130409073623/http://ir.nyse.com/phoenix.zhtml?c=129145&p=irol-newsArticle&ID=1036503&highlight=|url-status=dead}}</ref> [[Coca-Cola]] and [[McDonald's]] janë dy firmat më të njohura në rruzull.<ref>{{cite web|url=http://www.cheskin.com/view_news.php?id=2|title=Sony, LG, Wal-Mart among Most Extendible Brands|publisher=Cheskin|date=2005–2006-06|accessdate=2007-06-19|archive-date=12 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312001935/http://www.cheskin.com/view_news.php?id=2|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:NYC NYSE.jpg|thumb|Bursa e Nju Jorkut, ndodhur në Wall Street]] Në vitin 2005, 155 milion njerëz ishin të punësuar me pagesë, prej të cilëve 80 % në marrëdhënie të plotë pune.<ref>{{cite web|url=http://pubdb3.census.gov/macro/032006/perinc/new05_001.htm|title=Labor Force and Earnings, 2005|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2007-05-29|archive-date=5 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205211749/http://pubdb3.census.gov/macro/032006/perinc/new05_001.htm|url-status=dead}}</ref> Shumica, 79 %, ishin të punësuar në sektorin e shërbimeve.<ref name="WF" /> Me rreth 15,5 milion njerëz, shëndetësia dhe asistenca sociale janë fusha kryesore e punësimit.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2006pubs/07statab/business.pdf|title=Table 739. Establishments, Employees, and Payroll by Employment-Size Class and Industry: 2000 to 2003|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2007|year=2006|accessdate=2007–2008–2026}}</ref> Afro 12% e punëtorëve janë anëtare sindikatash, për dallim nga 30% në Evropën Perëndimore.<ref>{{cite web|author=Fuller, Thomas|url=http://www.iht.com/articles/2005/06/14/news/europe.php|title=In the East, Many EU Work Rules Don't Apply|date=2005–2006–2015|work=International Herald Tribune|accessdate=2007-06-28}}</ref> Banka Botërore i rangon Shtetet e Bashkuara të parat përkah lehtësia e punëdhënies dhe pushimit të punëtorëve.<ref name="EDBI">{{cite web|url=http://www.doingbusiness.org/ExploreEconomies/?economyid=197|accessdate=2007-06-28|title=Doing Business in the United States (2006)|publisher=World Bank}}</ref> Mes 1973 dhe 2003, puna vjetore për mesataren kombëtare u rrit për 199 orë.<ref>{{cite web|url=http://www.usnews.com/usnews/opinion/articles/031110/10dobbs.htm|author=Dobbs, Lou|title=The Perils of Productivity|work=U.S. News & World Report|date=2003–2011-02|accessdate=2007-06-30}}</ref> Pjesërisht si rrjedhojë, Shtetet e Bashkuara gëzojnë prodhueshmëri më të lartë të punëtorëve në botë. Megjithatë, nuk udhëheq më në prodhueshmëri në orë sikurse ishte rasti prej viteve 1950 deri në të 1990-at e hershme; punëtorët në Norvegji, Francë dhe Luksemburg tani janë më produktiv brenda orës.<ref>{{cite web|url=http://kilm.ilo.org/2005/press/download/ExSumEN.pdf|title=Highlights of Current Labour Market trends|publisher=International Labour Organization|work=Key Indicators of the Labour Market Programme|date=2005–2012-09|accessdate=2007-12-20|archive-date=16 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216000018/http://kilm.ilo.org/2005/press/download/ExSumEN.pdf|url-status=dead}}</ref> Krahasuar me Evropën, tatimi në të hyra për korporata dhe mbi pronën janë zakonisht më të larta, ndërsa taksat e punës, sidomos të konsumimit, janë më të ulëta.<ref>{{cite news|author=Gumbel, Peter|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,662737-2,00.html|title=Escape from Tax Hell|date=2004–2007–2011|work=Time|accessdate=2007-06-28|archive-date=7 janar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107005616/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,662737-2,00.html|url-status=dead}}</ref> === Të ardhurat dhe zhvillimi njerëzor === Sipas Byrosë së Regjistrimeve, mesatarja e të ardhurave para tatimit ishte 50.233$ më 2007. Mesatarja rangon prej 68.080 në Merilend në 36.338$ në Misisipi.<ref name="CBPR08"/> Me barazim të fuqisë blerëse, mesatarja e përgjithshme është e ngjashme me grupin më të pasur të vendeve të zhvilluara. Pas rënies së mprehtë në mes shek. XX, shkalla e [[Varfëria|varfërisë]] nuk kanë lëvizur shumë prej 1970-ave, me 11-15 % të amerikanëve nën kufi të varfërisë për vjet, si dhe 58,5 % të popullsisë në varfëri për të paktën një vit mes moshave 25 dhe 75 vjeç.<ref name="USCB IP&HIC 2007">{{cite web|author=DeNavas-Walt, Carmen, Bernadette D. Proctor, and Jessica Smith|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/p60-235.pdf|format=PDF|title=Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2007|publisher=U.S. Census Bureau|year=2008|accessdate=2008–2011–2013}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hacker|first=Jacob S.|year=2006|title=The Great Risk Shift: The New Economic Insecurity and the Decline of the American Dream|url=https://archive.org/details/greatriskshiftas00hack|location=New York|publisher=Oxford University Press}}</ref> Më 2007, 37,3 milion amerikanë jetonin në [[Varfëria|varfëri]].<ref name="CBPR08"/> Sistemi i mirëqenies në SHBA është prej më të rreptëve në botën e zhvilluar, duke reduktuar varfërinë relative dhe varfërinë absolute goxha më pak se mesatarja e vendeve të pasura.<ref name="Sme">Smeeding, T. M. (2005). "Public Policy: Economic Inequality and Poverty: The United States in Comparative Perspective." ''Social Science Quarterly'' 86, 955–983.</ref><ref>Kenworthy, L. (1999). "Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment" ''Social Forces'' 77(3), 1119–1139. Bradley, D., E. Huber, S. Moller, F. Nielsen, and J. D. Stephens (2003). "Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies" ''American Sociological Review'' 68(1), 22–51.</ref> Përderisa sistemi i mirëqenies me sukses redukton [[Varfëria|varfërinë]] në mesin e pleqve,<ref>Orr, D. (November–December, 2004). "Social Security Isn't Broken: So Why the Rush to 'Fix' It?" In C. Sturr and R. Vasudevan, eds. (2007). ''Current Economic Issues''. Boston: Economic Affairs Bureau.</ref> të rinjtë përfitojnë relativisht pak nga ndihmesa shtetërore.<ref>{{cite web|url=http://www.prospect.org/cs/articles?article=a_new_deal_of_their_own|author=Starr, Paul|date=2008-02-25|title=A New Deal of Their Own|work=American Prospect|accessdate=2008-07-24|archive-date=5 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080505021735/http://www.prospect.org/cs/articles?article=a_new_deal_of_their_own|url-status=dead}}</ref> Më 2007, studimi i UNICEF-it për mirëqenien e fëmijëve në njëzetedy vende të industrializuara i rangoi SHBA-të të parafundit.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/nol/shared/bsp/hi/pdfs/13_02_07_nn_unicef.pdf|title=Child Poverty in Perspective: An Overview of Child Well-Being in Rich Countries|author=UNICEF|work=BBC|year=2007|accessdate=2007–2009–2010}}</ref> Me gjithë ngritjet e dukshme në prodhimtari, papunësinë dhe inflacionin e ulët, rritjet në të hyra nga 1980 kanë qenë më të ngadalshme se në dekadat e mëparshme, më pak të përhapura dhe të përcjella nga pasiguri ekonomike në rritje. Nga 1947 deri më 1979, mesatarja e të hyrave reale u ngrit për mbi 80% për të gjitha shtresat dhe të hyrat e amerikanëve të varfër u rritën më shpejt se ato të të pasurve.<ref name="Bar">Bartels, L. M. (2008). ''Unequal Democracy: The Political Economy of the New Gilded Age''. Princeton, NJ: [[Princeton|Princeton University]] Press.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.demos.org/inequality/numbers.cfm#1|author=Hartman, C.|year=2008|title=By the Numbers: Income|accessdate=2008-07-24|archive-date=25 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725230318/http://www.demos.org/inequality/numbers.cfm#1|url-status=dead}}</ref> Midisi i të hyrave për amvisni është rritur për të gjitha shtresat prej vitit 1980,<ref>{{cite web|author=Henderson, David R.|url=http://www.hoover.org/publications/digest/3522596.html|title=The Rich—and Poor—Are Getting Richer|work=Hoover Digest|year=1998|accessdate=2007-06-19}}</ref> kryesisht në sajë të amvisërive me dy të punësuar, mbylljen e boshllëkut gjinor dhe orëve më të gjata të punës, mirëpo rritja ka qenë më e ngadalshme dhe goxha shumë në leverdi të shtresës së epërme.<ref name="Sme"/><ref name="Bar"/><ref>{{cite web|author=Yellen, J.|year=2006|title=Speech to the Center for the Study of Democracy 2006–2007 Economics of Governance Lecture University of California, Irvine|url=http://www.frbsf.org/news/speeches/2006/1106.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101205221853/http://www.frbsf.org/news/speeches/2006/1106.html|archive-date=5 dhjetor 2010|accessdate=2008-07-24|publisher=Federal Reserve Board|location=San Francisco}} {{cite web|author=Shapiro, Isaac|date=2005–2010–2017|title=New IRS Data Show Income Inequality Is Again on the Rise|url=http://www.cbpp.org/10-17-05inc.htm|accessdate=2007-05-16|publisher=Center on Budget and Policy Priorities}} Gilbert, D. (1998). ''The American Class Structure''. Belmont, CA: Wadsworth. ISBN 0-534-50520-1.</ref> Rrjedhimisht, hisja e të ardhurave e top 1% — 21.8% e të hyrave gjithsej raportuar më 2005 — është më se dyfishuar nga 1980,<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/03/29/business/29tax.html?ex=1332820800&en=fb472e72466c34c8&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss|title=Income Gap Is Widening, Data Shows|author=Johnston, David Cay|work=New York Times|date=2007-03-29|accessdate=2007-05-16}}</ref> duke i bërë Shtetet e Bashkuara me pabarazinë më të madhe në të hyra në mesin e vendeve të zhvilluara.<ref name="Sme"/><ref>{{cite web|url=http://elsa.berkeley.edu/~saez/TabFig2005prel.xls|author=Saez, E.|title=Table A1: Top Fractiles Income Shares (Excluding Capital Gains) in the U.S., 1913–2005|publisher=UC Berkeley|year=2007|accessdate=2008-07-24}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=Field Listing—Distribution of Family Income—Gini Index|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007-06-14|accessdate=2007-06-17|archive-date=13 qershor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613005439/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|url-status=dead}}</ref> Top 1% paguan 27,6% të të gjitha taksave federale; top 10% paguan 54,7%.<ref>{{cite web|url=http://www.cbo.gov/ftpdocs/88xx/doc8885/EffectiveTaxRates.shtml|title=Shares of Federal Tax Liabilities, 2004 and 2005|publisher=Congressional Budget Office|accessdate=2008–2011-02}}</ref> Pasuria, sikur të hyrat, janë tejet të përqendruara: 10% të më pasurve të popullsisë së rritur posedojnë 69,8% të pasurisë së amvisërive të vendit, hisja e dytë më e madhe në mesin e vendeve të zhvilluara.<ref>{{cite web|author=Domhoff, G. William|url=http://sociology.ucsc.edu/whorulesamerica/power/wealth.html|title=Table 4: Percentage of Wealth Held by the Top 10% of the Adult Population in Various Western Countries|publisher=University of California at Santa Cruz, Sociology Dept.|work=Power in America|year=2006|accessdate=2006–2008–2021|archive-date=20 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020134522/http://sociology.ucsc.edu/whorulesamerica/power/wealth.html|url-status=dead}}</ref> Top 1% posedon 33,4% të pasurisë neto.<ref>{{cite web|author=Kennickell, Arthur B.|url=http://www.federalreserve.gov/pubs/oss/oss2/papers/concentration.2004.5.pdf|title=Table11a: Amounts (Billions of 2004 Dollars) and Shares of Net Worth and Components Distributed by Net Worth Groups, 2004|publisher=Federal Reserve Board|work=Currents and Undercurrents: Changes in the Distribution of Wealth, 1989–2004|date=2006–2008-02|accessdate=2007-06-24}}</ref> === Transporti === [[Skeda:Map of current Interstates.svg|thumb|Sistemi i Autostradave Ndërshtetërore (Interstate Highway System), që mbulon 46876 milje rrugë<ref>{{cite web|title=Interstate FAQ (Question #3)|publisher=Federal Highway Administration|year=2006|url=http://www.fhwa.dot.gov/interstate/faq.htm#question3|accessdate=2009-03-04}}</ref>]] Që më 2003, kishte 759 automobila për 1.000 amerikanë, në krahasim me 472 në 1.000 banorë në Bashkimin Evropian vitin tjetër.<ref>{{cite web|url=http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=STAT/06/125|title=Car Free Day 2006: Nearly One Car per Two Inhabitants in the EU25 in 2004|date=2006–2009–2019|publisher=Europa, Eurostat Press Office|accessdate=2007–2008–2015}}</ref> Afro 40% e veturave personale janë furgonë, SUV dhe kamioneta.<ref>{{cite web|url=http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_01.html|title=Household, Individual, and Vehicle Characteristics|publisher=U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|work=2001 National Household Travel Survey|accessdate=2007–2008–2015|archive-date=29 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929125403/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_01.html|url-status=dead}}</ref> Amerikani i rritur (përfshirë vozitësit dhe jovozitësit) kalon mesatarisht 55 minuta duke vozitur çdo ditë dhe bën rreth 29 milje rrugë.<ref>{{cite web|url=http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html|title=Daily Passenger Travel|publisher=U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|work=2001 National Household Travel Survey|accessdate=2007–2008–2015|archive-date=29 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929125646/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html|url-status=dead}}</ref> Sistemi i hekurudhave për udhëtarë në qytetet amerikane është i dobët.<ref>{{cite web|url=http://www.gao.gov/products/GAO-07-15|title=Intercity Passenger Rail: National Policy and Strategies Needed to Maximize Public Benefits from Federal Expenditures|date=2006–2011–2013|publisher=U.S. Government Accountability Office|accessdate=2007-06-20}}</ref> Vetëm 9% e udhëtimeve për në punë në SHBA përdorin transportin publik, në krahasim me 38,8% në Evropë.<ref>{{cite web|url=http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf|format=PDF|author=Renne, John L., and Jan S. Wells|title=Emerging European-Style Planning in the United States: Transit-Oriented Development (p. 2)|year=2003|publisher=Rutgers, The State University of New Jersey|accessdate=2007-06-11|archive-date=12 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912143021/http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf|url-status=dead}}</ref> Përdorimi i biçikletës është minimal, shumë poshtë niveleve evropiane.<ref>{{cite web|url=http://www.transalt.org/files/resources/other/010901TQpdf021.pdf|author=Pucher, John, and Lewis Dijkstra|title=Making Walking and Cycling Safer: Lessons from Europe|year=2000|publisher=Transportation Alternatives|work=Transportation Quarterly|accessdate=2007–2008–2015|archive-date=16 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216000017/http://www.transalt.org/files/resources/other/010901TQpdf021.pdf|url-status=dead}}</ref> Industria ajrore është tërësisht e privatizuar, ndërsa shumica e aeroporteve janë pronë publike. Pesë aviokompanitë më të mëdha të botës përkah numri i pasagjerëve janë amerikane: [[American Airlines]] është numër një.<ref>{{cite web|url=http://www.iata.org/ps/publications/wats-passenger-carried.htm|title=Scheduled Passengers Carried|publisher=International Air Transport Association (IATA)|year=2006|accessdate=2007–2008–2015|archive-date=23 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323213100/http://www.iata.org/ps/publications/wats-passenger-carried.htm|url-status=dead}}</ref> Prej tridhjetë aeroporteve më të frekuentuara të botës, gjashtëmbëdhjetë janë në Amerikë, duke përfshirë më të ngarkuarin, Aeroportin Ndërkombëtar të Atlantës Hartsfield-Jackson (ATL).<ref>{{cite web|url=http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&cp=1-5-54-55_666_2__|title=Passenger Traffic 2006 Final|publisher=Airports Council International|date=2007-07-18|accessdate=2007-08-15|archive-date=29 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429000000/http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&cp=1-5-54-55_666_2__|url-status=dead}}</ref> === Energjia === Tregu i energjisë në Shtetet e Bashkuari arrin në 29.000 terawatt për vit. Përdorimi i energjisë për kokë banori është baras me 7,8 ton vaji në vit, në krahasim me 4,2 ton vaji në Gjermani dhe 8,3 në Kanada. Më 2005, 40% e energjisë nxirrej nga karburantet, 23% nga qymyri dhe 22% prej gazit natyror. Pjesa tjetër plotësohej prej fuqisë nukleare dhe burimeve të energjisë së përtëritshme.<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/aer/pdf/pages/sec1_3.pdf|title=Diagram 1: Energy Flow, 2007|work=EIA Annual Energy Review 2007|publisher=U.S. Dept. of Energy, Energy Information Administration|accessdate=2008-06-25}}</ref> Shtetet e Bashkuara janë përdoruesit e parë në botë të karburanteve.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html|title=Rank Order—Oil (Consumption)|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007–2009-06|accessdate=2007-09-14|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226073521/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html%20|url-status=dead}}</ref> Për shumë kohë, fuqia bërthamore ka luajtur rol të limituar në krahasim me vendet tjera të zhvilluara. Më 2007, u dorëzuan shumë aplikime për uzina bërthamore.<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/science/displaystory.cfm?story_id=9762843|title=Atomic Renaissance|work=Economist|accessdate=2007–2009-06}}</ref> == Demografia == [[Skeda:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County-1396x955.png|thumb|right|Prejardhja kombëtare mbizotëruese nëpër qarqe, 2000]] Shtetet e Bashkuara projektohen nga Byroja e Regjistrimeve të kenë 306.560.000 banorë,<ref name="POP">{{cite web|url=http://www.census.gov/population/www/popclockus.html|publisher=U.S. Census Bureau]|title=U.S. POPClock Projection}} Figure updated automatically.</ref> përshirë një vlerësim prej 11,2 milion imigrantësh ilegalë.<ref>{{cite web|url=http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf|author=Camarota, Steven A., and Karen Jensenius|title=Homeward Bound: Recent Immigration Enforcement and the Decline in the Illegal Alien Population|year=2008|publisher=Center for Immigration Studies|accessdate=2008-08-06}}</ref> Shtetet e Bashkuara janë vendi i tretë në botë përkah popullsia, pas Kinës dhe Indisë. Shtimi natyror është 0,89%,<ref name="WF"/> krahasuar me 0,16% në Bashkimin Evropian.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html|title=European Union|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007-05-31|accessdate=2007-06-15|archive-date=8 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508140308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html|url-status=dead}}</ref> Lindshmëria prej 14,16 në 1.000 banorë, 30% nën mesataren botërore, është më e lartë se cilitdo shtet në Evropë me përjashtim të [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Irlanda|Irlandës]].<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|title=Rank Order—Birth Rate|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007-05-31|accessdate=2007-06-13|archive-date=10 mars 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6F0FiNNzQ?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|url-status=dead}}</ref> Në vitin fiskal 2008, 1,1 milion imigrantë u pajisën me leje qëndrimi të përhershëm.<ref>[http://www.dhs.gov/xlibrary/assets/statistics/publications/lpr_fr_2008.pdf “U.S. Legal Permanent Residents: 2008”]. [[Office of Immigration Statistics]] ''Annual Flow Report.''</ref> Meksika është burimi prijës i rezidentëve të rinj prej dy dekadash; nga 1998, Kina, India dhe Filipinet qëndrojnë në top katërshen e vendeve prej nga vijnë mërgimtarët.<ref>{{cite web|url=http://www.dhs.gov/ximgtn/statistics/publications/LPR07.shtm|title=Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth: Fiscal Years 1998 to 2007 (Table 3)|publisher=U.S. Dept. of Homeland Security|accessdate=2008–2009-06|archive-date=6 shtator 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906133358/http://www.dhs.gov/ximgtn/statistics/publications/LPR07.shtm|url-status=dead}}</ref> Shtetet e Bashkuara janë vendi i vetëm i industrializuar ku projektohet shtim i madh i popullsisë.<ref name="PRC">{{cite web|url=http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|title=Executive Summary: A Population Perspective of the United States|publisher=Population Resource Center|year=2000|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604165856/http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|url-status=dead|access-date=5 qershor 2009|archive-date=4 qershor 2007}}</ref> Shtetet e Bashkuara kanë popullsi të llojllojshme — tridhjetenjë grupe të prejardhjes kanë më shumë se një milion pjesëtarë.<ref name="An2000">{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf|title=Ancestry 2000|publisher=U.S.Census Bureau|year=2004|accessdate=2007-06-13}}</ref> Amerikanët e bardhë janë grupi më i madh racor, ku gjermano-amerikanët, irlandez-amerikanët dhe anglo-amerikanët përbëjnë tri prej katër grupeve më të mëdha të vendit për nga prejardhja kombëtare.<ref name="An2000"/> Afro-amerikanët janë pakica më e madhe racore dhe grupi i tretë përkah prejardhja.<ref name="An2000"/><ref name="Cen2007">{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/national/asrh/NC-EST2007-srh.html|title=Annual Estimates of the Population by Sex, Race, and Hispanic or Latino Origin for the United States: April 1, 2000 to July 1, 2007 (NC-EST2006-03)|publisher=U.S. Census Bureau, Population Division|date=2008-05-01|accessdate=2008-09-05}}</ref> Azatiko-amerikanët janë pakica e dytë më e madhe racore; dy grupet më të mëdha janë kinezët dhe filipinezët.<ref name="An2000"/> Më 2007, popullsia amerikane përbëhej, sipas vlerësimeve, edhe nga 4,5 milion amerindianë dhe indigjenë të Alaskës (2,9 milion vetëm të këtij grupi) dhe mbi 1 milion vendës të Hawait ose të ujdhesave të Paqësorit (ekskluzivisht 0,5 milion).<ref name="Cen2007"/><ref name="Minority">{{cite web|url=http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&y=2006&m=July&x=20060707160631jmnamdeirf0.2887079|author=Friedman, Michael Jay|title=Minority Groups Now One-Third of U.S. Population|publisher=U.S. Dept. of State, Bureau of International Information Programs|date=2006–2007–2014|accessdate=2007-06-13|archive-date=13 qershor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613222159/http://usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&y=2006&m=July&x=20060707160631jmnamdeirf0.2887079|url-status=dead}}</ref> <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" border="1" table style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" |- ! style="background:#f99;" colspan="2"|Raca/Etnia (2007)<ref name="Cen2007"/> |- |Të bardhë||80,0 % |- |Afro-amerikanë||12,8 % |- |Aziatikë||4,4 % |- |Amerindianë dhe Alaskas vendorë||1,0 % |- |Hawaianë vendorë dhe ishullorë të Paqësorit||0,2 % |- |Shumëracorë||1,6 % |- |Hispanikë dhe latino (''të çfarëdo race'')||15,1 % |} </div> Shtimi i popullatës hispanike dhe latine (termet janë zyrtarisht të këmbyeshme) është trend madhor demografik. 45,4 milion amerikanë me prejardhje hispanike identifikohen si etni e veçantë nga Byroja e Regjistrimeve; 64 % të hispanikëve janë me origjinë meksikane.<ref name="CB2007">{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-CONTEXT=dt&-mt_name=ACS_2007_1YR_G2000_B03001&-redoLog=true&-geo_id=01000US&-geo_id=04000US48&-format=&-_lang=en&-SubjectID=15233304|title=B03001. Hispanic or Latino Origin by Specific Origin|work=2007 American Community Survey|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2008–2009–2026|archive-date=12 shkurt 2020|archive-url=https://archive.today/20200212040125/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-CONTEXT=dt&-mt_name=ACS_2007_1YR_G2000_B03001&-redoLog=true&-geo_id=01000US&-geo_id=04000US48&-format=&-_lang=en&-SubjectID=15233304|url-status=dead}}</ref> Mes viteve 2000 dhe 2007, popullata hispanike në vend u rrit për 27 %, ndërsa ajo johispanike për vetëm 3,6 %.<ref name="Cen2007"/> Rritja kryesisht i atribuohet imigrimit; që më 2007, 12,4 % e popullsisë amerikane qe lindur jashtë vendit, 54 % prej të cilëve në Amerikën Latine.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/cats/population/native_and_foreignborn_populations.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071225193714/http://www.census.gov/compendia/statab/cats/population/native_and_foreignborn_populations.html|archivedate=25 dhjetor 2007|title=Population: Native and Foreign-born Populations (Tables 42 and 43)|publisher=U.S. Census Bureau|work=2009 Statistical Abstract|date=2008–2012–2023|accessdate=2009-01-21|url-status=live}}</ref> Pjelloria është gjithashtu faktor; femra hispanike mesatarisht lind tre fëmijë gjatë jetës së saj. Shkalla e pjellorisë në krahasim është 2,2 për femra zezake johispanike dhe 1,8 për femra të bardha johispanike (nën shkallën e nevojshme për zëvendësim, 2,1).<ref name="PRC"/> Minoritetet (të përkufizuara nga Byroja e Regjistrimit, të gjithë tjerët veç hispanikëve, hispanikët, të bardhët joshumëracorë) përbëjnë 34 % të popullsisë; priten të bëhen shumicë kah viti 2042.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/012496.html|title=An Older and More Diverse Nation by Midcentury|publisher=U.S. Census Bureau|date=2008-08-14|accessdate=2008-09-06}}</ref> Rreth 79 % e amerikanëve jetojnë në hapësira urbane (sipas përkufizimit, këto përfshijnë edhe periferitë); gjysma e tyre banojnë në qytete me popullsi mbi 50.000.<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-state=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_box_head_nbr=GCT-P1&-mt_name=&-_caller=geoselect&-geo_id=&-format=US-1&-_lang=en|title=United States—Urban/Rural and Inside/Outside Metropolitan Area (GCT-P1. Population, Housing Units, Area, and Density: 2000)|publisher=U.S. Census Bureau|date=2000–2004-01|accessdate=2008-09-23|archive-date=12 shkurt 2020|archive-url=https://archive.today/20200212044207/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-state=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_box_head_nbr=GCT-P1&-mt_name=&-_caller=geoselect&-geo_id=&-format=US-1&-_lang=en|url-status=dead}}</ref> Më 2006, 254 vendbanime të rregullta kishin mbi 100 mijë banorë, nëntë qytetet ishin milionëshe dhe katër qytete botërore kishin mbi 2 milion banorë (New York, Los Angeles, Chicago dhe Houston).<ref name="PopEstBigCities">{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/2007/cb07-91table1.pdf|format=PDF|title=Table 1: Population Estimates for the 25 Largest U.S. Cities Based on July 1, 2006, Population Estimates: April 1, 2000 to July 1, 2006|work=2006 Population Estimates|publisher=U.S. Census Bureau, Population Division|date=2007-06-28|accessdate=2007-09-08}}</ref> Në SHBA ekzistojnë pesëdhjetë hapësira metropolitane me popullsi më të madhe se 1 milion.<ref name="PopEstMSA">{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/cb07-51tbl2.pdf|format=PDF|title=Table 2. Population Estimates for the 100 Most Populous Metropolitan Statistical Areas Based on July 1, 2006, Population Estimates|work=2006 Population Estimates|publisher=U.S. Census Bureau|date=2007-04-05|accessdate=2007-06-17}}</ref> Prej pesëdhjetë metropoleve me rritjen më të shpejtë, njëzetetri janë në perëndim dhe njëzetepesë në jug. Metropolet Atlanta, Dallas, Houston, Phoenix dhe Inland Empire në Kaliforni të gjitha u shtuan në popullsi për tri të katërtat nga 2000 më 2006.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/009865.html|title=50 Fastest-Growing Metro Areas Concentrated in West and South|publisher=U.S. Census Bureau|date=2007-04-05|accessdate=2007-01-26}}</ref> [[Skeda:USpop2010.svg|thumb|300px|Piramida e pupullsisë së SHBA-ve]] === Gjuha === <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" border="1" table style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" ! style="background:#f99;" colspan="2"|Gjuhët (2005)<ref name="USCB Lang">{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2007pubs/08statab/pop.pdf|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2006|title=Table 52—Languages Spoken at Home by Language: 2005|accessdate=2008–2010–2018}}</ref> |- |anglisht (''gjuhë të vetme'')||216,2 milion |- |spanjisht dhe kreola spanjolle||32,2 milion |- |kinezisht||2,3 million |- |frëngjisht dhe kreola frënge||1,9 milion |- |tagalogisht (filipinisht)||1,4 milion |- |vietnamisht||1,1 milion |- |gjermanisht||1,1 milion |} </div> [[Anglishtja]] është ''de facto'' gjuha kombëtare. Ndonëse nuk ka gjuhë zyrtare në nivelin federal, disa ligje — si kërkesat për natyralizim në SHBA — venë anglishten si standard. Më 2005, rreth 216 milion, ose 81 % e popullsisë pesë vjeç e sipër, fliste vetëm anglisht në shtëpi. Spanjishtja, folur nga 12 % e popullsisë në shtëpi, është gjuha e dytë më e përhapur dhe gjuha e huaj më së shpeshti e mësuar.<ref name="USCB Lang"/><ref>{{cite web|url=http://www.adfl.org/resources/enrollments.pdf|title=Foreign Language Enrollments in United States Institutions of Higher Learning|publisher=MLA|accessdate=2006–2010–2016|archive-date=3 gusht 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080803020358/http://www.adfl.org/resources/enrollments.pdf|url-status=dead}}</ref> Disa amerikanë avokojnë bërjen e anglishtes gjuhë zyrtare të vendit, siç është rasti në së paku njëzetetetë shtete.<ref name="ILW">{{cite web|author=Feder, Jody|url=http://www.ilw.com/immigdaily/news/2007,0515-crs.pdf|title=English as the Official Language of the United States—Legal Background and Analysis of Legislation in the 110th Congress|date=2007-01-25|publisher=ILW.COM (Congressional Research Service)|accessdate=2007-06-19|archive-date=18 qershor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090618133418/http://www.ilw.com/immigdaily/news/2007,0515-crs.pdf|url-status=dead}}</ref> Hawaishtja dhe anglishtja, që të dyja, janë gjuhë zyrtare në Hawai sipas ligjit shtetëror.<ref>{{cite web|url=http://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html|title=The Constitution of the State of Hawaii, Article XV, Section 4|publisher=Hawaii Legislative Reference Bureau|date=1978-11-07|accessdate=2007-06-19|archive-date=24 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724231656/http://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html|url-status=dead}}</ref> Përderisa asnjëri shtet nuk kanë gjuhë zyrtare, Meksika e Re ka ligje që mundësojnë përdorimin e anglishtes dhe spanjishtes, sikurse bën Luiziana për anglisht dhe frëngjisht.<ref>{{cite book|author=Dicker, Susan J.|title=Languages in America: A Pluralist View|url=https://archive.org/details/languagesinameri00dick|year=2003|pages=[https://archive.org/details/languagesinameri00dick/page/216 216], 220–25|location=Clevedon, UK|publisher=Multilingual Matters|isbn=1853596515}}</ref> Shtetet tjera, si Kalifornia, mandatojnë botimin e versioneve spanjisht të dokumenteve të caktuara qeveritare, përfshirë formularët në gjykata.<ref>{{cite web|url=http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/waisgate?WAISdocID=90544325063+0+0+0&WAISaction=retrieve|title=California Code of Civil Procedure, Section 412.20(6)|publisher=Legislative Counsel, State of California|accessdate=2007–2012–2017}} {{cite web|url=http://www.courtinfo.ca.gov/forms/allforms.htm|title=California Judicial Council Forms|publisher=Judicial Council, State of California|accessdate=2007–2012–2017}}</ref> Disa treva ishullore janë të garantuara njohje zyrtare të gjuhëve të tyre vendore, krahas anglishtes: samoishtja dhe gjuha çamorro njihen në Samoan Amerikane, përkatësisht në Guam; gjuhët karoline dhe çamorro njihen në Ishujt Veriorë të Marianës; spanjishtja është gjuhë zyrtare në Porto Riko. === Feja === [[Skeda:Pisgah.jpg|thumb|right|Kishë Baptiste Jugore; shumica e amerikanëve identifikohen si të krishterë.]] Shtetet e Bashkuara janë zyrtarisht komb shekullar; Amendamenti i Parë i Kushtetutës së SHBA-ve garanton ushtrimin e lirë të fesë dhe ndalon vendosjen e qeverisjes fetare. Në një studimi më 2002, 59 % e amerikanëve thanë se feja luan “rol shumë të rëndësishëm në jetët e tyre,” figurë shumë më e lartë sesa në cilindo vend tjetër të pasur.<ref>{{cite web|url=http://pewglobal.org/reports/display.php?ReportID=167|title=Among Wealthy Nations…U.S. Stands Alone in its Embrace of Religion|publisher=Pew Research Center|work=Pew Global Attitudes Project|date=2002–2012–2019|accessdate=2008-10-23|archive-date=22 gusht 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822083255/http://pewglobal.org/2002/12/19/among-wealthy-nations/|url-status=dead}}</ref> Sipas një sondazhi më 2007, 78,4 % të të rriturve identifikoheshin si të krishterë,<ref name="Pew">{{cite web|url=http://religions.pewforum.org/pdf/affiliations-all-traditions.pdf|title=Religious Composition of the U.S.|publisher=Pew Forum on Religion & Public Life|work=U.S. Religious Landscape Survey|year=2007|accessdate=2008–2010–2023}}</ref> më pask se 86,4 % sa ishin më 1990.<ref name="ARIS">{{cite web|url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm|title=American Religious Identification Survey|publisher=CUNY Graduate Center|year=2001|accessdate=2007-06-17|archive-date=24 tetor 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051024031359/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm|url-status=dead}}</ref> Konfesionet protestante përbënin 51,3 %, ndërsa katolicizmi romak, me 23,9 %, ishte konfesioni më i madh individual. Studimi kategorizon evangjelikët e bardhë, 26,3 % e popullsisë, si kohortën më të madhe religjioze të vendit;<ref name="Pew"/> një studim tjetër vlerëson evangjelikët e të gjitha racave në 30-35%.<ref>{{cite web|url=http://www.uakron.edu/bliss/docs/Religious_Landscape_2004.pdf|author=Green, John C|title=The American Religious Landscape and Political Attitudes: A Baseline for 2004|publisher=University of Akron|accessdate=2007-06-18|archive-date=7 dhjetor 2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5lpvuMoCD?url=http://www.uakron.edu/bliss/docs/Religious_Landscape_2004.pdf|url-status=dead}}</ref> Totali i religjioneve jo të krishtera raportuar më 2007 ishte 4,7 %, në ngritje prej 3,3 % më 1990.<ref name="ARIS"/> Fetë tjera prijëse ishin judaizmi (1,7 %), budizmi (0,7 %), islami (0,6 %), hinduizmi (0,4 %) dhe unitarianizmi universal (0,3 %).<ref name="Pew"/> Nga 8,2 % më 1990,<ref name="ARIS"/> 16,1 % më 2007 përshkruan veten si agnostikë, ateistë, ose thjesht si të pareligjion,<ref name="Pew"/> përmbajtësisht më pak sesa në shtetet tjera postindustriale si Britania e Madhe (2005: 44 %), por më shumë se në mbarë botën (2005: 12 %).<ref>{{cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_46.html|title=Studies on Agnostics and Atheists in Selected Countries|publisher=Adherents.com|accessdate=2007-06-14|archive-date=14 qershor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614114021/http://www.adherents.com/Na/Na_46.html|url-status=dead}}</ref> === Arsimi === [[Skeda:University-of-Virginia-Rotunda.jpg|thumb|right|Afro 80 % e studentëve universitarë amerikanë studiojnë në institucione publike si Universiteti i Virgjinisë, ngrehim i trashëgimisë botërore, themeluar nga Thomas Jeffersoni.<ref>{{cite web|title=Public Education for the Common Good|author=Rosenstone, Steven J.|publisher=University of Minnesota|url=http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php|date=2009–2012–2017|accessdate=2009-03-06|archive-date=1 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140801114734/http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php|url-status=dead}}</ref>]] Arsimi publik amerikan mirëmbahet nga qeveritë shtetërore dhe vendore, rregulluar nga Departamenti Amerikan i Arsimit përmes kufizimeve në grante federale. Fëmijët janë të obliguar në shumicën e shteteve të vijojnë mësimet nga mosha gjatë ose shtatë vjeç (në përgjithësi, duke filluar me sistemin parashkollor ose klasën e parë) deri sa të mbushin tetëmbëdhjetë vjet (zakonisht deri në mbarim të klasës së dymbëdhjetë, shkollës së mesme); disa shtete i lejojnë fëmijët ta lënë shkollën në moshën gjashtëmbëdhjetë ose shtatëmbëdhjetë vjeçare.<ref>{{cite web|url=http://nces.ed.gov/programs/digest/d02/dt150.asp|title=Ages for Compulsory School Attendance...|accessdate=2007-06-10|publisher=U.S. Dept. of Education, National Center for Education Statistics}}</ref> Afro 12 % e fëmijëve janë të regjistrual në shkolla private famullore ose josektare. Pak mbi 2 % të fëmijëve shkollohen në shtëpi.<ref>{{cite web|url=http://www.ed.gov/about/offices/list/oii/nonpublic/statistics.html|title=Statistics About Non-Public Education in the United States|accessdate=2007-06-05|publisher=U.S. Dept. of Education, Office of Non-Public Education}}</ref> Shtetet e Bashkuara kanë shumë institucione të arsimit të lartë, private e publike, si dhe kolegje të komunitetit, të hapura për të gjithë të interesuarit. Ndër amerikanët njëzetepesë vjeç e mbi, 84,6 % kanë diplomuar nga shkolla e mesme, 52,6 % kanë vijuar studime universitare, 27,2 % kanë grada baçelor, si dhe 9,6 % kanë grada postdiplomike.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/p20-550.pdf|title=Educational Attainment in the United States: 2003|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2006–2008-01}}</ref> Shkalla e alfabetizmit bazik është përafërsisht 99 %.<ref name="WF" /><ref>Për më shumë detaje në alfabetizmin në SHBA, shihni [http://nces.ed.gov/NAAL/PDF/2006470.PDF A First Look at the Literacy of America’s Adults in the 21st century], U.S. Department of Education (2003).</ref> Kombet e Bashkuara i kanë caktuar SHBA-ve treguesin arsimor prej 0,97, që i bën të 12-tat në botë.<ref>{{cite web|title=Human Development Indicators|year=2005|publisher=United Nations Development Programme, Human Development Reports|accessdate=2008-01-14|url=http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070620235428/http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|archivedate=20 qershor 2007|url-status=live}}</ref> === Shëndetësia === Mesatarja e jetës në Shtetet e Bashkuara prej 77,8 vjetësh<ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus06.pdf#027|title=Health, United States, 2006|year=2006|publisher=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics|accessdate=2007–2008–2015}}</ref> është një vit më i shkurtër se figurat e përgjithshme për Evropën Perëndimore, si dhe tri deri në katër vjet më e shkurtër sesa në Norvegji, Zvicër dhe Kanada.<ref>{{cite web|author=Eberstadt, Nicholas, and Hans Groth|url=http://www.iht.com/articles/2007/04/19/opinion/edeber.php|title=Healthy Old Europe|date=2007-04-19|work=International Herald Tribune|accessdate=2007-06-19}}</ref> Gjatë dy dekadave të fundit, rangimi i vendit sipas jetëgjatësisë së popullsisë ka rënë nga vendi i 11-të në të 42-tën në botë.<ref>{{cite web|author=MacAskill, Ewen|url=http://www.guardian.co.uk/world/2007/aug/13/usa.ewenmacaskill|title=US Tumbles Down the World Ratings List for Life Expectancy|date=2007–2008–2013|work=Guardian|accessdate=2007–2008–2015}}</ref> Vdekshmëria e foshnjave prej 6,37 në njëmijë gjithashtu i vë SHBA-të në vendin e 42-të prej 221 entiteve politike, prapa të gjitha vendeve të Evropës Perëndimore.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html|title=Rank Order—Infant Mortality Rate|date=2007-06-14|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2007-06-19|archive-date=7 shkurt 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207062332/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html|url-status=dead}}</ref> Shkalla e mbijetesës së kancerit në SHBA është më e larta në botë.<ref> {{cite news|first=Nicole|last=Martin|title=UK Cancer Survival Rate Lowest in Europe|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1560849/UK-cancer-survival-rate-lowest-in-Europe.html|work=The Daily Telegraph|date=2007–2008–2024}} {{cite journal|last=Gatta|first=Gemma|year=2006|title=Survival from Rare Cancer in Adults: A Population-Based Study|journal=The Lancet Oncology|volume=7|issue=2|pages=132–140|doi=10.1016/S1470-2045(05)70471-X}}</ref> Përfarësisht një e treta e popullsisë së rritur është e dhjamosur (obeze), si dhe një e treta tjetër është mbipeshë;<ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/nchs/products/pubs/pubd/hestats/overweight/overwght_adult_03.htm|title=Prevalence of Overweight and Obesity Among Adults: United States, 2003–2004|accessdate=2007-06-05|publisher=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics}}</ref> shkalla e obezitetit, më e larta në botën e industrializuar, është më se dyfishuar në çerekshekullin e fundit.<ref>{{cite book|author=Schlosser, Eric|year=2002|title=Fast Food Nation|url=https://archive.org/details/fastfoodnationti00eric|publisher=Perennial|location=New York|isbn=0060938455|page=[https://archive.org/details/fastfoodnationti00eric/page/240 240]}}</ref> Diabeti tip 2, i lidhur me obezitetin, merret parasysh si epidemik nga profesionistët shëndetësorë.<ref>{{cite web|url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329|title=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity|year=2005|accessdate=2007-06-17|work=Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology|publisher=American Heart Association}}</ref> Shkalla e shtatzënisë adoleshente, 79,8 në 1.000 femra, është gati katër herë ajo e Francës dhe pesë herë ajo e Gjermanisë.<ref>{{cite web|url=http://www.advocatesforyouth.org/PUBLICATIONS/factsheet/fsest.htm|title=Adolescent Sexual Health in Europe and the U.S.—Why the Difference?|year=2001|accessdate=2007-06-17|publisher=Advocates for Youth|archive-date=20 maj 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070520020329/http://www.advocatesforyouth.org/PUBLICATIONS/factsheet/fsest.htm|url-status=dead}}</ref> Aborti është i ligjshëm kur e vendos nëna. Shumë shtete ndalojnë fonde publike për këtë procedurë dhe kërkojnë të kalojë një periudhë pritjeje para kryerjes së abortit. Ndonëse shkalla e abortit po bie, thyesa e abortit prej 241 në 1.000 lindje të gjalla dhe 15 në 1.000 femra të moshës 15-44 mbetet më e lartë se në shumicën e vendeve të Evropës Perëndimore.<ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss5511a1.htm|author=Strauss, Lilo T.|display-authors=etal|title=Abortion Surveillance—United States, 2003|accessdate=2007-06-17|publisher=Centers for Disease Control, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Division of Reproductive Health|work=MMWR|date=2006–2011–2024}}</ref> [[Skeda:FlightHoustontoDallas086.jpg|thumb|right|Qendra Mjekësore e Teksasit në Houston, më e madhja qendër klinike e botës<ref>{{cite web|url=http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/FactsandFigures/Facts+and+Figures.htm|title=2007 Facts & Figures|accessdate=2008–2011-07|publisher=Texas Medical Center|archive-date=23 qershor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100623171812/http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/FactsandFigures/Facts+and+Figures.htm|url-status=dead}}</ref>]] Sistemi i shëndetësisë amerikane ia kalon në të madhe secilit vend të botës për nga shpenzimet, llogaritur për kokë banori dhe përqindje të PVB-së.<ref>''OECD Health Data 2000: A Comparative Analysis of 29 Countries'' [CD-ROM] (OECD: Paris, 2000). See also {{cite web|url=http://dll.umaine.edu/ble/U.S.%20HCweb.pdf|title=The U.S. Healthcare System: The Best in the World or Just the Most Expensive?|year=2001|accessdate=2006–2011-29|publisher=University of Maine|archive-date=4 qershor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100604233313/http://dll.umaine.edu/ble/U.S.%20HCweb.pdf|url-status=dead}}</ref> Organizata Botërore e Shëndetësisë e cilësoi sistemin shëndetësor amerikan si të parin për nga reagueshmëria më 2000, por të 37-in sipas vëmendjes së përgjithshme. Shtetet e Bashkuara udhëheqin me risi mjekësore. Më 2004, sektori joindustrial shpenzoi tri herë më shumë se në Evropë për kokë banori në hulumtime biomjekësore.<ref>{{cite journal|author=Groves, Trish|year=2008|title=Stronger European Medical Research|url=https://archive.org/details/sim_british-medical-journal_2008-02-09_336_7639/page/n60|journal=British Medical Journal|volume=336|pages=341–342|doi=10.1136/bmj.39489.505208.80|pmid=18276671|pmc=2244738}}</ref> Për dallim nga vendet tjera të zhvilluara, mbulimi me sigurim shëndetësor në Shtetet e Bashkuara nuk është i përgjithshëm. Më 2004, sigurimi privat pagoi 36 % të shpenzimeve personale, pagesat private prej xhepit mbuluan 15 %, ndërsa qeveritë federale, shtetërore dhe vendore paguan 44 %.<ref name="CDC H">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus06.pdf|title=Health, United States, 2006|accessdate=2006–2011–2024|publisher=Centers for Disease Control, National Center for Health Statistics}}</ref> Më 2005, 46,6 milion amerikanë, 15,9 % të popullsisë, ishin pa sigurim, 5,4 milion më shumë se më 2001. Shkaktari kryesor i kësaj rritje është rënia e numrit të amerikanëve me sigurim të paguar nga punëdhënësit.<ref name="CBPP">{{cite web|url=http://www.cbpp.org/8-29-06pov.htm|title=Poverty Remains Higher, and Median Income for Non-Elderly Is Lower, Than When Recession Hit Bottom: Poor Performance Unprecedented for Four-Year Recovery Period|publisher=Center for Budget and Policy Priorities|date=2006–2009-01|accessdate=2007-06-24}}</ref> Çështja e amerikanëve të pasiguruar dhe të nënsiguruar — vlerësimet për të cilët varen për së gjeri — është çështje madhore politike.<ref>{{cite news|author=Abelson, Reed|url=http://www.nytimes.com/2008/06/10/health/policy/10health.html|title=Ranks of Underinsured Are Rising, Study Finds|date=2008-06-10|work=New York Times|accessdate=2008–2010–2025}} {{cite journal|author=Blewett, Lynn A.|display-authors=etal|title=How Much Health Insurance Is Enough? Revisiting the Concept of Underinsurance|year=2006|work=Medical Care Research and Review|volume=63|issue=6|pages=663–700|doi=10.1177/1077558706293634|pmid=17099121}}</ref> Më 2006, Masaçusetsi u bë shteti i parë në vend për të mandatuar mbulim universal me sigurim shëndetësor.<ref>{{cite web|author=Fahrenthold, David A.|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/04/AR2006040401937.html|title=Mass. Bill Requires Health Coverage|date=2006-04-05|work=Washington Post|accessdate=2007-06-19}}</ref> == Kultura == [[Skeda:Motherhood and apple pie.jpg|thumb|Ikona kulturore amerikane: pitja me mollë, bejsbolli dhe flamuri]] Shtetet e Bashkuara janë komb shumëkulturor, shtëpi e një llojllojshmërie të gjerë të grupeve etnike, tradita dhe vlerave.<ref name="DD"/><ref name="Society in Focus">Thompson, William, and Joseph Hickey (2005). ''Society in Focus''. Boston: Pearson. ISBN 0-205-41365-X.</ref> Nuk ka etni “amerikane”; veç popullatave tash të vogla të amerikanëve dhe hawaianëve vendës, gati të gjithë amerikanët janë pasardhës imigrantësh të pesë shekujve të fundit.<ref>Fiorina, Morris P., and Paul E. Peterson (2000). ''The New American Democracy''. London: Longman, p. 97. ISBN 0-321-07058-5.</ref> Kultura e përbashkët e shumicës së amerikanëve — kultura qendrore amerikane — është kulturë perëndimore kryesisht e prejardhur nga traditat e imigrantëve evropianë me ndikimi nga burime tjera, siç janë traditat e skllevërve të sjellë nga Afrika.<ref name="DD"/><ref>Holloway, Joseph E. (2005). ''Africanisms in American Culture'', 2d ed. Bloomington: Indiana University Press, pp. 18–38. ISBN 0-253-34479-4. Johnson, Fern L. (1999). ''Speaking Culturally: Language Diversity in the United States''. Thousand Oaks, Calif., London, and New Delhi: Sage, p. 116. ISBN 0-8039-5912-5.</ref> Imigrimi më i vonë nga Azia dhe veçanërisht nga Amerika Latine e kanë zgjeruar përzierjen kulturore, që është përshkruar si kazan i shkrirjes homogjenizues (melting pot) dhe sahan sallate heterogjene (salad bowl), ku imigrantët dhe pasaardhësit e tyre ruajnë karakteristika të veçanta kulturore.<ref name="DD"/> Shfaqja e parë filmike komerciale u dha në qytetin e Nju Jorkut më 1894, duke përdorur kinetoskopin e Thomas Edisonit. Viti vijues shënoi shfaqjen e filmin të parë të projektuar, gjithashtu në Nju Jork, ndërsa Shtetet e Bashkuara prinë në zhvillimin e filmave me zë në dekadad në vijim. Prej fillimshekullit XX, industria filmike e SHBA-ve është bazuar kryesisht në Hollywood, Kaliforni. Prej fundshekullit XIX, bejsbolli është cilësuar si sporti kombëtar; futbolli amerikan, basketbolli dhe hokeji në akull janë tri sportet tjera ekipore më të popullarizuara. Futbolli dhe basketbolli universitar tërheqin më së shumti shikues. Ndërkaq, futbolli amerikan vlerësohet të jetë sporti më i shikuar. Boksi dhe garat e kuajve ishin sportet më të popullarizuara individuale, mirëpo tani i kanë lënë radhën golfit dhe garave automobilistike. Futbolli luhet me të madhe nga të rinjtë dhe nivele amatore; tenisi dhe sporte tjera janë gjithashtu të pëlqyera. == Shih edhe == * [[Qeveria e Shteteve të Bashkuara]] == Lidhje të jashtme == {{Commons|United States|{{PAGENAME}}}} * [http://www.usa.gov/ Portali zyrtar i qeverisë së Shteteve të Bashkuara], shtegdalje për në sajtet e qeverisë ** [http://www.pueblo.gsa.gov/multilanguage/multilang_list.htm#Albanian General Information in Other Languages Albanian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528041822/http://www.pueblo.gsa.gov/multilanguage/multilang_list.htm#Albanian |date=28 maj 2010 }} == Shënime == {{notelist}} == Referime == {{reflist|2}} {{AmerikaVeriore}} <!--{{Shtetat Federale të Amerikës}}--> {{Artikull i përkryer|dita=4|muaj=07|viti=2009}} [[Kategoria:Shtete të Bashkuara| ]] [[Kategoria:Vende në Amerikën Veriore]] [[Kategoria:Shtete anëtare të NATO-s]] [[Kategoria:Shtete anëtare të Kombeve të Bashkuara]] [[Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1776]] 79bb5so10c16s0rpk41sax5syakrxin 0 3652 2981078 2630026 2026-05-15T23:06:00Z Leutrim.P 113691 2981078 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Drenasi | official_name = {{lang-sq|Drenas}}<br />{{lang-sr|Глоговац/Glogovac}} | settlement_type = [[Lista e vendbanimeve në Kosovë|Qytezë]] dhe [[Komunat e Kosovës|komunë]] | image_skyline = Drenas tourist train.JPG | imagesize = 300px | image_blank_emblem = Stema e Komunës Gllogoc.svg | blank_emblem_type = Stema | image_map = Gllogovc 2006.PNG | map_caption = Vendndodhja e komunës së Drenasit në Kosovë | coordinates = {{coord|42|37|N|20|54|E|region:RS-KM|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = {{flagicon|KOS}} [[Kosova]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Kosovës|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Rajoni i Prishtinës|Prishtina]] | leader_title = Kryetari | leader_name = Ramiz Lladrovci ([[Partia Demokratike e Kosovës|PDK]]) | population_as_of = 2011 | population_blank1_title = Urban | population_blank1 = 6143 | population_blank2_title = Komunal | population_blank2 = 58531 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 13000 | area_code_type = Prefiksi | area_code = +383 38 | website = {{url|http://kk.rks-gov.net/gllogoc}} | timezone = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | blank_name = [[Targat e automjeteve të Kosovës|Targa e automjeteve]] | blank_info = 01 }} [[Skeda:Drenasi 00.jpg|parapamje|Emri i Drenasit]] '''Drenasi''' ([[Gjuha serbe|serbisht]]: Глоговац ''Glogovac''), është qytet në [[Kosovë]]n qendrore. Drenasi ndodhet në mes të maleve të Çiçavicës në lindje, bjeshkëve të [[Drenica|Drenicës]] në veri dhe Kosmaçin në perëndim. == Histori == Drenasi është qendër bashkie e rrethit të [[Prishtina|Prishtinës]], që administron 53 fshatra. Emrin e kësaj qyteze e hasim tejet vonë ne dokumentet [[sllave]], sigurisht nga kolonizimi i vonshëm, pas [[1912]] kur forcat serbo-malazeze pushtuan ketë luginë të Drenicës, që e emërtuan nga emri i drurit të Murrizit. Pra në shqipe do ishte e drejtë Murrizi. Komuna është themeluar para Luftës së Dytë Botërore si njësi sociale,politike dhe administrative e veqantë. Gjatë tetëdhjetë vjetëve të fundit zhvillimi ekonomik ka qenë tepër i ulët, sepse pushtetet e kaluar antipopullore të dirigjuara nga qendra ndoqën një politikë specifiike diskriminuese sidomos ekonomike. == Gjeografia == Territori i komunës së Drenasit (ish-Gllogocit) shtrihet në pjesën e Kosovës qendrore. Sipërfaqja e gjithëmbarëshme e kësaj komuneje përfshinë 290 km2 apo 2.66 përqind të sipërfaqëse së territorit të Kosovës.Gjithë kjo trevë ,e cila përbëhet nga 42 vendbanime është e rrethuar me Malet e Berishës, Kasmaqit, Qyqavicës, Goleshit dhe Lipovicës(Blinajës). Këto male shtrihen në të dy anët e Luginës së lumit Drenica. Sipërfaqet e tokës së Luginës së Drenicës i përshkon sistemin e ujitjes “Ibër”. E veçanta tjetër e kësaj treve është miniera dhe shkritorja e “Feronikelit”,si dhe disa gurore. Nëpër këtë komunë kalojnë lumi Drenica dhe Vërbicë,uji i të cilave shfrytëzohet për nevojat e ujitjes së tokave bujqësore. Kjo komunë,në pikëpamje të ndërlidhjës tokësore lidhet më pjesët tjera të Kosovës më anë të hekurudhës Fushë Kosovë-Pejë dhe rrugës magjistrale Prishtinë – Bushat(Komoran)-Pejë ,dhe rrugët ndërkommunale Shalë- Lipjan dhe Bushat-Drenas-Skënderaj. Sipas regjistrimit të fundit,kjo trevë kishte një popullsi prej mbi 67,000 banorëve ,ndërkaq sipas vlerësimeve të fundit tani janë mbi 73,000 banorë. Popullata e kësaj komuneje jeton në 42 vendbanime : në 36 fshatra, 2 qendrave urbane, 3 lokaliteteve dhe qendrës së Drenasit. Vështruar nga përberja gjinore,popullatën e Drenasit e përbëjnë 51.3% meshkuj dhe 48,7% femra.Komuna është e banuar ekskluzivisht vetëm nga Shqiptarët. == Shërbimet Sociale, Shëndetësia dhe Arsimi == Sipas informatave nga mirëqenia sociale, ka 2166 familje, që marrin ndihmë sociale. Një ekip i specializuar është i trajnuar për t'u marrë me njerëz të traumatizuar dhe të dhunës në familje. Qendra shendetesore "Hafir Shala" dhe gjashtë spitale të vogla janë për të shërbyer nevojat e popullatës në Drenas. Mungesa e kuadrove mjekësore dhe investimeve të mjaftueshme është e shquar. Në vitin 2002 janë bërë tetë ndërtesa të reja, gjithashtu edhe shkollë fillore janë ndërtuar. Në komunën e Drenasit ka 21 shkolla fillore dhe 2 shkolla të mesme. Cilësia e Arsimit është jo e mjaftueshme, pasi shumë prej kuadrove arismore nuk kanë kualifikimet e nevojshme. Ka nevojë për më shumë shkolla çerdhe, para-shkolla fillore dhe zgjerimin e shkollave ekzistuese. == Kultura == Para masave të dhunëshme të viteve [[1990|90-ta]], komuna e Drenasit ka pasur 7 [[biblioteka]] publike me 73.000 [[libra]]. Libraria kryesore ka pasur 12,000 libra, derisa degët e saj në Tërstenik, Komoran, Arllat, Sankoc, Baicë dhe Gradicë kanë pasur 61,000 libra, por lufta ka zhdukur dy biblioteka, bibliotekën kryesore në Gllogovc dhe degën në Baicë, dhe ka shkatërruar degët e tjera me 66.468 libra. Forcat serbe kanë vrarë bibliotekistin [[Izet Elshani]] (48 vjeç) kanë djegur bibliotekën me 9,500 libra. Së këndejmi, komuna e Gllogovcit, në të vërtetë, ka një bibliotekë me 6,532 libra.Muajt e fundit eshte formuar Shoqeria Kulturore"Komorani" nje bashkim i individeve dhe grupeve te interesuara per zhvillimin e kultures lokale duke prezantuar tiparet e regjionit tone.Ne qytet gjithashtu eshte hapur Bibloteka e Qytetit,e cila me kapacitetin e saj mundohet t'iu ofroj sherbime te kenaqshme lexuesve te saj. === Informimi === Në Drenas nuk ka ndonjë gazetë ditore, ndërsa për informimin e banorëve për lokalitetin e tyre përkujdesen revistat: "[[Realiteti]]", "[[Spektri]]" dhe një fanpage nga [https://www.facebook.com/Drenasi/ Drenasi]. Poashtu në Drenas gjenden edhe dy radio stacione, "[[92.1 Capital FM]]"<ref>[https://www.radiodrenasi.com/ www.radiodrenasi.com Radio Drenasi 92.1 FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221230652/https://www.radiodrenasi.com/ |date=21 dhjetor 2014 }} (04. janar 2011)</ref> dhe "Radio Dodona" që tani nuk është operacionale. Në vitet e '90-ta, pas mbylljes së "Rilindjes", Forumi Rinor i [[LDK|LDK-së]] nxori një fletushkë të veten, ndërsa, më 28 nëntor 1993, për herë të parë, në Drenicë doli revista mujore “Trojet tona”, organ i PNDSH-së. Revista drejtohej nga ky Këshill redaktues: Emin Hasi (kryeredaktor), Ramadan Dautaj (i ndjerë), Adem Sh. Gashi ( edhe redaktor gjuhësor ), Lulëzim Haxhiu, Nexhmedin Haxhiu, Selim Shabani, Ismail Bajraktari dhe Burim Heta. Numri i parë doli më 28 nëntor 1993 ( gjendet këtu: https://www.scribd.com/document/395113290/Trojet-Tona-1 ) == Religjioni == Në Drenas shumica e popullisë janë të fesë [[islam]]e besimit sunit. Banorët e Drenasit e ushtrojnë predikimin e tyre në xhamitë, të cilat janë të shpërndara në gjithë territorin e komunës, e që drejtohen nga udhëheqësi fetar, i cili selinë e ka në zyrat e Bashkësisë Islame ne Drenas. Xhamitë janë të ndërtuara që nga kohërat e vjetra dhe deri në ditët tona. Xhamite më të njohura janë në: Drenas (qendër), Arllat, Komoran, Zabelin e Ulët, Kishnarekë, Vërbovc, Tërstenik, Damanek, Korroticë, Gllobar ,Dritan, Gllanasellë,ndersa ne fshatin Krajkovë gjindet xhamia e dyte me e vjeter ne Kosove. Ne Drenas ka edhe besimtar Katolik ne fshatin Llapushnik te cilet e kan edhe Kishen e tyre ne kete fshat. == Politika == Partia qe udheheq Drenasin është [[Partia Demokratike e Kosovës]].<ref>Në zgjedhjet e 17 nëntorit, 2007 doli fituese me mbi 82%</ref>,ndersa aktiviteti i opozites eshte mjaft i veshtire pasi Drenasi ka qene dhe eshte bastion kryesor i Partise Demokratike te Kosoves. Nisma, Aleanca per Ardhmerine e Kosoves, Lidhja Demokratike e Kosoves, Iniciativa Qytetare per Drenasin, dhe Levizja Vetevendosje jane pjese e opozites, megjithate kane numer te vogel te aktivisteve te cilet perkrahin keto parti. == Shih dhe këtë == * [[Lista e vendeve në Drenas]] * [[Lista e ardhacakëve - Drenas]] == Lidhje të jashtme == * [http://kk.rks-gov.net/gllogoc Faqja zyrtare e Komunës e Drenasit] (shqip, serbisht, anglisht dhe turqisht) * [http://www.ifla.org/faife/faife/kosova/kosorepo.htm#_Toc480784381 IFLA - International Federation of Library Associations and Institutions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015061537/http://www.ifla.org/faife/faife/kosova/kosorepo.htm#_Toc480784381 |date=15 tetor 2008 }} - Raport para dhe pas luftës - (anglisht) == Burim i të dhënave == {{reflist}} {{SistemishtetrorKSH|Shërbimet}} {{Komuna e Drenasit}} [[Kategoria:Drenas]] [[Kategoria:Qytete në Kosovë]] h10zusu0vcd14d9k6jsm540hlbaqa29 2981079 2981078 2026-05-15T23:07:25Z Leutrim.P 113691 /* */ 2981079 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Drenasi | official_name = {{lang-sq|Drenas}}<br />{{lang-sr|Глоговац/Glogovac}} | settlement_type = [[Lista e vendbanimeve në Kosovë|Qytezë]] dhe [[Komunat e Kosovës|komunë]] | image_skyline = Drenas tourist train.JPG | imagesize = 300px | image_blank_emblem = Stema e Komunës Gllogoc.svg | blank_emblem_type = Stema | image_map = Gllogovc 2006.PNG | map_caption = Vendndodhja e komunës së Drenasit në Kosovë | coordinates = {{coord|42|37|N|20|54|E|region:RS-KM|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = {{flagicon|KOS}} [[Kosova]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Kosovës|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Rajoni i Prishtinës|Prishtina]] | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Ramiz Lladrovci]] ([[Partia Demokratike e Kosovës|PDK]]) | population_as_of = 2011 | population_blank1_title = Urban | population_blank1 = 6143 | population_blank2_title = Komunal | population_blank2 = 58531 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 13000 | area_code_type = Prefiksi | area_code = +383 38 | website = {{url|http://kk.rks-gov.net/gllogoc}} | timezone = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | blank_name = [[Targat e automjeteve të Kosovës|Targa e automjeteve]] | blank_info = 01 }} [[Skeda:Drenasi 00.jpg|parapamje|Emri i Drenasit]] '''Drenasi''' ([[Gjuha serbe|serbisht]]: Глоговац ''Glogovac''), është qytet në [[Kosovë]]n qendrore. Drenasi ndodhet në mes të maleve të Çiçavicës në lindje, bjeshkëve të [[Drenica|Drenicës]] në veri dhe Kosmaçin në perëndim. == Histori == Drenasi është qendër bashkie e rrethit të [[Prishtina|Prishtinës]], që administron 53 fshatra. Emrin e kësaj qyteze e hasim tejet vonë ne dokumentet [[sllave]], sigurisht nga kolonizimi i vonshëm, pas [[1912]] kur forcat serbo-malazeze pushtuan ketë luginë të Drenicës, që e emërtuan nga emri i drurit të Murrizit. Pra në shqipe do ishte e drejtë Murrizi. Komuna është themeluar para Luftës së Dytë Botërore si njësi sociale,politike dhe administrative e veqantë. Gjatë tetëdhjetë vjetëve të fundit zhvillimi ekonomik ka qenë tepër i ulët, sepse pushtetet e kaluar antipopullore të dirigjuara nga qendra ndoqën një politikë specifiike diskriminuese sidomos ekonomike. == Gjeografia == Territori i komunës së Drenasit (ish-Gllogocit) shtrihet në pjesën e Kosovës qendrore. Sipërfaqja e gjithëmbarëshme e kësaj komuneje përfshinë 290 km2 apo 2.66 përqind të sipërfaqëse së territorit të Kosovës.Gjithë kjo trevë ,e cila përbëhet nga 42 vendbanime është e rrethuar me Malet e Berishës, Kasmaqit, Qyqavicës, Goleshit dhe Lipovicës(Blinajës). Këto male shtrihen në të dy anët e Luginës së lumit Drenica. Sipërfaqet e tokës së Luginës së Drenicës i përshkon sistemin e ujitjes “Ibër”. E veçanta tjetër e kësaj treve është miniera dhe shkritorja e “Feronikelit”,si dhe disa gurore. Nëpër këtë komunë kalojnë lumi Drenica dhe Vërbicë,uji i të cilave shfrytëzohet për nevojat e ujitjes së tokave bujqësore. Kjo komunë,në pikëpamje të ndërlidhjës tokësore lidhet më pjesët tjera të Kosovës më anë të hekurudhës Fushë Kosovë-Pejë dhe rrugës magjistrale Prishtinë – Bushat(Komoran)-Pejë ,dhe rrugët ndërkommunale Shalë- Lipjan dhe Bushat-Drenas-Skënderaj. Sipas regjistrimit të fundit,kjo trevë kishte një popullsi prej mbi 67,000 banorëve ,ndërkaq sipas vlerësimeve të fundit tani janë mbi 73,000 banorë. Popullata e kësaj komuneje jeton në 42 vendbanime : në 36 fshatra, 2 qendrave urbane, 3 lokaliteteve dhe qendrës së Drenasit. Vështruar nga përberja gjinore,popullatën e Drenasit e përbëjnë 51.3% meshkuj dhe 48,7% femra.Komuna është e banuar ekskluzivisht vetëm nga Shqiptarët. == Shërbimet Sociale, Shëndetësia dhe Arsimi == Sipas informatave nga mirëqenia sociale, ka 2166 familje, që marrin ndihmë sociale. Një ekip i specializuar është i trajnuar për t'u marrë me njerëz të traumatizuar dhe të dhunës në familje. Qendra shendetesore "Hafir Shala" dhe gjashtë spitale të vogla janë për të shërbyer nevojat e popullatës në Drenas. Mungesa e kuadrove mjekësore dhe investimeve të mjaftueshme është e shquar. Në vitin 2002 janë bërë tetë ndërtesa të reja, gjithashtu edhe shkollë fillore janë ndërtuar. Në komunën e Drenasit ka 21 shkolla fillore dhe 2 shkolla të mesme. Cilësia e Arsimit është jo e mjaftueshme, pasi shumë prej kuadrove arismore nuk kanë kualifikimet e nevojshme. Ka nevojë për më shumë shkolla çerdhe, para-shkolla fillore dhe zgjerimin e shkollave ekzistuese. == Kultura == Para masave të dhunëshme të viteve [[1990|90-ta]], komuna e Drenasit ka pasur 7 [[biblioteka]] publike me 73.000 [[libra]]. Libraria kryesore ka pasur 12,000 libra, derisa degët e saj në Tërstenik, Komoran, Arllat, Sankoc, Baicë dhe Gradicë kanë pasur 61,000 libra, por lufta ka zhdukur dy biblioteka, bibliotekën kryesore në Gllogovc dhe degën në Baicë, dhe ka shkatërruar degët e tjera me 66.468 libra. Forcat serbe kanë vrarë bibliotekistin [[Izet Elshani]] (48 vjeç) kanë djegur bibliotekën me 9,500 libra. Së këndejmi, komuna e Gllogovcit, në të vërtetë, ka një bibliotekë me 6,532 libra.Muajt e fundit eshte formuar Shoqeria Kulturore"Komorani" nje bashkim i individeve dhe grupeve te interesuara per zhvillimin e kultures lokale duke prezantuar tiparet e regjionit tone.Ne qytet gjithashtu eshte hapur Bibloteka e Qytetit,e cila me kapacitetin e saj mundohet t'iu ofroj sherbime te kenaqshme lexuesve te saj. === Informimi === Në Drenas nuk ka ndonjë gazetë ditore, ndërsa për informimin e banorëve për lokalitetin e tyre përkujdesen revistat: "[[Realiteti]]", "[[Spektri]]" dhe një fanpage nga [https://www.facebook.com/Drenasi/ Drenasi]. Poashtu në Drenas gjenden edhe dy radio stacione, "[[92.1 Capital FM]]"<ref>[https://www.radiodrenasi.com/ www.radiodrenasi.com Radio Drenasi 92.1 FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221230652/https://www.radiodrenasi.com/ |date=21 dhjetor 2014 }} (04. janar 2011)</ref> dhe "Radio Dodona" që tani nuk është operacionale. Në vitet e '90-ta, pas mbylljes së "Rilindjes", Forumi Rinor i [[LDK|LDK-së]] nxori një fletushkë të veten, ndërsa, më 28 nëntor 1993, për herë të parë, në Drenicë doli revista mujore “Trojet tona”, organ i PNDSH-së. Revista drejtohej nga ky Këshill redaktues: Emin Hasi (kryeredaktor), Ramadan Dautaj (i ndjerë), Adem Sh. Gashi ( edhe redaktor gjuhësor ), Lulëzim Haxhiu, Nexhmedin Haxhiu, Selim Shabani, Ismail Bajraktari dhe Burim Heta. Numri i parë doli më 28 nëntor 1993 ( gjendet këtu: https://www.scribd.com/document/395113290/Trojet-Tona-1 ) == Religjioni == Në Drenas shumica e popullisë janë të fesë [[islam]]e besimit sunit. Banorët e Drenasit e ushtrojnë predikimin e tyre në xhamitë, të cilat janë të shpërndara në gjithë territorin e komunës, e që drejtohen nga udhëheqësi fetar, i cili selinë e ka në zyrat e Bashkësisë Islame ne Drenas. Xhamitë janë të ndërtuara që nga kohërat e vjetra dhe deri në ditët tona. Xhamite më të njohura janë në: Drenas (qendër), Arllat, Komoran, Zabelin e Ulët, Kishnarekë, Vërbovc, Tërstenik, Damanek, Korroticë, Gllobar ,Dritan, Gllanasellë,ndersa ne fshatin Krajkovë gjindet xhamia e dyte me e vjeter ne Kosove. Ne Drenas ka edhe besimtar Katolik ne fshatin Llapushnik te cilet e kan edhe Kishen e tyre ne kete fshat. == Politika == Partia qe udheheq Drenasin është [[Partia Demokratike e Kosovës]].<ref>Në zgjedhjet e 17 nëntorit, 2007 doli fituese me mbi 82%</ref>,ndersa aktiviteti i opozites eshte mjaft i veshtire pasi Drenasi ka qene dhe eshte bastion kryesor i Partise Demokratike te Kosoves. Nisma, Aleanca per Ardhmerine e Kosoves, Lidhja Demokratike e Kosoves, Iniciativa Qytetare per Drenasin, dhe Levizja Vetevendosje jane pjese e opozites, megjithate kane numer te vogel te aktivisteve te cilet perkrahin keto parti. == Shih dhe këtë == * [[Lista e vendeve në Drenas]] * [[Lista e ardhacakëve - Drenas]] == Lidhje të jashtme == * [http://kk.rks-gov.net/gllogoc Faqja zyrtare e Komunës e Drenasit] (shqip, serbisht, anglisht dhe turqisht) * [http://www.ifla.org/faife/faife/kosova/kosorepo.htm#_Toc480784381 IFLA - International Federation of Library Associations and Institutions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015061537/http://www.ifla.org/faife/faife/kosova/kosorepo.htm#_Toc480784381 |date=15 tetor 2008 }} - Raport para dhe pas luftës - (anglisht) == Burim i të dhënave == {{reflist}} {{SistemishtetrorKSH|Shërbimet}} {{Komuna e Drenasit}} [[Kategoria:Drenas]] [[Kategoria:Qytete në Kosovë]] 3gtav5jedual8ztts1gan1gq6ojrywv 0 7434 2981057 2647969 2026-05-15T21:59:30Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981057 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Welcome Ramadhan.jpg|parapamje|Shfaqja e hënës së re gjatë muzgut të mbrëmjes në Manama, [[Bahreini|Bahrein]] që shënon fillimin e muajit [[feja Islame|islam]] të Ramazanit]] [[Skeda:هلال رمضان.jpg|parapamje|[[Gjysmëhëna]] e dekoruar me ngjyra dhe e ndriçuar gjatë Ramazanit]] '''Ramazani''' është muaji i nëntë i [[Kalendari hixhri|kalendarit Islam]]. Muaji zgjatë 29 ose 30 ditë bazuar në vëzhgimet pamore të [[hënë]]s së re dhe sipas llogarive të shumëta të hartuara në [[Hadithi|hadithe]]. Fjala ''ramazan'' vjen nga [[arabishtja]] ''Ramaḍān'' (رمضان) që do të thotë vapë ose thatësirë. Ai është muaji i [[Agjërimi i Ramazanit|agjërimit]], që do të thotë shmangia e ushqimit dhe lëngjeve, mardhënieve seksuale, fjalëve dhe sjelljeve të këqija dhe gjërave të tjera të ndaluara në [[Islami|Islam]]. Agjërimi është një nga [[Pesë Shtyllat e Islamit|pesë shtyllat e Islamit]] dhe zgjatë nga agimi deri në perëndimin e diellit. Në fund të ramazanit vjen [[Fitër Bajrami|fitër bajrami]], apo festa e prishjes së agjërimit. [[Skeda:Istanbul.Sultanahmet.BlueMosque.Ramazan.02.jpg|parapamje|[[Xhamia e sulltan Ahmetit]] në [[Stambolli|Stamboll]] nën ndriçimin tradicional të ramazanit ''[[Mahia|mahjâ]]-s'']] [[Skeda:Ramadan banner in Shkodra.JPG|parapamje|Banderolë e Ramazanit në [[Shkodër]]]] == Burimet dhe origjina == [[Agjërimi]] gjatë ramazanit është një nga detyrimet fetare të myslimanëve të përcaktuara në [[Kurani|Kuran]]. Kuptimi fillestar i fjalës arabe ''saum'' rrjedh nga folja ''s-v-m'' me kuptimin "ndalem" dhe "pushoj" dhe me kuptimin figurativ "përkorem", "përmbahem" dhe "agjëroj". Në vargjet e Kuranit të transmetuara në [[Meka|Mekë]] ky term del vetëm një herë. Aty i urdhërohet [[Mëria|Mërisë]] që të flasë nëpërmjet zbulesës me këto fjalë: :„''Dhe ha, pi dhe qofsh e gëzuar'' (tekstualisht: me sy të freskët)''! Dhe kur të shohësh ndonjë nga njerëzit, thuaj: i kam lëvduar'' (premtuar, dhuruar) ''të mëshirëshmit'' (zotit) ''agjërim. Prandaj sot nuk do të flas me asnjë krijesë njerëzore.''“ :- [[Surja Merjeme|Surja 19]], [[Ajeti]] 26 Përkatësisht bëhet nga [[Tefsiri|komentuesit]] e Kuranit në këtë pikë lidhja e termit ''saum'' (''agjërim'') me „heshtjen“ (''samt'') si shenjë e [[Përkorja|përkores]], e cila është karakteristike gjatë [[Agjërimi në Islam|agjërimit islam]] në të gjitha sferat e jetës së përditëshme. Kështu që [[Muhamedi]] duhet ta ketë njohur këtë term që gjatë periudhës mekkanase të [[Profecia|profecisë]], gjithësesi në kohën e tij, agjërimi (''kreshma'') si parim bazë fetar, ishte i njohur edhe për popullsinë [[Çifutët|çifute]] dhe [[Të krishterët|të krishtere]] të [[Gadishulli Arabik|Gadishullit Arabik]]. Megjithatë as përshkrimet e kulteve fetare para-islame, as mbishkrimet dhe grafitet nga hapësira kulturore, ku ka lindur feja islame, nuk dëshmojnë për ndonjë origjinë arabe të të agjëruarit. Rregullat e para të dëshmueshme në kuran mbi formën e agjërimit janë ato vargje të kuranit që kanë lindur në [[Medina|Jathrib]] (sot Medinë) pas mërgimit (''[[hixhreti]]'') së Muhamedit. Por formulimet e këtyre vargjeve janë përveç karakterit të tyre urdhërues shumë të vagëlluara (''të paqarta''): :„''O besimtarë! Ju është caktuar që të agjëroni…'' (Agjërim duhet mbajtur) ''një numër të caktuar ditësh.''“ :-[[sure]] 2, [[Ajeti|vargu]] 183-184 :184. „''O ju që besoni! Ju është caktuar të agjëroni, ashtu siç u ka qenë caktuar atyre para jush, ku ju mbështeteni'' :''185. Një numër të caktuar ditësh. (…)''“ :-[[Surja el-Bekare|sure 2]], vargu 184-185 Si pasojë, përcaktimi i aspektit kohor të agjërimit u bë detyrë për jurisprudencën islame (''[[Fëkëh|fikh-un]]''), për t'i plotësuar në përmbajtje thëniet pjesërisht pa detyrim të kuranit dhe për t'i precizuar ato (shih më poshtë). Muhamedi me ndjekësit e tij në Medinë ndoqi në fillim ritualet e festës së '[[Dita e ashures|ashura]]-s, të ditës së pajtimit për popullsinë çifute në Medinë dhe rrethinat e saj; në këtë ditë agjërohej nga perëndimi i diellit deri në perëndimin e ditës tjetër dhe jo si në ramazan vetëm gjatë ditës. [[Ramazani sipas kalendarit Gregorian|Sipas kalendarit hënor]] kjo ditë, ku agjërimi edhe në fenë islame ka mbetur një veprim i rekomandueshëm, bie më 10 të muajit [[Muharrem]], pasi në këtë ditë të muajit të parë islam thuhet se [[Nuhu|Nuhi]] ka dalë nga [[Arka e Noahs|arka]] e tij. Në Mekë hapeshin në këtë ditë, deri në shekullin e kaluar, dyert e shenjtërores së [[Qabeja|Qabesë]]. Dita e 9-të e muajit Muharrem është gjithashtu ditë feste për [[Asketizmi|asketët]] shiitë; më 10 muharrem [[Shia|shiitët]] përkujtojnë martirizimin e [[Hysejn ibn Aliu|Hysejnit]], birit të [[imami]]t të parë [[Ali ibn Ebi Talib]]t. Në këtë mënyrë agjërimi gjatë festës së [[ashura]]-s ka mbetur si për [[sunnitët]] ashtu edhe për shiitët pjesë përbërëse e praktikave fetare për arsye të ndryshme. Në vitin e dytë ([[623]]-[[624]]) pas mërgimit të Muhamedit nga [[Meka]] në Medinë ishin vargjet e Kuranit në suren 2, vargjet 183-185 dhe 189, hapi i parë në rrugën e themelimit të praktikës së pavarur të re të agjërimit për bashkësinë islame, plotësimi dhe përcaktimi i rregullave rituale të të cilës do të mbetej detyrë e juridiksionit të mëvonshëm. Struktura dhe radhitja e përmbajtjes së këtyre vargjeve tregojnë se ato nuk janë zbuluar njëkohësisht por pjesë-pjesë. Kleriku i njohur [[al-Baidavi]] († [[1286]] ose [[1292]]-[[1293]]), [[Kadiu|kadi]] në [[Shirazi|Shiraz]] (sot [[Irani|Iran]]), nuk është i vetmi nën kuranologët me këtë pikëpamje. Një rëndësi të veçantë marr muaji i agjërimit të ramazanit përmes thënies në Kuran, sipas së cilës pikërisht ky muaj ka qenë ai, kur :„''Kurani është dërguar'' (për herë të parë) ''si përligjie për njerëzit dhe'' (vargjet e kuranit) ''si dëshmi të qarta të rrugës së drejtë dhe të shpëtimit'' (?). ''Kush nga ju gjatë këtij muaji është i pranishëm'' (dmth. jo rrugës) ''të agjërojë në të.''“ :-sure 2, vargu 185 :„''185. Një numër i caktuar ditësh. Por kush prej jush është i sëmurë ose në udhëtim,'' (të agjërojë) ''në po aq ditë të tjera; dhe për ata që zor se mund ta përballojnë, ka një shlyerje: ushqimi i të varfërve. Dhe kush kryen një vepër të mirë përmes bindjes me vullnetin e vet, kjo është edhe më mirë për të. Dhe agjërimi është mirë për ju, në qoftë se e kuptoni.''“ :-sure 2, vargu 185 Kjo festohet gjatë natës së 27 të ramazanit si [[Nata e Kadrit|nata e përcaktimit hyjnor]] (''provanisë, providencës'') (arabisht ليلة القدر = lailat al-kadr = lailatu ʾl-kadr). Kjo festë është me orgjinë kuranike; përkujtimit të zbulesës së kuranit i përkushtohet sure 97: :„''E kemi dërguar atë'' (dmth. Kuranin) ''natën e provanisë. Por si ta dish ti se ç'është nata e provanisë? Nata e provanisë është më e mirë se njëmijë muaj.''“ :-sure 97 Meqë nuk dihej me siguri nata e saktë e zbulesës së Kuranit, kjo natë festohet sot krysisht natën e 27 të ramazanit por edhe në ditë të tjera me numër tek prej dhjetë ditëve të fundit të këtij muaji. === Përjashtimet === Gratë shtatzëna dhe të sëmurët si dhe fëmijët (përpara [[puberteti]]t) nuk e kanë për detyrë të agjërojnë. Gratë shtatzëna dhe të sëmurët duhet t'i shlyejnë ditët e humbura pas përfundimit të arsyeve për të mos agjëruar. Është vërtetuar statistikisht se megjithatë shumica e grave shtatzëna myslimane agjëron dhe se kjo bën që të reduktohet pesha e fëmijës dhe kohëzgjatja e shtatzanisë. Prapambetjet fizike dhe sidomos ato mendore janë shumë më të mundshme, kur gjatë shtatzanisë agjërohet.<ref>Almond, Douglas & Mazumder, Bhashkar (2009): Health Capital and the Prenatal Environment: The Effect of Maternal Fasting During Pregnancy. Working Paper 14428, [[National Bureau of Economic Research]].</ref> == Fillimi dhe mbarimi i ramazanit == === Rregullat e përgjithshme === Ndërsa të falurit e përditshëm (arabisht صلاة = salat = ṣalāt) (''[[namazi]]'') dhe udhëtimi i pelegrinazhit islam (arabisht حجّ = hadxh = ḥaǧǧ) (''[[haxhxhi|haxhi]]'') bazohen në kohë të përcaktuara, fillimi dhe fundi i muajit të agjërimit të ramazanit është trashëguar dhe diskutuar gjithmonë në mënyrë kundërthënëse në trashëgiminë islame. Fillimin e tregon vrojtimi (arabisht رؤية = ru'ja = ruʾya) i hënës së re (''hilal'') në natën e ditës së fundit të muajit paraprirës ''sha'ban''. Në formën fillestare të kësaj trashëgimie në [[Hadith-i|koleksionet kanonike të hadith-it]], si direktivë e profetit, thuhet: :''Ky muaj (përbëhet nga) 29 (ditë). Agjëroni vetëm pasi ta shihni atë (hënën e ngrënë, hilal-in), dhe prisheni agjërimin vetëm pasi ta shihni atë (përsëri). Dhe në rast se (qielli) është i mbuluar me re, atëherë caktojeni atë / plotësojeni numrin e ditëve të sha'ban-it në 30 (ditë)''. :-hadith-i Ebu Davud, libri 13, Nr. 2312; el-Buhariu, libri 31, Nr. 130-131. Përcaktuese për fillimin dhe mbarimin e ramazanit është përkatësisht vrojtimi i hënës së re (arabisht رؤية الهلال = ru'jat al-hilal = ruʾyatu ʾl-hilāl) nëpërmjet një ose disa dëshmitarëve. I diskutueshëm gjatë përcaktimit të fillimit të këtij muaji është roli që luajnë astronomët (''munaxhim'') dhe matematikanët (''ahl al-ma'rifa bil-hisab''), nga të cilët ende nuk kishte në shoqërinë islame të hershme dhe që më vonë kanë qenë të prirur të përcaktojnë fillimin e muajit vetëm nëpërmjet llogaritjeve (''hisab'') pa vrojtuar hënën. === Udhëzimet në Kuran === :„''O ju që besoni! Ju është caktuar të agjëroni, ashtu siç u ka qenë caktuar atyre para jush. Ndoshta do të jeni të devotshëm'' (të mbani agjërim) ''një numër të caktuar ditësh.''“ :-sure 2, vargu 183 Nuk kanë ndihmuar fare për qartësimin e kësaj çështjeje të diskutuar gjatë shekullit të 7-të në lidhje me fillimin dhe fundin e muajit të agjërimit. Përcaktimi i fillimit të ramazanit jep në botën islamiko-arabe deri më sot çdo vit shkas për diskutime kontroverse (''kundërshtuese'') pasi zëvendësimi i vrojtimit të hënës së re si fillim i ramazanit nëpërmjet llogaritjes astronomike çon detyrimisht në injorimin (''mosrespektimin'') e urdhëresës së profetit ''agjëroni vetëm pasi ta shihni atë'' (hënën e re). Në [[Egjipti|Egjipt]] fillimi i ramazanit caktohet nga shfaqja e [[Hëna e re|hënës së re]] në [[Asvan]], ku për vrojtimin e saj lajmërohet me telefon [[Kajro]] dhe më pas shpallet fillimi i ramazanit.<ref>Rolf Krauss: ''Sothis- und Monddaten'', Gerstenberg, Hildesheim 1985, f. 23.</ref> == Fillimi dhe mbarimi i përditshëm i agjërimit == Agjërimit i kushtohet dita, ndërsa [[Fitër bajrami|prishjes së tij]] (''iftar'') nata, gjë për të cilën udhëzimi në Kuran e bën po ashtu të nevojshëm një sqarim më të saktë. :„''… dhe hani e pini deri kur në agim të dalloni një pe të bardh nga një i zi!''“ :-sure 2, vargu 187 Në këtë varg kërkohet në mënyrë të qartë që agjërimi të fillohet gjatë agimit (''faxhr''), atëherë kur sapo të dallohen nga njëra-tjetra nuancat e çelëta dhe të errëta. Për ta sqaruar këtë më saktë janë marrë në ndihmë [[Hadithi|hadith-et]] e ngjashëm me njëri-tjetrin psh. ato me këtë formulim: „''hani dhe pini deri kur Ibn Umm Maktum-i të bëjë thirrje'' (për t'u falur, ''salat al-faxhr'')“. :„''… dhe hani e pini deri kur në agim të dalloni një pe të bardh nga një i zi!''“ :-sure 2, vargu 187 Kjo shprehje e zbulesës „''deri në natë''“ është interpretuar edhe në këtë rast nga ekzegjetët e Kuranit si edhe nga trashëgimia e hadith-it meqënëse ishte e qartë që kjo nevojitej të sqarohej më tej. Që me këtë nuk është nënkuptuar vetëm perëndimi i diellit dhe zhdukja e dritës së diellit, këtë e tregon [[sunneti]] i trashëguar i [[Kalifati|kalifit]] të dytë [[Omer bin Hatabi]]t, i cili e bënte faljen e mbrëmjes (''salat al-maghrib'') vetëm pas errësimit të plotë të natës dhe vetëm pas saj e prishte agjërimin. Në të kundërt të këtij interpretimi, Muhamedi thotë: ''Zoti ka thënë: më shumë nga shërbëtorët e mi dua atë që e prish agjërimin më shpejt''. Jurisprudenca islame ka gjetur një pajtim pak a shumë të qëndrueshëm duke marrë parasysh këto formulime të vagëta të Kuranit në suren 2, vargu 187 në lidhje me fillimin dhe përfundimin e agjërimit të përditshëm. Për të krijuar një praktikë rituale uniforme (''të njëllojtë'') iu dha rëndësi momentit të lindjes dhe perëndimit të diellit me prirjen për ta ndarë në kohë agimin (fillimin e agjërimit): agimi (''faxhr'') sipas Kuranit me shfaqjen e parë të dritës dhe „agimi i dytë“ (arabisht الفجر الثاني = al-faxhr ath-thani = al-faǧr aṯ-ṯānī ose الفجر الآخر = al-faxhr al-akhir = al-faǧr al-āḫir) agimi që përhapet si brez i hollë drite në horizont. Ky i fundit është kanonizuar (''bërë rregull, ligj'') si momenti i fillimit të agjërimit të përditshëm; ky është agu i mëngjesit, drita e të cilit (siç thuhet në shkrimet e hadith-it) „''mbush me dritë shtëpitë dhe rrugët''“. Në lidhje me këtë përcaktim të fillimit të agjërimit qëndron edhe ai i të ashtuquajturit ''zahur'' (arabisht سحور = zaḥūr = vakti i fundit përpara fillimit të agjërimit ditor) gjatë një të tretës së fundit të natës. Ky vakt vlen jo vetëm për të përballuar kohën e ardhme të agjërimit në ditën që vjen por edhe si bekim (''baraka''). Engjëjt (siç thuhet shpesh në trashëgimi) do t'i bëjnë zotit lutje si për atë, i cili gjatë agut ''të parë'' i lutet zotit që ta falë, ashtu edhe për atë, i cili ha zahur-in, vaktin e fundit përpara agimit. Kjo është madje një veçori dalluese ndërmjet agjërimit islam dhe atij të „atyre të shkrimeve“ (''çifutëve dhe të krishterëve''), pra një shenjë dalluese për një [[Myslimani|mysliman]] dhe një nga kriteret e përkatësisë fetare. Si pasojë ky vakt vlen në jurisprudencën islame (''[[fikhu|fikh]]'') si i rekomandueshëm ose madje si [[Synneti|sunet]] që duhet zbatuar. Në shkrimet e hadithit vihet re prirja që duket se e bën këtë vakt të detyrueshëm: „''ju është caktuar ngrënia e zahur-it''“. == Detyrimet gjatë agjërimit == Nga vargu i lartpërmendur i Kuranit: :''Muaji i ramazanit është (ose: (koha e agjërimit është ) muaji i ramazanit) ai, ku kurani është dërguar (për herë të parë) si përligjie për njerëzit dhe (vargjet e kuranit) si dëshmi të qarta të rrugës së drejtë dhe të shpëtimit. Kush nga ju gjatë këtij muaji është i pranishëm (dmth. jo në udhëtim) të agjërojë në të…'' :-sure 2, vargu 185 dhe duke u bazuar edhe tek udhëzimi po ashtu i lartpërmendur i profetit: “Agjëroni vetëm pasi ta shihni atë (hënën e re, hilal-in), ''dhe prisheni agjërimin vetëm pasi ta shihni atë (përsëri)''” etj. rezulton agjërimi njëmujor prej lindjes së diellit deri në perëndimin e tij. Pjesa e parë e vargut 184 të sures 2: “(Agjërimi mbahet një) numër i caktuar ditësh” është bërë kështu si pasojë e interpretimeve të njëzëshme të ekzegjezës së kuranit ([[tafsīr-i]]t) objekt [[abrogimi]] (''shfuqizimi, anulimi'') duke humbur kuptimin në favor të vargut pasues: “kush nga ju gjatë këtij muaji është i pranishëm (dmth. jo në udhëtim) të agjërojë në të…”. Pra lindja e ritualit të agjërimit të ramazanit dhe e detyrimeve të lidhura me të duhet parë në një proces të shkurtër historik; pasazhet e veçanta të zbulesës bashkë me kontraditat (''kundërthëniet, kundërshtimet'') e tyre në përmbajtje, të cilat janë neutralizuar pjesërisht përmes vetë kuranit dhe pjesërisht përmes komentimeve të hadith-it, e kanë origjinën, siç u vu në dukje më lart, në kohën e hershme medinase të profetisë në vitin e dytë të mërgimit (623–624). Në bazë të ligjit, agjërimi përkufizohet si përkore (''maturi, përmbajtje'') (imsak) ndaj veprimeve të caktuara: konsumimit të ushqimeve dhe pijeve, pirjes së duhanit, marrëdhënieve seksuale dhe dehjes. Për të mbajtur agjërim e ka për detyrë çdo mysliman, i cili është në zotërim të plotë të intelektit të vet ('''akil''), në moshë madhore (''baligh'') dhe fizikisht në gjendje (''kadir''). Agjërimi i një të mituri me aftësi të mjaftueshme gjykimi (''mumajjiz'') është po ashtu i vlefshëm. Përkrah këtyre aspekteve praktike të detyrimeve të agjërimit ka edhe disa komponentë etiko-moralë që myslimani i ka për detyrë t'i ketë parasysh gjatë ramazanit. Duhen evituar me çdo kusht marrja nëpër gojë, shpifja, gënjeshtrat, fyerjet e çdo forme, gjithashtu edhe veprime të tilla, të cilat në fakt nuk janë të ndaluara por që mund të shkaktojnë pakujdesi tek vetja ose tek të tjerët. U bë detyrë e jurisprudencës islame me rrymat e ndryshme të saj që të përcaktonte rregullat e agjërimit në praktikë. Por edhe vetë kurani ka lejuar përjashtime: :''Dhe në rast se dikush është i sëmurë ose gjendet në udhëtim'' (dhe prandaj nuk agjëron dot, atij i vihen si detyrë përkatësisht) ''një numër ditësh të tjera'' (për të shlyer ato të pakryerat). ''Zoti do t'jua bëjë të lehtë, jo të vështirë. Prandaj plotësoni ''(duke e shlyer agjërimin më vonë) ''numrin ''(e ditëve të caktuara për agjërim) ''dhe lëvdoni zotin që ju ka vënë në rrugë të drejtë! Ndoshta do të jeni mirënjohës.'' :-sure 2, fundi i vargut 185 == Përfundimi i agjërimit të ramazanit == [[Skeda:Iftar in Istanbul Turkey.jpg|parapamje|[[Iftari]] në [[Xhamia e Sulltan Ahmetit|xhaminë e sulltan Ahmetit]] në [[Stambolli|Stamboll]], Turqi]] Me fillimin e muajit të ri ''shavval'', i cili përcaktohet po ashtu kur vrojtohet hëna e re (në rast pasigurie duke e llogaritur ramazanin me tridhjetë ditë), festohet [[Fitër Bajrami]]. Festimi fillon me faljen e përbashkët të detyrueshme pasi të jetë bërë [[zeqati]] i [[Fitret|fitretit]], pasi kjo festë i jep fund kohës së agjërimit. == Literaturë == * Peri J. Bearman.: ''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden 2004, ISBN 90-04-14114-6 * K. G. Jacob: ''Der muslimische Fastenmonat Ramadan'' (Muaji mysliman i agjërimit, ramazani). Në: VI. Jahresbericht der Geographischen Gesellschaft zu Greifswald 1893-1896. 1. Teil, F. 1-33 * Klaus Lech: ''Geschichte des islamischen Kultus. Rechtshistorische und hadit-kritische Untersuchungen zur Entwicklung und Systematik der 'Ibâdât'' (Historia e kultit islamik. Analizë e historisë së juridiksionit dhe kritike e hadith-it dhe e sistematikës të 'ibâdât-it). Vol. I. ''Das ramadân-Fasten'' (Agjërimi i ramazanit). Erster Teil. Otto Harrassowitz, Wiesbaden 1979, ISBN 3-447-01943-3 * Bertold Spuler: ''Con Amore oder Einige Bemerkungen zur islamischen Zeitrechnung'' (Disa vërejtje mbi kalendarin islamik). Në: ''Der Islam'' (Feja islame) 38 (1963), f. 154-160. * Kees Wagtendonk: ''Fasting in the Koran''. Brill, Leiden 1965. * Arent Jan Wensinck, Johannes H. Kramers: ''Handwörterbuch des Islam'' (Manuali i fesë islame). Brill, Leiden 1976. == Lidhje të jashtme== * [https://web.archive.org/web/20150109084839/http://www.feste-der-religionen.de/feste/Ramadan.html www.feste-der-religionen.de] - (Shpjegime mbi muajin e ramazanit) * [https://web.archive.org/web/20150110081354/http://www.mondsichtung.de/ www.mondsichtung.de] - Faqe islamiko-astronomike mbi vrojtimin e hënës * [http://www.heise.de/tp/r4/artikel/21/21231/1.html „Ramadan, der Monat des Konsums“], (''Ramazani, muaji i konsumit'') [[Telepolis]], 30. Oktober 2005 * [https://web.archive.org/web/20140410153315/http://www.wienerzeitung.at/themen_channel/wz_reflexionen/kompendium/233542_Anstrengend-und-segensreich.html Artikel über Freuden und Leiden im Ramadan] (''I vështirë por bekimprurës. Artikull mbi gëzimet dhe vuajtjet në ramazan''). Në: Wiener Zeitung, 14. August 2009 * [http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/islam_tabcal.htm Islamic-Western Calendar Converter (Based on the Arithmetical or Tabular Calendar)] * [http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura.htm The Umm al-Qura Calendar of Saudi Arabia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200621105742/http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura.htm |date=21 qershor 2020 }} * [https://web.archive.org/web/20141006105641/http://www.islam.de/10694.php Muslime in Deutschland einigen sich 2008 erstmals auf einen einheitlichen Ramadankalender] (''Myslimanët në Gjermani merren vesh për një kalendar të unifikuar për ramazanin'') == Referimet == <references/> {{Kalendari Islam}} {{Festat Islame}} [[Kategoria:Ramazani| ]] [[Kategoria:Kalendari Islam]] bvez4g4sbl6nde6couxvb7jopxbhg7x 0 7762 2980806 2941197 2026-05-15T13:32:18Z Lp0 on fire 181124 remove cross-wiki spam from 2024 2980806 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |shtet =Korea e jugut ,Korea e veriut | region = Kore e jugut,Kore e veriut |folës = 80 milione |renditja = |familja = koreane |emëri = koreanisht |zyrtare =koreanishtja | agency = |iso1 = |iso2 = |sil = }} '''Gjuha koreane''' është gjuha zyrtare në [[Korea e Veriut|Korenë e veriut]] dhe në [[Korea e Jugut|Korenë e jugut]]. Në secilin nga këto dy shtete ka forma të ndryshme të standardizuara. Rreth 80 milion njerëz në botë flasin koreanisht.<ref name="google10">{{Citation|url=https://www.ethnologue.com/statistics/size|title=Summary by language size, table 3}}.</ref> == Referime == <references/> [[Kategoria:Gjuhët e izoluara të Azisë]] [[Kategoria:Gjuha koreane]] [[Kategoria:Gjuhë]] {{cung}} 7f82unnqtecgvv4mtigpb6ux59pmbmn 2980819 2980806 2026-05-15T16:13:39Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/Lp0 on fire|Lp0 on fire]]) dhe riktheu versionin 2941197 nga Smallem 2980819 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |shtet =Korea e jugut ,Korea e veriut | region = Kore e jugut,Kore e veriut |folës = 80 milione |renditja = |familja = koreane |emëri = koreanisht |zyrtare =koreanishtja | agency = |iso1 = |iso2 = |sil = }} '''Gjuha koreane''' është gjuha zyrtare në [[Korea e Veriut|Korenë e veriut]] dhe në [[Korea e Jugut|Korenë e jugut]]. Në secilin nga këto dy shtete ka forma të ndryshme të standardizuara. Rreth 80 milion njerëz në botë flasin koreanisht.<ref name="google10">{{Citation|url=https://www.ethnologue.com/statistics/size|title=Summary by language size, table 3}}.</ref> Jashtë Koreas, kjo gjuhë është e njohur si gjuhë e pakicave në disa pjesë të Kinës, në veçanti në Jilin, dhe në veçanti në prefekturën Yanbian dhe në rrethin Changbai.<ref>{{cite news|language=en|title=China’s ethnic-Korean enclaves have become less Korean|url=https://www.economist.com/china/2018/08/23/chinas-ethnic-korean-enclaves-have-become-less-korean|accessdate=2024-07-15|work=www.economist.com}}</ref><ref>{{cite news|language=en|title=Yanbian Korean Autonomous Prefecture|url=https://www.north-korea-travel.com/yanbian.html|accessdate=2024-07-15|work=www.north-korea-travel.com}}</ref> Ata flasin edhe koreanët e Sakhalinit në disa pjesë të Sakhalinit, ishullit rus në veri të Japonisë, dhe Koreasaramët në disa pjesë të Azisë Qendrore. Gjuha ka disa të afërm të vdekur që, së bashku me gjuhën e ishullit Jeju (Jejuan) dhe vetë gjuhën koreane, formojnë familjen e gjuhëve koreane. Megjithatë, Jejuan dhe koreani nuk janë të ndërsjellshëm. Supozohet që vendlindja gjuhësore e gjuhës koreane është diku në Mançuri të sotme.<ref>{{cite news|language=en|title=Korean Language History|url=https://renaissance-translations.com/korean-language-history/|accessdate=2024-07-15|work=renaissance-translations.com}}</ref><ref>{{cite news|language=en|title=Recent Research Trends on Jurchen-Manchu Studies in Korea|url=https://ijkh.khistory.org/journal/view.php?number=17|accessdate=2024-07-15|work=ijkh.khistory.org}}</ref><ref>{{cite news|language=en|title=Korea and Manchuria|url=https://studylib.net/doc/9828837/korea-and-manchuria|accessdate=2024-07-15|work=studylib.net}}</ref> Hierarkia e shoqërisë prej nga vjen gjuha, ndikon thellësisht në gjuhë, duke çuar në një sistem të niveleve të të folurit dhe trajtimeve me nder, që nënkuptojnë formalitetin e çdo situate të dhënë. Koreani modern shkruhet në alfabetin korean (한글; Hangul në Korenë e Jugut, 조선글; Chosungeul në Korenë e Veriut), një sistem i zhvilluar në shekullin e 15 për këtë qëllim,<ref>{{cite news|language=en|title=How To Learn The Korean Alphabet Fast: A Quickstart Guide for Beginners|url=https://storylearning.com/learn/korean/korean-tips/korean-alphabet|accessdate=2024-07-15|work=storylearning.com}}</ref> edhe pse nuk u bë alfabeti kryesor deri në shekullin e 20.<ref>{{cite news|language=en|title=Korean (한국어 / 조선말)|url=https://omniglot.com/writing/korean.htm|accessdate=2024-07-15|work=omniglot.com}}</ref><ref>{{cite news|language=en|title=A Brief History of the Korean Writing System, Hangeul|url=https://www.lingonomad.com/blogs/korea/history-hangeul-alphabet|accessdate=2024-07-15|work=www.lingonomad.com|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715181954/https://www.lingonomad.com/blogs/korea/history-hangeul-alphabet|url-status=dead}}</ref> Në shkrim përdoren 24 gërma themelore (jamo) dhe 27 gërma të përbëra, të formuara nga ato themelore.<ref>{{cite news|language=en|title=How Many Letters In The Korean Alphabet?|url=https://learnkorean24.com/how-many-letters-in-the-korean-alphabet/|accessdate=2024-07-15|work=learnkorean24.com}}</ref><ref>{{cite news|language=en|title=The Korean Alphabet. A Complete and Definitive Guide to Hangul 한글|url=https://flexiclasses.com/korean/alphabet/|accessdate=2024-07-15|work=flexiclasses.com}}</ref> Kur koreani u regjistrua për herë të parë në tekstet historike, ishte vetëm një dialekt i folur. Nga fillimi i shekullit të 21, aspektet e kulturës koreane kanë përhapur në vende të tjera falë globalizimit dhe eksportit kulturor. Kështu, interesimi për të mësuar gjuhën koreane (si të huaj) është gjithashtu i rritur si rezultat i aleancave të vjetra, pjesëmarrjes ushtarake dhe diplomacisë. Koreanishtja moderne vjen nga koreanishtja e mesme, e cila nga ana tjetër vjen nga koreanishtja e vjetër, e cila vjen nga proto-koreanishtja.<ref>{{cite news|language=en|title=From Koguryǒ to T’amna: Slowly riding to the South with speakers of Proto-Korean|url=https://www.jbe-platform.com/content/journals/10.1075/kl.15.2.03vov|accessdate=2024-07-15|work=www.jbe-platform.com}}</ref><ref>{{cite news|language=en|title=Korean language history|url=https://www.todaytranslations.com/about/language-history/korean-language-history/|accessdate=2024-07-15|work=www.todaytranslations.com}}</ref> == Referime == <references/> [[Kategoria:Gjuhët e izoluara të Azisë]] [[Kategoria:Gjuha koreane]] [[Kategoria:Gjuhë]] {{cung}} 61rgvhq9k065rk3xvkx8dhvfk1mutce 2980866 2980819 2026-05-15T18:32:03Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 U kthye versioni 2980819 i bërë nga [[Special:Contributions/GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[User talk:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 2980866 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |shtet =Korea e jugut ,Korea e veriut | region = Kore e jugut,Kore e veriut |folës = 80 milione |renditja = |familja = koreane |emëri = koreanisht |zyrtare =koreanishtja | agency = |iso1 = |iso2 = |sil = }} '''Gjuha koreane''' është gjuha zyrtare në [[Korea e Veriut|Korenë e veriut]] dhe në [[Korea e Jugut|Korenë e jugut]]. Në secilin nga këto dy shtete ka forma të ndryshme të standardizuara. Rreth 80 milion njerëz në botë flasin koreanisht.<ref name="google10">{{Citation|url=https://www.ethnologue.com/statistics/size|title=Summary by language size, table 3}}.</ref> == Referime == <references/> [[Kategoria:Gjuhët e izoluara të Azisë]] [[Kategoria:Gjuha koreane]] [[Kategoria:Gjuhë]] {{cung}} 7f82unnqtecgvv4mtigpb6ux59pmbmn 1 15080 2981050 2976419 2026-05-15T21:07:39Z Leutrim.P 113691 /* Koment 3 */ 2981050 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kongresi i Manastirit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Koment 3 == Në gjashtë shekujt e fundit të historisë së popullit shqiptar, me sa hetoj, këto janë katër ikonat më të mëdha nacionale: Skënderbeu, Meshari, Alfabeti dhe Pavarësia e Shqipërisë si dhe kjo tani e Kosovës. Të flasësh për njërën nga ngjarjet më të mëdha të popullit tonë, atë të Kongresit të Alfabetit shqip, mbajtur në Manastir prej datës 14-22 nënto Kohëve të fundit në kulturën apo mos-kulturën tonë të debatimit në arenat e ndryshme të komunikimit publik po venerohet shpeshherë një prirje për fragmentarizimin e historisë kombëtare, prirje për dezintegrim, prirje për përmbysje vlerash shekullore, prirje për fetari ekstreme, prirje për sektarizim të historisë etj. Megjithëse në historinë tonë ka vende për plotësime dhe korrigjime. Këtu tani përfshij edhe çështjet lidhur me atë se kush e bëri Alfabetin shqip më shumë sesa tjetri duke e shmangur gjithë të vërtetën. Jo vetëm se disa nga katolikët shqiptarë po krekosen me këtë gjë, por kam dëgjuar po ngjashëm madje edhe nga klerikë myslimanë shqiptarë. Shumë kanë kontribuar. Dikush më pak e dikush më shumë. Por sipas një letre të Gjergj Qiriazit, nënkryetari i Kongresit dhe nikoqiri kryesor del se gjithë punën kryesore të Alfabetit e bën protestantët, kurse meritat i morën të tjerët për shkaqe të stilit të “jaranisë shqiptare”. Dihet shumë mirë prej përplot dokumenteve se në këtë Kongres fillimisht kryetar ishte zgjedhur Luigj Gurakuqi dhe jo Mit’hat Frashëri. Dihet shumë mirë se në këtë kongres u fjalosën, u përlan, u shtyn e gati sa nuk u rrahën Gjergj Fishta e Ndre Mjeda, që te dy priftërinj të lartë katolikë. Madje thuhet në një dokument se Mjedja ishte edhe i dehur. Dihet po ashtu se Kongresin dy ditët e para nuk e drejtoi M. Frashëri por Gjergj Qiriazi, në cilësinë e nënkryetarit të Kongresit. Dihet po ashtu shumë mirë se himin e Kongresit e shkroi Parashqevi Qiriazi, e cila ishte edhe sekretare e këtij kongresi. Kongresi i Manastirit u thirr nga Shoqëria “Bashkimi” nga qyteti i Manastirit, por ka dëshmi se kjo u bë nga Mit’hat Frashëri. Kongresi u mbajt në lokalet e shtëpisë “Bashkimi” të Manastirit si dhe në shtëpinë e familjes Qiriazi. Familja Qiriazi ishte kthyer në besimin protestant në fund të viteve 70-ta të shek. XIX. Kurrë nuk arrit që të dihet saktësisht se sa delegatë pati ky kongres, pasi variojnë shumë lista. Kërkesa origjinare për të pasur një alfabet unik për shkrimin shqip mori platformë ekskluzive nga ata që përkthenin tekstet e shenjta në shqip dhe ata që shkruanin e që botonin tekste shkollore, letrare e shkencore prej fillimit të shek. XIX. E kush shkruante dhe botonte në Shqipëri ato kohë? Gati askush tjetër pos Shoqatës Biblike Britanike, Bordit Amerikan dhe ungjillorëve shqiptarë. Figura qendrore e Kongresit të Manastirit ishte Gjergj Qiriazi, vëllai i cili zuri vendin e Gjerasimit pas vdekjes. Në vitin 1906 Gjergji ishte aktivisti më i zjarrtë i komitetit “Për lirinë e Shqipërisë” e Bajo Topullit. Gjergj Qiriazi, i cili përfaqësonte Shoqërinë Biblike Britanike, si dhe Gregor Cilka, pastor i Kishës Ungjillore ishin dy protestantët që ishin edhe anëtarë të Komisionit të Alfabetit. Gjergji ishte nënkryetar i Shoqërisë “Bashkimi” të Manastirit si dhe themelues i gazetës “Bashkimi i Kombit” më 1909 në Manastir. Po në këtë shtëpi u vendos edhe shtypshkronja. Varri i Gjergjit është në Manastir. Vëllai tjetër i Gjerasimit Konstatini ishte ai i cili mbante korenspodencë me Jeronim De Radën. Pesë delegatë protestantë me të drejtë vote në Kongres ishin: Gjergj Qiriazi, Parashqevi Qiriazi, Grigor Cilka, Sami Pojani, Petro Nini Luarasi, kurse dy delegate ishin vëzhguese: Violet Kenedi dhe Fillomena Bonati. Këta shtatë persona përfaqësonin Kishën Ungjillore, Shoqërinë Biblike si dhe Bordin Amerikan. Prandaj mbështetur në këto të dhëna për Kongresin e Manastirit shtrohet pyetja me modesti dhe me pragmatizëm se kush në të vërtetë ishte në krye të kësaj valleje? Historia shqiptare, me përjashtime shumë të vogla, edhe pas 100 vjetëve ende e symbyll rolin e lëvizjes protestante shqiptare për funksionin kyç në bërjen e alfabetit shqip, për kulturën, letërsinë dhe identitetin e kombit tonë, sidomos në shek. XIX dhe në çerekun e parë të shek. XX. Historia shqiptare është shkruar gjatë komunizmit dhe aty ka probleme të sistemit dhe të metodologjisë. Komunizmi nuk i dha shumë rëndësi Kongresit të Alfabetit. Pyetje tjetër me shumë interes është kjo: po pse u mbajt Kongresi i Alfabetit në Manastir, dhe jo në një qytet tjetër? Çfarë meritash kulturore, etnike, historike dhe gjeografike paraqiste Manastiri në krahasim p.sh. me Shkodrën, Elbasanin, Korçën, Beratin apo qytete tjera të Shqipërisë? Manastiri në këto kohë ishte qendra më e organizuar e e kulturës shqiptare dhe e krishterimit protestant dhe se kjo bërthamë kombëtare ishte foleja ku u lind Kongresi i Shkronjave. Për të gjithë protestantët shqiptarë, duke filluar nga Gjerasimi si dhe misionet ungjillore amerikane kishin preferenca të vazhdueshme që Manastiri të mbetej qendra e krishterimit protestant, por Shoqëria Biblike Britanike ishte në favor të krijimit të qendrës së këtillë në Korçë. Një tjetër qasje ndryshe mes protestantëve shqiptarë dhe ShBBH kishte të bënte lidhur me alfabetin e botimeve. Protestantët sugjeronin alfabetin latin sipas traditës së veriut, kurse SHB mendonte se me këtë alfabet mund të botoheshin soll shkrimet në gegërisht, kurse me alfabet kryesisht grek për botimet në toskërisht. Pse dhe kur filloi që të hesht historia shqiptare për protestantët shqiptarë jo vetëm për rolin e tyre në bërjen e alfabetit shqip por edhe për ndikimet e tjera që ata i kanë sjellë kulturës shqiptare. Mbreti Zog më 1933 e ndaloi veprimtarinë protestante në Shqipëri nën akuzën se ata janë spiunë të Amerikës dhe të Britanisë së Madhe. Kurse regjimi komunist këtë e kishte bukë të gatuar. Pra heshtja ka ndodhur ose edhe sot ndodh për shkak se ne si shqiptarë kemi lejuar që dikush të na krijojë artificialisht harta ose qarqe kuazi-kulturorogjike, harta kuazi-politike, harta të biznesit, harta fetarësie në popullin tonë. Qe vlerësimi i M. Gramenos për babain e protestantizmit ndër shqiptarët: “Kurrë nuk duhet harruar shërbimet e mëdha që i ka sjellë çështjes një “fole kombëtare” e cila ishte një qendër dhe një fortesë ku mblidheshin edhe që ku përhapeshin ndjenjat e shkëndijat kombëtare. Kjo fole ishte shkolla e vajzave në Korçë, e themeluar prej të pavdekurit dërgimtar kombëtar Gjerasim Qiriazi, emrin e të cilit historia e Shqipërisë do ta shkruajë me shkronja të arta duke u mburr me veprat edhe me shërbimet e tij ta paçmuara që ka sjellë mbi altarin e atdheut” Ja çka thotë një raport statistikor mbi protestantët në Perandorinë Osmane, duke u përfshirë këtu edhe trojet shqiptare, i janar të vitit 1894: kishte 892 shkolla misionare ku mësonin 23.027 nxënës; ishin 484 misionarë të huaj; kishte 1817 shërbestarë ose punëtorë vendës; ishin 202 kisha protestante të organizuara; kishte 21.312 pjesëmarrës nëpër shërbesa; dhe në total kishte mbi 84.000 protestantë. Në shekullin XIX tek shqiptarët në Ballkan protestantët e gjetën rrethanën e përshtatshme historike për të bërë dritë për popullin shqiptar. Xhevat Lloshi lidhur me këtë thotë “ai që ndihmonte shqipen në shekullin e kaluar (XIX), të Rilindjes sonë, e kishte historikisht të fituar betejën”. Kongresi i Manastirit në fakt nuk doli me rezultate shumë të qarta. U miratua që të përdoreshin dy alfabete: ai i Manastirit dhe i Stambollit. U vendos që pas dy vjetësh të mbahet edhe një kongres tjetër, i njohur si Kongresi i dytë i Alfabetit, mbajtur në prill të vitit 1910 në Manastir. Pas publikimit të rezultateve të Kongresit të parë, por edhe atij të dytë, pati shumë kundërshtime e përkrahje, si dhe mitingje e kundërmitingje të njohura si mitingjet e shkronjave. Të zhgënjyer kishte nga të gjitha anët sikurse edhe nga komunitet fetare tradicionale shqiptare. Komuniteti i vetëm që ishte i kënaqur ishte ai protestant. Ndikimet kulturore protestante në bërjen e Alfabetit shqip Këto janë ndikimet e pashlyeshme që i bëri Lëvizja protestante ungjillore në historinë dhe kulturën shqiptare e që lidhen kryesisht me bërjen direkte ose indirekte të Kongresit të Manastirit, duke filluar prej vitit 1824-1908: 1. Hapjen e shkollave shqipe në Shqipëri sikurse në Manastir, Korçë, gjimnazin “Zosimea” në Janinë etj. Shkollë për vajza nuk kishte askund tjetër në Europë por kjo gjendej në Korçë si vizioni më madh i Gjerasimit. 2. Formimi i kishës uniate shqiptare në Elbasan ishte një reflektim i drejtpërdrejtë i kishës ungjillore në popullin shqiptar si ide që të unifikohej kombi. Prej kësaj i ka rrënjët ideja e autoqefalitetit të KOSh. Vizioni për kërkesa të bashkimit dhe lirisë të kombit ishte lajtmotivi që e mishëruan të gjithë rilindësit tanë. 3. Veprimtaria ungjillore (fetare) ishte e para lëvizje që ishte në përputhje të drejtpërdrejtë edhe me arsimin dhe interesin kombëtar të shqiptarëve. Sipas një dokumenti të janarit 1899 shihet se patriarku grek kishte kërkuar që në të gjitha kishat ortodokse të predikohet se “gjuha shqipe duhet çrrënjosur përgjithmonë nga zemrat e shqiptarëve ortodoksë pasi gjuha shqipe është gjuhë e protestantëve”. 4. Formimin e shoqërive shqiptare në Shqipëri si për shembull “Vëllazëria Ungjillore” që ngjalli përhapjen e ungjillit dhe zhvillimin e letërsisë shqiptare. 5. Fillimi i botimit dhe i shtypit të gazetës në Shqipëri “Letra e Vëllazërisë” 6. Shkrimin dhe botimin e librave në Shqipëri dhe jashtë saj të zhanreve të ndryshme (libër këngësh, me vjersha, me përmbajtje shkollore, tregime, fjalorë, gramatikë, literaturë biblike etj.) me porosi të “dashnorëve të dritës”. 7. Përpjekjet e para për një marrëveshje se me çfarë alfabeti të botoheshin të gjitha librat shqipe del qysh në gjysmën e shek. XIX në krye me Kristoforidhin dhe Thomsonin, e pastaj edhe me Gjerasim Q. të cilët kishin preferenca për përdorimin e alfabetit latin, përkatësisht të atij alfabeti me të cilën ishin shkruar librat e qarkut kulturor verior. Këtu kemi idenë: një popull – një alfabet! 8. Bërjen e alfabetit shqip; Drejtues të lëvizjes ungjillore ishin në krye të Kongresit të Manastirit. Kristo Dako, kujton: “shqiptarë të ditur, myslimanë, katolikë, ortodoksë dhe protestantë erdhën së bashku si vëllezër”. 9. Botimi dhe ribotimi i të gjitha teksteve sidomos në shek. XIX bërë nga lëvizja ungjillore pati një ndikim të drejtpërdrejtë edhe tek botimet tjera jashtë truallit shqiptarë, qoftë tek diaspora, qoftë tek arbëreshët e Italisë sikurse edhe tek botimet e albanologëve të huaj që nisin interesimin për gjuhën dhe kulturën shqiptare prej botimit të Dhiatës së Re në vitin 1827. Botimet protestante i përdorën edhe këta albanologë të njohur: Falmerajeri, Hani, Bopi, Kamarda, Gustav Majeri etj. 10. Hapja e shtypshkronjës në Manastir “Bashkimi i Kombit” ishte një indikim tjetër potenciali se kush ishte bërthama e Alfabetit. Drejtor i shtypshkronjës ishte Gjergj Qiriazi. 11. Duke botuar libra shqip u ringjall dhe shtohej dashuria për gjuhën shqipe, për popullin shqiptar, për çlirimin e Shqipërisë dhe formimin e kombit shqiptar, si dhe në zgjidhjen përfundimtare të alfabetit shqip. 12. Premisa e parë për një gjuhë letrare që mund ta kuptonin të gjithë shqiptarët vinte nga lëvizja protestante ungjillore pasi në disa raste ata në vend që botimet e tyre t’i bënin në toskërisht dhe në gegërisht ata kërkonin që të bëheshin në të folmen e Elbasanit për të gjithë shqiptarët. 13. Premisa të krijimit të filozofisë së shkollimit kombëtar me bazë sekularizmin. 14. Që femra të përfshihej në shoqëri (edukim, arsim, bamirësi) ishte kërkesë ekskluzive e Gjerasimit dhe kjo ndoshta më së mirë u konkretizua kur u formua Shoqëria letrare për gratë “Ylli i Mëngjesit”. Një shoqatë e tillë nuk ekzistonte në Europë. 15. Teatri shqip për femrat zë fill nga shfaqja e dramës “Vilhelm Teli”, e cila u përgatit nga P. Qiriazi. 16. Botimi i gramatikës së parë shqipe nga një shqiptar në Shqipëri – Kristoforidhi. 17. Shqiptarët myslimanë dhe të krishterë, shtresat e gjëra, nuk kishin takime të përbashkëta publike ndërmjet tyre pasi osmanët i kishin ndarë shqiptarët në popullin (miletin) mysliman dhe në popullin (rajën) e krishterë - por “foleja kombëtare” protestante e theu këtë barrierë anadollake për herë të parë duke i bashkuar këta njerëz. Kështu shkruan në përkujtimet e saj Parashqevia. Këtu kemi pragmatizmin protestant se ata nuk i shikonin shqiptarët sipas përkatësisë fetare por sipas asaj etnike ose gjuhësore. 18. Sot është shumë aktuale, si shtet e shoqëri në Kosovë a në Shqipëri, për të bashkëpunuar me amerikanë dhe anglezë, por kjo gjë ishte bërë para më shumë se 130 vjetësh përmes protestantëve, në fakt shkaku pse ata erdhën mes nesh ishte ungjilli, pasi askush prej nesh nuk i kishte ftuar, dhe këtu e shoh atë kontaktin e parë në këto lidhje shumë të çmueshme dhe tejet të rëndësishme. Kështu u hapën lidhjet e para shqiptare mes këtyre dy popujve. 19. Prej vitit 1824/27 kur u bën botimet e para e deri kur ndalohet veprimtaria protestante ungjillore nga Zog, më 1933, ka 56 tituj të ndryshëm që kanë ndikuar në gjithë letërsinë, kulturën dhe historinë tonë. Lista e botimeve shqip 1824-1895 Kjo është lista e botimeve dhe e ribotimeve shqip të Dhiatës së Re si dhe pjesë të tjera të Shkrimit të Shenjtë nga protestantët prej vitit 1824-1895 si njëra nga shtysat kryesore në bërjen e alfabetit: 1824 Ungjilli i Mateut (shqip dhe greqisht; botimi i parë shqip i një libri të Shkrimit; përkthyer nga Vangjel Meksi më 1819-21;); 1827 Dhiata e Re (shqip dhe greqisht; botimi i parë shqip i tërë Dhiatës së Re; përkthyer nga V. Meksi. Ky botim i DHR në Ballkan është i pari nga gjuhët tjera: dy vjet para atij bullgar; 20 vjet para atij rumun; 60 vjet para atij serb etj. E folmja e shqipes këtu është labërishtja); 1835 Dhiata e Re (disa pjesë të DHR nga 1827 tek fjalori gjermanisht-shqip dhe gramatika shqipe nga Ksilanderi); 1838 Dhiata e Re (DHR përkthimi i Meksit; kishte dëshmi sipas J. Vretos se ishte bërë një ribotim edhe këtë vit); 1844 Dhiata e Re (një dëshmi nga Jani Vreto dhe dëshmi nga një shkrimtar bullgar se Naum Veqilharxhi kishte përkthyer dhe botuar DhR. Naumi ishte në lidhje me SHBBH për shumë kohë. Ishte takuar në Konstadinopojë me Kristoforidhin. Sipas burimeve rumune ai ishte ndër të rrallët që kishte pasaportë britanike. Ky fakt sikurse edhe fakti që na thotë Dh. Shutereqi se “ E vështirë, në mos e pamundur, që protestantët të botonin diçka nga një shkrimtar që nuk kishte koncepte të njëjta me ta”); 1858 Dhiata e Re (shqip dhe greqisht; ribotim i përkthimit të Meksit të vitit 1827; 843 fq. Ky botim pati ndikim të madh tek arbëreshët); 1866 Ungjijt dhe Veprat (përkthimi KK; 420 fq.); 1868 Psalteri (përkthyer nga KK; 122 fq.); 1868 Ungjilli i Mateut (arbërisht; Sicili; përkthimi Piano De Greci, 116 fq.); 1869 Dhiata e Re (përkthimi i KK; 346 fq.); 1870 Ungjilli i Mateut (gegnisht; Skutari; përkthimi Françesko Rossi; redaktue nga Gaspër Krasniqi, Mirëditë; 115 fq.); 1872 Dhiata e Re (përkthimi dhe redaktimi KK; 491 fq.); 1872 Ungjijt dhe Veprat (ribotim nga përkthimi KK; 287 fq.); 1872 Psalteri (përkthimi i KK me redaktim; 126 fq.); 1878 Ungjilli i Mateut (përkthim i KK i redaktuar); 1879 Dhiata e Re (shqip dhe greqisht; redaktim i përkthimit të V. Meksit nga KK; 724 fq.); 1879 Ungjijt (shqip dhe greqisht; redaktim i përkthimit të Meksit nga KK; 423 fq.); 1879 Ungjilli i Markut (në shqip dhe greqisht; përkth. KK; 423 fq.); 1880 Zanafilla dhe Dalja (KK; në gegërisht; 188 fq.); 1882 Deutoronomi (toskërisht); 1884 Zanafilla dhe Dalja (KK; 188 fq.);1884 Ligji i Përtërirë (përkth.KK; fq.70); 1884 Fjalët e Urta dhe Isaija (përk. KK; Konstadinopojë; 150 fq.); 1886 Ungjilli i Mateut (Shqip dhe greqisht; Konstadinopojë; 92 fq.); 1886 Luka (rishikuar nga Pandeli Sotiri); 1889 Zanafilla (përgatiti dhe mbikëqyri nga GjQ; Bukuresh; shkronja të reja – latine; 253 fq.); 1890 Bibla (dëshmi se ishte përkthyer dhe përgatitur tërë Bibla në gjuhën shqipe); 1889 Ungjilli i Mateut (përgatiti dhe mbikëqyri GJQ; Bukuresht; 154 fq.); 1895 Psalteri (redaktimi dhe përgatitja nga Gjerasim Qiriazi dhe A. Thompson; -botuesi Konstadinopojë; me karaktere të vjetra; 241 fq.) Libra shkollore dhe letrare 1866-1912 Këtu po listojmë botimet shkollore dhe letrare që ishin shkruar (botuar) nga autorë protestantë ose me ndihmën e protestantëve. Abetarja, nga Kristoforidhi, në gegërisht, e para Abetare në shqip (me ndihmën e Tomsonit); Katekizmi; Abetarja, nga Kristoforidhi, në toskërisht; Histori e shkrimeve të shenjta, në gegërisht; Histori e shkrimeve të shenjta, në toskërisht; Gramatika e gjuhës shqipe, nga Kristoforidhi; Pengu i kaçakëve, më 1892 i Gjerasim Qiriazit, roman; Fizika, Gjergj Qiriazi; Gjahu i malësorëve, Kristoforidhi; Kristomaci, Gjerasim Qiriazi; Fjalori, Kristoforidhi; Këngë të shenjtëruara; Abetare, Parashqevi Qiriazi etj. Përfundime 1. Era protestante tek shqiptarët fillon prej vitit 1816 me anë të letrës së Robert Pinkertonit, dhe kështu gati po bëhen 200 vjet. 2. Kisha protestante ndër shqiptarët zuri vend kryesisht për shkak se kisha katolike dhe ajo ortodokse, sikurse edhe feja islame, i kishin lënë asaj terren të mjaftueshëm e të paprekshëm duke e shpërfillur botimin, predikimin dhe lutjen në gjuhën e popullit – gjuhën shqipe! 3. Gati gjithë shekulli XIX ishte shekulli i botimeve protestante në gjuhën shqipe, si dhe i hapjes së shkollave shqipe e që së bashku përfituan përbërësit kryesor që shtyn jo vetëm bërjen e alfabetit shqip, por edhe realizimin e shumë ideve dhe të përpjekjeve të tjera shqiptare si popull i lirë, i qytetëruar dhe i modernizur. 4. Protestantët shqiptarë ishin nikoqir të Kongresit, ishin në kryesi të Kongresit, ishin disa delegatë me të drejtë vote dhe disa me jo këtë të drejtë, ishin në Komitetin e Kongresit dhe botuan të parët libra me këtë alfabet menjëherë pas Kongresit. Po këta persona e përgatitën edhe Kongresin e Dytë të Manastirit më 1910. Burimet Foleja Kombëtare (40 vjetori i Institutit KYRIAS, 1931, Tiranë); Fletë nga historiku i shkollës sonë (materiale dhe dokumente, 1963, Tiranë); Cilët janë protestantët; Korçë, 1931; Kristomacia, Sofje, 1902; Xh. Kuanrud, Besë Shpresë dhe Dashuri, Tiranë, 1998; E. Jacques, Shqiptarët, Tiranë, 1997; A. Thomson, Shtigje biblike në Shqipërinë e Rilindjes Kombëtare, Prishtinë, 2001; M. Krasniqi, Shqiptarët dhe Shoqëria Biblike, Prishtinë, 2008; Dh. Shuteriqi, Shkrimet shqipe, Prishtinë, 1978; Xh. Lloshi, Kristoforidhi përmes dokumenteve, Tiranë, 2005; H.N. Brailsford, Macedonia: Itc race and their future, London, 1906. == Përmbajtja == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], hidhni një sy te kjo faqe diskutimi pasi paska përmbajtja të madhe. Mbase ndonjë pjesë duhet kaluar në hapësirën kryesore, mbase duhet fshirë apo arkivuar (pasi të rregullohen problemet me formatimin). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 maj 2026 12:08 (CEST) sga7k0rwjme4odupytx5ptmbsbrdt51 2981051 2981050 2026-05-15T21:08:46Z Leutrim.P 113691 /* Koment 3 */ 2981051 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kongresi i Manastirit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Përmbajtje që duhet bashkuar me atë të artikullit == Në gjashtë shekujt e fundit të historisë së popullit shqiptar, me sa hetoj, këto janë katër ikonat më të mëdha nacionale: Skënderbeu, Meshari, Alfabeti dhe Pavarësia e Shqipërisë si dhe kjo tani e Kosovës. Të flasësh për njërën nga ngjarjet më të mëdha të popullit tonë, atë të Kongresit të Alfabetit shqip, mbajtur në Manastir prej datës 14-22 nënto Kohëve të fundit në kulturën apo mos-kulturën tonë të debatimit në arenat e ndryshme të komunikimit publik po venerohet shpeshherë një prirje për fragmentarizimin e historisë kombëtare, prirje për dezintegrim, prirje për përmbysje vlerash shekullore, prirje për fetari ekstreme, prirje për sektarizim të historisë etj. Megjithëse në historinë tonë ka vende për plotësime dhe korrigjime. Këtu tani përfshij edhe çështjet lidhur me atë se kush e bëri Alfabetin shqip më shumë sesa tjetri duke e shmangur gjithë të vërtetën. Jo vetëm se disa nga katolikët shqiptarë po krekosen me këtë gjë, por kam dëgjuar po ngjashëm madje edhe nga klerikë myslimanë shqiptarë. Shumë kanë kontribuar. Dikush më pak e dikush më shumë. Por sipas një letre të Gjergj Qiriazit, nënkryetari i Kongresit dhe nikoqiri kryesor del se gjithë punën kryesore të Alfabetit e bën protestantët, kurse meritat i morën të tjerët për shkaqe të stilit të “jaranisë shqiptare”. Dihet shumë mirë prej përplot dokumenteve se në këtë Kongres fillimisht kryetar ishte zgjedhur Luigj Gurakuqi dhe jo Mit’hat Frashëri. Dihet shumë mirë se në këtë kongres u fjalosën, u përlan, u shtyn e gati sa nuk u rrahën Gjergj Fishta e Ndre Mjeda, që te dy priftërinj të lartë katolikë. Madje thuhet në një dokument se Mjedja ishte edhe i dehur. Dihet po ashtu se Kongresin dy ditët e para nuk e drejtoi M. Frashëri por Gjergj Qiriazi, në cilësinë e nënkryetarit të Kongresit. Dihet po ashtu shumë mirë se himin e Kongresit e shkroi Parashqevi Qiriazi, e cila ishte edhe sekretare e këtij kongresi. Kongresi i Manastirit u thirr nga Shoqëria “Bashkimi” nga qyteti i Manastirit, por ka dëshmi se kjo u bë nga Mit’hat Frashëri. Kongresi u mbajt në lokalet e shtëpisë “Bashkimi” të Manastirit si dhe në shtëpinë e familjes Qiriazi. Familja Qiriazi ishte kthyer në besimin protestant në fund të viteve 70-ta të shek. XIX. Kurrë nuk arrit që të dihet saktësisht se sa delegatë pati ky kongres, pasi variojnë shumë lista. Kërkesa origjinare për të pasur një alfabet unik për shkrimin shqip mori platformë ekskluzive nga ata që përkthenin tekstet e shenjta në shqip dhe ata që shkruanin e që botonin tekste shkollore, letrare e shkencore prej fillimit të shek. XIX. E kush shkruante dhe botonte në Shqipëri ato kohë? Gati askush tjetër pos Shoqatës Biblike Britanike, Bordit Amerikan dhe ungjillorëve shqiptarë. Figura qendrore e Kongresit të Manastirit ishte Gjergj Qiriazi, vëllai i cili zuri vendin e Gjerasimit pas vdekjes. Në vitin 1906 Gjergji ishte aktivisti më i zjarrtë i komitetit “Për lirinë e Shqipërisë” e Bajo Topullit. Gjergj Qiriazi, i cili përfaqësonte Shoqërinë Biblike Britanike, si dhe Gregor Cilka, pastor i Kishës Ungjillore ishin dy protestantët që ishin edhe anëtarë të Komisionit të Alfabetit. Gjergji ishte nënkryetar i Shoqërisë “Bashkimi” të Manastirit si dhe themelues i gazetës “Bashkimi i Kombit” më 1909 në Manastir. Po në këtë shtëpi u vendos edhe shtypshkronja. Varri i Gjergjit është në Manastir. Vëllai tjetër i Gjerasimit Konstatini ishte ai i cili mbante korenspodencë me Jeronim De Radën. Pesë delegatë protestantë me të drejtë vote në Kongres ishin: Gjergj Qiriazi, Parashqevi Qiriazi, Grigor Cilka, Sami Pojani, Petro Nini Luarasi, kurse dy delegate ishin vëzhguese: Violet Kenedi dhe Fillomena Bonati. Këta shtatë persona përfaqësonin Kishën Ungjillore, Shoqërinë Biblike si dhe Bordin Amerikan. Prandaj mbështetur në këto të dhëna për Kongresin e Manastirit shtrohet pyetja me modesti dhe me pragmatizëm se kush në të vërtetë ishte në krye të kësaj valleje? Historia shqiptare, me përjashtime shumë të vogla, edhe pas 100 vjetëve ende e symbyll rolin e lëvizjes protestante shqiptare për funksionin kyç në bërjen e alfabetit shqip, për kulturën, letërsinë dhe identitetin e kombit tonë, sidomos në shek. XIX dhe në çerekun e parë të shek. XX. Historia shqiptare është shkruar gjatë komunizmit dhe aty ka probleme të sistemit dhe të metodologjisë. Komunizmi nuk i dha shumë rëndësi Kongresit të Alfabetit. Pyetje tjetër me shumë interes është kjo: po pse u mbajt Kongresi i Alfabetit në Manastir, dhe jo në një qytet tjetër? Çfarë meritash kulturore, etnike, historike dhe gjeografike paraqiste Manastiri në krahasim p.sh. me Shkodrën, Elbasanin, Korçën, Beratin apo qytete tjera të Shqipërisë? Manastiri në këto kohë ishte qendra më e organizuar e e kulturës shqiptare dhe e krishterimit protestant dhe se kjo bërthamë kombëtare ishte foleja ku u lind Kongresi i Shkronjave. Për të gjithë protestantët shqiptarë, duke filluar nga Gjerasimi si dhe misionet ungjillore amerikane kishin preferenca të vazhdueshme që Manastiri të mbetej qendra e krishterimit protestant, por Shoqëria Biblike Britanike ishte në favor të krijimit të qendrës së këtillë në Korçë. Një tjetër qasje ndryshe mes protestantëve shqiptarë dhe ShBBH kishte të bënte lidhur me alfabetin e botimeve. Protestantët sugjeronin alfabetin latin sipas traditës së veriut, kurse SHB mendonte se me këtë alfabet mund të botoheshin soll shkrimet në gegërisht, kurse me alfabet kryesisht grek për botimet në toskërisht. Pse dhe kur filloi që të hesht historia shqiptare për protestantët shqiptarë jo vetëm për rolin e tyre në bërjen e alfabetit shqip por edhe për ndikimet e tjera që ata i kanë sjellë kulturës shqiptare. Mbreti Zog më 1933 e ndaloi veprimtarinë protestante në Shqipëri nën akuzën se ata janë spiunë të Amerikës dhe të Britanisë së Madhe. Kurse regjimi komunist këtë e kishte bukë të gatuar. Pra heshtja ka ndodhur ose edhe sot ndodh për shkak se ne si shqiptarë kemi lejuar që dikush të na krijojë artificialisht harta ose qarqe kuazi-kulturorogjike, harta kuazi-politike, harta të biznesit, harta fetarësie në popullin tonë. Qe vlerësimi i M. Gramenos për babain e protestantizmit ndër shqiptarët: “Kurrë nuk duhet harruar shërbimet e mëdha që i ka sjellë çështjes një “fole kombëtare” e cila ishte një qendër dhe një fortesë ku mblidheshin edhe që ku përhapeshin ndjenjat e shkëndijat kombëtare. Kjo fole ishte shkolla e vajzave në Korçë, e themeluar prej të pavdekurit dërgimtar kombëtar Gjerasim Qiriazi, emrin e të cilit historia e Shqipërisë do ta shkruajë me shkronja të arta duke u mburr me veprat edhe me shërbimet e tij ta paçmuara që ka sjellë mbi altarin e atdheut” Ja çka thotë një raport statistikor mbi protestantët në Perandorinë Osmane, duke u përfshirë këtu edhe trojet shqiptare, i janar të vitit 1894: kishte 892 shkolla misionare ku mësonin 23.027 nxënës; ishin 484 misionarë të huaj; kishte 1817 shërbestarë ose punëtorë vendës; ishin 202 kisha protestante të organizuara; kishte 21.312 pjesëmarrës nëpër shërbesa; dhe në total kishte mbi 84.000 protestantë. Në shekullin XIX tek shqiptarët në Ballkan protestantët e gjetën rrethanën e përshtatshme historike për të bërë dritë për popullin shqiptar. Xhevat Lloshi lidhur me këtë thotë “ai që ndihmonte shqipen në shekullin e kaluar (XIX), të Rilindjes sonë, e kishte historikisht të fituar betejën”. Kongresi i Manastirit në fakt nuk doli me rezultate shumë të qarta. U miratua që të përdoreshin dy alfabete: ai i Manastirit dhe i Stambollit. U vendos që pas dy vjetësh të mbahet edhe një kongres tjetër, i njohur si Kongresi i dytë i Alfabetit, mbajtur në prill të vitit 1910 në Manastir. Pas publikimit të rezultateve të Kongresit të parë, por edhe atij të dytë, pati shumë kundërshtime e përkrahje, si dhe mitingje e kundërmitingje të njohura si mitingjet e shkronjave. Të zhgënjyer kishte nga të gjitha anët sikurse edhe nga komunitet fetare tradicionale shqiptare. Komuniteti i vetëm që ishte i kënaqur ishte ai protestant. Ndikimet kulturore protestante në bërjen e Alfabetit shqip Këto janë ndikimet e pashlyeshme që i bëri Lëvizja protestante ungjillore në historinë dhe kulturën shqiptare e që lidhen kryesisht me bërjen direkte ose indirekte të Kongresit të Manastirit, duke filluar prej vitit 1824-1908: 1. Hapjen e shkollave shqipe në Shqipëri sikurse në Manastir, Korçë, gjimnazin “Zosimea” në Janinë etj. Shkollë për vajza nuk kishte askund tjetër në Europë por kjo gjendej në Korçë si vizioni më madh i Gjerasimit. 2. Formimi i kishës uniate shqiptare në Elbasan ishte një reflektim i drejtpërdrejtë i kishës ungjillore në popullin shqiptar si ide që të unifikohej kombi. Prej kësaj i ka rrënjët ideja e autoqefalitetit të KOSh. Vizioni për kërkesa të bashkimit dhe lirisë të kombit ishte lajtmotivi që e mishëruan të gjithë rilindësit tanë. 3. Veprimtaria ungjillore (fetare) ishte e para lëvizje që ishte në përputhje të drejtpërdrejtë edhe me arsimin dhe interesin kombëtar të shqiptarëve. Sipas një dokumenti të janarit 1899 shihet se patriarku grek kishte kërkuar që në të gjitha kishat ortodokse të predikohet se “gjuha shqipe duhet çrrënjosur përgjithmonë nga zemrat e shqiptarëve ortodoksë pasi gjuha shqipe është gjuhë e protestantëve”. 4. Formimin e shoqërive shqiptare në Shqipëri si për shembull “Vëllazëria Ungjillore” që ngjalli përhapjen e ungjillit dhe zhvillimin e letërsisë shqiptare. 5. Fillimi i botimit dhe i shtypit të gazetës në Shqipëri “Letra e Vëllazërisë” 6. Shkrimin dhe botimin e librave në Shqipëri dhe jashtë saj të zhanreve të ndryshme (libër këngësh, me vjersha, me përmbajtje shkollore, tregime, fjalorë, gramatikë, literaturë biblike etj.) me porosi të “dashnorëve të dritës”. 7. Përpjekjet e para për një marrëveshje se me çfarë alfabeti të botoheshin të gjitha librat shqipe del qysh në gjysmën e shek. XIX në krye me Kristoforidhin dhe Thomsonin, e pastaj edhe me Gjerasim Q. të cilët kishin preferenca për përdorimin e alfabetit latin, përkatësisht të atij alfabeti me të cilën ishin shkruar librat e qarkut kulturor verior. Këtu kemi idenë: një popull – një alfabet! 8. Bërjen e alfabetit shqip; Drejtues të lëvizjes ungjillore ishin në krye të Kongresit të Manastirit. Kristo Dako, kujton: “shqiptarë të ditur, myslimanë, katolikë, ortodoksë dhe protestantë erdhën së bashku si vëllezër”. 9. Botimi dhe ribotimi i të gjitha teksteve sidomos në shek. XIX bërë nga lëvizja ungjillore pati një ndikim të drejtpërdrejtë edhe tek botimet tjera jashtë truallit shqiptarë, qoftë tek diaspora, qoftë tek arbëreshët e Italisë sikurse edhe tek botimet e albanologëve të huaj që nisin interesimin për gjuhën dhe kulturën shqiptare prej botimit të Dhiatës së Re në vitin 1827. Botimet protestante i përdorën edhe këta albanologë të njohur: Falmerajeri, Hani, Bopi, Kamarda, Gustav Majeri etj. 10. Hapja e shtypshkronjës në Manastir “Bashkimi i Kombit” ishte një indikim tjetër potenciali se kush ishte bërthama e Alfabetit. Drejtor i shtypshkronjës ishte Gjergj Qiriazi. 11. Duke botuar libra shqip u ringjall dhe shtohej dashuria për gjuhën shqipe, për popullin shqiptar, për çlirimin e Shqipërisë dhe formimin e kombit shqiptar, si dhe në zgjidhjen përfundimtare të alfabetit shqip. 12. Premisa e parë për një gjuhë letrare që mund ta kuptonin të gjithë shqiptarët vinte nga lëvizja protestante ungjillore pasi në disa raste ata në vend që botimet e tyre t’i bënin në toskërisht dhe në gegërisht ata kërkonin që të bëheshin në të folmen e Elbasanit për të gjithë shqiptarët. 13. Premisa të krijimit të filozofisë së shkollimit kombëtar me bazë sekularizmin. 14. Që femra të përfshihej në shoqëri (edukim, arsim, bamirësi) ishte kërkesë ekskluzive e Gjerasimit dhe kjo ndoshta më së mirë u konkretizua kur u formua Shoqëria letrare për gratë “Ylli i Mëngjesit”. Një shoqatë e tillë nuk ekzistonte në Europë. 15. Teatri shqip për femrat zë fill nga shfaqja e dramës “Vilhelm Teli”, e cila u përgatit nga P. Qiriazi. 16. Botimi i gramatikës së parë shqipe nga një shqiptar në Shqipëri – Kristoforidhi. 17. Shqiptarët myslimanë dhe të krishterë, shtresat e gjëra, nuk kishin takime të përbashkëta publike ndërmjet tyre pasi osmanët i kishin ndarë shqiptarët në popullin (miletin) mysliman dhe në popullin (rajën) e krishterë - por “foleja kombëtare” protestante e theu këtë barrierë anadollake për herë të parë duke i bashkuar këta njerëz. Kështu shkruan në përkujtimet e saj Parashqevia. Këtu kemi pragmatizmin protestant se ata nuk i shikonin shqiptarët sipas përkatësisë fetare por sipas asaj etnike ose gjuhësore. 18. Sot është shumë aktuale, si shtet e shoqëri në Kosovë a në Shqipëri, për të bashkëpunuar me amerikanë dhe anglezë, por kjo gjë ishte bërë para më shumë se 130 vjetësh përmes protestantëve, në fakt shkaku pse ata erdhën mes nesh ishte ungjilli, pasi askush prej nesh nuk i kishte ftuar, dhe këtu e shoh atë kontaktin e parë në këto lidhje shumë të çmueshme dhe tejet të rëndësishme. Kështu u hapën lidhjet e para shqiptare mes këtyre dy popujve. 19. Prej vitit 1824/27 kur u bën botimet e para e deri kur ndalohet veprimtaria protestante ungjillore nga Zog, më 1933, ka 56 tituj të ndryshëm që kanë ndikuar në gjithë letërsinë, kulturën dhe historinë tonë. Lista e botimeve shqip 1824-1895 Kjo është lista e botimeve dhe e ribotimeve shqip të Dhiatës së Re si dhe pjesë të tjera të Shkrimit të Shenjtë nga protestantët prej vitit 1824-1895 si njëra nga shtysat kryesore në bërjen e alfabetit: 1824 Ungjilli i Mateut (shqip dhe greqisht; botimi i parë shqip i një libri të Shkrimit; përkthyer nga Vangjel Meksi më 1819-21;); 1827 Dhiata e Re (shqip dhe greqisht; botimi i parë shqip i tërë Dhiatës së Re; përkthyer nga V. Meksi. Ky botim i DHR në Ballkan është i pari nga gjuhët tjera: dy vjet para atij bullgar; 20 vjet para atij rumun; 60 vjet para atij serb etj. E folmja e shqipes këtu është labërishtja); 1835 Dhiata e Re (disa pjesë të DHR nga 1827 tek fjalori gjermanisht-shqip dhe gramatika shqipe nga Ksilanderi); 1838 Dhiata e Re (DHR përkthimi i Meksit; kishte dëshmi sipas J. Vretos se ishte bërë një ribotim edhe këtë vit); 1844 Dhiata e Re (një dëshmi nga Jani Vreto dhe dëshmi nga një shkrimtar bullgar se Naum Veqilharxhi kishte përkthyer dhe botuar DhR. Naumi ishte në lidhje me SHBBH për shumë kohë. Ishte takuar në Konstadinopojë me Kristoforidhin. Sipas burimeve rumune ai ishte ndër të rrallët që kishte pasaportë britanike. Ky fakt sikurse edhe fakti që na thotë Dh. Shutereqi se “ E vështirë, në mos e pamundur, që protestantët të botonin diçka nga një shkrimtar që nuk kishte koncepte të njëjta me ta”); 1858 Dhiata e Re (shqip dhe greqisht; ribotim i përkthimit të Meksit të vitit 1827; 843 fq. Ky botim pati ndikim të madh tek arbëreshët); 1866 Ungjijt dhe Veprat (përkthimi KK; 420 fq.); 1868 Psalteri (përkthyer nga KK; 122 fq.); 1868 Ungjilli i Mateut (arbërisht; Sicili; përkthimi Piano De Greci, 116 fq.); 1869 Dhiata e Re (përkthimi i KK; 346 fq.); 1870 Ungjilli i Mateut (gegnisht; Skutari; përkthimi Françesko Rossi; redaktue nga Gaspër Krasniqi, Mirëditë; 115 fq.); 1872 Dhiata e Re (përkthimi dhe redaktimi KK; 491 fq.); 1872 Ungjijt dhe Veprat (ribotim nga përkthimi KK; 287 fq.); 1872 Psalteri (përkthimi i KK me redaktim; 126 fq.); 1878 Ungjilli i Mateut (përkthim i KK i redaktuar); 1879 Dhiata e Re (shqip dhe greqisht; redaktim i përkthimit të V. Meksit nga KK; 724 fq.); 1879 Ungjijt (shqip dhe greqisht; redaktim i përkthimit të Meksit nga KK; 423 fq.); 1879 Ungjilli i Markut (në shqip dhe greqisht; përkth. KK; 423 fq.); 1880 Zanafilla dhe Dalja (KK; në gegërisht; 188 fq.); 1882 Deutoronomi (toskërisht); 1884 Zanafilla dhe Dalja (KK; 188 fq.);1884 Ligji i Përtërirë (përkth.KK; fq.70); 1884 Fjalët e Urta dhe Isaija (përk. KK; Konstadinopojë; 150 fq.); 1886 Ungjilli i Mateut (Shqip dhe greqisht; Konstadinopojë; 92 fq.); 1886 Luka (rishikuar nga Pandeli Sotiri); 1889 Zanafilla (përgatiti dhe mbikëqyri nga GjQ; Bukuresh; shkronja të reja – latine; 253 fq.); 1890 Bibla (dëshmi se ishte përkthyer dhe përgatitur tërë Bibla në gjuhën shqipe); 1889 Ungjilli i Mateut (përgatiti dhe mbikëqyri GJQ; Bukuresht; 154 fq.); 1895 Psalteri (redaktimi dhe përgatitja nga Gjerasim Qiriazi dhe A. Thompson; -botuesi Konstadinopojë; me karaktere të vjetra; 241 fq.) Libra shkollore dhe letrare 1866-1912 Këtu po listojmë botimet shkollore dhe letrare që ishin shkruar (botuar) nga autorë protestantë ose me ndihmën e protestantëve. Abetarja, nga Kristoforidhi, në gegërisht, e para Abetare në shqip (me ndihmën e Tomsonit); Katekizmi; Abetarja, nga Kristoforidhi, në toskërisht; Histori e shkrimeve të shenjta, në gegërisht; Histori e shkrimeve të shenjta, në toskërisht; Gramatika e gjuhës shqipe, nga Kristoforidhi; Pengu i kaçakëve, më 1892 i Gjerasim Qiriazit, roman; Fizika, Gjergj Qiriazi; Gjahu i malësorëve, Kristoforidhi; Kristomaci, Gjerasim Qiriazi; Fjalori, Kristoforidhi; Këngë të shenjtëruara; Abetare, Parashqevi Qiriazi etj. Përfundime 1. Era protestante tek shqiptarët fillon prej vitit 1816 me anë të letrës së Robert Pinkertonit, dhe kështu gati po bëhen 200 vjet. 2. Kisha protestante ndër shqiptarët zuri vend kryesisht për shkak se kisha katolike dhe ajo ortodokse, sikurse edhe feja islame, i kishin lënë asaj terren të mjaftueshëm e të paprekshëm duke e shpërfillur botimin, predikimin dhe lutjen në gjuhën e popullit – gjuhën shqipe! 3. Gati gjithë shekulli XIX ishte shekulli i botimeve protestante në gjuhën shqipe, si dhe i hapjes së shkollave shqipe e që së bashku përfituan përbërësit kryesor që shtyn jo vetëm bërjen e alfabetit shqip, por edhe realizimin e shumë ideve dhe të përpjekjeve të tjera shqiptare si popull i lirë, i qytetëruar dhe i modernizur. 4. Protestantët shqiptarë ishin nikoqir të Kongresit, ishin në kryesi të Kongresit, ishin disa delegatë me të drejtë vote dhe disa me jo këtë të drejtë, ishin në Komitetin e Kongresit dhe botuan të parët libra me këtë alfabet menjëherë pas Kongresit. Po këta persona e përgatitën edhe Kongresin e Dytë të Manastirit më 1910. Burimet Foleja Kombëtare (40 vjetori i Institutit KYRIAS, 1931, Tiranë); Fletë nga historiku i shkollës sonë (materiale dhe dokumente, 1963, Tiranë); Cilët janë protestantët; Korçë, 1931; Kristomacia, Sofje, 1902; Xh. Kuanrud, Besë Shpresë dhe Dashuri, Tiranë, 1998; E. Jacques, Shqiptarët, Tiranë, 1997; A. Thomson, Shtigje biblike në Shqipërinë e Rilindjes Kombëtare, Prishtinë, 2001; M. Krasniqi, Shqiptarët dhe Shoqëria Biblike, Prishtinë, 2008; Dh. Shuteriqi, Shkrimet shqipe, Prishtinë, 1978; Xh. Lloshi, Kristoforidhi përmes dokumenteve, Tiranë, 2005; H.N. Brailsford, Macedonia: Itc race and their future, London, 1906. == Përmbajtja == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], hidhni një sy te kjo faqe diskutimi pasi paska përmbajtja të madhe. Mbase ndonjë pjesë duhet kaluar në hapësirën kryesore, mbase duhet fshirë apo arkivuar (pasi të rregullohen problemet me formatimin). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 maj 2026 12:08 (CEST) em05dwx1vpnzpertceai5ot4urh1gkt 2981104 2981051 2026-05-16T04:16:30Z MajavahBot 122738 U arkivuan 2 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kongresi i Manastirit/Arkivi 1]] 2981104 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kongresi i Manastirit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 6xwrbn0yp339f0gqlyjk2awycqevr9w 0 15177 2981122 2927816 2026-05-16T10:12:48Z Arianit 106 perkthim nga https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Bakllama&oldid=246369825 2981122 wikitext text/x-wiki '''Bakllama''' (e pashquar ''bakllamë''; ose '''sazja,''' e pashquar ''saze'') është një [[Instrumenti muzikor|instrument muzikor]] [[Kordofonia|kordofon]] me akordim përdorur në muzikën klasike osmane, popullore turke, perse, azere, asiriane, armene, nëpër Siri, Irak dhe Ballkan. Është një lutë me tre tela dhe qafë të gjatë me trup në formë dardhe, e cila luhet në [[Shqipëria|Shqipërinë]] juglindore në zonën e [[Korça|Korçës]], qoftë solo ose, që nga fillimi i shekullit të 20-të, në ansamble të vogla. Ky instrument është përdorur nga kolonët shqiptarë në [[Turqia|Turqi]] në gjysmën e dytë të [[Shekulli XIX|shekullit XIX]]. Nga këta është sjellë tek ne rreth viteve 20-30 të shekullit XIX.<ref>[[Vasil Tole|Vasil S. Tole]] [https://web.archive.org/web/20091026231058/http://www.geocities.com/vaso_tole/Albanian/Encyclopedia/EncyclopediaA.html Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare]</ref> Ashtu si me ''bagllamat'' greke të ngjashme, emri dhe forma kthehen te ''bağlama'' turke, e cila i përket familjes së ''[[Sazja|sazeve]]''. Midis [[Toskërishtja|toskëve]] në Shqipërinë jugore, ''bakllama'' u zëvendësua kryesisht në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të nga ''luta me qafë të shkurtër'' me katër tela të dyfishtë. Dy stile muzikore popullore urbane rreth Korçës në të cilat përdoret ''bakllama'' janë ansambli instrumental i ''sazeve'' dhe ''këngët korçare'' ("Këngët e Korçës"). == Origjina dhe shpërndarja == [[Skeda:Byzantine_Pandore.gif|parapamje|''Pandura'' me tre tela dhe ndoshta një mbulesë pergamene. Mozaik bizantin nga Pallati i Madh në Kostandinopojë, shekulli i 6-të. Foto nga ekskavuesi Robert B.K. Stevenson, 1935–1938.]] [[Skeda:Sargija.svg|parapamje|''[[Sharkia|Shargija]]'' me tre tela të dyfishtë]] Fjala ''bakllama'', [[Gjuha turke|turqisht]] ''bağlama'', si emër foljor rrjedh nga ''bağlamak'', "të lidhësh, të bashkosh së bashku" dhe i referohet tastave në lutën turke me qafë të gjatë, të cilat më parë bëheshin nga zorrë deleje dhe lidheshin rreth qafës në një mënyrë të lëvizshme. Emri i instrumentit ''bağlama'' ndoshta përmendet për herë të parë në veprën historike-muzikore ''Essai sur la musique ancienne et moderne'' të vitit 1780 nga kompozitori francez Jean-Benjamin de La Borde (1734–1794). Në Turqi, emri i përgjithshëm për ''bağlama'' dhe latat të tjera me qafë të gjatë ''është saz''. Fjala perso-turke ''saz'' (fillimisht "instrument muzikor"), në formën shqipe ''saze,'' përcakton një lutë me qafë të gjatë në veri të vendit dhe një lloj ansambli të muzikës popullore urbane në jug. Disa emra të tjerë turq që hynë në fjalorin muzikor shqiptar gjatë [[Perandoria Osmane|sundimit osman]] mbi Shqipërinë nga shekulli i 15-të deri në vitin 1912 janë ''buzuq'' nga turqishtja ''bozuq'' për një lutë me qafë të gjatë dhe arabisht ''ud'' për një lutë me qafë të shkurtër. Të dy lutat, si dhe ''bakllamaja'', u shtynë në sfond që nga fillimi i shekullit të 20-të e tutje nga instrumentet evropiane me tela ([[kitara]], [[violina]] ose [[mandolina]]) për shoqërimin e zhanrit të ri të këngës urbane ''këngë qytetare''. Në të kundërt, ''[[çiftelia]]'' me dy tela (turqisht afërsisht "dy tela") me një trup të hollë dhe tasta është sot luta më e popullarizuar shqiptare me qafë të gjatë. ''Sharkia'' me tre tela me një trup disi më të madh përdoret gjithashtu për të shoqëruar këngët në Shqipërinë veriore. ''Sharkia'' është një variant i ''[[Sharkia|sargjisë]]'' që luhet në vendet fqinje në Ballkan dhe është emëruar sipas ''sharkı-t'' turk, një formë e këngës klasike të artit osman. Lahutat me qafë të gjatë janë dokumentuar në [[Mesopotamia|Mesopotami]] që nga mijëvjeçari i 3-të para Krishtit dhe në Azinë Qendrore dhe [[Kaukazi|Kaukaz]] që nga mijëvjeçari i 2-të para Krishtit. Zona e tyre e shpërndarjes shtrihet nga India në lindje përmes rajoneve të lartpërmendura dhe vendeve të [[Levanti|Levantit]] deri në [[Ballkani|Ballkan]] në perëndim. Një lutës me dy tela dhe qafë të gjatë me një trup të vogël e të rrumbullakët të bërë nga një guaskë breshke është ruajtur nga Dinastia e 18-të në Egjipt (rreth viteve 1550 - rreth vitit 1300 para Krishtit). Një pikturë në vazo nga [[Kreta]] e datuar në të njëjtën periudhë tregon një instrument të ngjashëm, me sa duket të adoptuar nga Egjipti, në duart e një interpretuesi të lutës. Një formë tjetër e lutës me trup të beluar mund të shihet në një reliev guri [[Hititët|hitit]] nga Alaca Höyük në [[Anadolli|Anadoll]], i cili u krijua rreth vitit 1300 para Krishtit. Në Greqinë e lashtë, lahutat me qafë të gjatë (''pandoura'') nuk u përdorën deri në shekullin e 4-të para Krishtit. Të njohura nga disa ilustrime nga shekulli i 5-të para Krishtit. Ato kishin një trup drejtkëndor ose oval, një qafë pa takë dhe të paktën tre tela. Lahutat me qafë të gjatë u përhapën nga Greqia e lashtë në Romë, ku janë përshkruar në sarkofagë romakë të vonë. Dy mozaikë [[Perandoria Bizantine|bizantinë]] nga shekujt e 5-të dhe të 6-të tregojnë lahuta me qafë të gjatë të tipit ''pandura''. Lahutat bizantine me qafë të gjatë luheshin me një plektrum. Në Perandorinë Osmane që pasoi, lahuta me qafë të gjatë u bë instrumenti kombëtar i turqve nën emrin ''saz'', i cili mund të përdoret kolektivisht për të gjitha lahutat orientale me qafë të gjatë si ''bağlama, tanbur, buzuq'' dhe ''çoğur'' (në Azerbajxhan, krh''. tschonguri''), origjina e të cilave supozohet të jetë në Azinë Qendrore me ''kopuz''. ''Tanbur'' mund të përdoret si emër tipik për lahutat orientale me qafë të gjatë. Lahutat me qafë të gjatë, të quajtura posaçërisht ''saz'', janë të përhapura, përveç Turqisë, në Azerbajxhan, [[Armenia|Armeni]], midis myslimanëve urbanë të [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjës dhe Hercegovinës]] (''saz, polusaz'') dhe në Shqipëri (''saz''). Trupi i saj i thellë në formë dardhe, i cili është gjithashtu karakteristik për ''bakllamanë'', e dallon atë nga ''pandura'' e Greqisë së lashtë dhe Mesjetës Bizantine, e cila ka një trup pothuajse drejtkëndor. Një element tjetër specifik i dizajnit të trupit është një bazë e thellë dhe e rrumbullakët që ngushtohet në një kilë të theksuar varke në mes. Kjo formë sugjerohet në një reliev prej mermeri grek të një lahute nga [[Mantinea|Mantineia]] në Peloponez, i cili datohet midis viteve 375 dhe 300 para Krishtit dhe stilistikisht ndoshta i përket periudhës së vonë klasike. Lahuteja mishëron një nga nëntë [[Muza|muzat]] dhe instrumenti i saj është unik për Greqinë kontinentale. Trupi drejtkëndor i lirës greke ''kithara'' ka gjithashtu një bazë të ngjashme në formë kile. Një fund në formë kile konsiderohet të jetë një traditë më e vjetër e ''sazit'', i cili është ndërtuar rreth [[Gaziantepi|Gaziantepit]] në Turqinë juglindore nën emrin ''balık sırtı'' ("shpina e peshkut") dhe gjithashtu gjendet në disa lahuta me qafë të gjatë në Azinë Qendrore. Në Shqipëri, ''sharkia'' dhe ''çiftelia'' kanë një fund të theksuar në formë kile. ''Sharkia'' (me fjalën e lidhur ''šargija''), ''çiftelia'' (''qifteli'', gjithashtu ''karadyzen'') dhe ''tambura'' maqedonase me ''bozuqin'' e lidhur në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] dhe me ''bakllamanë'' formojnë tre lloje lahutash me qafë të gjatë në Ballkan. Lahutat me qafë të gjatë u futën në Ballkan më herët pas shekullit të 12-të gjatë Perandorisë Bizantine në rënie ose në Perandorinë Osmane nëpërmjet Anadollit. Besohet gjerësisht se lahuta me qafë të gjatë erdhi në Ballkan vetëm me zgjerimin e Perandorisë Osmane gjatë shekullit të 15-të me turqit; vetëm ''[[lahuta]]'' me hark me një telë mund të jetë luajtur në Ballkan disa shekuj më parë (harku u përdor në Evropë nga shekulli i 10-të e tutje). Ky është edhe mendimi i ''lutësve'' shqiptarë, të cilët e konsiderojnë ekuivalentin e tyre të ''gusles'' serbe si një instrument më të vjetër krahasuar me lahutat me qafë të gjatë (si ''sharkia'' dhe ''çiftelia'') që konsiderohen "të reja". Nuk ka prova për lahuta me qafë të gjatë midis [[Sllavët|sllavëve]] në Ballkan para kësaj kohe. Një burim nga shekulli i 15-të përmend ''tamburasitët'' turq në [[Sarajeva|Sarajevë]], dhe gjeografi francez Nicolas de Nicolay (1517–1583) vëzhgoi [[Jeniçeri|jeniçerët]] turq duke mësuar të luanin ''tambure'' gjatë udhëtimit të tij nëpër Ballkan drejt Stambollit në vitin 1551. Shumë më tepër prova për lahuta me qafë të gjatë në Ballkan janë transmetuar që nga mesi i shekullit të 18-të. Lahutat me qafë të gjatë që kanë mbijetuar që nga shekulli i 19-të tregojnë një larmi të madhe formash. == Dizajni == [[Skeda:Baglama_turc_manche_long.jpg|parapamje|Baglama ''turke'']] ''Bakllamaja'' ka një trup në formë dardhe të bërë nga tallash të holla druri të ngjitura së bashku. Pjesa e sipërme pak e harkuar është bërë prej bredhi, dhe pjesa e pasme është bërë nga [[Mani|man]] i errët ose qershi e kuqërremtë. Një shtresë e hollë arre shërben si mbrojtëse për pizhame. Karakteristikë e të gjitha lahutave me qafë të gjatë në grupin ''e tanburit'' është një qafë e gjatë me një tastierë të ngushtë që shtrihet në vijë të drejtë deri te kunjat e akordimit. Tre telat individuale të çelikut kalojnë nëpër një tastierë me 11 deri në 14 tasta të fiksuara, më parë të bëra prej zorrësh por tani prej plastike, deri te kunjat anësore (''burgji'', tani me mekanikë akordimi). ''Bağlama'' turke dhe ''baglamat më të vogla greke,'' në të kundërt, kanë tre tela të dyfishta. Akordimi i telave është i ndryshëm: dy telat e sipërm akordohen një të katërtën, të pestën ose të dytën madhore larg, dhe teli më i ulët akordohet në të njëjtën lartësi si teli i mesëm ose një oktavë më poshtë. Muzikanti e interpreton melodinë me një plektrum druri qershie ose pendë gjeldeti, si në instrumentin turk, kryesisht në telin e parë dhe herë pas here në telin e mesëm. Ai shton një tingull në telin e poshtëm. == Stili i lojës == Pas pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, dy qytetet e [[Shkodra|Shkodrës]] në veri dhe Korçës në jug u zhvilluan në qendrat kryesore të shfaqjeve të koncerteve klasike. Në Korçë, një stil specifik këndimi i muzikës tradicionale popullore i quajtur ''këngë korçare'' ("Këngë korçare") u shfaq nga shekulli i 19-të e tutje. Derisa lahuta me grykë të shkurtër, ''llauta'', zuri gradualisht vendin e saj në mesin e shekullit të 20-të, ''bakllama'' u përdor në zonën e Korçës kryesisht si solist, në ansamble të vogla ''sazesh'' ose për të shoqëruar ''këngën korçare''. Gjatë periudhës osmane, përpara se Shqipëria të fitonte pavarësinë në vitin 1912, [[Muzika shqiptare|muzika popullore urbane në Shqipëri,]] ashtu si në rajone të tjera të Ballkanit, dominohej kryesisht nga grupet profesionale muzikore [[Romët|rome]], stili i të cilave i të cilave përfshinte elementë turko-arabë dhe klasikë evropianë. Muzika e luajtur nga amatorët në zonat rurale, në të kundërt, bazohej në traditat lokale. Në Shqipërinë jugore, muzika popullore urbane ''e quajtur saze'' u prezantua në mesin e shekullit të 19-të. Në fillim të shekullit të 20-të, ansamblet e ''sazeve'' zakonisht përbëheshin nga një ose dy klarineta (shqip: ''gërneta'' ) dhe/ose [[violina]], një ''llautë'' (me trup në formë dardhe dhe qafë me gjatësi mesatare) dhe një daulle me kornizë të madhe (''[[Defi|def]]'' ose ''[[Dajrja|dajre]]''). Ansambli profesional rom, ekuivalent me ''sazet'' në Greqi, është quajtur ''kumpaneia'' që nga shekulli i 19-të. Melodikisht, ansambli i ''sazeve'' mbështetej në këndimin tradicional koral [[Iso-Polifonia|izo-polifonik]] të Shqipërisë jugore. Klarineta mori rolin e këngëtarit kryesor, violina u përgjigj si zë i dytë solo dhe lahuta prodhoi një tingull të zhurmshëm. Regjistrimet e muzikës ''saze'' të prodhuar në Korçë nga vitet 1930 deri në vitet 1980 tregojnë se instrumentet më të njohura në këto ansamble ishin flauti i bariut (''fyell'', ''[[Fyelli|kavall]]''), klarineta, violina, ''llauta, bakllama'' dhe daullja me kornizë. Një nga muzikantët më të famshëm ''të bakllamasë'' ishte Sulejman Bakllamaja (1885–1952). Muzikantë të tjerë të njohur në vitet 1930 ishin Alo Qorri, Demka dhe Demir Telhai. Një ''saze'' e njohur nga Korça në gjysmën e parë të shekullit të 20-të quhej ''Ciloja me shokët'' ("Ciloja dhe Miqtë"). Një përzgjedhje e repertorit të tyre u publikua në disqe shellac në etiketën ''Odeon'' në fillim të viteve 1930. Ata luanin ''kavall'' (''fyell''), klarinetë (''gërneta''), violinë, ''bakllama, llautë'' dhe ''dajre'' . Përveç pjesëve instrumentale virtuoze, të njohura në rajon si ''kaba'' dhe ''avaze'', ansambli, nën udhëheqësin e tij Cilo Qorri (emri i vërtetë Vasil Çezmaxhi, 1887–1953), interpretoi këngë me shoqërim instrumental në bare, në valle në dasma dhe në ngjarje festive. Vetë Cilo Qorri luante, ndër instrumente të tjera'', fyell, bakllama, buzuq'' dhe klarinetë. Këngëtarja rome shqiptare Hafize Leskoviku (rreth viteve 1885 - rreth vitit 1965) shoqërohej gjithashtu nga ''saze'' me instrumentacionin tipik, duke përfshirë ''bakllama''. Një tjetër këngëtare rome nga Korça që interpretoi këngët e saj solo dhe me shoqërim ''sazesh'' ishte Qerimeja (rreth viteve 1898-1968). Ajo këndoi këngë grash dhe këngë dashurie në dasma, veçanërisht për gratë. Në fillim të viteve 1930, këngët e tyre, të shoqëruara me ''saze'', u publikuan në etiketën ''His Master's Voice''. Në mesin e shekullit të 20-të, këngët popullore moderne të këtij folklori urban, që përmbanin disa instrumente tradicionale, u riemëruan ''këngë popullore'' e Korçës dhe ansamblet ''orkestrina popullore''. Ata performuan repertorin e tyre të gjerë në skenë, në radio dhe në televizion. Përveç kësaj, në shekullin e 19-të, muzikantë amatorë formuan grupe në qytetet e Shqipërisë jugore, duke kënduar këngë në stilin e përgjithshëm osman ose në stile rajonale, të shoqëruara nga ''bakllama'', ''buzuq'' ose udi arab i ''lutës'' . Në fillim të shekullit të 20-të, popullariteti i tyre ra gradualisht në favor të instrumenteve muzikorë evropianë si kitara, violina, [[mandolina]] dhe [[fizarmonika]] . Këto instrumente tani përdoreshin për të luajtur një lloj kënge ''qytetare'' bazuar në temperamentin e barabartë evropian. Pasi [[Mehmet Ali Pasha|Muhamed Ali Pasha]], i lindur në Greqinë e sotme veriore në vitin 1770 dhe me rrënjë shqiptare u emërua guvernator i provincës osmane të Egjiptit në vitin 1805, një [[Shqiptarët në Egjipt|komunitet i konsiderueshëm shqiptar]] filloi të vendoset në Egjipt. Shqiptarët vinin nga të gjitha anët e vendit dhe ishin të krishterë ose myslimanë. Sipas një raporti nga shkrimtari shqiptar Spiro Dine (1846–1922), i cili lindi pranë Korçës dhe emigroi në Egjipt në vitin 1866, një jetë e gjallë kulturore shqiptare u kultivua në kohën e tij, me këngë dhe valle të shoqëruara me ''bozuq, tambura'' dhe ''bakllama'', të cilat mund të dëgjoheshin kudo - "si në Shqipëri", shkroi ai. == Bibliografi == * Ardian Ahmedaja: ''Bakllama'' . Në: ''Grove Music Online,'' 3 shtator 2014 * Jeffrey B. Charest: [http://orca.cf.ac.uk/126268/ ''Kthimi i Përjetshëm i lutës me Qafë të Gjata: Mitologjia, Morfologjia, Ikonografia e Familjes së lutës Tanbūr nga Mesopotamia e Lashtë në Shqipërinë Osmane.''] (Disertacion) Universiteti i Cardiffit, 2019 * Eno Koço: ''Këngët dhe Muzika Tradicionale e Rajonit të Korçës në Shqipëri.'' Cambridge Scholars Publishing, Newcastle upon Tyne 2018 * Nicola Scaldaferri: [https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/235675/289772/phd_unimi_R08871.pdf ''Këngë Korçare: Krijimi i këngëve dhe kultura muzikore në qytetin e Korçës gjatë shekullit të njëzetë.''] (Disertacion) Universiteti i Milanos, 2011 == Lidhjet e internetit == * [https://www.youtube.com/watch?v=FpYias40yl8&list=OLAK5uy_lSbPvyD60P1Tw8CKGeB0yQZEof7Ps9kfo&index=2 ''Bakllama Solo.''] Video në YouTube == Refererime == <references responsive="" /> [[Kategoria:Muzika e Shqipërisë]] [[Kategoria:Vegla kordofone]] [[Kategoria:Vegla muzikore shqiptare]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje perse]] gr7ummjr47c94l932fs9v1hyn1l571i 0 15613 2981059 2976559 2026-05-15T22:03:51Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981059 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Ramush Haradinaj | honorific-suffix = | image = Ramush Haradinaj.jpg | caption = Ramush Haradinaj në vitin 2018 | office = Kryeministri i 3-të i [[Republikës së Kosovës]] | president = [[Hashim Thaçi]] | term_start = 9 shtator 2017 | term_end = 3 shkurt 2020 | deputy = [[Behgjet Pacolli]]<br />[[Fatmir Limaj]]<br />[[Enver Hoxhaj]]<br />[[Dalibor Jevtiq|Dalibor Jevtiç]]<br />[[Dardan Gashi]] | predecessor = [[Isa Mustafa]] | successor = [[Albin Kurti]] | president1 = [[Ibrahim Rugova]] | term_start1 = 3 dhjetor 2004 | term_end1 = 8 mars 2005 | predecessor1 = [[Bajram Rexhepi]] | successor1 = [[Adem Salihaj]] {{small|(aktrim)}} | office2 = Kryetar i [[Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës]] | term_start2 = 29 prill 2001 | term_end2 = | predecessor2 = ''Zyra e themeluar'' | successor2 = | birth_date = 3 korrik 1968 | birth_place = [[Gllogjani|Gllogjan]], [[Komuna e Deçanit]], [[Kosovë]] | party = [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës]] (AAK) | spouse = Anita Haradinaj | children = 4 | alma_mater = *[[Universiteti i Prishtinës]] *Instituti i Teknologjisë Rochester, Kosovë | signature = Ramush Haradinaj (nënshkrim).svg | nickname = '''RAMBO''' | military_blank1 = Shërbimi | military_data1 = [[File:Logo_of_the_JNA.svg|30px]] [[Ushtria Popullore e Jugosllavisë]]<br/> [[File:Flag of the Kosovo Liberation Army.svg|30px]] [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] | battles = *[[Lufta e Kosovës]] *[[Beteja e Gllogjanit]] }} '''Ramush Haradinaj''' (lindur më 3 korrik 1968 në [[Gllogjan]], [[Kosovë]]) është një politikan shqiptar në Kosovë, kryetar i partisë [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës]] dhe ish-komandant i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]]. Ramush Haradinaj ishte komandant në [[Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës|Zonën Operative të Dukagjinit]]. Pas luftës me transformimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në [[Trupat e Mbrojtjes së Kosovës|Trupat Mbrojtëse të Kosovës]], ai u emërua zëvendëskomandant i TMK-së. Në prill të vitit 2000 Haradinaj u largua nga jeta ushtarake, duke themeluar partinë [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës]] (AAK), kryetar i së cilës është edhe sot. Më 3 dhjetor 2004 deri më 8 mars 2005, në kuvendin e Kosovës, Haradinaj ishte kryeministër i vendit. Më 8 mars të vitit 2005, Tribunali për Krime të Luftës në ish-Jugosllavi publikoi aktakuzën për krime lufte ndaj tij dhe si rrjedhojë, po atë ditë, Haradinaj dha dorëheqjen nga pozita e kryeministrit në mënyrë që të përballej me aktakuzën e ngritur. Të nesërmen ai u paraqit vullnetarisht në Tribunalin e [[Hagës]], ku me të mbërritur u burgos. Pas disa muajve në paraburgim ai u lirua përkohësisht deri në fillim të gjykimit të tij. Nga data 9 shtator 2017 deri më 3 shkurt 2020 ai shërbeu përsëri si kryeministër i Republikës së Kosovës. Haradinaj është i martuar me prezantuesen e lajmeve, [[Anita Haradinaj]], me të cilën ka një djalë dhe një vajzë. Haradinaj ka jetuar për disa vite jashtë Kosovës, kryesisht në [[Zvicra|Zvicër]], ku edhe mësoi [[Gjuha frënge|gjuhën frënge]] e [[gjuha angleze|angleze]] dhe kaloi 8 vite duke punuar si punëtor ndërtimi dhe rojë sigurie. Gjatë qëndrimit të tij në Zvicër ai u bashkua edhe me Lëvizjen Kombëtare të Kosovës. == Jeta e hershme == Haradinaj u lind më 3 korrik 1968, si i dyti fëmijë nga nëntë gjithsej, në fshatin [[Gllogjani|Gllogjan]], pranë [[Deçani|Deçanit]], në [[Krahina Socialiste Autonome e Kosovës|rajonin e Kosovës]] që ishte pjesë e [[Republika Socialiste e Serbisë|Serbisë]] dhe [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavisë]]. Prejardhja e tij atërore është nga Berisha(rajon historik) në Shqipërinë e veriut, rreth qytetit të [[Puka|Pukës]].<ref>http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170705104415/http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html |date=5 korrik 2017 }}.</ref> Ai e kaloi rininë në fshatin e tij të lindjes me prindërit dhe vëllezërit e motrat, dhe përfundoi shkollën fillore në [[Irzniqi|Irzniq]] dhe shkollën e mesme në [[Deçani|Deçan]] dhe [[Gjakovë]]. Pasi mbaroi shkollën e mesme në vitin 1987, ai bëri shërbimin e detyrueshëm ushtarak në [[Ushtria Popullore Jugosllave|Ushtrinë Popullore Jugosllave]], ku më vonë u promovua në komandantin e togave. Pas [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]], Haradinaj ndoqi [[Fakulteti Juridik i Universitetit të Prishtinës|degën e drejtësisë]] në [[Universiteti i Prishtinës|Universitetin e Prishtinës]].<ref>[http://www.kryeministri-ks.net/?page=1,4 Kryeministri.Ks]</ref><ref name=":0">Hawton, Nick (9 March 2005). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4329091.stm "Profile: Ramush Haradinaj"]. ''BBC News Europe''.</ref> Haradinaj gjithashtu fitoi një diplomë master në biznes nga [[Instituti Rochester i Teknologjisë në Kosovë|Universiteti Amerikan i Kosovës]], i cili është i lidhur me Institutin Rochester të Teknologjisë në shtetin e [[New York|Nju Jorkut]]. ==Emigrimi në Zvicër dhe bashkimi me UÇK-në == Në vitin 1989, duke përdorur një emër të rremë, Haradinaj emigroi në [[Leysin]], [[Zvicra|Zvicër]]. Ai ka punuar atje për tetë vjet si punëtor ndërtimi, roje sigurie në një klub nate.<ref name=":0" />. Në Zvicër, Haradinaj u bashkua me organizatën nacionaliste shqiptare "Lëvizja Kombëtare e Kosovës", nga e cila filloi [[UÇK|UÇK-ja]]; kjo organizatë donte ta ndante Kosovën nga Jugosllavia përmes luftës së armatosur. Në vitin 1996, ai udhëhoqi stërvitje sabotimi në Shqipëri, pastaj mori pjesë në themelimin e bazave të UÇK-së në [[Kukësi|Kukës]] dhe [[Tropojë]]. Sipas mediave, ai organizoi kontrabandën e armëve në Kosovë; në një prej atyre operacioneve ai u pritë nga patrullat kufitare, gjatë së cilës ai u plagos dhe vëllai i tij [[Luan Haradinaj|Luani]] u vra.<ref>[http://www.telegraf.rs/vesti/436080-ko-je-ramus-haradinaj-od-nocnog-izbacivaca-do-premijera "KO JE RAMUŠ HARADINAJ: Od noćnog izbacivača do premijera"].</ref> Në vitin 1998, Haradinaj u kthye në qytetin e tij të lindjes në [[Gllogjani|Gllogjan]] në [[Kosova|Kosovë]].<ref>[http://www.b92.net/eng/news/society-article.php?yyyy=2012&mm=11&dd=29&nav_id=83404 "Haradinaj's career: From bouncer to prime minister"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121203053640/http://www.b92.net/eng/news/society-article.php?yyyy=2012&mm=11&dd=29&nav_id=83404 |date=3 dhjetor 2012 }}. B92</ref> == Lufta e Kosovës == Në shkurt 1998, konflikti në Kosovë shpërtheu. Sipas aktakuzës së Tribunalit të Hagës kundër [[Fatmir Limaj|Fatmir Limajt]], [[Haradin Bala|Haradin Balës]] dhe [[Isak Musliu|Isak Musliut]], ndërmjet 28 shkurtit dhe 5 marsit, forcat serbe filluan një ofensivë kundër fshatrave të [[Likoshani|Likoshanit]], [[Çirezi|Çirezit]] dhe [[Prekazi i Poshtëm|Prekazit]]. Forcat speciale serbe sulmuan tre fshatra ngjitur në [[Drenasi|Drenas]]. Në të 83 shqiptarët e Kosovës u vranë.<ref>[http://www.icty.org/case/limaj/4#tjug "ICTY Trial Judgment: The Prosecutor v. Fatmir Limaj et al. paras 49-50"]. U.N.</ref> Ndër të vdekurit ishin të moshuar dhe të paktën 24 gra dhe fëmijë.<ref>[http://www.icty.org/case/limaj/4#tjug "ICTY Trial Judgment: The Prosecutor v. Fatmir Limaj et al. paras 49-50"]. U.N.</ref> Shumë prej viktimave u qëlluan në një distancë të afërt, e cila sugjeroi ekzekutime të përmbledhura; raportet pasuese të dëshmitarëve okularë e konfirmuan këtë.<ref>[http://www.icty.org/case/limaj/4#tjug "ICTY Trial Judgment: The Prosecutor v. Fatmir Limaj et al. paras 49-50"]. U.N.</ref> Sulmet ndaj këtyre tri fshatrave shënuan një kthesë në luftë, anëtarësimi në UÇK u rrit, pasi shumë shqiptarë filluan të kenë frikë se fshati i tyre do të ishte në shënjestër tjetër.<ref>[http://www.icty.org/case/limaj/4#tjug "ICTY Trial Judgment: The Prosecutor v. Fatmir Limaj et al. paras 50"]. U.N. </ref> Fshati tjetër në shënjestër ishte fshati [[Gllogjani|Gllogjan]] ku banonte edhe Ramush Haradinaj. Më pak se tre javë pas sulmeve në [[Drenicë]], forcat serbe rrethuan fshatin Glogjan dhe ngritën një sulm të ngjashëm.<ref>[http://www.iwpr.net/?p=tri&s=f&o=235663&apc_state=henitri2005 "Institute for War and Peace Reporting"]. IWPR. 2005. </ref><ref>(PDF)https://web.archive.org/web/20061107234126/http://www.cdhrf.org/English/Weekly/CDHRFReprotNo-401E.pdf. Arkivuar nga [http://www.cdhrf.org/English/Weekly/CDHRFReprotNo-401E.pdf origjinali] (PDF) në 13 Tetor 2006. </ref><ref>Hamzaj, Bardh (2000). ''Një tregim i luftës dhe lirisë''</ref> Megjithatë, familja Haradinaj ishte e vetëdijshëm për sulmet e mëparshme në Drenicë dhe mbrojti fshati.<ref name=":1">Hamzaj, Bardh (2000). ''Një tregim i luftës dhe lirisë''. Prishtina: Zeri.</ref><ref name=":2">Langewiesche, WIlliam. [http://www.vanityfair.com/politics/features/2008/12/kosovo200812?printable=true&currentPage=all "House of War page 4"].''Vanity Fair''. Vanity Fair. </ref> Ata përdorën njohuritë e tyre superiore për terrenin dhe mbrojtjen vendasit nën udhëheqjen e Haradinajt, ata me sukses e larguan sulmin.<ref>Hamzaj, Bardh (2000). ''Një tregim i luftës dhe lirisë''. Prishtina: Zeri.</ref> Kjo punë u bë më e vështirë, sepse forcat e policisë serbe kapën një grup civilësh dhe i përdornin ato si mburoja njerëzore - duke marshuar grupin përpara ushtarëve serbë, pasi forcat u morën pas tyre dhe u përpoqën të vrasin Haradinajt.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Gjatë përleshjes Ramush Haradinaj u plagos rëndë gjatë këtij sulmi pasi u qëllua në hip nga një polic serb.Ai mbijetoi duke paketuar plagën e tij me djathë që e kishte gjetur në dhomën ku mbeti i mbuluar. Gjatë luftës kundër zjarrit, tre djem të rinj shqiptarë kosovarë nën moshën 18 vjeç u vranë nga forcat serbe që më tej e galvanizuan popullsinë shqiptare për të mbështetur UÇK-në. Nuk dihet se sa nga forcat serbe u vranë.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Pas suksesit të mbrapjes së okupatorit serb, Haradinaj fitoi një pozitë udhëheqëse në UÇK në Kosovën Perëndimore. Deri në maj 1998 ai u konsiderua si komandant i Glogjanit dhe fshatrave përreth, dhe deri në qershor 1998 ai u bë komandant i Zonës Operative të Dukagjinit. Afërsia e Kosovës Perëndimore me Shqipërinë ofroi një korridor përmes të cilit UÇK-ja mund të sigurojë armë . Haradinaj u vetëshpall si komandant gjatë luftimeve të rënda në zonën e tij Kur lufta shpërtheu në Kosovën Perëndimore gjatë pranverës së vitit 1998, familjet serbe dhe shqiptare u larguan nga zona për shkak të frikës se do të kapeshin në armiqësitë e thella.<ref>[http://www.icty.org/case/haradinaj/4 "ICTY Judgment para. 120"]. United Nations. </ref> ==Nga ushtar në politikan == Pas demilitarizimit të UÇK-së(Ushtria Çlirimtare e Kosoves) pas hyrjes së [[NATO|NATO-s]] në Kosovë në vitin 1999, UÇK-ja u transformua në Trupat Mbrojtëse të Kosovës (TMK). Në këtë forcë të re, Haradinaj ishte komandant deputet, nën udhëheqjen e [[Agim Çeku|Agim Çekut]], dhe konsiderohet të ketë qenë një figurë qendrore në sigurimin e tranzicionit të suksesshëm në një forcë civile të kontrolluar. Ai del në pension nga TMK-ja më 11 prill 2000, dhe njoftoi se ai po hynte në politikë. Ai themeloi, me përkrahje nga [[Mahmut Bakalli]], ish-udhëheqës komunist, [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës|Aleancën për Ardhmërinë e Kosovës]] (AAK), më 29 prill 2000 dhe u zgjodh kryetar i partisë. Disa ish-mbështetës të UÇK-së kishin shpresuar që Haradinaj të hyjë në një aleancë politike me [[Hashim Thaçi|Hashim Thaçin]], udhëheqësin politik të UÇK-së. Nga viti 2000 Thaçi udhëhoqi [[Partia Demokratike e Kosovës|Partinë Demokratike të Kosovës]] (PDK). Ata formuan kundërshtimin kryesor ndaj [[Lidhja Demokratike e Kosovës|Lidhjes Demokratike të Kosovës]] (LDK) të udhëhequr nga [[Ibrahim Rugova]], e cila ishte kundër UÇK-së. Haradinaj tha se kishte formuar një parti të re për të krijuar një paradigmë të re për të ardhmen e politikës demokratike në Kosovë, për të lënë ndarjet në kohën e luftës. Haradinaj ka pasur sukses të kufizuar zgjedhor deri në zgjedhjet e vitit 2004. Pas zgjedhjeve të Kosovës të tetorit 2004, ai hyri në bisedime koalicioni me LDK-në, të udhëhequr nga Dr. Rugova, atëherë [[Kryetari i Kosovës|President i Kosovës]]. Rugova formoi një qeveri dhe e emëroi Haradinajn si [[Lista e Kryeministrave të Kosovës|Kryeministër]]. Në [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendin e Kosovës]], kandidatura e Haradinajt për Kryeministrin fitoi mbështetjen e 72 anëtarëve nga 120, me vetëm tre kundërshtarë. Disa vëzhgues e konsideruan koalicionin e Haradinajt me LDK-në e drejtuar nga Rugova si një pajtim i armiqësive të luftës dhe periudhave të menjëhershme të pasluftës. PDK kundërshtoi koalicionin. Haradinaj duket të formojë një marrëdhënie pune të ngushtë dhe produktive me Ibrahim Rugovën dhe figura të tjera të larta në LDK. Në shkurt të vitit 2009, Grupi Rebel nga [[Uganda]], "Forcat Aleate Demokratike", një grup mysliman, i kërkoi Haradinajt që të ndërmjetësojë bisedimet e paqes me qeverinë qendrore në [[Kampala]].<ref>[https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gHTGr8lGZ8gty7Z2Clg4iVt9gYNw "Uganda Muslim rebels taps ex-Kosovo PM for peace talks"]. ''AFP''. AFP. </ref> Më 10 nëntor 2012, Presidenti shqiptar [[Bujar Nishani]] e dekoroi Haradinajn me [[Dekorata "Gjergj Kastrioti Skënderbeu"|Urdhrin e Skënderbeut]].<ref>[http://www.president.al/?p=4836 Presidenti Nishani dekoron zotin Ramush Haradinaj me Urdhrin “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130208114434/http://president.al/?p=4836 |date=8 shkurt 2013 }}, Presidenti i Shqipërisë, 2012-12-10 </ref> Pas zgjedhjeve në Kosovë në qershor 2017, Haradinaj u zgjodh kryeministër i Kosovës më 9 shtator 2017 si udhëheqës i koalicionit PANA (PDK-AAK-Nisma-AKR), i cili gjithashtu përfshin pakicat etnike të Kosovës. == Gjykimi për krimet e luftës në Gjykatën e Hagës (ICTY) == === Gjykimi i parë === Haradinaj ka shërbyer 100 ditë si kryeministër në vitin 2005 përpara se të paditet për krime lufte nga Tribunali Ndërkombëtar Penal për ish Jugosllavinë (ICTY), në [[Haga|Hagë]]. Aktakuza pohon se Haradinaj, si komandant i UÇK-së, kreu krime kundër njerëzimit dhe shkeljet e ligjeve ose zakoneve të luftës midis marsit dhe shtatorit 1998, qëllimi i supozuar i të cilit ishte "të ushtronte kontroll mbi territorin, duke synuar [[serbët]],[[shqiptarët]] dhe [[romët]] civilë".<ref>[https://web.archive.org/web/20080409065849/http://www.un.org/icty/indictment/english/har-rsi070111e.pdf "The Prosecutor of the Tribunal against Ramush Haradinaj, Idriz Balaj, Lahi Brahimaj. Revised second amended indictment"] (PDF). International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia. 2006-10-11.</ref> Ai u lirua më 3 prill 2008, për shkak të mungesës së provave bindëse. Kur u lëshua aktakuza e ICTY në mars të vitit 2005, Haradinaj zgjodhi të largohej menjëherë nga pozicioni i tij si Kryeministër. Ditën e ardhshme ai udhëtoi vullnetarisht në Hagë, ku ai u dorëzua në paraburgim të gjykatës dhe qëndroi dy muaj derisa ai mer lirimin e përkohshëm në pritje të gjykimit. Shefi i Misionit të Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë ([[Misioni i Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Kosovë|UNMIK]]) gjatë kësaj kohe, [[Søren Jessen-Petersen]], e mirëpriti vendimin që Haradinaj të përballet vullnetarisht me gjykatën, vlerësoi punën e tij dhe e përshkroi Haradinajn si "partner dhe mik të ngushtë" njofton inteligjenca se Haradinaj ishte një figurë kyçe në rangun midis krimit të organizuar dhe politikës.<ref>Dirk Auer and Boris Kanzleiter. [http://www.dradio.de/dlf/sendungen/dasfeature/720121/http://www.icty.org/sid/8586 "The "Fist of God" before the UN tribunal Freedom struggle and organized crime in Kosovo"]. The [[Deutschlandfunk]]. </ref> Duke përmendur pajtueshmërinë e zotit Haradinaj me ICTY dhe faktin se ai nuk përbënte rrezikun e ikjes dhe asnjë rrezik ndaj dëshmitarëve, Dhoma Gjyqësore e Tribunalit të Hagës zgjati lirimin e tij të përkohshëm dhe e lejoi atë të priste për gjyqin në vendlindjen e tij. Më tej, Dhoma e Apelit më vonë i dha Haradinajt të drejtën e paparë për një të paditur për t'u angazhuar në veprimtari politike publike. Një aktivitet i tillë ishte, megjithatë, subjekt i miratimit të UNMIK-ut.<ref>[http://www.icty.org/sid/8795 "ICTY Press Release"]. ICTY.</ref> Ky hap ishte i pashembullt në historinë e të drejtës penale ndërkombëtare dhe shihej si pasqyrim i faktit se z. Haradinaj vullnetarisht u paraqit në gjykatë. Kritikët (dhe prokuroria) megjithatë argumentuan se kjo shkoi shumë larg. Prokuroria argumentoi se ndonëse z. Haradinaj nuk paraqiste asnjë kërcënim për dëshmitarët, prania e tij e thjeshtë në Kosovë mund të kishte një efekt "zbutës" nëse dëshmitarët do të dëshmonin.<ref>[http://www.icty.org/sid/8586 "ICTY Press Release"]. ICTY.</ref> Më 26 shkurt 2007 Haradinaj u kthye në Hagë në mënyrë që gjykimi të vazhdonte. Në ditët e mëparshme ai zhvilloi takime me presidentin e Kosovës [[Fatmir Sejdiu|Fatmir Sejdiun]], kryeministrin [[Agim Çeku|Agim Çekun]], kreun e Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë, [[Joachim Rücker|Joakim Rykerin]] dhe në zyra të ndryshme diplomatike. Në një konferencë shtypi ai i kërkoi publikut të qëndronte i qetë dhe ishte i palëkundur në bindjen e tij se gjyqi do të rezultonte me një lirim të plotë.<ref>[http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L23192334.htm "A Thomson Reuters Foundation Service"]. AlertNet. </ref><ref>[http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2007/02/26/feature-01 "War crimes indictee Haradinaj urges stability in Kosovo"]. SETimes. </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20121026033101/http://www.b92.net/eng/news/society-article.php?yyyy=2007&mm=02&dd=26&nav_category=113&nav_id=39830 "Child welfare system at fault?"]. B92. 2007. </ref> Kryeprokurori i Gjykatës Ndërkombëtare për Krime Lufte në ish-Jugosllavi (ICTY), [[Carla del Ponte|Carla Del Ponte]], ka mbetur i palëkundur nga mbështetja ndërkombëtare për Haradinajn, duke vazhduar të bëjë deklarata shumë negative për të. Ajo pohoi në gazetën gjermane [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] se "sipas vendimit për lirimin e përkohshëm të tij, ai është një faktor stabiliteti për Kosovën, nuk e kam kuptuar kurrë këtë, sepse për mua ai është një kriminel lufte."<ref>[http://www.faz.net/s/RubFC06D389EE76479E9E76425072B196C3/Doc~E5F799F035A554334BE1ADCA8FA0B9B26~ATpl~Ecommon~Scontent.html "Del Ponte – Milosevic hat mich fasziniert"] (në Gjermanisht). [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]. In der Entscheidung heißt es, er sei ein Sicherheitsfaktor für das Kosovo. Ich habe das nie verstanden. Für mich ist er ein Kriegsverbrecher.</ref> Gjyqi i zbatuar nga [[Carla del Ponte|Carla Del Ponte]]<ref>[http://www.dradio.de/dlf/sendungen/dasfeature/720121/ "Die "Faust Gottes" vor dem UN-Tribunal"]. TheDeutschlandfunk.</ref> filloi më 5 mars 2007 dhe ekipi mbrojtës i Haradinajt u drejtua nga avokati i Mbretëreshës Ben Emmerson, një avokat ndërkombëtar për të drejtat e njeriut, i cili kishte këshillë mbështetëse në Rodney Dixon, gjithashtu të Dhomave të Matricës London. Ekipi i mbrojtjes ligjor në tërësi u koordinua nga konsulenti politik irlandez dhe financier Michael O'Reilly. Në hapjen e procedurave, Carla Del Ponte vuri në dukje problemet e akuzuesit. Frikësimi i dëshmitarëve ishte një problem i madh në hetim. Ajo pretendoi se ishte e vështirë të gjesh dëshmitarë të cilët ishin të gatshëm të dëshmonin jo vetëm për prokurorët, por edhe për gjykatën. "Vështirësia në Kosovë ishte se askush nuk na ndihmoi, as administratën e OKB-së, as NATO-n."<ref>[http://www.faz.net/s/RubFC06D389EE76479E9E76425072B196C3/Doc~E5F799F035A554334BE1ADCA8FA0B9B26~ATpl~Ecommon~Scontent.html "Del Ponte – Milosevic hat mich fasziniert"] (në Gjermanisht). [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]. <q>Gerade im Kosovo sei es schwer, Zeugen zu finden, die nicht nur vor den Anklägern, sondern auch vor dem Tribunal aussagen wollten. 'Die Schwierigkeit im Kosovo war, daß uns niemand geholfen hat, nicht die UN-Verwaltung und nicht die Nato'.</q></ref> Më 20 korrik 2007, kërkesa e Ramush Haradinajt për lirim të përkohshëm gjatë pushimeve të gjykatës verore u mohua. Ati iu dha një lëshim i dytë i përkohshëm gjatë Krishtlindjeve. Dhoma e gjykimit mori vendimin e saj më 3 prill 2008; jo fajtor. Mbrojtësit e Haradinajt, Balajt dhe Lahi Brahimajt nuk kanë marrë një dëshmitar të vetëm të mbrojtjes në qëndrim duke e konsideruar këtë të panevojshme. Prokuroria nuk ishte në gjendje të sjellë në sallën e gjyqit tre dëshmitarë të planifikuar. Njëri prej tyre ishte i angazhuar në një institucion të shëndetit mendor në kohën kur u thirr për të dëshmuar. Një tjetër, Shefqet Kabashi, refuzoi të dëshmojë duke përmendur dështimin e OTP-së për të përmbushur kushtet e përcaktuara për dëshminë e tij.<ref name=":02">[https://www.un.org/icty/haradinaj/trialc/judgement/tcj080403e.pdf "Icty - Tpiy"] (PDF). UN.</ref><ref name=":02" /> Gjithsesi, lirimi i plotë i Haradinajt ishte i mbuluar nga pëshpëritjet që dëshmitarët kishin qenë të frikësuar. Në fakt, gjatë shqyrtimit të parë dy dëshmitarë nuk arritën të merrnin pjesë dhe kishte frikë se dëshmitë e tyre mund të ishin përcaktuese për rezultatin. Gjykatësit iu drejtuan atmosferës së frikësimit që e rrethoi drejtpërdrejt gjyqin dhe vuri në dukje: "Dhoma hasi vështirësi të mëdha në sigurimin e dëshmisë së një numri të madh të këtyre dëshmitarëve. Shumë përmendën frikën si një arsye të shquar për mosdërprerjen para Dhomës për t'i dhënë Në këtë drejtim, Dhoma mori një përshtypje të fortë se gjyqi po zhvillohej në një atmosferë ku dëshmitarët ndiheshin të pasigurt, për shkak të një numri faktorësh të përcaktuar në Aktgjykim.<ref>[https://www.un.org/icty/pressreal/2008/pr1232e-summary.htm "Icty - Tpiy"]. UN. 5 Mars 2007.</ref> === Terheqja e dëshmitarëve === === Gjykimi i dytë === [[Skeda:Supporting Ramush Haradinaj.jpg|parapamje|djathtas|Banner për të treguar mbështetje për Haradinajn në rrugët e Prishtinës. Shtator 2010]] Gjyqi i dytë filloi më 18 gusht 2011, përpara një Dhome Gjyqësore të dytë të përbërë nga tre gjyqtarë të ndryshëm. Haradinaj u përfaqësua përsëri nga Ben Emmerson Q.C, z. Rodney Dixon Q.C. dhe Andrew Strong. Prokuroria thirri 56 dëshmitarë kundër z. Haradinaj dhe përsëri Haradinaj nuk thirri asnjë dëshmitar të mbrojtjes. Më 29 nëntor 2012, Ramush Haradinaj u shpall i pafajshëm për herë të dytë.<ref>http://www.icty.org/cases/haradinaj</ref> Këtë herë, për shkak të zellit ekstrem të gjykatës dhe të palëve, nuk kishte asnjë pretendim për kërcënimin e dëshmitarëve. Në vend të kësaj, gjyqtarët zbuluan se jo vetëm që nuk kishte prova për të dënuar z. Haradinaj, Gjykata vlerësoi se provat tregojnë se ai kishte vepruar për të parandaluar sjelljen kriminale ku mundte.<ref>Simons, Marlise (29 Nëntor 2012). [https://www.nytimes.com/2012/11/30/world/europe/un-court-frees-former-leader-of-kosovo.html "U.N. Court Frees Former Leader of Kosovo Ramush Haradinaj"].(Anglisht) ''The New York Times''.</ref> Pretendimi kryesor kundër z. Haradinaj ishte se ai mori pjesë në një plan kriminal për të persekutuar civilët. Gjykata drejtpërdrejt e drejtoi këtë pohim dhe në përmbledhjen e saj të aktgjykimit deklaroi se: "Edhe nëse ekzistojnë një plan i tillë i përbashkët, i cili nuk është gjetja e Dhomës, nuk ka asgjë në provat që tregojnë se Ramush Haradinaj ose Idriz Balaj mund të jenë përfshirë në ndonjë plan të tillë të përbashkët. dëshmitë vërtetojnë se kur Ramush Haradinaj mësoi për paraburgimin dhe keqtrajtimin e Skender Kuçit, ai shkoi në Jabllanicë për të folur me Nazmi Brahimajn lidhur me lirimin e Skënder Kuçit, duke i thënë atij që "asnjë gjë e tillë nuk duhet të ndodhë më sepse kjo po dëmton çështjen tonë" Kur Dëshmitari 3 u soll nga Ramush Haradinaj pas arratisjes së tij nga Jabllanica dhe kapjes pasuese nga Lahi Brahimaj, Ramush Haradinaj i ofroi ushqim dhe akomodim Dëshmitarit 3 dhe e liroi atë te familja e tij.Prokuroria nuk kishte dëshmi të besueshme për të krijuar se Ramush Haradinaj ishte edhe i vetëdijshëm për krimet e kryera në kompleksin e UÇK-së në Jabllanicë ". Pas këtij vendimi, u ngritën pyetje serioze për atë se pse z. Haradinaj ishte paditur ndonjëherë në vendin e parë. Në të vërtetë, një ish-drejtor i Prokurorive Publike, Lord Madonald i lumit Glaven QC, tha dje: "Ky prokurori ishte një përpjekje e trashë për të barazuar rezistencën me agresionin, ishte një siklet për bashkësinë ndërkombëtare."<ref name=":3">Vulliamy, Ed (2 Dhjetorr 2012). [https://www.theguardian.com/world/2012/dec/02/ramush-haradinaj-kosovo-acquitted "Kosovo (News),Europe (News),World news,Serbia (News),War crimes,Law"].(Anglisht) ''The Guardian''. Londër.</ref> dhe Kosova kanë kërkuar një hetim publik mbi sjelljen e Kryeprokurores Carla Del Ponte lidhur me sjelljen e saj për ta sjellë këtë aktakuzë përpara.<ref>Insight, Balkan. [http://www.eurasiareview.com/03122012-kosovo-and-albania-demand-inquiry-into-del-ponte/ "Kosovo And Albania Demand Inquiry Into Del Ponte"]. Eurasia Review.</ref> Geoffrey Nice, prokurori i ICTY në çështjen Millosheviç, shkroi në një kolonë në [[Koha Ditore]] se të paktën tre juristë të njohur të prokurorisë e këshilluan Del Ponte kundër akuzës së Ramush Haradinajt pasi nuk mund të vërtetohej se ai ishte fajtor.<ref>[https://web.archive.org/web/20121026033153/http://www.b92.net/eng/news/crimes-article.php?yyyy=2008&mm=04&dd=10&nav_id=49282 "Del Ponte almost dropped charges against Milošević"].</ref>Një prej atyre avokatëve ishte Andrew T Cayley Q.C. një nga avokatët më të njohur në Tribunalin dhe aktualisht Kryeprokuror në Tribunalin Kamboxhian. Ai deklaroi se ndjente një presion në rritje për të sjellë çështjen pavarësisht nga mungesa akute e provave. Sir Geoffrey Nice Q.C. komentoi se presioni për të sjellë çështjen kundër Ramush Haradinajt buronte nga prokurori kryesor në atë kohë, Carla del Ponte dhe ai spekuloi se ajo donte të përdorte akuzën kundër Haradinajt si një "monedhë" për të tregtuar me Beogradin në mënyrë që të bindte serbët Qeveria do të dorëzojë armiqtë e saj të nivelit të lartë të luftës, Ratko Mlladiç dhe Radovan Karadic.<ref name=":3" /><ref>http://www.balkaninsight.com/en/article/mixed-inAternational-reactions-to-haradinaj-s-acquittal</ref><ref>http://www.helsinki.org.rs/tjtribunal_t12.html</ref> Pas një shqyrtimi të plotë të provave fillestare, Andrew T. Cayley Q.C. i shkroi Kryeprokurorit në kohën kur i tha asaj se prokuroria nuk mund të vazhdonte me provat që kishte.<ref name=":3" /> Ky raport u hodh poshtë menjëherë dhe Cayley u qortua për pikëpamjet e tij.<ref name=":3" /> Si rezultat i mënyrës në të cilën kryeprokurori injoroi këshillën e Cayley dhe ndoqi aktakuzën kundër z. Haradinaj, tre prokurorë të lartë Geoffery Nice Q.C., Andrew T Cayley Q.C. dhe Mark Harmon u largua nga zyra e Prokurorit.<ref name=":3" /> Më 25 prill 2008, ICTY zyrtarisht hapi aktakuza kundër Astrit Haraqisë dhe këshilltarit të tij Bajrush Morina për mospërfillje të gjykatës në rastin e Haradinajt. Më 23 korrik 2009 Astrit Haraqija u lirua nga të gjitha akuzat nga Dhoma e Apelit.<ref name=":4">http://www.icty.org/case/contempt_haraqija_morina/27#acjug</ref> Gjykata e dënoi Bajrush Morinën me tre muaj burg për përpjekje për të penguar një dëshmitar të dëshmojë. Në dhënien e dënimit gjykata pranoi se nuk kishte faktorë rëndues që duhet të shtonin dënimin,<ref name=":4" /> Megjithatë, dënimi kishte faktorë lehtësues. Këto përfshinin faktin se dëshmitari Morina ishte dënuar për frikësim, deklaroi se biseda ndodhi në një "atmosferë miqësore", që ai kurrë nuk u ndjenë të frikësuar pasi u ndjenë kërcënuar ose frikësuar dhe se Bajrush Morina i kërkoi falje dëshmitarit menjëherë pasi i foli atij dhe para ai u arrestua.<ref name=":4" /> Në vitin 2009, Procesi gjyqësor, një dokumentar me gjatësi të gjerë mbi gjyqin e Haradinajt në ICTY u prodhua dhe u lirua.<ref>[https://web.archive.org/web/20110208182240/http://www.headlandpictures.com/the-trial-film.html "Official Website"]. Headlandpictures.com</ref> Filmi u shfaq në Galerinë e Filës në vitin 2009.<ref>Murphy, John; Rob O’Reilly. [http://www.galwayfilmfleadh.com/pr_2009.php?p=wednesday/the_trail "Feature Documentary, The Trial"]{{Lidhje e thyer}}</ref> == Arrestimet në Slloveni dhe në Francë == Në qershor 2015 Haradinaj u arrestua nga policia sllovene, por u lirua pas dy ditësh pas presionit diplomatik. Më 5 janar 2017, Haradinaj u arrestua në një urdhër arresti serb nga policia kufitare [[Franca|franceze]] pas mbërritjes së tij në aeroportin e Basel Mulhouse në një fluturim nga [[Prishtina]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2017/jan/05/kosovo-former-pm-arrested-in-france-on-serbian-warrant "Kosovo former PM arrested in France on Serbian warrant"]. </ref> Autoritetet serbe i kërkuan Francës të ekstradonte Haradinajn urgjentisht duke cituar se ai "mori pjesë personalisht në torturën, vrasjen dhe përdhunimin e civilëve". Drejtori i Zyrës serbe për Kosovë dhe Metohi, Marko Djuriç, tha se ishte "i habitur që Serbia është kritikuar për diçka, ndërsa një kriminel si ky është i lirë". Ai shtoi se: "Serbia po lajmëron se nuk pranon drejtësi të rreme, sipas të cilës vrasjet dhe krimet lejohen nëse janë në interes të fuqive të mëdha. Ndërsa Franca vepron mbi urdhëresat e Serbisë, kështu që ne do të veprojmë në tyre. " Ministri serb i Drejtësisë, Nela Kuburovic, tha se: "E gjithë bashkësia ndërkombëtare është e obliguar të ndjekë penalisht të dyshuarit për krime lufte"<ref>[http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2017&mm=01&dd=13&nav_id=100222 Serbia wants France to extradite Haradinaj "urgently"] B92 13. 1. 2017</ref>. Në reagim ndaj kësaj ngjarje përfaqësuesi i SHBA Eliot Engel deklaroi: "Kjo nuk ka të bëjë me sundimin e ligjit dhe drejtësisë, por gjykatat ndërkombëtare kanë liruar Haradinajn dy herë, ky veprim vetëm rrit tensionet dhe rrit mundësinë e konflikteve të ardhshme. të Francës për të përshpejtuar procedurën dhe lirimin e z. Haradinaj sa më shpejt të jetë e mundur ". Ai gjithashtu deklaroi se "Serbia po abuzon me njoftimin e kuq Interpol dhe në këtë mënyrë shkel në thelb këtë angazhim, BE nuk duhet të promovojë pranimin e Serbisë derisa të kthehet në rrugën e normalizimit të marrëdhënieve me Kosovën".<ref>[http://www.almakos.com/engel-papranueshem-keqperdorimi-interpolit-nga-serbia "Engel: I papranueshëm keqpërdorimi i Interpolit nga Serbia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170110010645/http://www.almakos.com/engel-papranueshem-keqperdorimi-interpolit-nga-serbia |date=10 janar 2017 }}.</ref><ref>[http://www.slobodnaevropa.org/a/28217892.html "Engel: Srbija zloupotrebljava Interpol u slučaju Haradinaj"]. </ref> Më 27 prill 2017, një gjykatë franceze hodhi poshtë një kërkesë të Serbisë për të ekstraduar Ramush Haradinajn dhe e liroi.<ref>Breeden, Aurelien (2017-04-27). [https://www.nytimes.com/2017/04/27/world/europe/france-kosovo-ramush-haradinaj.html "French Court Refuses to Extradite Former Kosovo Leader"]. ''The New York Times''. [[International Standard Serial Number|ISSN]] [[issn:0362-4331|0362-4331]]. </ref> == Kryeministër (2017 -) == Pas zgjedhjeve të 11 qershorit 2017, Haradinaj u zgjodh Kryeministër i Kosovës më 9 shtator 2017, me 61 vota për dhe 1 abstenim pas një krize të gjatë politike. Pjesa tjetër e 58 deputetëve bojkotuan votimin. Qeveria e tij përbëhet nga një koalicion i madh i quajtur Koalicioni PANA. == Shtetet e vizituara == Lista e vizitave shtetërore të bëra nga '''Ramush Haradinaj''' si kryeministër. {| class="wikitable sortable" ! !Shteti !Data !Qytetet e vizituara !Tipi i vizitës |- |1 | [[Shqipëria]] |27.09.2017 |[[Tirana]] |Vizitë shtetrore |- |2 | [[Belgjika]] |17.11.2017 |[[Brukseli]] |EU vizitë |} == Kontradiktat == Në pranverë të vitit 2000, Ramush Haradinaj u përfshi në një grusht me ushtarët rusë në një pikë kontrolli të [[Kosovo Force|KFOR-it]], dhe më vonë atë vit u përfshi në një shkëmbim zjarri në Strellc me anëtarët e familjes Musaj (anëtarë të FARK),që u mbulua nga zyrtarët amerikanë të [[Kampi Bondsteel|kampit Bondsteel]].<ref name=":5">[https://www.theguardian.com/world/2000/sep/10/balkans.internationalcrime "US 'covered up' for Kosovo ally"]. London: [[The Guardian]]. </ref> Ai u plagos dhe u dërgua nga një helikopter amerikan në Gjermani, ndërsa vendndodhja, gjatë zonës së përgjegjësisë së SHBA, u pastrua nga prova.<ref name=":5" /> Pretendohet se ai i rrahu ushtarët nën komandën e tij për të ruajtur disiplinën dhe u përshkrua si "një psikopat" nga një prej ish ushtarëve të tij.<ref name=":5" /> == Demarkacioni i kufirit me Malin e Zi == Në vitin 2018 qeveria e kryesuar nga Ramush Haradinaj ratifikoi demarkacionin me Malin e Zi duke premtuar se kjo do t'i mundësoj Kosovës liberalizimin e vizave me Bashkimin Evropian gjë e cila sigurisht që nuk ndodhi por Kosova edhe humbi territor sipas ekspertëve<ref>{{Cite web |url=https://www.periskopi.com/ekspertet-kosova-humb-territor-mali-zi-fiton-territor-per-70-44-kilometra-shume/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=21 korrik 2020 |archive-date=21 korrik 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721203614/https://www.periskopi.com/ekspertet-kosova-humb-territor-mali-zi-fiton-territor-per-70-44-kilometra-shume/ |url-status=dead }}</ref>. Pasojat e këtij demarkacioni janë ndjerë tek populli i Kosovës në vitin 2020 në pikën kufitare në Qakorr dhe ne fshatin Llukë forcat malazeze kanë dëbuar banorët.<ref>{{Cite web|url=http://top-lajme.com/pasojat-e-demarkacionit-me-malin-e-zi-fillon-debimi-i-banoreve-nga-kulla-e-zhlepit/|title=Kopje e arkivuar|access-date=21 korrik 2020|archive-date=21 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721145941/http://top-lajme.com/pasojat-e-demarkacionit-me-malin-e-zi-fillon-debimi-i-banoreve-nga-kulla-e-zhlepit/|url-status=dead}}</ref><ref>https://telegrafi.com/lajci-forcat-malazeze-po-debojne-banoret-e-fshatit-lluke-pasojat-e-demarkacionit-kane-filluar/</ref> == Familja dhe jeta personale == Paraardhësit e Haradinajt kanë origjinën nga fshati [[Njësia administrative Iballë|Iballë]], [[Puka|Pukë]] në Shqipërinë Veriore, të cilët më vonë migruan në [[Kosova|Kosovë]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=4 janar 2018|archive-date=5 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705104415/http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html}}</ref> Babai, nëna dhe pjesa e mbetur e familjes ende qëndrojnë në shtëpinë e familjes në fshatin [[Gllogjani|Gllogjan.]] Ramush Haradinaj është aktualisht i martuar me gazetaren e lajmeve të RTK-së Anita Haradinajn, ata kanë tre fëmijë të vegjël, dy djem dhe një vajzë. Haradinaj ka pesë vëllezër. Dy prej tyre, Luanin dhe Shkelzenin,ata ranë dëshmorë gjatë luftimeve me forcat serbe të sigurisë. Në dhjetor të vitit 2002, vëllai i Haradinajt [[Daut Haradinaj|Dauti]] u dënua nga një gjykatë e OKB-së në Kosovë për përfshirjen e tij në rrëmbimin dhe vrasjen e katër shqiptarëve të Kosovës, të cilët i përkisnin FARK-it, një formacion të armatosur të shqiptarëve të Kosovës dhe rivalëve të UÇK-së, burgu. Enver Haradinaj, një vëlla tjetër i Ramushit, u vra në prill të vitit 2005 në një shpërthim me armë në Kosovë. Sipas forcave të sigurimit të OKB-së, ka pasur një konfrontim ndërmjet klaneve rivale kosovare shqiptare.<ref>[https://web.archive.org/web/20121026033203/http://www.b92.net/eng/news/comments.php?nav_id=31799 "Ramush Haradinaj's brother murdered"]. B92. </ref> Vëllai më i ri Frashëri ishte ende student nga viti 2007 dhe ka punuar në shërbim të ish Institucioneve të Përkohshme të Vetëqeverisjes. Haradinaj nuk e konsideron veten mysliman, ai deklaroi: "Për breza, anëtarët e familjes sime ishin katolikë. Nuk e di pse jam musliman. Unë kurrë nuk kam qenë në një xhami, as nuk kërkoj asgjë tjetër".<ref>celeron112 (2013-11-24), [https://www.youtube.com/watch?v=OHqlaP7Ag5o ''I don't know why I am Muslim - Ramush Haradinaj - Unë nuk e di pse jam Musliman - (Better Sound)''], </ref><ref>[http://www.shqiptarja.com/kosova/2727/kosove-videoja-e-ramush-haradinaj-une-nuk-e-di-pse-jam-musliman-188464.html "Shqiptarja.com - Kosovë, videoja e Ramush Haradinaj: Unë nuk e di pse jam musliman"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504015400/http://www.shqiptarja.com/kosova/2727/kosove-videoja-e-ramush-haradinaj-une-nuk-e-di-pse-jam-musliman-188464.html |date=4 maj 2014 }}.</ref><ref>[http://www.zemrashqiptare.net/news/id_34178/Ramush-Haradinaj:-Nuk-e-di-pse-jam-musliman.html "Zemra Shqiptare - Ramush Haradinaj: Nuk e di pse jam musliman"]. ''www.zemrashqiptare.net''. </ref> Haradinaj, një qytetar i Shqipërisë<ref>{{Cite web|url=http://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/albania-grants-citizenship-kosovos-premier-haradinaj-46985714|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=5 janar 2018|archive-date=7 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207192030/http://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/albania-grants-citizenship-kosovos-premier-haradinaj-46985714}}</ref>, është një patriot shqiptar dhe nacionalist dhe ka bërë thirrje për intensifikim të mëtejshëm të marrëdhënieve midis dy vendeve.<ref>https://apnews.com/0c62701e8a574e0f8e6dd11820862da9</ref> Ai flet serbisht, duke e përdorur atë në intervista dhe fjalime për komunitetin serb të Kosovës, sipas tij, për të "treguar respekt".<ref>[http://balkans.aljazeera.net/vijesti/thaci-placa-odstetu-haradinaj-govori-srpski "Thaci plaća odštetu, Haradinaj govori srpski"]. Al Jazeera. </ref> Gjykimi I trete Ne Vitin 2019 Me 19 Korrik Ish-Kryeministri Haradinaj E Kane Ftuar Perhere Te Trete Ne Gjykaten Speciale Te Hages Dhe Ne Kete Vendim Ai E Ka Bere Publik Ne Mbledhjen E Rregullt Te Qeverise Se Kosoves Dhe Arsyja E Doreheqjes Se Ish-Kryeministrit Haradinaj Dhe Kishte Marrur Ftese Si Ne Cilesine E Dyshuarit Kjo nuk është hera e parë që Haradinaj jep dorëheqje. Më 8 mars, të vitit 2005, vetëm pak muaj pasi kishte marrë detyrën, ai pati dhënë dorëheqje pas aktakuzës së parë të ngritur ndaj tij nga Tribunali i Hagës për krime lufte në territorin e ish-Jugosllavisë. Ai ishte dorëzuar vullnetarisht në Gjykatën e Hagës. Në vitin 2008, Gjykata e Hagës e shpalli atë të pafajshëm. Katër vjet pas u bë '''rigjykimi i tij,''' po në Tribunalin e Hagës. Por, në vitin 2012, Ramush Haradinaj sërish u shpall i pafajshëm për të gjitha akuzat që e ngarkonin atë për krime lufte. '''Një proces tjetër''' ndaj tij u ndoq edhe më 2017, por kësaj radhe në Colmar të Francës,ku autoritetet franceze, më 4 janar, e ndaluan atë mbi bazën e një '''urdhër-arresti të lëshuar nga Serbia''' për krime lufte. Por, pas një procesi gjyqësor ndaj tij, drejtësia franceze e kishte liruar atë më 27 prill. == Lidhje të jashtme == * [http://www.ramushharadinaj.com/ Ramush Haradinaj] Faqja zyrtare * [https://web.archive.org/web/20061117223550/http://www.ourprime.org/ OurPrime.org] Fushatë pro-Haradinaj * [https://web.archive.org/web/20070625050422/http://www.meramushin.org/home.php Me Ramushin] amëz në rrjetë == Lexo më tej == * Bardh Hamzaj, Një tregim për Luftën dhe Lirinë, Prishtinë: Zëri Biblioteka Publicistike, 2000, në gjuhën shqipe * Bardh Hamzaj, Paqja e Përgjithshme: Fundi i Luftës, 2007, në anglisht == Shih edhe == * [[Daut Haradinaj]] * [[Epopeja e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] == Referime == {{reflist|3}} {{Kryeministrat e Kosovës}} [[Kategoria:Lindje 1968]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Njerëz nga Deçani]] [[Kategoria:Marrësit e Urdhrit të Skënderbeut (1990-)]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Komandantë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Kryetarë të Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] jq7qx6jih9sep9tr0nhde0qlpsc59j4 1 15711 2981121 2836112 2026-05-16T09:05:05Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981121 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Shtetet e Bashkuara të Amerikës/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{WikiProjekti Shtetet e Bashkuara |klasa=AP |rëndësia=më të lartë }} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981120 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080717162004/http://money.cnn.com/2008/06/11/news/economy/iraq_war_hearing/ për lidhjen http://money.cnn.com/2008/06/11/news/economy/iraq_war_hearing/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 11:05 (CEST) ixjf6k61n32vaw0n469liw8iwab6dwg 0 22110 2981093 2703831 2026-05-16T02:42:00Z YiFeiBot 67036 Bot: Migrating 1 langlinks, now provided by [[d:|Wikidata]] on [[d:q9788]] 2981093 wikitext text/x-wiki '''Shkronja''' është një [[Shenja|shenjë]], e cila gjen përdorim në një gjuhë njerëzore alfabetike të shkruar. [[Alfabeti]] është tërësia e [[gërma]]ve të një [[gjuha|gjuhe]] të shkruar. == Shih edhe këtë == * [[Shkronja (material)]] {{Wiktionary|Shkronja}} <!-- [[ja:音素文字]] --> [[Kategoria:Gjuhësi]] [[Kategoria:Alfabete]] [[Kategoria:Shkronja| ]] nu0wfe12njwyh9qdljbhlh9cgpcxkvv 0 27558 2980945 2099353 2026-05-15T19:36:29Z Mitrovica02 128863 2980945 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Javier Solana 2005.jpg|thumb|Buzqeshja e politikanit të mundur]] '''Javier Solana''' (L. [[14 qershor]] [[1942]] në [[Madrid]]) [[politikan]] [[evropian]] nga [[Spanja]]. Pjesë e Partisë Socialiste nga viti 1964, i diplomuar në Fizikë, Javier Solana është një nga diplomatët më të njohur spanjollë. KA qenë ministër në të gjitha qeveritë spanjolle nga viti 1982 deri në 1995. U emërua si sekretar i NATO-s në vitin 1995 deri në 1999, ku pati mënyrë të përjetonte konfliktet ballkanike të kulmuara me luftën në Kosovë. Nga viti 1999 deri në 2009 ka qenë përfaqësues i lartë për Politikën e Jashtme dhe Sigurinë e Përbashkët të Bashkimit Europian. {{DEFAULTSORT:Solana, Javier}} [[Kategoria:Lindje 1942]] [[Kategoria:Njerëz nga Madridi]] [[Kategoria:Politikanë spanjollë]] 4p1p9x3e1nnwkec75xr4p3qclu1fstb 0 27921 2981062 2941976 2026-05-15T22:19:02Z Qendrimi15 122927 2981062 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sacha Baron Cohen | image = Sacha Baron Cohen (2024) 03.jpg | caption = Baron Cohen më 2024 | birth_name = Sacha Noam Baron Cohen | birth_date = 13 tetor 1971 | birth_place = Londër, Angli<!-- Only major city and country, no boroughs or neighbourhoods per the rules. --> | alma_mater = [[Christ's College, Cambridge]] | occupation = {{hlist|Komedian|aktor|skenarist|producent}} | years_active = 1995–present | spouse = {{marriage|[[Isla Fisher]]|2010}} | children = 3 | relatives = {{ubl|[[Erran Baron Cohen]] (vëlla)|[[Ash Baron-Cohen]] (kushërirë)|[[Simon Baron-Cohen]] (kushërirë)|[[Dan Baron Cohen]] (kushërirë)}} }} '''Sacha Noam Baron Cohen''' ([[Gjuha hebraike|hebraisht]]: סָשָׁה נֹעַם בָּרוֹן כֹּהֵן; lindi më [[13 tetor]] [[1971]]) është një komedian, aktor, skenarist dhe producent anglez. Ai është më i njohur për krijimin dhe portretizimin e personazheve satirikë imagjinar [[Ali G]], [[Borat|Borat Sagdiyev]], [[Brüno Gehard]] dhe [[The Dictator (film 2012)|Gjeneral Admiral Haffaz Aladeen]]. Personazhet e tij ndërveprojnë me subjekte që nuk dyshojnë, të cilët nuk e kuptojnë se janë krijuar. Në [[British Comedy Awards]] 2012, Baron Cohen mori Çmimin e Arritjes së Jashtëzakonshme dhe pranoi çmimin në personazh si Ali G. Në vitin 2013, ai mori BAFTA Charlie Chaplin [[Britannia Awards|Britannia Award]] për ekselencë në komedi. Në vitin 2018, ''[[The Times]]'' e emëroi atë në mesin e 30 komedianëve më të mirë që jetojnë. Duke filluar karrierën e tij në televizion, Baron Cohen u emërua i sapoardhuri më i mirë në [[British Comedy Awards]] 1999 për ''[[The 11 O'Clock Show]]''. Ai krijoi dhe luajti si personazhi i tij Ali G në ''[[Da Ali G Show]]'' (2000–2004), duke marrë dy [[British Academy of Film and Television Arts|BAFTA Awards]]. Projekti i tij i ardhshëm televiziv, ''[[Who Is America?]]'' (2018) për [[Showtime (TV network)|Showtime]], e pa atë të nominuar për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë - Seri Televizive Muzikore ose Komedi]]. Në vitin 2019, ai portretizoi [[Eli Cohen]] në serialin e kufizuar ''[[The Spy (seri televizive)|The Spy]]'' për [[OCS (TV channel)|OCS]] dhe [[Netflix]], për të cilin ai mori një nominim për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë – Miniseri ose Film Televiziv]]. Baron Cohen ka prodhuar dhe/ose interpretuar në filma komedi, si ''[[Ali G Indahouse]]'' (2002), ''[[Borat (film)|Borat]]'' (2006) dhe vazhdimin e tij ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'' (2020), ''[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]'' (2006), ''[[Brüno]]'' (2009), dhe ''[[The Dictator (film 2012)|The Dictator]]'' (2012). Ai është shfaqur gjithashtu në filma dramatikë duke përfshirë ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (film 2007)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' (2007), ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' (2011), ''[[Les Misérables (film 2012)|Les Misérables]]'' (2012), dhe ''[[The Trial of the Chicago 7]]'' (2020). Në vitin 2016, ai luajti në Grimsby dhe luajti bashkë në ''[[Alice Through the Looking Glass (film 2016)|Alice Through the Looking Glass]]''. Rolet e tij të aktrimit të zërit përfshijnë Mbretin Julien XIII në serinë e filmave të ''[[Madagascar (seri filmike)|Madagascar]]''(2005–2012) dhe Uncle Ugo në ''[[Luca (film 2021)|Luca]]'' (2021). == Filmografia == === Film === {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1996 | ''Punch'' | Personazh i panjohur | Film i shkurtër |- | 2000 | ''[[The Jolly Boys' Last Stand]]'' | Vinnie | |- | 2002 | ''[[Ali G Indahouse]]'' | [[Ali G]]<br/>[[Borat|Borat Sagdiyev]] | Gjithashtu skenarist dhe producent ekzekutiv |- | 2003 | ''[[Spyz]]'' | Ali G<br/>[[James Bond (personazh letrar)|James Bond]] | Film i shkurtër<br />Gjithashtu skenarist dhe producent ekzekutiv |- | 2005 | ''[[Madagascar (film 2005)|Madagascar]]'' | King Julien XIII | Zëri |- | 2006 | ''[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]'' | Jean Girard | [[MTV Movie Award for Best Kiss]] <small>(with [[Will Ferrell]])</small> |- | 2006 | ''[[Borat (film)|Borat]]'' | Borat Sagdiyev | Gjithashtu skenarist dhe producent<br />[[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy]]<br />[[Los Angeles Film Critics Association Award for Best Actor]]<br />[[Online Film Critics Society]] Award for Best Breakthrough Performance<br />[[San Francisco Film Critics Circle Award for Best Actor]]<br />[[Toronto Film Critics Association Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Academy Award for Best Adapted Screenplay]]<br />Nominated—Central Ohio Film Critics Association Award for Actor of the Year<br />Nominated—[[Chicago Film Critics Association Award]] for Most Promising Performer<br />Nominated—[[Empire Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Irish Film & Television Awards]] – Best International Actor<br />Nominated—[[London Film Critics Circle]] Award for British Actor of the Year<br />Nominated—[[New York Film Critics Circle Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Online Film Critics Society Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Satellite Award]] for Best Actor |- | 2007 | ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 film)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' | [[Adolfo Pirelli|Signor Adolfo Pirelli]] | Nominated—[[Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble]] |- | 2008 | ''[[Madagascar: Escape 2 Africa]]'' | King Julien XIII | Voice |- | 2009 | ''[[Brüno]]'' | [[Brüno Gehard]] | Gjithashtu skenarist dhe producent <br /> [[Evening Standard British Film Awards#2009 Winners|Evening Standard British Film Awards]]: [[Peter Sellers]] award for Best Comedy<br />Nominated—[[Teen Choice Award]] Choice Summer Movie Actor |- | 2010 | ''[[Dinner for Schmucks]]'' | {{N/A}} | Producent ekzekutiv |- | 2011 | ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' | Inspector Gustav Dasté | |- | 2012 | ''[[The Dictator (film 2012)|The Dictator]]'' | Admiral General Haffaz Aladeen | Gjithashtu skenarist dhe producent |- | 2012 | ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]'' | King Julien XIII | Zëri |- | 2012 | ''[[Les Misérables (film 2022)|Les Misérables]]'' | [[Thénardiers|M. Thénardier]] | [[National Board of Review Award for Best Cast]]<br />[[Satellite Award for Best Cast – Motion Picture]]<br />[[Washington D.C. Area Film Critics Association Award for Best Ensemble]]<br />Nominated—[[Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble]]<br />Nominated—Phoenix Film Critics Society Award for Best Cast<br />Nominated—[[San Diego Film Critics Society Award for Best Performance by an Ensemble]]<br />Nominated—[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]] |- | 2013 | ''[[Anchorman 2: The Legend Continues]]'' | [[BBC News]] Reporter | Cameo<br />Nominated—[[MTV Movie Award for Best Fight]] |- | 2016 | ''[[Grimsby (film)|Grimsby]]'' | Kyle Allen "Nobby" Butcher | Also writer and producer |- | 2016 | ''[[Alice Through the Looking Glass (film 2016)|Alice Through the Looking Glass]]'' | [[Father Time|Time]] | |- | 2020 | ''[[The Trial of the Chicago 7]]'' | [[Abbie Hoffman]] | Gjithashtu prodhues i asociuar <br /> [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]] <br />Nominated—[[MTV Movie Award for Best Actor in a Movie|MTV Movie & TV Award for Best Performance in a Movie]] <br />Nominated—[[Academy Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Critics' Choice Movie Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Golden Globe Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]] <br />Nominated—[[Houston Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[London Film Critics' Circle Award for Supporting Actor of the Year]] <br />Nominated—[[San Diego Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[San Francisco Bay Area Film Critics Circle Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Satellite Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]] <br />Nominated—[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Supporting Role]] <br />Nominated—[[St. Louis Gateway Film Critics Association Award for Best Supporting Actor]] |- | 2020 | ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'' | Borat Sagdiyev | Gjithashtu skenarist dhe producent <br />[[Golden Globe Award for Best Motion Picture – Musical or Comedy]] <br />[[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy]] <br />Nominated—[[Academy Award for Best Adapted Screenplay]] |- | 2021 | ''[[Luca (film 2021)|Luca]]'' | Uncle Ugo | Zëri<ref name="BaronCohen">{{cite web|last=Feeney|first=Mark|title=In 'Luca,' Pixar's latest, it's a story about fish out of water — literally|url=https://www.bostonglobe.com/2021/06/10/arts/luca-pixars-latest-its-story-about-fish-out-water-literally/|website=Boston Globe|language=en|access-date=12 qershor 2021|archive-date=12 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612003952/https://www.bostonglobe.com/2021/06/10/arts/luca-pixars-latest-its-story-about-fish-out-water-literally/|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | 2026 | ''[[Balls Up]]'' | Pavio Curto Bundchen | |- | ''[[Ladies First (film 2026)|Ladies First]]'' | | Post-production<ref>{{cite web|url=https://www.hamhigh.co.uk/news/24814840.netflix-film-ladies-first-shot-nassington-road-hampstead/|title=Netflix film Ladies First shot in Nassington Road, Hampstead|website=Ham and High|date=23 dhjetor 2024|access-date=15 janar 2025|language=en}}</ref> |- |} === Televizion === {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1988 | ''[[EastEnders]]'' | School Student | Episode 316 |- | rowspan="2" | 1995 | ''Jack and Jeremy's Police 4'' | Execution victim | Film televiziv |- | ''Pump TV'' | rowspan="2" | Himself (presenter) | |- | 1996–1997 | ''[[F2F (TV series)|F2F]]'' | |- | rowspan="2" | 1998 | ''Comedy Nation'' | Role të ndryshme | 9 epizoda |- | ''Live from the Lighthouse'' | rowspan="2" | Ali G | Television special |- | 1998–1999 | ''[[The 11&nbsp;O'Clock Show]]'' | 45 epizoda; gjithashtu skenarist |- | 2000–2004 | ''[[Da Ali G Show]]'' | Ali G<br/>Borat Sagdiyev<br />Brüno Gehard | 18 epizoda; gjithashtu krijues, shkrimtar dhe producent ekzekutiv |- | 2004 | ''[[Borat's Television Programme]]'' | Borat Sagdiyev<br />Brüno Gehard | 2 epizoda; gjithashtu krijues<ref>{{Cite web|last=Johnson|first=Ted|date=2022-12-05|title=Sacha Baron Cohen's Borat Singes Donald Trump, Kanye West And Anti-Semitism In Irreverent Appearance For Kennedy Center Honors|url=https://deadline.com/2022/12/borat-donald-trump-kanye-west-sacha-baron-cohen-kennedy-center-honors-1235189160/|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US|access-date=2022-12-05|archive-date=5 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074236/https://deadline.com/2022/12/borat-donald-trump-kanye-west-sacha-baron-cohen-kennedy-center-honors-1235189160/|url-status=live}}</ref> |- | 2005 | ''[[Curb Your Enthusiasm]]'' | Larry's guide | Epizodi: "The End" |- | 2006 | ''[[Night of Too Many Stars]]'' | Borat Sagdiyev | Television special |- | 2010 | ''[[The Simpsons]]'' | Jakob (zëri)<ref>[https://www.imdb.com/title/tt1614895/ The Greatest Story Ever D'ohed (#21.16)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207233105/https://www.imdb.com/title/tt1614895/ |date=7 December 2022 }}. ''IMDb''.</ref> | Epizodi: "[[The Greatest Story Ever D'ohed]]" |- | 2013 | ''[[Eastbound and Down]]'' | Ronnie Thelman | Epizodi: "Chapter 29" |- | 2015 | ''Highston'' | {{N/A}} | Producent ekzekutiv |- | rowspan="3" | 2018 | ''[[The Zen Diaries of Garry Shandling]]'' | Himself | Dokumentar televiziv |- | ''[[Seth Rogen's Hilarity for Charity]]'' | Himself | Television special |- | ''[[Who Is America?]]'' | Various characters | 7 episode; gjithashtu krijues, skrnarist, regjisor dhe producent ekzekutiv<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt8679236/?ref_=nv_sr_1|title=IMDb|website=[[IMDb]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113210511/https://www.imdb.com/title/tt8679236/?ref_=nv_sr_1|archive-date=13 nëntor 2020|url-status=live}}</ref> |- | 2019 | ''[[The Spy (TV series)|The Spy]]'' | [[Eli Cohen]] | 6 epizoda; gjithashtu producent ekzekutiv |- | TBA | ''[[Disclaimer (seri televizive)|Disclaimer]]'' | | Miniseri i ardhshëm |- | 2025 | ''[[Ironheart (miniseri)|Ironheart]]'' | Mystery Man | Post-production |} === Video muzikore === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col" | Viti !scope="col" | Titulli !scope="col" | Roli !scope="col" | Artist |- | 2000 | "[[Music (kënga e Madonna)|Music]]"<ref>{{cite web|last=Manning|first=Kara|url=http://www.mtv.com/news/articles/1431556/madonna-wraps-video-music-leaks-online.jhtml|title=Madonna Wraps Video As "Music" Leaks Online|publisher=MTV News. Viacom|date=31 maj 2000|access-date=6 shtator 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071009224558/http://www.mtv.com/news/articles/1431556/madonna-wraps-video-music-leaks-online.jhtml|archive-date=9 tetor 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://buzzworthy.mtv.com/2008/11/12/top-trl-video-cameos-ali-g-shows-madonna-the-real-big-ben/|title=Top 'TRL' Video Cameos: Ali G Shows Madonna The Real Big Ben!|publisher=MTV Buzzworthy. Viacom|date=13 nëntor 2008|access-date=29 gusht 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004225836/http://buzzworthy.mtv.com/2008/11/12/top-trl-video-cameos-ali-g-shows-madonna-the-real-big-ben/|archive-date=4 tetor 2013|url-status=live}}</ref><ref name="bbc">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/731080.stm|work=BBC News|title=Ali G 'stars in Madonna video'|date=30 prill 2000|access-date=28 mars 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911050701/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/731080.stm|archive-date=11 shtator 2015|url-status=live}}</ref> | Ali G | [[Madonna]] |} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Commons|Sacha Baron Cohen|Sacha Baron Cohen}} * [https://www.imdb.com/name/nm0056187/ Sacha Baron Cohen] at [[IMDb]] * {{MySpace|borat|Sacha Baron Cohen (Borat)}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë anglezë]] [[Kategoria:Humoristë anglezë]] [[Kategoria:Producentë anglezë]] [[Kategoria:Skenaristë anglezë]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje izraelite]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje bjelloruso-jehude]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje gjermano-jehude]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje uellsiane]] [[Kategoria:Personalitete televizive angleze]] {{aktor-cung}} 8cailsrgpzv8r4thyd9ghod3tihdr43 0 27953 2981123 2941978 2026-05-16T10:29:56Z Albanian atdhetar 162427 /* */ 2981123 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sak Faslia | image = Sak_Faslia_Kolë_Bibë_Mirakaj....._1942.JPG | image_size = 350px | caption = 1. Sak Faslia, 2. [[Kolë Bibë Mirakaj]], 3. [[Bajram Gashi]], 4. [[Shaban Basha]], 5. [[Sali Rama]] | birth_date = [[1885]] | birth_place = [[Koshutani|Koshutan]], [[Rugova]], [[Pejë]] | death_date = [[1944]] | death_place = [[Smilovica]], kufiri shqiptaro-malazez | nationality = Shqiptar | occupation = [[Bajraktari|Bajraktar]], luftëtar | known_for = Luftërat kundër forcave malazeze dhe serbe | awards = Hero i Kombit (2004) }} '''Sak Faslia''' (l. [[1885]] në [[Koshutani|Koshutan]], [[Rugova]], [[Pejë]] – v. [[1944]] në [[Smilovica]]) ishte [[Bajraktari|bajraktar]] dhe luftëtar [[shqiptar]] nga [[Kosova]], i njohur si një ndër prijësit më të dalluar të [[Rugova|Rugovës]] në luftërat kundër forcave malazeze dhe serbe. == Jeta == Sak Faslia u lind në vitin [[1885]] në fshatin [[Koshutani|Koshutan]] të Rugovës. I takonte familjes së Kurtdedajve, e njohur për trimëri dhe bujari që nga shekulli XVIII. Ishte nip i [[Sali Jaha|Sali Jahës]], bajraktar dhe pjesëmarrës në [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjen Shqiptare të Prizrenit]] ([[1878]]). Ai veproi dhe luftoi përkrah figurave të njohura rugovase si [[Ker Sadria]], [[Sali Rama]], [[Jashar Haxha]] dhe [[Tahir Coli]]. == Veprimtaria luftarake == Në vitin [[1911]], gjatë rënies së [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] në Ballkan, Sak Faslia mori pjesë në [[Lufta e Beranës]], ku u dallua si strateg dhe prijës kundër forcave malazeze. Në vitin [[1912]], ai udhëhoqi luftëtarët rugovas në [[Lufta e Moknave]], ku forcat malazeze u shpartalluan në zonën e Moknës. Gjatë periudhës së pushtimit serb të Kosovës dhe deri në [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]], Sak Faslia vazhdoi rezistencën e armatosur në mbrojtje të kufirit shqiptar. == Lufta e Dytë Botërore == Pas shpërbërjes së Jugosllavisë në vitin [[1941]], Rugova u përfshi në [[prefektura e Pejës|Prefekturën e Pejës]] nën administrimin e [[protektorati italian në Kosovë|protektoratit italian]]. Më [[1 korrik]] [[1941]], në Pejë, Sak Faslia u takua me majorin [[Kolë Bibë Mirakaj]] dhe [[Rexhep Gilani]]n, të cilët e caktuan si udhëheqës të mbrojtjes së kufirit shqiptaro-malazez. Ai mori drejtimin e [[Batalioni "Gramos"|Batalionit "Gramos"]], ndërsa luftëtarët rugovas u vendosën përgjatë vijës kufitare Morinë – Qafë e Diellit – Qafë e Çakorrit – Mokna – Qafë e Dasmorëve – Smilovicë. Sak Faslia mori pjesë edhe në mbrojtjen e Plavës dhe Gucisë, së bashku me luftëtarë të tjerë shqiptarë si [[Ali Bajraktari]], [[Selim Shabani]], [[Demë Alia]] dhe [[Haxhi Bajraktari]]. Në [[4 nëntor]] [[1941]], ai mori pjesë në mbrojtjen e [[Pazari i Ri|Pazarit të Ri]] kundër forcave çetnike, ku u plagos në këmbë por nuk e lëshoi flamurin nga dora. == Vrasja == Më [[30 prill]] [[1944]], Sak Faslia u plagos për herë të dytë. Pas shërimit u kthye sërish në vijën kufitare. Ai u vra gjatë një përleshjeje me forcat malazeze në vitin [[1944]] në Majën e [[Smilovica|Smilovicës]]. Sipas bashkëluftëtarëve, fjalët e tij të fundit ishin: {{Cquote|O kadale cërnogora, se s'ti lëshojmë kurrë këto troje, këtu i thonë Rugovë.}} U varros në Smilovicë, aty ku ra në luftë. == Nderime == Më 3 qershor 2004, me rastin e 60-vjetorit të vrasjes së tij, Presidenti i Kosovës [[Ibrahim Rugova]] e shpalli Sak Faslinë '''Hero të Kombit'''. == Tituj të veprave == * [[Bajraktar i Rugovës]] * [[Lidhja e Prizrenit]] == Mirënjohjet == * [[Nishani|Dekorata Nishan]] * Dekorata e trimërisë - në [[Lufta e Moknave]] nga [[Shqipëria (kthjellim)|Kryetari i Qeverisë shqiptare]], [[Mustafa Kruja]] == Dëftime == {{ref}} 2. Akademi përkujtimore me rastin e 60 vjetorit të rënjes së Sak Faslisë, nën patronatin e Presidentit Rugova [http://www.youtube.com/watch?v=UEv0MWxfmT0] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Vilajeti i Kosovës]] [[Kategoria:Dyluftime]] [[Kategoria:Njerëz nga Rugova]] mghau2b8zejijs45fq2o9sb8fc1g23q 2981124 2981123 2026-05-16T10:31:26Z Albanian atdhetar 162427 /* */ 2981124 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | name = Sak Faslia | image = Sak_Faslia_Kolë_Bibë_Mirakaj....._1942.JPG | image_size = 350px | caption = 1. Sak Faslia, 2. [[Kolë Bibë Mirakaj]], 3. [[Bajram Gashi]], 4. [[Shaban Basha]], 5. [[Sali Rama]] | birth_date = [[1885]] | birth_place = [[Koshutani|Koshutan]], [[Rugova]], [[Pejë]] | death_date = [[1944]] | death_place = [[Smilovica]], kufiri shqiptaro-malazez | known_for = Luftërat kundër forcave malazeze dhe serbe | awards = Hero i Kombit (2004) }} '''Sak Faslia''' (l. [[1885]] në [[Koshutani|Koshutan]], [[Rugova]], [[Pejë]] – v. [[1944]] në [[Smilovica]]) ishte [[Bajraktari|bajraktar]] dhe luftëtar [[shqiptar]] nga [[Kosova]], i njohur si një ndër prijësit më të dalluar të [[Rugova|Rugovës]] në luftërat kundër forcave malazeze dhe serbe. == Jeta == Sak Faslia u lind në vitin [[1885]] në fshatin [[Koshutani|Koshutan]] të Rugovës. I takonte familjes së Kurtdedajve, e njohur për trimëri dhe bujari që nga shekulli XVIII. Ishte nip i [[Sali Jaha|Sali Jahës]], bajraktar dhe pjesëmarrës në [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjen Shqiptare të Prizrenit]] ([[1878]]). Ai veproi dhe luftoi përkrah figurave të njohura rugovase si [[Ker Sadria]], [[Sali Rama]], [[Jashar Haxha]] dhe [[Tahir Coli]]. == Veprimtaria luftarake == Në vitin [[1911]], gjatë rënies së [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] në Ballkan, Sak Faslia mori pjesë në [[Lufta e Beranës]], ku u dallua si strateg dhe prijës kundër forcave malazeze. Në vitin [[1912]], ai udhëhoqi luftëtarët rugovas në [[Lufta e Moknave]], ku forcat malazeze u shpartalluan në zonën e Moknës. Gjatë periudhës së pushtimit serb të Kosovës dhe deri në [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]], Sak Faslia vazhdoi rezistencën e armatosur në mbrojtje të kufirit shqiptar. == Lufta e Dytë Botërore == Pas shpërbërjes së Jugosllavisë në vitin [[1941]], Rugova u përfshi në [[prefektura e Pejës|Prefekturën e Pejës]] nën administrimin e [[protektorati italian në Kosovë|protektoratit italian]]. Më [[1 korrik]] [[1941]], në Pejë, Sak Faslia u takua me majorin [[Kolë Bibë Mirakaj]] dhe [[Rexhep Gilani]]n, të cilët e caktuan si udhëheqës të mbrojtjes së kufirit shqiptaro-malazez. Ai mori drejtimin e [[Batalioni "Gramos"|Batalionit "Gramos"]], ndërsa luftëtarët rugovas u vendosën përgjatë vijës kufitare Morinë – Qafë e Diellit – Qafë e Çakorrit – Mokna – Qafë e Dasmorëve – Smilovicë. Sak Faslia mori pjesë edhe në mbrojtjen e Plavës dhe Gucisë, së bashku me luftëtarë të tjerë shqiptarë si [[Ali Bajraktari]], [[Selim Shabani]], [[Demë Alia]] dhe [[Haxhi Bajraktari]]. Në [[4 nëntor]] [[1941]], ai mori pjesë në mbrojtjen e [[Pazari i Ri|Pazarit të Ri]] kundër forcave çetnike, ku u plagos në këmbë por nuk e lëshoi flamurin nga dora. == Vrasja == Më [[30 prill]] [[1944]], Sak Faslia u plagos për herë të dytë. Pas shërimit u kthye sërish në vijën kufitare. Ai u vra gjatë një përleshjeje me forcat malazeze në vitin [[1944]] në Majën e [[Smilovica|Smilovicës]]. Sipas bashkëluftëtarëve, fjalët e tij të fundit ishin: {{Cquote|O kadale cërnogora, se s'ti lëshojmë kurrë këto troje, këtu i thonë Rugovë.}} U varros në Smilovicë, aty ku ra në luftë. == Nderime == Më 3 qershor 2004, me rastin e 60-vjetorit të vrasjes së tij, Presidenti i Kosovës [[Ibrahim Rugova]] e shpalli Sak Faslinë '''Hero të Kombit'''. == Tituj të veprave == * [[Bajraktar i Rugovës]] * [[Lidhja e Prizrenit]] == Mirënjohjet == * [[Nishani|Dekorata Nishan]] * Dekorata e trimërisë - në [[Lufta e Moknave]] nga [[Shqipëria (kthjellim)|Kryetari i Qeverisë shqiptare]], [[Mustafa Kruja]] == Dëftime == {{ref}} 2. Akademi përkujtimore me rastin e 60 vjetorit të rënjes së Sak Faslisë, nën patronatin e Presidentit Rugova [http://www.youtube.com/watch?v=UEv0MWxfmT0] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Vilajeti i Kosovës]] [[Kategoria:Dyluftime]] [[Kategoria:Njerëz nga Rugova]] 6u8bgkg0bbwys62xqxlxqkq6fwuejto 2981125 2981124 2026-05-16T10:32:28Z Albanian atdhetar 162427 2981125 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | name = Sak Faslia | image = Sak_Faslia_Kolë_Bibë_Mirakaj....._1942.JPG | image_size = 350px | caption = 1. Sak Faslia, 2. [[Kolë Bibë Mirakaj]], 3. [[Bajram Gashi]], 4. [[Shaban Basha]], 5. [[Sali Rama]] | birth_date = [[1885]] | birth_place = [[Koshutani|Koshutan]], [[Rugova]], [[Pejë]] | death_date = [[1944]] | death_place = [[Smilovica]], kufiri shqiptaro-malazez | allegiance = [[Shqipëria]] | known_for = Luftërat kundër forcave malazeze dhe serbe | battles = [[Lufta Shqiptaro-Çetnike]] | awards = Hero i Kombit (2004) }} '''Sak Faslia''' (l. [[1885]] në [[Koshutani|Koshutan]], [[Rugova]], [[Pejë]] – v. [[1944]] në [[Smilovica]]) ishte [[Bajraktari|bajraktar]] dhe luftëtar [[shqiptar]] nga [[Kosova]], i njohur si një ndër prijësit më të dalluar të [[Rugova|Rugovës]] në luftërat kundër forcave malazeze dhe serbe. == Jeta == Sak Faslia u lind në vitin [[1885]] në fshatin [[Koshutani|Koshutan]] të Rugovës. I takonte familjes së Kurtdedajve, e njohur për trimëri dhe bujari që nga shekulli XVIII. Ishte nip i [[Sali Jaha|Sali Jahës]], bajraktar dhe pjesëmarrës në [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjen Shqiptare të Prizrenit]] ([[1878]]). Ai veproi dhe luftoi përkrah figurave të njohura rugovase si [[Ker Sadria]], [[Sali Rama]], [[Jashar Haxha]] dhe [[Tahir Coli]]. == Veprimtaria luftarake == Në vitin [[1911]], gjatë rënies së [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] në Ballkan, Sak Faslia mori pjesë në [[Lufta e Beranës]], ku u dallua si strateg dhe prijës kundër forcave malazeze. Në vitin [[1912]], ai udhëhoqi luftëtarët rugovas në [[Lufta e Moknave]], ku forcat malazeze u shpartalluan në zonën e Moknës. Gjatë periudhës së pushtimit serb të Kosovës dhe deri në [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]], Sak Faslia vazhdoi rezistencën e armatosur në mbrojtje të kufirit shqiptar. == Lufta e Dytë Botërore == Pas shpërbërjes së Jugosllavisë në vitin [[1941]], Rugova u përfshi në [[prefektura e Pejës|Prefekturën e Pejës]] nën administrimin e [[protektorati italian në Kosovë|protektoratit italian]]. Më [[1 korrik]] [[1941]], në Pejë, Sak Faslia u takua me majorin [[Kolë Bibë Mirakaj]] dhe [[Rexhep Gilani]]n, të cilët e caktuan si udhëheqës të mbrojtjes së kufirit shqiptaro-malazez. Ai mori drejtimin e [[Batalioni "Gramos"|Batalionit "Gramos"]], ndërsa luftëtarët rugovas u vendosën përgjatë vijës kufitare Morinë – Qafë e Diellit – Qafë e Çakorrit – Mokna – Qafë e Dasmorëve – Smilovicë. Sak Faslia mori pjesë edhe në mbrojtjen e Plavës dhe Gucisë, së bashku me luftëtarë të tjerë shqiptarë si [[Ali Bajraktari]], [[Selim Shabani]], [[Demë Alia]] dhe [[Haxhi Bajraktari]]. Në [[4 nëntor]] [[1941]], ai mori pjesë në mbrojtjen e [[Pazari i Ri|Pazarit të Ri]] kundër forcave çetnike, ku u plagos në këmbë por nuk e lëshoi flamurin nga dora. == Vrasja == Më [[30 prill]] [[1944]], Sak Faslia u plagos për herë të dytë. Pas shërimit u kthye sërish në vijën kufitare. Ai u vra gjatë një përleshjeje me forcat malazeze në vitin [[1944]] në Majën e [[Smilovica|Smilovicës]]. Sipas bashkëluftëtarëve, fjalët e tij të fundit ishin: {{Cquote|O kadale cërnogora, se s'ti lëshojmë kurrë këto troje, këtu i thonë Rugovë.}} U varros në Smilovicë, aty ku ra në luftë. == Nderime == Më 3 qershor 2004, me rastin e 60-vjetorit të vrasjes së tij, Presidenti i Kosovës [[Ibrahim Rugova]] e shpalli Sak Faslinë '''Hero të Kombit'''. == Tituj të veprave == * [[Bajraktar i Rugovës]] * [[Lidhja e Prizrenit]] == Mirënjohjet == * [[Nishani|Dekorata Nishan]] * Dekorata e trimërisë - në [[Lufta e Moknave]] nga [[Shqipëria (kthjellim)|Kryetari i Qeverisë shqiptare]], [[Mustafa Kruja]] == Dëftime == {{ref}} 2. Akademi përkujtimore me rastin e 60 vjetorit të rënjes së Sak Faslisë, nën patronatin e Presidentit Rugova [https://www.youtube.com/watch?v=UEv0MWxfmT0] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Vilajeti i Kosovës]] [[Kategoria:Dyluftime]] [[Kategoria:Njerëz nga Rugova]] poydfuim4y54zk6mc6yfzoprab3p8s0 0 32048 2980982 2504952 2026-05-15T19:59:41Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Grupe muzike fiktive]]; added [[Category:Grupe muzikore të trilluara]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980982 wikitext text/x-wiki '''Nightmare Cinema''' ka qenë një [[rock]] bend "[[Parodia|parodik]]", i përbërë nga anëtarët e bendit [[Dream Theater]], të cilët kanë luajtur në instrumente tjera nga ato të përhershmet. Emri i këtij bendi është krijuar qëllimisht për ta "kundërshtuar" emrin Dream Theater, meqenëse emri i kundërt me "Dream" ''(shqip: "[[Ëndrra]]")'' është "Nightmare" ''(shqip: "[[Ankthi]]")'' , dhe emri i kundërt me "Theater" ''(shqip: "[[Teatri]]")'' është "Cinema" ''(shqip: "[[Kino]]")''. Gjatë daljeve të sërishme në skenë, duke ia filluar nga [[1 nëntor]]i i vitit [[1997]] në [[House of Blues]] në [[Chicago]], anëtarët e Dream Theater disa herë iu shmangën instrumenteve të tyre duke u rënë instrumenteve të tjera, përpos [[James LaBrie]], i cili mbeti prapë vokalist. Kënga që ata zakonisht performonin ishte "Perfect Strangers" e [[Deep Purple]], si dhe në një rast të vetëm, ata e performuan edhe "Suicide Solution" të [[Ozzy Osbourne]]. Bendi tjetër parodik i ngjajshëm me këtë, i drejtuar nga [[Derek Sherinian]], ishte "Nicky Lemons and the Migraine Brothers", ku merrnin pjesë edhe [[John Petrucci]] me [[Mike Portnoy]]-n. Ky bend performoi një këngë të stilit punk të quajtur "I Don't Like You". I veshur me një qafore gëzofi dhe syze dielli, Nicky Lemons (Sherinian) është përshkruar nga Portnoy si kryqëzim në mes të [[Elton John]]-it dhe [[David Lee Roth]]-it. Kur Derek Sherinian e la bendin, Dream Theater u kthye kah vetja, kështu që ky ishte fundi i Nightmare Cinema. Sipas Mike Portnoy-t, ekzistonte një lidhje në mes të anëtarëve të bendit që e lejoi këtë bend eksperimental të ekzistonte, por ajo u ndërpre kur Derek Sherinian u nda nga bendi. Ky është një fakt interesant, pasi që edhe zëvendësimi i Sherinian, [[Jordan Rudess]], është gjithashtu mjaft i aftë t'i bie kitarës, dhe është paraqitur si kitarist në këngën "Shifting Sands" të solo albumit të tij ''[[Feeding the Wheel]]''. Derek Sherinian e emëroi një këngë "Nightmare Cinema", në solo albumin e tij ''[[Black Utopia]]''. ==Anëtarët== Anëtarët e Dream Theater i ndërruan edhe emrat e tyre skenikë bashkë me instrumentet: * Abdul Matahari ([[James LaBrie]]) - vokal * Nicky Lemons ([[Derek Sherinian]]) - kitarë (testierë) * Johnny James ([[John Petrucci]]) - bateri (kitarë) * Juice Malouse ([[John Myung]]) - tastierë (bas kitarë) * Max Del Fuvio ([[Mike Portnoy]]) - bas kitarë (bateri) ==Lidhje të jashtme== * [http://www.dtfaq.com/question/55 Nightmare Cinema te FAQ e Dream Theater] * [http://www.youtube.com/watch?v=ApL1mCdOpxQ Video - Nightmare Cinema duke e performuar "Perfect Strangers" të Deep Purple] {{Dream Theater}} [[Kategoria:Dream Theater projekte anësore]] [[Kategoria:Grupe muzikore të trilluara]] eltc0cqjkne787ag29c4udbnpb9cgmx 0 32689 2981109 2973420 2026-05-16T05:32:54Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2981109 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | company_name = Samsung | company_logo = [[Skeda:Samsung Black icon.svg|200px]] | image = Samsung headquarters.jpg | image_caption = [[Samsung Town]], selia e kompanisë në [[Seoul]] | company_type = Publike, Ndërkombëtare | foundation = [[Korea|Kore]] | founder = Lee Byung-chull | location = [[Seoul]], [[Korea Jugore]] | area_served = Ndërkombëtare | industry = Conglomerate(grumbullimin e pjesëve të ndryshme) | key_people = Lee Kun-hee<br /> Chairman<br /> CEO<br /> Lee Soo-bin | products = Electronike<br /> Substanca kimike<br /> Flesh memorie<br /> Aviacioni<br /> Telefona mobil<br /> Smartphones | revenue = US$ 172.5 miliard (2009) | net_income = US$ 13.8 miliard (2009) | assets = US$ 294.5 miliard(2009) | num_employees = 276,000 (2009) | homepage = [http://www.samsung.com/ Samsung.com] }} '''Samsung''' është kompani koreano-jugore që merret me prodhimin e produkteve elektronike. Samsung është e njohur me kualitetin e produkteve të saj të larta.<ref>{{Cite web|title=SAMSUNG ELECTRONICS Co., Ltd. 2020 Half-year Business Report|url=https://images.samsung.com/is/content/samsung/p5/global/ir/docs/2020_Half_Year_Report.pdf|access-date=13 janar 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Global 500 2024 {{!}} Brand Value Ranking League Table {{!}} Brandirectory|url=https://brandirectory.com/rankings/global/table|access-date=2024-06-09|website=brandirectory.com|language=en}}</ref> == Historia e telefonave mobil Samsug == Për dallim nga kompanitë tjera elektronike origjina e Samsung-ut nuk ka përfshirë produkte elektronike, por produkte të tjera. Në vitin 1938 themeluesi i Samsung Byung-Chull Lee formoi në [[Korea|Kore]] një kompani të eksportit të tregtisë, shitjen e peshkut, perime dhe fruta në [[Kina|Kinë]]. Brenda një dekade Samsung kishte fabrika mielli dhe makina të ëmbëlsirave. Nga 1958 e tutje Samsung filloi të zgjerohet në industri të tjera të tilla si financiare, media dhe ndërtimin e anijeve në vitet e 1970-ta. Në 1969, Samsung filloi të prodhojë atë për të cilën Samsung është famshëm, televizorë, [[Telefoni celular|Telefona mobil]] (gjatë 90-të), radio, komponentet kompjuterike dhe pajisje të tjera elektronike. Në vitet e 1990 Samsung filloi të zgjerohet globalisht me ndërtimin e fabrikave në [[SHBA]], [[Britania e Madhe|Britania]], [[Gjermania]], [[Tailanda]], [[Meksika]], [[Spanja]] dhe [[Kina]] deri në vitin 1997. Në vitin 1997 gati të gjitha bizneset Koreane u zvogëluan në madhësi e edhe Samsung-u nuk kishte përjashtim. Ata shitën bizneset për lehtësimin e borxhit dhe zvogluan numrin e punonjësve per 50.000. Por në sajë të industrisë elektronike ata arritën të frenojne kete. Historia e Samsung-ut dhe [[Telefoni celular|telefonave celular]] shtrihet në mbi 10 vjet. Në vitin 1993 Samsung-u zhvilloi telefonat celular me te lehtit të epokës së tij. Më pastaj ata zhvilluan telefonat e mençur dhe një telefon i kombinuar me mp3 player gjatë viteve të shekullit 20. Në këtë kohë Samsungu u fokusua në industrinë 3G. Duke bërë video, telefona me kamera të një shpejtësie të përshtatshme për përdoruesit. [[Skeda:TimeWarnerCenter.JPG|thumb|200px]] == Pikë kthese == Në vitin 1993, Samsung Mobile ka lëshuar në treg serinë SH-700, i cili mburrej me dizajn dhe kualitet të muzikës. Me një produkt të mirë dhe një fushatë më agresive të marketingut, Samsung do të kërkojnë më shumë se gjysma e telefonisë celulare në tregun e aksioneve në [[Korea|Kore]] nga [[Motorola]]. == Tregu global == Telefonat celularë Samsung kanë gjetur rrugën për në duart e amerikanëve ku për herë të parë në vitin 1996, kur ata ishin partner me Sprint në një linjë të telefonave. Disa vjet më vonë, [[Amerika Jugore|Amerika e Jugut]] dhe [[Japonia]] ishin duke shijuar dizajn të lartë të telefonave celularë Samsung . == Mobilat Samsung Sot == Në tremujorin e 3 të vitit 2008, për herë të parë në historinë e saj, Samsung Mobile ka dërguar më shumë se 50 milionë aparate në një drejtim pavarësisht nga një rënie globale. == Telefonat e mençur == Samsung garon për të mirë në çdo treg, si shembull me mega megapixellers si Pixon M8800 . == Ndarjet grupore: == * Industria Elektronike * Shërbimet Financiare * Indusitria Kimike * Industria e Makinerise * Inxhinieria * Konstrukcioni * Shitje me pakicë * Veshmbathje * Edukimi & Sherbimet mjekesore * Zhvillimin e burimeve dhe tregtise == Konsumatorët e dukshëm == * Royal Dutch Shell Samsung Heavy Industries do të jetë ofruesi i vetëm i gazit të lëngshëm natyror (LNG) objektet e magazinimit me vlerë deri në US$ 50 miliardë dollarësh për në Mbretërine Hollandeze Shell për 15 vitet e ardhshme. * Qeveria e [[Emiratet e Bashkuara Arabe|Emirateve te Bashkuara Arabe]] Një konsorcium i firmave të Koresë së Jugut - duke përfshirë Samsung, Korea Electric Power Corp dhe Hyundai - kane fituar një marrëveshje ne vlerë 40 miliardë dollarë për të ndërtuar centrale bërthamore në [[Emiratet e Bashkuara Arabe|Emirateve te Bashkuara Arabe]]. == Qendra Mjekësore Samsung == Samsung Medical Center, një organizatë jofitimprurëse mjekësore. Grupi i Samsung dhuron rreth $ 100 milion për çdo vit Medical Center. Medical Center Samsung është i përbërë nga Samsung Seul Spitalit, Spitali Kangbook Samsung, Alcatel Changwon Spitali, Samsung Cancer Center. Samsung Cancer Center në Seul, qendra më e madhe e kancerit në [[Azia|Azi]] edhe më të mëdhe sesa Qendra Kombëtare e [[Korea|Koresë]] së kancerit dhe Qendra kombetare e kancerit ne [[Japonia|Japoni]]. == Produktet e Samsung: == * Samsung SGH-G800 * Samsung Omnia Series * Semiconductor * Hard disk drive * Display device * Consumer electronics * Pleomax * Samsung Telecommunications * Samsung Life Insurance * Computer monitor == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * http://www.zimbio.com/New+Mobile+Phones/articles/3923/brief+history+Samsung+Mobile * https://web.archive.org/web/20111119215702/http://www.samsung-mobiles.net/history-of-samsung.html * http://www.ehow.com/about_5211891_history-samsung-mobile-phones.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303235543/http://www.ehow.com/about_5211891_history-samsung-mobile-phones.html |date=3 mars 2011 }} * http://en.wikipedia.org/wiki/Samsung * [http://www.samsung.com/us/aboutsamsung/corporateprofile/ourperformance/samsungprofile.html.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122114541/https://www.samsung.com/us/common/notfound.html |date=22 janar 2020 }} * [http://www.ft.com/cms/s/2/c48d477a-0c3b-11df-8b81-00144feabdc0.html. "/ Technology - Samsung beats HP to pole position". Ft.com. ] * [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aO0FeeTB6_0Y.|Park, Kyunghee (2009-07-28). "July 29 (Bloomberg) – Samsung Heavy Shares Gain on Shell’s Platform Orders (Update1)". Bloomberg. ] * [http://enr.construction.com/toplists/InternationalContractors/001-100.asp. "The Top 225 International Contractors2010". Enr.construction.com. 2010-08-25. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122114500/https://www.enr.com/texas-louisiana/toplists/2015_Top_Design_Firms_Sector |date=22 janar 2020 }} * [http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/industries/183/index.html. "Global 500 2009: Industry: - FORTUNE on CNNMoney.com". Money.cnn.com. 2009-07-20. ]{{Lidhje e vdekur}} * [http://www.forbes.com/2002/03/21/0321feat_6.html.|"The World's Best Amusement Parks". Forbes.com. 2002-03-21. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122114502/https://www.forbes.com/2002/03/21/0321feat_6.html.%7C |date=22 janar 2020 }} * [https://web.archive.org/web/20110219194559/http://adage.com//agencyfamilytrees2010// "AGENCY FAMILY TREES 2010". Advertising Age. 2010-04-26. ] * [http://www.iimagazine.com/Research/133/546/0/0/0/The_Worlds_Best_Hotels/Top_100_Hotels.html.|"2009 World's Best Hotels". Institutional Investor. 2010-03-01. ] * [http://www.institutionalinvestor.com/Article.aspx?ArticleID=1389311.|"2007 All-Asia Best Overall Generalist Sales Force Rankings". Institutional Investor. 2007-06-01. ]{{Lidhje e thyer}} * [http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Press/deloitte_vol2_article3.pdf.|"Deloitte Vol. 2 Article. 3". deloitte.com. ]{{Lidhje e vdekur}} * [http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/technology/article3764352.ece. Hutson, Graham; Richards, Jonathan (17 April 2008). "Samsung chairman charged with tax evasion - Times Online". The Times (London). ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122114503/https://www.thetimes.co.uk/ |date=22 janar 2020 }} * [http://www.samsung.com/uk/aboutsamsung/corporateprofile/history06.html. a b "History - Corporate Profile - About Samsung - Samsung". Samsung Group. Samsung Group. ]{{Lidhje e vdekur}} * [http://www.austinchamber.com/TheChamber/AboutTheChamber/NewsReleases/2010/SASpressrelease.pdf.|"Samsung Austin Semiconductor Begins $3.6B Expansion for Advanced Logic Chips". Austinchamber.com. 2010-06-09. ]{{Lidhje e thyer}} * [http://edition.cnn.com/2009/BUSINESS/10/19/korea.dubai.tower/index.html. "Dubai skyscraper symbol of S. Korea's global heights". CNN. October 19, 2009. ]{{Lidhje e vdekur}} * [http://www.reuters.com/article/2008/11/06/samsungtechwin-spinoff-idUSSEO734620081106.|"Samsung Techwin to spin off camera business". reuters.com. 2008-11-06.]{{Lidhje e vdekur}} * [http://www.rolls-royce.com/korea/en/about/customers_suppliers_partners.jsp.|"Customers, suppliers & partners". rolls-royce.com.]{{Lidhje e thyer}} [[Kategoria:Kompani të Koresë Jugore]] [[Kategoria:Marka koreano jugore]] [[Kategoria:Samsung]] 21n1enkm7xrxm83hsdeidqx6t70f2al 0 35890 2980836 2942158 2026-05-15T17:32:43Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2980836 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Pepsi 2023.svg|thumb|250px|[[Shenja dalluese]] - '''Pepsi-Cola''']] '''Pepsi-Cola''' ose më shumë njohur si '''Pepsi''', është një [[pije e butë]], [[pije jo alkoolike|jo alkoolike]] që prodhohet nga kompania [[PepsiCo]]. Është një ndër pijet më të konsumuara në botë kështu që shitet gjithkah në botë. Kjo pije për herë të parë u prodhua në vitet e 90-ta të shekullit XIX nga [[farmacisti]] [[Caleb Bradham]]. Marka u paraqit në tregun e përgjithshëm më [[16 qershor]] të vitit [[1903]]. Që nga koha e paraqitjes së parë të Pepsit në treg kanë dalur [[Lista e llojeve të Pepsit|variacione të shumta të Pepsit]] duke përfshirë llojet e njohura si [[Diet Pepsi]], [[Pepsi Max]], [[Pepsi Samba]], [[Pepsi Blue]], [[Pepsi Gold]], [[Pepsi Jazz]] dhe [[Pepsi Next]] (prodhuar për tregun [[Japonia|japonez]]). == Historia == Pepsi-Cola për herë të parë u prodhua në[[New Bern, North Carolina]] në Shtetet e Bashkuara të Amerikës në fillim të viteve 1890-të nga farmacisti [[Caleb Bradham]]. Mbi emrin '''Pepsi-Cola''' në faqen oficiale të Pepsit ka dy versione të cilat paraqiten rreth asaj se si '''Cabel Bradham''' vendosi të e marr këtë emër të kësaj pije: *# Caleb Bradham ka blerë emrin "Pep Kola" nga konkurrenti lokal dhe e ka ndërruar në Pepsi-Cola. *# "Pepsi-Cola" është një anagram nga "Episcopal" - një [[kisha|kishë]] e madhe rrethu rrugës përballë [[barnatore]]s së Calbel Bradhamit. Një teori tjetër është se Caleb Bradham dhe konsumuesit e tijë kanë parë se emri tingëllon mirë ose fakti se në përbërje ka pasur një lloj të "peps"-it sepse është pije e karbonuar për këtë arsye dhe ia dhanë emrin "Pepsi". Në vitin 1923, Pepsico bankrotoi për shkak të [[çmimi]]t të lartë të [[sheqeri]]t si rezultat i [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] kështu që të gjitha mjetet u shitën dhe Roy C. Megargel e bleu [[File:1950's Pepsi Please.jpg|thumb]] kompaninë.<ref>[http://www.sodamuseum.bigstep.com/generic.jhtml?pid=3 "Historia e Pepsi-Cola-s"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212003647/http://www.sodamuseum.bigstep.com/generic.jhtml?pid=3 |date=12 shkurt 2008 }}, ''sodamuseum.bigstep.com'' paragrafi 8</ref> Tetë vite më vonë kompania bankrotoi përsëri duke rezultuar në reformimin e formulas së bazës së Pepsit. Në vitin 1964, Diet Pepsi ishte pija e parë dietetike në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. == Marketingu == Në vitin 1975, PepsiCo paraqiti marketingun '''[[Pepsi Challenge]]''' (Pepsi Sfida) ku PepsiCo organizoi shijim qorrazi (symbyllazi) të pijes Pepsi-Cola dhe konkurentit direkt [[Coca-Cola]]. Gjatë këtyre shijimeve symbyllazi shumica e pjesëmarrësve zgjodhën Pepsin si një pije me shije më të mirë. Në këtë rast PepsiCo fitoi një avantazh nga kampanja duke u paraqitur me [[reklama televizive]] dhe duke paraqitur rezultatet e testeve në publik.<ref>[http://www.sodamuseum.bigstep.com/generic.jhtml?pid=3 SODAmuseum.com "Historia e Pepsi-Colas"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212003647/http://www.sodamuseum.bigstep.com/generic.jhtml?pid=3 |date=12 shkurt 2008 }}, ''sodamuseum.bigstep.com'', paragrafi 31</ref> Në vitin 1996, PepsiCo paraqitit marketing strategjinë shumë të suksesshme të njohur si [[Pepsi Stuff]]. Në vitin 2002, strategjitë u vlerësua nga Promo Magazine si një mrekulli që ndihmoi në ridefinimin e marketingut promotiv [https://web.archive.org/web/20070222105329/http://www.pepsico.com/PEP_Company/Honors/index.cfm Burimi: Promo Magazine, 2002]. Në vitin 2007, PepsiCo se [[kanaçe]]t e pepsit do të ridizajnohen përsëri. [http://www.pepsigallery.com/?or=pw.474] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206024306/http://www.pepsigallery.com/?or=pw.474 |date=6 shkurt 2007 }} === Sloganët === * 1939: "Twice as Much for a Nickel" - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1950: "More Bounce to the Ounce" - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1958: "Be Sociable, Have a Pepsi" - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1961: "Now It's Pepsi for Those Who Think Young" - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1963: "Come Alive, You're in the Pepsi Generation". - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1967: "(Taste that beats the others cold) Pepsi Pours It On". - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1969: "You've Got a Lot to Live, Pepsi's Got a Lot to Give". - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1973: "Join the Pepsi people (feeling free)". - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1975: "Have a Pepsi day". - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1979: "Catch that Pepsi spirit". - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1981: "Pepsi's got your taste for life". - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1983: "Pepsi's Now!" - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1984: "The Choice of a New Generation". - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1991: "Gotta Have It". - [[Gjuha shqipe|shqip]] : "Duhet ta kem." * 1995: "Nothing Else is a Pepsi". - [[Gjuha shqipe|shqip]] : "Asgjë tjetër nuk është Pepsi". * 1997: "GeneratioNext". - [[Gjuha shqipe|shqip]] : * 1999: "Ask for More"/"The Joy of Cola". - [[Gjuha shqipe|shqip]] :"Kërko më shumë"/"Hareja e Cola-s (Kollës)" * 2003: "It's the Cola"/"Dare for More". - [[Gjuha shqipe|shqip]] : == LLojet e Pepsit == :''Shih gjithashtu : [[Lista e llojeve të Pepsit]]'' Ka shumë lloje nga Pepsi-Cola dhe që të gjitha ndryshojnë në shije, çmim dhe aparencë (dukje, vizualitet). Diet Pepsi është një nga më të popullarizuarit nga llojet e ndryshme të pijeve duke qenë pa sheqer dhe kalori. Pije tjera të njohura të Pepsit me pak kalori janë [[Pepsi Max]], [[Pepsi ONE]], [[Caffeine-Free Pepsi]] dhe [[Caffeine-Free Diet Pepsi]]. == Kritikat == Në vitin 2003 dhe përsëri në vitin2006<ref>[http://www.rediff.com/money/2003/aug/05pepsicoke.htm Pepsi, Coke contain pesticides: CSE]</ref>, [[Qendrathe për Shkencë dhe Ambient]] (CSE), një [[organizata joqeveritare|organizatë joqeveritare]] në [[New Delhi]], zbuloi se pijet e prodhuara në [[India]], duke u përfshirë së bashku Pepsi dhe Coca-Cola, kishin nivel të lartë të rrezikshëm pesticidesh. Që të dy kompanitë PepsiCo dhe The Coca-Cola deklaruan se pijet e tyre janë të sigurta për konsumim dhe publikuan reklama në gazeta duke treguar se niveli pesticideve në produktin e tyre është më i ulët se ato në ushqimet tjera si çaji, frutat dhe prodhimet e qumshtit. [[File:Pepsi logo 2008.svg|thumb]] <ref>{{Cite web|url=http://www.financialexpress.com/latest_full_story.php?content_id=136991|title=Cola sales down 10% on state bans|url-status=dead|access-date=31 janar 2007|archive-date=11 mars 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070311021327/http://www.financialexpress.com/latest_full_story.php?content_id=136991}}</ref> Në [[Kerala]] në Indi, shitja e Pepsi-Cola-s sëbashku me pijet tjera të buta është ndaluar.<ref>{{Cite web|url=http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/News/53a3285a-8106-4c3f-9e76-a5081c8762b8.aspx|title=Kerala bans Coke and Pepsi|url-status=dead|access-date=31 janar 2007|archive-date=21 gusht 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060821140416/http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/News/53a3285a-8106-4c3f-9e76-a5081c8762b8.aspx}}</ref> Pesë shtete tjera në Indi kanë bërë ndalim të këtyre pijeve në shkolla, kolegje dhe spitale.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4776623.stm Indian state bans Pepsi and Coke]</ref> On Friday, September 22, 2006, the High Court in Kerala overturned the Kerala ban ruling that only the federal government can ban food products.<ref>Thomas, V.M. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/22/AR2006092200277.html Indian Court Overturns Coke, Pepsi Ban] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025044405/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/22/AR2006092200277.html |date=25 tetor 2012 }}</ref> Në Iran u zhvillua anti-Pepsi propagandë televizive duke deshifruar emrin '''PEPSI''' në Pay (Paguaj) Each (Çdo) Penny (Qindarkë) Save (Shpëto) Israel (Izraelin).[https://web.archive.org/web/20061014040437/http://www.memritv.org/Transcript.asp?P1=1277] PepsiCo has a bottling plant in Iran.[http://www.metimes.com/articles/normal.php?StoryID=20060719-083019-1430r]{{Lidhje e thyer}} == Përbërësit e Pepsit == <!-- ingredients details correct as found at http://www.dietfacts.com/html/items/13138.htm --> {| class ="wikitable" align="right" cellborder="1" cellspacing="2" cellpadding="1" ! ! Përbërja |- |'''Energji''' |100 kcal |- |'''Yndyrë''' |0 g |- |'''Sodium''' |30&nbsp;mg |- |'''Potassium''' |10&nbsp;mg |- |'''Karbohidrate''' |27 g |- |'''Sheqer''' |27 g |- |'''Proteina''' |0 g |- |'''Kofeinë''' |25&nbsp;mg |} Pepsi-Cola përmban përbërësit bazik që mund të gjinden në shumicën e pijeve tjera të ngjashme duke [[File:PepsiLogo.jpg|thumb]] përfshirë ujin e gazuar, fruktozë, sheqer, ngjyrëra, [[acidi fosforik|acid fosforik]], kofeinë, [[acidi citrik|acid citrik]] dhe [[aroma|aromë natyrore]]. Pepsi-Cola pa kofeinë përmban të gjithë përbërësit përveç kofeinës. Pepsi ka [[pH]] mesatare mes 2-3. == Shih edhe == == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.pepsiworld.com/ Pepsi World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511063201/http://www.pepsiworld.com/ |date=11 maj 2012 }} * [https://web.archive.org/web/20081218212155/http://www.pepsiamericas.com/ Pepsi Americas] * [http://money.cnn.com/2005/03/07/news/fortune500/cokepepsi_sales/ 'Coke, Pepsi losing the fizz'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219032644/http://money.cnn.com/2005/03/07/news/fortune500/cokepepsi_sales/ |date=19 shkurt 2007 }} * [https://web.archive.org/web/20070308121809/http://wiredforbooks.org/johnsculley/ 1987 Audio Interview with John Sculley by Don Swaim of CBS Radio - RealAudio] * [https://web.archive.org/web/20101119180447/http://pepsifireworks.com/ The Annual Pepsi Independence Day Celebration (Tri-Cities, TN.)] * [http://www.freewebs.com/pepsicappuccino/ The Pepsi Max Cappuccino Wire], a fan site to Pepsi Max Cappuccino. * [http://www.foodsdatabase.com/LinkedLabel.aspx?FoodId=7356 Nutrition facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307020141/http://www.foodsdatabase.com/LinkedLabel.aspx?FoodId=7356 |date=7 mars 2007 }} {{cola}} [[Kategoria:Cola]] [[Kategoria:Pepsi]] [[Kategoria:Pije]] sco3nnt1ll9qs6a03ps5e2iipbmjvmc 0 38103 2980857 2136575 2026-05-15T18:26:03Z Leutrim.P 113691 2980857 wikitext text/x-wiki Në [[Kimia|kimi]], një '''bazë alkali''' është një hidroksid i çdo metali alkali që është element i bllokut s të Grupit I, ose i metalit alkalin-tokësor që është i bllokut s të Grupit II. Alkali mund të përkufizohet gjithashtu si një bazë që tretet në ujë. Një tretësirë ​​e një baze të tretshme ka një pH më të madh se 7.0. Mbiemrat alkaline dhe, më rrallë, alkaleshente përdoren zakonisht në anglisht si sinonime për bazën, veçanërisht për bazat e tretshme në ujë. Ky përdorim i gjerë i termit ka të ngjarë të ketë ardhur sepse alkalet ishin bazat e para të njohura që i bindeshin përkufizimit të Arrhenius për një bazë, dhe ato janë ende ndër bazat më të zakonshme. == Shiko edhe == * [[Kimia]] == Burime == bqsgfhndnnjdz4q4f3ufgcq149ntxx7 2980858 2980857 2026-05-15T18:27:00Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Kimi]]; +[[Kategoria:Kimi joorganike]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980858 wikitext text/x-wiki Në [[Kimia|kimi]], një '''bazë alkali''' është një hidroksid i çdo metali alkali që është element i bllokut s të Grupit I, ose i metalit alkalin-tokësor që është i bllokut s të Grupit II. Alkali mund të përkufizohet gjithashtu si një bazë që tretet në ujë. Një tretësirë ​​e një baze të tretshme ka një pH më të madh se 7.0. Mbiemrat alkaline dhe, më rrallë, alkaleshente përdoren zakonisht në anglisht si sinonime për bazën, veçanërisht për bazat e tretshme në ujë. Ky përdorim i gjerë i termit ka të ngjarë të ketë ardhur sepse alkalet ishin bazat e para të njohura që i bindeshin përkufizimit të Arrhenius për një bazë, dhe ato janë ende ndër bazat më të zakonshme. == Shiko edhe == * [[Kimia]] == Burime == [[Kategoria:Kimi]] [[Kategoria:Kimi joorganike]] 056boyxhk14mmoo00qvsv06pgaxvh6d 2980859 2980858 2026-05-15T18:27:10Z Leutrim.P 113691 2980859 wikitext text/x-wiki Në [[Kimia|kimi]], një '''bazë alkali''' është një hidroksid i çdo metali alkali që është element i bllokut s të Grupit I, ose i metalit alkalin-tokësor që është i bllokut s të Grupit II. Alkali mund të përkufizohet gjithashtu si një bazë që tretet në ujë. Një tretësirë ​​e një baze të tretshme ka një pH më të madh se 7.0. Mbiemrat alkaline dhe, më rrallë, alkaleshente përdoren zakonisht në anglisht si sinonime për bazën, veçanërisht për bazat e tretshme në ujë. Ky përdorim i gjerë i termit ka të ngjarë të ketë ardhur sepse alkalet ishin bazat e para të njohura që i bindeshin përkufizimit të Arrhenius për një bazë, dhe ato janë ende ndër bazat më të zakonshme. == Shiko edhe == * [[Kimia]] * [[Kimia organike]] == Burime == [[Kategoria:Kimi]] [[Kategoria:Kimi joorganike]] 9cw3sbqe9t4vsc4i9u4bbjwojlaty34 0 38106 2980863 1923620 2026-05-15T18:28:36Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Kimi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980863 wikitext text/x-wiki '''Akrili''' është një material [[plastik]] i njohur për transparencën e tij, rezistentë ndaj [[moti]]t dhe mprehtësisë së [[ngjyrë]]s. Akrilikët janë të rëndësishëm për ruajtjen për shkak të rezistencës së tyre ndaj ndryshimeve kimike. Ato mund të gjenden në [[fletëza]], [[filmi|filma]] dhe [[fletëngjitëse rrëshire]]. Disa emra të njohur firmash për formën e [[fletëzave]] janë [[Perspex]], [[Lucite]] dhe [[Plexiglas]]. Fletëza absorbuese e [[rrezeve ultraviolete]] përdoret në preferencë të xhamit për materiale vezulluese të kornizuara meqë thyhet më vështirë dhe absorbuesit [[ultraviolet]]ë mbrojnë [[objekt]]et e kornizuara nga dëmtimi nga [[rrezet ultra vjollce]] ([[UV]]). {{kimi-cung}} [[Kategoria:Kimi]] dccqcs4lqylxt04g0x3w4uyjia5moip 14 46913 2980820 2980779 2026-05-15T16:20:45Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 Undid 2 revisions from [[Special:Diff/2980776|2980776]] until [[Special:Diff/2980779|2980779]] 2980820 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Diplomatë sipas kombësisë|Shqiptarë]] [[Kategoria:Shqiptarë sipas profesionit]] nvh6pdttz9y8kvrdg32vo58umwq2x2c 0 49492 2980808 2874676 2026-05-15T13:59:06Z Zbulimi 166213 2980808 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Shyqyri Sako | image = |Emri = Shyqyri |Mbiemri = Sako |Emri Alt = | occupation = piktor filmi | birth_date = [[1937]] | birth_place = [[Kolona|Kolonjë]], [[Korçë]] | death_date = jeton | death_place = | nationality = shqiptar |}} '''Shyqyri Sako''' lindi në 5 mars të vitit [[1937]] në [[Kolonja|Kolonjë]] të [[Korçë]]s, është piktor shqiptar. == Biografi == Me pikturën u lidh në moshën e lojës, kur ishte 7 vjeç dhe vizatoi "shgarravinat" e para siç thotë ai. Në shtëpinë e Pionierit në Korçë mësimet e para i mori nga [[Vangjush Mio]] e [[Guri Madhi]], ndërsa në Lice nga Kaceli e Buza. Këtij të fundit ia dedikon punën në akuarel. Studioi 3 vjet në [[Moskë]] në Institutin e Artit VGIG për piktor filmi. Pa mundur t'i përfundojë studimet. Më tej u diplomua në [[Tiranë]] dhe në vitin 1963 filloi punë në Kinostudio, ku mori pjesë si piktor i filmit në realizimin e filmit të tij të parë "Detyrë e posaçme" dhe pastaj filmat e tjerë gjer në filmin e fundit [[Plumba prej plasteline]] në vitin {{f|1997}}, kur doli në pension. U nda nga jeta më 15 maj 2026. == Veprat artistike == * [[Detyrë e posaçme]] * [[Rrugë të bardha]] * [[Mësonjëtorja]] * [[Kapedani (film)|Kapedani]] * [[Dimri i fundit]] * [[Shpella e piratëve]] * [[Duaje emrin tënd]] * [[Njeriu i mirë]] * [[Telefoni i një mëngjesi]] * [[Plumba prej plasteline]], {{f|1997}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Piktorë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Korça]] [[Kategoria:Lindje 1937]] [[Kategoria:Vdekje 2026]] 04qevdgdv1ol37izglzhvx807fcxdj0 2980809 2980808 2026-05-15T14:00:13Z Zbulimi 166213 2980809 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Shyqyri Sako | image = |Emri = Shyqyri |Mbiemri = Sako |Emri Alt = | occupation = piktor filmi | birth_date = [[1937]] | birth_place = [[Kolona|Kolonjë]], [[Korçë]] | death_date = 15 maj 2026 | death_place = | nationality = shqiptar |}} '''Shyqyri Sako''' lindi në 5 mars të vitit [[1937]] në [[Kolonja|Kolonjë]] të [[Korçë]]s, është piktor shqiptar. == Biografi == Me pikturën u lidh në moshën e lojës, kur ishte 7 vjeç dhe vizatoi "shgarravinat" e para siç thotë ai. Në shtëpinë e Pionierit në Korçë mësimet e para i mori nga [[Vangjush Mio]] e [[Guri Madhi]], ndërsa në Lice nga Kaceli e Buza. Këtij të fundit ia dedikon punën në akuarel. Studioi 3 vjet në [[Moskë]] në Institutin e Artit VGIG për piktor filmi. Pa mundur t'i përfundojë studimet. Më tej u diplomua në [[Tiranë]] dhe në vitin 1963 filloi punë në Kinostudio, ku mori pjesë si piktor i filmit në realizimin e filmit të tij të parë "Detyrë e posaçme" dhe pastaj filmat e tjerë gjer në filmin e fundit [[Plumba prej plasteline]] në vitin {{f|1997}}, kur doli në pension. U nda nga jeta më 15 maj 2026. == Veprat artistike == * [[Detyrë e posaçme]] * [[Rrugë të bardha]] * [[Mësonjëtorja]] * [[Kapedani (film)|Kapedani]] * [[Dimri i fundit]] * [[Shpella e piratëve]] * [[Duaje emrin tënd]] * [[Njeriu i mirë]] * [[Telefoni i një mëngjesi]] * [[Plumba prej plasteline]], {{f|1997}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Piktorë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Korça]] [[Kategoria:Lindje 1937]] [[Kategoria:Vdekje 2026]] bqe29t6u3fpb1ze5ms1p8z1nuhedg1y 14 51206 2980981 2861380 2026-05-15T19:59:37Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Grupe muzike fiktive]] te [[Kategoria:Grupe muzikore të trilluara]] pa lënë një ridrejtim 2861380 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Grupe muzikore|!]] oaf2p3f9p2vqqwydjnt78ya12vnes5i 0 51801 2981094 2703905 2026-05-16T02:43:44Z YiFeiBot 67036 Bot: Migrating 1 langlinks, now provided by [[d:|Wikidata]] on [[d:q6481228]]; 4 langlinks remaining 2981094 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Phthiraptera | image = Fahrenholzia pinnata.JPG | image_width = 200px | image_caption =''[[Fahrenholzia pinnata]]'' | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Arthropod]]a | classis = [[Insect]]a | subclassis = [[Pterygota]] | infraclassis = [[Neoptera]] | ordo = '''Phthiraptera''' | ordo_authority = [[Ernst Haeckel|Haeckel]], 1896 | subdivision_ranks = nënrendi | subdivision = [[Anoplura]]<br /> [[Haematomyzus|Rhyncophthirina]]<br /> [[Ischnocera]]<br /> [[Amblycera]] }} '''Morrat''', ''(njëjës dhe pa shquar morr)'', janë insekte pa krahë që i takojnë rendit [[Phthiraptera]] të insekteve. Morrat janë parazitë të bimëve, të gjitarëve të ndryshëm si dhe të njeriut. Njihen rreth 300 lloje të këtyre insekteve. == Përshkrimi fizik == Morrat janë pa krahë, kanë kokë më të ngushtë se trupi, kanë antena të shkurtra prej 3 deri 5 segmentesh. Aparati i tyre gojor është i përshtatur për shpuarje dhe thithje. Këmbët i kanë të fuqishme e të shkurtra të përshtatura për lëvizje nëpër lëkurë. == Llojet e morrave == === Morrat e njeriut === Te njeriu paraziton [[Pediculus capitis]], ''(morri i kokës)'', [[Pediculus corporis]] apo vestimenti, ''(mori i trupit)'' dhe [[Pthirius pubis]], ''(morri i turpit)'' === Morrat e bimëve === '''Aphididea''', ''(morrat e bimëve)'' janë insekte të imëta me madhësi gjër në 6mm. Të shumtën jetojnë në kolonë. Disa janë pa krahë. Janë dëmtues të mëdhej të bimëve. Përfaqësues janë [[Aphis pomi]], ''(morri i mollës)'', [[Aphis rosa]], ''(morri i trëndafilit)'', [[Brevicoryne brassica]], ''(morri i lakrës)'', [[Lecanium corni]], ''(morri i kumbullës)'' etj.. Emrin e marrin sipas bimës ku jetojnë. Phylloxsera vastatrix – filoksera jeton në rrënjë të hardhisë nga thithë lëngje prandaj është dëmtues I madh. Është sjellur nga Amerika . === Morrat me mburojë === '''Coccidae''', ''(morrat me mburoje)'' janë morra që nga ana shpinore janë të mbuluara me mburojë që i mbronë nga ndryshimet klimatike dhe insekticidet. Janë gjithashtu dëmtues të bimëve të ndryshme. Përfaqësues është [[Icerya purchasi]] që paraziton në limona e portokaj. == Shiko edhe == * [[Pleshti]] == Referime == {{cung}} [[Kategoria:Insekte]] [[bg:Пухояди]] [[eml:Piôc']] [[ht:Pou]] [[nl:Luizen]] nxqkyh623x07shsdudookmp9qpboil4 0 52198 2981076 2928068 2026-05-15T22:49:57Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Lista e kryeministrave sipas vendit]]; added [[Category:Kryeministra sipas vendit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981076 wikitext text/x-wiki {{Infobox post zyrtar |post = Kryeministri |body = Republikës së Kosovës |image = File:PM Albin Kurti during the first meeting of the Government of the Republic of Kosovo 3 (cropped).jpg |imagesize = 155px |insignia = Emblem of the Republic of Kosovo.svg |insigniasize = 120px |insigniacaption = [[Stema e Kosovës]] |incumbent = [[Albin Kurti]] |incumbentsince = 22 mars 2021 |nominator = [[Presidenti i Kosovës]] |appointer = [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendi i Kosovës]] |termlength = Katër vjet |termlength_qualified = Rinovohet |inaugural = [[Bajram Rexhepi]] |formation = 4 mars 2002 |salary = 1,500 euro mujore<ref name="balkaneu.com">{{cite web|url=https://www.balkaneu.com/kosovos-pm-is-the-highest-paid-in-the-region/|title=Kosovo’s PM is the highest paid in the region|date=19 gusht 2018|publisher=balkaneu.com|language=en}}</ref> |website = [http://www.kryeministri-ks.net/ kryeministri-ks.net] }} '''Kryeministri i Kosovës''' është [[Kreu i qeverisë|kreu i qeverisë]] së [[Kosova|Kosovës]]. Ai zgjidhet nga [[Kuvendi i Kosovës]] me shumicë votash. Ka mandat 4 vjeçar. Kryeministri aktual është [[Albin Kurti]] që nga 22 mars 2021. == Historiku== == Lista e kryeministrave të Kosovës == {| class="wikitable" style="text-align:center" |-- ! # ! width=200|Emri<br><small>(Lindi–Vdiq)</small> ! Portreti ! colspan=2|Afati i Mandatit ! Partia Politike |-- | align="center" colspan="6" | [[Skeda:Flag_of_Dardania.svg|60px]] <br> '''[[Republika e Parë e Kosovës]]''' <br> ''(nën pushtimin serb)''<br><small>'''1990 - 1999'''</small> |-- ! style="background-color:LightBlue; color:white;"| 1 | [[Jusuf Zejnullahu]]<br><small>(1944– )</small> || || 7 shtator 1990 || 5 tetor 1991 || [[Lidhja Demokratike e Kosovës]] |-- ! style="background-color:LightBlue; color:white;"| 2 | [[Bujar Bukoshi]]<br><small>(1947– )</small> ||[[File:Bujar Bukoshi.jpg|60px]]|| 5 tetor 1991 || 2 prill 1999 || [[Lidhja Demokratike e Kosovës]] |-- ! style="background-color:DarkRed; color:white;"| 3 | [[Hashim Thaçi]] <br><small>(1968– )</small> || [[File:Hashim Thaci detail, 080718-D-9880W-015.jpg|60px]] || 2 prill 1999 || 1 shkurt 2000 || [[Partia Demokratike e Kosovës|Partia për Progres Demokratik e Kosovës]] |-- ! # ! width=200|Emri<br><small>(Lindi–Vdiq)</small> ! Portreti ! colspan=2|Afati i Mandatit ! Partia Politike |-- | align="center" colspan="6" |[[File: Emblem of the United Nations.svg|60px]] <br> '''Kosova nën administrim ndërkombëtar'''<br><small>2002 - 2008</small> |-- ! style="background-color:DarkRed; color:white;"| 1 | [[Bajram Rexhepi]]<br><small>(1954–2017)</small> || [[File:Bajram.JPG|60px]] || 4 mars 2002 || 3 dhjetor 2004 || [[Partia Demokratike e Kosovës]] |-- ! style="background-color:Gold; color:black;"| 2 | [[Ramush Haradinaj]]<br><small>(1968– )</small> ||[[File:Ramush Haradinaj (-125880784).jpg|60px]]|| 3 dhjetor 2004 || 8 mars 2005 || [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës]] |-- ! style="background-color:Gold;"| 3 | [[Bajram Kosumi]]<br><small>(1960– )</small> || [[File: Emblem of the United Nations.svg|60px]] || 25 mars 2005 || 10 mars 2006 || [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës]] |-- ! 4 | [[Agim Çeku]]<br><small>(1960– )</small> || [[File:Agim Ceku 2006.jpg|60px]] || 10 mars 2006 || 9 janar 2008 || Jo-partiak<br><small>(Mbështetur nga [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës]])</small> |-- ! style="background-color:DarkRed; color:white;"| 5 | [[Hashim Thaçi]]<br><small>(1968– )</small> || [[File:Hashim Thaci detail, 080718-D-9880W-015.jpg|60px]] || 9 janar 2008 || 17 shkurt 2008 || [[Partia Demokratike e Kosovës]] |-- | align="center" colspan="6" | [[File:Emblem of the Republic of Kosovo.svg|60px]] <br> '''[[Republika e Kosovës]]'''<br> '''2008 -''' |-- ! style="background-color:DarkRed; color:white;"| 5 | [[Hashim Thaçi]]<br><small>(1968– )</small><br/>[[File:Hashim Thaçi (nënshkrim).svg|45px]] || [[File:Hashim Thaci detail, 080718-D-9880W-015.jpg|60px]] || 17 shkurt 2008 || 9 dhjetor 2014 || [[Partia Demokratike e Kosovës]] |-- ! style="background-color:LightBlue; color:white;"| 6 | [[Isa Mustafa]]<br><small>(1951– )</small><br/>[[File:Isa Mustafa (nënshkrim).svg|45px]] || [[File:Isa_Mustafa.jpg|60px]] || 9 dhjetor 2014 || 9 shtator 2017 || [[Lidhja Demokratike e Kosovës]] |-- !style="background-color:Gold; color:black;" |7 |[[Ramush Haradinaj]]<br>{{small|(1968–)}}<br/>[[File:Ramush Haradinaj (nënshkrim).svg|45px]] |[[File:Ramush Haradinaj (-125880784).jpg|60px]] |9 shtator 2017 |3 shkurt 2020 |[[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës]] |-- !style="background-color:Red; color:white;" |8 |[[Albin Kurti]]<br>{{small|(1975-)}}<br/>[[File:Albin Kurti (nënshkrim).svg|45px]] |[[File:Albin_Kurti_duke_protestuar.JPG|60px]] |3 shkurt 2020 |3 qershor 2020 |[[Lëvizja Vetëvendosje]] |-- !style="background-color:LightBlue; color:white;" |9 |[[Avdullah Hoti]]<br>{{small|(1976-)}} |[[File:Avdullah Hoti.jpg|60px]] |3 qershor 2020 |23 mars 2021 |[[Lidhja Demokratike e Kosovës]] |- !10 |[[Albin Kurti]]<br>{{small|(1975-)}}<br />[[File:Albin Kurti (nënshkrim).svg|45px]] |[[File:PM Albin Kurti during the first meeting of the Government of the Republic of Kosovo 3 (cropped).jpg|60px]] |22 mars 2021 | - |[[Lëvizja Vetëvendosje]] |} == Referime == <references/> {{SistemishtetrorKSH|Qeveria}} [[Kategoria:Kryeministra sipas vendit|Kosova]] [[Kategoria:Kryeministra të Kosovës| ]] hdy5dz00ufnvebaagvgqprufj966mr1 0 71947 2980947 2943378 2026-05-15T19:42:58Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2980947 wikitext text/x-wiki '''Projekti GNU''' (ose [[gjuha angleze|anglisht]] ''GNU Project'') është një projekt për [[programi kompjuterik i lirë|programe kompjuterike të lirë]] dhe bashkëpunimin masivë, i shpallur në [[27 shtator]] [[1984]]. Ai filloi [[sistemi operativ|sistemin operativ]] [[GNU]], zhvillimi i të cilit filloi në janar të 1984. Synimi i themelimit të projektit ishte, nga fjalët e shpalljes, të zhvillonte "''një trup të mjaftueshëm programesh kompjuterike të lirë [...] që të hecej para pa çdo program që nuk ishte falas.''"<ref>{{cite web|url=http://www.gnu.org/gnu/manifesto.html|title=The GNU Manifesto|date=2007-07-21|publisher=[[Free Software Foundation]]|accessdate=2007-11-10}}</ref> Në mënyrë që kjo të ndodhte, Projeki GNU filloi të punonte në një sistem operativë të quajtur [[GNU]]. GNU është një shkurtim ripërsëritës që do të thotë "GNU's Not Unix" ([[gjuha shqipe|shqip]]: GNU Nuk është Unix). Synimi për të bërë një sistem operativ të lirë u arrit në vitin [[1992]] kur e çara e fundit në sistemin GNU, një [[kernel]], u mbush nga një kernel të tipit [[UNIX|Unix]] i quajtur "[[Linux]]" u lëshua si program i lirë nga një palë e tretë. Puna e tanishme e Projektit GNU përmban zhvillimin e programeve, krijim i vetëdijes, dhe fushatat politike. == Referime == {{ref}} == Shiko edhe == * [[GNU]] * [[Domen publik|Public domain]] * [[Programi kompjuterik i lirë|Free software]] * [[Free Software Foundation]] == Lidhje të jashtme == * [http://www.gnu.org/home.sq.html Vëndi Zyrtar i Projektit GNU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225130527/http://www.gnu.org/home.sq.html |date=25 dhjetor 2008 }} {{sq}} [[Kategoria:Organizata jofitimprurëse]] mxom03vwcc7nwa7esdbglc4bvwwfeg3 0 72525 2980826 2977504 2026-05-15T16:50:29Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 2) #IABot (v2.0.9.5 2980826 wikitext text/x-wiki {{Infobox partia politike | name = Partia Balli Kombëtar Shqiptar | native_name = | abbreviation = PBK | founder = [[Abas Ermenji]] | logo = Balli Kombetar.png | udhëheqësi = | leader = [[Adriatik Alimadhi]] | themeluesi = | spokesperson = | president = | secretary_general = Arben Hoxha | founded = {{start date|1989|12|23|df=yes}} | tretja = | paraprirë = | shteti = | ideology = {{ubl|class=nowrap| |[[Nacionalizmi shqiptar]] |[[Antikomunizmi]] |[[Konservatizmi nacional]] |[[Konservatizmi social]] |[[Popullizmi i djathtë]]}} | headquarters = [[Tiranë]], [[Shqipëri]]<br/>[[Prishtinë]], [[Kosovë]]<br/>[[Tetovë]], [[Maqedonia e Veriut]] | predecessor = [[Balli Kombëtar]] | youth_wing = | country = {{ALB}} | internacional = | national = [[Aleanca për Shqipërinë Madhështore]] | seats1_title = [[Kuvendi i Shqipërisë|Kuvendi]] | seats1 = {{composition bar|0|140|}} | seats2_title = [[Bashkitë e Shqipërisë|Bashkitë]] | seats2 = {{composition bar|0|61|}} | colorcode = Black | website = https://ballikombetar.info/ | slogan = ''Shqipëria Shqipëtarëve'' }} '''Partia Balli Kombëtar''' është një parti politike shqiptare me orientim nacionalist dhe antikomunist. Ajo paraqitet si vazhduese politike e traditës së [[Balli Kombëtar|Ballit Kombëtar]], organizatë nacionaliste shqiptare e krijuar gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Partia u rithemelua pas rënies së regjimit komunist, nën drejtimin e [[Abas Ermenji|Abas Ermenjit]].<ref name="ISP">{{cite web |title=Partia Balli Kombëtar |url=https://dekriminalizimi.isp.com.al/wp-content/uploads/2020/12/8.-Partia-Balli-Kombetar.pdf |publisher=Instituti i Studimeve Politike |access-date=5 maj 2026 |language=sq}}</ref> == Historia == Origjina politike e partisë lidhet me [[Balli Kombëtar|Ballin Kombëtar]], lëvizje nacionaliste shqiptare e formuar në vitin 1942. Pas vendosjes së regjimit komunist në Shqipëri, veprimtaria e saj u ndërpre dhe një pjesë e drejtuesve e mbështetësve vijuan aktivitetin në emigracion. Pas ndryshimeve politike të fillimit të viteve 1990, Partia Balli Kombëtar u rikthye në jetën politike shqiptare si parti e regjistruar në sistemin pluralist.<ref name="ISP" /> Në [[Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 1996|zgjedhjet e vitit 1996]], PBK arriti të siguronte përfaqësim parlamentar. Në vitet pasuese, ndikimi elektoral i partisë u zvogëlua, ndërsa ajo vijoi të marrë pjesë në zgjedhje kryesisht si subjekt i vogël i së djathtës nacionaliste.<ref name="ISP" /> == Ideologjia == Partia mbështetet në nacionalizmin shqiptar, antikomunizmin dhe konservatorizmin kombëtar. Programi i saj politik thekson çështjen kombëtare shqiptare, mbrojtjen e identitetit kombëtar dhe kundërshtimin e trashëgimisë politike të regjimit komunist.<ref name="ISP" /> == Pjesëmarrja në zgjedhje == Partia Balli Kombëtar është regjistruar disa herë si subjekt zgjedhor nga [[Komisioni Qendror i Zgjedhjeve]]. Në zgjedhjet e pjesshme për kryetar të Bashkisë Himarë të 4 gushtit 2024, KQZ shqyrtoi kërkesën e saj për regjistrim si subjekt zgjedhor, me kryetar Adriatik Alimadhin.<ref>{{cite web |title=Vendim për regjistrimin e Partisë Balli Kombëtar për zgjedhjet e pjesshme në Himarë |url=https://www.kqz.gov.al/media/documents/VendimKSHZ_2024_120_Per-shqyrtimin-e-kerkeses-PBK-per-regjistrimin-ne-zgjedhjet-e-pjesshme-per-Kryetar-te-Bashkise-Himare-te-dates-4-Gusht-2024.pdf |publisher=Komisioni Qendror i Zgjedhjeve |date=23 korrik 2024 |access-date=5 maj 2026 |language=sq }}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Për [[Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 2025|zgjedhjet për Kuvendin e Shqipërisë të 11 majit 2025]], KQZ regjistroi Partinë Balli Kombëtar si subjekt zgjedhor, me kryetar Adriatik Alimadhin.<ref>{{cite web |title=Vendim për regjistrimin e Partisë Balli Kombëtar për zgjedhjet për Kuvend të datës 11 maj 2025 |url=https://www.kqz.gov.al/media/documents/VendimKSHZ_2025_150_Per-Shqyrtimin-e-kerkeses-PBK-per-Regjistrim-zgjedhje-11-maj-2025.pdf |publisher=Komisioni Qendror i Zgjedhjeve |date=24 shkurt 2025 |access-date=5 maj 2026 |language=sq }}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Shih edhe == * [[Balli Kombëtar]] * [[Abas Ermenji]] * [[Politika e Shqipërisë]] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Parti politike në Shqipëri]] [[Kategoria:Nacionalizmi shqiptarë]] ik5iqouus09ugjhkqnnfebxo3k8ttbg 0 78463 2980813 2928343 2026-05-15T15:30:31Z Albanian atdhetar 162427 2980813 wikitext text/x-wiki {{Infobox mbretër | emri = | titulli = | tekst_titulli = | më_shumë = | lloji = | figura = | figura_madhësia = | imgw = | alt = | figura_përshkrimi = | vazhdimësia = | tekst_vazhdimësia = | mbretërimi = | lloji_mbretërimit = | kurorëzimi = | lloji_kurorzimit = | paraardhës = | lloji_paraardhësit= | regjent = | lloji_regjentit = | pasardhës = | lloji_pasardhësit = | bashkëshort = | lloji_bashkëshort = | consort = | fëmijë = | fëmijë_link = | fëmijë_pipe = | emri_plotë = | era_emri = | era_data = | emri_mbretërimit = | emri_postum = | emri_tempull = | dinastia = | lloji_shtëpia = | babai = | nëna = | emri_lindjes = | data_lindjes = | vendi_lindjes = | data_vdekjes = | vendi_vdekjes = | data_varrimit = | vendi_varrimit = | religjioni = | profesioni = | lloji_nënshkrimi = | nënshkrimi = |title=Princ i Arbërisë|child=[[Gjergj Topia]], [[Elena Topia|Helena Topia]], Maria Topia, Vojsava Topia, [[Niketa Topia]]|reign=1358-1388|predecessor=[[Tanush Topia]]|successor=[[Gjergj Topia]]|father=[[Andrea Topia]]|mother=Helena Topia|dynasty=[[Topiajt]]|birth_place=[[Durrës]], [[Mbretëria e Arbërisë]]|place of burial=[[Elbasan]], [[Principata e Topiajve]]|burial_place=[[Manastiri i Gjon Vladimirit]], [[Shqipëri]]}} '''Karl Topia''' (fl. 1358 - 1388) ka qenë një fisnik arbër që sundoi në Arbëri në shekullin XIV, dhe pasi ftoi fuqitë osmane për të luftuar rivalët Balshaj u bë me gjasë vasal i tyre dhe më pas i venedikasve. Më 1380 ai rindërtoi manastirin e Shën Gjon Vladimirit pranë Elbasanit, që ishte shkatërruar nga një tërmet.<ref name=":0" /> Ndërtoi manastire e kështjella në Durrës, Petrelë dhe Elbasan.<ref name=":022" /> == Biografia == Karli qe i biri i [[Andrea Topia|Andreas]] të [[Tanush Topia|Tanush Topisë]], kont i [[Lumi i Matit|Matit]], dhe i Helenës, bija natyrore<ref name=":022">{{Cite book|last=Vlora|first=Eqrem bej|title=[[Ndihmesë për historinë e sundimit turk në Shqipëri : skicë historike|Ndihmesë për historinë e sundimit turk në Shqipëri v. I]]|last2=Von Godin|first2=Amelie|publisher=55|year=2010|isbn=978-99943-56-83-6|location=Tiranë|pages=55-56|language=sq|author-link=Eqrem bej Vlora|origyear=1955-56}}</ref> (''una figliuola bastarda'') e mbretit të Napolit, Robertit I të Anzhuve. E bija jashtëkurore e mbretit i ishte premtuar ''bajlozit'' të Moresë, ishte dërguar për në Durrës ku u njoh me Andrean; jo shumë kohë më pas u thirrën në Napoli me shkasin për t'u pajtuar dhe t'u pranohej bashkimi, por u ekzekutuan.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Bartl|first=Peter|date=1981|title=Thopia, Karl|url=https://www.biolex.ios-regensburg.de/BioLexViewview.php?ID=1777|journal=Biographisches Lexikon zur Geschichte Südosteuropas|language=de|volume=4|pages=311-312}}</ref> Në mbishkrimin trigjuhësh, [[Gjuha greke|greqisht]], [[Gjuha latine|latinisht]] e [[Gjuha serbe|serbisht]], të [[Manastiri i Gjon Vladimirit|manastirit të Shën Gjonit]] më 1381, Karli ka lënë të shkruar se rrjedh "prej gjakut të mbretit francez".<ref name=":1">{{Cite book|last=Shuflaj|first=Milan|title=Serbët dhe shqiptarët|publisher=Toena|year=2004|isbn=99927-1-854-4|location=Tiranë|pages=163|language=sq|translator=Hasan Çipuri|origyear=1925}}</ref> Karli me të vëllanë, Gjergjin, u rritën në Krujë.<ref name=":0" /> Karli doli në pah më 1358 pasi korri një fitore spektakolare me arbërorët e vet në betejën e Akelout kundrejt despotit të Epirit, Niqefor Orsinit II; i cili donte t'i dëbonte arbërorët nga zotërimet e veta, por ra në betejë. Prej këtu e tutje iu drejtua vetes si "''Princeps Albaniae".<ref name=":0" />'' Pavarësisht se u mëshonte lidhjeve me Anzhuinët, kishte vendosur t'u shkëpuste atyre Durrësin prandaj e sulmoi në vitin 1362, por nuk e mori dot.<ref name=":2">{{Harvnb|Xhufi|2002|p=289}}</ref> Rreth 1365 zotërimet e tij përfshinin thuajse gjithë Shqipërinë e sotme të Jugut, e për një periudhë të shkurtër zotëroi edhe [[Janina|Janinën]].<ref name=":022" /> Më 1366 iu dha qytetaria venedikase.''<ref name=":0" />'' Më 1368 Durrësi ra në duart e tij,<ref>{{Harvnb|Xhufi|2002|p=289}}</ref> pasi bëri flotën e vet i përkrahur nga venedikasit, u njoh prej tyre "''dominus Albanie in partibus versus maritimam de Durachio''".''<ref name=":0" />'' Më pas ra sërish kaloi në duart e Anzhuinëve të Napolit.<ref name=":3" /> Më 1380 ai u përpoq për një aleancë me Luigjin I të Hungarisë, i cili e konfirmoi në zotërimet që kishte në Durrës dhe rrethina. Aleancë kjo që nuk përshëndetej as nga venedikasit e as nga Kuria Romane, përderisa mbreti hungarez mbështeste antipapën e Avinjonit. Duke refuzuar legjitimitetin e Karlit mbi Durrësin, Papa ndërseu kunatin e tij [[Balsha II|Balshën II]] kundër tij.<ref name=":0" /> Më 1383 Karl Topia e bleu atë kundrejt një shume të madhe të hollash.<ref name=":3" /> Më 1384 Balshajt ia pushtuan dhe dëbuan nga zotërimet e tij. Pas një viti, Karli së bashku me disa fisnikë të tjerë thirrën osmanët, të cilët luftuan me Balshajt në betejën e Savrës ku fituan. Pas humbjes së rivalëve dhe largimit nga Durrësi, Karli hyri prapë në Durrës,<ref name=":0" /><ref name=":3">{{Harvnb|Xhufi|2002|p=290}}</ref> pas gjase nën syzerenitetin osman.<ref>{{cite book|last=Fine|first=John V. A.|url=https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC&pg=PA390|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|publisher=University of Michigan Press|year=1994|isbn=0-472-08260-4|pages=390|language=en}}</ref> Më 18 gusht 1386 nënshkroi një pakt me Republikën e Shën Markut, në të cilin zotohej se do të ndihte Venedikun me 600 dukate në vit në çdo luftë, ta furnizonte me grurë dhe t'u garantonte tregtarëve venedikas privilegje tregtare. Në këmbim iu dha një galerë me një ekuipazh lufte dhe të drejtën që të rekrutonte mercenarë në territoret venedikase.<ref name=":0" /> == Titujt == Sipas Shuflajt, emri i tij tingëllon anzhuinisht dhe dikton ndikimin e Anzhuve në botëkuptimin e fisnikërisë arbërore të kohës; venedikasit e quanin "''catolicus princeps Albanie",<ref>{{Cite book|last=Thalloczy|first=Ludwig v.|title=Vëzhgime iliro-shqiptare|publisher=Camaj-Pipa|year=2004|isbn=99927-56-34-9|location=Shkodër|pages=18|language=sq|translator=[[Mustafa Kruja]]|author-link=Lajos Thallóczy|origyear=1917}}</ref>'' nga serbët quhej "''župan velji"'' (zhupan i madh) dhe në letrën e [[Papa Gregori XI|Papës Gregor XI]] më 1374 quhet "''magnus comes"'' (kont i madh);<ref name=":1" /> Papa i dërgoi dy letra ku i drejtohej "''Dux Albaniae et Croatiae''" dhe i lutej që t'i kërkonte me këmbëngulje arqipeshkvit të [[Shurdhahu|Sardës]] që "më së fundi" t'i dërgonte Selisë Shenjte tributin e kishës, letër që dëshmon autoritetet edhe në viset e Shkodrës.<ref name=":022" /> Ai nuk ngurronte të vinte në dukje "lidhjet e gjakut" që kishte me Anzhuinët e Napolit, madje i shtoi stemës së Topiajve edhe simbolin anzhuin, zambakun.<ref>{{Harvnb|Xhufi|2002|p=288-289}}</ref> == Referime == {{reflist|2}} === Literatura === * Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste, hrsg. v. Johann Samuel Ersch, Johann Gottfried Gruber. Leipzig 1868. Theil 86, S. 41-42 [[Kategoria:Shqiptarë në shekullin e XIV]] [[Kategoria:Vdekje 1388]] [[Kategoria:Familja Topiaj]] [[Kategoria:Njerëz nga Durrësi]] [[Kategoria:Vasalë osmanë]] [[Kategoria:Venedikas arbërorë]] 1xxw36b3idwqpuw3fzsaof5w1k7hquc 2980814 2980813 2026-05-15T15:31:36Z Albanian atdhetar 162427 2980814 wikitext text/x-wiki {{Infobox mbretër | emri = | titulli = | tekst_titulli = | më_shumë = | lloji = | figura = | figura_madhësia = | imgw = | alt = | figura_përshkrimi = | vazhdimësia = | tekst_vazhdimësia = | mbretërimi = | lloji_mbretërimit = | kurorëzimi = | lloji_kurorzimit = | paraardhës = | lloji_paraardhësit= | regjent = | lloji_regjentit = | pasardhës = | lloji_pasardhësit = | bashkëshort = | lloji_bashkëshort = | consort = | fëmijë = | fëmijë_link = | fëmijë_pipe = | emri_plotë = | era_emri = | era_data = | emri_mbretërimit = | emri_postum = | emri_tempull = | dinastia = | lloji_shtëpia = | babai = | nëna = | emri_lindjes = | data_lindjes = | vendi_lindjes = | data_vdekjes = | vendi_vdekjes = | data_varrimit = | vendi_varrimit = | religjioni = | profesioni = | lloji_nënshkrimi = | nënshkrimi = |title=Princ i Arbërisë|child=[[Gjergj Topia]], [[Elena Topia|Helena Topia]], Maria Topia, Vojsava Topia, [[Niketa Topia]]|reign=1358-1388|predecessor=[[Tanush Topia]]|successor=[[Gjergj Topia]]|father=[[Andrea Topia]]|mother=Helena Topia|dynasty=[[Topiajt]]|birth_place=[[Durrës]], [[Mbretëria e Arbërisë]] , 1331|place of burial=|burial_place=[[Manastiri i Gjon Vladimirit]], [[Shqipëri]]|death_place=[[Elbasan]], [[Principata e Topiajve]] , 1388}} '''Karl Topia''' (fl. 1358 - 1388) ka qenë një fisnik arbër që sundoi në Arbëri në shekullin XIV, dhe pasi ftoi fuqitë osmane për të luftuar rivalët Balshaj u bë me gjasë vasal i tyre dhe më pas i venedikasve. Më 1380 ai rindërtoi manastirin e Shën Gjon Vladimirit pranë Elbasanit, që ishte shkatërruar nga një tërmet.<ref name=":0" /> Ndërtoi manastire e kështjella në Durrës, Petrelë dhe Elbasan.<ref name=":022" /> == Biografia == Karli qe i biri i [[Andrea Topia|Andreas]] të [[Tanush Topia|Tanush Topisë]], kont i [[Lumi i Matit|Matit]], dhe i Helenës, bija natyrore<ref name=":022">{{Cite book|last=Vlora|first=Eqrem bej|title=[[Ndihmesë për historinë e sundimit turk në Shqipëri : skicë historike|Ndihmesë për historinë e sundimit turk në Shqipëri v. I]]|last2=Von Godin|first2=Amelie|publisher=55|year=2010|isbn=978-99943-56-83-6|location=Tiranë|pages=55-56|language=sq|author-link=Eqrem bej Vlora|origyear=1955-56}}</ref> (''una figliuola bastarda'') e mbretit të Napolit, Robertit I të Anzhuve. E bija jashtëkurore e mbretit i ishte premtuar ''bajlozit'' të Moresë, ishte dërguar për në Durrës ku u njoh me Andrean; jo shumë kohë më pas u thirrën në Napoli me shkasin për t'u pajtuar dhe t'u pranohej bashkimi, por u ekzekutuan.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Bartl|first=Peter|date=1981|title=Thopia, Karl|url=https://www.biolex.ios-regensburg.de/BioLexViewview.php?ID=1777|journal=Biographisches Lexikon zur Geschichte Südosteuropas|language=de|volume=4|pages=311-312}}</ref> Në mbishkrimin trigjuhësh, [[Gjuha greke|greqisht]], [[Gjuha latine|latinisht]] e [[Gjuha serbe|serbisht]], të [[Manastiri i Gjon Vladimirit|manastirit të Shën Gjonit]] më 1381, Karli ka lënë të shkruar se rrjedh "prej gjakut të mbretit francez".<ref name=":1">{{Cite book|last=Shuflaj|first=Milan|title=Serbët dhe shqiptarët|publisher=Toena|year=2004|isbn=99927-1-854-4|location=Tiranë|pages=163|language=sq|translator=Hasan Çipuri|origyear=1925}}</ref> Karli me të vëllanë, Gjergjin, u rritën në Krujë.<ref name=":0" /> Karli doli në pah më 1358 pasi korri një fitore spektakolare me arbërorët e vet në betejën e Akelout kundrejt despotit të Epirit, Niqefor Orsinit II; i cili donte t'i dëbonte arbërorët nga zotërimet e veta, por ra në betejë. Prej këtu e tutje iu drejtua vetes si "''Princeps Albaniae".<ref name=":0" />'' Pavarësisht se u mëshonte lidhjeve me Anzhuinët, kishte vendosur t'u shkëpuste atyre Durrësin prandaj e sulmoi në vitin 1362, por nuk e mori dot.<ref name=":2">{{Harvnb|Xhufi|2002|p=289}}</ref> Rreth 1365 zotërimet e tij përfshinin thuajse gjithë Shqipërinë e sotme të Jugut, e për një periudhë të shkurtër zotëroi edhe [[Janina|Janinën]].<ref name=":022" /> Më 1366 iu dha qytetaria venedikase.''<ref name=":0" />'' Më 1368 Durrësi ra në duart e tij,<ref>{{Harvnb|Xhufi|2002|p=289}}</ref> pasi bëri flotën e vet i përkrahur nga venedikasit, u njoh prej tyre "''dominus Albanie in partibus versus maritimam de Durachio''".''<ref name=":0" />'' Më pas ra sërish kaloi në duart e Anzhuinëve të Napolit.<ref name=":3" /> Më 1380 ai u përpoq për një aleancë me Luigjin I të Hungarisë, i cili e konfirmoi në zotërimet që kishte në Durrës dhe rrethina. Aleancë kjo që nuk përshëndetej as nga venedikasit e as nga Kuria Romane, përderisa mbreti hungarez mbështeste antipapën e Avinjonit. Duke refuzuar legjitimitetin e Karlit mbi Durrësin, Papa ndërseu kunatin e tij [[Balsha II|Balshën II]] kundër tij.<ref name=":0" /> Më 1383 Karl Topia e bleu atë kundrejt një shume të madhe të hollash.<ref name=":3" /> Më 1384 Balshajt ia pushtuan dhe dëbuan nga zotërimet e tij. Pas një viti, Karli së bashku me disa fisnikë të tjerë thirrën osmanët, të cilët luftuan me Balshajt në betejën e Savrës ku fituan. Pas humbjes së rivalëve dhe largimit nga Durrësi, Karli hyri prapë në Durrës,<ref name=":0" /><ref name=":3">{{Harvnb|Xhufi|2002|p=290}}</ref> pas gjase nën syzerenitetin osman.<ref>{{cite book|last=Fine|first=John V. A.|url=https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC&pg=PA390|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|publisher=University of Michigan Press|year=1994|isbn=0-472-08260-4|pages=390|language=en}}</ref> Më 18 gusht 1386 nënshkroi një pakt me Republikën e Shën Markut, në të cilin zotohej se do të ndihte Venedikun me 600 dukate në vit në çdo luftë, ta furnizonte me grurë dhe t'u garantonte tregtarëve venedikas privilegje tregtare. Në këmbim iu dha një galerë me një ekuipazh lufte dhe të drejtën që të rekrutonte mercenarë në territoret venedikase.<ref name=":0" /> == Titujt == Sipas Shuflajt, emri i tij tingëllon anzhuinisht dhe dikton ndikimin e Anzhuve në botëkuptimin e fisnikërisë arbërore të kohës; venedikasit e quanin "''catolicus princeps Albanie",<ref>{{Cite book|last=Thalloczy|first=Ludwig v.|title=Vëzhgime iliro-shqiptare|publisher=Camaj-Pipa|year=2004|isbn=99927-56-34-9|location=Shkodër|pages=18|language=sq|translator=[[Mustafa Kruja]]|author-link=Lajos Thallóczy|origyear=1917}}</ref>'' nga serbët quhej "''župan velji"'' (zhupan i madh) dhe në letrën e [[Papa Gregori XI|Papës Gregor XI]] më 1374 quhet "''magnus comes"'' (kont i madh);<ref name=":1" /> Papa i dërgoi dy letra ku i drejtohej "''Dux Albaniae et Croatiae''" dhe i lutej që t'i kërkonte me këmbëngulje arqipeshkvit të [[Shurdhahu|Sardës]] që "më së fundi" t'i dërgonte Selisë Shenjte tributin e kishës, letër që dëshmon autoritetet edhe në viset e Shkodrës.<ref name=":022" /> Ai nuk ngurronte të vinte në dukje "lidhjet e gjakut" që kishte me Anzhuinët e Napolit, madje i shtoi stemës së Topiajve edhe simbolin anzhuin, zambakun.<ref>{{Harvnb|Xhufi|2002|p=288-289}}</ref> == Referime == {{reflist|2}} === Literatura === * Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste, hrsg. v. Johann Samuel Ersch, Johann Gottfried Gruber. Leipzig 1868. Theil 86, S. 41-42 [[Kategoria:Shqiptarë në shekullin e XIV]] [[Kategoria:Vdekje 1388]] [[Kategoria:Familja Topiaj]] [[Kategoria:Njerëz nga Durrësi]] [[Kategoria:Vasalë osmanë]] [[Kategoria:Venedikas arbërorë]] 998qn3spjbly05vp3t57gyyn4dv3nri 2980815 2980814 2026-05-15T15:32:37Z Albanian atdhetar 162427 2980815 wikitext text/x-wiki {{Infobox mbretër | emri = | titulli = | tekst_titulli = | më_shumë = | lloji = | figura = | figura_madhësia = | imgw = | alt = | figura_përshkrimi = | vazhdimësia = | tekst_vazhdimësia = | mbretërimi = | lloji_mbretërimit = | kurorëzimi = | lloji_kurorzimit = | paraardhës = | lloji_paraardhësit= | regjent = | lloji_regjentit = | pasardhës = | lloji_pasardhësit = | bashkëshort = | lloji_bashkëshort = | consort = | fëmijë = | fëmijë_link = | fëmijë_pipe = | emri_plotë = | era_emri = | era_data = | emri_mbretërimit = | emri_postum = | emri_tempull = | dinastia = | lloji_shtëpia = | babai = | nëna = | emri_lindjes = | data_lindjes = | vendi_lindjes = | data_vdekjes = | vendi_vdekjes = | data_varrimit = | vendi_varrimit = | religjioni = | profesioni = | lloji_nënshkrimi = | nënshkrimi = |title=Princ i Arbërisë|child=[[Gjergj Topia]], [[Elena Topia|Helena Topia]], Maria Topia, Vojsava Topia, [[Niketa Topia]]|reign=1358-1388|predecessor=[[Tanush Topia]]|successor=[[Gjergj Topia]]|father=[[Andrea Topia]]|mother=Helena Topia|dynasty=[[Topiajt]]|birth_place=[[Durrës]], [[Mbretëria e Arbërisë]] , 1331|place of burial=|burial_place=[[Manastiri i Gjon Vladimirit]], [[Shqipëri]]|death_place=[[Elbasan]], [[Principata e Topiajve]] , 1388|image=File:Karl Thopia.jpg}} '''Karl Topia''' (fl. 1358 - 1388) ka qenë një fisnik arbër që sundoi në Arbëri në shekullin XIV, dhe pasi ftoi fuqitë osmane për të luftuar rivalët Balshaj u bë me gjasë vasal i tyre dhe më pas i venedikasve. Më 1380 ai rindërtoi manastirin e Shën Gjon Vladimirit pranë Elbasanit, që ishte shkatërruar nga një tërmet.<ref name=":0" /> Ndërtoi manastire e kështjella në Durrës, Petrelë dhe Elbasan.<ref name=":022" /> == Biografia == Karli qe i biri i [[Andrea Topia|Andreas]] të [[Tanush Topia|Tanush Topisë]], kont i [[Lumi i Matit|Matit]], dhe i Helenës, bija natyrore<ref name=":022">{{Cite book|last=Vlora|first=Eqrem bej|title=[[Ndihmesë për historinë e sundimit turk në Shqipëri : skicë historike|Ndihmesë për historinë e sundimit turk në Shqipëri v. I]]|last2=Von Godin|first2=Amelie|publisher=55|year=2010|isbn=978-99943-56-83-6|location=Tiranë|pages=55-56|language=sq|author-link=Eqrem bej Vlora|origyear=1955-56}}</ref> (''una figliuola bastarda'') e mbretit të Napolit, Robertit I të Anzhuve. E bija jashtëkurore e mbretit i ishte premtuar ''bajlozit'' të Moresë, ishte dërguar për në Durrës ku u njoh me Andrean; jo shumë kohë më pas u thirrën në Napoli me shkasin për t'u pajtuar dhe t'u pranohej bashkimi, por u ekzekutuan.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Bartl|first=Peter|date=1981|title=Thopia, Karl|url=https://www.biolex.ios-regensburg.de/BioLexViewview.php?ID=1777|journal=Biographisches Lexikon zur Geschichte Südosteuropas|language=de|volume=4|pages=311-312}}</ref> Në mbishkrimin trigjuhësh, [[Gjuha greke|greqisht]], [[Gjuha latine|latinisht]] e [[Gjuha serbe|serbisht]], të [[Manastiri i Gjon Vladimirit|manastirit të Shën Gjonit]] më 1381, Karli ka lënë të shkruar se rrjedh "prej gjakut të mbretit francez".<ref name=":1">{{Cite book|last=Shuflaj|first=Milan|title=Serbët dhe shqiptarët|publisher=Toena|year=2004|isbn=99927-1-854-4|location=Tiranë|pages=163|language=sq|translator=Hasan Çipuri|origyear=1925}}</ref> Karli me të vëllanë, Gjergjin, u rritën në Krujë.<ref name=":0" /> Karli doli në pah më 1358 pasi korri një fitore spektakolare me arbërorët e vet në betejën e Akelout kundrejt despotit të Epirit, Niqefor Orsinit II; i cili donte t'i dëbonte arbërorët nga zotërimet e veta, por ra në betejë. Prej këtu e tutje iu drejtua vetes si "''Princeps Albaniae".<ref name=":0" />'' Pavarësisht se u mëshonte lidhjeve me Anzhuinët, kishte vendosur t'u shkëpuste atyre Durrësin prandaj e sulmoi në vitin 1362, por nuk e mori dot.<ref name=":2">{{Harvnb|Xhufi|2002|p=289}}</ref> Rreth 1365 zotërimet e tij përfshinin thuajse gjithë Shqipërinë e sotme të Jugut, e për një periudhë të shkurtër zotëroi edhe [[Janina|Janinën]].<ref name=":022" /> Më 1366 iu dha qytetaria venedikase.''<ref name=":0" />'' Më 1368 Durrësi ra në duart e tij,<ref>{{Harvnb|Xhufi|2002|p=289}}</ref> pasi bëri flotën e vet i përkrahur nga venedikasit, u njoh prej tyre "''dominus Albanie in partibus versus maritimam de Durachio''".''<ref name=":0" />'' Më pas ra sërish kaloi në duart e Anzhuinëve të Napolit.<ref name=":3" /> Më 1380 ai u përpoq për një aleancë me Luigjin I të Hungarisë, i cili e konfirmoi në zotërimet që kishte në Durrës dhe rrethina. Aleancë kjo që nuk përshëndetej as nga venedikasit e as nga Kuria Romane, përderisa mbreti hungarez mbështeste antipapën e Avinjonit. Duke refuzuar legjitimitetin e Karlit mbi Durrësin, Papa ndërseu kunatin e tij [[Balsha II|Balshën II]] kundër tij.<ref name=":0" /> Më 1383 Karl Topia e bleu atë kundrejt një shume të madhe të hollash.<ref name=":3" /> Më 1384 Balshajt ia pushtuan dhe dëbuan nga zotërimet e tij. Pas një viti, Karli së bashku me disa fisnikë të tjerë thirrën osmanët, të cilët luftuan me Balshajt në betejën e Savrës ku fituan. Pas humbjes së rivalëve dhe largimit nga Durrësi, Karli hyri prapë në Durrës,<ref name=":0" /><ref name=":3">{{Harvnb|Xhufi|2002|p=290}}</ref> pas gjase nën syzerenitetin osman.<ref>{{cite book|last=Fine|first=John V. A.|url=https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC&pg=PA390|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|publisher=University of Michigan Press|year=1994|isbn=0-472-08260-4|pages=390|language=en}}</ref> Më 18 gusht 1386 nënshkroi një pakt me Republikën e Shën Markut, në të cilin zotohej se do të ndihte Venedikun me 600 dukate në vit në çdo luftë, ta furnizonte me grurë dhe t'u garantonte tregtarëve venedikas privilegje tregtare. Në këmbim iu dha një galerë me një ekuipazh lufte dhe të drejtën që të rekrutonte mercenarë në territoret venedikase.<ref name=":0" /> == Titujt == Sipas Shuflajt, emri i tij tingëllon anzhuinisht dhe dikton ndikimin e Anzhuve në botëkuptimin e fisnikërisë arbërore të kohës; venedikasit e quanin "''catolicus princeps Albanie",<ref>{{Cite book|last=Thalloczy|first=Ludwig v.|title=Vëzhgime iliro-shqiptare|publisher=Camaj-Pipa|year=2004|isbn=99927-56-34-9|location=Shkodër|pages=18|language=sq|translator=[[Mustafa Kruja]]|author-link=Lajos Thallóczy|origyear=1917}}</ref>'' nga serbët quhej "''župan velji"'' (zhupan i madh) dhe në letrën e [[Papa Gregori XI|Papës Gregor XI]] më 1374 quhet "''magnus comes"'' (kont i madh);<ref name=":1" /> Papa i dërgoi dy letra ku i drejtohej "''Dux Albaniae et Croatiae''" dhe i lutej që t'i kërkonte me këmbëngulje arqipeshkvit të [[Shurdhahu|Sardës]] që "më së fundi" t'i dërgonte Selisë Shenjte tributin e kishës, letër që dëshmon autoritetet edhe në viset e Shkodrës.<ref name=":022" /> Ai nuk ngurronte të vinte në dukje "lidhjet e gjakut" që kishte me Anzhuinët e Napolit, madje i shtoi stemës së Topiajve edhe simbolin anzhuin, zambakun.<ref>{{Harvnb|Xhufi|2002|p=288-289}}</ref> == Referime == {{reflist|2}} === Literatura === * Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste, hrsg. v. Johann Samuel Ersch, Johann Gottfried Gruber. Leipzig 1868. Theil 86, S. 41-42 [[Kategoria:Shqiptarë në shekullin e XIV]] [[Kategoria:Vdekje 1388]] [[Kategoria:Familja Topiaj]] [[Kategoria:Njerëz nga Durrësi]] [[Kategoria:Vasalë osmanë]] [[Kategoria:Venedikas arbërorë]] ruy2v6obsavgp1qko5qa6q4xrzpq5ox 0 84473 2981113 2814517 2026-05-16T06:06:27Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981113 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Ishulli i Sazanit | native_name = Ishulli i Sazanit | native_name_lang = sq | settlement_type = [[Ishull]] | image_skyline = Sazan-island-map-albanian.jpg | image_caption = Harta e Ishullit të Sazanit | coordinates = {{coord|40.4944|N|19.2742|E|type:isle|display=inline,title}} | pushpin_map = Albania | pushpin_map_caption= Vendndodhja në Shqipëri | subdivision_type = [[Shtet]] | subdivision_name = {{ALB}} | subdivision_type1 = [[Shqipëria]] | subdivision_name1 = [[Vlorë]] | area_total_km2 = 5.7 | elevation_m = 342 | population_total = 0 | population_as_of = 2024 | timezone = [[CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[CEST]] | utc_offset_DST = +2 | blank_name = Vijë bregdetare | blank_info = ~15&nbsp;km }} '''Ishulli i Sazanit''' është [[ishull]]i më i madh i [[Shqipërisë]]. maja e tij më e lartë është 342 m. Ishulli i Sazanit ka siperfaqe 5,7&nbsp;km² dhe vijë bregdetare me gjatësi rreth 15&nbsp;km. Kjo është vijë bregdetare e thyer, me përbërje shkëmbore monolitike. == Historia == [[Skeda:Staße von otranto.jpg|250px|left|thumb|<span class="wikiEditor-tab"></span>Kanali i Otrantos në hartë që prej shekullit 17]] Emri i ishullit të Sazanit përmendet që në kohërat antike, duke filluar nga shekulli i VI p.e.s. me emrin SASON. Gjatë mesjetës ishulli kaloi në zotërimin [[Venediku|Venecian]]. Në kohërat e reja së bashku me ishujt Joniane të Greqisë u pushtua nga [[Anglia]]. Gjatë Luftërave Ballkanike, [[Greqia]] e pushtoi ishullin. Vendimet e Konferencës së Ambasadorëve në Londër, në vitin 1913 e detyruan atë që të tërhiqej nga Sazani. Gjatë Luftës së Parë Botërore ishulli u pushtua nga [[Italia]]. Lufta e Vlorës në vitin 1920 bëri të mundur që ata të tërhiqeshin nga Vlora, por mbajtën ende nën sundim Sazanin, deri më 1943, kur Shqipëria u pushtua nga nazistët gjermanë. Më 21 tetor 1944 ishulli u çlirua nga Ushtria Nacional Çlirimtare Shqiptare dhe që nga ajo kohë është pjesë e integritetit dhe sovranitetit të shtetit shqiptar. Gjatë periudhës së Luftës së Ftohtë, Sazani së bashku me bazën detare ushtarake të Pasha Limanit, në Orikum të Vlorës, u shndërrua në një ndër pikat kyçe të Ushtrisë së Kuqe sovjetike dhe asaj shqiptare në Mesdhe. Që nga koha e Jul Çezarit e deri në Luftën e Dytë Botërore në bregdetin përreth Gjirit të Vlorës janë zhvilluar një numër betejash detare, pasojë e të cilave kanë qenë disa anije të mbytura. Një pjesë relikesh nënujore si amfora e objekte të tjera janë rikuperuar nga arkeologët shqiptarë dhe janë ekspozuar në [[Muzeu Historik Kombëtar|Muzeun Historik Kombëtar]] dhe atë arkeologjik në [[Durrës]]. Gjatë kohës së luftës së ftohtë ishulli i Sazanit ka shërbyer si bazë ushtarake detare ku ishin vendosur kryesisht anijet katerasuluruese, artilieria bregdetare etj. Gjatë asaj periudhe ishulli ka qenë i banuar nga rreth 10 mijë banorë të cilët kryesisht ishin familjarë të oficerëve që shërbenin në ishull. Gjatë luftës së ftohtë ishulli i Sazanit bashkë me gjirin e Vlorës konsideroheshin si fronti me i vështirë për Ushtrinë Popullore ne rast lufte. Për këtë arsyje njerëzit që shërbenin në ishull kishin trajtim të vecantë nga qeveria e asaj kohe. Nga viti 1997 në ishull u vendosën disa motovedeta dhe anije të forcave detare Italiane të cilat asistonin ne luftën kundër trafiqeve të jashtëligjshme dhe ndihmën për ringritjen e kapaciteteve operative të forcave detare dhe policisë kufitare Shqipëtare. Në vitin 2009 pas plot 12 vjet qëndrimi në ishull dhe një lufte të suksesshme kundër trafiqeve te jashtëligjshme forcat detare Italiane largohen nga ishulli i cili në planet e Ministrisë së Mbrojtjes Shqipëtare do vazhdojë të sherbejë akoma si bazë detare. == Gjeografia == Sipërfaqja e ishullit është 5.7 kilometër katror dhe shtrihet në hyrje të Gjirit të Vlorës. Shtrirja gjeografike e tij është juglindje-veriperëndim në një gjatësi prej 4.8 kilometër. Gjerësia më e madhe e tij është 2 kilometër. Vija bregdetare e ishullit është pak e thyer. Në anën perëndimore gati në mes të tij formohet Gryka e Xhehenemit, që është një gji i vogël, por i hapur dhe shumë i thellë. Në bregun lindor formohet Gjiri i Shënkollës, ku është ndërtuar edhe porti detaro-ushtarak i ishullit dhe në jug të tij shtrihet Gjiri i Japrakut. Pikërisht këtu gjendet edhe Plazhi zallor i Admiralit. Ishulli përbëhet nga dy kodra shkëmbore monolite me lartësi maksimale 342 metra. Ngritja e këtij relievi në mënyrë të menjëhershme nga deti të krijon përshtypjen e një lartësie shumë të madhe. Lartësitë e ishullit ulen nga skajet në drejtim të qendrës. Dy luginat e tij, ajo e Përroit të Xhehenemit dhe Përroi i Shënkollit, që nisen nga Qafa e Vidheve, e ndajnë ishullin në dy pjesë, në atë Veriore, që është më e larta, plot 342 metra dhe në atë Jugore, me lartësi 331 metra. Klima e Sazanit është e butë, mesdhetare. Temperatura mesatare vjetore është 16,2 gradë Celsius. Mesatarja e janarit është 10 gradë Celsius dhe e korrikut 23,4 Celsius. Sasia mesatare e reshjeve është 715&nbsp;mm në vit. Ishulli nga pikëpamja e ekosistemit është një park i vërtetë, shumë i pasur dhe i mbrojtur, si rezultat i të qenit vazhdimisht zonë ushtarake. Kjo ka mundësuar shmangien e gjuetisë së paligjshme, si dhe të abuzimeve e dëmtimeve të tjera. Shpellat nënujore, si ajo e Haxhi Alisë, Gjirit të Djallit e të tjera janë nga më të mëdhatë që mund të gjenden në Mesdhe. Ato sot përbëjnë një sfidë të vërtetë për zhytësit dhe një atraksion të veçantë për sportet nënujore. == Fauna e Sazanit == [[Skeda:Pracht-Kieleidechse.JPG|250px|thumb|right|Hardhucë luspore me gushë blu]] Ishulli i Sazanit përmban 7 specie amfibësh nga të cilat 3 janë specie të rralla. Ishulli përmban 15 specie [[Zvarranikët|zvarranikësh]] nga të cilët 13 specie zvarranikësh janë të rrallë. Disa nga këto amfibë dhe reptilë janë: * Hardhucë luspore me gushë blu * Hardhuca e gjelbër ballkanase * Zhapiku europian i bakrit Nërpërka amodite gjendet në pjesën tokësore të afërt por mungon në Ishullin e Sazanit. Mungesa e kësaj nëpërke prezanton një interes të lartë shkencor sepse tregon formimin dhe ndarjen e ishullit përpara shfaqjes së kësaj specieje. == Referimet == * Gazeta Shqiptare Bashkia Vlorë http://www.bashkiavlore.org/index.php?option=com_content&task=view&id=62&Itemid=74 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005821/http://www.bashkiavlore.org/index.php?option=com_content&task=view&id=62&Itemid=74 |date=5 mars 2016 }} == Shiko edhe == {{Komuna Qendër (Vlorë)}} [[Kategoria:Ishuj në Shqipëri]] [[Kategoria:Fshatra në Shqipëri]] [[Kategoria:Fshatra në Rrethin e Vlorës]] [[Kategoria:Vendbanime në Shqipëri]] {{AL-gjeo-cung}} 86e2oroj92tarzinqf77fx56bf1sf7c 0 94430 2981116 2944445 2026-05-16T07:02:02Z Kj1595 46568 vector logo 2981116 wikitext text/x-wiki {{Reklamë|date=dhjetor 2024}}{{Infobox kanal televiziv | name = Top Albania Radio | logofile = | owner = Familja Hoxha (80%)<br>Zhuljeta Lamaj (20%) | established = | airdate = | launch = | channeltype = | network = [[DigitAlb]] | tv_stations = My Music | parent = [[Top Media]] | slogan = | motto = | country = [[Shqipëri]] | language = [[Shqip]] | picture_format = [[576i]] ([[SDTV]] [[16:9]])<br>[[1080i]] ([[HDTV]] [[16:9]])<br>([[4K UHDTV]] [[16:9]])<br> | affiliates = | headquarters = [[Tiranë]], [[Shqipëri]] | web = | sat serv 1 = | sat chan 1 = | launch_date = {{Start date and age|1998|02|14|df=yes}} | logo = Top Albania Radio.svg | type = Radio private kombëtare | website = {{URL|https://www.topalbaniaradio.com}} | online_serv_1 = Top Albania Radio Website | online_chan_1 = Top Albania Radio Live Stream | webcast = https://www.topalbaniaradio.com/v7/live/tar/ | key_people = [[ Ledion Liço]] , Drejtor i Përgjithshëm | sister_channels = [[Top Gold Radio]]<br>My Music Radio<br>[[Top Channel]] (televizion) | founded = | founder = [[Dritan Hoxha (gazetar)|Dritan Hoxha]] | area = Shqipëri (radio)<br>Ndërkombëtarisht (online) }} '''Top Albania Radio''' (TAR) është një stacion [[Radio|radiofonik]] privat kombëtar nga Shqipëria, i themeluar më 14 shkurt 1998.{{Citim i duhur}} Ajo e ka [[Top Channel|Top Channelin]] televizion simotër, që të dy qëndrojnë nën zotërimin e kompanisë [[Top Media]]. TAR është kryesues i tregut të radios në Shqipëri.<ref name=":0">{{Cite web|title=Top Albania Radio|url=https://albania.mom-gmr.org/sq/media/detail/outlet/top-albania-radio-3/|access-date=2024-12-17|website=Media Ownership Monitor|publisher=BIRN|language=sq}}</ref> == Historia == Në vitin 1998, në tregun medial dominoi [[Radio Televizioni Shqiptar]] — gjegjësisht [[Radio Tirana]]. Fokusi i saj ishte kryesisht argëtues. Në shkurt të vitit 1998 filloi transmetimin radiofonik Top Albania Radio në frekuencat 100 MHz. Në vitin 2005 ajo fitoi liçensën kombëtare.<ref name=":0" /><!-- përmbajtja promocionale fillon këtu e më poshtë --> Dritan Hoxha gjeti vitin më të vështirë për të menduar, vitin [[1997 në Shqipëri|1997]], kur e gjithë [[Shqipëria]] ishte përfshirë në kaos pas rënies së skemave piramidale, që e hodhën shtetin dhe shqiptarët në rënie të lirë. Atëherë kur bizneset po largonin paratë dhe familjarët nga [[Shqipëria]], Tani vendosi të investojë në ngritjen e një radioje. Ndërkaq, paralelisht me bizneset e tij, ngrihej edhe familja e tij biologjike. Vajza e tretë, Redia lindi pikërisht ditën kur lindi edhe Top Albania Radio, më 14 shkurt 1998. Top Albania Radio mori [[Licenca|liçensën]] e parë kombëtare për radiot private, duke hedhur brenda një viti një hap të rëndësishëm në suksesin e saj të padiskutueshëm. Sinjali i saj mbulonte 95% të territorit të vendit, kur radioja shtetërore 60-vjeçare mbulonte vetëm 75%. Kjo radio transmetonte rreth 19 edicione informative flesh dhe muzikë bashkëkohore. Ajo iu imponua të gjitha moshave, për një arsye të thjesht: të rinjtë e gjenin veten aty, ndërsa të moshuarit, sepse donin të ndiheshin të rinj. Por, [[Dritan Hoxha]] e konsideroi Radion dashurinë e parë të [[Ëndrra|ëndrrës]] së tij të vjetër. Tashmë kishte prekur fillin e një suksesi, që do të ngacmonte tek ai, në mënyrë të vazhdueshme, vetëm ide dhe risi. [[Mosha]] mesatare e stafit të Top Albania Radio ishte vetëm 20 vjeç. Ndoshta për këtë arsye, ai ndaloi gjithë stafin ta thërrisnin shef, bos apo pronar. Ai ishte thjesht Tani për ta, i cili shpesh-herë i thërriste në mbledhje të befasishme, dhe kur të gjithë prisnin vërejtje apo diçka tjetër, ai i ftonte në festë. Donte të ndante me ta, jo vetëm punën, por edhe suksesin. Pas 3 vitesh, idetë për radion ishin shtuar, por dhe reflektimi ndaj kritikave të dëgjuesve. Në radio duhej kënduar më shumë [[Gjuha shqipe|shqip]], ndërkohë që Top Albania Radio prekte tashmë, me sinjalin e saj, gjithë hapësirën shqipfolëse në [[Ballkani|Ballkan]]. Dhe i gjithë ky sukses, pa asnjë [[Reklamimi|reklamë]] shtetërore apo lidhje [[Politika|politike]]. Për shkak të këtij zhvillimi teknologjik, i vetmi në [[Shqipëria|Shqipëri]], por i paprecedentë edhe për vendet e Ballkanit dhe ato perëndimore, Top Albania Radio u bë stacioni i parë i vizitorëve të veçantë në [[Shqipëria|Shqipëri]]. Pasionant, inkurajues, Dritan Hoxha i prekte vetë i pari sukseset, dhe për këtë arsye, kishte zgjedhur një mënyrë jo të zakonshme të punuari. Të paktën në [[Shqipëria|Shqipëri]], punonte në ekip dhe besonte tek ky ekip. Ai rrinte gjithnjë pas kuintave, jo për të kontrolluar, por për t‘u ndjerë pjesë e ekipit. Dritan Hoxha kishte prekur një sukses të fortë me Top Albania Radio. Kjo ishte udha e hekurt, ku nuk do të kalonte më një tren me avull, por një ‘ekspres‘ i shpejtësisë së lartë. Kjo shpejtësi do ta çonte herët në stacionin e dytë të ëndrrës së tij të madhe, stacionin ku ai do të ndalej më gjatë dhe punonte më fortë. Në qershor të vitit 2001, hodhi me mjaft guxim idenë e hapjes së televizionit, i cili ngjalli që në ide kureshtjen dhe etjen për ta parë, ende pa lindur. Dhe [[Top Channel]] nuk i zhgënjeu pritshmëritë. Transmetimet eksperimentale nisën që në janar të vitit 1998, ku transmetohej vetëm muzikë. Edhe transmetuesi i parë që mbulonte Tiranën dhe rrethinat e saj, u vendos pikërisht këtë muaj. Më pas, 14 shkurti ishte dita kur nisi transmetimi zyrtar dhe atë ditë, prezantuesja e parë Gerta Heta lançoi tek dëgjuesit numrat e telefonit. Që atë ditë, telefonat e Top Albania Radio -s nuk kanë pushuar asnjë çast, për t’u bërë pjesë të gjithë nga pak të “Radios me [[ngjyra]] në Shqipëri”. Ndërsa emisioni i parë ka qënë një hit-parade me këngë “dance” të prezantuara nga [[Gerta Heta]]. Por vendosja e kontaktit telefonik me dëgjuesin solli nisjen e emisionit më tradicional të radios: ''Një këngë për ty'', që edhe sot ruan kuota te larta të dëgjueshmërisë. Emisioni solli dëgjuesin në Radio, forma më e mirë për t’u futur tek një audience dhe kjo e fundit për të mbajtur një vesh tek radio më e re. Prezantuesja tjetër e TAR, Alketa Vejsiu, hyri në Radio si element i atij target grupi të rinjsh të cilët kishin një pasion, të preknin botën mediatike dhe të prezantonin muzikë të re dhe të mirë. Sakaq, një zë femëror, që po ashtu u bë pjesë identifikuese e Top Albania Radios, ishte ai i [[Arbana Osmani]]t, siç vazhdon të jetë edhe sot dhe jo vetëm në radio. Kur flitet për “identifikim”, kihet parasysh që pothuajse e gjithë tradita e Top Medias ndërtohet, përvijohet mbi shumë risi e të veçanta origjinale. E njëra prej tyre është “identifikimi si identitet”, që shprehet në cilësinë e zërit të folëses apo folësit, cilësinë e artikulimit, formimin e përgjithshëm profesional dhe atë specifik. Nga këto lloj standartesh ndodh që Top Albania Radio bën menjëherë diferencën dhe dallimin e qartë, pa qenë nevoja të kërkosh me patjetër 100 mhz. Në pistën e nginjur të FM- së, Top Albanian” mund ta gjesh kollaj dhe pa këtë orientim bazë, siç është vala në eter. Shtrati artistik i Top Albania Radio ka patur fillimisht identitetin e Bojken Lakos. Për programet e para në radio me tendencë që të afronte në format tradicionale dëgjuesit revolucion në këtë radio, që në ato fillime patën xhingllat e famshme. Mjet i identitetit të një radio ndryshe nga të tjerat në bandën FM. Batuta “UA MAMI, TOP ALBANIA”, si gjetje për t’i fiksuar shumë të rinjve dhe jo vetëm logon, nuk ishte rastësore. Në fillim të vitit 1999, Saimir Kodra e Genti Pjetri, marrin në drejtim ''Radio Mania'', program që me suksesin absolut të dikurshëm mbi dëgjuesit e radios, e bëri TAR pikën e vetme të argëtimit radiofonik në vend. E teksa Top Albania Radio rritej aq sa mundej në hapsirën mediatike, 3 vite pas krijimit hyn në një stat të lart të investimit mediatik. Shpenzohen buxhete mijëra euro për t’u vendosur në ambiente dinjitoze, aty ku qëndroi deri në 2021, tek Piramida. Ambjentet ekzistuese janë pranë [[Stadiumi “Air Albania“|Stadiumit Air Albania]] tek Sheshi Italia 1, Arena Center. TAR mori përmasat e një institucioni, jo më një radio nga pasioni që mbetet aty. 3 studio prodhimi, një vetëm për krijimin e muzikës moderne shqiptare dhe më pas zgjerimi me staf të ri. Zëra të rinj në mikrofon për programe të shtuara dhe gjithëpërfshirëse. Në atë kohë vjen Xhoi Begaj, e cila po ashtu gjeti vendin e saj tek programi historik ''Një këngë për ty'' dhe me kalimin e viteve në TAR, filluan edhe 14 programe të tjera si: ''Brand New'', Hit-Parade anglez, amerikan, europian,shqiptar, RNB, ''Week Chart Parade'', Top Albania Radio weekend, ''Summer time''. DJ kanë qenë dhe mbeten pjesa tjetër e thelbit “ndryshe” dhe pakrahasueshmërisht të avancuar të Top Albania Radios'''”.''' DJ Aldo ka qenë i pari i radios, i dalluar për mjeshtërinë e miksimit së bashku me DJ Bendin e DJ Oltin, e me pas Indrin e Dori DJ. Në çdo pajisje funksionale sot në TAR që nga transmetuesit, mikserat, serverat me sistemin komjuterik të transmetimit dhe deri tek mikrofonat e studiove, janë “fjala e fundit” e teknologjisë, një traditë e Tanit që vijon edhe sot. Top Albania Radio aplikoi për herë të parë dhe transmetimin me program kompjuterik, siç ishte “Etere-Player”, që tashmë ka kaluar si program avangardë në transmetimet televizive. Top Albania Radio, që në 99-ën ishte e para radio që nisi të blinte muzikë me të drejta transmetimi. Ndërkohë që nuk bëhet fjalë për diferencë kohore qoftë dhe në [[Ora|orë]] të hedhjes në transmetim të hiteve më të fundit, por që pastaj përcaktohet artistikisht se cila prej tyre do të ngrihet në statusin e hitit me preferencë masive. Ngritja më pas e post-produksionit të radios nga ana e Bojken Lakos dhe Fabian Asllanit, ishte arritja tjetër e madhe e radios, prej së cilës nisi prodhimi i xhingllave, siglave dhe i produkteve të tjera audio, me të cilat sot e kësaj dite furnizohen sektorë të tjerë të Top Medias. Edhe pse skeptrin e pushtetit mbi publikun e ka marrë televizioni Top Channel, Top Albania Radio vijon të sundojë në audiencën e radiodëgjuesve shqiptarë. Në një studim të fundit në terren nga gazetari Arben Muka rezulton se drejtuesit e [[Automobili|automjeteve]] në [[Shqipëria|Shqipëri]], të cilët dëgjojnë radion gjatë udhëtimit të tyre, preferojnë të ndjekin më shumë Top Albania Radion për programet, muzikën dhe programacionin e qëndrueshëm. Studim i kryer në 5 qarqet më të rëndësishme në vend. Emisioni më i ndjekur ka qenë ai i mëngjesit ''Wake Up'', në 4 nga 5 qarqet ku është bërë studimi. Studimi i kryer në [[Tirana|Tiranë]], [[Korça|Korçë]], [[Shkodra|Shkodër]], [[Vlora|Vlorë]] e [[Elbasani|Elbasan]], është bazuar në të dhënat e Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë dhe është fokusuar në mbledhjen e informacionit nga një target-grup i përbërë prej njerëzish të prejardhjeve, profesioneve, moshave dhe gjinive të ndryshme, në mënyrë që të jetë sa më përfaqësues. == Edicionet Informative == Lajmet e Top Albania Radios ishin pjesa që tregonte se ndërtimi i saj nuk ishte një trill momenti i dikujt. I vetmi aspekt jokomercial e që përmbledh të gjitha atributet e formimit gazetaresk, u bë shumë shpejt fytyra tjetër simpatike e radios brenda një portreti joshës në maksimum. Zamira Koleci, një gazetare traditë në Radio Tirana, ishte ajo që do të themelonte redaksinë e lajmeve në radio, me një format tërësisht të ri; me lajmin e shpejtë flash; të shkurtër e ritmik. Fillimisht çdo dy orë, edicionet u bënë çdo një orë, duke e sjellë lajmin e fundit pa e përsëritur atë për të gjitha fushat, nga vendi e bota. Edhe në këtë pikë, Top Albania Radio realizoi një revolucion në historinë e servirjes së lajmit ne Radio. == Rruga e suksesit == Dëgjueshmëria rekord u shënua që në vitin e parë. Në vitin 2000 mori liçencën si radio kombëtare, duke shtrirë kështu valët përpos [[Shqipëria|Shqipërisë]], edhe në zonat e rajonit ku ka shqiptarë. Viti 2001 do të sillte risi të tjera. Spostimi në qëndrën kombëtare të kulturës “[[Pjetër Arbnori]]”, në një studio me teknologji të lartë. Në vitin 2002, përveç muzikës, nisi t’i japë më shumë hapësirë informacionit, si dhe emisioneve me tematika të ndryshme, njëri prej tyre ''Good Morning Albania'', i cili më pas do të transmetohej edhe në Top Channel”. Ndër programet e para kanë qënë ''Një këngë për ty'' dhe ''Disco Lancio'' të kthyera në programe kult tashmë në transmetim edhe sot, së bashku me një sërë të tjerash si ''Wake Up'', ''Live from Tirana'', ''Radio Cinema'', ''Road trip'', ''Rikoshet'', ''Mix 2 mix'', ''Pro Shqip'', ''Summer Dance'' e ''Top Dance''. Radios Top Albania Radio iu shtuan edhe emra të njohur të gazetarisë televizive, si [[Sokol Balla]], me emisionin ''Sokol Balla live'' apo [[Alban Dudushi]] me ''Triçikël''. Të ftuar në radio kanë qënë personalitete të të gjitha fushave, artistët më të mirë të muzikës ndërkombëtare të cilët kanë ardhur në [[Shqipëria|Shqipëri]] ku si stacion komunikimi me dëgjuesin kanë patur studion e TAR. Politikanët më në zë të vendit dhe rajonit kanë folur ne studion e Top Albanias në emisione nga më të ndryshmet. Presidentët e vendit, Kryeministrat dhe një sërë personalitetesh kombëtarë e ndërkombëtarë janë bërë pjesë e transmetimeve tona. Top Albania Radio prodhon dhe promovon [[Muzika|muzikën]] shqiptare e cila zë një hapësirë prej afro 40% të play listës muzikore. Mbi 24 vite transmetim, me qëllimin për të dhënë më të mirën. == Programacioni == * ''Një këngë për ty'' * ''Lancio'' * ''Çdo gjë është ashtu si duket'' * ''Wake Up'' * ''Wake Me Up'' * ''Live from Tirana'' * ''Dy të vërtetat e një lajmi'' * ''Gangsta Nation'' * ''House Classics'' * ''House Nation'' * ''The Top List'' * ''Ndryshe'' * ''On the mic me Albanën'' * ''@The Movies'' * ''Best Shows of the Week'' * ''Botë e Çuditshme'' * ''Pardon My French'' * ''Pasó'' * ''Radio is your friend'' * ''Selected by'' * ''Sot Nuk Është e Hënë'' * ''TAR Hits'' * ''Vintage'' * ''Drunk in the Coffee Shop'' == Referime == # https://www.topalbaniaradio.com/v7/live/tar/ # http://www.topalbaniaradio.com/v7/historiku/ == Shih edhe == * [[Top Media]] * [[Dritan Hoxha (gazetar)|Dritan Hoxha]] * [[Top Channel]] * [[Top Gold Radio]] * [[Radio në Shqipëri]] == Lidhje të jashtme == * [http://www.topalbaniaradio.com/ Faqja zyrtare e Top Albania Radio] == Referime == [[Kategoria:Stacione radio]] [[Kategoria:Tiranë]] [[Kategoria:Radio në Shqipëri]] [[Kategoria:Top Media]] <references /> {{Top Media}} 6w1k0wxpyr3a7pxay4fbrgx0fpsrg84 0 98279 2980917 2944589 2026-05-15T19:04:59Z ~2026-29250-20 187557 2980917 wikitext text/x-wiki {{pa referenca|7 maj, 2015}} {{perm-urgj}} [[Skeda:BilallMaliqi.jpg|thumb|Foto e Bilal Maliqit|alt=i lindur më 08.04.1969 shkrimtar shqiptar]] Shkrimtar shqiptar dhe poet nga [[Presheva]]. == Jeta == Bilall Maliqi, lindi më 08.04.1969 në fshatin ElezBali, komuna e Preshevës.Ka mbaruar shkollën e grafikës, me shkallë të lartë.Ka ndjekur kursin e gazetarisë dhe aftësimin në fushën e trajnimeve gazetareske në B K SH "Perspektiva" Bujanoc. Ka ndjekur edhe kursin e gazetarisë me DW Akademi, dhe disa kurse të tjera të gazetarisë dhe është pajisur me certifikata. Shkruan poezi dhe prozë për fëmijë e të rritur, merret edhe me kritikë letrare. Është prezantuar në: Është i prezantuar në Almanakun Botëror të Poezisë “WORLD POETRY” 2014; Panoramën e krijuesve të Kosovës Juglindore "Psherëtimë për tokën (I dhe II)" të shkrimtarit Hysen Këqiku. Almanakun Botëror të poezisë “WORLD POETRY” 2014. Në leksikonin "Autorë të letërsisë shqiptare për fëmijë e të rinj 1886-2009” të prof. as. dr. Astrit Bishqemit. Në leksikonin “Autorë të letërsisë për fëmijë dhe të rinj 1886-2017, të Prof. Dr. Astrit Bishqemi dhe prof. Migena Arllati. Në leksikonin e shkrimtarëve shqiptarë të Zvicër të autorëve: Besnik Camaj dhe Shefqet Dibrani. Në Antologjinë e Poetëve Mbarëkombëtarë të Ilir J. Hoxha. Në Antologjinë poetike shqip-suedisht "Baladë e përflakur" (Fllammande ballad) të Sokol Demakut. Në Antologjinë poetike "Jehona e shekujve" të Sokol Demakut. Në Antologjinë poetike Ndërkombëtare “Korsi e hapur” (Open lane) e Kristaq Shabanit. Në Antologjinë poetike belge frëngjisht-shqip “Anthologie de poètes albanophones”. Në Antologjinë e Poezisë Bashkëkohore të Ballkanit (Poetry from the Balkans. The Balkan Poets), 2018. Në Antologjinë e Poezisë Botërore Atunis Galaxy Anthology, 2023. Në Antologjinë “Nus vers l’independancë” tregime të shkurtra të dashurisë, në gjuhën frënge, të Reshat Sahitajt, 2020. Në Antologjinë poetike në gjuhën frënge “La Poesie Contemporaine Albanaise” të autorit Reshat Sahitaj, 2024. Në Antologjinë “Poets from Kosovo” të autorit Suurav Sarkar. Në Antologjinë poetike ” Çurgon vargu II” të bashkautorëve: Angela Kosta, Dibran Fylli dhe Irma Kurti, 2024. Në Antologjinë poetike “All together 3” , editor, Kujtim Hajdari, “Amazon”, 2025. Në Buqetën Poetike “Poetic bouquet Valentines day”, editor, Kujtim Hajdari, “Amazon”, 2025. Në Antologjinë “Ti Amo” në italisht, autore Lucia Geata. Në Antologjinë Poetike të gazetës "Lissalba" "Nën hijen e kohës Horizonte të paemërta ", 2025. Në Antologjinë Poetike "Stina Poetike, Verë- 2025" Të akademisë Troci-Al, në Tiranë. Në Antologjinë e poezisë shqipe për gruan “Diell në sytë e saj” të Prof. Dr. Merxhan Avdyli. Në Antologjinë Poetike "Borë mbi degët e mimozës" i autorit Rifat Ismaili. Në antologjinë Poetike botërore, me titull "OUR WORLD IN VERSE" (An Anthology of contemporary literature), përgatitur nga editori dhe Presidenti i Galaktika Poetike Atunis, me seli në Bruksel, z. Agron Shele. Në Antologjinë Poetike për Vitin e Ri, 2026, me titull "Anthology for New Year 2026,i autorit, Sourav Sarkar. Në Vjetarin e Poezisë Botërore (World Poetry Yerabook 2025) hartuar nga Bengt Berg, Zhang Zhi e  Zi WU. Në Vjetarin Poetik Botëror "World Poetry Yaerbook 2025" të Bengt Berg, Zhang Zhi dhe Zi Wu. Çmimet letrare: 1. Çmimi i tretë, në Takimet Poetike të Karadakut, Kumanovë, 2007; 2. Çmimi i dytë në Manifestimin “Lulkuqet e Prillit, Dardanë, 2011; 3. Çmimi i dytë në Manifestimin “Lulkuqet e Prillit, Dardanë, 2012; 4. Çmimi i tretë në Manifestimin “Esad Mekuli”, LSHK, Prishtinë, 2012; 5. Çmimi letrar, Pegasi “Vitrina” Tiranë, 2012; 6. Çmimi i tretë “ Ora e Tahir Deskut” Klinë, 2015; 7. Çmimi i dytë, Në konkursin anonim “ Abdulla Thaçi” Prizren, 2016; 8. Çmimi i tretë, “Ora e Ymer Prizrenit” Zgatar, Prizren, 2017; 9. Çmimi i dytë “Flakadani i Karadakut” Viti, 2017; 10. Çmimi i parë Konkurs anonim, “Abdulla Thaçi” Prizren, 2019; 11. Çmimi “Fehmi Agani” Prishtinë, 2020; 12. Çmimi i Karrierës, “Vjeshta Poetike në Obiliq:, 2022; 13. Çmimi i parë “Fadil Bekteshi” “Takimet Poetike të Karadakut” Kumanovë, 2022; 14. Çmimi special për poezinë “Ëndrra” në Itali, 2023; 15. Çmimi i tretë “Flakadani i Karadakut, Viti, 2024; 16. Çmimi “Cupido” Itali; 17. Çmimi i dytë në “Lulëkuqet e prillit” në Dardanë, 2025; 18. Çmimi i tretë në 'Konkursit Poetik të Verës", nga sh.b. "Garip Troci", 2025. I përkthyer në këto gjuhë: Në anglisht, italisht, rumanisht, frëngjisht,suedisht, armanisht dhe kinezisht. Është themelues dhe kryeredaktor i revistës letrare "Qëndresa" që del në Kosovën Lindore (Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë). Ka qenë kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve "Feniks" për Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë (2010-2022), tani Kryetar Nderi i Sh.Sh. "Feniks" dhe Drejtor i Edicionit të Botimeve të Feniksit. Është Anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës. Anëtar i Galaktika poetike Atunis", Kryetar i "Atunis Lugina", anëtar i Bordit Drejtues të Shoqatës së Shkrimtarëve "Princ Muzaka". Është gazetar i së përjavshmes "[[Perspektiva(reviste)|Perspektiva]]", bashkëpunëtor i revistës letrare për fëmijë dhe të rinj "Diellori", anëtar i redaksisë së revistës shkollore për fëmijë "Zog mëngjesi" në Prishtinë, zv/ kryeredaktor i revistës për fëmijë dhe të rinj "Shpresat", bashkëpunëtor i së përjavshmes "Nacionali : Shkruan edhe në gazeta ditore të Kosovës dhe të Maqedonisë si: "Epoka e Re", "Zëri", "Kosova sot", "Fakti ditor", "Lajm" etj. == Veprat letrare == # Rrugëtimi - poezi për të rritur. # Rrugëtim përjetësie - poezi për të rritur. # Gëzim dhe drojë - tregime. # I lutemi Zotit - poezi fetare. # Perëndim i varur - poezi për të rritur. # Kodra e luleve - poezi për fëmijë. # Vula e kohëzezës - poezi për të rritur. # Shtëpia afër pyllit - tregime për fëmijë. # Gërfyejt e shpresës - poezi për të rritur. # Ide të trazuara - intervista me shkrimtarë. # Lutje të lagura – poezi për të rritur. # Mbresa vrojtuese - vështrime letrare. # Hëna flet me lule – poezi për fëmijë. # Hullive artistike - vështrime kritike. # Nën strehën e kujtimeve (SOTTO LA GRONDA DEI RICORDI), poezi shqip -italisht # Në thellësi të ëndrrës - poezi për të rritur. # Aforizma. # Semantika e shtrirjes krijuese - vështrime kritike. # I kthehem ëndrrës - poemë. # Sheshi i fjalëve - poema. # Rrugët e shikimit - Paths of vision poezi shqip-anglisht. # Drithërimë - Tremuratura (poemë shqip-rumanisht). # Këngë zogu - poezi për fëmijë. # Vlerësime - vështrime kritike. # Pikojnë fjalët - aforizma. # Shtigjeve të shpresës-poezi për të rritur. # Vetmi e mërdhirë-proza poetike. # Rrëmbimi Euridikës-poezi për të rritur. #Ëndrra që më dha gëzim-poezi për fëmijë. #Në prehrin e ëndrrës-poezi për të rritur. #Sytë e Erës- poezi për fëmijë. #Shkreptimë dashurie-poezi për të rritur #Blini në Blinishtë-tregime për fëmijë #Pikëpyetje kohës-poezi për të rritur #Lule për kurorë-poezi për fëmijë #Ëndrra e Malit-roman për fëmijë #Ejani të vallëzojmë- poezi për fëmijë #Në kërkim të veprës së profesor Begzad Baliut-kritika, intervista dhe diskutime #Nëpër vepra letrare-vështrime letrare #Në gjumoren e shpirtit-poezi për të rritur #Grushtim kohësh-poezi për të rritur #A ka shtëpi zogu?-poezi për fëmijë #Kalaja e besimit-poezi për të rritur (moralizuese) #Lepurushi i ëndrrës-tregime për fëmijë #Prekje malli (Feeling absence), poezi për të rritur, shqip- anglisht #Degëzim shikimesh, poezi për të rritur Bilall Maliqi jeton dhe punon në Preshevë… '''Bibliografia e Bilall Maliqit''' Revista shqiptare, Podujevë, nr. 1,2,3,4; Revista “Jehona”, Bujanoc, 2005; Revista “Perspektiva” , Bujanoc nga 2005- 2025, vazhdon;<ref>{{Citation|title=Ausgewählte Bibliografie / Sélection bibliographique Bibliografia scelta / Bibliografia tschernida Selected Bibliography|date=2013-12-31|url=https://doi.org/10.1515/9783110291520.39|work=Aargau - Basel-Stadt|pages=39–42|publisher=DE GRUYTER SAUR|isbn=978-3-598-35721-3|access-date=2025-05-15}}</ref> Revista Letrare: “Doruntina”, Kumanovë, nr. 38, 41,42,43,44, 45,46,47,48, 49, 50,54,55,62; Jehona e Karadakut, monografi; Revista Letrare, “Nositi”, Dardanë, nr. 7, 8, 9,10, 11, 25; Revista letrare “Agmia”, Gjilan, nr. 12, 15, 20; Revista letrare” Fjalë e valë”, Mitrovicë, nr. 24, 28; Revista letrare, “Ars Albanica”, Tetovë, nr.3, 4, 6, 8 dhe numri  special,, 2020 shqip –anglisht; “Trekëndëshi Poetik i Paqes”, Gjilan, viti, 2011,2013,2015, 2019,2020; “Vjeshta letrare e Gjilanit”, edicioni i parë, 2010; “Vjeshta Poetike në Obiliq”, edicioni i shtatë; “Malli poetik”, Prishtinë, 2014; Ferstivali Ndërkombëtar i Poezisë. Edicioni i katërt, 2018; Revista “Sent” Novi Pazar nr. 39-41”, 2016; Revista letrare, ‘Albanezul”, Rumani, 2015; “Ilz”, Tiranë, 2028; “Illyricum”, nr.1/2, Zagreb, 2017; Drita e jetës,  nr.5/6; “Dituria Islame” nr. 223, 384, 374, 410; Revista letrare “Qëndresa” Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë: nr.1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16; 17; Numrat vjetor nga Biblioteka Ndërkomunale e Prizrenit: “Nga gjerdani kombëtar”, 2014; “Kreshta e fjalës”, 2016; “Gërshetat e vargut”, 2017; “Parzmore çeliku”, 2018; “Ngjyrat e vargut”, 2019; "Rendition of International Poetry Quarterly " ,poezi anglisht, kinezisht. Në revista të ndryshme ndërkombëtare, në gjuhën angleze dhe italiane: sindhcourier, kavyakishor, friendshipofpeoplemagazine, wordsmitheditorial, subinnsaeijournal dhe feversofthemind. Të gjitha vështrimet, recensionet, vlerësimet e botuara në “Epoka e Re”, “Zëri” , “Koha Ditore” , “Bota Sot, “Lajm”, “Fakti ditor”, “Kosova Sot” etj, janë të botuara në pesë lirat e mi me vështrime letrare. '''Në antologji të tjera:''' Ajet Shala, “Vatra e Fjalës”,  Prishtinë, 2023; Ajet Shala “Antologi për çlirimtarët : Ilaz Kodra dhe Antigona Fazliu”,2014’ Ajet Shala “Antologji për Sejdi Kralanin”, 2015; Rrahman Hyseni,  “Nënës”, 2017,   “Babait”, 2018, “Fli biri i nënës”, 2016, “ Faqeve të pavdekësisë”, 2015; “Fjalë me krah”, Migjeni, Boras, Suedi, 2023; Mevlyde Mezini Saraçi, “Dhembje që vret” , 2017; Vilson Culaj, “Në parajsën poetike të Zejnulla Hailit, 2024; Nijazi Kastrati & Nexhat Rexha “Udhëtimi në rrugën e lirisë” Ramadan Kastrati, 2021; Nijazi Kastrati & Nexhat Rexha “Ëndrra në shtegu e lirisë”, 2022 “Frymësi amshimi” Antologji për Agim Ramadanin, 2023 Zarije Zenuni Bajrami “Agimi i një jete në perëndim”, 2016; Ismet Krasniqi “Çelna udhë”, 2017; Shoqata Mbarëkombëtare “Bytyçi” “Plisi i vargut tim” , 2017; Shefqet Dinaj ” Përjetësia e poetit”, 2019; Reshat Sahitaj &Begzad Baliu “Dhimbë e bukur”, 2012; Feri Arifi “ Flakadani i lirisë”, 2019; Flori Bruqi “Marsi i përflakur” ; Arif Molliqi “ Puhizë përmbi Koshare”, 2014; Reshat Sahitaj, Asllan Qyqalla “Gani Xhafolli princi i letërsisë për fëmijë”, 2018; Reshat Sahitaj”Adem e Hamëz Jashari” , 2021; Prend Buzhala “Rrëfime nga izolimi” , 2020; Sherife Thaçi &Luljeta Thaçi-Osmani “Rasim Thaçi idealist që krijoi ura mes njerëzve”, 2022; Bedri Halimi” Tinguj kohe për shpirtzinj”. 2024; Prof.dr. Fatmir Terziu & Agim Mato,  “Lotët e virgjër” (Virgin tears), 2012; Engjëll Koliqi “Ylli i Dardanisë rrezaton tokë e qiell” ,2010 Engjëll Koliqi “ Ibrahim Rugova arkitekti i Dardanisë së Republikës së Kosovës”,  Prishtinë, 2011; Naim Kelmendi “Fjala e dhembjes”, Prishtinë, 2015; Mark Simoni “Antologji poetike për dashurinë nr.3”, Tiranë, 2014; “Fluturim pulëbardhash”, Durrës, 2014; Sokol Demaku “Baladë e përflakur”, Bukursht, 2009; Sokol Demaku “Jehona e shekujve”, BKRSH, Suedi, 2010; Fatime Kulli & Kolec Traboini “Çamëri zemra ime”, Tiranë; Baki Ymeri “Jam pjesë e qiellit tënd” Amanda Edit, Bukuresht, 2014; Luan Maloku “Muza ime” Feniks Preshevë, 2014; Luan Maloku “Lartësia e një jete” për Qerim Arifin; Ymrije Beqiri&Hysen Ibrahimi ” Të dashurosh nuk është mëkat”. Atunis Galaxy Anthology, 2018, 2019, 2023, 2024, 2025. '''Nëpër libra të studiuesve:''' Dr.sc.  Faik Shkodra “Kur flasin poetët” , Prishtinë, 2009; Dr. sc. Faik Shkodra “Flakë e fjalës”, Prishtinë, 2011; Prof. Dr. Begzad Baliu” Kujtesa letrare”, Prishtinë, 2013; Prof.dr. Fatmir Sulejmani” Gjurmë kohe” Tetovë, 2019; Prof.dr. Zejnepe Alili-Rexhepi “Pas gjurmëve të fjalës”, Tetovë, 2017; Prof.dr. Rovena Vata-Mikeli “Identitet kulturor përmes vlerash” Tiranë, 2018; Mr.sc. Arsim Haili “Sprova eseistike”.  Prishtinë, 2015; Prend Buzhala “Në aktin e leximit I dhe III” Prishtinë, 2016; Prend Buzhala “Shtegtime me magjinë e së bukurës”, 2016; Agron Shele “Ngjyrime universale” Tiranë, 2014; Mexhid Mehmeti “Vlerësime veprash dhe autorësh” , Prishtinë, 2015; Shefqet  Dibrani “Shoshitje letrare” , 2022; Prof. Dr. Zyhdi Dervishi “Fatmir Terziu: krijues dhe studiues i risive artistike”, Sarandë, 2016; Nexhat Rexha ” Fjala ruan kujtimin” , Dardanë, 2010; Nexhat Rexha “Vlerësime” , Gjilan, 2016 Sinan Sadiku “Rendi i vlerave në poezinë bashkëkohore shqiptare” Gjilan, 2013 Halil Haxhosaj “Nyjëtime letrare” Bukuresht, 2014; Hysen Këqiku “Në kuptim të fjalës”, Gjilan, 2021; Hysen Këqiku “Shprishje shprehjesh letrare”, Prishtinë, 2024; Hysen Këqiku “Jehu i fjalës”, Prishtinë, 2020; Hysen Këqiku “Shkrimtari për shkrimtarë”, Prishtinë, 2024; Zekerija Idrizi “Përsiatje studimore letrare”  Baden, 2024; Zekerija Idrizi “Gjurmëve të kritikës letrare” Baden, 2025; Zekerija Idrizi "Bilall Maliqi penë e shquar e kombit" (monografi), Baden, 2026. '''Intervista:''' Arsim Halili “Shtigjeve të artit” Poezia, pasqyrë e ndodhive nëpër kohë” fq.29; Ministria e lajmeve; Medvegja sot; Departamenti. {{biografi-cung}} {{DEFAULTSORT:Maliqi, Bilall}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Komuna e Preshevës]] [[Kategoria:Lindje 1969]] 9q9j2bfwn9p1gtwfyw5dm034iht5le6 0 102993 2980991 2906160 2026-05-15T20:05:40Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Video lojëra]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980991 wikitext text/x-wiki {{italic title}} '''Tennis''' është një lojë video lëshuar për Nintendo Entertainment System në vitin 1984. Tenis ka qenë e lëshuar për shumë consoles dhe lojëra, duke përfshirë, NEC PC - 8801, Game Boy, Animal Crossing, WarioWare: Twisted, dhe Console Virtual!. Ajo është e planifikuar për të dalë mbi Nintendo 3DS. Video lojërat Koncepti i lojës është shumë themelore në se lojtari kontrollon një person ballafaqohet kundër një lojtar kundërshtar CPU. Kjo lojë e përdor sistemin e njëjtë shënuar si " jetën reale " tenisi. lojë gjithashtu përmban një dyshe ( 2 - player ) opsion. CPU kundërshtar lojtar mund të jetë vendosur në 5 vështirësi. Përveç të tjera tenisi Nintendo games parë të partisë, të tilla si Mario Tennis ( Nintendo 64 ) dhe Mario Power Tennis ( Nintendo GameCube ), kjo lojë kishte fizikë shumë më realiste. Për shembull, lojtarët rastësisht mund të goditur topin nga gjykata. Në ndeshjet e tjera, pushteti ishte i kufizuar me qëllim dhe topi do pothuajse gjithmonë të qëndrojnë në gjykatë. Në një mënyrë të vete-referues tipike e Nintendo, Luigi është arbitri. == Shiko edhe == * [[Video loja]] == Burime == [[Kategoria:Video lojëra]] phi4nq10ve9aam6ugnieitaytkb0y74 0 103612 2980909 2039803 2026-05-15T19:00:59Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Transaksionet e Sigurta Elektronike]] te [[Transaksioni i Sigurt Elektronik]] pa lënë një ridrejtim 2039803 wikitext text/x-wiki '''Transaksionet e Sigurta Elektronike''' == Historiku == Transaksionet e sigurta elektronike ([[Anglishtja|Ang :]] ''Secure Electronic Transaction'', SET) mbështetet në shkencën e kriptografisë - artin e kodimin dhe deshifrimit e mesazheve. Kriptografia daton shumë shekuj më parë madje edhe në kohën e Jul Cezarit, enkriptimi është përdorur për ruajtjen e sekretit të mesazheve. Ruajtja e fshehtësisë së transaksioneve nuk është e ndryshme, edhe pse janë përdorur algoritme të forta për enkriptim. Avancimet e enkriptimit kanë ardhur në lidhje me aplikimin e tyre nga ushtria, dhe me përparimet në lëmin e informatikës dhe matematikës. Para specifikimeve zyrtare të SET, kanë qenë fillimisht dy pretendent për zhvillimin e një metodë të sigurt të transaksionit online. Këto zhvillime të veçanta janë : * Teknologjia e transaksioneve te sigurta (STT) zhvilluar nga VISA dhe Microsoft në 1995 * Protokolli i sigurt i pagesës (Sepp) zhvilluar nga MasterCard, Netscape dhe IBM në të njëjtën kohë si të STT. Shqetësimi kryesor i sjellë në vëmendjen nga (IETF) ishte se të dy sistemet ishin të papajtueshme dhe se pavarësisht nga të dy duke pretenduar se ata ishin burime të hapura, dhe smund të jetë miratuar nga IETF, sepse procesi i standardizimit është kryer jashtë kontrollit të tyre. Së fundi, bankat i detyruan të dy grupet për të zhvilluar atë që ne tani e klasifikojnë si version 1.0 e SET, e cila vetë u lirua më 31 maj 1997. == Hyrje == SET është një protokoll standard nga MasterCard dhe Visa për sigurimin e kredisë online dhe pagesave me kartelë nëpërmjet internetit. Ai përdor certifikatat digjitale për të siguruar identitetin e të gjitha palëve të përfshira në një blerje dhe kodon informatat e kredit kartelës para se të dërgon atë nëpër internet, pra një transaksion tre-palësh që përfshin përdoruesit tregtarë dhe bankar. Të dhënat e kredit kartelës dhe certifikatave digjitale (për autentifikim) janë të ruajtura në një plug-in në Web browser-in e përdoruesit. Serveri i aktivizuar SET kalon informacionin e koduar të pagesave nga tregtaret në bankë. Miratimi dërgohet në formë elektronike tek tregtari. SET lejon qe identiteti i tregtareve të jetë i vërtetuar me anë të certifikatave digjitale. Bazuar kryesisht në kërkesat e biznesit, IETF ka vendosur që SET protokolli për të punuar ai duhet të plotësojë disa kushte të cekura më poshtë : * Fshehtësia e pagesës dhe urdhërimin e informacionit * Integriteti i të dhënave të transmetuara * Autentifikimi i klientit të rregullt a është një përdorues legjitim i kredit kartës * Vërtetimi se një tregtar mund të pranojë transaksionet me kartë krediti * Shitës të pavarur dhe të ndërveprueshëm për të mbrojtur të gjithë pjesëmarrësit. SET është një protokoll që garanton transaksione të sigurta përmes internetit. Ai është i bazuar në idenë që transferimi i fondeve te behet direkt ne mes tregtareve dhe klientëve, por ata përdorin një pale të tretë ndërmjetësuese. Ajo ofron një grup të protokolleve dhe formatet që i lejon përdoruesit përdorimin e sigurt te kartës së kreditit për pagesat në internet. == Procesi i Enkriptimit == Protokolli SET mbështetet në dy mekanizma të ndryshëm të enkriptimit, si dhe një mekanizëm autentifikimi. SET përdor enkriptimin simetrik, në formën e DES, si dhe asimetrikose çelsave publik, për të transmetuar çelësat e enkriptuar random (rastësishëm) për transaksionet DES (IBM, 1998). Në vend se të ofrojë sigurinë dhe mbrojtjen e ofruar nga çelësi publik i kriptografisë, SET thjesht përdor çelësat random (56 bit), të cilat janë asimetrik - pjesën e mbetur të transaksionit e përdor enkriptimin simetrik në formën e DES-it. Kjo ka efekte shqetësuese për një protokoll "të sigurtë" për transaksione elektronike - sepse kriptografia publike kryesore është që përdoret vetëm për enkriptimin e çelësave, dhe jo për trupin kryesor të transaksionit. Pasqyrë e kriptimit simetrik dhe asimetrik modern është përdorimi i çelësave për enkriptim, të cilat mund të shifrohen (bllokohen) dhe deshifrohen(hapen) mesazhet kur një algoritëm për enkriptim është përdorur. Enkriptimi simetrik punon duke përdorur një çelës të vetëm, i cili duhet të jetë i njohur nga të gjitha palët që dëshirojnë të deshifruar mesazhin. Nëse do të aplikoni një çelës të veçantë në një mesazh, duke përdorur një algoritëm të mirë, atëherë ai do të lexohet nga palët e paautorizuara. Nëse ne atëherë aplikojnë të njëjtin kyç për mesazhin e koduar, atëherë mesazhi do të rikthehet në formën e vet origjinale. Megjithatë, kjo paraqet një problem, sepse ne duhet të gjejmë një mjet të sigurt të transmetimit të rëndësishme për të gjitha palët. Enkriptimi asimetrik, i njohur edhe si enkriptimi me çelësa publik, na liron nga ky kufizim. Algoritmet asimetrike përdorin dy çelësat - një publike dhe një çelës privat. Këto çelësat janë krejtësisht të pavarur - një çelës privat nuk mund të gjendet me lehtësi nga një publik. Kur ne të nënshkruajë një mesazh duke përdorur çelësin publik e dikujt, vetëm mbajtësi i të rëndësishme private mund ta lexoni atë. Në protokoll SET, dy algoritme të ndryshme për enkriptim janë përdorur - DES dhe RSA. Algorithm DES ka qenë përdorur që nga viti 1970. Ai besohet nga disa që Agjencia Kombëtare e Sigurimit (NSA) të Amerikës ka luajtur "një dorë e padukshme në zhvillimin e algoritmit" (Arthur Schneier, 1996), dhe se ata ishin përgjegjës për reduktimin e madhësisë së tij kryesore nga origjinali 128-bit të 56. DES shpejt u bë një standard federale në 1976, dhe ka qenë përdorur që nga ndonjëherë. Në protokoll SET, një çelës 56-bit DES është përdoret për të kriptuar transaksionet. Ky nivel i enkriptimit, duke përdorur DES, mund të deshifrohet lehtë duke përdorur pajisje moderne. Në 1993, një super makinë DES deshifruese ishte projektuar nga Michael Wiener - e cila ishte masivisht paralele. Për më pak se një milion dollarë (edhe në kuadër të buxhetit të shumë kompani të mëdha), një 56-bit çelës DES mund të deshifroj në kohën mesatare prej 3,5 orë. Për një miliard dollarë, e cila mund të konsiderohet ndryshim i vogël për një organizatë ushtarake apo të sigurisë të tilla si NSA apo një fuqie të huaj, një makinë paralele mund të ndërtohet që të çara DES 56-bit me një të dytë (Shnaider, 1996). Në mënyrë të qartë, ky është një shqetësim i madh, pasi DES kodon shumicën e një transaksioni SET. Si fuqinë e kompjuterëve rritet, dhe kostoja zvogëlohet ashtu që kodi mund të bëhet gjithnjë e më shumë i zakonshëm, pra këtu qëndron mangësia e SET. Në një transaksion SET tipik, nuk ka informacion për privatësinë në mes të konsumatorëve dhe tregtareve dhe informacione të tjera për privatësinë në mes klientit dhe bankës. SET lejon të dy llojet e informacionit privat që të përfshihet në një transaksion të vetëm të mundësuara nga nënshkrimet digjitale. Informacioni për qëllim të bankës është i koduar duke përdorur çelës publik të bankës ndërsa për tregtar është e koduar me çelës publik të tregtareve. Kjo do të thotë që tregtaret nuk kanë qasje në të dhënat e kartës së kreditit dhe në këtë mënyrë një burim i mashtrimit është eliminuar. Përveç kësaj dy grupe të informacionit janë nënshkruar digjitalishtë. Së fundi këto dy nënshkrimet janë të kombinuara për të prodhuar një firmë që mbulon gjithë transaksion. SET për të punuar në internet pjesëmarrësit e mëposhtme duhet të bashkëpunojnë : * Klientët * Tregtarët * Bankat * Autoriteti Certifikues Ka tri pjesë në sistemin e SET : # një softver "portofol" në kompjuterin e përdoruesit, # një server tregti që shkon në faqen e internetit e tregtare, dhe # serveri i pagesës që shkon në bankë tregtare. Përdoruesi gjithashtu ka për të marrë një certifikatë digjitale nga banka e tyre ose agjencia certifikuese (CA) për çdo kartë krediti. Për të përdorur SET, përdoruesit zgjedhin produktet nga Web sajti tregtar dhe pastaj ata zgjedhin për të paguar me anë të SET duke shtypur një buton në ekran. Kjo automatikisht ekzekuton programin e portofolios. Përdoruesi pastaj zgjedh kredit kartelën e dëshiruar për ta hapur portofolion dhe fillon shkëmbimin tregtar-server të certifikatave. Nëse këto janë pranuar, portofolio pastaj kodon dhe transmeton të dhënat e blerjes tek tregtari. SET kërkon komponente specifike softverike për të lejuar të gjithë pjesëmarrësit për të komunikuar në mënyrë të sigurtë dhe efikase. Për shembull, një përdorues nuk mund fizikisht te tregoj kartën e tyre me kërkesën tregtarët, kështu që një portofol digjital është krijuar që të kryejnë këtë sjellje krahasuese. Komponentët e veçanta softverike janë : # portofolio dixhitale fundore për mbajtësit e kartës # server tregtar dhe softver tregtarë me përmbajtje SET # autoriteti vërtetues merret me të gjitha certifikatat e pjesëmarrësve SET # porta lidhëse e pagesës tregtare me sistemet e përfituesve të saj të trashëgimisë. Diagrami më poshtë tregon ku komponentët softverike ulen në lidhje me pjesëmarrësit që janë përshkruar më lartë. [[Skeda:Set diagrami.jpg]] Në formë të thjeshtë kjo mund të përshkruhet si : * Banka vërteton se portfolio e përdoruesit a është ajo qe mendojnë ata, * banka vërteton se portfolio e tregtarit a është e tregtarit që mendojnë ata, * për të bërë një blerje të dhënat janë dërguar në portë për përpunimin, ku pagesa është larguar nga mbajtësi i kartës dhe eshte depozituar në llogarinë e tregtarit. Autentifikimi është kritik për arritjen e besimit në tregtinë elektronike. Autentifikimi është arritur nëpërmjet përdorimit të nënshkrimeve digjitale. Duke përdorur një algoritëm për Hash, SET mund të nënshkruajë një transaksion duke përdorur çelësin privat të dërguesit Duke krahasuar mesazhin e transaksionit dhe të mesazhit ai do të tretet, së bashku me çelësin publik të dërguesit, ku vërtetësia e transaksionit mund të verifikohet. Nënshkrimet dixhitale kanë për qëllim arritjen e nivelit të njëjtë të besimit si një firmë e shkruar e ka në jetën reale. Kjo ndihmon në arritjen e suksesit ose ne rastin tjetër në arritjen e mossuksesit. SET është një protokoll revolucionar në E-commerce për shkak te sigurisë që na ofron por megjithatë edhe ky nuk është i pa thyeshëm. ==Referimet== {{Reflist|2}} *Secure Electronic Transactions in E-Commerce [https://web.archive.org/web/20110904063233/http://www.pkdavies.co.uk/articles-listing/secure-electronic-transactions-in-e-commerce] *Secure Electronic Transaction (SET)[https://web.archive.org/web/20110712092831/http://ecommerce.hostip.info/pages/925/Secure-Electronic-Transaction-SET.html] *Beyond SET – Enhanced Security for Online Transactions [https://web.archive.org/web/20110804014301/http://sellitontheweb.com/blog/enhanced-security-online-transactions/] oosc87vdftopa89cydiu8g2747gjdpt 2980910 2980909 2026-05-15T19:01:30Z Leutrim.P 113691 2980910 wikitext text/x-wiki '''Transaksionet e sigurta elektronike''' ([[Anglishtja|Ang :]] ''Secure Electronic Transaction'', SET) mbështetet në shkencën e kriptografisë - artin e kodimin dhe deshifrimit e mesazheve. Kriptografia daton shumë shekuj më parë madje edhe në kohën e Jul Cezarit, enkriptimi është përdorur për ruajtjen e sekretit të mesazheve. Ruajtja e fshehtësisë së transaksioneve nuk është e ndryshme, edhe pse janë përdorur algoritme të forta për enkriptim. Avancimet e enkriptimit kanë ardhur në lidhje me aplikimin e tyre nga ushtria, dhe me përparimet në lëmin e informatikës dhe matematikës. Para specifikimeve zyrtare të SET, kanë qenë fillimisht dy pretendent për zhvillimin e një metodë të sigurt të transaksionit online. Këto zhvillime të veçanta janë : * Teknologjia e transaksioneve te sigurta (STT) zhvilluar nga VISA dhe Microsoft në 1995 * Protokolli i sigurt i pagesës (Sepp) zhvilluar nga MasterCard, Netscape dhe IBM në të njëjtën kohë si të STT. Shqetësimi kryesor i sjellë në vëmendjen nga (IETF) ishte se të dy sistemet ishin të papajtueshme dhe se pavarësisht nga të dy duke pretenduar se ata ishin burime të hapura, dhe smund të jetë miratuar nga IETF, sepse procesi i standardizimit është kryer jashtë kontrollit të tyre. Së fundi, bankat i detyruan të dy grupet për të zhvilluar atë që ne tani e klasifikojnë si version 1.0 e SET, e cila vetë u lirua më 31 maj 1997. == Hyrje == SET është një protokoll standard nga MasterCard dhe Visa për sigurimin e kredisë online dhe pagesave me kartelë nëpërmjet internetit. Ai përdor certifikatat digjitale për të siguruar identitetin e të gjitha palëve të përfshira në një blerje dhe kodon informatat e kredit kartelës para se të dërgon atë nëpër internet, pra një transaksion tre-palësh që përfshin përdoruesit tregtarë dhe bankar. Të dhënat e kredit kartelës dhe certifikatave digjitale (për autentifikim) janë të ruajtura në një plug-in në Web browser-in e përdoruesit. Serveri i aktivizuar SET kalon informacionin e koduar të pagesave nga tregtaret në bankë. Miratimi dërgohet në formë elektronike tek tregtari. SET lejon qe identiteti i tregtareve të jetë i vërtetuar me anë të certifikatave digjitale. Bazuar kryesisht në kërkesat e biznesit, IETF ka vendosur që SET protokolli për të punuar ai duhet të plotësojë disa kushte të cekura më poshtë : * Fshehtësia e pagesës dhe urdhërimin e informacionit * Integriteti i të dhënave të transmetuara * Autentifikimi i klientit të rregullt a është një përdorues legjitim i kredit kartës * Vërtetimi se një tregtar mund të pranojë transaksionet me kartë krediti * Shitës të pavarur dhe të ndërveprueshëm për të mbrojtur të gjithë pjesëmarrësit. SET është një protokoll që garanton transaksione të sigurta përmes internetit. Ai është i bazuar në idenë që transferimi i fondeve te behet direkt ne mes tregtareve dhe klientëve, por ata përdorin një pale të tretë ndërmjetësuese. Ajo ofron një grup të protokolleve dhe formatet që i lejon përdoruesit përdorimin e sigurt te kartës së kreditit për pagesat në internet. == Procesi i Enkriptimit == Protokolli SET mbështetet në dy mekanizma të ndryshëm të enkriptimit, si dhe një mekanizëm autentifikimi. SET përdor enkriptimin simetrik, në formën e DES, si dhe asimetrikose çelsave publik, për të transmetuar çelësat e enkriptuar random (rastësishëm) për transaksionet DES (IBM, 1998). Në vend se të ofrojë sigurinë dhe mbrojtjen e ofruar nga çelësi publik i kriptografisë, SET thjesht përdor çelësat random (56 bit), të cilat janë asimetrik - pjesën e mbetur të transaksionit e përdor enkriptimin simetrik në formën e DES-it. Kjo ka efekte shqetësuese për një protokoll "të sigurtë" për transaksione elektronike - sepse kriptografia publike kryesore është që përdoret vetëm për enkriptimin e çelësave, dhe jo për trupin kryesor të transaksionit. Pasqyrë e kriptimit simetrik dhe asimetrik modern është përdorimi i çelësave për enkriptim, të cilat mund të shifrohen (bllokohen) dhe deshifrohen(hapen) mesazhet kur një algoritëm për enkriptim është përdorur. Enkriptimi simetrik punon duke përdorur një çelës të vetëm, i cili duhet të jetë i njohur nga të gjitha palët që dëshirojnë të deshifruar mesazhin. Nëse do të aplikoni një çelës të veçantë në një mesazh, duke përdorur një algoritëm të mirë, atëherë ai do të lexohet nga palët e paautorizuara. Nëse ne atëherë aplikojnë të njëjtin kyç për mesazhin e koduar, atëherë mesazhi do të rikthehet në formën e vet origjinale. Megjithatë, kjo paraqet një problem, sepse ne duhet të gjejmë një mjet të sigurt të transmetimit të rëndësishme për të gjitha palët. Enkriptimi asimetrik, i njohur edhe si enkriptimi me çelësa publik, na liron nga ky kufizim. Algoritmet asimetrike përdorin dy çelësat - një publike dhe një çelës privat. Këto çelësat janë krejtësisht të pavarur - një çelës privat nuk mund të gjendet me lehtësi nga një publik. Kur ne të nënshkruajë një mesazh duke përdorur çelësin publik e dikujt, vetëm mbajtësi i të rëndësishme private mund ta lexoni atë. Në protokoll SET, dy algoritme të ndryshme për enkriptim janë përdorur - DES dhe RSA. Algorithm DES ka qenë përdorur që nga viti 1970. Ai besohet nga disa që Agjencia Kombëtare e Sigurimit (NSA) të Amerikës ka luajtur "një dorë e padukshme në zhvillimin e algoritmit" (Arthur Schneier, 1996), dhe se ata ishin përgjegjës për reduktimin e madhësisë së tij kryesore nga origjinali 128-bit të 56. DES shpejt u bë një standard federale në 1976, dhe ka qenë përdorur që nga ndonjëherë. Në protokoll SET, një çelës 56-bit DES është përdoret për të kriptuar transaksionet. Ky nivel i enkriptimit, duke përdorur DES, mund të deshifrohet lehtë duke përdorur pajisje moderne. Në 1993, një super makinë DES deshifruese ishte projektuar nga Michael Wiener - e cila ishte masivisht paralele. Për më pak se një milion dollarë (edhe në kuadër të buxhetit të shumë kompani të mëdha), një 56-bit çelës DES mund të deshifroj në kohën mesatare prej 3,5 orë. Për një miliard dollarë, e cila mund të konsiderohet ndryshim i vogël për një organizatë ushtarake apo të sigurisë të tilla si NSA apo një fuqie të huaj, një makinë paralele mund të ndërtohet që të çara DES 56-bit me një të dytë (Shnaider, 1996). Në mënyrë të qartë, ky është një shqetësim i madh, pasi DES kodon shumicën e një transaksioni SET. Si fuqinë e kompjuterëve rritet, dhe kostoja zvogëlohet ashtu që kodi mund të bëhet gjithnjë e më shumë i zakonshëm, pra këtu qëndron mangësia e SET. Në një transaksion SET tipik, nuk ka informacion për privatësinë në mes të konsumatorëve dhe tregtareve dhe informacione të tjera për privatësinë në mes klientit dhe bankës. SET lejon të dy llojet e informacionit privat që të përfshihet në një transaksion të vetëm të mundësuara nga nënshkrimet digjitale. Informacioni për qëllim të bankës është i koduar duke përdorur çelës publik të bankës ndërsa për tregtar është e koduar me çelës publik të tregtareve. Kjo do të thotë që tregtaret nuk kanë qasje në të dhënat e kartës së kreditit dhe në këtë mënyrë një burim i mashtrimit është eliminuar. Përveç kësaj dy grupe të informacionit janë nënshkruar digjitalishtë. Së fundi këto dy nënshkrimet janë të kombinuara për të prodhuar një firmë që mbulon gjithë transaksion. SET për të punuar në internet pjesëmarrësit e mëposhtme duhet të bashkëpunojnë : * Klientët * Tregtarët * Bankat * Autoriteti Certifikues Ka tri pjesë në sistemin e SET : # një softver "portofol" në kompjuterin e përdoruesit, # një server tregti që shkon në faqen e internetit e tregtare, dhe # serveri i pagesës që shkon në bankë tregtare. Përdoruesi gjithashtu ka për të marrë një certifikatë digjitale nga banka e tyre ose agjencia certifikuese (CA) për çdo kartë krediti. Për të përdorur SET, përdoruesit zgjedhin produktet nga Web sajti tregtar dhe pastaj ata zgjedhin për të paguar me anë të SET duke shtypur një buton në ekran. Kjo automatikisht ekzekuton programin e portofolios. Përdoruesi pastaj zgjedh kredit kartelën e dëshiruar për ta hapur portofolion dhe fillon shkëmbimin tregtar-server të certifikatave. Nëse këto janë pranuar, portofolio pastaj kodon dhe transmeton të dhënat e blerjes tek tregtari. SET kërkon komponente specifike softverike për të lejuar të gjithë pjesëmarrësit për të komunikuar në mënyrë të sigurtë dhe efikase. Për shembull, një përdorues nuk mund fizikisht te tregoj kartën e tyre me kërkesën tregtarët, kështu që një portofol digjital është krijuar që të kryejnë këtë sjellje krahasuese. Komponentët e veçanta softverike janë : # portofolio dixhitale fundore për mbajtësit e kartës # server tregtar dhe softver tregtarë me përmbajtje SET # autoriteti vërtetues merret me të gjitha certifikatat e pjesëmarrësve SET # porta lidhëse e pagesës tregtare me sistemet e përfituesve të saj të trashëgimisë. Diagrami më poshtë tregon ku komponentët softverike ulen në lidhje me pjesëmarrësit që janë përshkruar më lartë. [[Skeda:Set diagrami.jpg]] Në formë të thjeshtë kjo mund të përshkruhet si : * Banka vërteton se portfolio e përdoruesit a është ajo qe mendojnë ata, * banka vërteton se portfolio e tregtarit a është e tregtarit që mendojnë ata, * për të bërë një blerje të dhënat janë dërguar në portë për përpunimin, ku pagesa është larguar nga mbajtësi i kartës dhe eshte depozituar në llogarinë e tregtarit. Autentifikimi është kritik për arritjen e besimit në tregtinë elektronike. Autentifikimi është arritur nëpërmjet përdorimit të nënshkrimeve digjitale. Duke përdorur një algoritëm për Hash, SET mund të nënshkruajë një transaksion duke përdorur çelësin privat të dërguesit Duke krahasuar mesazhin e transaksionit dhe të mesazhit ai do të tretet, së bashku me çelësin publik të dërguesit, ku vërtetësia e transaksionit mund të verifikohet. Nënshkrimet dixhitale kanë për qëllim arritjen e nivelit të njëjtë të besimit si një firmë e shkruar e ka në jetën reale. Kjo ndihmon në arritjen e suksesit ose ne rastin tjetër në arritjen e mossuksesit. SET është një protokoll revolucionar në E-commerce për shkak te sigurisë që na ofron por megjithatë edhe ky nuk është i pa thyeshëm. ==Burime== {{Reflist|2}} *Secure Electronic Transactions in E-Commerce [https://web.archive.org/web/20110904063233/http://www.pkdavies.co.uk/articles-listing/secure-electronic-transactions-in-e-commerce] *Secure Electronic Transaction (SET)[https://web.archive.org/web/20110712092831/http://ecommerce.hostip.info/pages/925/Secure-Electronic-Transaction-SET.html] *Beyond SET – Enhanced Security for Online Transactions [https://web.archive.org/web/20110804014301/http://sellitontheweb.com/blog/enhanced-security-online-transactions/] juzp1g3n89b5fca8smiykshbnd40wwb 2980912 2980910 2026-05-15T19:02:33Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Standarde të rrugëzimit financiar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980912 wikitext text/x-wiki '''Transaksionet e sigurta elektronike''' ([[Anglishtja|Ang :]] ''Secure Electronic Transaction'', SET) mbështetet në shkencën e kriptografisë - artin e kodimin dhe deshifrimit e mesazheve. Kriptografia daton shumë shekuj më parë madje edhe në kohën e Jul Cezarit, enkriptimi është përdorur për ruajtjen e sekretit të mesazheve. Ruajtja e fshehtësisë së transaksioneve nuk është e ndryshme, edhe pse janë përdorur algoritme të forta për enkriptim. Avancimet e enkriptimit kanë ardhur në lidhje me aplikimin e tyre nga ushtria, dhe me përparimet në lëmin e informatikës dhe matematikës. Para specifikimeve zyrtare të SET, kanë qenë fillimisht dy pretendent për zhvillimin e një metodë të sigurt të transaksionit online. Këto zhvillime të veçanta janë : * Teknologjia e transaksioneve te sigurta (STT) zhvilluar nga VISA dhe Microsoft në 1995 * Protokolli i sigurt i pagesës (Sepp) zhvilluar nga MasterCard, Netscape dhe IBM në të njëjtën kohë si të STT. Shqetësimi kryesor i sjellë në vëmendjen nga (IETF) ishte se të dy sistemet ishin të papajtueshme dhe se pavarësisht nga të dy duke pretenduar se ata ishin burime të hapura, dhe smund të jetë miratuar nga IETF, sepse procesi i standardizimit është kryer jashtë kontrollit të tyre. Së fundi, bankat i detyruan të dy grupet për të zhvilluar atë që ne tani e klasifikojnë si version 1.0 e SET, e cila vetë u lirua më 31 maj 1997. == Hyrje == SET është një protokoll standard nga MasterCard dhe Visa për sigurimin e kredisë online dhe pagesave me kartelë nëpërmjet internetit. Ai përdor certifikatat digjitale për të siguruar identitetin e të gjitha palëve të përfshira në një blerje dhe kodon informatat e kredit kartelës para se të dërgon atë nëpër internet, pra një transaksion tre-palësh që përfshin përdoruesit tregtarë dhe bankar. Të dhënat e kredit kartelës dhe certifikatave digjitale (për autentifikim) janë të ruajtura në një plug-in në Web browser-in e përdoruesit. Serveri i aktivizuar SET kalon informacionin e koduar të pagesave nga tregtaret në bankë. Miratimi dërgohet në formë elektronike tek tregtari. SET lejon qe identiteti i tregtareve të jetë i vërtetuar me anë të certifikatave digjitale. Bazuar kryesisht në kërkesat e biznesit, IETF ka vendosur që SET protokolli për të punuar ai duhet të plotësojë disa kushte të cekura më poshtë : * Fshehtësia e pagesës dhe urdhërimin e informacionit * Integriteti i të dhënave të transmetuara * Autentifikimi i klientit të rregullt a është një përdorues legjitim i kredit kartës * Vërtetimi se një tregtar mund të pranojë transaksionet me kartë krediti * Shitës të pavarur dhe të ndërveprueshëm për të mbrojtur të gjithë pjesëmarrësit. SET është një protokoll që garanton transaksione të sigurta përmes internetit. Ai është i bazuar në idenë që transferimi i fondeve te behet direkt ne mes tregtareve dhe klientëve, por ata përdorin një pale të tretë ndërmjetësuese. Ajo ofron një grup të protokolleve dhe formatet që i lejon përdoruesit përdorimin e sigurt te kartës së kreditit për pagesat në internet. == Procesi i Enkriptimit == Protokolli SET mbështetet në dy mekanizma të ndryshëm të enkriptimit, si dhe një mekanizëm autentifikimi. SET përdor enkriptimin simetrik, në formën e DES, si dhe asimetrikose çelsave publik, për të transmetuar çelësat e enkriptuar random (rastësishëm) për transaksionet DES (IBM, 1998). Në vend se të ofrojë sigurinë dhe mbrojtjen e ofruar nga çelësi publik i kriptografisë, SET thjesht përdor çelësat random (56 bit), të cilat janë asimetrik - pjesën e mbetur të transaksionit e përdor enkriptimin simetrik në formën e DES-it. Kjo ka efekte shqetësuese për një protokoll "të sigurtë" për transaksione elektronike - sepse kriptografia publike kryesore është që përdoret vetëm për enkriptimin e çelësave, dhe jo për trupin kryesor të transaksionit. Pasqyrë e kriptimit simetrik dhe asimetrik modern është përdorimi i çelësave për enkriptim, të cilat mund të shifrohen (bllokohen) dhe deshifrohen(hapen) mesazhet kur një algoritëm për enkriptim është përdorur. Enkriptimi simetrik punon duke përdorur një çelës të vetëm, i cili duhet të jetë i njohur nga të gjitha palët që dëshirojnë të deshifruar mesazhin. Nëse do të aplikoni një çelës të veçantë në një mesazh, duke përdorur një algoritëm të mirë, atëherë ai do të lexohet nga palët e paautorizuara. Nëse ne atëherë aplikojnë të njëjtin kyç për mesazhin e koduar, atëherë mesazhi do të rikthehet në formën e vet origjinale. Megjithatë, kjo paraqet një problem, sepse ne duhet të gjejmë një mjet të sigurt të transmetimit të rëndësishme për të gjitha palët. Enkriptimi asimetrik, i njohur edhe si enkriptimi me çelësa publik, na liron nga ky kufizim. Algoritmet asimetrike përdorin dy çelësat - një publike dhe një çelës privat. Këto çelësat janë krejtësisht të pavarur - një çelës privat nuk mund të gjendet me lehtësi nga një publik. Kur ne të nënshkruajë një mesazh duke përdorur çelësin publik e dikujt, vetëm mbajtësi i të rëndësishme private mund ta lexoni atë. Në protokoll SET, dy algoritme të ndryshme për enkriptim janë përdorur - DES dhe RSA. Algorithm DES ka qenë përdorur që nga viti 1970. Ai besohet nga disa që Agjencia Kombëtare e Sigurimit (NSA) të Amerikës ka luajtur "një dorë e padukshme në zhvillimin e algoritmit" (Arthur Schneier, 1996), dhe se ata ishin përgjegjës për reduktimin e madhësisë së tij kryesore nga origjinali 128-bit të 56. DES shpejt u bë një standard federale në 1976, dhe ka qenë përdorur që nga ndonjëherë. Në protokoll SET, një çelës 56-bit DES është përdoret për të kriptuar transaksionet. Ky nivel i enkriptimit, duke përdorur DES, mund të deshifrohet lehtë duke përdorur pajisje moderne. Në 1993, një super makinë DES deshifruese ishte projektuar nga Michael Wiener - e cila ishte masivisht paralele. Për më pak se një milion dollarë (edhe në kuadër të buxhetit të shumë kompani të mëdha), një 56-bit çelës DES mund të deshifroj në kohën mesatare prej 3,5 orë. Për një miliard dollarë, e cila mund të konsiderohet ndryshim i vogël për një organizatë ushtarake apo të sigurisë të tilla si NSA apo një fuqie të huaj, një makinë paralele mund të ndërtohet që të çara DES 56-bit me një të dytë (Shnaider, 1996). Në mënyrë të qartë, ky është një shqetësim i madh, pasi DES kodon shumicën e një transaksioni SET. Si fuqinë e kompjuterëve rritet, dhe kostoja zvogëlohet ashtu që kodi mund të bëhet gjithnjë e më shumë i zakonshëm, pra këtu qëndron mangësia e SET. Në një transaksion SET tipik, nuk ka informacion për privatësinë në mes të konsumatorëve dhe tregtareve dhe informacione të tjera për privatësinë në mes klientit dhe bankës. SET lejon të dy llojet e informacionit privat që të përfshihet në një transaksion të vetëm të mundësuara nga nënshkrimet digjitale. Informacioni për qëllim të bankës është i koduar duke përdorur çelës publik të bankës ndërsa për tregtar është e koduar me çelës publik të tregtareve. Kjo do të thotë që tregtaret nuk kanë qasje në të dhënat e kartës së kreditit dhe në këtë mënyrë një burim i mashtrimit është eliminuar. Përveç kësaj dy grupe të informacionit janë nënshkruar digjitalishtë. Së fundi këto dy nënshkrimet janë të kombinuara për të prodhuar një firmë që mbulon gjithë transaksion. SET për të punuar në internet pjesëmarrësit e mëposhtme duhet të bashkëpunojnë : * Klientët * Tregtarët * Bankat * Autoriteti Certifikues Ka tri pjesë në sistemin e SET : # një softver "portofol" në kompjuterin e përdoruesit, # një server tregti që shkon në faqen e internetit e tregtare, dhe # serveri i pagesës që shkon në bankë tregtare. Përdoruesi gjithashtu ka për të marrë një certifikatë digjitale nga banka e tyre ose agjencia certifikuese (CA) për çdo kartë krediti. Për të përdorur SET, përdoruesit zgjedhin produktet nga Web sajti tregtar dhe pastaj ata zgjedhin për të paguar me anë të SET duke shtypur një buton në ekran. Kjo automatikisht ekzekuton programin e portofolios. Përdoruesi pastaj zgjedh kredit kartelën e dëshiruar për ta hapur portofolion dhe fillon shkëmbimin tregtar-server të certifikatave. Nëse këto janë pranuar, portofolio pastaj kodon dhe transmeton të dhënat e blerjes tek tregtari. SET kërkon komponente specifike softverike për të lejuar të gjithë pjesëmarrësit për të komunikuar në mënyrë të sigurtë dhe efikase. Për shembull, një përdorues nuk mund fizikisht te tregoj kartën e tyre me kërkesën tregtarët, kështu që një portofol digjital është krijuar që të kryejnë këtë sjellje krahasuese. Komponentët e veçanta softverike janë : # portofolio dixhitale fundore për mbajtësit e kartës # server tregtar dhe softver tregtarë me përmbajtje SET # autoriteti vërtetues merret me të gjitha certifikatat e pjesëmarrësve SET # porta lidhëse e pagesës tregtare me sistemet e përfituesve të saj të trashëgimisë. Diagrami më poshtë tregon ku komponentët softverike ulen në lidhje me pjesëmarrësit që janë përshkruar më lartë. [[Skeda:Set diagrami.jpg]] Në formë të thjeshtë kjo mund të përshkruhet si : * Banka vërteton se portfolio e përdoruesit a është ajo qe mendojnë ata, * banka vërteton se portfolio e tregtarit a është e tregtarit që mendojnë ata, * për të bërë një blerje të dhënat janë dërguar në portë për përpunimin, ku pagesa është larguar nga mbajtësi i kartës dhe eshte depozituar në llogarinë e tregtarit. Autentifikimi është kritik për arritjen e besimit në tregtinë elektronike. Autentifikimi është arritur nëpërmjet përdorimit të nënshkrimeve digjitale. Duke përdorur një algoritëm për Hash, SET mund të nënshkruajë një transaksion duke përdorur çelësin privat të dërguesit Duke krahasuar mesazhin e transaksionit dhe të mesazhit ai do të tretet, së bashku me çelësin publik të dërguesit, ku vërtetësia e transaksionit mund të verifikohet. Nënshkrimet dixhitale kanë për qëllim arritjen e nivelit të njëjtë të besimit si një firmë e shkruar e ka në jetën reale. Kjo ndihmon në arritjen e suksesit ose ne rastin tjetër në arritjen e mossuksesit. SET është një protokoll revolucionar në E-commerce për shkak te sigurisë që na ofron por megjithatë edhe ky nuk është i pa thyeshëm. ==Burime== {{Reflist|2}} *Secure Electronic Transactions in E-Commerce [https://web.archive.org/web/20110904063233/http://www.pkdavies.co.uk/articles-listing/secure-electronic-transactions-in-e-commerce] *Secure Electronic Transaction (SET)[https://web.archive.org/web/20110712092831/http://ecommerce.hostip.info/pages/925/Secure-Electronic-Transaction-SET.html] *Beyond SET – Enhanced Security for Online Transactions [https://web.archive.org/web/20110804014301/http://sellitontheweb.com/blog/enhanced-security-online-transactions/] [[Kategoria:Standarde të rrugëzimit financiar]] 1iy26fl58jlvzrygyvxb3vnvum9az7a 0 114148 2980821 2980786 2026-05-15T16:22:31Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-29164-05|~2026-29164-05]]) dhe riktheu versionin 2310528 nga Smallem 2980821 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Mbërsi | name (Rasa dhanore) = Mbërsit | image_skyline = | Shteti = Shqipëria | Rrethi = Rrethi i Fierit | Komuna = Komuna Kurjan | postal_code = | Sipërfaqja = | population_total = | Regj. i popullsisë = | Dend. e popullsisë = | website = <!--- Koordinatat ----> | Gjerësia = | Gjatësia = | Lartësia = }} '''Mbërsi''' është një [[Fshati|fshat]] në [[Komuna Kurjan|komunën Kurjan]] në [[rrethin e Fierit]] të [[Shqipëria|Shqipërisë]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Demografia == --> == Shih edhe == {{Komuna Kurjan}} {{SQ-Administrata-Cung}} [[Kategoria:Fshatra në Shqipëri]] [[Kategoria:Fshatra në Rrethin e Fierit]] [[Kategoria:Vendbanime në Shqipëri]] 0ycqs1kihg4nxjn49g1wp947yj8iuk0 1 116832 2981058 2884074 2026-05-15T21:59:31Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981058 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ramazani/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ramazani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981057 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200621105742/http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura.htm për lidhjen http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 23:59 (CEST) bcwlrsrai1ynr5pw27tuhla3qsbhje0 0 121503 2981148 2773629 2026-05-16T11:10:23Z Cemoshkupi 52471 2981148 wikitext text/x-wiki {{Kutia Shkrimtar | Figura = Mr. Halil Alidema në shtëpi.jpg | Emri = Mr.Halil Alidema | Datëlindja = 15.03.1936 | Datëvdekja = 19.03.1996 | Vendvdekja = Tiranë, Shqipëri | Vendlindja = Pozheran, Kosovë | Kombësia = Shqiptarë | Profesioni = Maxhistër i Historisë, Jurist, Politikan }} Halil Alidema<ref>Biografi për Halil Alidemën, Lib. "Meteorë Lirie" nga Prof. Sabit Alidema, Tiranë 2006</ref>(15 mars 1936 – 19 mars 1996) u lind në një familje të madhe patriarkale e patriotike, nga e ëma Mirzadja dhe babai Bexheti në një fshat të Kosovës të quajtur Pozheran (komunë e Vitisë – fshat në magjistralen Ferizaj-Gjilan). Ishte i martuar me Teuta Kryeziun dhe së bashku lindën 3 fëmijë, 1 djalë - Atdheun dhe 2 vajza - Linditën dhe Yllkën të cilët për momentin jetojnë jashtë vendit dhe ndjehen shumë krenarë për prindërit ("heronjtë") që patën. ==Biografia== ===Vitet e fëmijërisë=== Babai i Halilit, Bexheti kishte edhe tre vëllezër të tjerë: Jonuzin, Bejtën e Izetin. Halili, që në fëmijërinë e hershme, ende pa filluar shkollimin, shijoi gotën e hidhur të helmit të jetës, masakrën e gjenocidin serboçetnik ndaj burrave të Pozheranit dhe tragjedinë familjare, kur nëna Hanë, gjyshja e Halilit, mbeti pa katër djemtë e saj, të jetojë me nipa e mbesa. Serboçetnikët ia vranë dy djemtë: Bexhetin dhe Jonuzin, kurse Bejta e Izeti nën udhëheqjen e patriotit Hysen Tërpeza, emigruan në Greqi, Turqi e pastaj me qëndrim edhe në Gjermani. Bexheti la prapa 5 djem: Sokolin, Sadullahun, Halilin, Zejnullahun dhe Zeqirin dhe 3 vajza: Merrushen, Nazlien dhe Bylën për të cilët u kujdes e ëma Mirzadja, gjyshja Hana, por si kryefamiljarë familjen e udhëhoqi i vëllai i madh i Halilit, Sokoli, i cili ishte vetëm 13 vjeç kur serboçetnikët ia vranë babanë. Sokoli, si kujdestar i familjes luajti rolin e babait (Bexhetit). Ai i shkolloi të gjithë vëllezërit, djemtë e nipat. Sokoli, pas Luftës së Dytë Botërore e regjistroi vëllain e vet Halilin në shkollën fillore në fshatin e ashtuquajtur Pozheran. Halili shkonte me vullnet të madh në shkollë. Ishte i zgjuar dhe kurreshtar për gjithçka, ndaj me interesim të madh ndiqte mësimet e para nga mësuesit e parë shqiptarë, në gjuhën amtare shqipe. Ishte nxënës shumë i shoqëruar me të gjithë, që në vegjëli manifestone virtyte të larta njerëzore. I donte dhe i përkrahte nxënësit e varfër, u ndihmonte dhe i mbronte të dobëtit, e urrente padrejtësinë. Nga këto sjellje jepte shenja se një ditë do të vihej në shërbim të mbrojtjes së drejtësisë, të popullit e të atdheut të vet gjë që u vërtetua shumë shpejt. Halili ishte nxënës i shkëlqyer dhe qysh në shkollimin e ulët, përveç talentit mësimorë, ai shfaqi edhe talentin dhe prirjet për aktivitete të lira në muzikë, art dhe gjimnastikë. ===Vitet e Rinisë (Shkollimi i Mesëm)=== Me kalimin e kohës në periudhën e rinisë, Halili lëshoi shtat, u burrërua dhe filloi të hyjë në fazën e pjekurisë. Horizonti i tij i dijes vazhdimisht po zgjerohej. Atij tani nuk do t’i interesojë vetëm mësimi si shumë shokëve të tjerë, por filloi të interesohej për “punë më të mëdha”, sepse atë e brente brenga dhe shqetësimi i çështjes së pazgjidhur kombëtare. Tek Halili bie në sy një pakënaqësi, një revoltë dhe një rebelim kundër sistemit pushtues të atëhershëm monist të partizanëve serboçetnik. Familja e tij do të etiketohet si familje e [[Anatema|anatemuar]] “armiqësore”. Fati i këtillë do ta përcjellë Halilin pothuaj gjatë gjithë jetës edhe gjatë shkollimit edhe gjatë shërbimit të tij si mësues në universitet. Ai, “djaloshi i dëshirit” – siç e quan Rrustem Berisha, i etshëm për dije edukim dhe arsimim, mësyu shkollën e mesme. Më 1954 ai u regjistrua në Shkollën Normale të Prishtinës dhe shumë shpejt u afirmua si nxënës i dashur, i afërt, shok i sinqertë dhe besnik, të cilin e donin dhe simpatizonin edhe profesorët e Normales- edukatorët e tij si: Jusuf Shushka, Abdullah Zajmi, Salih Nushi, Hasan Mekuli, Ali Hadri e shumë të tjerë<ref>Sabit Alidema, Ditari personal, Pozheran, 14.03.1998</ref>. Ndonëse ai nuk dallohej ndër shokët në mësime, ai shquhej për diç tjetër. Dallohej pikërisht me qëndrimin e tij burrëror, me pjekurinë e tij për “punë të mëdha”, për patriotizëm, për trimëri e guxim, për këmbëngulje e vendosmëri. Madje ai i kundërvihej dhe kundërshtonte haptas padrejtësitë e sistemit monist dhe shovinizmit serbomadh. Për këtë arsye mësimdhënësit e tij shihnin te Halili një mbështetje dhe një shtyllë të fortë në mbrojtjen e shkollës shqipe. Ai ndjenjën e emocionet e atdhedashurisë i shprehte edhe nëpërmjet sportit kur luante hendboll me kundërshtarët e nacionalitetit tjetër. E gjithë shkolla Normale me nxënës dhe me kuadrin arsimorë solidarizoheshin me Halilin. Atë e njihte tërë [[Prishtina]], madje edhe [[Kosova]]. Halili u bë simbol i sportit kombëtar, e veçanërisht i hendbollit kosovar. Ai ishte pjestarë i ekipit hendbollistik "Normalisti". Hendbolli kosovar me Halilin përjetoi një ngritje cilësore. Gjatë shkollimit të mesëm, në vitet e 1957-58, Halili shpreh pakënaqësinë kundër sistemit titist dhe simpatinë ndaj shtetit shqiptar, ndaj bashkë me shokët e shkollës Bardhyl Nushin, Xhemajl Lalën e Nakije Nushin tenton të kalojnë kufirin për në Shqipëri, por nuk kanë sukses, sepse kapen nga udbashët serbë dhe arrestohen. Më pastaj ai i vuan 6 muaj burg në burgun e Gjilanit dhe si djalosh “i rrebeluar” dhe “i padëgjueshëm” përjetoi dhe përballoi me sukses në kurriz kamxhikun e pamëshirshëm të serboçetnikëve, armiqve të babait e të popullit shqiptar. Burgjet, torturat e ndjekjet serbosllave nuk i ndahen për tërë jetën, mirëpo Halili edhe përkundër këtyre vuajtjeve, piqet e burrërohet, bëhet gjithnjë më i fortë e më i rrezikshëm për armikun. Për këtë pjekuri dhe rezistencë të vazhdueshme stoike, ai u bë dhe mbeti nxënësi më i dashur i gjeneratës së vet. Ai edhe sot kujtohet me admirim e pietet të lartë si mburrja e krenaria e nxënësve dhe mësimdhënësve të kësaj shkolle. Me këdo që do të flasësh, do të dëgjosh vetëm fjalë miradije e falënderimi, fjalë mirënjohjeje për mirësjelljen e tij. Nën këto kushte ai si karakter i pathyeshëm dhe i vendosur në realizimin e idealeve të veta, merr forcë e krah, ndërplotësohet e bëhet më i fuqishëm edhe nga përkrahja morale e shoqes së shkollës, Teuta Kryeziut, me të cilën më vonë do të lidhin kurorë të dyfishtë: kurorë jetësore dhe kurorë të idealit të lirisë e të pavarësisë. Pjesa më e madhe e politikanëve shqiptarë gjatë pushtetit monist-komunist, ishin të mashtruar nga ideologjia komuniste, e cila udhëhiqej nga doktrina pansllaviste. Për ta çështja kombëtare ishte e dorës së dytë, ndërsa ajo internacional-bashkim-vëllazërim në rradhë të parë. Një përcaktim i tillë, për ne shqiptarët ishte i dëmshëm. ==Veprimtaria== ===Veprimatria edukativo-arsimore e çiftit bashkëshortor=== Halili pasi kreu Normalen, bashkë me shoqen e vet, tani më i martuar me të, si një çift ideal bashkëshortësh, karrierën e tyre të mësuesisë e filluan në fshatin e largët malor, në Firajë të komunës së Shtërpcës. Si mësues të rinj, plot vullnet dhe energji, filluan me zell të madh t’i arsimonin vogëlushët e shkollës së fshatit Firajë. Ata u bënë të afërt e të dashur për nxënësit e tyre. Nuk përtonin fare të punonin pa ndërprerë tërë ditën, që nga mëngjesi e deri në mbrëmje. Madje puna edukativo-arsimore e tyre nuk kufizohej brenda katër mureve apo oborrit të shkollës, por ata u bënë mësues të popullit, i cili në atë kohë ishte pak i arsimuar. Halili ishte shume komunikativ e modest në sjellje dhe duke vënë kontakt me fshatarët, shpejt i përvetësoi ata. Ai kishte ndikim të madh në popull, por edhe ata kishin besim të plotë në mësuesin e dashur dhe të nderuar. U mor edhe me aktivitete për rregullimin e infrastrukturës së fshatit si: meremetimin e rrugëve, elektrifikimin e fshatit, rregullimin e oborrit të shkollës etj. Përveç kësaj Halili te fshatarët ushtronte edhe ndikim të madh politik e patriotik, të cilët do t’i bëhen krah i fortë e bashkëmendimtarë në realizimin e synimeve drejt lirisë e pavarësisë së Kosovës. Po ashtu edhe mësuesja Teuta Kryeziu – Alidema, ishte një Afërditë e vërtetë. Ajo shkonte shtëpi më shtëpi dhe vënte kontakt me vajzat e gratë fshatare të Firajës. Me sjelljen e saj të çiltër e burrërore, me modestinë e fisnikërinë e saj si mësuese e zellshme, me ideale të larta në rrugën e edukimit e arsimimit të femrës shqiptare, ajo përvetësoi dhe i bindi se shpëtimi ynë është arsimimi i vajzave dhe grave shqiptare. Vetëm në këtë mënyrë ato do t’i bëheshin krah burrave të tyre, pra të shkolluara dhe të arsimuara ato do t’i shërbenin popullit dhe atdheut. Respekti e kujtimi për këtë çift, si mësues dhe edukues të popullit, do të lënë gjurmë të thella dhe do të kujtohen gjatë. Ndonëse ka kaluar një gjysmë shekulli, kujtimet për këtë çift bashkëshortësh ende janë të freskëta. Këtë bindje e dëshmojnë kujtimet e nxënësve, të grave dhe të burrave të fshatit Firajë. Edhe sot shkolla e Firajës mban në korridorin e saj fotografinë e Halilit dhe Teutës. Më pas ky çift vie për të arsimuar edhe popullsinë e vendlindjes së Halilit, pra në Pozheran ku punësohen si mësimdhënës në shkollën 8-vjeçare. Këtu, e gjallëruan jetën kulturore të shkollës, të fshatit dhe të rrethinës së tij; gëzonin përkrahje e respekt nga nxënësit edhe nga të gjithë banorët. Nuk kanë thënë kot: “Guri i randë peshon në vend të vet”. Halili këtu ishte edhe më i fortë edhe më i përkrahur, kështu që kjo shkollë lulëzonte në çdo aspekt dhe ishte shembull jo vetëm për shkollat e komunës së Vitisë, por për të gjitha shkollat e rajonit të [[Anamorava|Anamoravës]]. Mirëpo, këto suksese të Halilit, u ranë shpejt në sy punëtorëve të UDB-së jugosllave moniste. Halili përcillej në çdo hap, ndaj me ndikimin dhe përkrahjen e shokut të shkollës Qerim Gashit, për t’i ikur përcjelljes së udbashëve, bashkë me Teutën, më 1962 u punësuan në shkollën 8-vjeçare të Malishevës, aso kohe komunë në vete. Halili e Teuta kudo që punuan, edukuan dhe arsimuan nxënësit dhe popullin, duke zhvilluar një veprimtare edukativo-arsimore të fuqishme, ngjallën dashurinë e ndjenjën atdhedashëse e arsimdashëse. Prandaj si të këtillë mund ti emërtojmë me plot të drejtë '''"Mësues të merituar të popullit"''' ===Puna në fakultetin filozofik=== Halili me përkrahjen e shokëve dhe ndihmën konkrete të akademik Ali Hadrit, filloi punën në administratën e Fakultetit Filozofik në Prishtinë. Këtu ai zgjeroi rrethin e shokëve e miqve të vet, jo vetëm ndër punonjësit e administratës së Fakultetit, por edhe ndër profesorë e ligjërues, duke gëzuar respekt e autoritet të madh si njeri i fjalës e i besës, si njeri guximtar dhe i vendosur. Për këtë arsye, ai u nxit të filloj studimet në fakultetin e Drejtësisë, të cilat i kreu me sukses. Edhe punën në administratën e Filozofikut e kryente me saktësi e përgjegjësi të lartë. Ai gëzonte autoritet edhe te një numër i madh i studentëve të mbarë Universitetit të Prishtinës, te të cilët do të ketë ndikim dhe frymëzim në domonstratat e vitit 1968, e veçanërisht në ato të vitit 1981 të Pranverës së Madhe Studentore, për të cilat do të dënohet 11 vjet burg të rëndë si udhëheqës i “Grupit të intelektualëve shqiptarë”, bashkë me Ukshin Hotin, Ekrem Kryeziun, Shemsi Reçicën, Mentor Kaçin, Hilmi Ratkocerin etj<ref>Informatë, Ekrem Kryeziu – mik dhe bashkëpuntorë i Halilit, Prishtinë, 01.07.2005</ref>. Viti 1968, Halilin e gjeti student të Fakultetit të Drejtësisë, të cilin e mbaroi në vitin 1973. Nën ndikimin e profesor Ali Hadrit, Halili i filloi studimet pasuniversitare dhe më 1978 magjistroi në shkencat historike me temën: “Paqa e Shën Stefanit dhe Ballkani”. Në fakultetin Filozofik nuk u lejua të punonte si kuadër mësimor, sepse për pushtetin serbosllav politikisht ishte i papërshtatshëm, ndaj ishte gjithnjë i ndjekur dhe i përcjellur nën hetime të rrepta nga shërbime sekrete serbe. Ndërkaq, teza e doktoraturës e përgatitur me titull: “FUQITË E MËDHA DHE BALLKANI”, për shkak të arrestimit dhe dënimit me 11 vjet burg, prej të cilave i mbajti 5 vjet, mbeti pa u realizuar. Viti 1981 Halilin përsëri e gjeti në ballë të demonstratave të studentëve. ===Veprimtaria politike dhe patriotike e Halil Alidemës=== Është interesant se edukimi i tij patriotik u zhvillua dhe u zgjerua në rrathë koncentrikë, sikur valët e ujit, që zgjerohen e shtohen kur në ujin e qetë hedhim një gur e ai shkakton valë pas vale, duke zgjeruar rrethin e tyre në sipërfaqen e ujit. Ashtu edhe edukimi, arsimimi, mburrja e krenaria e Halil Alidemës, filloi që nga rrethi i parë, në bërthamën e vatrës patriotike të familjes së madhe patriarkale të Hazir Alidemës, duke u zgjeruar nëpërmjet ndikimit të odave të burrave, që shërbenin si shkolla të traditave kombëtare të kohës, u zgjerua në lagjen Alidemaj, në lagjet e tjera të fshatit të Pozheranit e në tërë Anamoravën, arriti zenitin e vet në tërë Kosovën e në mbarë Shqipërinë Etnike. Kjo edukatë, kjo brumosje patriotike do t’i shërbejë Halilit si bazë e fortë kombëtare në të gjitha periudhat e tij të jetës, në të gjitha ngjarjet e kthesat e mëdha historike, duke përjetuar një shtrirje gjeografike të ndikimit të tij dhe autoritetit si personalitet i rëndësishëm në mbarë truallin shqiptar. Halili gjithkund e në çdo ngjarje të rëndësishme kombëtare, në çdo lëvizje, në çdo organizatë apo në çdo parti, që kishte synim çlirimin kombëtarë, e shohim të parin, do të thotë si prijës e udhëheqës, ose ndër të parët, që mbanin përgjegjësi dhe obligim t’i shtynin dhe t’i zhvillonin proceset politike përpara. Si i këtillë edhe i pari ra në konflikt me okupatorët serbosllav, duke shërbyer gjithmonë si digë dhe mbrojtje e fortë e rrethit familjarë e shoqëror, por edhe si nxitës në përqafimin, bashkimin e përkrahjen morale e fizike të ideve patriotike. Ndërsa si nxënës i Normales, duke hequr bustin e [[Milladin Popoviçi]]t, duke u përpjekur të kaloj kufirin për Shqipëri, si mësues dhe si nënpunës administrativ, si student me korrespodencë, ishte në konflikt të përhershëm me regjimin monist jugosllav. Kështu viti 1968 Halilin e gjeti si student të juridikut. Gjatë këtyre demonstratave, ai jo vetëm që ishte një pjesëmarrës aktiv, por ishte edhe kryesues e frymëzues i tyre, duke ndikuar në rininë studentore e më gjerë të fshatit të vet (Pozheranit), ku iu bashkuan edhe rinia fshatare, Ferizaji me rrethin e [[Kaçaniku]]t e tërë Anamorava. Ai shpaloi flamurin kombëtar, në natën e 27 nëntorit në shtëpi të Berat Zenunit e pastaj e vendosi atë mbi derën e banesës së vet ku qëndroj për plot 1 muaj. “Filozofia politike dhe kombëtare e Halilit u manifestua me vrullin më të madh në demonstratat e përgjakshme të vitit 1968, për të drejtat themelore kombëtare, kundër sistemit robërues”<ref>[[Hakif Bajrami]], Biografia e Halil Alidemës, libri “Paqa e Shën Stefanit dhe Kongresi i Berlinit”, Prishtinë 2004, f. 159</ref>. Për shkak të pjesëmarrjes aktive në këto demonstrata, ai u dënua me disa muaj burg të rëndë në kazamatet serbe, nga pushteti monist serbosllav i asaj kohe. Veprimtarinë e tij patriotike, ai e vazhdoi edhe në shkrimet e veta, duke pasuruar aktivitetin politik e patriotik me anë të pendës. Shkrimet e veta ai kurrë nuk i ndërpreu, ato sa vinin e shtoheshin, varësisht nga frymëzimet dhe ngjarjet, si: “Rrëmihësit e varreve”, “Rrënjët e trollit tim”, “Filozofia e së vërtetës”, “Vjersha të kohës së nxënësve” e shumë punime të tjera nëpër gazeta e revista aktuale të kohës. Veprimtaria e tij më e plotë shkencore dhe poetike u ndërplotësua me botimin e tri vëllimeve të tij, që panë dritë më 2004, siç janë: “Paqa e Shën Stefanit dhe Kongresi i Berlinit”, “Dialogu me kohën” dhe “Pakoha” , që u botuan nën përkujdesjen dhe financimin e së bijës Lindita Alidema – Kokollari dhe dhëndrrit Hamzë Kokollari. Veprimtaria politike, patriotike e shkencore e Halil Alidemës nuk pushoi as në burgjet e Prishtinës, Mitrovicës, Beogradit apo edhe te Pozharevcit, por përkundrazi shtoi dhe forcoi moralin kombëtar të tij. Halil Alidemën e shohim të marrë pjesë aktive edhe në Lëvizjen Gjithëpopullore për Pajtimin e Gjaqeve, Plagëve dhe Ngatërresave, që filloi punën e vet me 2 shkurt 1990 me iniciativën e rinisë studentore e të një grupi intelektualësh të prirë nga plaku i urtë profesor [[Anton Çeta]]. Halili në fillim ishte pjesëmarrës në themelimin e LDK-së, e udhëhequr nga dr. [[Ibrahim Rugova]]. Mirëpo duke mos u pajtuar me politikën e tij paqësore, ai themeloi partinë e Unitetit Kombëtar – UNIKOMB-in, në krye të së cilës qëndroi më vite të tëra derisa ishte gjallë. ===Veprimtaria politike në ekzil=== Veprimtaria politike e Halilit në Kosovë po vështirësohej shumë. Gjendja politike ishte e papërballueshme. Qëndrimi në Kosovë ishte i rrezikshëm. Atij i rrezikohej edhe jeta nga terrori e dhuna shtetërore ushtarako-policore millosheviçjane. Halili u shtrëngua që veprimtarinë e tij politike dhe organizative ta vazhdojë jashtë Kosovës në ekzil. Fillimisht, më 1992 kaloi në Maqedoni te disa shokë në Shkup, të cilët e përkrahnin moralisht dhe politikisht, por edhe materialisht. Aty kishte një numër të madh shokësh bashkëmendimtarë si: Milaim Selimi, Beqir Mustafë Kabashi, Daim Hyseni, Driton Salihu, Xhevat Ademi, Kadishe Hamiti etj. Pas një kohe kaloi kufirin shqiptaro-maqedon, u vendos në Shqipëri, në Tiranë, ku si kryetar i UNIKOMB-it zhvilloi aktivitete të intensifikuara në shumë fusha. Ishte organizues i stërvitjes së guerilës së UÇK-së, si diplomat, politikan e orator. Ishte pjesëmarrës në Konferencën e Maltës, që u mbajt në janar të vitit 1993, ku morën pjesë delegacionet e më shumë se 30 vendeve të Mesdheut me temën: “Për paqe, demokraci dhe bashkëpunim”. Në mënyrë të denjë, me një oratori të rrallë e me argumente dhe fakte bindëse, e përfaqësoi Republikën e Kosovës. Madje, në të kthyer nga ky takim, Halili i dha një intervistë RTSH-së më 17 janar 1993 me titull “KOSOVA DËSHMON”, si dëshmi të kësaj interviste konkrete, autori i saj e posedon në fondin e arkivit personal. Halili në Tiranë vuri kontakt me shumë miq, të cilët jo vetëm që e mirëkuptuan qëllimin e tij, por edhe e ndihmuan në realizimin e tij, ndër ta mund të veçojmë: Fluturak Gërmenji, Vladimir Beja kolonel admiral rezervë, Ramazan Sala, Uzeir Dervishi e shumë të tjerë. Më 21 gusht 1992, zonja Marjana Gramdis deputete e njëkohësisht kryetare për politikën ndërkombëtare të Austrisë, zhvilloi një bisedë me kryetarin e Partisë së Unitetit Kombëtar të shqiptarëve në trojet etnike, zotin Mr. Halil Alidema, i cili ndodhej për një vizitë pune në Austri. Me këtë rast Jeton Kuta zhvilloi një intervistë me Halil Alidemën. Halili u bë pararendës i UÇK-së. Ai u mor me organizimin dhe vendosjen e ushtarëve shqiptarë nga Kosova në disa qendra stërvitore në Shqipëri, duke u emëruar komandant i parë i grupeve të njësiteve guerile, që do të vinin nga trojet shqiptare për t’u stërvitur në Shqipëri. Halili bënte edhe sigurimin e kuadrit të oficerëve, pedagogëve e ushtarakëve, në organizimin ushtarak të gueriljes, siguronte mjete financiare për teknikën luftarake e uniformat. Në vitin 1995 e 1996 u bë një punë shumë e rëndësishme, kur ai arriti me sukses të krijojë baza stërvitore në Shqipëri, në Palestrën Sportive “Partizani” në Tiranë, ku udhëheqës i grupit stërvitor ishte me pseudonimin “Agron Ligata”, pastaj Qendra e Shkollës së Bashkuar të Oficerëve “Skënderbeu” (Tiranë), njëra nga këto baza, ku nën Komandën e Shtabit Operativ të asaj kohe janë stërvitur edhe Komandantët Legjendar të UÇK-së – [[Adem Jashari|ADEM JASHARI]] e ZAHIR PAJAZITI<ref>Grup autorësh, “Libri i bardhë”, Tiranë</ref>. Meritë e veçantë e Halil Alidemës në fushën e propagandës politike e shkencore është edhe botimi i “Libri i Bardhë” në 11.000 ekzemplarë, me emrin “Zani i Kombit” e cila vepër u botua në 5 gjuhë: shqip, anglisht, frëngjisht, italisht dhe serbisht. Pra, veprimtaria politike e patriotike, si dhe organizative e patriotit të nderuar HALIL ALIDEMËS është shumë më e gjerë sesa të dhënat e shënuara në këtë biografi. Jeta e tij është shumë më e pasur, veprimtaria e tij patriotike shumë më e gjerë dhe më e nduarnduart, ndaj jeta dhe veprimtaria e tij meriton studime më të gjera dhe më të shumta. Ai në të ardhmen do të bëhet burim i pashterrshëm studimi nga shumë historianë, kritik letrarë e atuobiografë të tij. Jeta e tij është një variant i luftës së pandërprerë për ekzistencë, për realizim synimesh e qëllimesh si ideale jetësore. Ai në jetën e vet u ballafaqua me vështirësi jetësore, me sakrifica shoqërore, me përpjeta e tatëpjeta të aktivitetit të tij personal, me sukses e disfata, me gëzime e hidhërime, jetoi me probleme familjare e kombëtare, i rrethuar me miq e me armiq, të cilët e çmonin apo e nënçmonin, madje edhe e urrenin për veprimtarinë e tij kombëtare. Disa vraponin pas tij, kurse disa iknin prej tij, disa i ndihmonin dhe ja hapnin shtigjet jetësore, kurse disa i vinin prita, kurthe e pengesa. Kishte edhe prej tyre që vraponin ta përqafonin me mallëngjim e dashuri, kurse disa vraponin ta dënonin me plumb mortor. Mirëpo edhe pse Halili përjetoi shumë vështirësi e pengesa, mundime e tortura, ai kurrë nuk u thye, nuk u dorëzua. Përkundrazi, ai u bë më i madh, më i njohur, më i dashur, më i frikshëm për armikun sepse jetoi, veproi e luftoi dhe mori frymë për të gjithë ne, për një popull, për një komb e për një atdhe. Prandaj ai u përcoll në banesën e amshueshme në Tiranë, në mënyrë madhështore me pikëllim e nderim të madh, prandaj sot shkolla Fillore dhe e mesme e ulët në vendlindjen e tij (Pozheran) e poashtu edhe rrugica që gjenden në vende të ndryshme të Kosovës si në Prishtinë, Gjilan, Ferizaj etj. mbajnë me krenari emrin e tij. ==Referimet== {{Reflist}} [[Kategoria:Politikanë kosovarë]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] irkrg66jf79rv52lp4v0uklvwhx1s4q 0 121599 2980923 2894440 2026-05-15T19:10:22Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Vendbanimet e hershme Europiane]] te [[Vendbanimet e hershme evropiane]] pa lënë një ridrejtim: Gabim drejtshkrimor 2894440 wikitext text/x-wiki Pavarësisht se cilës kohë I takonin, shumica e banorëve te Europës ndanin karakteristika të njejta. Ata jetonin ne grupe familjesh të vogla së bashku me bimët dhe kafshët e zbutura. Shpeshherë duhej që të dilnin në gjah dhe te mblidhnin bime të egra për ushqim. Ata poashtu filluan të bënin punime nga qeramika para përdorimit të mekanizmit rrotullues. Pati edhe grupe të cilat jetonin në vendbanime të fortifikuara prej 3,000-4,100 persona (psh. [[Greqi|Greqia antike]]), ndërsa në [[Britani]] grupet ishin te vogla me nga 50-100 persona, që merreshin me shumë me blegtori. ==Bujqësia== Bujqësia filloi të përhapej në [[Europa|Europë]] nga lindja, rreth 7000 p.e.r. Ajo erdhi në Europë nga Turqia e sotme dhe u përhap drejt perendimit dhe brigjeve te Atlantikut. Ateher, si tani, klima dhe relievi në Europë ndryshonin mjaft nga vendi ne vend. Në [[Ballkan]], ishte klima e thatë e përshtatshme për kultivimin e drithërave si dhe kishte kullosa te mira për dele dhe dhi. Ndësa ne Europën veriore fermerët e hershëm kishin një jetë tjetër. Klima ishte më e ftohtë, toka më e fortë dhe një pjesë e madhe e saj ishte e mbuluar me pyje. Kjo tokë nuk qe e përshtatshme per dele dhe dhi, kështu që rritja e derrave dhe lopëve ishte e domosdoshme. Edhe pse ishte më vështirë se ne jug, njerëzit në veri të Europës kultivonin drithëra. Gradualisht veriorët krijuan varitete të drithërave të cilat mund të rriteshin në tokë të fortë. Pyjet në veri sillnin shumë përfitime. Aty jetonin kafshë si drerët dhe lepujt të cilët ishin gjah i mirë për ushqim dhe lëkurë. Europianët vazdhuan te gjuanin dhe të mbledhnin nga natyra për të shtuar lloj-llojshmëri ushqimi në tryezat e tyre. ==Vendbanimet== [[File:Orkney Skara Brae.jpg|thumb|Gërmimet në Skara Brae, Skoci]] Drunjtë e shumtë përdoreshin edhe për ndërtim. Fermerët e Europës qëndrore dhe veriore filluan ti prenin drunjtë për ti vendosur më pas si baza të shtëpive dhe mureve rrethuese. Ata pedornin trungje të këputura dhe një përzierje të baltës dhe kashtës për të ndertuar muret e shtëpive. Poashtu kulmet ishin të pjerrëta për te larguar borën dhe shiun. Disa nga këto shtëpi ishin deri ne 45m të gjata. Përveç një dhome të madhe për familje ato poashtu përmbanin një hapsirë për deponim të ushqimit dhe për bagëti. Shpesh herë njerëzit dhe kafshët ndanin të njetën dhomë. Edhe pse ishte ngusht dhe mbante erë, njerëzit duronin për shkak të sigurisë së kafshëve të tyre. U krijuan fshatra me ferma në shumë lugina te lumenjëve, përshkak se njerëzit e kishin më lehtë të lundronin për tregti në fshatrat fqinje. Për derisa ata udhëtonin, shkëmbeheshin ide dhe zbulime të reja. Si rezultat i kësaj u zhvilluan teknologji të reja në bujqësi, blegtori dhe zejtari. Banorët e Europës zhvilluan shkathtësi të cilat qëndruan për mijëra vite deri më sot. ==Burimet== * Philip Brooks, Will Fowler, Simon Adams. The illustrated history encyclopedia: Civilizations, Explorations & Conquest 16fojlw0ct53z0vjd7wittkfak7fdkd 2980924 2980923 2026-05-15T19:10:36Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Historia e Evropës]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980924 wikitext text/x-wiki Pavarësisht se cilës kohë I takonin, shumica e banorëve te Europës ndanin karakteristika të njejta. Ata jetonin ne grupe familjesh të vogla së bashku me bimët dhe kafshët e zbutura. Shpeshherë duhej që të dilnin në gjah dhe te mblidhnin bime të egra për ushqim. Ata poashtu filluan të bënin punime nga qeramika para përdorimit të mekanizmit rrotullues. Pati edhe grupe të cilat jetonin në vendbanime të fortifikuara prej 3,000-4,100 persona (psh. [[Greqi|Greqia antike]]), ndërsa në [[Britani]] grupet ishin te vogla me nga 50-100 persona, që merreshin me shumë me blegtori. ==Bujqësia== Bujqësia filloi të përhapej në [[Europa|Europë]] nga lindja, rreth 7000 p.e.r. Ajo erdhi në Europë nga Turqia e sotme dhe u përhap drejt perendimit dhe brigjeve te Atlantikut. Ateher, si tani, klima dhe relievi në Europë ndryshonin mjaft nga vendi ne vend. Në [[Ballkan]], ishte klima e thatë e përshtatshme për kultivimin e drithërave si dhe kishte kullosa te mira për dele dhe dhi. Ndësa ne Europën veriore fermerët e hershëm kishin një jetë tjetër. Klima ishte më e ftohtë, toka më e fortë dhe një pjesë e madhe e saj ishte e mbuluar me pyje. Kjo tokë nuk qe e përshtatshme per dele dhe dhi, kështu që rritja e derrave dhe lopëve ishte e domosdoshme. Edhe pse ishte më vështirë se ne jug, njerëzit në veri të Europës kultivonin drithëra. Gradualisht veriorët krijuan varitete të drithërave të cilat mund të rriteshin në tokë të fortë. Pyjet në veri sillnin shumë përfitime. Aty jetonin kafshë si drerët dhe lepujt të cilët ishin gjah i mirë për ushqim dhe lëkurë. Europianët vazdhuan te gjuanin dhe të mbledhnin nga natyra për të shtuar lloj-llojshmëri ushqimi në tryezat e tyre. ==Vendbanimet== [[File:Orkney Skara Brae.jpg|thumb|Gërmimet në Skara Brae, Skoci]] Drunjtë e shumtë përdoreshin edhe për ndërtim. Fermerët e Europës qëndrore dhe veriore filluan ti prenin drunjtë për ti vendosur më pas si baza të shtëpive dhe mureve rrethuese. Ata pedornin trungje të këputura dhe një përzierje të baltës dhe kashtës për të ndertuar muret e shtëpive. Poashtu kulmet ishin të pjerrëta për te larguar borën dhe shiun. Disa nga këto shtëpi ishin deri ne 45m të gjata. Përveç një dhome të madhe për familje ato poashtu përmbanin një hapsirë për deponim të ushqimit dhe për bagëti. Shpesh herë njerëzit dhe kafshët ndanin të njetën dhomë. Edhe pse ishte ngusht dhe mbante erë, njerëzit duronin për shkak të sigurisë së kafshëve të tyre. U krijuan fshatra me ferma në shumë lugina te lumenjëve, përshkak se njerëzit e kishin më lehtë të lundronin për tregti në fshatrat fqinje. Për derisa ata udhëtonin, shkëmbeheshin ide dhe zbulime të reja. Si rezultat i kësaj u zhvilluan teknologji të reja në bujqësi, blegtori dhe zejtari. Banorët e Europës zhvilluan shkathtësi të cilat qëndruan për mijëra vite deri më sot. ==Burimet== * Philip Brooks, Will Fowler, Simon Adams. The illustrated history encyclopedia: Civilizations, Explorations & Conquest [[Kategoria:Historia e Evropës]] 9tawz8maotc68w8sqq2lj4v9ateolkr 0 135657 2981097 2946878 2026-05-16T03:23:02Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981097 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Roger Ebert | image = Roger Ebert Crop.jpg | caption = Ebert më 1970 | birth_name = Roger Joseph Ebert | birth_date = 18 qershor 1942 | birth_place = [[Urbana, Illinois]], SHBA | death_date = 4 prill 2013 (70 vjet) | death_place = [[Çikago]], [[Illinois]], SHBA | occupation = {{hlist|Kritik filmi|gazetar|skenarist|historian filmi|autor}} | education = [[Universiteti i Illinois Urbana–Champaign]] ([[Bachelor i Arteve|BA]])<br /> [[Universiteti i Kepit të Gjelbër]]<br />[[Universiteti i Çikagos]] | years_active = 1967–2013 | subject = Film | notableworks = {{flatlist| * ''[[Sneak Previews]]'' * ''[[At the Movies (program televiziv 1986)|At the Movies]]'' * ''[[The Great Movies]]'' * ''[[Beyond the Valley of the Dolls]]'' * ''Life Itself: A Memoir'' }} | spouse = {{marriage|[[Chaz Ebert]]|1992}} | awards = [[Pulitzer Prize for Criticism]] (1975) | signature = Roger Ebert signature.png | website = {{URL|https://rogerebert.com}} | portaldisp = }} '''Roger Joseph Ebert''' (18 qershor 1942 – 4 prill 2013) ishte një kritik filmi, historian filmi, gazetar, eseist, skenarist dhe autor amerikan. Ai ishte kritik filmi për ''[[Chicago Sun-Times]]'' nga viti 1967 deri në vdekjen e tij më 2013. Në vitin 1975, Ebert u bë kritiku i parë i filmit që fitoi [[Pulitzer Prize for Criticism]]. [[Neil Steinberg]] i ''Chicago Sun-Times'' tha se Ebert "ishte pa diskutim kritiku më i shquar dhe më me ndikim i filmit në vend,"<ref name="SunTimesObit">{{cite news|last=Steinberg|first=Neil|author-link=Neil Steinberg|title=Roger Ebert dies at 70 after battle with cancer|url=http://www.suntimes.com/17320958-761/roger-ebert-dies-at-70-after-battle-with-cancer.html|newspaper=[[Chicago Sun-Times]]|date=4 prill 2013|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216070113/http://www.suntimes.com/17320958-761/roger-ebert-dies-at-70-after-battle-with-cancer.html|archive-date=16 dhjetor 2014}}</ref> dhe [[Kenneth Turan]] i ''[[Los Angeles Times]]'' e quajti atë "kritiku më i njohur i filmit në Amerikë".<ref name="LA Times death Turan">{{cite news|last=Turan|first=Kenneth|author-link=Kenneth Turan|title=Remembrance: Roger Ebert, film's hero to the end|url=http://www.latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-et-mn-roger-ebert-appreciation-20130405,0,669989.story|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=4 prill 2013|language=en}}</ref> Duke shkruar në një stil prozë që synonte të ishte argëtues dhe i drejtpërdrejtë, ai i bëri idetë e sofistikuara kinematografike dhe analitike më të arritshme për audiencën jo-specialiste.<ref>{{cite news|last=Zeitchik|first=Steven|date=5 prill 2013|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2013-apr-05-la-et-mn-roger-ebert-reviews-film-newspapers-changed-20130405-story.html|title=Five unexpected ways Roger Ebert changed film journalism|newspaper=[[Los Angeles Times]]|language=en|access-date=29 prill 2020}}</ref> Ebert shpesh miratonte filma të huaj dhe të pavarur që ai besonte se do të vlerësoheshin nga shikuesit e zakonshëm, gjë që shpesh rezultoi në ekspozimin më të madh të filmave të tillë.<ref>{{cite magazine|last=Debruge|first=Peter|date=4 prill 2013|url=https://variety.com/2013/film/opinion/roger-ebert-dead-variety-critic-tribute-1200333350/|title=Variety's Peter Debruge Remembers Roger Ebert: A Champion Among Men|magazine=[[Variety (magazine)|variety]]|language=en|access-date=29 prill 2020}}</ref> Në fillim të karrierës së tij, Ebert shkroi bashkë me [[Russ Meyer]] filmin ''[[Beyond the Valley of the Dolls]]'' (1970). Duke filluar nga viti 1975 dhe duke vazhduar për dekada, Ebert dhe kritiku i ''[[Chicago Tribune]]'', [[Gene Siskel]], ndihmuan në popullarizimin e rishikimit të filmave në televizionin kombëtar, kur bashkë-organizuan shfaqjen e [[PBS]] ''[[Sneak Previews]]'', të ndjekur nga disa programe të quajtura ndryshe ''[[At the Movies (program televiziv 1986)|At the Movies]]''. Të dy u përplasën verbalisht dhe shkëmbenin barra humoristike ndërsa diskutonin për filmat. Ata krijuan dhe markuan frazën "dy gishtat lart", e përdorur kur të dy i dhanë të njëjtit film një vlerësim pozitiv. Ata u shfaqën rregullisht në shfaqje të shumta bisedash së bashku duke përfshirë ''[[Late Show with David Letterman]]''. Pasi Siskel vdiq në vitin 1999 nga një sëmundje e papritur, Ebert vazhdoi të drejtonte shfaqjen me bashkë-prezantues të ndryshëm dhe më pas, duke filluar nga viti 2000, me [[Richard Roeper]]. Ebert u diagnostikua me kancer të [[Kanceri papilar i tiroides|tiroides]] dhe [[Kanceri i gjëndrave të pështymës|gjëndrave të pështymës]] në vitin 2002. Ai kërkoi trajtim që përfshinte heqjen e një pjese të nofullës së tij të poshtme në 2006, duke e lënë atë shumë të shpërfytyruar dhe të paaftë për të folur ose për të ngrënë normalisht. Megjithatë, aftësia e tij për të shkruar mbeti e paprekur dhe ai vazhdoi të botonte shpesh në internet dhe në shtyp deri në vdekjen e tij më 4 prill 2013. Faqja e tij e internetit ''[[RogerEbert.com]]'', e lançuar në vitin 2002, mbetet në internet si një arkiv i shkrimeve të tij të botuara. Richard Corliss shkroi se "Roger lë një trashëgimi të njohjes së palodhur në filma, letërsi, politikë dhe, për të cituar titullin e autobiografisë së tij të vitit 2011, ''Life Itself''."<ref>{{Cite magazine|last=Corliss|first=Richard|date=4 prill 2013|title=Roger Ebert: Farewell to a Film Legend and Friend|url=https://entertainment.time.com/2013/04/04/roger-ebert-farewell-to-a-film-legend-and-friend/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|language=en|access-date=16 nëntor 2023|archive-date=12 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212155437/https://entertainment.time.com/2013/04/04/roger-ebert-farewell-to-a-film-legend-and-friend/|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2014, ''Life Itself'' u përshtat si një [[Life Itself (film 2014)|dokumentar me të njëjtin titull]]. == Referime == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ebert, Roger}} [[Kategoria:Lindje 1942]] [[Kategoria:Vdekje 2013]] {{biografi-cung}} {{film-cung}} 3w8lpvqwo046f7gnsxg6tm4bpu6jmr6 0 135704 2980853 1709041 2026-05-15T18:23:41Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Acid karbonik-bikarbonat]] te [[Bikarbonati]] pa lënë një ridrejtim 1709041 wikitext text/x-wiki Dioksidi i karbonit tretet mirë në ujë dhe formohet tretësira e dioksidit te karbonit në ujë e cila ka shije të thartë sepse me pak se 1% e CO2 e tretur në ujë është në formë të molekulës së acidit karbonik (H2CO3): Co2(g)+ H2O(1) barabartë H2CO3 (aq) Acidi karbonik është acid i dobët dybazik i cili formon 2 lloje kripërash :kripë acidike P.SH hidrogjen e natriumit ose sodën bikarbone (NaHCO3) dhe kripë normale (neutrale)karbonatin e natriumit (Na2CO3). Karbonatet e natriumit dhe të amonit janë të tretshme në ujë.Më gjerësisht për këto kripra do të flitet më vonë kur flitet për natriumin dhe kalciumin {{kimi-cung}} 3pum0l1cnvovvqwkvwir2f8ibsasp85 2980854 2980853 2026-05-15T18:23:53Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Bikarbonate]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980854 wikitext text/x-wiki Dioksidi i karbonit tretet mirë në ujë dhe formohet tretësira e dioksidit te karbonit në ujë e cila ka shije të thartë sepse me pak se 1% e CO2 e tretur në ujë është në formë të molekulës së acidit karbonik (H2CO3): Co2(g)+ H2O(1) barabartë H2CO3 (aq) Acidi karbonik është acid i dobët dybazik i cili formon 2 lloje kripërash :kripë acidike P.SH hidrogjen e natriumit ose sodën bikarbone (NaHCO3) dhe kripë normale (neutrale)karbonatin e natriumit (Na2CO3). Karbonatet e natriumit dhe të amonit janë të tretshme në ujë.Më gjerësisht për këto kripra do të flitet më vonë kur flitet për natriumin dhe kalciumin {{kimi-cung}} [[Kategoria:Bikarbonate]] 0h360ggjk3mdb54xmpottgercwwngd1 2980855 2980854 2026-05-15T18:24:46Z Leutrim.P 113691 2980855 wikitext text/x-wiki Në kiminë inorganike, '''bikarbonati''' është një formë e ndërmjetme në deprotonimin e acidit karbonik. Është një anion poliatomik me formulën kimike HCO−3. Bikarbonati luan një rol vendimtar biokimik në sistemin fiziologjik të tamponimit të pH-it. Termi "bikarbonat" u shpik në vitin 1814 nga kimisti anglez William Hyde Wollaston. Emri vazhdon të jetë një emër i thjeshtë. == Shiko edhe == * [[Karbonati i natriumit]] == Burime == [[Kategoria:Bikarbonate]] 4vswc0o7vqfu0tlvray6mlfmchtnef3 3 137905 2980850 2980516 2026-05-15T18:19:18Z Leutrim.P 113691 /* Pastrimi i skedave jo të lira */ Përgjigje 2980850 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi X}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 maj 2025 01:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == Ndihme == Pershendetje! Kisha kohe pa u futur ne Wikipedia, por po shoh se me eshte bllokuar adresa IP dhe s’po mundem te redaktoj. Me ndihmon dot? [[Përdoruesi:Dga2004|Dga2004]] ([[Përdoruesi diskutim:Dga2004|diskutimet]]) 25 maj 2025 14:24 (CEST) :@[[Përdoruesi:Dga2004|Dga2004]], përshëndetje! Çfarë mesazhi të paraqitet te i njëjti vend ku lexon për bllokimin? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 maj 2025 11:51 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] me rezultonte IP-ja e bllokuar, 192.168.100.7. Por duket se dicka eshte bere, ka ndryshuar. Po e provoj serish dhe komunikojme. Te falenderoj [[Përdoruesi:Dga2004|Dga2004]] ([[Përdoruesi diskutim:Dga2004|diskutimet]]) 26 maj 2025 13:35 (CEST) :::Gjasat janë që IP-ja është sërish e bllokuar pasi është pjesë e ndonjë game të gjerë IP-sh që janë bllokuar globalisht por meqë tani po më shkruan nga llogaria (je kyçur/logged in) nuk prekesh më nga bllokimi. Unë s'do të shqetësohesha shumë për bllokime të tilla për sa kohë redaktimi nga llogaria nuk është prekur. Gjithë të mirat! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 maj 2025 14:09 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 maj 2025 22:04 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == This Month in Education: May 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 5 • May 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania|Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania|Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May|Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program|Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop|Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia |The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Wikimedia MKD's "Lajka" workshop in Skopje|Wikimedia MKD's "Lajka" workshop in Skopje]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 maj 2025 04:58 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=28771448 --> == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskuto]]) 29 maj 2025 13:17 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Pyetje nga [[User:MZASLM64|MZASLM64]] nëpërmjet panelit të ndihmës (30 maj 2025 10:28) == Përshëndetje Mentor! Te lutem Kam bërë nje wikipedia biografi për nje dëshmor të atsheut Halil Habilaj dhe shpresoj te pranohet dhe njëkohësisht të përshtatet si e tillë. nuk di në do mundni të më më jepni një përgjigje? Faleminderit --[[Përdoruesi:MZASLM64|MZASLM64]] ([[Përdoruesi diskutim:MZASLM64|diskutimet]]) 30 maj 2025 10:28 (CEST) :Përshëndetje@[[Përdoruesi:MZASLM64|MZASLM64]]! :Unë nuk para merrem shumë me artikujt vetë por mbase @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] mund të të ndihmojë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 2 qershor 2025 18:29 (CEST) ::@[[Përdoruesi:MZASLM64|MZASLM64]], E kam shikuar por a nuk është i njëjti, https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:Leutrim.P#Faleminderit . Besoj se e kemi diskutuar tashmë dhe artikulli dhe përmbajtja janë aprovuar, po të duash të shtosh diqka më shumë, redaktimi është i lirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 qershor 2025 16:52 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 qershor 2025 01:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 qershor 2025 03:16 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 qershor 2025 01:37 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == Growth News #34 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === Mentoring new editors === In February, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] was successfully rolled out to 100% of newcomers on English Wikipedia. Following this milestone, we collaborated with Spanish Wikipedia to expand Mentorship coverage to 70% of new accounts, with plans to reach 85% soon unless concerns are raised by mentors. ([[phab:T394867|T394867]]) === “Add a Link” Task – Iteration and Experimentation === Our efforts to improve and scale the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|“Add a Link” structured task]] continued across multiple fronts: * '''Community Feedback & Model Improvements''': We’ve responded to community concerns with targeted changes: ** Restricting access to newer accounts ([[phab:T393688|T393688]]) ** Some links types were removed to align with recommendations written in the English Wikipedia Manual of Style ([[phab:T390683|T390683]]) ** Allowing communities to limit “Add a Link” to newcomers ([[phab:T393771|T393771]]) ** The model used to suggest the links was improved to ease its training ([[phab:T388258|T388258]]) * '''English Wikipedia rollout and A/B test''': We increased the rollout to 20% of newcomers, with analysis underway. Preliminary data suggests this feature makes new account holders more likely to complete an unreverted edit. ([[phab:T386029|T386029]], [[phab:T382603|T382603]]) * '''Surfacing Structured Tasks''': An experiment where we show “add a link” suggestions to newly registered users while they are reading an article is running on pilot wikis (French, Persian, Indonesian, Portuguese, Egyptian Arabic). Initial results are under analysis. ([[phab:T386029|T386029]]) === Newcomer Engagement Features === * '''“Get Started” notification''': Engineering is in progress for a new notification (Echo/email) to encourage editing among newcomers with zero edits. Early research shows this type of nudge is effective. ([[phab:T392256|T392256]]) * '''Confirmation email:''' We are exploring ways to simplify and improve the initial account confirmation email newly registered users receive. ([[phab:T215665|T215665]]) === Community Configuration Enhancements === Communities can now manage which namespaces are eligible for Event Registration via [[mw:Community Configuration|Community Configuration]]. ([[phab:T385341|T385341]]) === Annual Planning === The Wikimedia Foundation’s 2025–2026 Annual Plan is taking shape. The Growth and Editing teams will focus on the [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2025-2026/Product_&_Technology_OKRs#Contributor_Experiences_(WE1)|'''Contributor Experiences (WE1)''' objective]], with a focus on increasing '''constructive edits''' by editors with fewer than 100 cumulative contributions. === Get Involved === We value your insights and ideas! If you would like to participate in a discussion, share feedback, or pilot new features, please reach out on the relevant Phabricator tasks or [[mw:Talk:Growth|at our talk page]], in any language. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 17 qershor 2025 20:51 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28750629 --> == Kerkese per patrollues == Pershendetje Klein , uroj te jesh mire, ku mind te aplikoj per patrollues sepse me mbaroi afati i caktuar nga ty me pare? Faleminderit. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 19 qershor 2025 09:59 (CEST) :Shtroje kandidaturën këtu: [[WP:Kontrolluesit#Kandidatura për kontrollues]] [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 qershor 2025 22:15 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] Sapo e shtova faleminderit.[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 21 qershor 2025 22:28 (CEST) == Oversized non-free files == Hi! I made [[Përdoruesi:MGA73/ReduceNonFree.js]] as a test because I wanted to make it easy to reduce the size on non-free files. As you can see at [[Përdoruesi:MGA73/Non-FreeOversized]] many of the non-free files are bigger than 100,000 px. That is the limit English Wikipedia has per [[:en:Wikipedia:Non-free_content#Image_resolution]]. I could not find a limit on sqwiki but I think files should not be too big. Do you know if there is a formal limit? If not I suggest that one is introduced. The script should make it easy to downsize the files. But it does not work because only admins can upload a new version of a file. Sadly I spend looooong time trying to find the error before I found out. You are welcome to test it. [[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 20 qershor 2025 21:02 (CEST) :Hi, I'm a reviewer on the project. Unfortunately there's no given limit to image size on Albanian Wikipedia, since the documentation is incredibly out-of-date here. I've been working to update it however any organized maintenance efforts in either mainspace or others is slow given our numbers. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 qershor 2025 22:28 (CEST) ::Hi [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]! Thank you! I suggest to use bots and scripts for tasks that can be fixed that way so humans do not have to spend time on it. And deleting files in [[Speciale:SkedaTëPapërdorura]] could be a good place to start. If the files are not in use and do not have a license or are non-free they should be deleted. The files in [[:Kategoria:Non Licensed Images]] should be checked. If there are not enough users the help out an alternative is to mass delete all the files. So for example leave a notice on Village Pump and say everyone have 30 days to check and fix files and all files not fixed at the end of that limit will be deleted. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 21 qershor 2025 23:02 (CEST) :::Klein is currently on a WikiBreak, so I'd like to page @[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] for some help on this so we can sound the alarm with the other Albanian-speaking users. Right now our efforts have been focused on re-examining our featured articles (as evident by the [[Special:PermanentLink/2808642|notice message]] currently on the wiki for logged-in users). [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 qershor 2025 23:11 (CEST) ::::Pinging @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] since he's also a lot more active. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 22 qershor 2025 02:32 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] I have raised this issue at the local Village Pump here for Albanian users to comment: '''[[WP:Kuvendi#Pastrimi i skedave jo të lira]]''' [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 24 qershor 2025 03:19 (CEST) == Standardizimi i artikujve të vendbanimeve në Shqipëri == Përshëndetje Klein, Jam duke punuar këto ditë me përpunimin dhe standardizimin e artikujve për vendbanimet në Shqipëri. Si shembull mund të marrësh [[Shtanën]] për të më dhënë vlerësim. Rreth kësaj teme kisha edhe disa pyetje: * Emërtimi i artikujve bëhet zakonisht me trajtën e shquar të emrit të vendbanimit (p.sh. ''[[Kukësi]]''). Kjo është në përputhje me rregullat, apo jo? Të vazhdoj kështu? * Për fshatra me emra të njëjtë, cila formë duhet të zgjidhet për emërtimin e artikujve: ** a) ''Emri i fshatit (emri i njësisë administrative)'' ** b) ''Emri i fshatit (emri i bashkisë)'' ** Mendoj se forma me bashkinë është më e qartë, dhe në rastet kur ka dy fshatra me të njëjtin emër në të njëjtën bashki, mund të përdorim njësinë administrative për dallim. Gjithashtu, a preferohet kllapa apo presja (si në Wikin anglisht) për këtë lloj diferencimi? * Në rastet kur një vend është njëkohësisht fshat/qytet dhe njësi administrative/bashki (si ''[[Kolshi (Kukës)|Kolshi]]'' dhe ''[[Njësia administrative Kolsh (Kukës)|Kolshi]]''), a preferohet që të bashkohen në një artikull (si në Wikin anglisht, p.sh. ''[[:en:Kukës]]'') apo të mbahen të ndara? Faleminderit paraprakisht për kohën dhe ndihmën! [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 21 qershor 2025 13:19 (CEST) :Kleini është në pushim për momentin, por për t'u përgjigjur pyetjeve: :* Artikujt për vendet gjithmonë titullohen në të shquar. :* Mënyra se si po përdoren kthjellimet e vendeve aktualisht është: shteti, pastaj bashkia, pastaj njësia administrative. Të shkruar me kllapa si në kthjellimet për [[Drinas (kthjellim)|Drinas]] dhe [[Arbanasi (kthjellim)|Arbanas]]. :* Evidente prej faktit që [[Tirana]] dhe [[Bashkia Tiranë]] janë artikuj të ndarë— jepi ndarazi lirisht. :[[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 qershor 2025 23:20 (CEST) ::Përshëndetje Arbër, ::Edhe pse sa dua unë e shumë të tjerë që të bashkohemi një ditë, teknikisht Drinasi duhet të diferencohet nga shteti, apo jo? Dmth Drinasi (Kosovë) dhe Drinasi (Shqipëri). [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 23 qershor 2025 10:42 (CEST) :::Teknikisht "Drinas" është emër alternativ për Ratkocin këtu n'Kosovë, prandaj nuk e di pse ka kthjellim. E pasna përzgjedhë një shembull shumë të keq... [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 23 qershor 2025 11:11 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 qershor 2025 01:20 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == This Month in Education: June 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 6 • June 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague|Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program|Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota|Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT|Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children|PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College|Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikimedia MKD's Workshops in June|Wikimedia MKD's Workshops in June]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival|Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 27 qershor 2025 09:19 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=28903832 --> == Propozoj heqjen e privilegjeve të administratorëve joaktivë == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Unë besoj se është e rëndësisë së veqantë të propozojmë "heqjen e titullit" administrator për "administratorët joaktivë", dhe të kandidojmë përdorues aktivë për administratorë të rinjë. Administratorët joaktivë po na vënë në një situatë të palakmueshme. Nuk ështe në rregull t'i gëzosh gjithë ato privilegje dhe të mos bësh asnjë redaktim të vetëm për vite me radhë. Administratorëve veteran mund të u shtohet një stampë e veqantë te faqja tyre që tregon se perdoruesi kishte të drejta administrative në shenjë mirënjohje. P.sh ''Admin Badge Icon - 2 vjet 2 muaj''. Pra them të shqyrtohet aktiviteti i tyre (p.sh. asnjë redaktim apo veprim administrativ në 12 muajt e fundit), dhe në përputhje me praktikat e tjera të Wikipedias, t’u hiqen të drejtat nëse nuk ka arsye të forta për të mbajtur atë status. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 qershor 2025 16:47 (CEST) :Aktualisht rregullorja thotë se privilegjet u hiqen vetëm atyre administratorëve që nuk kanë kryer asnjë veprim për 2 vjet. Kjo është forma më bazike e rregullores në nivel global dhe meqë SqWiki nuk ka një rregullore të posaçme të veten aplikohen rregullat e përgjithshme. Unë kam propozuar në të shkuarën që rregulli të ndryshohet nga 2 vjet ne 1 dhe që veprimet të jenë administrative në natyrë, sepse ka anëtarë që thjesht bëjnë një redaktim çfarëdo – mjafton dhe t'i shkruajnë një mesazh dikujt vetëm një herë – dhe vazhdojnë të mbajnë në mënyrë jo aq konkrete privilegjet e shtuara. Kjo "fryrje artificiale" e numrit të administratorëve shkakton vështirësi te përdoruesit për të gjetur një administrator aktiv kur kanë nevojë për ndihmë si dhe jep një element artificial bllokimi për kandidaturat e reja pasi kushdo mund të argumentojë që një komunitet kaq i vogël sa i yni nuk ka nevojë për një numër kaq të lartë administratorësh. Pas propozimit tim pati diskutim por nuk u ndërmor kurrë ndonjë veprim konkret në lidhje me të. Kjo dhe për arsye se kontrollimi i veprimeve administrative është disi i vështirë: Ti mund të shohësh lehtësisht kontributet e dikujt por nuk ke një tabelë të mirëfilltë me të gjitha grisjet apo mbrojtjet që ai person ka kryer. Nëse do të vinim një rregullore të tillë, do të duhej që paraprakisht të siguronim një mekanizëm kontrolli për këtë gjë dhe pastaj të mund të nisnim ta aplikonim, përndryshe do të ishte thjesht një rregull fiktiv. [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 23#Kritere të reja për administratorët dhe burokratët|Këtu]] gjendet dhe diskutimi i shkuar në lidhje me këtë çështje. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 30 qershor 2025 11:47 (CEST) ::Atëherë insistoj që të paktën të jetë 1 vit dhe që veprimet të jenë administrative në natyrë. Të njejtat defekte i pashë edhe unë, ne të përditësojmë rregulloren njëherë e pastaj merremi me mekanizmin dhe fillojmë filtrimin. Duhet të i'a nisim diku. Nesër e lexoj më thellësisht atë diskutim.. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 korrik 2025 00:48 (CEST) :::Unë dakord jam. "Veprime administrative < 1 për 1 vit => degradim" Nëse dëshiron ta propozosh e të kalohet do të isha dakord. Thjesht duhet diskutuar paraprakisht me Kujdestarët në Meta pasi ata janë të vetmit që kanë mundësi të heqin privilegjet e administratorëve (burokratët mundet vetëm t'i japin). Nëse ata thonë se nuk kanë mekanizma për ta zbatuar atë gjë, edhe nëse pranohet këtu, do të refuzohet nga ata për pazbatueshmëri. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 korrik 2025 15:16 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Na duhet që dikush t'i krijoj dy stampa të reja. [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj_heqjen_e_privilegjeve_t%C3%AB_administrator%C3%ABve_joaktiv%C3%AB | Në fund të diskutimit i kam cekur në pikën 5] . Pasi i siguruam votat është e udhës që pas përditësimit të dy rregulloreve dhe mbylljes së diskutimit të merreshe me këtë pjesë (''Për paralajmërimet kemi një robot pak a shumë''). ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 korrik 2025 01:08 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], si i imagjinon stampat në fjalë? Ke ndonjë shabllon të ngjashëm parasysh nga EnWiki ku mund të bazohem? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 korrik 2025 03:05 (CEST) :::Pika 5. "Na mbetet krijimi i stampës Stampa e ish-administratorit dhe Stampa e ish-burokratit, stampë mirënjohje për ish-administratorët që shtohet në krye të faqes në anën e djathtë, të jetë e ngjashme me "Administrator topicon". Këto stampa duhet të mund të shtohen apo hiqen në një faqe vetëm nga një Administrator/Burokrat." Une e imagjinoj në ngjyrë Ari (me ndonjë mundësi të shtohet periudha e të qenurit administrator pranë saj, ose klikimi i saj të qoj te faqja e kandidaturës të atij Admin-i). [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 korrik 2025 07:10 (CEST) ::::Krijova diçka që i përngjet një pllakate e mund të përdoret për administratorët e burokratët. Shiko njëherë si të duket te [[Përdoruesi:Klein Muçi/sandbox]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 korrik 2025 12:45 (CEST) :::::Besoj se kjo kryen punë, shumë mirë. Tani mund t'e mbylli diskutimin te Kuvendi. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 korrik 2025 23:11 (CEST) ::::::Stampa gjendet te {{tl|Service plaque}} dhe mund të përdoret tashmë. Ndryshimet nga propozimi origjinal janë që nuk është e stilit "topicon" dhe mund të përdoret/vendoset nga kushdo (limitimi i saj me filtra redaktimi vetëm për redaktorët do të ishte pak "over the top" duke qenë se aktualisht atë metodë e kemi shfrytëzuar vetëm për stampat e grisjeve, si stampa shumë të rëndësishme). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 gusht 2025 10:50 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 korrik 2025 01:40 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == Books & Bytes – Issue 69 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 69, May–June 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> In this issue we highlight a new partnership, Citation Watchlist and, as always, a roundup of news and community items related to libraries and digital knowledge. <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 1 korrik 2025 15:11 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=28917472 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 korrik 2025 02:04 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == Standard i dyfishtë == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Të jenë të dyja me titull të shquar apo të pashquar, sikur t'i standardizoje; [[Wikipedia:Administratorët]] dhe [[Wikipedia:Burokratë]]. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 korrik 2025 01:10 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 korrik 2025 01:08 (CEST) ::Nga [[WP:Titujt e artikujve]]: {{xt|Është pajtuar që titujt e artikujve që janë emra apo '''kanë grupe emërore''' në Wikipedia shqip të jenë në '''trajtën e shquar, rasa emërore— mundësisht në numrin njëjës.''' }} [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 13 korrik 2025 12:57 (CEST) :::(https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ABurokrat%C3%ABt&diff=2816046&oldid=2816022) {{U bë}} [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 korrik 2025 16:58 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 korrik 2025 22:08 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskuto]]) 16 korrik 2025 14:28 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Dyshim i një llogarie kukull == Ç'kemi Klein, jam t'u i vërejtë faqet që po krijohen. Së fundi u krijua një faqe e ''dytë'' për [[Dava Bulku|Davë Bulkun]] (që është subjekti i një votimi për grisje) tek [[Dava Bulku –Ambasadorja e Paqes nga Shqipëria në Bruksel]]. Faqen e parë e krijoi përdoruesi LILO SHEHU, dhe faqen e dytë e krijoi Toni910et. Jam shumë i sigurt që të dytë po vijnë nga i njëjti person, meqenëse po i shkelin të njëjtat rregulla (shquarësia e paqartë, burimet e cilësisë të ulët dhe të vetëpublikuara), dhe të dytë kanë arsyetuar veten kundër fshirjes me nëntitullin "[[Diskutim:Dava Bulku –Ambasadorja e Paqes nga Shqipëria në Bruksel#Arsye perse nuk duhet fshire|Arsye perse nuk duhet fshire]]" ose "[[Diskutim:Dava Bulku/Arkivi 1#Arsye për të mos e grirë artikullin|Arsye për të mos e grirë artikullin]]" në faqet përkatëse të diskutimit momentin kur iu shtua stampa për grisje. Nuk kemi checkuser-a për ta vërtetuar dhe nuk jam shumë i kuptueshëm me këtë aspekt të verifikimit, prandaj po të drejtohem ty me gjasa që mund të kesh më shumë dijeni për verifikim të IP adresës së këtyre. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 20 korrik 2025 03:36 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], ç'kemi? :) Fatkeqësisht administratorët nuk kanë informacion për IP-të e llogarive të përhershme (llogaritë e përkohshme janë llogaritë që përdorin përdoruesit kur nuk kanë një llogari). Siç e the, ne nuk kemi checkusers (rregullorja botërore e kërkon që të jenë minimalisht 2, mund të ofrohem unë një nëse ofrohet dhe një administrator tjetër për rolin) kështu që kërkesat për të duhet të bëhen në Meta te [[m:Steward requests/Checkuser]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 korrik 2025 02:36 (CEST) ::@[[Përdoruesi:AT44|AT44]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. Ndonjë vullnetarë?. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 korrik 2025 07:00 (CEST) ::Në rregull, e shtroj unë kërkesën në Meta tash për tash. Ama do të ishte mirë me e pasë këtë punën e checkuserave të rregulluar dikur. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 25 korrik 2025 00:20 (CEST) :::Sapo të dalë dikush vullnetar që të bëhemi minimalisht 2, do të hap një votim në Kuvend atëherë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 korrik 2025 01:30 (CEST) ::::Përshëndetje, mund të paraqitem edhe unë, por nuk besoj se do të arrijmë minimumin prej 25–30 redaktorësh për miratim. - [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 29 korrik 2025 09:55 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:AT44|AT44]], ku i gjete këto vlera? Po përpiqesha të gjeja kushtet e shkruara diku por nuk ia dola. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 korrik 2025 11:12 (CEST) ::::::Tek [[:m:CheckUser_policy#Appointing_local_CheckUsers]]. - [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 29 korrik 2025 11:50 (CEST) :::::::Ah, e drejtë. 30 votues është e vështirë të gjenden për komunitetin tonë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 korrik 2025 12:10 (CEST) :::::::Ai kusht është për wikit me një Komitet Arbitrazhi, nuk vlen për ne sepse nuk e kemi një gjë të tillë. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 korrik 2025 12:10 (CEST) ::::::::Tek paragrafi i trete i referohet "wiki without an Arbitration Committee". - [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 29 korrik 2025 12:50 (CEST) :::::::::Dua të theksoj: "{{xt|On a wiki without an Arbitration Committee that meets the criterion above, '''or in a project where there is a preference for independent elections''', the community may approve local CheckUsers (stewards not counting as local CheckUsers) '''per consensus'''.}} :::::::::<small>''[Në një wiki pa një Komitet Arbitrazhi, '''ose në një projekt ku ka preferencë për zgjedhje të pavarura''', komuniteti mund të miratojë CheckUserë lokalë (duke mos numëruar kujdestarët si CheckUserë lokalë) '''sipas marrëveshjes.''']''</small> :::::::::Lejohemi të kemi marrëveshje në rast se preferohen zgjedhjet e pavarura. Obligimi nuk është që të presim për 25–30 persona, edhe pse do të ishte rasti më ideal. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 korrik 2025 23:23 (CEST) == Ndihmë në kontrollin e rregullimeve në artikuj == Përshëndetje, Klein! Para disa vitesh kam kërkuar ndihmën tuaj për kontrollin e artikujve. Tani kam mësuar disa fakte të reja, të cilat më kanë detyruar të azhurnoj informacionin në artikujt e mi, në mënyrë që të përputhet me realitetin. A mund të më ndihmoni në kontrollin dhe publikimin e rregullimeve të mia? Artikujt janë këta: https://sq.wikipedia.org/wiki/TVALB dhe https://sq.wikipedia.org/wiki/NimiTV Faleminderit! [[Përdoruesi:Krakozjabla|Krakozjabla]] ([[Përdoruesi diskutim:Krakozjabla|diskutimet]]) 21 korrik 2025 17:00 (CEST) :@[[Përdoruesi:Krakozjabla|Krakozjabla]], përshëndetje! :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ose @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] mund të të ndihmojnë më mirë në çështjet me artikujt. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 korrik 2025 02:38 (CEST) ::{{U bë}} Të dyja të shqyrtuara kohë më parë. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 korrik 2025 23:43 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 korrik 2025 01:41 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 korrik 2025 02:25 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == This Month in Education: July 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 7 • July 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025|Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Educational Outreach with Youth Centers in Albania|Educational Outreach with Youth Centers in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025|Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs|Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning|The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025 |When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD|Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia|Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Various programmes up and rolling with Charles University Prague|Various programmes up and rolling with Charles University Prague]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 gusht 2025 05:01 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29005310 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 gusht 2025 05:39 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 gusht 2025 01:28 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == [[Jose Kaimlett]] == Ciao carissimo Klein Muçi, come stai? Io bene, quì fa molto caldo. Per favore, potresti vedere se questa nuova pagina che ho creato sia a posto? Grazie mille di tutto, se vuoi, ti posso aiutare in Italiano e Portoghese. Buone vacanze e a presto. [[Përdoruesi:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Përdoruesi diskutim:Rei Momo|diskutimet]]) 13 gusht 2025 08:55 (CEST) :Ciao Rei! :Sì, è tutto a posto. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 30 gusht 2025 10:57 (CEST) == Pyetje nga [[User:MARIO ROSHI|MARIO ROSHI]] nëpërmjet panelit të ndihmës (15 gusht 2025 10:17) == HAPA NJE FAQE ZYRTARE ME EMRIN TIM I KA FUTUR TE GJITHA TANI SE DI A ESHTE NE RREGULL --[[Përdoruesi:MARIO ROSHI|MARIO ROSHI]] ([[Përdoruesi diskutim:MARIO ROSHI|diskutimet]]) 15 gusht 2025 10:17 (CEST) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], mbase mund të ndihmojnë më shumë këtu. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 30 gusht 2025 10:58 (CEST) ::@[[Përdoruesi:MARIO ROSHI|MARIO ROSHI]], përshëndetje, ku është problemi, si mund të i'u ndihmojmë?. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 30 gusht 2025 11:48 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 gusht 2025 02:37 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 gusht 2025 02:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == Riemërtimi i [[Wikipedia:Kontrolluesit]] == Përshëndetje Klein, Siç e ke vënë re ndoshta dhe vetë, kohët e fundit jam marrë shumë me përkthime të ndërfaqes së MediaWiki-t në [https://translatewiki.net/ translatewiki.net]. Për këtë arsye doja të të pyesja edhe për një përkthim që ka pak më shumë peshë se të tjerët, dhe që s'mund ta bëj pa u konsultuar me një administrator. Termi "kontrollues" më duket disi i gjerë për kontekstin që ka. Nëse e marrim nga anglishtja, "kontrollues" përkthehet "checker", por në rastin tonë kontrolluesit thjesht kanë të drejtën të shqyrtojnë redaktime ("reviewer" në anglisht), dhe redaktimet e tyre shënohen automatikisht si të shqyrtuara (pranuara). Prandaj, mendon se do të ishte më mirë ta zëvendësonim këtë term me "shqyrtues", meqë edhe folja që përdoret për veprimin është "shqyrto", jo "kontrollo"? PS: Pak jashtë teme, por diçka tjetër që kam vënë re dhe që më "vret syrin" është fakti që te logoja majtas lart është shkruar '''Encikopedia e lirë''', pra mungon një 'l' te fjala "Encikopedia". :P [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 28 gusht 2025 10:07 (CEST) :@[[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]], përshëndetje! Po, e kam parë dhe të përgëzoj për zellin. Për shumë prej termave të përkthyer jam njoftuar automatikisht pasi unë kam qenë një nga kontribuesit kryesorë së fundmi andej. Qëllimi im në përkthime ka qenë që të ketë një stil të njësuar e të jenë fjalë më së shumti me rrënjë shqipe. Në fakt po mendoja të të flisja në lidhje me këtë por mendova që pjesa më kryesore është që stili të jetë i një standardi të vetëm dhe meqë po e merrje me themel, thashë të mos të të ndërpres zellin. Meqë më ra rasti, po munde do të këshilloja të shkoje drejt përdorimit të fjalëve "sa më shqip". Ndryshimet në Wikipedia shpeshherë kanë ndikim të madh në mënyrën se si flitet një gjuhë në rrjet. :Duke u rikthyer te tema, unë jam dakord për të dyja termat. Nëse gjykon se është më mirë të zhvendoset te WP:Shqyrto, ''[[en:WP:BE BOLD|WP:BE BOLD]]''. Personalisht problemin kryesor e shoh te sistemi i kontrollit/shqyrtimit. Ne kemi një version shumë agresiv ku çdo ndryshim duhet kontrolluar paraprakisht. I tërë zgjatimi i kontrollit është një sistem i braktisur prej kohësh pa mbështetje teknike e shumë projekte kanë hequr dorë nga ai. (Ca e aktivizojnë vetëm për faqe që janë nën sulm/ndryshime të shpeshta.) Aktualisht është krijuar dhe një inteligjencë artificiale për kontroll që sërish ne nuk e kemi të aktivizuar. Shpresa ime ishte të zbrazej lista e ndryshimeve në pritje dhe pastaj ta hiqnim këtë formën agresive që kemi dhe të aktivizonim Automoderatorin e mbase pastaj të përqëndroheshim te përmbajtja e faqeve si WP:Kontrolluesit apo titulli i tyre që kanë vite pa u prekur. Por meqë zbrazja e listës po merr kohë përtej parashikimeve, besoj se mund të përfitojmë sa mundemi nga ndryshime si ky që propozon. :Në lidhje me stemën, unë e shoh me L. Mos ndoshta je gabuar? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 gusht 2025 15:07 (CEST) ::Përshëndetje sërish @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], ::E di që duhet të përdorim sa më shumë fjalë shqip, por fatkeqësisht, siç ndoshta e di edhe vetë, shumë terma në anglisht kanë një kontekst specifik që në shqip maksimumi mund t'u gjejmë një përkthim të përafërt, por jo fiks atë që duhet. Për shembull, fjala "section" nuk ka një përkthim të drejtpërdrejtë. Mund të përdorim "paragraf", që në fakt është përkthimi i "paragraph", ose ta "shqipëzojmë" në "seksion", siç kam bërë edhe unë. Edhe unë jam kundër këtyre shqipëzimeve, por fatkeqësisht një përdorues në shqip kupton më lehtë "section" apo "seksion" sesa "pjesë". Ose disa fjalë nuk mund t'i përkthesh dot fare, si p.sh. "cache". Thjesht jam duke shpjeguar pikëpamjen time dmth, se pse kam favorizuar terma të huaj. Megjithatë, së fundmi kam filluar të shkruaj sa më shumë shqip që të jetë e mundur gjithsesi, dhe i kam ndërruar termat e huaj. Ndërsa për njehsimin, edhe unë e kam pikë të dobët. Madje sa herë që gjej një përkthim më të mirë për një term, kthehem pas dhe i përditësoj të gjitha përkthimet e mëparshme që të jenë të njehsuara. Kështu që pa merak, e kam parasysh. ::Bie dakord me ty që sistemi i kontrollimit strikt duhet të hiqet dalëngadalë. Për mua ka qenë arsyeja pse nuk kam redaktuar në Wiki-n shqip tërë këto kohë, dhe vetëm pasi u bëra kontrollues, fillova të redaktoj. Është demotivues (?) fakti që çdo redaktim duhet shqyrtuar, pasi mendoj që psikologjikisht njerëzit motivohen më shumë kur i shohin ndryshimet e tyre të publikohen direkt. Do të përpiqem të ndihmoj dhe aty, që të shqyrtohen sa më shpejt redaktimet e pashqyrtuara dhe të ndërrohet modeli. ::Sa për logon, ashtu më shfaqet vërtet, e çuditshme. Kontrollova burimin e faqes dhe duket se serveri është duke i ofruar shfletuesit tim [https://sq.wikipedia.org/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-sq.svg këtë imazh]. Nuk e di si duket te ti. [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 29 gusht 2025 16:52 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]], unë shoh këtë: https://sq.wikipedia.org/static/images/project-logos/sqwiki.png :::Ndoshta po e kontrollon nga celulari? :::Unë do të kisha vajtur me "pjesë". Ne e përdorim dhe në jetën e përditshme "Pjesa hyrëse/mbyllëse". ''[[:en:WP:BE_BOLD|S'duhet të kemi frikë]]'' të flasim shqip dhe nëse shumica nuk flasin. Kjo thjesht parimisht se në përgjithësi jam dakord me ty dhe prandaj nuk kam ndërhyrë në përkthimet që ke bërë. Aktualisht kanë mbetur vetëm 400 redaktime për t'u kontrolluar. Me një angazhim të fundit mund t'i përmbyllim e t'i hapim rrugë ndryshimeve në lidhje me procedurat e shqyrtimit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 gusht 2025 18:57 (CEST) == A lejohet kjo forme emri? == https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi:Renamed_user_7aef79ad6a85ea8e0f85754cb4d4a1a456711e2a07cec57fd3c469f472bb41e6 .- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 gusht 2025 02:34 (CEST) :Po. Është pjesë e ''[[en:WP:VANISH|WP:VANISH]]''. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 gusht 2025 15:08 (CEST) ::Ne rregull. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 gusht 2025 15:19 (CEST) == Faqet e pashqyrtuara == Unë fillova sot, shpresoj që edhe të tjerë të ndihmojnë në zbrazjen e kësaj liste. Janë rreth 2415 artikuj të pashqyrtuar. [[Speciale:UnreviewedPages]] Etiketoni të tjerë që mund të ndihmojnë; @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Flladimi|Flladimi]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], @[[Përdoruesi:Zbulimi|Zbulimi]], @[[Përdoruesi:AT44|AT44]], @[[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]], @[[Përdoruesi:Olsi|Olsi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 gusht 2025 02:44 (CEST) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], faleminderit për angazhimin! Hera-herës mundohem të kontrolloj dhe aty, megjithëse më së shumti përpiqem të zeroj listën e ndryshimeve në pritje te artikujt e shqyrtuar. Pyetja është a munden përdoruesit jo-administratorë të bëjnë kontrollime te ajo listë? Kam një përshtypje që nuk munden por mund të gabohem. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 gusht 2025 18:58 (CEST) ::Lejohet për redaktorë, kontrollues e adminë. Të etiketuarit këtu kanë privilegje për të vepruar. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 gusht 2025 19:15 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 shtator 2025 22:49 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == Rekomanduesi bezdisës i listave për krijim të artikujve sllavë është kthyer == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E bllokova këtë IP, por sigurisht do kthehet me ndonjë tjeter. Rasti 1; https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi_diskutim%3AFallbackintoreality&diff=2829531&oldid=2825947. Rasti 2; https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi_diskutim%3ALanceloth345&diff=2829530&oldid=2826704. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 shtator 2025 06:30 (CEST) == This Month in Education: August 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 8 • August 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Bootcamp Wikipedia in Classroom|Bootcamp Wikipedia in Classroom]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Brazil launches campaign about Open Science on Wiki|Brazil launches campaign about Open Science on Wiki]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins|Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI|Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From a Curious Student to a Wikimedia Leader|From a Curious Student to a Wikimedia Leader]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators|From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Higher education with Wikipedia in Spain|Higher education with Wikipedia in Spain]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal|Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network|Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/The brains behind Wikipedia|The brains behind Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers|Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point|Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers|Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia vs AI at La Trobe University|Wikipedia vs AI at La Trobe University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers|St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna|Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education|In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer|Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 2 shtator 2025 17:16 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29205629 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 shtator 2025 03:13 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 shtator 2025 19:05 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == Books & Bytes – Issue 70 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 70, July–August 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New collections: ** ''Times of Malta'' ** Africa Intelligence ** Intelligence Online ** ''La Lettre'' ** ''Glitz'' * Spotlight: Wikimania <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 shtator 2025 15:16 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29292435 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 shtator 2025 00:54 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 shtator 2025 22:51 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == This Month in Education: September 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 9 • September 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination|Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism & Folklore 2025 Winners|CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism & Folklore 2025 Winners]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025|2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište|Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Breaking Barriers, Why open Knowledge matters|Breaking Barriers, Why open Knowledge matters]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach |Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU & Alvan|Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU & Alvan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia|Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Monográfico sobre Wikipedia en el aula, Revista Docere|Monograph on Wikipedia in the classroom, Docere Magazine]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan|The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025|The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes|Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cultura libre en las aulas|Free culture in the classroom]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia Rwanda Wiki clubs|Wikimedia Rwanda Wiki clubs]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 2 tetor 2025 17:10 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29344785 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 tetor 2025 19:22 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == Qwerfjkl (bot) - Problem me referimet (9 tetor 2025, 14:36) == ju falenderoj per kohen dhe ndihmen tuaj. Ne vijim te parregullsive te raportuara, korrigjimet e duhura u kryen. ju lutem me ndihmoni te raportoj sa me mire informacionin sipas rregullave te vendosura. Edhe nje here faleminderit :@[[Përdoruesi:Parliamentary representative Musaraj|Parliamentary representative Musaraj]], përshëndetje! Artikulli që keni shkruar për [[Dr.Adanela Musaraj]] është i tëri në gjuhë të huaj. Mbase keni dashur ta shkruani te Wikipedia anglisht. Këtu artikujt duhet të jenë në gjuhën shqipe. Më shumë mbase mund t'ju informojë përdoruesi @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 tetor 2025 01:42 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 tetor 2025 20:58 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 tetor 2025 21:35 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == Growth News #35 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === New releases === ==== English Wikipedia gets "Add a Link" Structured Task ==== We [[w:Wikipedia_talk:Growth_Team_features#"Add_a_link"_experiment_and_next_steps|released]] the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|"Add a Link" Structured Task]] to 100% of accounts at English Wikipedia on Tuesday, September 2nd (before then it was available to 20% of accounts). ==== Growth features for Wikidata ==== After examining if the Growth features and Mentorship could be adapted to Wikidata, we activated the Growth features on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] to allow for testing and discussion ([[phab:T400937|T400937]]). Although some features, like Suggested Edits, are Wikipedia-specific, the Growth team designed most features to be more wiki-agnostic. === Work in progress === ==== Revise Tone Structured Task ==== The Growth team is making progress on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|the technical architecture, onboarding design, and early user testing]]. We are targeting an A/B test before the end of this year, with constructive edits by newcomers as the primary success metric. ==== Add a link to more wikis ==== The machine learning team has been working on a new model that can suggest links to more languages, including Urdu, Chinese, and Japanese Wikipedias. [[phab:T404460|We are starting to release]] the “Add a Link” feature to Wikipedias that weren’t supported by the previous model. [[mw:Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], which can be [[mw:Help:Growth/Tools/Add_a_link#Configuration|configured by the community locally]], increases the chance that a new contributor will make their first edit and then continue to participate in Wikipedia. === Research === The Growth team is involved in several research initiatives to help guide our future work: [[mw:Growth/Progression System|Progression System]] – We have [[mw:Growth/Progression_System#Design_Research|published]] initial findings from interviews with 10 English and French Wikipedia newcomers. The research examined motivations, challenges, and feedback on a prototype system intended to help editors build confidence, develop skills, and contribute more constructively over time. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Mobile Web Editing Research|Mobile Web Editing Research]] – This project combines quantitative and qualitative data, community feedback, and user journey analysis to identify possible ways to enhance the mobile editing experience. [[m:Special:MyLanguage/Research:Successful Newcomers Survey 2025|Newcomers Survey]] – This project surveys successful newcomers on English Wikipedia to understand their early editing experiences, tool use, and community interactions. === Community events === The Growth team participated in several community events to listen, share, and collaborate on improving newcomer experiences across Wikimedia projects. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/RPBSEF/ Organizers as key partners to support newcomers' growth in our movement]''' This session invited organizers to share how they introduce newcomers to Growth features and the challenges they encounter. The discussion focused on common newcomer questions and opportunities to strengthen collaboration in supporting new editors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/review/VCSCUVJCGFRNY89TTKXRVFMGYMWPMSXT Lightning Talk: Structured Tasks]''' This talk demonstrated how Structured Tasks help newcomers take their first successful steps on Wikipedia. It shared impact data, community configurations, and a demo of “Add a Link,” illustrating how these tasks make editing more accessible and sustainable, particularly for mobile contributors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]''' With active editor numbers declining, the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] aims to create a clearer, more engaging path for participation. This session, led by the WMF Contributors group with involvement from the Editing, Growth, Moderator Tools, and Connection (formerly Campaigns) teams, highlighted efforts to streamline contributor experiences, offer structured and mobile-friendly workflows, and foster meaningful engagement. Participants learned about ongoing initiatives and shared feedback to help shape a more inclusive and sustainable future for Wikimedia contributors. '''CEE Meeting - [[metawiki:Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Submissions/Retaining_beginners_and_improving_content_moderation:_an_inclusive_and_sustainable_future_for_Wikipedia_contributors|Retaining beginners and improving content moderation: an inclusive and sustainable future for Wikipedia contributors]]''' Many communities face a decline in volunteer engagement. Newcomers often leave soon after joining, while experienced editors struggle to manage increasingly complex workflows and overwhelming backlogs. We presented the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] and the different features and workflows that can help communities to address these challenges. We listened to the specific needs of the CEE communities to help guide the Contributors teams' work. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 22 tetor 2025 12:23 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=29457883 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 tetor 2025 20:30 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == This Month in Education: October 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 10 • October 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/"WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!" winner at the Open Education Awards 2025|"WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!" winner at the Open Education Awards 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer|A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Debating open science and scientific dissemination in Brazil|Debating open science and scientific dissemination in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta|Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025|India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/JDACA & Amman Arab University|JDACA & Amman Arab University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/New starting page for Wikipedia users had been launched in September|New starting page for Wikipedia users had been launched in September]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset|Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia MKD’s Education Program activities for October|Wikimedia MKD’s Education Program activities for October]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania|Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 2 nëntor 2025 07:05 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29511272 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 nëntor 2025 20:33 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kampionati Botëror i Futbollit 2014]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2870945|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kampionati Botëror i Futbollit 2014]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20n%C3%ABntor%202025,%2012:58)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 nëntor 2025 13:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kampionati Botëror i Futbollit 2006]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2870951|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kampionati Botëror i Futbollit 2006]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20n%C3%ABntor%202025,%2013:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 nëntor 2025 14:02 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 nëntor 2025 21:37 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == Emrat në gjuhë të huaj == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], ky [[Përdoruesi:我是啊啊啊啊啊啊啊啊啊啊]], [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Titujt_e_artikujve#Emrat%20n%C3%AB%20gjuh%C3%AB%20t%C3%AB%20huaj ka emër në gjuhë të huaj]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 nëntor 2025 21:21 (CET) :Emrat e përdoruesve lejohen të jenë në çdo gjuhë për sa kohë nuk janë fyes. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 nëntor 2025 00:09 (CET) ::Në rregull. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 nëntor 2025 00:34 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 nëntor 2025 18:26 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == Books & Bytes – Issue 71 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 71, September–October 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Spotlight: 1Lib1Ref 2025 in Nigeria * Frankfurt Book Fair * Tech tip: Wikipedia Library access template <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 nëntor 2025 16:22 (CET)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29611655 --> == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 19 nëntor 2025 14:44 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 nëntor 2025 16:56 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == Kërkesë për masa == Hej, a mund ta bllokosh përdoruesin Sojetz? Bëhet fjalë për Goelian, duhet të ta kujtojë nga më herët mendoj, dhe me këtë llogari ai ka shkaktuar sërish shumë dëm, pasi është vetëm duke zhvendosur gjëra. Shumë gjëra janë kthyer tashmë mbrapsht / janë rivendosur, sidomos nga [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim P.]] dhe Edukatori. Ai thjesht nuk po sjell asnjë kontribut përmbajtësor që na çon përpara. Me shumë gjasë do të kthehet sërish me një llogari të re — por a mund të bëjmë diçka që çdo llogari e re të mos marrë menjëherë pas disa ditësh regjistrimi të drejtën për të bërë ndryshime kaq të gjera si zhvendosjet? (Ose që ti ta nisësh këtë çështje në vendin e duhur / ta propozojmë për diskutim? Unë nuk e di ku tjetër ta ngrë këtë.) Faleminderit shumë për mirëkuptimin! [[Përdoruesi:Hyllvegu|Hyllvegu]] ([[Përdoruesi diskutim:Hyllvegu|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 19:30 (CET) Një problem të lidhur, pra që zhvendosjet nuk mund të kthehen gjithmonë aq lehtë mbrapsht, e kisha përmendur në lidhje me Goelia/Dribbler që para afërsisht 4 vitesh, përndryshe (https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:Qendrimi15#Kujdes). Dhe për informacion, llogaritë e Dribblerit në fakt duhet të bllokohen në nivel global [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:CentralAuth/Dasgut][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:CentralAuth/Nixfer], por nuk dua të humbas kohë këtu.--[[Përdoruesi:Hyllvegu|Hyllvegu]] ([[Përdoruesi diskutim:Hyllvegu|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 19:56 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 21:02 (CET) ::@[[Përdoruesi:Hyllvegu|Hyllvegu]], përshëndetje! Pjesë e doktrinës së përgjithshme Wiki është se ndëshkimet përgjithësisht duhet të përdoren si mjet ndalues, jo ndëshkues. Duke gjykuar nga kontributet e tij, përdoruesi në fjalë ka mbi 1 muaj që nuk është aktiv dhe disa prej tyre ngjan të kenë qenë të dobishme. Në këto kushte besoj se është më me vend që të ruhet si përdorues e mbase të ndërmerren masa në çastin që mund të fillojë të bëjë veprime që janë dukshëm me qëllime keqdashëse. Në lidhje të tërthortë me diskutimin tënd, sidomos nxitur nga diskutimi që ke përmendur më sipër me mua e Qendrimin, mbase mund të kesh interes për [[Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli i ndryshimeve në pritje|këtë diskutim]] që po zhvillohet këto ditë në Kuvend. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 21:49 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Deçani]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2875645|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Deçani]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20n%C3%ABntor%202025,%2001:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 nëntor 2025 02:06 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Paraket me bark të kuqërremtë]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2875824|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Paraket me bark të kuqërremtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20n%C3%ABntor%202025,%2000:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 01:29 (CET) == Pyetje nga [[User:Maria0.0111|Maria0.0111]] te [[Ermal Rama]] (28 nëntor 2025 02:17) == Pershendetje. Do deshiroja te publikoja foto te filmave dhe teatrove te z.Ermal Rama e me shume informacione ne lidhje me jeten e tij artistike po nuk e di se si . Faleminderit --[[Përdoruesi:Maria0.0111|Maria0.0111]] ([[Përdoruesi diskutim:Maria0.0111|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 02:17 (CET) :Përshëndetje, @[[Përdoruesi:Maria0.0111|Maria0.0111]]! Materialet multimediale duhen ngarkuar te [https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page Wikimedia Commons]. Atje do të gjeni një buton për ngarkimin te lidhjet majtas dhe më pas do të udhëzoheni për vijimin e punës gradualisht. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 02:19 (CET) ::pershendetje ::Faleminderit per sugjerimin tuaj . ::E ndoqa sugjerimin tuaj , ndoqa hapat por asnjera nuk me dergoi me pas ne Faqen Ermal Rama Wikipedia per te shtuar foto te shfaqeve teatrale e filmave per te pasuruar keshtu me shume faqen e Ermal Rama me me shume informacione e foto . ::Faleminderit [[Përdoruesi:Maria0.0111|Maria0.0111]] ([[Përdoruesi diskutim:Maria0.0111|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 02:40 (CET) :::Te artikulli [[Ermal Rama]] keni një buton për ngarkimin e fotografive, pasi e hapni për redaktim. Aty mund të kërkoni për fotografitë që keni ngarkuar në Wikimedia Commons (duke supozuar se i keni ngarkuar tashmë atje). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 11:09 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Eurofederalizmi]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876025|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Eurofederalizmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra shifrorë: lista e autorëve|Emra shifrorë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur te parametri i emrit të autorëve përdoren vlera të përbëra vetëm nga shifra e shenja pikësimi. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: numeric names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20n%C3%ABntor%202025,%2021:31)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 22:31 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Cirili i Jeruzalemit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876690|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Cirili i Jeruzalemit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20n%C3%ABntor%202025,%2011:09)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 nëntor 2025 12:09 (CET) == This Month in Education: November 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 11 • November 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 & 2026|Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 & 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia|Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras|Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day|190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI|2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States|Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th|November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025|EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Highly productive autumn education activities in Macedonia|Highly productive autumn education activities in Macedonia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon & Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka|Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon & Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe|Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course|Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training|United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM|Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge|Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Science Competition in Albania and Kosovo|Wiki Science Competition in Albania and Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Workshop 2026 Call for Contributions|Wiki Workshop 2026 Call for Contributions]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo|Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community|Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 30 nëntor 2025 14:46 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29716809 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Azia]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876938|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Azia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20dhjetor%202025,%2014:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 dhjetor 2025 15:30 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Antarktiku]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876940|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Antarktiku]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20dhjetor%202025,%2014:31)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 dhjetor 2025 15:31 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 dhjetor 2025 19:57 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Hilariusi]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2877790|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Hilariusi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20dhjetor%202025,%2019:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 dhjetor 2025 20:19 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vasili i Kajserit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2877811|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vasili i Kajserit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20dhjetor%202025,%2019:32)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 dhjetor 2025 20:32 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjoni i Kryqit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2878240|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjoni i Kryqit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20dhjetor%202025,%2001:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 dhjetor 2025 02:40 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 dhjetor 2025 18:45 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == Veç sa për arsyetim == Kur e "përfundova" procesin e grisjes tek "[[Wikipedia:Forumi i Grisjes/Kërkesë për grisje/Agron Rexhepi]]", unë e llogarita që meqë u kërkua nga subjekti disa herë të fshihet artikulli, do të ishte e drejtë. Kërkoj falje. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 12 dhjetor 2025 09:46 (CET) :Asnjë problem. Kërkesa në fjalë i ka aktualisht 2 vota pa tënden. Nëse voton, bëhen 3 e mund të vazhdosh lirshëm me grisjen. Në fakt sasia e faqeve te [[WP:FG]] po kthehet në problem të mëvetësishëm. Aktualisht jan :kaluar 50. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 12 dhjetor 2025 11:20 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 dhjetor 2025 20:02 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == This Month in Education: December 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 12 • December 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages|WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wiki in schools - Architecture and Open Heritage|Wiki in schools - Architecture and Open Heritage]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context|What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge|WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina|Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WAM - Tulu Edit-a-thon & Workshop in St Aloysius University |WAM - Tulu Edit-a-thon & Workshop in St Aloysius University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição|Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025|Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClubs and educational partnership in Albania|New WikiClubs and educational partnership in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania|New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025|Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop|Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17 dhjetor 2025 15:22 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29814101 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 dhjetor 2025 22:45 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 janar 2026 20:33 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 janar 2026 21:29 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == editor? == I likely don't need it, but someone else already revoked "reviewer", so my "editor" flag wasn't duplicating. — [[User:Xaosflux|<span style="color:#FF9933; font-weight:bold; font-family:monotype;">xaosflux</span>]] ^{[[User talk:Xaosflux|<span style="color:#009933;">Talk</span>]]} 21 janar 2026 14:36 (CET) :Hello, Xaos! As you have already noticed, we recently voted on a new consensus/policy on how to grant reviewer rights. We gave a month of grace period for users that wanted to keep that right to reach the new minimum limit (by doing 10 reviews) and then removed it from users which had been granted it accidentally or were no longer active. After the vetting process was over, I noticed that the editor user right duplicated with 99% similarity the reviewer user right so I started manually removing it from users that had it. A few moments after I had started that process, I was made aware that the editor right was granted automatically, completely nullifying my efforts and the newly reached consensus so I re-granted it to the 20 users I removed it from and opened a Phab request to handle it further upstream: {{Phab|T415196}}. :Funny enough, I was just about to come and write you a message regarding this task, as I've done in the past when opening similar ones, and I was surprised to see your name on the notifications. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 21 janar 2026 15:14 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 janar 2026 22:17 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == This Month in Education: January 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 1 • January 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto "25x25" llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 janar 2026 19:26 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29951116 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mali i Zi]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2893838|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mali i Zi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20janar%202026,%2003:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 janar 2026 04:01 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Salvador Dalí]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2893841|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Salvador Dalí]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20janar%202026,%2003:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 janar 2026 04:08 (CET) == Books & Bytes – Issue 72 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 72, November–December 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Renewed partnerships * Spotlight: Strengthening Wikimedia Collaborations with and for Open Science <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 29 janar 2026 13:44 (CET)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29991504 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Naurua]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2894650|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Naurua]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20janar%202026,%2017:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 janar 2026 18:10 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arbëreshët në Itali]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2894655|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arbëreshët në Itali]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20janar%202026,%2017:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 janar 2026 18:14 (CET) == Table of pages with the most Linter errors == I ran a database report of the pages with the most Linter errors, as of a few minutes ago. It is at this [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi:Jonesey95/sandbox&oldid=2894890 permanent link]. If you fix all of the errors on those 299 pages, you will fix 1,729 errors. I have not been able to figure out a set of errors related to [[:Template:fossil]] and a couple of related geological timeline templates. If you find those, I recommend skipping them for now. Some sort of unusual fix may be needed. – [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] ([[Përdoruesi diskutim:Jonesey95|diskutimet]]) 31 janar 2026 02:04 (CET) :Thank you very much! I'll treat that as a starting point soon. I'm looking at the templates first and then continuing with this. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 31 janar 2026 02:10 (CET) ::@[[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]], how would you fix the usage of the obsolete tag <nowiki><tt></nowiki> in these cases: [[Përdoruesi:Kurreshtja/koka/Arkiva/20]]? I have a lot of similar pages with the same usage. They all have either some kind of book/story citation or some kind of poetry. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 31 janar 2026 03:37 (CET) :::Actually, looking at it, maybe the tag should not be used at all. Those pages are filled with those kind of passages and only 10% of use utilize those tags. I will remove them altogether. (Maybe even the pages should be deleted themselves...) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 31 janar 2026 03:42 (CET) ::::That looks like a good choice. If in doubt about tt tags, check the Obsolete tags Help page for guidance. I often replace them with kbd tags on pages that seem abandoned. [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] ([[Përdoruesi diskutim:Jonesey95|diskutimet]]) 31 janar 2026 15:34 (CET) :::::@[[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]], do you think JWB could handle center and font obsolete tags with a good enough find and replace regex? The non-complex cases, I mean. Apparently all our obsolete tag errors are coming from those two tags. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 shkurt 2026 18:01 (CET) ::::::JWB could probably handle many cases. I have replacement regexes for hundreds of patterns. If you are a brave person, you can look at the gigantic mess that I use to do Linter replacements: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Jonesey95/AutoEd/linter.js – [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] ([[Përdoruesi diskutim:Jonesey95|diskutimet]]) 2 shkurt 2026 00:43 (CET) :::::::Haha, thank you! I will treat that as a starting point for inspiration if I see some repeating patterns. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 2 shkurt 2026 17:23 (CET) ::::::::@[[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]], hello! I wasn't expecting to be back so soon. I was working through [[Speciale:LintErrors/obsolete-tag]]. I managed to reduce the list significantly, though I wasn't able to bring it below ~60 pages. I'll be moving on to the last remaining category shortly ([[Speciale:LintErrors/missing-end-tag]]). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 shkurt 2026 19:15 (CET) :::::::::Good work. I fixed a few center tags. There is help for center tags at [[:mw:Help:Lint_errors/obsolete-tag]]. You sometimes have to try different fixes using Preview until you find one that works. [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] ([[Përdoruesi diskutim:Jonesey95|diskutimet]]) 24 shkurt 2026 02:13 (CET) ::::::::::Thank you! Yes, it's only through those help pages that I've been able to do what I've done. Many times I am able to fix the problem but is not really a fix since it changes the original layout, sometimes drastically. I'm continuously trying to memorize different "patterns" from your contributions though. That and the good ol' trial and error. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 shkurt 2026 02:27 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pierre Kalulu]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2895258|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pierre Kalulu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20janar%202026,%2019:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 janar 2026 20:48 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Heckler & Koch MP5]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2895277|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Heckler & Koch MP5]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Adresë e papërshtatshme|Adresë e papërshtatshme]] - Referimet shfaqin këtë problem kur kanë kanë vlerat unfit ose usurped për parametrin dead-url. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unfit URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20janar%202026,%2020:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 janar 2026 21:03 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 shkurt 2026 18:43 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjuha shqipe]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2897622|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjuha shqipe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20shkurt%202026,%2017:46)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 shkurt 2026 18:46 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Parku Kombëtar Bjeshkët e Nemuna]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2898296|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Parku Kombëtar Bjeshkët e Nemuna]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20shkurt%202026,%2001:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 shkurt 2026 02:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Futbollisti Serb i Vitit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2898403|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Futbollisti Serb i Vitit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20shkurt%202026,%2013:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 shkurt 2026 14:25 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 shkurt 2026 00:30 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Major League Soccer]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2899417|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Major League Soccer]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20shkurt%202026,%2002:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 shkurt 2026 03:50 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 shkurt 2026 20:17 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Çmimi i madh i Hungarisë 2015]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2900995|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Çmimi i madh i Hungarisë 2015]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20shkurt%202026,%2023:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 00:01 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Çmimi i madh i Bahrainit 2009]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2901021|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Çmimi i madh i Bahrainit 2009]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20shkurt%202026,%2023:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 00:59 (CET) == Mos duhet te falenderoj per gabimet == Ku qendron mungesa e konstruktivitetit zoteri! Mos duhet te lutem dhe perulem edhe kur ben gabime dhe ngaterresa me provimin e veglave. Wikipedia nuk eshte fusha jote e eksperimentimit me veglat automatike. Sado qe te kesh inate te vjetra, Wikipedia nuk eshte prona jote se je burokrati i wikipedise shqipe. Eshte hapsira e te gjitheve per te kontribuar. Nese kam bere dicka gabim korrigjoje me argumentim sic edhe ta argumentova, por mbase nuk e ke pare shkrimin mbrapa tekstit automatik te kthimit (shpresoj te jete keshtu!). Ose po nuk pranon qe une te shkruaj ne Wikipedine shqipe je gabim, hap nje faqe, apo blog personal dhe je i lire te ftosh dhe pranosh ke te duash. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 01:10 (CET) :T'u përgjigja ku shkrove te përmbledhjet e redaktimit. Me gjithë respektin, bllokimi do të vijë në kohëzgjatje të vazhduar nëse vazhdon të shpërfaqësh [[w:en:WP:OWN|WP:OWN]]. Ke një kohë të gjatë që e bën [[Wikipedia:Zyra e Ankesave/Arkivi 4#Kur administratori eshte "vandalist"|duke nisur që nga 2016]] (madje në të shkuarën e afërt ke kthyer dhe redaktime nga Jonesey95, një nga përdoruesit më të njohur në botë për rregullimet teknike) dhe pas 10 vitesh duhet të ndalojë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 01:18 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Çmimi i madh i Australisë 2009]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2901038|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Çmimi i madh i Australisë 2009]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20shkurt%202026,%2000:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 01:20 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Korça]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902359|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Korça]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20shkurt%202026,%2008:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 shkurt 2026 09:20 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[RNK Split]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902379|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:RNK Split]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20shkurt%202026,%2008:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 shkurt 2026 09:35 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[FK Krshko]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:FK Krshko]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20shkurt%202026,%2008:43)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 shkurt 2026 09:43 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Përmendoret në Ulqin]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902753|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Përmendoret në Ulqin]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20shkurt%202026,%2023:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 00:59 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[David Attenborough]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902757|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:David Attenborough]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shkurt%202026,%2000:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 01:11 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dancigu]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902856|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dancigu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shkurt%202026,%2012:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 13:52 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aeroporti i Kukësit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902857|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aeroporti i Kukësit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shkurt%202026,%2012:54)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 13:54 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Los Anxheles]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902866|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Los Anxheles]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shkurt%202026,%2013:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 14:01 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Toni Kroos]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2904356|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Toni Kroos]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20shkurt%202026,%2017:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 shkurt 2026 18:37 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 shkurt 2026 20:03 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2904533|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20shkurt%202026,%2000:42)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 shkurt 2026 01:42 (CET) == Kriminalistika ne Shqiperi == Pershendetje Klein. Ju keni bere redaktim e ndryshime te artikullit mbi Kriminalistiken ne Shqiperi. Titulli, terminologjia e disa fakte jane edituar gabim e duhen korigjuar. Autori i materialit original eshte themeli i Kriminalistikes ne Shqiperi dhe burimi me i sakte i informacionit. Te lutem facilitoni procesin qe artikulli i duhur te publikohet. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 03:47 (CET) :Përshëndetje! Unë nuk kam bërë ndryshime te artikulli në fjalë për sa thoni, duhet të ketë ndonjë keqkuptim. Gjithsesi mund të ndërhyni duke shtypur butonin ''Redakto'' te artikulli dhe të kryeni ndryshimet e nevojshme. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 03:53 (CET) :Faleminderit per pergjigjen e shpejte. U mundova te vendos artikullin e duhur, po nuk me lejon te gris faqen. A ka ndonje menyre te shpejte per te copy paste te gjithe materialin? [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 03:56 (CET) ::Asgjë. Dëshiron të ndryshosh titullin apo përmbajtjen? Nëse dëshiron të ndryshosh titullin, mbase do të ishte më mirë të propozohej paraprakisht te faqja e diskutimit pasi ka pasur një diskutim për të (që mund të gjendet te arkiva e faqes së diskutimit në fjalë). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 03:59 (CET) :::Po titulli duhet ndryshur ne Kriminalistika ne Shqiperi dhe jo Shkencat mjekoligjore. Artikulli eshte specifik per Kriminalistiken. Babai im, Estref Myftari, me dha artikullin e duhur. Bera sugjerimin per editimin e materialit, po shoh qe fotot nuk jane upload correctly. A mund t’i hedhesh nje sy nese ke kohe? [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 04:38 (CET) ::::Mendoj që fotografitë e përmbajtja mund të trajtohen pasi të dakordësohet titulli. Te diskutimi që keni hapur te faqja shoqëruese e artikullit do të duhet të përmendni arsyet pse njëri titull është më mirë se tjetri nga një këndvështrim kuptimor, etimologjik, terminologjik, etj. Pastaj mund të vazhdohet me hollësitë e tjera si përmbajtja, fotografitë, e ndryshime të tjera edhe në nivel më kapilar. Duhet pasur parasysh se në ekosistemin e Wikipedia-s, edhe kur një çështje duket e qartë nga këndvështrimi i një përdoruesi, ajo mund të shihet ndryshe nga një tjetër. Për shembull, dikush mund të jetë i përqendruar te një artikull i vetëm dhe të kërkojë ndryshime specifike në të, ndërsa përdorues të tjerë që merren me kategorizimin apo standardizimin e përmbajtjes ndër gjuhë të ndryshme e shohin atë artikull si pjesë të një grupi shumë më të gjerë që duhet të ndjekë një standard të përbashkët. Diskutimi te faqja shoqëruese synon njësimin e këtyre interesave të ndryshme ndër përdorues të ndryshëm. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 10:28 (CET) :::::Feleminderit Klein. Kush jane perdoruesit qe bene ndryshimin? Cfare autoriteti profesional kane ata apo moderatoret tuaj te bejne editime te titullit e materialit pa baza shkencore? Kriminalistika dhe Shkencat mjekoligjore jane te ndryshme dhe perdorimi i njeres ne vend te tjetres ne artikullin e editur ul cilesine e materialit dhe kredibilitetin e Wikipedias. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 13:08 (CET) ::::::Gjithashtu, artikulli i propozuar (qe bazohet ne origjinalin perpara redaktimeve jokorrekte te 2022) jep pergjigjet per shqetesimet qe ti ngrite si arsyet e nderrimit te titullit ne këndvështrim kuptimor, etimologjik, terminologjik etj. Nese banon ne Shqiperi te ftojme per nje kafe qe t’i diskutosh keto me autorin e tekstit origjinal, Estref Myftari. Faleminderit dhe vleresojme ndihmen tuaj per hir te se vertetes e Kriminalistikes ne Shqiperi. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 13:58 (CET) :::::::Asgjë. Wikipedia nuk funksionon mbi bazën e autoritetit profesional apo titujve akademikë të redaktorëve. Nëse mendon se ka ndodhur një gabim, qasja më e mirë është të hapet një diskutim për këtë në faqen shoqëruese të artikullit, gjë që shoh se e ke bërë tashmë. Unë personalisht merrem më së shumti me pjesën teknike të projektit, jo përmbajtjen e artikujve. Do të përpiqem të etiketoj te diskutimi që ke hapur përdorues që janë më të profilizuar në përmbajtjet e artikujve. Një këshillë e përgjithshme është se gjërat në Wikipedia marrin kohë, në projektin tonë ku aktiviteti është më i ulët e numri i vullnetarëve më i vogël, kjo kohë është akoma më e gjatë. Diskutimet kërkojnë durim për t'u zhvilluar e familjarizim me politikat e përgjithshme të Wikipedia-s. Këtë e them se në një këndvështrim teknik, vë re se, padashje, redaktimi yt i fundit te artikulli e ka prishur krejt faqen, mbase nga nxitimi. Gjithsesi nuk prish punë, gjërat mund të rregullohen lehtësisht pasi diskutimi të përfundojë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 14:54 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Festivali Evropian i Këngës 2019]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2905349|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Festivali Evropian i Këngës 2019]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20shkurt%202026,%2014:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 15:41 (CET) == Pastrimi i skedave jo të lira == [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi/Arkivi_24#Pastrimi%20i%20skedave%20jo%20t%C3%AB%20lira 1], Besoj se ka kaluar mjaftueshëm kohë të licensohen ato që kanë qenë për t'u licensuar ose tjetër. Jam '''për grisjen''' njëheri të materialeve multimediale të ngarkuara lokalisht që kanë mbetur. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 shkurt 2026 18:51 (CET) Në rregull, pajtohem. Me nderime: --[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Edukatori|diskutimet]]) 27 shkurt 2026 20:17 (CET) :Unë do të sugjeroja të presim, pasi një pjesë e këtyre materialeve, me shumë gjasë, duhen transferuar në Commons dhe jo fshirë. Kam parasysh veçanërisht disa skeda për të cilat e kam pyetur përdoruesin MGA73 në fund të diskutimit të lidhur më sipër, për të cilat nuk mora përgjigje. Duke qenë se ai është rikthyer edhe herë të tjera pas periudhash mungese, mendoj se është e arsyeshme t’i lëmë hapësirë për t'u shprehur dhe për të vijuar procesin aty ku ka mbetur kur të rikthehet. :Ndërkohë mund të fokusohemi te çështje të tjera mirëmbajtjeje. Personalisht, për këtë arsye jam marrë me zbrazjen e listave të gabimeve në kod. Nëse kalon një periudhë e arsyeshme dhe nuk ka reagim, mund ta etiketojmë vetë përdoruesin MGA73 dhe të vazhdojmë procedurën. :Mund ta bënim që tani atë gjë por po mendoja që të përmbyllnim çështjen e Automoderatorit, pasi lista e ndryshimeve në pritje për kontroll ka kaluar 400. Përkthimi i frazave të tij është përfunduar dhe rishikimi i tyre është rreth 50% drejt përfundimit; së shpejti do të duhet ta paraqesim për votim në Kuvend e ta aktivizojmë. :Shënim: Meqë në diskutim janë tërë administratorët aktivë, po gjej rastin të sjell në vëmendje ekzistencën e [[Speciale:FaqeTëPakategorizuara|këtyre artikujve]]. Një pjesë e mirë e tyre duhen kaluar te [[WP:GËRSHËRËT]] por një pjesë kanë nevojë thjesht për vendosjen e një kategorie. Nëse ndokush gjen kohë të merret, do të ishte një rast i mirë për të zbrazur dhe një tjetër listë shumëvjeçare që ka shumë vite e mbushur. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 shkurt 2026 09:45 (CET) ::Mrekulli, botin e mirëpresim. Për mua është me rëndësi të mbyllet si çështje sa më shpejt, i grisëm ose i bartëm në Commons nuk ka rëndësi se si e bëjmë. Ka ardhur koha që ca gjëra që i kemi nisur shumë kohë më parë, të kalojmë në përfundimin e tyre. Po e etiketoj pasi nuk e nisëm diskutimin te Kuvendi por këtu; [[Përdoruesi:MGA73|MGA73]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 28 shkurt 2026 16:50 (CET) :::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], a ka ndonjë ndryshim? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 maj 2026 20:19 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 mars 2026 18:51 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == This Month in Education: February 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 2 • February 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 3 mars 2026 12:55 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30155806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 mars 2026 19:52 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == Books & Bytes – Issue 73 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 73, January–February 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Four new partnerships * User survey thanks <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 11 mars 2026 13:06 (CET)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30224864 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 mars 2026 20:35 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == Krijimi i vetëpromovimeve në Wikipedia, dhe mundësia e drafteve == Hej, jam duke e vërejtur një trend shqetësues të organizatave (ose individëve në emër të atyre organizatave) duke shkruar artikuj për vetveten. Mendoj se duhet ta trajtojmë pak më seriozisht këtë punë. A mendon që mund t'i mobilizojmë pak forcat në atë drejtim? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 20 mars 2026 22:33 (CET) :Në fakt që kur Wikipedia mori njohje, ky ka qenë problemi kryesor në të gjitha gjuhët gjatë gjithë kohës. Sigurisht ka periudha kur hovi është më i madh nxitur nga faktorë të jashtëm (fushata politike, ngjarje të tjera me rëndësi, periudhë pushimesh, etj.) E drejtë është të jemi më të kujdesshëm por pa pasur shabllone karakteristike për rastet (''patterns''), është e vështirë të bëjmë gjë përtej kujdesit të shtuar. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 21 mars 2026 18:19 (CET) ::Fillova duke krijuar një stampë për njoftim tek përdoruesit ofenduesë që t'ia kujtojmë rregullat më lehtë dhe më shpejt (gjendet tek {{tl|uw-reklama1}}), dhe po mendoj të vazhdoj sipas sistemit UW që e ka për momentin enwiki. Ndoshta një udhëzues për redaktorët e tjerë që të mund t'a identifikojnë një faqe reklamuese, me shembuj (përdoruesi krijues ka të njëjtin emër si subjekti, toni lavdërues, mungesa e burimeve etj.)? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 mars 2026 21:02 (CET) :::Po, ndihmon mendoj. Rrënja e problemit te ne në fakt është pak më thellë: Wikipedia shqip nuk është shumë e qartë në çfarë përbën shquarësi dhe cilat burime janë të besueshme. Këto janë pika ku duhet një përqasje organike pasi adoptimi i rregulloreve nga jashtë nuk ndihmon shumë. Fjala bie, në një këndvështrim të përgjithshëm, rregullat për shquarësinë te EnWiki diktojnë që duhet të shkruajmë vetëm për entitete të cilat janë përmendur në burime të tjera parësore serioze e të besueshme dhe ku janë përmendur në një mënyrë jo të tërthortë. Në parim, ky duket rregull shumë i mirë. Kur e sheh të vënë në jetë në kulturën shqipfolëse ama, rregulli fillon e bëhet problematik. Publistika e kritika te ne nuk është aq aktive sa të shkruajë vazhdimisht për njerëzit tanë të njohur në morinë e ndryshme të fushave shkencore, sportive, kulturore e artistike që ekzistojnë. Nëse qëllon që profesioni yt të jetë diçka që ka lidhje me ekranin, e ke një shans që emri të të përmendet diku por për këdo tjetër në fusha të ndryshme, qoftë dhe vetë kineastët puna e të cilëve qëllon të jetë pas ekranit, mundësitë janë të vogla që diku (dhe jo kudo por në faqe të cilësuara serioze e të besueshme) të gjendet informacion për ta në mënyrë të bollshme sa për të justifikuar shkrimin e një artikulli sipas rregullave të përmendura. Shumë entitete të njohura lokalisht mbeten pa artikuj pasi nuk janë aq të njohur sa për ta të shkruajë shtypi botërorë e ai lokal është pak aktiv. Nëse duam të zgjidhet me rrënjë si problem, duhet të përpiqemi t'i japim përgjigje çështjeve të mësipërme fillimisht e pastaj mund të thellohemi te mënyrat se si do t'i aplikojmë rregullat e nxjerra. Po gjithsesi deri atëherë vegla të tilla si stampat për paralajmërime ndihmojnë. (Edhe pse shpeshherë ndodh që subjekte të ndryshme të cilave u vendosen stampat në fjalë të kundërshtojnë menjëherë duke kërkuar me shpejtësi bazën objektive të standardeve që u përdorën për të përcaktuar shquarësinë tyre të pamjaftueshme.) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 22 mars 2026 02:45 (CET) :::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], duke parë [[Wikipedia:Zyra e Ankesave#Përdoruesi/Admin Leutrim.P dhe purizmi gjuhësor|diskutimet e vazhduara]] që po ndodhin [[Përdoruesi diskutim:Fallbackintoreality#Fshirja e editimeve te Alma Cupit|përreth]], mendoj që duhet menduar seriozisht për të kristalizuar disa standarde lokale për çështjet e burimeve. Janë çështje të ndryshme, por rrënja është e njëjtë: nuk ka mjaftueshëm "burime publike e serioze", sipas standardeve të EnWiki-t, për të mbuluar personalitetet shqiptare (për arsyet që kam cekur më sipër). :::E thënë më shqip, gjithnjë e më shumë mendoj që do të na duhet të caktojmë standardet tona lokale për raste të tilla, të cilat, krahasuar me ato të EnWiki-t, mund të jenë të një niveli më të ulët besueshmërie apo serioziteti. Ose kjo, ose projekti do ta ketë të pamundur të ofrojë mbështetje për një pjesë të madhe të realitetit shqiptar. :::Shiko gjendjen e artikullit për [[Inva Mula|Inva Mulën]], një nga këngëtaret më të njohura të Shqipërisë në botë për muzikën operistike. Pak nga mungesa e interesit, pak nga mungesa e informacionit, ai është në një gjendje tepër të shkurtër (dhe ka qenë i tillë prej vitesh). Nuk citon asnjë burim. Shiko homologun në EnWiki: [[w:en:Inva Mula]]. Vuan nga të njëjtat mangësi dhe përsëri nuk citon asnjë burim. Shiko artikullin për [[Unikkatil]]. Nuk ka asnjë burim përveç atij nga Tekste Shqip, dhe ai i arkivuar. Solla raste këngëtarësh, por biografitë e personaliteteve, puna e të cilëve është prapa ekranit, janë edhe më problem në këtë drejtim. Alma Çupi është në ekran çdo javë dhe përsëri preket nga e njëjta mungesë. Këtu nuk pritet detyrimisht që ta zgjidhësh ti këtë çështje pikërisht tani (apo dhe fare), sepse është diçka me të cilën përballemi prej vitesh në forma të ndryshme, ([[Përdoruesi diskutim:Olsi/Arkivi 3#Artikujt në lidhje me muzikën|një shembull]]) por që gjithnjë e më shumë po bëhet e nevojshme t'u jepet përgjigje çështjeve që lidhen drejtpërdrejt me artikujt, tani që janë rregulluar një pjesë e mirë e vështirësive teknike. Siç ke cekur edhe vetë, numri i këtyre rasteve po rritet dita-ditës dhe pritet të vazhdojë të vijë në rritje teksa njohja e Wikipedia-s shqip shtohet e infrastruktura teknike për të futur informacion në të lehtësohet. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 17 prill 2026 11:48 (CEST) :::Bravo, nismë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 01:10 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 mars 2026 17:51 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 mars 2026 21:25 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == This Month in Education: March 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 3 • March 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia & Libraries: Building New Contributors|Wikipedia & Libraries: Building New Contributors]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 prill 2026 12:21 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30317659 --> == Problem me nje bllokim te pjesshem == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Perdoruesi nuk po bllokohet vetem ne redaktimin e Kuvendit edhepse selektova Partial, por Sitewide, poashtu shtova URL; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi. Spo funksionon si duhet. Shih; https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:Blloko/GLOBALIST_LIBERTARIAN . E terhoqa bllokimin teresisht per momentin. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 21:29 (CEST) :Info shtese; [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kuvendi&action=history 1], [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P 2]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 21:35 (CEST) ::Bllokimet e pjesshme në faqe specifike kryhen duke vendosur titullin e plotë të faqes, jo adresën e saj. Për shembull, për Kuvendin, do të duhej të vendosej "Wikipedia:Kuvendi". - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 4 prill 2026 01:25 (CEST) :::Ke të drejtë, në fakt e pata praktikuar më parë si duhej, por këtë herë isha në nxitim e gabova. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 4 prill 2026 10:15 (CEST) == Kategoria "Faqet me harta" == Siç po shihet një kategori po na del çuditërisht e palëvizshme kur përdoren hartat në artikuj. Kategoritë titullohen zakonisht në trajtë të pashquar, por kjo [[:Kategoria:Faqet me harta]] është në të shquar, dhe për t'i vendosur në kategorinë e duhur provova gjithçka, pa sukses. Siç po shihet kategoria është e lidhur ngushtë me veglën [[mw:Extension:Kartographer]] dhe modulin [[Moduli:Mapframe|Mapframe]]. Si administrator i ndërfaqes, a mundesh me kontrollu diku nëpër konfigurimet e Wikipedisë Shqip që kjo të rregullohet? Qëllimi është që kategoria automatike e hartave të kalojë në [[:Kategoria:Faqe me harta|Kategoria:'''Faqe''' me harta]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 5 prill 2026 17:54 (CEST) :UPDATE: e gjeta. thjesht po u dashka me e gjetë në TranslateWiki: [[TranslateWiki:MediaWiki:Kartographer-tracking-category/sq]] [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 5 prill 2026 18:01 (CEST) ::UPDATE APET: nuk funksionoi lol, a mundesh me m'ndihmu? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 00:32 (CEST) :::Aktualisht të dyja kategoritë që ke përmendur dalin bosh. A mund të më japësh një artikull që është i kategorizuar gabim (dhe një përsëritje se si do të duhej të ishte kategorizimi i saktë)? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 6 prill 2026 00:49 (CEST) ::::kontrolloje edhe një herë. "Faqet me harta" si faqe ridrejton tek "Faqe me harta" ama pa ridrejtim i mban krejt artikujt për momentin -> {{No redirect|Kategoria:Faqet me harta}} [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 00:51 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], problemi qendron te fakti që ato artikuj përdorin stampa të vjetëruara. Provova thjesht të kopjoja kodin nga EnWiki në mënyrë shumë bazike për stampën {{tl|Komunë në Francë}}. Kategoria ndryshon te të gjithë artikujt e komunave të Francës. Kjo nuk është zgjidhja ideale pasi kështu thjesht na del kategoria në anglisht, gjithashtu stampat përkatëse mbeten në shqip ndërkohë që infrastrukturën teknike ne e ruajmë në anglisht dhe për më tepër artikujt janë të mbushur me parametra që do të konsideroheshin të vjetëruar kur të ndryshohej stampa (gjithashtu faqja e udhëzimeve duhet përditësuar) por çfarë dua të them është se rasa e kategorisë nuk është problemi i vërtetë. Problemi i vërtetë mbetet përditësimi i stampës në lidhje me homologen në anglisht. Kategoria e hollësitë e tjera janë thjesht pjesët e procesit më pas. Për momentin po e lë pa e kthyer ndryshimin që bëra te stampa që ta shohësh. Më pas po munde zhbëje redaktimin tim deri në një moment të dytë kur ti apo ndonjë tjetër të ketë mundësinë t'i futet me themel punës duke nisur nga ndryshimi i titullit të stampës në anglisht si punë e parë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 6 prill 2026 01:10 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 prill 2026 18:19 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == Integriteti i diskutimeve - Formatimi == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], ju lutem, nëse mundeni, kini kujdes me formatimin gjatë diskutimeve. Më shumë se sa këshillë për ju vetë e kam në kontekstin e mbikëqyerjes së diskutimeve e rregullimit të çështjeve të formatimit dhe nga përdorues të tjerë "on the go" në mënyrë që të ruhet kohezioni e integriteti i tij (sigurisht pa i cënuar autonominë përdoruesve të tjerë apo pa i ndryshuar kontekstin e mendimit). Këtu kini parasysh që "less is more", pra s'ka nevojë për "fancy editing tricks" se zakonisht më shumë shtojnë rrëmujën për sytë se sa e rregullojnë. Mbase s'do të ishte keq dhe që kur diskutimet të zgjateshin tepër, të bëheshin disa përmbledhje në krye të tyre për të ruajtur koherencën. Wikipedia vuan së tepërmi nga diskutimet për sa i përket formatimit të tyre e, megjithëse kohët e fundit po punohet për të sjellë lehtësira teknike në atë drejtim, deri atëherë të bëjmë sa mundemi dorazi. Jua shkrova si udhëzim meqë jeni ndër administratorët më aktivë nëpër hapësirat e diskutimeve. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 prill 2026 12:27 (CEST) :E kam parasysh. Unë e bëj zakonisht për me i theksu fjalët e citume ama s'ka problem nëse e reduktoj pak. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 12:38 (CEST) ::S'e kam te ndonjë veçori konkrete e ndokujt. Thjesht hera-herës hidhini një sy diskutimit në tërësi duke u përqendruar te forma e gjatësia e blloqeve të tekstit. Shikoni nëse ka probleme me ''indentation'', nëse po bëhet tepër i gjatë e duhet përmbledhur apo hapur ndonjë nën-pjesë e re, nëse ndonjëri harron firmosjen apo përpiqet të sjellë lista a formatim teksti dhe e lë përgjysmë, nëse ndonjë përgjigje është e nënrenditur në vendin apo nivelin e gabuar... Sidomos kjo e fundit duhet pasur me kujdes e duhen rregulluar me të parë se tjetërson krejt ''sub-threads'' që vijojnë më pas. I gjithë qëllimi është të kemi diskutime që nuk i trembin përdoruesit e "rinj" të papërfshirë ende në to, përkundrazi, ua lehtësojnë përfshirjen duke i lejuar të marrin informacion për çfarë po flitet dhe çfarë është thënë deri në atë pikë ''at a quick glance'' dhe duke ua bërë të qartë ku ta vendosin përgjigjen/komentin që duan të vendosin.- [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 prill 2026 12:51 (CEST) == Pyetje nga [[User:Martinxx1|Martinxx1]] te [[Lufta e Nuseve]] (12 prill 2026 16:57) == Pershendetje te lutem me ndihmon dot me rivenien e logos ne faqen Lufta e Nuseve dhe Vera Grabocka, nuk e di pse mi hoqi? --[[Përdoruesi:Martinxx1|Martinxx1]] ([[Përdoruesi diskutim:Martinxx1|diskutimet]]) 12 prill 2026 16:57 (CEST) :@[[Përdoruesi:Martinxx1|Martinxx1]], përshëndetje! Fotografitë në fjalë janë fshirë nga Wikimedia Commons me arsyetimin se përbëjnë shkelje të të drejtave të autorëve përkatës. Shiko historikët e artikujve në fjalë. Duhet të diskutosh me ta atje (administratorët në W-Commons) në lidhje me rikthimin e tyre ose me sigurimin e fotografive të tjera për të cilat zotëron të drejta. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 12 prill 2026 18:27 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 prill 2026 17:18 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> ==Stampa:Infobox Komunat franceze== Mirëmëngjes Klein Muçi. Sorry for not writing in Albanese. Someone must have changed something to the code of this template (or to another template linked to it) cos, now, the coordinates of the communes don't appear anymore. ''Lua error te package.lua te rreshti 80: module 'Module:ISO 3166/data/FR' not found.'' I wonder if it's the name "module" as the template must be waiting for "moduli". I would be very happy if you could help me to solve this problem. Have a nice week-end. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 18 prill 2026 15:34 (CEST) :@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], hello! Unfortunately the technical infrastructure regarding French communes has some rather outdated code in our project. [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi#Kategoria "Faqet me harta"|In this discussion]] I was asked to do some changes regarding this. I did and supposedly further changes would be done by the interested person but I'm guessing they were deemed too complex by them and thus the process wasn't continued. Coming at your specific problem, the remaining issue is that the commune specific modules are missing in our project and would need to be imported from EnWiki. I just imported [[Module:Location map/data/France Auvergne-Rhône-Alpes]] and this solved the problem in [[Bâgé-Dommartin]]. You would need to import the other remaining modules which can be found in [[w:en:Category:France region location map modules|this category]] (~30) and that would solve every problem with every commune article I believe. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 19 prill 2026 03:39 (CEST) ::Thank you so much, dear colleague. Now, the French stubs look much better and I understand how to import new maps. I've still another question. The names of the French regions have been translated in Albanian. But, on the pages that are about communes, department etc., you find the regions called in French or in a mixed way so the page is called ''Auvernja-Rona-Alpet'' but links are also called ''Auvernia-Rhône-Alpes'' or ''Auvergne-Rhône-Alpes''. This isn't too important as it's about links. But pages also have different versions of the names like [Kategoria:Gjeografia e Auvernia-Rhône-Alpes]. In the end, it's rather messy. Is there a rule on sq.wp about the geographical names? Should it be Auvernja-Rona-Alpet or Auvernia-Rona-Alpet, Qendra-Val de Loire or Qendër-Lugina e Luarës etc.? Have a nice Sunday. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 3 maj 2026 18:11 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], no problem. Unfortunately, there isn’t any well-established naming convention in place—neither for this specific topic nor more broadly. :::Personally, I tend to favor localized terms, as they often make content more approachable and engaging for readers. That said, given the current lack of contributors working in this area, I’d encourage you to [[WP:BOLD|be bold]] and organize things in the way you find most suitable. It’s entirely possible that your approach helps shape a more consistent standard over time. :::In any case, having a consistent system—whatever form it takes—is far preferable to randomness, especially when it comes to making future large-scale adjustments more manageable. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 maj 2026 18:35 (CEST) ::::Hello again. I'm sorry to disturb you again but I'm facing a mystery. If you look at [https://sq.wikipedia.org/wiki/Apremont-sur-Allier this], you can see a density of 22 instead of 2. What is weird is that it's the only time I meet such a mistake. The only difference with the other pages I created or modified is the population of the commune is lower than 100 inhabitants. Do you think there could be an error when the number is under 100? Have a good evening. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 5 maj 2026 21:55 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], most likely. That's why I started saying how the code is outdated regarding that template. That is only one error that you were able to see but there must be other ones too. Unfortunately the only solution for that is to adopt the new template EnWiki uses and then change all ~6K articles en-masse to start using that. Unfortunately there won't be 1:1 parity with parameters among the old and the new template so a bit of chaos will issue but... I'll try to undertake that process in the not-so-far future. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 maj 2026 23:51 (CEST) ::::::Well, it's more complicated and weird than that. https://sq.wikipedia.org/wiki/Dommartin-la-Chaussée has also a low population (29) but the density is correct. Anyway, I always put the density in the introduction of the stub so, hopefully, Albanian speakers who would be interested in such a small commune will have the right information. Thank you once again for your time and have a great day. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 6 maj 2026 15:04 (CEST) :::::::Hello dear colleague. I followed your advice and, boldly, created a commune in La Réunion. ([[Saint-André, La Réunion]]. Then I created a [[Moduli:Location map/data/France Réunion]] but the page still showed a map of France even if the Infobox signals its an Overseas Department (it's not translated in Albanian). I renamed the module with France La Réunion, La Réunion (w/o France) but metropolitan France still shows. I guess the template for French Communes isn't prepared for maps out of the metropolitan France. Have a nice day. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 14 maj 2026 14:36 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 prill 2026 17:00 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Kontrollues == Përshëndetje, sipas sugjerimit tënd këtu https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciale:Log&logid=1424136, të shkruaj që të më japësh privilegje si "kontrollues" për 3 muaj e ardhshëm sipas politikës së wikipedisë shqip: (Nëse kërkesa e tij miratohet, atij do t'i ofrohen privilegjet e kontrolluesit me një kohë në rritje graduale '''1 muaj → 3 muaj → 1 vit → të përhershme'''. Përdoruesi duhet të kryejë të paktën '''10 kontrolle në muaj''' për të siguruar vazhdimësinë e privilegjeve.). Të flm! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 22 prill 2026 17:20 (CEST) :{{U bë}} - Hidh një sy te [[Speciale:Parapëlqimet#mw-prefsection-gadgets|veglat]] për QuickAccept dhe ButtonizeReview. Mund të të lehtësojnë kontrollin. Puna e mbarë! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 prill 2026 13:02 (CEST) == This Month in Education: April 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 4 • April 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 27 prill 2026 18:01 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30406002 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 prill 2026 20:06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Pyetje nga [[User:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] nëpërmjet panelit të ndihmës (30 prill 2026 23:57) == Përshëndetje i nderuar! Sapo bëra një publikim mbi Krenar Dunga, por kur kërkoj në Safari ose Google nuk rezulton të ketë një artikull në emër të tij. Ndoshta kjo ndodh sepse ende nuk është kontrolluar nga dikush. Çfarë mund të bëj? --[[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 30 prill 2026 23:57 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], mund të merret dikush me kontrollin në fjalë (si dhe me heqjen e etiketës ''noindex'')? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 maj 2026 10:23 (CEST) ::akoma nuk eshte ndryshuar gje [[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 1 maj 2026 18:28 (CEST) :::{{U bë}} [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 maj 2026 01:31 (CEST) ::::Pershendetje! Po shikoj qe artikulli eshte fshire. Ju lutem a mund te me orinetoni se si mund ta rikthej pasi eshte shume e rendesishme per statusin tim shoqeror? Faleminderit. [[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 3 maj 2026 09:47 (CEST) :::::Përshëndetje, arsyeja e grisjes pas diskutimit në faqen e diskutimit të artikullit ishte; ''Mungon shquarësia & konflikt interesi sipas diskutimit''. Wikipedia nuk është platformë reklamimi, dhe shkrimi për vetveten përbën konflikt interesi sipas rregulloreve. Grisja nuk mund të zhbëhet pasi mungon shquarësia e subjektit. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 maj 2026 17:15 (CEST) ::::::Faleminderit për sqarimin. ::::::Po ju shkruaj në cilësinë e një mësueseje që njeh nga afër aktivitetin dhe arritjet e nxënësit në fjalë. E kuptoj plotësisht shqetësimin mbi konfliktin e interesit dhe standardet e Wikipedia-s. ::::::Megjithatë, do të vlerësoja nëse mund të orientohesha më konkretisht mbi kriteret e shquarësisë që duhet të përmbushen, si dhe mbi llojin e burimeve të pavarura dhe të verifikueshme që konsiderohen të mjaftueshme për rishqyrtim në të ardhmen. ::::::Qëllimi nuk është promovimi, por dokumentimi korrekt i arritjeve, në përputhje me rregullat përkatëse. ::::::Faleminderit për mirëkuptimin. [[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 5 maj 2026 21:53 (CEST) :::::::[[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] Zonjë e nderuar, fillimisht vlen të theksohet se ekzistojnë rregullore dhe praktika të përgjithshme që kufizojnë publikimin e informacionit për persona të mitur në hapësira publike në internet, veçanërisht kur mungon mbulimi i gjerë dhe i pavarur mediatik. Kjo qasje ndiqet edhe nga Wikipedia, e cila synon të ruajë standarde të larta etike dhe verifikueshmërie. :::::::Referuar edhe burimit që keni shtuar në artikull ([https://www.portalishkollor.al/argetim/krenar-dunga-nje-nga-figurat-me-premtuese-te-lidershipit-rinor-lokal-dhe-kombetar këtu]), ku përmendet se subjekti është 15 vjeç, kjo e bën edhe më të ndjeshëm trajtimin e një artikulli enciklopedik për të. :::::::Përtej kësaj, sipas rregullave të Wikipedia-s, një artikull mund të krijohet vetëm nëse subjekti përmbush kriteret e shquarësisë (notability), që nënkupton mbulim të konsiderueshëm nga burime të pavarura, të besueshme dhe dytësore (si media të njohura, publikime serioze, etj.). :::::::Në mungesë të këtyre elementeve, artikulli nuk mund të pranohet, pavarësisht vlerave apo arritjeve personale të individit. :::::::Faleminderit për mirëkuptim dhe ju inkurajoj që, në të ardhmen, nëse krijohen burime të mjaftueshme dhe të pavarura, të kërkoni që çështja të rishqyrtohet në përputhje me kriteret përkatëse. :::::::Me respekt. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 maj 2026 22:42 (CEST) ::::::::''Faleminderit për përgjigjen dhe sqarimin e detajuar.'' ::::::::E kuptoj plotësisht ndjeshmërinë që lidhet me publikimin e informacionit për persona të mitur, si dhe rëndësinë e përmbushjes së kritereve të shquarësisë dhe përdorimit të burimeve të pavarura. ::::::::Megjithatë, duke qenë se subjekti është në një fazë aktive zhvillimi dhe po angazhohet në aktivitete me ndikim publik, do të dëshiroja të dija nëse ekziston mundësia që, në rast të sigurimit të mbulimit më të gjerë nga media të besueshme dhe burime të pavarura, artikulli të mund të rishqyrtohet nga një redaktor i pavarur. ::::::::Gjithashtu, nëse ka ndonjë udhëzim specifik mbi llojin e burimeve apo nivelin e mbulimit që konsiderohet i mjaftueshëm, do ta vlerësoja shumë një orientim të tillë për të ardhmen. ::::::::''Faleminderit për kohën dhe mirëkuptimin.'' [[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 5 maj 2026 22:45 (CEST) :::::::::Une ofrova një sqarim për rastin pasi u mora me shqyrtimin dhe grisjen. Shpresoj që njëri të mund të shtojë disa fjali më në detaje se qfarë do ishte e nevojshme ose minimale për të plotësuar kriteret. Poashtu te faqja ime e përdoruesit ke dy lidhje kategorish ku gjenden shumica e rregulloreve & politikave. - @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 maj 2026 22:53 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Euphorbia mellifera]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2976698|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Euphorbia mellifera]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20maj%202026,%2009:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 maj 2026 11:25 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shtegu i hipive]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2976995|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shtegu i hipive]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20maj%202026,%2023:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 maj 2026 01:24 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shtegu i hipive]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2977088|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shtegu i hipive]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: ISBN|ISBN]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin ISBN. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: ISBN|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20maj%202026,%2007:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 maj 2026 09:24 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ujësjellësi i Gjirokastrës]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2977096|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ujësjellësi i Gjirokastrës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20maj%202026,%2008:09)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 maj 2026 10:09 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 maj 2026 22:43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Jupiteri]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2977582|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Jupiteri]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20maj%202026,%2011:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 maj 2026 13:18 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 maj 2026 21:20 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> ==Stampa:Carte communes limitrophes== It's me again, second time today :(( I created this template taken of fr:wp which takes the neignbouring communes from Wikidata to make a map, then I created the [[Moduli:Carte interactive]] that was asked but nothing happens. I wonder if another template ([https://fr.wikipedia.org/wiki/Mod%C3%A8le:Communes_limitrophes Modèle:Communes limitrophes]) is needed. It's sad because this template is very interesting for the location of the commune. I must miss something. – [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 14 maj 2026 15:17 (CEST) gvio7lvxdm2djq5kf4f9bf81brf8qhi 2980851 2980850 2026-05-15T18:20:43Z Leutrim.P 113691 /* Pastrimi i skedave jo të lira */ 2980851 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi X}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 maj 2025 01:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == Ndihme == Pershendetje! Kisha kohe pa u futur ne Wikipedia, por po shoh se me eshte bllokuar adresa IP dhe s’po mundem te redaktoj. Me ndihmon dot? [[Përdoruesi:Dga2004|Dga2004]] ([[Përdoruesi diskutim:Dga2004|diskutimet]]) 25 maj 2025 14:24 (CEST) :@[[Përdoruesi:Dga2004|Dga2004]], përshëndetje! Çfarë mesazhi të paraqitet te i njëjti vend ku lexon për bllokimin? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 maj 2025 11:51 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] me rezultonte IP-ja e bllokuar, 192.168.100.7. Por duket se dicka eshte bere, ka ndryshuar. Po e provoj serish dhe komunikojme. Te falenderoj [[Përdoruesi:Dga2004|Dga2004]] ([[Përdoruesi diskutim:Dga2004|diskutimet]]) 26 maj 2025 13:35 (CEST) :::Gjasat janë që IP-ja është sërish e bllokuar pasi është pjesë e ndonjë game të gjerë IP-sh që janë bllokuar globalisht por meqë tani po më shkruan nga llogaria (je kyçur/logged in) nuk prekesh më nga bllokimi. Unë s'do të shqetësohesha shumë për bllokime të tilla për sa kohë redaktimi nga llogaria nuk është prekur. Gjithë të mirat! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 maj 2025 14:09 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 maj 2025 22:04 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == This Month in Education: May 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 5 • May 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania|Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania|Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May|Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program|Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop|Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia |The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Wikimedia MKD's "Lajka" workshop in Skopje|Wikimedia MKD's "Lajka" workshop in Skopje]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 maj 2025 04:58 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=28771448 --> == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskuto]]) 29 maj 2025 13:17 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Pyetje nga [[User:MZASLM64|MZASLM64]] nëpërmjet panelit të ndihmës (30 maj 2025 10:28) == Përshëndetje Mentor! Te lutem Kam bërë nje wikipedia biografi për nje dëshmor të atsheut Halil Habilaj dhe shpresoj te pranohet dhe njëkohësisht të përshtatet si e tillë. nuk di në do mundni të më më jepni një përgjigje? Faleminderit --[[Përdoruesi:MZASLM64|MZASLM64]] ([[Përdoruesi diskutim:MZASLM64|diskutimet]]) 30 maj 2025 10:28 (CEST) :Përshëndetje@[[Përdoruesi:MZASLM64|MZASLM64]]! :Unë nuk para merrem shumë me artikujt vetë por mbase @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] mund të të ndihmojë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 2 qershor 2025 18:29 (CEST) ::@[[Përdoruesi:MZASLM64|MZASLM64]], E kam shikuar por a nuk është i njëjti, https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:Leutrim.P#Faleminderit . Besoj se e kemi diskutuar tashmë dhe artikulli dhe përmbajtja janë aprovuar, po të duash të shtosh diqka më shumë, redaktimi është i lirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 qershor 2025 16:52 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 qershor 2025 01:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 qershor 2025 03:16 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 qershor 2025 01:37 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == Growth News #34 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === Mentoring new editors === In February, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] was successfully rolled out to 100% of newcomers on English Wikipedia. Following this milestone, we collaborated with Spanish Wikipedia to expand Mentorship coverage to 70% of new accounts, with plans to reach 85% soon unless concerns are raised by mentors. ([[phab:T394867|T394867]]) === “Add a Link” Task – Iteration and Experimentation === Our efforts to improve and scale the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|“Add a Link” structured task]] continued across multiple fronts: * '''Community Feedback & Model Improvements''': We’ve responded to community concerns with targeted changes: ** Restricting access to newer accounts ([[phab:T393688|T393688]]) ** Some links types were removed to align with recommendations written in the English Wikipedia Manual of Style ([[phab:T390683|T390683]]) ** Allowing communities to limit “Add a Link” to newcomers ([[phab:T393771|T393771]]) ** The model used to suggest the links was improved to ease its training ([[phab:T388258|T388258]]) * '''English Wikipedia rollout and A/B test''': We increased the rollout to 20% of newcomers, with analysis underway. Preliminary data suggests this feature makes new account holders more likely to complete an unreverted edit. ([[phab:T386029|T386029]], [[phab:T382603|T382603]]) * '''Surfacing Structured Tasks''': An experiment where we show “add a link” suggestions to newly registered users while they are reading an article is running on pilot wikis (French, Persian, Indonesian, Portuguese, Egyptian Arabic). Initial results are under analysis. ([[phab:T386029|T386029]]) === Newcomer Engagement Features === * '''“Get Started” notification''': Engineering is in progress for a new notification (Echo/email) to encourage editing among newcomers with zero edits. Early research shows this type of nudge is effective. ([[phab:T392256|T392256]]) * '''Confirmation email:''' We are exploring ways to simplify and improve the initial account confirmation email newly registered users receive. ([[phab:T215665|T215665]]) === Community Configuration Enhancements === Communities can now manage which namespaces are eligible for Event Registration via [[mw:Community Configuration|Community Configuration]]. ([[phab:T385341|T385341]]) === Annual Planning === The Wikimedia Foundation’s 2025–2026 Annual Plan is taking shape. The Growth and Editing teams will focus on the [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2025-2026/Product_&_Technology_OKRs#Contributor_Experiences_(WE1)|'''Contributor Experiences (WE1)''' objective]], with a focus on increasing '''constructive edits''' by editors with fewer than 100 cumulative contributions. === Get Involved === We value your insights and ideas! If you would like to participate in a discussion, share feedback, or pilot new features, please reach out on the relevant Phabricator tasks or [[mw:Talk:Growth|at our talk page]], in any language. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 17 qershor 2025 20:51 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28750629 --> == Kerkese per patrollues == Pershendetje Klein , uroj te jesh mire, ku mind te aplikoj per patrollues sepse me mbaroi afati i caktuar nga ty me pare? Faleminderit. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 19 qershor 2025 09:59 (CEST) :Shtroje kandidaturën këtu: [[WP:Kontrolluesit#Kandidatura për kontrollues]] [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 qershor 2025 22:15 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] Sapo e shtova faleminderit.[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 21 qershor 2025 22:28 (CEST) == Oversized non-free files == Hi! I made [[Përdoruesi:MGA73/ReduceNonFree.js]] as a test because I wanted to make it easy to reduce the size on non-free files. As you can see at [[Përdoruesi:MGA73/Non-FreeOversized]] many of the non-free files are bigger than 100,000 px. That is the limit English Wikipedia has per [[:en:Wikipedia:Non-free_content#Image_resolution]]. I could not find a limit on sqwiki but I think files should not be too big. Do you know if there is a formal limit? If not I suggest that one is introduced. The script should make it easy to downsize the files. But it does not work because only admins can upload a new version of a file. Sadly I spend looooong time trying to find the error before I found out. You are welcome to test it. [[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 20 qershor 2025 21:02 (CEST) :Hi, I'm a reviewer on the project. Unfortunately there's no given limit to image size on Albanian Wikipedia, since the documentation is incredibly out-of-date here. I've been working to update it however any organized maintenance efforts in either mainspace or others is slow given our numbers. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 qershor 2025 22:28 (CEST) ::Hi [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]! Thank you! I suggest to use bots and scripts for tasks that can be fixed that way so humans do not have to spend time on it. And deleting files in [[Speciale:SkedaTëPapërdorura]] could be a good place to start. If the files are not in use and do not have a license or are non-free they should be deleted. The files in [[:Kategoria:Non Licensed Images]] should be checked. If there are not enough users the help out an alternative is to mass delete all the files. So for example leave a notice on Village Pump and say everyone have 30 days to check and fix files and all files not fixed at the end of that limit will be deleted. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 21 qershor 2025 23:02 (CEST) :::Klein is currently on a WikiBreak, so I'd like to page @[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] for some help on this so we can sound the alarm with the other Albanian-speaking users. Right now our efforts have been focused on re-examining our featured articles (as evident by the [[Special:PermanentLink/2808642|notice message]] currently on the wiki for logged-in users). [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 qershor 2025 23:11 (CEST) ::::Pinging @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] since he's also a lot more active. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 22 qershor 2025 02:32 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] I have raised this issue at the local Village Pump here for Albanian users to comment: '''[[WP:Kuvendi#Pastrimi i skedave jo të lira]]''' [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 24 qershor 2025 03:19 (CEST) == Standardizimi i artikujve të vendbanimeve në Shqipëri == Përshëndetje Klein, Jam duke punuar këto ditë me përpunimin dhe standardizimin e artikujve për vendbanimet në Shqipëri. Si shembull mund të marrësh [[Shtanën]] për të më dhënë vlerësim. Rreth kësaj teme kisha edhe disa pyetje: * Emërtimi i artikujve bëhet zakonisht me trajtën e shquar të emrit të vendbanimit (p.sh. ''[[Kukësi]]''). Kjo është në përputhje me rregullat, apo jo? Të vazhdoj kështu? * Për fshatra me emra të njëjtë, cila formë duhet të zgjidhet për emërtimin e artikujve: ** a) ''Emri i fshatit (emri i njësisë administrative)'' ** b) ''Emri i fshatit (emri i bashkisë)'' ** Mendoj se forma me bashkinë është më e qartë, dhe në rastet kur ka dy fshatra me të njëjtin emër në të njëjtën bashki, mund të përdorim njësinë administrative për dallim. Gjithashtu, a preferohet kllapa apo presja (si në Wikin anglisht) për këtë lloj diferencimi? * Në rastet kur një vend është njëkohësisht fshat/qytet dhe njësi administrative/bashki (si ''[[Kolshi (Kukës)|Kolshi]]'' dhe ''[[Njësia administrative Kolsh (Kukës)|Kolshi]]''), a preferohet që të bashkohen në një artikull (si në Wikin anglisht, p.sh. ''[[:en:Kukës]]'') apo të mbahen të ndara? Faleminderit paraprakisht për kohën dhe ndihmën! [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 21 qershor 2025 13:19 (CEST) :Kleini është në pushim për momentin, por për t'u përgjigjur pyetjeve: :* Artikujt për vendet gjithmonë titullohen në të shquar. :* Mënyra se si po përdoren kthjellimet e vendeve aktualisht është: shteti, pastaj bashkia, pastaj njësia administrative. Të shkruar me kllapa si në kthjellimet për [[Drinas (kthjellim)|Drinas]] dhe [[Arbanasi (kthjellim)|Arbanas]]. :* Evidente prej faktit që [[Tirana]] dhe [[Bashkia Tiranë]] janë artikuj të ndarë— jepi ndarazi lirisht. :[[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 qershor 2025 23:20 (CEST) ::Përshëndetje Arbër, ::Edhe pse sa dua unë e shumë të tjerë që të bashkohemi një ditë, teknikisht Drinasi duhet të diferencohet nga shteti, apo jo? Dmth Drinasi (Kosovë) dhe Drinasi (Shqipëri). [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 23 qershor 2025 10:42 (CEST) :::Teknikisht "Drinas" është emër alternativ për Ratkocin këtu n'Kosovë, prandaj nuk e di pse ka kthjellim. E pasna përzgjedhë një shembull shumë të keq... [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 23 qershor 2025 11:11 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 qershor 2025 01:20 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == This Month in Education: June 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 6 • June 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague|Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program|Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota|Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT|Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children|PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College|Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikimedia MKD's Workshops in June|Wikimedia MKD's Workshops in June]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival|Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 27 qershor 2025 09:19 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=28903832 --> == Propozoj heqjen e privilegjeve të administratorëve joaktivë == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Unë besoj se është e rëndësisë së veqantë të propozojmë "heqjen e titullit" administrator për "administratorët joaktivë", dhe të kandidojmë përdorues aktivë për administratorë të rinjë. Administratorët joaktivë po na vënë në një situatë të palakmueshme. Nuk ështe në rregull t'i gëzosh gjithë ato privilegje dhe të mos bësh asnjë redaktim të vetëm për vite me radhë. Administratorëve veteran mund të u shtohet një stampë e veqantë te faqja tyre që tregon se perdoruesi kishte të drejta administrative në shenjë mirënjohje. P.sh ''Admin Badge Icon - 2 vjet 2 muaj''. Pra them të shqyrtohet aktiviteti i tyre (p.sh. asnjë redaktim apo veprim administrativ në 12 muajt e fundit), dhe në përputhje me praktikat e tjera të Wikipedias, t’u hiqen të drejtat nëse nuk ka arsye të forta për të mbajtur atë status. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 qershor 2025 16:47 (CEST) :Aktualisht rregullorja thotë se privilegjet u hiqen vetëm atyre administratorëve që nuk kanë kryer asnjë veprim për 2 vjet. Kjo është forma më bazike e rregullores në nivel global dhe meqë SqWiki nuk ka një rregullore të posaçme të veten aplikohen rregullat e përgjithshme. Unë kam propozuar në të shkuarën që rregulli të ndryshohet nga 2 vjet ne 1 dhe që veprimet të jenë administrative në natyrë, sepse ka anëtarë që thjesht bëjnë një redaktim çfarëdo – mjafton dhe t'i shkruajnë një mesazh dikujt vetëm një herë – dhe vazhdojnë të mbajnë në mënyrë jo aq konkrete privilegjet e shtuara. Kjo "fryrje artificiale" e numrit të administratorëve shkakton vështirësi te përdoruesit për të gjetur një administrator aktiv kur kanë nevojë për ndihmë si dhe jep një element artificial bllokimi për kandidaturat e reja pasi kushdo mund të argumentojë që një komunitet kaq i vogël sa i yni nuk ka nevojë për një numër kaq të lartë administratorësh. Pas propozimit tim pati diskutim por nuk u ndërmor kurrë ndonjë veprim konkret në lidhje me të. Kjo dhe për arsye se kontrollimi i veprimeve administrative është disi i vështirë: Ti mund të shohësh lehtësisht kontributet e dikujt por nuk ke një tabelë të mirëfilltë me të gjitha grisjet apo mbrojtjet që ai person ka kryer. Nëse do të vinim një rregullore të tillë, do të duhej që paraprakisht të siguronim një mekanizëm kontrolli për këtë gjë dhe pastaj të mund të nisnim ta aplikonim, përndryshe do të ishte thjesht një rregull fiktiv. [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 23#Kritere të reja për administratorët dhe burokratët|Këtu]] gjendet dhe diskutimi i shkuar në lidhje me këtë çështje. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 30 qershor 2025 11:47 (CEST) ::Atëherë insistoj që të paktën të jetë 1 vit dhe që veprimet të jenë administrative në natyrë. Të njejtat defekte i pashë edhe unë, ne të përditësojmë rregulloren njëherë e pastaj merremi me mekanizmin dhe fillojmë filtrimin. Duhet të i'a nisim diku. Nesër e lexoj më thellësisht atë diskutim.. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 korrik 2025 00:48 (CEST) :::Unë dakord jam. "Veprime administrative < 1 për 1 vit => degradim" Nëse dëshiron ta propozosh e të kalohet do të isha dakord. Thjesht duhet diskutuar paraprakisht me Kujdestarët në Meta pasi ata janë të vetmit që kanë mundësi të heqin privilegjet e administratorëve (burokratët mundet vetëm t'i japin). Nëse ata thonë se nuk kanë mekanizma për ta zbatuar atë gjë, edhe nëse pranohet këtu, do të refuzohet nga ata për pazbatueshmëri. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 korrik 2025 15:16 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Na duhet që dikush t'i krijoj dy stampa të reja. [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj_heqjen_e_privilegjeve_t%C3%AB_administrator%C3%ABve_joaktiv%C3%AB | Në fund të diskutimit i kam cekur në pikën 5] . Pasi i siguruam votat është e udhës që pas përditësimit të dy rregulloreve dhe mbylljes së diskutimit të merreshe me këtë pjesë (''Për paralajmërimet kemi një robot pak a shumë''). ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 korrik 2025 01:08 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], si i imagjinon stampat në fjalë? Ke ndonjë shabllon të ngjashëm parasysh nga EnWiki ku mund të bazohem? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 korrik 2025 03:05 (CEST) :::Pika 5. "Na mbetet krijimi i stampës Stampa e ish-administratorit dhe Stampa e ish-burokratit, stampë mirënjohje për ish-administratorët që shtohet në krye të faqes në anën e djathtë, të jetë e ngjashme me "Administrator topicon". Këto stampa duhet të mund të shtohen apo hiqen në një faqe vetëm nga një Administrator/Burokrat." Une e imagjinoj në ngjyrë Ari (me ndonjë mundësi të shtohet periudha e të qenurit administrator pranë saj, ose klikimi i saj të qoj te faqja e kandidaturës të atij Admin-i). [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 korrik 2025 07:10 (CEST) ::::Krijova diçka që i përngjet një pllakate e mund të përdoret për administratorët e burokratët. Shiko njëherë si të duket te [[Përdoruesi:Klein Muçi/sandbox]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 korrik 2025 12:45 (CEST) :::::Besoj se kjo kryen punë, shumë mirë. Tani mund t'e mbylli diskutimin te Kuvendi. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 korrik 2025 23:11 (CEST) ::::::Stampa gjendet te {{tl|Service plaque}} dhe mund të përdoret tashmë. Ndryshimet nga propozimi origjinal janë që nuk është e stilit "topicon" dhe mund të përdoret/vendoset nga kushdo (limitimi i saj me filtra redaktimi vetëm për redaktorët do të ishte pak "over the top" duke qenë se aktualisht atë metodë e kemi shfrytëzuar vetëm për stampat e grisjeve, si stampa shumë të rëndësishme). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 gusht 2025 10:50 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 korrik 2025 01:40 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == Books & Bytes – Issue 69 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 69, May–June 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> In this issue we highlight a new partnership, Citation Watchlist and, as always, a roundup of news and community items related to libraries and digital knowledge. <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 1 korrik 2025 15:11 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=28917472 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 korrik 2025 02:04 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == Standard i dyfishtë == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Të jenë të dyja me titull të shquar apo të pashquar, sikur t'i standardizoje; [[Wikipedia:Administratorët]] dhe [[Wikipedia:Burokratë]]. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 korrik 2025 01:10 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 korrik 2025 01:08 (CEST) ::Nga [[WP:Titujt e artikujve]]: {{xt|Është pajtuar që titujt e artikujve që janë emra apo '''kanë grupe emërore''' në Wikipedia shqip të jenë në '''trajtën e shquar, rasa emërore— mundësisht në numrin njëjës.''' }} [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 13 korrik 2025 12:57 (CEST) :::(https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ABurokrat%C3%ABt&diff=2816046&oldid=2816022) {{U bë}} [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 korrik 2025 16:58 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 korrik 2025 22:08 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskuto]]) 16 korrik 2025 14:28 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Dyshim i një llogarie kukull == Ç'kemi Klein, jam t'u i vërejtë faqet që po krijohen. Së fundi u krijua një faqe e ''dytë'' për [[Dava Bulku|Davë Bulkun]] (që është subjekti i një votimi për grisje) tek [[Dava Bulku –Ambasadorja e Paqes nga Shqipëria në Bruksel]]. Faqen e parë e krijoi përdoruesi LILO SHEHU, dhe faqen e dytë e krijoi Toni910et. Jam shumë i sigurt që të dytë po vijnë nga i njëjti person, meqenëse po i shkelin të njëjtat rregulla (shquarësia e paqartë, burimet e cilësisë të ulët dhe të vetëpublikuara), dhe të dytë kanë arsyetuar veten kundër fshirjes me nëntitullin "[[Diskutim:Dava Bulku –Ambasadorja e Paqes nga Shqipëria në Bruksel#Arsye perse nuk duhet fshire|Arsye perse nuk duhet fshire]]" ose "[[Diskutim:Dava Bulku/Arkivi 1#Arsye për të mos e grirë artikullin|Arsye për të mos e grirë artikullin]]" në faqet përkatëse të diskutimit momentin kur iu shtua stampa për grisje. Nuk kemi checkuser-a për ta vërtetuar dhe nuk jam shumë i kuptueshëm me këtë aspekt të verifikimit, prandaj po të drejtohem ty me gjasa që mund të kesh më shumë dijeni për verifikim të IP adresës së këtyre. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 20 korrik 2025 03:36 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], ç'kemi? :) Fatkeqësisht administratorët nuk kanë informacion për IP-të e llogarive të përhershme (llogaritë e përkohshme janë llogaritë që përdorin përdoruesit kur nuk kanë një llogari). Siç e the, ne nuk kemi checkusers (rregullorja botërore e kërkon që të jenë minimalisht 2, mund të ofrohem unë një nëse ofrohet dhe një administrator tjetër për rolin) kështu që kërkesat për të duhet të bëhen në Meta te [[m:Steward requests/Checkuser]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 korrik 2025 02:36 (CEST) ::@[[Përdoruesi:AT44|AT44]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. Ndonjë vullnetarë?. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 korrik 2025 07:00 (CEST) ::Në rregull, e shtroj unë kërkesën në Meta tash për tash. Ama do të ishte mirë me e pasë këtë punën e checkuserave të rregulluar dikur. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 25 korrik 2025 00:20 (CEST) :::Sapo të dalë dikush vullnetar që të bëhemi minimalisht 2, do të hap një votim në Kuvend atëherë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 korrik 2025 01:30 (CEST) ::::Përshëndetje, mund të paraqitem edhe unë, por nuk besoj se do të arrijmë minimumin prej 25–30 redaktorësh për miratim. - [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 29 korrik 2025 09:55 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:AT44|AT44]], ku i gjete këto vlera? Po përpiqesha të gjeja kushtet e shkruara diku por nuk ia dola. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 korrik 2025 11:12 (CEST) ::::::Tek [[:m:CheckUser_policy#Appointing_local_CheckUsers]]. - [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 29 korrik 2025 11:50 (CEST) :::::::Ah, e drejtë. 30 votues është e vështirë të gjenden për komunitetin tonë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 korrik 2025 12:10 (CEST) :::::::Ai kusht është për wikit me një Komitet Arbitrazhi, nuk vlen për ne sepse nuk e kemi një gjë të tillë. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 korrik 2025 12:10 (CEST) ::::::::Tek paragrafi i trete i referohet "wiki without an Arbitration Committee". - [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 29 korrik 2025 12:50 (CEST) :::::::::Dua të theksoj: "{{xt|On a wiki without an Arbitration Committee that meets the criterion above, '''or in a project where there is a preference for independent elections''', the community may approve local CheckUsers (stewards not counting as local CheckUsers) '''per consensus'''.}} :::::::::<small>''[Në një wiki pa një Komitet Arbitrazhi, '''ose në një projekt ku ka preferencë për zgjedhje të pavarura''', komuniteti mund të miratojë CheckUserë lokalë (duke mos numëruar kujdestarët si CheckUserë lokalë) '''sipas marrëveshjes.''']''</small> :::::::::Lejohemi të kemi marrëveshje në rast se preferohen zgjedhjet e pavarura. Obligimi nuk është që të presim për 25–30 persona, edhe pse do të ishte rasti më ideal. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 korrik 2025 23:23 (CEST) == Ndihmë në kontrollin e rregullimeve në artikuj == Përshëndetje, Klein! Para disa vitesh kam kërkuar ndihmën tuaj për kontrollin e artikujve. Tani kam mësuar disa fakte të reja, të cilat më kanë detyruar të azhurnoj informacionin në artikujt e mi, në mënyrë që të përputhet me realitetin. A mund të më ndihmoni në kontrollin dhe publikimin e rregullimeve të mia? Artikujt janë këta: https://sq.wikipedia.org/wiki/TVALB dhe https://sq.wikipedia.org/wiki/NimiTV Faleminderit! [[Përdoruesi:Krakozjabla|Krakozjabla]] ([[Përdoruesi diskutim:Krakozjabla|diskutimet]]) 21 korrik 2025 17:00 (CEST) :@[[Përdoruesi:Krakozjabla|Krakozjabla]], përshëndetje! :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ose @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] mund të të ndihmojnë më mirë në çështjet me artikujt. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 korrik 2025 02:38 (CEST) ::{{U bë}} Të dyja të shqyrtuara kohë më parë. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 korrik 2025 23:43 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 korrik 2025 01:41 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 korrik 2025 02:25 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == This Month in Education: July 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 7 • July 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025|Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Educational Outreach with Youth Centers in Albania|Educational Outreach with Youth Centers in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025|Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs|Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning|The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025 |When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD|Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia|Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Various programmes up and rolling with Charles University Prague|Various programmes up and rolling with Charles University Prague]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 gusht 2025 05:01 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29005310 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 gusht 2025 05:39 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 gusht 2025 01:28 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == [[Jose Kaimlett]] == Ciao carissimo Klein Muçi, come stai? Io bene, quì fa molto caldo. Per favore, potresti vedere se questa nuova pagina che ho creato sia a posto? Grazie mille di tutto, se vuoi, ti posso aiutare in Italiano e Portoghese. Buone vacanze e a presto. [[Përdoruesi:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Përdoruesi diskutim:Rei Momo|diskutimet]]) 13 gusht 2025 08:55 (CEST) :Ciao Rei! :Sì, è tutto a posto. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 30 gusht 2025 10:57 (CEST) == Pyetje nga [[User:MARIO ROSHI|MARIO ROSHI]] nëpërmjet panelit të ndihmës (15 gusht 2025 10:17) == HAPA NJE FAQE ZYRTARE ME EMRIN TIM I KA FUTUR TE GJITHA TANI SE DI A ESHTE NE RREGULL --[[Përdoruesi:MARIO ROSHI|MARIO ROSHI]] ([[Përdoruesi diskutim:MARIO ROSHI|diskutimet]]) 15 gusht 2025 10:17 (CEST) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], mbase mund të ndihmojnë më shumë këtu. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 30 gusht 2025 10:58 (CEST) ::@[[Përdoruesi:MARIO ROSHI|MARIO ROSHI]], përshëndetje, ku është problemi, si mund të i'u ndihmojmë?. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 30 gusht 2025 11:48 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 gusht 2025 02:37 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 gusht 2025 02:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == Riemërtimi i [[Wikipedia:Kontrolluesit]] == Përshëndetje Klein, Siç e ke vënë re ndoshta dhe vetë, kohët e fundit jam marrë shumë me përkthime të ndërfaqes së MediaWiki-t në [https://translatewiki.net/ translatewiki.net]. Për këtë arsye doja të të pyesja edhe për një përkthim që ka pak më shumë peshë se të tjerët, dhe që s'mund ta bëj pa u konsultuar me një administrator. Termi "kontrollues" më duket disi i gjerë për kontekstin që ka. Nëse e marrim nga anglishtja, "kontrollues" përkthehet "checker", por në rastin tonë kontrolluesit thjesht kanë të drejtën të shqyrtojnë redaktime ("reviewer" në anglisht), dhe redaktimet e tyre shënohen automatikisht si të shqyrtuara (pranuara). Prandaj, mendon se do të ishte më mirë ta zëvendësonim këtë term me "shqyrtues", meqë edhe folja që përdoret për veprimin është "shqyrto", jo "kontrollo"? PS: Pak jashtë teme, por diçka tjetër që kam vënë re dhe që më "vret syrin" është fakti që te logoja majtas lart është shkruar '''Encikopedia e lirë''', pra mungon një 'l' te fjala "Encikopedia". :P [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 28 gusht 2025 10:07 (CEST) :@[[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]], përshëndetje! Po, e kam parë dhe të përgëzoj për zellin. Për shumë prej termave të përkthyer jam njoftuar automatikisht pasi unë kam qenë një nga kontribuesit kryesorë së fundmi andej. Qëllimi im në përkthime ka qenë që të ketë një stil të njësuar e të jenë fjalë më së shumti me rrënjë shqipe. Në fakt po mendoja të të flisja në lidhje me këtë por mendova që pjesa më kryesore është që stili të jetë i një standardi të vetëm dhe meqë po e merrje me themel, thashë të mos të të ndërpres zellin. Meqë më ra rasti, po munde do të këshilloja të shkoje drejt përdorimit të fjalëve "sa më shqip". Ndryshimet në Wikipedia shpeshherë kanë ndikim të madh në mënyrën se si flitet një gjuhë në rrjet. :Duke u rikthyer te tema, unë jam dakord për të dyja termat. Nëse gjykon se është më mirë të zhvendoset te WP:Shqyrto, ''[[en:WP:BE BOLD|WP:BE BOLD]]''. Personalisht problemin kryesor e shoh te sistemi i kontrollit/shqyrtimit. Ne kemi një version shumë agresiv ku çdo ndryshim duhet kontrolluar paraprakisht. I tërë zgjatimi i kontrollit është një sistem i braktisur prej kohësh pa mbështetje teknike e shumë projekte kanë hequr dorë nga ai. (Ca e aktivizojnë vetëm për faqe që janë nën sulm/ndryshime të shpeshta.) Aktualisht është krijuar dhe një inteligjencë artificiale për kontroll që sërish ne nuk e kemi të aktivizuar. Shpresa ime ishte të zbrazej lista e ndryshimeve në pritje dhe pastaj ta hiqnim këtë formën agresive që kemi dhe të aktivizonim Automoderatorin e mbase pastaj të përqëndroheshim te përmbajtja e faqeve si WP:Kontrolluesit apo titulli i tyre që kanë vite pa u prekur. Por meqë zbrazja e listës po merr kohë përtej parashikimeve, besoj se mund të përfitojmë sa mundemi nga ndryshime si ky që propozon. :Në lidhje me stemën, unë e shoh me L. Mos ndoshta je gabuar? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 gusht 2025 15:07 (CEST) ::Përshëndetje sërish @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], ::E di që duhet të përdorim sa më shumë fjalë shqip, por fatkeqësisht, siç ndoshta e di edhe vetë, shumë terma në anglisht kanë një kontekst specifik që në shqip maksimumi mund t'u gjejmë një përkthim të përafërt, por jo fiks atë që duhet. Për shembull, fjala "section" nuk ka një përkthim të drejtpërdrejtë. Mund të përdorim "paragraf", që në fakt është përkthimi i "paragraph", ose ta "shqipëzojmë" në "seksion", siç kam bërë edhe unë. Edhe unë jam kundër këtyre shqipëzimeve, por fatkeqësisht një përdorues në shqip kupton më lehtë "section" apo "seksion" sesa "pjesë". Ose disa fjalë nuk mund t'i përkthesh dot fare, si p.sh. "cache". Thjesht jam duke shpjeguar pikëpamjen time dmth, se pse kam favorizuar terma të huaj. Megjithatë, së fundmi kam filluar të shkruaj sa më shumë shqip që të jetë e mundur gjithsesi, dhe i kam ndërruar termat e huaj. Ndërsa për njehsimin, edhe unë e kam pikë të dobët. Madje sa herë që gjej një përkthim më të mirë për një term, kthehem pas dhe i përditësoj të gjitha përkthimet e mëparshme që të jenë të njehsuara. Kështu që pa merak, e kam parasysh. ::Bie dakord me ty që sistemi i kontrollimit strikt duhet të hiqet dalëngadalë. Për mua ka qenë arsyeja pse nuk kam redaktuar në Wiki-n shqip tërë këto kohë, dhe vetëm pasi u bëra kontrollues, fillova të redaktoj. Është demotivues (?) fakti që çdo redaktim duhet shqyrtuar, pasi mendoj që psikologjikisht njerëzit motivohen më shumë kur i shohin ndryshimet e tyre të publikohen direkt. Do të përpiqem të ndihmoj dhe aty, që të shqyrtohen sa më shpejt redaktimet e pashqyrtuara dhe të ndërrohet modeli. ::Sa për logon, ashtu më shfaqet vërtet, e çuditshme. Kontrollova burimin e faqes dhe duket se serveri është duke i ofruar shfletuesit tim [https://sq.wikipedia.org/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-sq.svg këtë imazh]. Nuk e di si duket te ti. [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 29 gusht 2025 16:52 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]], unë shoh këtë: https://sq.wikipedia.org/static/images/project-logos/sqwiki.png :::Ndoshta po e kontrollon nga celulari? :::Unë do të kisha vajtur me "pjesë". Ne e përdorim dhe në jetën e përditshme "Pjesa hyrëse/mbyllëse". ''[[:en:WP:BE_BOLD|S'duhet të kemi frikë]]'' të flasim shqip dhe nëse shumica nuk flasin. Kjo thjesht parimisht se në përgjithësi jam dakord me ty dhe prandaj nuk kam ndërhyrë në përkthimet që ke bërë. Aktualisht kanë mbetur vetëm 400 redaktime për t'u kontrolluar. Me një angazhim të fundit mund t'i përmbyllim e t'i hapim rrugë ndryshimeve në lidhje me procedurat e shqyrtimit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 gusht 2025 18:57 (CEST) == A lejohet kjo forme emri? == https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi:Renamed_user_7aef79ad6a85ea8e0f85754cb4d4a1a456711e2a07cec57fd3c469f472bb41e6 .- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 gusht 2025 02:34 (CEST) :Po. Është pjesë e ''[[en:WP:VANISH|WP:VANISH]]''. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 gusht 2025 15:08 (CEST) ::Ne rregull. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 gusht 2025 15:19 (CEST) == Faqet e pashqyrtuara == Unë fillova sot, shpresoj që edhe të tjerë të ndihmojnë në zbrazjen e kësaj liste. Janë rreth 2415 artikuj të pashqyrtuar. [[Speciale:UnreviewedPages]] Etiketoni të tjerë që mund të ndihmojnë; @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Flladimi|Flladimi]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], @[[Përdoruesi:Zbulimi|Zbulimi]], @[[Përdoruesi:AT44|AT44]], @[[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]], @[[Përdoruesi:Olsi|Olsi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 gusht 2025 02:44 (CEST) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], faleminderit për angazhimin! Hera-herës mundohem të kontrolloj dhe aty, megjithëse më së shumti përpiqem të zeroj listën e ndryshimeve në pritje te artikujt e shqyrtuar. Pyetja është a munden përdoruesit jo-administratorë të bëjnë kontrollime te ajo listë? Kam një përshtypje që nuk munden por mund të gabohem. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 gusht 2025 18:58 (CEST) ::Lejohet për redaktorë, kontrollues e adminë. Të etiketuarit këtu kanë privilegje për të vepruar. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 gusht 2025 19:15 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 shtator 2025 22:49 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == Rekomanduesi bezdisës i listave për krijim të artikujve sllavë është kthyer == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E bllokova këtë IP, por sigurisht do kthehet me ndonjë tjeter. Rasti 1; https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi_diskutim%3AFallbackintoreality&diff=2829531&oldid=2825947. Rasti 2; https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi_diskutim%3ALanceloth345&diff=2829530&oldid=2826704. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 shtator 2025 06:30 (CEST) == This Month in Education: August 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 8 • August 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Bootcamp Wikipedia in Classroom|Bootcamp Wikipedia in Classroom]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Brazil launches campaign about Open Science on Wiki|Brazil launches campaign about Open Science on Wiki]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins|Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI|Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From a Curious Student to a Wikimedia Leader|From a Curious Student to a Wikimedia Leader]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators|From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Higher education with Wikipedia in Spain|Higher education with Wikipedia in Spain]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal|Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network|Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/The brains behind Wikipedia|The brains behind Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers|Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point|Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers|Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia vs AI at La Trobe University|Wikipedia vs AI at La Trobe University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers|St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna|Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education|In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer|Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 2 shtator 2025 17:16 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29205629 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 shtator 2025 03:13 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 shtator 2025 19:05 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == Books & Bytes – Issue 70 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 70, July–August 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New collections: ** ''Times of Malta'' ** Africa Intelligence ** Intelligence Online ** ''La Lettre'' ** ''Glitz'' * Spotlight: Wikimania <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 shtator 2025 15:16 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29292435 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 shtator 2025 00:54 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 shtator 2025 22:51 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == This Month in Education: September 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 9 • September 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination|Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism & Folklore 2025 Winners|CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism & Folklore 2025 Winners]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025|2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište|Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Breaking Barriers, Why open Knowledge matters|Breaking Barriers, Why open Knowledge matters]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach |Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU & Alvan|Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU & Alvan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia|Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Monográfico sobre Wikipedia en el aula, Revista Docere|Monograph on Wikipedia in the classroom, Docere Magazine]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan|The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025|The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes|Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cultura libre en las aulas|Free culture in the classroom]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia Rwanda Wiki clubs|Wikimedia Rwanda Wiki clubs]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 2 tetor 2025 17:10 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29344785 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 tetor 2025 19:22 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == Qwerfjkl (bot) - Problem me referimet (9 tetor 2025, 14:36) == ju falenderoj per kohen dhe ndihmen tuaj. Ne vijim te parregullsive te raportuara, korrigjimet e duhura u kryen. ju lutem me ndihmoni te raportoj sa me mire informacionin sipas rregullave te vendosura. Edhe nje here faleminderit :@[[Përdoruesi:Parliamentary representative Musaraj|Parliamentary representative Musaraj]], përshëndetje! Artikulli që keni shkruar për [[Dr.Adanela Musaraj]] është i tëri në gjuhë të huaj. Mbase keni dashur ta shkruani te Wikipedia anglisht. Këtu artikujt duhet të jenë në gjuhën shqipe. Më shumë mbase mund t'ju informojë përdoruesi @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 tetor 2025 01:42 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 tetor 2025 20:58 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 tetor 2025 21:35 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == Growth News #35 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === New releases === ==== English Wikipedia gets "Add a Link" Structured Task ==== We [[w:Wikipedia_talk:Growth_Team_features#"Add_a_link"_experiment_and_next_steps|released]] the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|"Add a Link" Structured Task]] to 100% of accounts at English Wikipedia on Tuesday, September 2nd (before then it was available to 20% of accounts). ==== Growth features for Wikidata ==== After examining if the Growth features and Mentorship could be adapted to Wikidata, we activated the Growth features on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] to allow for testing and discussion ([[phab:T400937|T400937]]). Although some features, like Suggested Edits, are Wikipedia-specific, the Growth team designed most features to be more wiki-agnostic. === Work in progress === ==== Revise Tone Structured Task ==== The Growth team is making progress on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|the technical architecture, onboarding design, and early user testing]]. We are targeting an A/B test before the end of this year, with constructive edits by newcomers as the primary success metric. ==== Add a link to more wikis ==== The machine learning team has been working on a new model that can suggest links to more languages, including Urdu, Chinese, and Japanese Wikipedias. [[phab:T404460|We are starting to release]] the “Add a Link” feature to Wikipedias that weren’t supported by the previous model. [[mw:Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], which can be [[mw:Help:Growth/Tools/Add_a_link#Configuration|configured by the community locally]], increases the chance that a new contributor will make their first edit and then continue to participate in Wikipedia. === Research === The Growth team is involved in several research initiatives to help guide our future work: [[mw:Growth/Progression System|Progression System]] – We have [[mw:Growth/Progression_System#Design_Research|published]] initial findings from interviews with 10 English and French Wikipedia newcomers. The research examined motivations, challenges, and feedback on a prototype system intended to help editors build confidence, develop skills, and contribute more constructively over time. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Mobile Web Editing Research|Mobile Web Editing Research]] – This project combines quantitative and qualitative data, community feedback, and user journey analysis to identify possible ways to enhance the mobile editing experience. [[m:Special:MyLanguage/Research:Successful Newcomers Survey 2025|Newcomers Survey]] – This project surveys successful newcomers on English Wikipedia to understand their early editing experiences, tool use, and community interactions. === Community events === The Growth team participated in several community events to listen, share, and collaborate on improving newcomer experiences across Wikimedia projects. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/RPBSEF/ Organizers as key partners to support newcomers' growth in our movement]''' This session invited organizers to share how they introduce newcomers to Growth features and the challenges they encounter. The discussion focused on common newcomer questions and opportunities to strengthen collaboration in supporting new editors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/review/VCSCUVJCGFRNY89TTKXRVFMGYMWPMSXT Lightning Talk: Structured Tasks]''' This talk demonstrated how Structured Tasks help newcomers take their first successful steps on Wikipedia. It shared impact data, community configurations, and a demo of “Add a Link,” illustrating how these tasks make editing more accessible and sustainable, particularly for mobile contributors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]''' With active editor numbers declining, the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] aims to create a clearer, more engaging path for participation. This session, led by the WMF Contributors group with involvement from the Editing, Growth, Moderator Tools, and Connection (formerly Campaigns) teams, highlighted efforts to streamline contributor experiences, offer structured and mobile-friendly workflows, and foster meaningful engagement. Participants learned about ongoing initiatives and shared feedback to help shape a more inclusive and sustainable future for Wikimedia contributors. '''CEE Meeting - [[metawiki:Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Submissions/Retaining_beginners_and_improving_content_moderation:_an_inclusive_and_sustainable_future_for_Wikipedia_contributors|Retaining beginners and improving content moderation: an inclusive and sustainable future for Wikipedia contributors]]''' Many communities face a decline in volunteer engagement. Newcomers often leave soon after joining, while experienced editors struggle to manage increasingly complex workflows and overwhelming backlogs. We presented the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] and the different features and workflows that can help communities to address these challenges. We listened to the specific needs of the CEE communities to help guide the Contributors teams' work. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 22 tetor 2025 12:23 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=29457883 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 tetor 2025 20:30 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == This Month in Education: October 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 10 • October 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/"WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!" winner at the Open Education Awards 2025|"WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!" winner at the Open Education Awards 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer|A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Debating open science and scientific dissemination in Brazil|Debating open science and scientific dissemination in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta|Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025|India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/JDACA & Amman Arab University|JDACA & Amman Arab University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/New starting page for Wikipedia users had been launched in September|New starting page for Wikipedia users had been launched in September]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset|Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia MKD’s Education Program activities for October|Wikimedia MKD’s Education Program activities for October]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania|Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 2 nëntor 2025 07:05 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29511272 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 nëntor 2025 20:33 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kampionati Botëror i Futbollit 2014]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2870945|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kampionati Botëror i Futbollit 2014]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20n%C3%ABntor%202025,%2012:58)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 nëntor 2025 13:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kampionati Botëror i Futbollit 2006]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2870951|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kampionati Botëror i Futbollit 2006]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20n%C3%ABntor%202025,%2013:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 nëntor 2025 14:02 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 nëntor 2025 21:37 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == Emrat në gjuhë të huaj == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], ky [[Përdoruesi:我是啊啊啊啊啊啊啊啊啊啊]], [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Titujt_e_artikujve#Emrat%20n%C3%AB%20gjuh%C3%AB%20t%C3%AB%20huaj ka emër në gjuhë të huaj]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 nëntor 2025 21:21 (CET) :Emrat e përdoruesve lejohen të jenë në çdo gjuhë për sa kohë nuk janë fyes. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 nëntor 2025 00:09 (CET) ::Në rregull. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 nëntor 2025 00:34 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 nëntor 2025 18:26 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == Books & Bytes – Issue 71 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 71, September–October 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Spotlight: 1Lib1Ref 2025 in Nigeria * Frankfurt Book Fair * Tech tip: Wikipedia Library access template <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 nëntor 2025 16:22 (CET)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29611655 --> == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 19 nëntor 2025 14:44 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 nëntor 2025 16:56 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == Kërkesë për masa == Hej, a mund ta bllokosh përdoruesin Sojetz? Bëhet fjalë për Goelian, duhet të ta kujtojë nga më herët mendoj, dhe me këtë llogari ai ka shkaktuar sërish shumë dëm, pasi është vetëm duke zhvendosur gjëra. Shumë gjëra janë kthyer tashmë mbrapsht / janë rivendosur, sidomos nga [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim P.]] dhe Edukatori. Ai thjesht nuk po sjell asnjë kontribut përmbajtësor që na çon përpara. Me shumë gjasë do të kthehet sërish me një llogari të re — por a mund të bëjmë diçka që çdo llogari e re të mos marrë menjëherë pas disa ditësh regjistrimi të drejtën për të bërë ndryshime kaq të gjera si zhvendosjet? (Ose që ti ta nisësh këtë çështje në vendin e duhur / ta propozojmë për diskutim? Unë nuk e di ku tjetër ta ngrë këtë.) Faleminderit shumë për mirëkuptimin! [[Përdoruesi:Hyllvegu|Hyllvegu]] ([[Përdoruesi diskutim:Hyllvegu|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 19:30 (CET) Një problem të lidhur, pra që zhvendosjet nuk mund të kthehen gjithmonë aq lehtë mbrapsht, e kisha përmendur në lidhje me Goelia/Dribbler që para afërsisht 4 vitesh, përndryshe (https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:Qendrimi15#Kujdes). Dhe për informacion, llogaritë e Dribblerit në fakt duhet të bllokohen në nivel global [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:CentralAuth/Dasgut][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:CentralAuth/Nixfer], por nuk dua të humbas kohë këtu.--[[Përdoruesi:Hyllvegu|Hyllvegu]] ([[Përdoruesi diskutim:Hyllvegu|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 19:56 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 21:02 (CET) ::@[[Përdoruesi:Hyllvegu|Hyllvegu]], përshëndetje! Pjesë e doktrinës së përgjithshme Wiki është se ndëshkimet përgjithësisht duhet të përdoren si mjet ndalues, jo ndëshkues. Duke gjykuar nga kontributet e tij, përdoruesi në fjalë ka mbi 1 muaj që nuk është aktiv dhe disa prej tyre ngjan të kenë qenë të dobishme. Në këto kushte besoj se është më me vend që të ruhet si përdorues e mbase të ndërmerren masa në çastin që mund të fillojë të bëjë veprime që janë dukshëm me qëllime keqdashëse. Në lidhje të tërthortë me diskutimin tënd, sidomos nxitur nga diskutimi që ke përmendur më sipër me mua e Qendrimin, mbase mund të kesh interes për [[Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli i ndryshimeve në pritje|këtë diskutim]] që po zhvillohet këto ditë në Kuvend. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 21:49 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Deçani]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2875645|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Deçani]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20n%C3%ABntor%202025,%2001:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 nëntor 2025 02:06 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Paraket me bark të kuqërremtë]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2875824|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Paraket me bark të kuqërremtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20n%C3%ABntor%202025,%2000:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 01:29 (CET) == Pyetje nga [[User:Maria0.0111|Maria0.0111]] te [[Ermal Rama]] (28 nëntor 2025 02:17) == Pershendetje. Do deshiroja te publikoja foto te filmave dhe teatrove te z.Ermal Rama e me shume informacione ne lidhje me jeten e tij artistike po nuk e di se si . Faleminderit --[[Përdoruesi:Maria0.0111|Maria0.0111]] ([[Përdoruesi diskutim:Maria0.0111|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 02:17 (CET) :Përshëndetje, @[[Përdoruesi:Maria0.0111|Maria0.0111]]! Materialet multimediale duhen ngarkuar te [https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page Wikimedia Commons]. Atje do të gjeni një buton për ngarkimin te lidhjet majtas dhe më pas do të udhëzoheni për vijimin e punës gradualisht. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 02:19 (CET) ::pershendetje ::Faleminderit per sugjerimin tuaj . ::E ndoqa sugjerimin tuaj , ndoqa hapat por asnjera nuk me dergoi me pas ne Faqen Ermal Rama Wikipedia per te shtuar foto te shfaqeve teatrale e filmave per te pasuruar keshtu me shume faqen e Ermal Rama me me shume informacione e foto . ::Faleminderit [[Përdoruesi:Maria0.0111|Maria0.0111]] ([[Përdoruesi diskutim:Maria0.0111|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 02:40 (CET) :::Te artikulli [[Ermal Rama]] keni një buton për ngarkimin e fotografive, pasi e hapni për redaktim. Aty mund të kërkoni për fotografitë që keni ngarkuar në Wikimedia Commons (duke supozuar se i keni ngarkuar tashmë atje). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 11:09 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Eurofederalizmi]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876025|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Eurofederalizmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra shifrorë: lista e autorëve|Emra shifrorë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur te parametri i emrit të autorëve përdoren vlera të përbëra vetëm nga shifra e shenja pikësimi. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: numeric names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20n%C3%ABntor%202025,%2021:31)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 22:31 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Cirili i Jeruzalemit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876690|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Cirili i Jeruzalemit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20n%C3%ABntor%202025,%2011:09)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 nëntor 2025 12:09 (CET) == This Month in Education: November 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 11 • November 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 & 2026|Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 & 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia|Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras|Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day|190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI|2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States|Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th|November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025|EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Highly productive autumn education activities in Macedonia|Highly productive autumn education activities in Macedonia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon & Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka|Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon & Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe|Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course|Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training|United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM|Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge|Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Science Competition in Albania and Kosovo|Wiki Science Competition in Albania and Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Workshop 2026 Call for Contributions|Wiki Workshop 2026 Call for Contributions]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo|Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community|Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 30 nëntor 2025 14:46 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29716809 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Azia]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876938|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Azia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20dhjetor%202025,%2014:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 dhjetor 2025 15:30 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Antarktiku]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876940|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Antarktiku]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20dhjetor%202025,%2014:31)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 dhjetor 2025 15:31 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 dhjetor 2025 19:57 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Hilariusi]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2877790|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Hilariusi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20dhjetor%202025,%2019:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 dhjetor 2025 20:19 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vasili i Kajserit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2877811|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vasili i Kajserit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20dhjetor%202025,%2019:32)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 dhjetor 2025 20:32 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjoni i Kryqit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2878240|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjoni i Kryqit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20dhjetor%202025,%2001:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 dhjetor 2025 02:40 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 dhjetor 2025 18:45 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == Veç sa për arsyetim == Kur e "përfundova" procesin e grisjes tek "[[Wikipedia:Forumi i Grisjes/Kërkesë për grisje/Agron Rexhepi]]", unë e llogarita që meqë u kërkua nga subjekti disa herë të fshihet artikulli, do të ishte e drejtë. Kërkoj falje. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 12 dhjetor 2025 09:46 (CET) :Asnjë problem. Kërkesa në fjalë i ka aktualisht 2 vota pa tënden. Nëse voton, bëhen 3 e mund të vazhdosh lirshëm me grisjen. Në fakt sasia e faqeve te [[WP:FG]] po kthehet në problem të mëvetësishëm. Aktualisht jan :kaluar 50. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 12 dhjetor 2025 11:20 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 dhjetor 2025 20:02 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == This Month in Education: December 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 12 • December 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages|WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wiki in schools - Architecture and Open Heritage|Wiki in schools - Architecture and Open Heritage]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context|What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge|WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina|Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WAM - Tulu Edit-a-thon & Workshop in St Aloysius University |WAM - Tulu Edit-a-thon & Workshop in St Aloysius University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição|Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025|Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClubs and educational partnership in Albania|New WikiClubs and educational partnership in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania|New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025|Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop|Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17 dhjetor 2025 15:22 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29814101 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 dhjetor 2025 22:45 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 janar 2026 20:33 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 janar 2026 21:29 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == editor? == I likely don't need it, but someone else already revoked "reviewer", so my "editor" flag wasn't duplicating. — [[User:Xaosflux|<span style="color:#FF9933; font-weight:bold; font-family:monotype;">xaosflux</span>]] ^{[[User talk:Xaosflux|<span style="color:#009933;">Talk</span>]]} 21 janar 2026 14:36 (CET) :Hello, Xaos! As you have already noticed, we recently voted on a new consensus/policy on how to grant reviewer rights. We gave a month of grace period for users that wanted to keep that right to reach the new minimum limit (by doing 10 reviews) and then removed it from users which had been granted it accidentally or were no longer active. After the vetting process was over, I noticed that the editor user right duplicated with 99% similarity the reviewer user right so I started manually removing it from users that had it. A few moments after I had started that process, I was made aware that the editor right was granted automatically, completely nullifying my efforts and the newly reached consensus so I re-granted it to the 20 users I removed it from and opened a Phab request to handle it further upstream: {{Phab|T415196}}. :Funny enough, I was just about to come and write you a message regarding this task, as I've done in the past when opening similar ones, and I was surprised to see your name on the notifications. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 21 janar 2026 15:14 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 janar 2026 22:17 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == This Month in Education: January 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 1 • January 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto "25x25" llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 janar 2026 19:26 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29951116 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mali i Zi]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2893838|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mali i Zi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20janar%202026,%2003:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 janar 2026 04:01 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Salvador Dalí]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2893841|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Salvador Dalí]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20janar%202026,%2003:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 janar 2026 04:08 (CET) == Books & Bytes – Issue 72 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 72, November–December 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Renewed partnerships * Spotlight: Strengthening Wikimedia Collaborations with and for Open Science <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 29 janar 2026 13:44 (CET)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29991504 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Naurua]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2894650|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Naurua]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20janar%202026,%2017:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 janar 2026 18:10 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arbëreshët në Itali]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2894655|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arbëreshët në Itali]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20janar%202026,%2017:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 janar 2026 18:14 (CET) == Table of pages with the most Linter errors == I ran a database report of the pages with the most Linter errors, as of a few minutes ago. It is at this [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi:Jonesey95/sandbox&oldid=2894890 permanent link]. If you fix all of the errors on those 299 pages, you will fix 1,729 errors. I have not been able to figure out a set of errors related to [[:Template:fossil]] and a couple of related geological timeline templates. If you find those, I recommend skipping them for now. Some sort of unusual fix may be needed. – [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] ([[Përdoruesi diskutim:Jonesey95|diskutimet]]) 31 janar 2026 02:04 (CET) :Thank you very much! I'll treat that as a starting point soon. I'm looking at the templates first and then continuing with this. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 31 janar 2026 02:10 (CET) ::@[[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]], how would you fix the usage of the obsolete tag <nowiki><tt></nowiki> in these cases: [[Përdoruesi:Kurreshtja/koka/Arkiva/20]]? I have a lot of similar pages with the same usage. They all have either some kind of book/story citation or some kind of poetry. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 31 janar 2026 03:37 (CET) :::Actually, looking at it, maybe the tag should not be used at all. Those pages are filled with those kind of passages and only 10% of use utilize those tags. I will remove them altogether. (Maybe even the pages should be deleted themselves...) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 31 janar 2026 03:42 (CET) ::::That looks like a good choice. If in doubt about tt tags, check the Obsolete tags Help page for guidance. I often replace them with kbd tags on pages that seem abandoned. [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] ([[Përdoruesi diskutim:Jonesey95|diskutimet]]) 31 janar 2026 15:34 (CET) :::::@[[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]], do you think JWB could handle center and font obsolete tags with a good enough find and replace regex? The non-complex cases, I mean. Apparently all our obsolete tag errors are coming from those two tags. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 shkurt 2026 18:01 (CET) ::::::JWB could probably handle many cases. I have replacement regexes for hundreds of patterns. If you are a brave person, you can look at the gigantic mess that I use to do Linter replacements: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Jonesey95/AutoEd/linter.js – [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] ([[Përdoruesi diskutim:Jonesey95|diskutimet]]) 2 shkurt 2026 00:43 (CET) :::::::Haha, thank you! I will treat that as a starting point for inspiration if I see some repeating patterns. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 2 shkurt 2026 17:23 (CET) ::::::::@[[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]], hello! I wasn't expecting to be back so soon. I was working through [[Speciale:LintErrors/obsolete-tag]]. I managed to reduce the list significantly, though I wasn't able to bring it below ~60 pages. I'll be moving on to the last remaining category shortly ([[Speciale:LintErrors/missing-end-tag]]). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 shkurt 2026 19:15 (CET) :::::::::Good work. I fixed a few center tags. There is help for center tags at [[:mw:Help:Lint_errors/obsolete-tag]]. You sometimes have to try different fixes using Preview until you find one that works. [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] ([[Përdoruesi diskutim:Jonesey95|diskutimet]]) 24 shkurt 2026 02:13 (CET) ::::::::::Thank you! Yes, it's only through those help pages that I've been able to do what I've done. Many times I am able to fix the problem but is not really a fix since it changes the original layout, sometimes drastically. I'm continuously trying to memorize different "patterns" from your contributions though. That and the good ol' trial and error. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 shkurt 2026 02:27 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pierre Kalulu]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2895258|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pierre Kalulu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20janar%202026,%2019:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 janar 2026 20:48 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Heckler & Koch MP5]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2895277|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Heckler & Koch MP5]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Adresë e papërshtatshme|Adresë e papërshtatshme]] - Referimet shfaqin këtë problem kur kanë kanë vlerat unfit ose usurped për parametrin dead-url. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unfit URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20janar%202026,%2020:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 janar 2026 21:03 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 shkurt 2026 18:43 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjuha shqipe]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2897622|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjuha shqipe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20shkurt%202026,%2017:46)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 shkurt 2026 18:46 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Parku Kombëtar Bjeshkët e Nemuna]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2898296|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Parku Kombëtar Bjeshkët e Nemuna]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20shkurt%202026,%2001:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 shkurt 2026 02:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Futbollisti Serb i Vitit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2898403|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Futbollisti Serb i Vitit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20shkurt%202026,%2013:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 shkurt 2026 14:25 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 shkurt 2026 00:30 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Major League Soccer]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2899417|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Major League Soccer]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20shkurt%202026,%2002:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 shkurt 2026 03:50 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 shkurt 2026 20:17 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Çmimi i madh i Hungarisë 2015]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2900995|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Çmimi i madh i Hungarisë 2015]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20shkurt%202026,%2023:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 00:01 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Çmimi i madh i Bahrainit 2009]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2901021|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Çmimi i madh i Bahrainit 2009]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20shkurt%202026,%2023:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 00:59 (CET) == Mos duhet te falenderoj per gabimet == Ku qendron mungesa e konstruktivitetit zoteri! Mos duhet te lutem dhe perulem edhe kur ben gabime dhe ngaterresa me provimin e veglave. Wikipedia nuk eshte fusha jote e eksperimentimit me veglat automatike. Sado qe te kesh inate te vjetra, Wikipedia nuk eshte prona jote se je burokrati i wikipedise shqipe. Eshte hapsira e te gjitheve per te kontribuar. Nese kam bere dicka gabim korrigjoje me argumentim sic edhe ta argumentova, por mbase nuk e ke pare shkrimin mbrapa tekstit automatik te kthimit (shpresoj te jete keshtu!). Ose po nuk pranon qe une te shkruaj ne Wikipedine shqipe je gabim, hap nje faqe, apo blog personal dhe je i lire te ftosh dhe pranosh ke te duash. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 01:10 (CET) :T'u përgjigja ku shkrove te përmbledhjet e redaktimit. Me gjithë respektin, bllokimi do të vijë në kohëzgjatje të vazhduar nëse vazhdon të shpërfaqësh [[w:en:WP:OWN|WP:OWN]]. Ke një kohë të gjatë që e bën [[Wikipedia:Zyra e Ankesave/Arkivi 4#Kur administratori eshte "vandalist"|duke nisur që nga 2016]] (madje në të shkuarën e afërt ke kthyer dhe redaktime nga Jonesey95, një nga përdoruesit më të njohur në botë për rregullimet teknike) dhe pas 10 vitesh duhet të ndalojë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 01:18 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Çmimi i madh i Australisë 2009]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2901038|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Çmimi i madh i Australisë 2009]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20shkurt%202026,%2000:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 01:20 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Korça]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902359|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Korça]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20shkurt%202026,%2008:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 shkurt 2026 09:20 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[RNK Split]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902379|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:RNK Split]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20shkurt%202026,%2008:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 shkurt 2026 09:35 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[FK Krshko]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:FK Krshko]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20shkurt%202026,%2008:43)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 shkurt 2026 09:43 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Përmendoret në Ulqin]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902753|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Përmendoret në Ulqin]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20shkurt%202026,%2023:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 00:59 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[David Attenborough]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902757|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:David Attenborough]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shkurt%202026,%2000:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 01:11 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dancigu]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902856|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dancigu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shkurt%202026,%2012:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 13:52 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aeroporti i Kukësit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902857|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aeroporti i Kukësit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shkurt%202026,%2012:54)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 13:54 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Los Anxheles]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902866|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Los Anxheles]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shkurt%202026,%2013:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 14:01 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Toni Kroos]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2904356|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Toni Kroos]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20shkurt%202026,%2017:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 shkurt 2026 18:37 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 shkurt 2026 20:03 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2904533|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20shkurt%202026,%2000:42)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 shkurt 2026 01:42 (CET) == Kriminalistika ne Shqiperi == Pershendetje Klein. Ju keni bere redaktim e ndryshime te artikullit mbi Kriminalistiken ne Shqiperi. Titulli, terminologjia e disa fakte jane edituar gabim e duhen korigjuar. Autori i materialit original eshte themeli i Kriminalistikes ne Shqiperi dhe burimi me i sakte i informacionit. Te lutem facilitoni procesin qe artikulli i duhur te publikohet. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 03:47 (CET) :Përshëndetje! Unë nuk kam bërë ndryshime te artikulli në fjalë për sa thoni, duhet të ketë ndonjë keqkuptim. Gjithsesi mund të ndërhyni duke shtypur butonin ''Redakto'' te artikulli dhe të kryeni ndryshimet e nevojshme. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 03:53 (CET) :Faleminderit per pergjigjen e shpejte. U mundova te vendos artikullin e duhur, po nuk me lejon te gris faqen. A ka ndonje menyre te shpejte per te copy paste te gjithe materialin? [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 03:56 (CET) ::Asgjë. Dëshiron të ndryshosh titullin apo përmbajtjen? Nëse dëshiron të ndryshosh titullin, mbase do të ishte më mirë të propozohej paraprakisht te faqja e diskutimit pasi ka pasur një diskutim për të (që mund të gjendet te arkiva e faqes së diskutimit në fjalë). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 03:59 (CET) :::Po titulli duhet ndryshur ne Kriminalistika ne Shqiperi dhe jo Shkencat mjekoligjore. Artikulli eshte specifik per Kriminalistiken. Babai im, Estref Myftari, me dha artikullin e duhur. Bera sugjerimin per editimin e materialit, po shoh qe fotot nuk jane upload correctly. A mund t’i hedhesh nje sy nese ke kohe? [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 04:38 (CET) ::::Mendoj që fotografitë e përmbajtja mund të trajtohen pasi të dakordësohet titulli. Te diskutimi që keni hapur te faqja shoqëruese e artikullit do të duhet të përmendni arsyet pse njëri titull është më mirë se tjetri nga një këndvështrim kuptimor, etimologjik, terminologjik, etj. Pastaj mund të vazhdohet me hollësitë e tjera si përmbajtja, fotografitë, e ndryshime të tjera edhe në nivel më kapilar. Duhet pasur parasysh se në ekosistemin e Wikipedia-s, edhe kur një çështje duket e qartë nga këndvështrimi i një përdoruesi, ajo mund të shihet ndryshe nga një tjetër. Për shembull, dikush mund të jetë i përqendruar te një artikull i vetëm dhe të kërkojë ndryshime specifike në të, ndërsa përdorues të tjerë që merren me kategorizimin apo standardizimin e përmbajtjes ndër gjuhë të ndryshme e shohin atë artikull si pjesë të një grupi shumë më të gjerë që duhet të ndjekë një standard të përbashkët. Diskutimi te faqja shoqëruese synon njësimin e këtyre interesave të ndryshme ndër përdorues të ndryshëm. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 10:28 (CET) :::::Feleminderit Klein. Kush jane perdoruesit qe bene ndryshimin? Cfare autoriteti profesional kane ata apo moderatoret tuaj te bejne editime te titullit e materialit pa baza shkencore? Kriminalistika dhe Shkencat mjekoligjore jane te ndryshme dhe perdorimi i njeres ne vend te tjetres ne artikullin e editur ul cilesine e materialit dhe kredibilitetin e Wikipedias. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 13:08 (CET) ::::::Gjithashtu, artikulli i propozuar (qe bazohet ne origjinalin perpara redaktimeve jokorrekte te 2022) jep pergjigjet per shqetesimet qe ti ngrite si arsyet e nderrimit te titullit ne këndvështrim kuptimor, etimologjik, terminologjik etj. Nese banon ne Shqiperi te ftojme per nje kafe qe t’i diskutosh keto me autorin e tekstit origjinal, Estref Myftari. Faleminderit dhe vleresojme ndihmen tuaj per hir te se vertetes e Kriminalistikes ne Shqiperi. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 13:58 (CET) :::::::Asgjë. Wikipedia nuk funksionon mbi bazën e autoritetit profesional apo titujve akademikë të redaktorëve. Nëse mendon se ka ndodhur një gabim, qasja më e mirë është të hapet një diskutim për këtë në faqen shoqëruese të artikullit, gjë që shoh se e ke bërë tashmë. Unë personalisht merrem më së shumti me pjesën teknike të projektit, jo përmbajtjen e artikujve. Do të përpiqem të etiketoj te diskutimi që ke hapur përdorues që janë më të profilizuar në përmbajtjet e artikujve. Një këshillë e përgjithshme është se gjërat në Wikipedia marrin kohë, në projektin tonë ku aktiviteti është më i ulët e numri i vullnetarëve më i vogël, kjo kohë është akoma më e gjatë. Diskutimet kërkojnë durim për t'u zhvilluar e familjarizim me politikat e përgjithshme të Wikipedia-s. Këtë e them se në një këndvështrim teknik, vë re se, padashje, redaktimi yt i fundit te artikulli e ka prishur krejt faqen, mbase nga nxitimi. Gjithsesi nuk prish punë, gjërat mund të rregullohen lehtësisht pasi diskutimi të përfundojë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 14:54 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Festivali Evropian i Këngës 2019]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2905349|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Festivali Evropian i Këngës 2019]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20shkurt%202026,%2014:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 15:41 (CET) == Pastrimi i skedave jo të lira == [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi/Arkivi_24#Pastrimi%20i%20skedave%20jo%20t%C3%AB%20lira 1], Besoj se ka kaluar mjaftueshëm kohë të licensohen ato që kanë qenë për t'u licensuar ose tjetër. Jam '''për grisjen''' njëheri të materialeve multimediale të ngarkuara lokalisht që kanë mbetur. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 shkurt 2026 18:51 (CET) Në rregull, pajtohem. Me nderime: --[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Edukatori|diskutimet]]) 27 shkurt 2026 20:17 (CET) :Unë do të sugjeroja të presim, pasi një pjesë e këtyre materialeve, me shumë gjasë, duhen transferuar në Commons dhe jo fshirë. Kam parasysh veçanërisht disa skeda për të cilat e kam pyetur përdoruesin MGA73 në fund të diskutimit të lidhur më sipër, për të cilat nuk mora përgjigje. Duke qenë se ai është rikthyer edhe herë të tjera pas periudhash mungese, mendoj se është e arsyeshme t’i lëmë hapësirë për t'u shprehur dhe për të vijuar procesin aty ku ka mbetur kur të rikthehet. :Ndërkohë mund të fokusohemi te çështje të tjera mirëmbajtjeje. Personalisht, për këtë arsye jam marrë me zbrazjen e listave të gabimeve në kod. Nëse kalon një periudhë e arsyeshme dhe nuk ka reagim, mund ta etiketojmë vetë përdoruesin MGA73 dhe të vazhdojmë procedurën. :Mund ta bënim që tani atë gjë por po mendoja që të përmbyllnim çështjen e Automoderatorit, pasi lista e ndryshimeve në pritje për kontroll ka kaluar 400. Përkthimi i frazave të tij është përfunduar dhe rishikimi i tyre është rreth 50% drejt përfundimit; së shpejti do të duhet ta paraqesim për votim në Kuvend e ta aktivizojmë. :Shënim: Meqë në diskutim janë tërë administratorët aktivë, po gjej rastin të sjell në vëmendje ekzistencën e [[Speciale:FaqeTëPakategorizuara|këtyre artikujve]]. Një pjesë e mirë e tyre duhen kaluar te [[WP:GËRSHËRËT]] por një pjesë kanë nevojë thjesht për vendosjen e një kategorie. Nëse ndokush gjen kohë të merret, do të ishte një rast i mirë për të zbrazur dhe një tjetër listë shumëvjeçare që ka shumë vite e mbushur. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 shkurt 2026 09:45 (CET) ::Mrekulli, botin e mirëpresim. Për mua është me rëndësi të mbyllet si çështje sa më shpejt, i grisëm ose i bartëm në Commons nuk ka rëndësi se si e bëjmë. Ka ardhur koha që ca gjëra që i kemi nisur shumë kohë më parë, të kalojmë në përfundimin e tyre. Po e etiketoj pasi nuk e nisëm diskutimin te Kuvendi por këtu; [[Përdoruesi:MGA73|MGA73]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 28 shkurt 2026 16:50 (CET) :::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], a ka ndonjë ndryshim? Sikur të kalonim në bartje te Commons ose në Grisje tani. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 maj 2026 20:19 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 mars 2026 18:51 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == This Month in Education: February 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 2 • February 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 3 mars 2026 12:55 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30155806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 mars 2026 19:52 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == Books & Bytes – Issue 73 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 73, January–February 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Four new partnerships * User survey thanks <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 11 mars 2026 13:06 (CET)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30224864 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 mars 2026 20:35 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == Krijimi i vetëpromovimeve në Wikipedia, dhe mundësia e drafteve == Hej, jam duke e vërejtur një trend shqetësues të organizatave (ose individëve në emër të atyre organizatave) duke shkruar artikuj për vetveten. Mendoj se duhet ta trajtojmë pak më seriozisht këtë punë. A mendon që mund t'i mobilizojmë pak forcat në atë drejtim? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 20 mars 2026 22:33 (CET) :Në fakt që kur Wikipedia mori njohje, ky ka qenë problemi kryesor në të gjitha gjuhët gjatë gjithë kohës. Sigurisht ka periudha kur hovi është më i madh nxitur nga faktorë të jashtëm (fushata politike, ngjarje të tjera me rëndësi, periudhë pushimesh, etj.) E drejtë është të jemi më të kujdesshëm por pa pasur shabllone karakteristike për rastet (''patterns''), është e vështirë të bëjmë gjë përtej kujdesit të shtuar. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 21 mars 2026 18:19 (CET) ::Fillova duke krijuar një stampë për njoftim tek përdoruesit ofenduesë që t'ia kujtojmë rregullat më lehtë dhe më shpejt (gjendet tek {{tl|uw-reklama1}}), dhe po mendoj të vazhdoj sipas sistemit UW që e ka për momentin enwiki. Ndoshta një udhëzues për redaktorët e tjerë që të mund t'a identifikojnë një faqe reklamuese, me shembuj (përdoruesi krijues ka të njëjtin emër si subjekti, toni lavdërues, mungesa e burimeve etj.)? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 mars 2026 21:02 (CET) :::Po, ndihmon mendoj. Rrënja e problemit te ne në fakt është pak më thellë: Wikipedia shqip nuk është shumë e qartë në çfarë përbën shquarësi dhe cilat burime janë të besueshme. Këto janë pika ku duhet një përqasje organike pasi adoptimi i rregulloreve nga jashtë nuk ndihmon shumë. Fjala bie, në një këndvështrim të përgjithshëm, rregullat për shquarësinë te EnWiki diktojnë që duhet të shkruajmë vetëm për entitete të cilat janë përmendur në burime të tjera parësore serioze e të besueshme dhe ku janë përmendur në një mënyrë jo të tërthortë. Në parim, ky duket rregull shumë i mirë. Kur e sheh të vënë në jetë në kulturën shqipfolëse ama, rregulli fillon e bëhet problematik. Publistika e kritika te ne nuk është aq aktive sa të shkruajë vazhdimisht për njerëzit tanë të njohur në morinë e ndryshme të fushave shkencore, sportive, kulturore e artistike që ekzistojnë. Nëse qëllon që profesioni yt të jetë diçka që ka lidhje me ekranin, e ke një shans që emri të të përmendet diku por për këdo tjetër në fusha të ndryshme, qoftë dhe vetë kineastët puna e të cilëve qëllon të jetë pas ekranit, mundësitë janë të vogla që diku (dhe jo kudo por në faqe të cilësuara serioze e të besueshme) të gjendet informacion për ta në mënyrë të bollshme sa për të justifikuar shkrimin e një artikulli sipas rregullave të përmendura. Shumë entitete të njohura lokalisht mbeten pa artikuj pasi nuk janë aq të njohur sa për ta të shkruajë shtypi botërorë e ai lokal është pak aktiv. Nëse duam të zgjidhet me rrënjë si problem, duhet të përpiqemi t'i japim përgjigje çështjeve të mësipërme fillimisht e pastaj mund të thellohemi te mënyrat se si do t'i aplikojmë rregullat e nxjerra. Po gjithsesi deri atëherë vegla të tilla si stampat për paralajmërime ndihmojnë. (Edhe pse shpeshherë ndodh që subjekte të ndryshme të cilave u vendosen stampat në fjalë të kundërshtojnë menjëherë duke kërkuar me shpejtësi bazën objektive të standardeve që u përdorën për të përcaktuar shquarësinë tyre të pamjaftueshme.) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 22 mars 2026 02:45 (CET) :::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], duke parë [[Wikipedia:Zyra e Ankesave#Përdoruesi/Admin Leutrim.P dhe purizmi gjuhësor|diskutimet e vazhduara]] që po ndodhin [[Përdoruesi diskutim:Fallbackintoreality#Fshirja e editimeve te Alma Cupit|përreth]], mendoj që duhet menduar seriozisht për të kristalizuar disa standarde lokale për çështjet e burimeve. Janë çështje të ndryshme, por rrënja është e njëjtë: nuk ka mjaftueshëm "burime publike e serioze", sipas standardeve të EnWiki-t, për të mbuluar personalitetet shqiptare (për arsyet që kam cekur më sipër). :::E thënë më shqip, gjithnjë e më shumë mendoj që do të na duhet të caktojmë standardet tona lokale për raste të tilla, të cilat, krahasuar me ato të EnWiki-t, mund të jenë të një niveli më të ulët besueshmërie apo serioziteti. Ose kjo, ose projekti do ta ketë të pamundur të ofrojë mbështetje për një pjesë të madhe të realitetit shqiptar. :::Shiko gjendjen e artikullit për [[Inva Mula|Inva Mulën]], një nga këngëtaret më të njohura të Shqipërisë në botë për muzikën operistike. Pak nga mungesa e interesit, pak nga mungesa e informacionit, ai është në një gjendje tepër të shkurtër (dhe ka qenë i tillë prej vitesh). Nuk citon asnjë burim. Shiko homologun në EnWiki: [[w:en:Inva Mula]]. Vuan nga të njëjtat mangësi dhe përsëri nuk citon asnjë burim. Shiko artikullin për [[Unikkatil]]. Nuk ka asnjë burim përveç atij nga Tekste Shqip, dhe ai i arkivuar. Solla raste këngëtarësh, por biografitë e personaliteteve, puna e të cilëve është prapa ekranit, janë edhe më problem në këtë drejtim. Alma Çupi është në ekran çdo javë dhe përsëri preket nga e njëjta mungesë. Këtu nuk pritet detyrimisht që ta zgjidhësh ti këtë çështje pikërisht tani (apo dhe fare), sepse është diçka me të cilën përballemi prej vitesh në forma të ndryshme, ([[Përdoruesi diskutim:Olsi/Arkivi 3#Artikujt në lidhje me muzikën|një shembull]]) por që gjithnjë e më shumë po bëhet e nevojshme t'u jepet përgjigje çështjeve që lidhen drejtpërdrejt me artikujt, tani që janë rregulluar një pjesë e mirë e vështirësive teknike. Siç ke cekur edhe vetë, numri i këtyre rasteve po rritet dita-ditës dhe pritet të vazhdojë të vijë në rritje teksa njohja e Wikipedia-s shqip shtohet e infrastruktura teknike për të futur informacion në të lehtësohet. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 17 prill 2026 11:48 (CEST) :::Bravo, nismë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 01:10 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 mars 2026 17:51 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 mars 2026 21:25 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == This Month in Education: March 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 3 • March 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia & Libraries: Building New Contributors|Wikipedia & Libraries: Building New Contributors]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 prill 2026 12:21 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30317659 --> == Problem me nje bllokim te pjesshem == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Perdoruesi nuk po bllokohet vetem ne redaktimin e Kuvendit edhepse selektova Partial, por Sitewide, poashtu shtova URL; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi. Spo funksionon si duhet. Shih; https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:Blloko/GLOBALIST_LIBERTARIAN . E terhoqa bllokimin teresisht per momentin. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 21:29 (CEST) :Info shtese; [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kuvendi&action=history 1], [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P 2]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 21:35 (CEST) ::Bllokimet e pjesshme në faqe specifike kryhen duke vendosur titullin e plotë të faqes, jo adresën e saj. Për shembull, për Kuvendin, do të duhej të vendosej "Wikipedia:Kuvendi". - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 4 prill 2026 01:25 (CEST) :::Ke të drejtë, në fakt e pata praktikuar më parë si duhej, por këtë herë isha në nxitim e gabova. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 4 prill 2026 10:15 (CEST) == Kategoria "Faqet me harta" == Siç po shihet një kategori po na del çuditërisht e palëvizshme kur përdoren hartat në artikuj. Kategoritë titullohen zakonisht në trajtë të pashquar, por kjo [[:Kategoria:Faqet me harta]] është në të shquar, dhe për t'i vendosur në kategorinë e duhur provova gjithçka, pa sukses. Siç po shihet kategoria është e lidhur ngushtë me veglën [[mw:Extension:Kartographer]] dhe modulin [[Moduli:Mapframe|Mapframe]]. Si administrator i ndërfaqes, a mundesh me kontrollu diku nëpër konfigurimet e Wikipedisë Shqip që kjo të rregullohet? Qëllimi është që kategoria automatike e hartave të kalojë në [[:Kategoria:Faqe me harta|Kategoria:'''Faqe''' me harta]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 5 prill 2026 17:54 (CEST) :UPDATE: e gjeta. thjesht po u dashka me e gjetë në TranslateWiki: [[TranslateWiki:MediaWiki:Kartographer-tracking-category/sq]] [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 5 prill 2026 18:01 (CEST) ::UPDATE APET: nuk funksionoi lol, a mundesh me m'ndihmu? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 00:32 (CEST) :::Aktualisht të dyja kategoritë që ke përmendur dalin bosh. A mund të më japësh një artikull që është i kategorizuar gabim (dhe një përsëritje se si do të duhej të ishte kategorizimi i saktë)? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 6 prill 2026 00:49 (CEST) ::::kontrolloje edhe një herë. "Faqet me harta" si faqe ridrejton tek "Faqe me harta" ama pa ridrejtim i mban krejt artikujt për momentin -> {{No redirect|Kategoria:Faqet me harta}} [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 00:51 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], problemi qendron te fakti që ato artikuj përdorin stampa të vjetëruara. Provova thjesht të kopjoja kodin nga EnWiki në mënyrë shumë bazike për stampën {{tl|Komunë në Francë}}. Kategoria ndryshon te të gjithë artikujt e komunave të Francës. Kjo nuk është zgjidhja ideale pasi kështu thjesht na del kategoria në anglisht, gjithashtu stampat përkatëse mbeten në shqip ndërkohë që infrastrukturën teknike ne e ruajmë në anglisht dhe për më tepër artikujt janë të mbushur me parametra që do të konsideroheshin të vjetëruar kur të ndryshohej stampa (gjithashtu faqja e udhëzimeve duhet përditësuar) por çfarë dua të them është se rasa e kategorisë nuk është problemi i vërtetë. Problemi i vërtetë mbetet përditësimi i stampës në lidhje me homologen në anglisht. Kategoria e hollësitë e tjera janë thjesht pjesët e procesit më pas. Për momentin po e lë pa e kthyer ndryshimin që bëra te stampa që ta shohësh. Më pas po munde zhbëje redaktimin tim deri në një moment të dytë kur ti apo ndonjë tjetër të ketë mundësinë t'i futet me themel punës duke nisur nga ndryshimi i titullit të stampës në anglisht si punë e parë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 6 prill 2026 01:10 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 prill 2026 18:19 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == Integriteti i diskutimeve - Formatimi == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], ju lutem, nëse mundeni, kini kujdes me formatimin gjatë diskutimeve. Më shumë se sa këshillë për ju vetë e kam në kontekstin e mbikëqyerjes së diskutimeve e rregullimit të çështjeve të formatimit dhe nga përdorues të tjerë "on the go" në mënyrë që të ruhet kohezioni e integriteti i tij (sigurisht pa i cënuar autonominë përdoruesve të tjerë apo pa i ndryshuar kontekstin e mendimit). Këtu kini parasysh që "less is more", pra s'ka nevojë për "fancy editing tricks" se zakonisht më shumë shtojnë rrëmujën për sytë se sa e rregullojnë. Mbase s'do të ishte keq dhe që kur diskutimet të zgjateshin tepër, të bëheshin disa përmbledhje në krye të tyre për të ruajtur koherencën. Wikipedia vuan së tepërmi nga diskutimet për sa i përket formatimit të tyre e, megjithëse kohët e fundit po punohet për të sjellë lehtësira teknike në atë drejtim, deri atëherë të bëjmë sa mundemi dorazi. Jua shkrova si udhëzim meqë jeni ndër administratorët më aktivë nëpër hapësirat e diskutimeve. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 prill 2026 12:27 (CEST) :E kam parasysh. Unë e bëj zakonisht për me i theksu fjalët e citume ama s'ka problem nëse e reduktoj pak. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 12:38 (CEST) ::S'e kam te ndonjë veçori konkrete e ndokujt. Thjesht hera-herës hidhini një sy diskutimit në tërësi duke u përqendruar te forma e gjatësia e blloqeve të tekstit. Shikoni nëse ka probleme me ''indentation'', nëse po bëhet tepër i gjatë e duhet përmbledhur apo hapur ndonjë nën-pjesë e re, nëse ndonjëri harron firmosjen apo përpiqet të sjellë lista a formatim teksti dhe e lë përgjysmë, nëse ndonjë përgjigje është e nënrenditur në vendin apo nivelin e gabuar... Sidomos kjo e fundit duhet pasur me kujdes e duhen rregulluar me të parë se tjetërson krejt ''sub-threads'' që vijojnë më pas. I gjithë qëllimi është të kemi diskutime që nuk i trembin përdoruesit e "rinj" të papërfshirë ende në to, përkundrazi, ua lehtësojnë përfshirjen duke i lejuar të marrin informacion për çfarë po flitet dhe çfarë është thënë deri në atë pikë ''at a quick glance'' dhe duke ua bërë të qartë ku ta vendosin përgjigjen/komentin që duan të vendosin.- [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 prill 2026 12:51 (CEST) == Pyetje nga [[User:Martinxx1|Martinxx1]] te [[Lufta e Nuseve]] (12 prill 2026 16:57) == Pershendetje te lutem me ndihmon dot me rivenien e logos ne faqen Lufta e Nuseve dhe Vera Grabocka, nuk e di pse mi hoqi? --[[Përdoruesi:Martinxx1|Martinxx1]] ([[Përdoruesi diskutim:Martinxx1|diskutimet]]) 12 prill 2026 16:57 (CEST) :@[[Përdoruesi:Martinxx1|Martinxx1]], përshëndetje! Fotografitë në fjalë janë fshirë nga Wikimedia Commons me arsyetimin se përbëjnë shkelje të të drejtave të autorëve përkatës. Shiko historikët e artikujve në fjalë. Duhet të diskutosh me ta atje (administratorët në W-Commons) në lidhje me rikthimin e tyre ose me sigurimin e fotografive të tjera për të cilat zotëron të drejta. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 12 prill 2026 18:27 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 prill 2026 17:18 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> ==Stampa:Infobox Komunat franceze== Mirëmëngjes Klein Muçi. Sorry for not writing in Albanese. Someone must have changed something to the code of this template (or to another template linked to it) cos, now, the coordinates of the communes don't appear anymore. ''Lua error te package.lua te rreshti 80: module 'Module:ISO 3166/data/FR' not found.'' I wonder if it's the name "module" as the template must be waiting for "moduli". I would be very happy if you could help me to solve this problem. Have a nice week-end. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 18 prill 2026 15:34 (CEST) :@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], hello! Unfortunately the technical infrastructure regarding French communes has some rather outdated code in our project. [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi#Kategoria "Faqet me harta"|In this discussion]] I was asked to do some changes regarding this. I did and supposedly further changes would be done by the interested person but I'm guessing they were deemed too complex by them and thus the process wasn't continued. Coming at your specific problem, the remaining issue is that the commune specific modules are missing in our project and would need to be imported from EnWiki. I just imported [[Module:Location map/data/France Auvergne-Rhône-Alpes]] and this solved the problem in [[Bâgé-Dommartin]]. You would need to import the other remaining modules which can be found in [[w:en:Category:France region location map modules|this category]] (~30) and that would solve every problem with every commune article I believe. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 19 prill 2026 03:39 (CEST) ::Thank you so much, dear colleague. Now, the French stubs look much better and I understand how to import new maps. I've still another question. The names of the French regions have been translated in Albanian. But, on the pages that are about communes, department etc., you find the regions called in French or in a mixed way so the page is called ''Auvernja-Rona-Alpet'' but links are also called ''Auvernia-Rhône-Alpes'' or ''Auvergne-Rhône-Alpes''. This isn't too important as it's about links. But pages also have different versions of the names like [Kategoria:Gjeografia e Auvernia-Rhône-Alpes]. In the end, it's rather messy. Is there a rule on sq.wp about the geographical names? Should it be Auvernja-Rona-Alpet or Auvernia-Rona-Alpet, Qendra-Val de Loire or Qendër-Lugina e Luarës etc.? Have a nice Sunday. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 3 maj 2026 18:11 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], no problem. Unfortunately, there isn’t any well-established naming convention in place—neither for this specific topic nor more broadly. :::Personally, I tend to favor localized terms, as they often make content more approachable and engaging for readers. That said, given the current lack of contributors working in this area, I’d encourage you to [[WP:BOLD|be bold]] and organize things in the way you find most suitable. It’s entirely possible that your approach helps shape a more consistent standard over time. :::In any case, having a consistent system—whatever form it takes—is far preferable to randomness, especially when it comes to making future large-scale adjustments more manageable. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 maj 2026 18:35 (CEST) ::::Hello again. I'm sorry to disturb you again but I'm facing a mystery. If you look at [https://sq.wikipedia.org/wiki/Apremont-sur-Allier this], you can see a density of 22 instead of 2. What is weird is that it's the only time I meet such a mistake. The only difference with the other pages I created or modified is the population of the commune is lower than 100 inhabitants. Do you think there could be an error when the number is under 100? Have a good evening. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 5 maj 2026 21:55 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], most likely. That's why I started saying how the code is outdated regarding that template. That is only one error that you were able to see but there must be other ones too. Unfortunately the only solution for that is to adopt the new template EnWiki uses and then change all ~6K articles en-masse to start using that. Unfortunately there won't be 1:1 parity with parameters among the old and the new template so a bit of chaos will issue but... I'll try to undertake that process in the not-so-far future. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 maj 2026 23:51 (CEST) ::::::Well, it's more complicated and weird than that. https://sq.wikipedia.org/wiki/Dommartin-la-Chaussée has also a low population (29) but the density is correct. Anyway, I always put the density in the introduction of the stub so, hopefully, Albanian speakers who would be interested in such a small commune will have the right information. Thank you once again for your time and have a great day. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 6 maj 2026 15:04 (CEST) :::::::Hello dear colleague. I followed your advice and, boldly, created a commune in La Réunion. ([[Saint-André, La Réunion]]. Then I created a [[Moduli:Location map/data/France Réunion]] but the page still showed a map of France even if the Infobox signals its an Overseas Department (it's not translated in Albanian). I renamed the module with France La Réunion, La Réunion (w/o France) but metropolitan France still shows. I guess the template for French Communes isn't prepared for maps out of the metropolitan France. Have a nice day. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 14 maj 2026 14:36 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 prill 2026 17:00 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Kontrollues == Përshëndetje, sipas sugjerimit tënd këtu https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciale:Log&logid=1424136, të shkruaj që të më japësh privilegje si "kontrollues" për 3 muaj e ardhshëm sipas politikës së wikipedisë shqip: (Nëse kërkesa e tij miratohet, atij do t'i ofrohen privilegjet e kontrolluesit me një kohë në rritje graduale '''1 muaj → 3 muaj → 1 vit → të përhershme'''. Përdoruesi duhet të kryejë të paktën '''10 kontrolle në muaj''' për të siguruar vazhdimësinë e privilegjeve.). Të flm! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 22 prill 2026 17:20 (CEST) :{{U bë}} - Hidh një sy te [[Speciale:Parapëlqimet#mw-prefsection-gadgets|veglat]] për QuickAccept dhe ButtonizeReview. Mund të të lehtësojnë kontrollin. Puna e mbarë! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 prill 2026 13:02 (CEST) == This Month in Education: April 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 4 • April 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 27 prill 2026 18:01 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30406002 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 prill 2026 20:06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Pyetje nga [[User:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] nëpërmjet panelit të ndihmës (30 prill 2026 23:57) == Përshëndetje i nderuar! Sapo bëra një publikim mbi Krenar Dunga, por kur kërkoj në Safari ose Google nuk rezulton të ketë një artikull në emër të tij. Ndoshta kjo ndodh sepse ende nuk është kontrolluar nga dikush. Çfarë mund të bëj? --[[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 30 prill 2026 23:57 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], mund të merret dikush me kontrollin në fjalë (si dhe me heqjen e etiketës ''noindex'')? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 maj 2026 10:23 (CEST) ::akoma nuk eshte ndryshuar gje [[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 1 maj 2026 18:28 (CEST) :::{{U bë}} [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 maj 2026 01:31 (CEST) ::::Pershendetje! Po shikoj qe artikulli eshte fshire. Ju lutem a mund te me orinetoni se si mund ta rikthej pasi eshte shume e rendesishme per statusin tim shoqeror? Faleminderit. [[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 3 maj 2026 09:47 (CEST) :::::Përshëndetje, arsyeja e grisjes pas diskutimit në faqen e diskutimit të artikullit ishte; ''Mungon shquarësia & konflikt interesi sipas diskutimit''. Wikipedia nuk është platformë reklamimi, dhe shkrimi për vetveten përbën konflikt interesi sipas rregulloreve. Grisja nuk mund të zhbëhet pasi mungon shquarësia e subjektit. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 maj 2026 17:15 (CEST) ::::::Faleminderit për sqarimin. ::::::Po ju shkruaj në cilësinë e një mësueseje që njeh nga afër aktivitetin dhe arritjet e nxënësit në fjalë. E kuptoj plotësisht shqetësimin mbi konfliktin e interesit dhe standardet e Wikipedia-s. ::::::Megjithatë, do të vlerësoja nëse mund të orientohesha më konkretisht mbi kriteret e shquarësisë që duhet të përmbushen, si dhe mbi llojin e burimeve të pavarura dhe të verifikueshme që konsiderohen të mjaftueshme për rishqyrtim në të ardhmen. ::::::Qëllimi nuk është promovimi, por dokumentimi korrekt i arritjeve, në përputhje me rregullat përkatëse. ::::::Faleminderit për mirëkuptimin. [[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 5 maj 2026 21:53 (CEST) :::::::[[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] Zonjë e nderuar, fillimisht vlen të theksohet se ekzistojnë rregullore dhe praktika të përgjithshme që kufizojnë publikimin e informacionit për persona të mitur në hapësira publike në internet, veçanërisht kur mungon mbulimi i gjerë dhe i pavarur mediatik. Kjo qasje ndiqet edhe nga Wikipedia, e cila synon të ruajë standarde të larta etike dhe verifikueshmërie. :::::::Referuar edhe burimit që keni shtuar në artikull ([https://www.portalishkollor.al/argetim/krenar-dunga-nje-nga-figurat-me-premtuese-te-lidershipit-rinor-lokal-dhe-kombetar këtu]), ku përmendet se subjekti është 15 vjeç, kjo e bën edhe më të ndjeshëm trajtimin e një artikulli enciklopedik për të. :::::::Përtej kësaj, sipas rregullave të Wikipedia-s, një artikull mund të krijohet vetëm nëse subjekti përmbush kriteret e shquarësisë (notability), që nënkupton mbulim të konsiderueshëm nga burime të pavarura, të besueshme dhe dytësore (si media të njohura, publikime serioze, etj.). :::::::Në mungesë të këtyre elementeve, artikulli nuk mund të pranohet, pavarësisht vlerave apo arritjeve personale të individit. :::::::Faleminderit për mirëkuptim dhe ju inkurajoj që, në të ardhmen, nëse krijohen burime të mjaftueshme dhe të pavarura, të kërkoni që çështja të rishqyrtohet në përputhje me kriteret përkatëse. :::::::Me respekt. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 maj 2026 22:42 (CEST) ::::::::''Faleminderit për përgjigjen dhe sqarimin e detajuar.'' ::::::::E kuptoj plotësisht ndjeshmërinë që lidhet me publikimin e informacionit për persona të mitur, si dhe rëndësinë e përmbushjes së kritereve të shquarësisë dhe përdorimit të burimeve të pavarura. ::::::::Megjithatë, duke qenë se subjekti është në një fazë aktive zhvillimi dhe po angazhohet në aktivitete me ndikim publik, do të dëshiroja të dija nëse ekziston mundësia që, në rast të sigurimit të mbulimit më të gjerë nga media të besueshme dhe burime të pavarura, artikulli të mund të rishqyrtohet nga një redaktor i pavarur. ::::::::Gjithashtu, nëse ka ndonjë udhëzim specifik mbi llojin e burimeve apo nivelin e mbulimit që konsiderohet i mjaftueshëm, do ta vlerësoja shumë një orientim të tillë për të ardhmen. ::::::::''Faleminderit për kohën dhe mirëkuptimin.'' [[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 5 maj 2026 22:45 (CEST) :::::::::Une ofrova një sqarim për rastin pasi u mora me shqyrtimin dhe grisjen. Shpresoj që njëri të mund të shtojë disa fjali më në detaje se qfarë do ishte e nevojshme ose minimale për të plotësuar kriteret. Poashtu te faqja ime e përdoruesit ke dy lidhje kategorish ku gjenden shumica e rregulloreve & politikave. - @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 maj 2026 22:53 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Euphorbia mellifera]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2976698|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Euphorbia mellifera]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20maj%202026,%2009:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 maj 2026 11:25 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shtegu i hipive]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2976995|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shtegu i hipive]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20maj%202026,%2023:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 maj 2026 01:24 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shtegu i hipive]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2977088|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shtegu i hipive]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: ISBN|ISBN]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin ISBN. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: ISBN|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20maj%202026,%2007:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 maj 2026 09:24 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ujësjellësi i Gjirokastrës]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2977096|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ujësjellësi i Gjirokastrës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20maj%202026,%2008:09)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 maj 2026 10:09 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 maj 2026 22:43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Jupiteri]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2977582|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Jupiteri]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20maj%202026,%2011:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 maj 2026 13:18 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 maj 2026 21:20 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> ==Stampa:Carte communes limitrophes== It's me again, second time today :(( I created this template taken of fr:wp which takes the neignbouring communes from Wikidata to make a map, then I created the [[Moduli:Carte interactive]] that was asked but nothing happens. I wonder if another template ([https://fr.wikipedia.org/wiki/Mod%C3%A8le:Communes_limitrophes Modèle:Communes limitrophes]) is needed. It's sad because this template is very interesting for the location of the commune. I must miss something. – [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 14 maj 2026 15:17 (CEST) 4uo5nyu9b3gj3t3nm3jwl3mzjl1eezr 0 138522 2980992 2594953 2026-05-15T20:06:13Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Taksonomi]]; +[[Kategoria:Hierarki]]; +[[Kategoria:Ontologji]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980992 wikitext text/x-wiki '''Taksonomia''' është praktika dhe shkenca e klasifikimit. Përdoret edhe si [[Emri i numrueshëm|emër i numrueshëm]]: '''një taksonomi''', ose '''një skemë taksonomike''' është një [[Klasifikimi|klasifikim]] i veçantë. Fjala i ka rrënjët e veta në gjuhën greke τάξις, ''taxis'' (që do të thotë "rend", renditje/rendim) dhe νόμος, ''nomos'' ('ligjë' ose 'shkencë'). Në origjinë, ''taxonomia'' i referohej vetëm klasifikimit të organizmave ose kategorizimit të posaçëm të organizmave. Në një kuptim më të gjerë dhe të përgjithshëm, mund t'i referohet një klasifikimi të gjërave dhe koncepteve, po ashtu edhe parimeve që nënvizojnë një klasifikim të tillë. Taksonomia dallon nga [[meronomia]] që merret me kategorizimin e pjesëve të së tërës . Shumë taksonomí kanë një strukturë hierarkike, por kjo nuk përbën një domosdoshmëri. Taksonomia përdor njësi taksonomike, të njohura si '''taksa''' (njëjësi '''takson'''). Çdo specie i takon një gjinie, çdo gjini i takon një familjeje, dhe kështu me radhë, rendi, klasa filumi, dhe mbretëria. Lidhjet brenda hierarkisë pasqyrojnë marrëdhëniet evolucioniste, të cilat janë konkluduar në mënyrë tipike nga ngjashmëritë morfologjike dhe fiziologjike midis të specieve. Kështu për shembull, specie që i përkasin të njëjtës gjini janë të lidhura më ngushtë dhe ngjajnë më shumë, se sa speciet që janë në gjini të ndryshme brenda së njëjtës familje. [[Carolus Linnaeus|Karl Lineu]], një botanist suedez i shekullit të 18-të, shpiku sistemin e nomenklaturës binomiale të përdorur për emërtimin e specieve. Në këtë sistem, çdo specie i është dhënë një emër latin me dy pjesë, i formuar nga bashkangjitja e një epiteti të veçantë, emrit të gjinisë. Me marrëveshje, emri i gjinisë fillon me gërmë të madhe, dhe të dyja, emri i gjinisë dhe epiteti specifik shkruhen me gërma italike (të pjerrëta), për shembull ''Canis familiaris'' ose thjesht ''C. familiaris''. Taksonomia Moderne nuk është strikte. Aspekte të caktuara të klasifikimit janë duke u ripërcaktuar. Tabela e mëposhtme tregon një klasifikim tradicional të pesë specieve të jetës nga afërsisht pesë milionë specie që mendohet të ketë në botë. {| class="wikitable centered" |- ! style="background:#ccf;"|Emri i zakonshëm ! style="background:#ccf;"|Mbretëria ! style="background:#ccf;"|Ndarja ! style="background:#ccf;"|Klasa ! style="background:#ccf;"|Rendi ! style="background:#ccf;"|Familja ! style="background:#ccf;"|Gjinia ! style="background:#ccf;"|Specia |- | Qeni shtëpijak || Animalia (Kafshët) || Chordata || Mammalia (Gjitarët) || Carnivora || Canidae || Canis || ''C. Familiaris'' |- | Fiku i zakonshëm || Plantae (Bimët) || Magnoliophyta || Magnoliopsida || Urticales || Moraceae || Ficus || ''F. carica'' |- | Myku i Bukës || Fungi (Kërpudhorët) || Zygomycota || Zygomycetes || Mucoralis || Mucoraceae || Rhizopus || ''R. stolonifer'' |- |Bakteria e Tuberkulozit || Prokaryotae (Bakteriet) || Firmicutes || Actinobacteria || Actinomycetales || Mycobacteriaceae || Mycobacterium || ''M. tuberculosis'' |- | Alga e Pellgut || Protista (Algat) || Chlorophyta || Euconjugatae || Zygnematalis || Zygnemataceae || Spirogyra || ''S. crassa'' |- |} ==Shiko edhe == [[Lista e bimëve]] [[Kategoria:Taksonomi]] [[Kategoria:Hierarki]] [[Kategoria:Ontologji]] clno8kjovsav7yjg4zoax81dwjv2elm 0 138817 2980935 1360735 2026-05-15T19:24:56Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Matematikë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980935 wikitext text/x-wiki Vlerat e lejueshme të ndryshoreve Problemi I gjetjes së vlerave të lejueshme të ndryshoreve shtrohet në ato raste kur një ose disa vlera të ndryshores e bëjnë shprehjen të pakuptimtë. Për të gjetur bashkësinë e përcaktimit duhet të mbajë parasysh: Polinomi ka si bashkësi përcaktimi bashkësine e numrave realë R. Pjesëtimi me 0 nuk ka kuptim prandaj për shprhjen racionale (P(x))/(Q(x)) kushti që duhët vendosur është Q(x)≠0. Le të jetë √p(x) një shprehje algjebrike cfarëdo. Dimë që rrënja katrore e numrave negative nuk egziston prandja kushti që vendoset është p(x)≥0 Le të jetë log[p(x)] një shprejhe algjebrike cfarëdo. Dimë që logaritmi I numërave negative dhe I zeros nuk egziston kushti që vendoset është p(x)>0 Shembull: Të gjendën vlerat e lejueshme të ndryshores në shprehjen: (3x-1)/(3x^2+5x-2) Zgjidhje : Kushti që duhet vendosur është 3x2+5x-2≠0 Zgjidhim ekuacioni 3x2+5x-2=0 D=b2-4ac=52-4∙3∙(-2)=25+24=49 X12=(-b±√D)/2a=(-5±√49)/(2∙)=(-5±7)/6. Që këtej del qe X1=1/3 dhe X2=2 Këto dy vlera e bëjnë emruësin të barabartë me 0 prandaj nuk I përkasin bashkësisë së vlerave të lejueshme. Bashkësia e vlerave të lejueshme është: L=]-∞;2]∪]-2;1/3 [∪] 1/3;+∞[ [[Kategoria:Matematikë]] k1jm40yrhvrbhzzlitt71a5a1or9ou3 0 144575 2980932 1383227 2026-05-15T19:20:58Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Vite te rendesishme]] te [[Vite të Rëndësishme (film)]] pa lënë një ridrejtim 1383227 wikitext text/x-wiki * [[Vite te rendesishme ]] * Aktoret : Ilir Shaqiri, Reshat Arbana Enver Petrovci Anisa Ismajli Sylejman Lokaj Korab Shaqiri Naser Beka Shqipe Lokaj Lindita Manaj ejt. regjia: Isa Qoja skenari: Fadil Hysaj f0xcvg31wtrxb7vk457n7wpf8xq93at 2980933 2980932 2026-05-15T19:21:05Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Filma shqip]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980933 wikitext text/x-wiki * [[Vite te rendesishme ]] * Aktoret : Ilir Shaqiri, Reshat Arbana Enver Petrovci Anisa Ismajli Sylejman Lokaj Korab Shaqiri Naser Beka Shqipe Lokaj Lindita Manaj ejt. regjia: Isa Qoja skenari: Fadil Hysaj [[Kategoria:Filma shqip]] b87kqfxjfk3z223on2unq90zln6pdxy 2980934 2980933 2026-05-15T19:23:14Z Leutrim.P 113691 2980934 wikitext text/x-wiki == Aktorët == * Ilir Shaqiri * Reshat Arbana * Enver Petrovci * Anisa Ismajli * Sylejman Lokaj * Korab Shaqiri * Naser Beka * Shqipe Lokaj * Lindita Manaj == Regjia == * Isa Qoja == Skenari == * Fadil Hysaj == Shiko edhe == * [[Një Milion Euro]] == Burime == [[Kategoria:Filma shqip]] jr6uawy19590cwlz4qj099pqf60rg46 0 146943 2980852 2625837 2026-05-15T18:22:30Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Romane shqiptare]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980852 wikitext text/x-wiki Ky roman rradhitet ndër veprat e rëndësishme të letërsisë sonë për fëmijë. Ngjarja është mjaft interesante. Ajo zgjon kërshërinë e lexuesve të vegjël, e sidomos të nxënësve të shkollës fillore. Edhe mënyra e të rrëfyerit, stilim është mjaft i qëlluar dhe origjinal. Kryeprotagonist i këtij romani, është një moshatar i juaji, një nxënës i shkollës fillore, i cili ishte mjaft i zgjuar._/ Ai ishte bir i një luftëtari, i një deputeti, por që s'pajtohej fort me idetë e prindërve. Ç'është e vërteta edhe prindërit nuk ishin në gjendje ta kuptonin të birin e tyre, t'i njihin dëshirat e ambiciet e tij. Gazmendi kishte shpirt krijuesi e zbuluesi. Ai ishte i tëri i dhënë pas zbulimit dhe patentimit të makinave për pastrimin e ajrit të ndotur nga zhvillimi i pakontrolluar industrial), që e ndotte qytetin e Artës, një shoqeje të Gazmendit e cia ishte e detyruar të largohej nga vendlindja e saj, për shkak të ndotjes së qytetit. Në roman mund të vëreni edhe grindjet e Gazmendit me prindërit e tij, madje, për shkak të këtyre grindjeve, Gazmendi edhe largohet nga shtëpia. Prindërit, çmenden për largimin e djalit, dritës së syve të tyre. Mirëpo, Gazmendi, nuk mund të qëndroj larg prindërve të tij ngaqë askund nuk arrin ta gjej ngrohtësinë e familjes dhe dashurisë. [Kategoria:Romane shqiptare] [Kategoria:Prozë shqipe] [[Kategoria:Romane shqiptare]] srfa68s4d1mbidp8v0ssjot48p4ryk2 0 147217 2981034 2865383 2026-05-15T20:45:09Z Leutrim.P 113691 2981034 wikitext text/x-wiki [[Skeda:18 Ulcinj wieza zegarowa.jpg|300px|parapamje|djathtas|Kulla e orës, kurse në prapavijë është [[Xhamia e Lamit]].]] '''Kulla e orës në [[Ulqini|Ulqin]]''' është ndërtuar më 1754 me paratë e mbledhura nga dhurimet e bëra nga qytetarët e [[Ulqini|Ulqinit]]. Detyra kryesora e kullës ishte që të "thërras" njerëzit në punë dhe të ja kujtoj kohën. Vendndodhja është zgjedhur me kujdes, sa që mund të shihet nga çdo pjesë e qytetit, por duke mos llogaritur pjesën më të rë të qytetit. Ka bazë drejtkëndëshi, dhe është i ndërtuar nga gurë me forma të çrregullta dhe lëmuara butë. Është pranë [[Xhamia e Namazgjahut|Xhamisë së Namazgjahut]] dhe [[Xhamia e Kryepazarit|Xhamisë së Kryepazarit]]. Sot, për fat të keq është jofunksionale. == Shiko dhe == *[[Ulqini]] *[[Kulla e orës në Tiranë]] == Burime == {{Komuna e Ulqinit}} [[Kategoria:Objekte në Ulqin]] [[Kategoria:Kulla të orës]] [[Kategoria:Kulla në Mal të Zi]] hdg1q1w5ejjct46z8niwrtktopzjm96 0 150798 2981061 2947381 2026-05-15T22:07:16Z Qendrimi15 122927 /* Filmografia */ 2981061 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Mark Wahlberg | image = Mark Wahlberg 2021.jpg | caption = Wahlberg in 2021 | birth_name = Mark Robert Michael Wahlberg | birth_date = {{Birth date and age|5|6|1971}} | birth_place = [[Boston, Massachusetts|Boston]], [[Massachusetts]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]] | occupation = {{hlist|Aktor|producent|biznesmen|reper}} | years_active = 1989–tani | spouse = [[Rhea Durham]] (m. 2009) | children = 4 | relatives = {{unbulleted list | [[Donnie Wahlberg]] (vëlla) | [[Jim Wahlberg]] (vëlla)| [[Robert Wahlberg]] (vëlla) | [[Paul Wahlberg]] (vëlla) | [[Jeff Wahlberg]] (nip) }} | awards = [[Lista e çmimeve dhe nominimeve të marra nga Mark Wahlberg|Lista e plotë]] | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | alias = Marky Mark | genre = {{hlist|[[Hip hop music|Hip hop]]|[[Eurodance]]|[[Contemporary R&B|R&B]]|[[Pop music|pop]]|[[new jack swing]]}} | years_active = 1984–1997 | instrument = Vokal | label = {{hlist|[[Interscope Records|Interscope]]|[[Atlantic Records|Atlantic]]}} | past_member_of = {{hlist|[[Marky Mark and the Funky Bunch]]|[[New Kids on the Block]]}} }} }} '''Mark Robert Michael Wahlberg''' (lindi më 5 qeshor 1971) i njohur më parë me emrin e tij skenik '''Marky Mark''',<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/report-suggests-mark-wahlberg-could-jessica-simpsons-mystery-movie-star-fling-3663958|title=Report Suggests Mark Wahlberg Could Be Jessica Simpson's Mystery 'Movie Star' Fling|first=Catherine|last=Armecin|date=2 shkurt 2023|website=International Business Times|access-date=7 shkurt 2023|archive-date=7 shkurt 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207212839/https://www.ibtimes.com/report-suggests-mark-wahlberg-could-jessica-simpsons-mystery-movie-star-fling-3663958|url-status=live}}</ref> është një aktor dhe ish-reper amerikan. Ai ka marrë [[Lista e çmimeve dhe nominimeve të marra nga Mark Wahlberg|vlerësime të shumta]], duke përfshirë një [[BAFTA Award]] dhe nominime për dy [[Academy Award]], tre [[Golden Globe Awards]], nëntë [[Primetime Emmy Awards]], dhe tre [[Screen Actors Guild Awards]]. Wahlberg ka lindur në [[Boston, Massachusetts|Boston]], [[Massachusetts]]. Si i ri, ai mori pjesë në një sërë sulmesh të dhunshme dhe me motive racore. Ai fitoi famë si anëtar i grupit hip hop [[Marky Mark and the Funky Bunch]] në vitet 1990, me të cilët publikoi albumet ''[[Music for the People (album i Marky Mark and the Funky Bunch)|Music for the People]]'' (1991) dhe ''[[You Gotta Believe]]'' (1992). Wahlberg bëri debutimin e tij në ekran në ''[[Renaissance Man (film)|Renaissance Man]]'' (1994) dhe luajti rolin e tij të parë në filmin ''[[Fear (film 1996)|Fear]]'' (1996). Ai mori vlerësime kritike për performancën e tij si aktori porno Dirk Diggler në ''[[Boogie Nights]]'' (1997). Në fillim të viteve 2000, Wahlberg u fut në filma aksion me buxhet të madh, si ''[[The Perfect Storm (film)|The Perfect Storm]]'' (2000), ''[[Planet of the Apes (film 2001)|Planet of the Apes]]'' (2001), dhe ''[[The Italian Job (film 2003)|The Italian Job]]'' (2003). Ai u nominua për [[Academy Award për Aktorin më të Mirë Dytësor]] për rolin e një oficeri policie në dramën e krimit ''[[The Departed]]'' (2006). Wahlberg u nominua për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë – Film Dramë|Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë]] për portretizimin e [[Micky Ward]] në filmin biografik të dramës sportive ''[[The Fighter]]'' (2010); si bashkëproducent, ai u nominua së bashku me producentët e tjerë të tij për një [[Academy Award për Filmin më të Mirë]]. Gjatë viteve 2010, ai fitoi role të suksesshme komedi me ''[[The Other Guys]]'' (2010), ''[[Ted (film)|Ted]]'' (2012), ''[[Ted 2]]'' (2015), ''[[Daddy's Home (film)|Daddy's Home]]'' (2015), dhe ''[[Daddy's Home 2]]'' (2017). Wahlberg u bë gjithashtu protagonist në dy filma në ekskluzivitetin e filmave live-action ''[[Transformers (filmseri)|Transformers]]'', ''[[Transformers: Age of Extinction]]'' dhe ''[[Transformers: The Last Knight]]''. Wahlberg shërbeu si producent ekzekutiv i pesë serive të [[HBO]]: komedi-dramë ''[[Entourage (seri televizive amerikane)|Entourage]]'' (2004–2011), dramë kriminale e periudhës ''[[Boardwalk Empire]]'' (2010–2014), dramë-komeditë ''[[How to Make It in America]]'' (2010–2011) dhe ''[[Ballers]]'' (2015–2019), dhe dokumentari ''[[McMillions]]'' (2020). Ai është bashkëpronar i zinxhirit [[Wahlburgers]] dhe bashkë-yll në [[Wahlburgers (seri televizive)|serinë televizive realitet]] për të. Wahlberg mori një yll në [[Hollywood Walk of Fame]] më 2010. == Jeta e hershme == Mark Robert Michael Wahlberg lindi më 5 qershor 1971, në [[Dorchester, Boston|Dorchester]] lagje e [[Boston]]it, [[Massachusetts]]. Ai ishte më i vogli nga nëntë fëmijët,<ref name="biography.com">{{cite web|url=http://www.biography.com/people/mark-wahlberg-9542335|title=Mark Wahlberg Biography: Film Actor, Rapper (1971–)|publisher=[[Biography.com]]|access-date=14 gusht 2010|archive-date=2 tetor 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002105429/http://www.biography.com/people/mark-wahlberg-9542335|url-status=live}}</ref> Nëna e Wahlberg, Alma Elaine (Donnelly), ishtë punonjëse banke dhe ndihmës-infermiere, dhe babai i tij, Donald Edmond Wahlberg Sr. (1930–2008), ishte një veteran i Ushtrisë Amerikane të [[Lufta Koreane|Luftës Koreane]]. Prindërit e tij u divorcuan në 1982 dhe nga ai moment ai e ndante kohën ndërmjet tyre.<ref>{{cite web|last=Galloway|first=Stephen|title=Mark Wahlberg on 'Entourage' Cast Apology, Wish to Own a Studio and 'Highway to Heaven' Reboot Pitch|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/lone-survivor-mark-wahlberg-entourage-664601?page=3|work=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=8 janar 2014|page=3|date=12 dhjetor 2013|language=en}}</ref> Babai i tij ishte me prejardhje suedeze dhe irlandeze, dhe e ëma me prejardhje irlandeze, angleze, dhe franko-kanadeze.<ref>{{cite web|url=http://www.wargs.com/other/wahlberg.html|title=Ancestry of Mark Wahlberg|publisher=Wargs.com|language=en|accessdate=10 janar 2014}}</ref> Nga ana e të ëmës, Wahlberg ka lidhje të largëta me autorin [[Nathaniel Hawthorne]].<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2011/05/14/just_call_chris_child_pop_cultures_genealogy_sleuth/?p1=Upbox_links|work=The Boston Globe|first=Kathleen|last=Pierce|title=Just call him pop culture's sleuth|date=14 maj 2011|language=en}}</ref> Wahlberg është rritur si katolik,<ref>{{cite news|url=http://www.heraldsun.com.au/entertainment/movies/mark-of-a-man/story-e6frf9h6-1111117540758|title=Mark of a man|work=Herald Sun|location=Australia|date=21 shtator 2008|accessdate=9 shtator 2010|first=Ileana Young|last=Robin Lynch|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615062222/http://www.heraldsun.com.au/entertainment/movies/mark-of-a-man/story-e6frf9h6-1111117540758|archive-date=15 qershor 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="hs">{{cite news|url=http://www.heraldsun.com.au/entertainment/confidential/reformed-bad-boy-mark-wahlberg-goes-to-church-during-australian-tour/story-e6frf96o-1225906318411|title=Reformed bad boy Mark Wahlberg goes to church during Australian tour|work=Herald Sun|location=Australia|date=17 gusht 2010|accessdate=9 shtator 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615062314/http://www.heraldsun.com.au/entertainment/confidential/reformed-bad-boy-mark-wahlberg-goes-to-church-during-australian-tour/story-e6frf96o-1225906318411|archive-date=15 qershor 2011|url-status=dead}}</ref> dhe ka ndjekur shkollën e mesme lokale në Boston por nuk e mori diplomën. Ai e mori diplomën e shkollës së mesme në qershor 2013.<ref>{{cite web|last=Lewis|first=Raha|url=http://www.people.com/people/article/0,,20735589,00.html|title=Mark Wahlberg Earns His High School Diploma|date=16 shtator 2013|work=[[People (revistë)|People]]|accessdate=17 shtator 2013|language=en}}</ref> == Karriera == === Muzika === Wahlberg u bë i famshëm si vëllai më i vogël i [[Donnie Wahlberg]] i bandës së famshme [[New Kids on the Block]]. Mark, në moshën 13 vjeç, ishte një nga anëtarët e parë të grupit, së bashku me Donnie, por u largua pas disa muajsh. [[Danny Wood]], [[Jordan Knight]], [[Jonathan Knight]] dhe [[Joey McIntyre]] iu bashkuan të gjithë grupit pasi Mark ishte larguar.<ref>{{cite news|last1=Dougherty|first1=Steve|title=The Heartthrobs of America|url=https://people.com/archive/cover-story-the-heartthrobs-of-america-vol-34-no-6/|work=People|access-date=6 janar 2024|language=en}}</ref> Në vitin 1990, Wahlberg filloi të regjistronte me balerinët/reperët Scott Ross (Scottie Gee), Hector Barros (Hector the Booty Inspector), Anthony Thomas (Ashley Ace) dhe Terry Yancey (DJ-T) si [[Marky Mark and the Funky Bunch]], duke fituar një hit me "[[Good Vibrations (këngë e Marky Mark and the Funky Bunch)|Good Vibrations]]" nga albumi i tyre debutues ''[[Music for the People (album i Marky Mark and the Funky Bunch)|Music for the People]]''. Disku, i prodhuar nga vëllai Donnie, arriti numër një në [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]], më vonë u çertifikus si [[Çertifikimi për regjistrimin e muzikës|platinum single]]. Tekja e dytë, "[[Wildside (këngë e Marky Mark and the Funky Bunch)|Wildside]]", arriti numër pesë në tabelën e [[Hot Singles Sales]] të Billboard dhe numër dhjetë tek ''Billboard'' Hot 100.<ref>{{cite magazine|title=Billboard Hot 100 Week of January 25, 1992|url=https://www.billboard.com/charts/hot-100/1992-01-25/|magazine=Billboard|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330045244/https://www.billboard.com/charts/hot-100/1992-01-25/|archive-date=30 mars 2023}}</ref> U çertifikua si tekja e artë. Marky Mark bëri hapjen për New Kids on the Block gjatë turneut të tyre të fundit.Marky Mark and the Funky Bunch kishin edhe lojën e tyre video, të titulluar ''[[Make My Video (series)|Marky Mark and the Funky Bunch: Make My Video]]'', e cila, pavarësisht suksesit të grupit, rezultoi një dështim i madh.<ref>{{cite magazine|last=Townsend|first=Emru|url=http://www.pcworld.com/article/127579-6/the_10_worst_games_of_all_time.html|title=The 10 Worst Games of All Time|magazine=PCWorld|date=14 mars 2012|access-date=29 mars 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413105301/http://www.pcworld.com/article/127579-6/the_10_worst_games_of_all_time.html|archive-date=13 prill 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gamerankings.com/segacd/587969-marky-mark-and-the-funky-bunch-make-my-video/|title=Marky Mark and the Funky Bunch: Make My Video for Sega CD|publisher=GameRankings|access-date=29 mars 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014093707/http://www.gamerankings.com/segacd/587969-marky-mark-and-the-funky-bunch-make-my-video/|archive-date=14 tetor 2012|url-status=live}}</ref> Albumi i dytë i Marky Mark and the Funky Bunch, ''[[You Gotta Believe]]'', nuk pati aq sukses sa i pari, duke dhënë vetëm një hit të vogël në këngën titullare.<ref>Wynn, Ron. [https://www.allmusic.com/album/you-gotta-believe-mw0000580168 Mark Wahlberg]. at [[AllMusic]].</ref> Në dhjetor të vitit 1992, ndërsa performonte në shfaqjen televizive britanike ''[[The Word (seri televizive)|The Word]]'', Wahlberg vlerësoi [[Shabba Ranks]], i cili kishte deklaruar se njerëzit homoseksualë duhet të kryqëzoheshin. [[GLAAD]] e dënoi atë dhe e qortoi Calvin Klein për përdorimin e tij për të promovuar produktet e tyre.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/pin-up-exposed-why-marky-mark-is-taking-the-rap-the-man-wearing-calvin-kleins-pants-could-be-undone-2322005.html|title=Pin-up exposed: why Marky Mark is taking the rap: The man wearing Calvin Klein's pants could be undone by his shady past and unguarded remarks. Will apologies save his skin? Mark Simpson reports|work=The Independent|date=10 maj 1993|access-date=13 maj 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513081645/https://www.independent.co.uk/life-style/pin-up-exposed-why-marky-mark-is-taking-the-rap-the-man-wearing-calvin-kleins-pants-could-be-undone-2322005.html|archive-date=13 maj 2018|url-status=live}}</ref> Një libër autobiografik me figura me të njëjtin titull, ''Marky Mark'', me imazhe të marra nga [[Lynn Goldsmith]] dhe deklarata kryesisht nga ai, u publikua gjithashtu.<ref>{{cite magazine|url=http://ew.com/article/1993/01/15/marketing-marky-mark/|title=The marketing of Marky Mark|magazine=Entertainment Weekly|first=Lisa|last=Schwarzbaum|date=15 janar 1993|access-date=17 maj 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517082259/http://ew.com/article/1993/01/15/marketing-marky-mark/|archive-date=17 maj 2018|url-status=live}}</ref> Duke u përpjekur të ringjallte karrierën e tij muzikore, ai ishte zhvendosur në Hamburg, ku u prodhua nën labelin e [[East West Records]] nga [[Frank Peterson]] dhe [[Alex Christensen]].<ref>{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=YQ8EAAAAMBAJ&q=marky+mark+Germany&pg=PA72|title=Billboard – 31 May 2017|magazine=Billboard|date=31 maj 1997|access-date=13 maj 2018|language=en}}</ref> Wahlberg më vonë bashkëpunoi me këngëtarin e ndjerë të reggae/ragga [[Prince Ital Joe]] në albumin ''[[Life in the Streets]]''. Projekti kombinoi vokalin rep, ragga me infuzion elektronik dhe muzikën "europiane të vallëzimit", duke sjellë këngët "[[Happy People (këngë e Prince Ital Joe dhe Marky Mark)|Happy People]]", hitin numër një gjerman "United", "Life in the Streets" dhe "Babylon", me Peterson dhe Christensen si producentë. Shumë nga këto këngë u shfaqën në filmin ''[[Renaissance Man (film)|Renaissance Man]]'', me aktorët kryesorë Wahlberg dhe [[Danny Devito]]. Në vitin 1995, ai publikoi një këngë të titulluar "No Mercy", në mbështetje të mikut të tij [[Dariusz Michalczewski]], me të cilin ishte miqësuar më herët në vitet 1990.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/10/02/opinion/slawomir-sierakowski-Dariusz-Michalczewski-from-pugilist-to-activist.html?smid=tw-nytimes&_r=1|work=The New York Times|first=Slawomir|last=Sierakowski|title=From Pugilist to Activist|date=1 tetor 2014|access-date=25 shkurt 2017|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112041404/http://www.nytimes.com/2014/10/02/opinion/slawomir-sierakowski-Dariusz-Michalczewski-from-pugilist-to-activist.html?smid=tw-nytimes&_r=1|archive-date=12 nëntor 2020|url-status=live}}</ref> Michalczewski shfaqet gjithashtu në videoklipin muzikor të këngës.<ref>{{cite web|url=http://www.gaystarnews.com/article/straight-world-famous-boxer-makes-headlines-supporting-lgbt-equality-poland041014|title=Straight world-famous boxer makes headlines for supporting for LGBT equality in Poland|work=Gay Star News|date=4 tetor 2014|access-date=28 korrik 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715170502/http://www.gaystarnews.com/article/straight-world-famous-boxer-makes-headlines-supporting-lgbt-equality-poland041014/|archive-date=15 korrik 2015|url-status=live}}</ref> Wahlberg dhe Prince Ital Joe publikuan një album tjetër në vitin 1995 për Ultraphonic Records. I titulluar ''[[The Remix Album (album i Prince Ital Joe)|The Remix Album]]'', ai përmbante rimiksime nga albumi i mëparshëm i dyshes, ''Life in the Streets'', si dhe kënga solo e Markut, "No Mercy".<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/artists/mark-wahlberg/biography/|title=Mark Wahlberg Bio – Mark Wahlberg Career|work=MTV Artists|access-date=28 korrik 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150808232721/http://www.mtv.com/artists/mark-wahlberg/biography/|archive-date=8 gusht 2015|url-status=dead}}</ref> Pasi albumi i tij me Ital Joe u bë hit në Gjermani, ai filloi të krijonte një grup muzikor të quajtur One Love me të si producent dhe ndonjëherë edhe si këngëtar kryesor. Ai gjithashtu filloi prodhimin në një album të tretë në studio.<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=HYc7AQAAIAAJ&q=success+ital+joe+one+love|title=The New York Times Magazine|work=The New York Times|date=korrik 1997|access-date=14 maj 2018|language=en}}</ref> Ai u shfaq në këngën e tyre të titulluar "That's the Way I Like It".<ref>{{cite web|url=https://hitparade.ch/song/One-Love-feat.-Marky-Mark/That's-The-Way-I-Like-It-743758|title=One Love feat. Marky Mark – That's The Way I Like It|work=hitparade.ch|access-date=6 shtator 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906035532/https://hitparade.ch/song/One-Love-feat.-Marky-Mark/That%27s-The-Way-I-Like-It-743758|archive-date=6 shtator 2019|url-status=live}}</ref> Në vitin 1996, Wahlberg u kthye në Hamburg për të regjistruar një këngë solo të titulluar "Hey DJ" me producenten [[Toni Cottura]].<ref>{{cite web|url=http://hitparade.ch/song/Marky-Mark/Hey-DJ-21180|title=Marky Mark – Hey DJ – hitparade.ch|access-date=22 janar 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418130037/http://hitparade.ch/song/Marky-Mark/Hey-DJ-21180|archive-date=18 prill 2015|url-status=dead}}</ref> Dy këngë të tjera solo të titulluara "Feel the Vibe" dhe "Best of My Love" u publikuan në vitin 1997.<ref>{{cite web|url=http://hitparade.ch/song/Marky-Mark/Feel-The-Vibe-41006|title=MARKY MARK – FEEL THE VIBE|access-date=29 maj 2017|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626220125/https://hitparade.ch/song/Marky-Mark/Feel-The-Vibe-41006|archive-date=26 qershor 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hitparade.ch/song/Marky-Mark/Best-Of-My-Love-765570|title=Marky Mark – Best of My Love – hitparade.ch|access-date=22 janar 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418130114/http://hitparade.ch/song/Marky-Mark/Best-Of-My-Love-765570|archive-date=18 prill 2015|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2000, ai u shfaq në videoklipin muzikor të [[Black Label Society]] për këngën "[[Counterfeit God]]", si zëvendësues i basistit të grupit.<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/1431836/wahlbergs-dragon-megadeth-more-to-play-la/|title=Wahlberg's "Dragon," Megadeth, More To Play L.A.|work=[[MTV News]]|date=3 maj 2000|access-date=28 korrik 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527161658/http://www.mtv.com/news/1431836/wahlbergs-dragon-megadeth-more-to-play-la/|archive-date=27 maj 2015|url-status=dead}}</ref> === Filmi === [[Skeda:Mark Wahlberg.jpg|parapamje|Wahlberg tek premiera e filmit ''[[Shooter (film)|Shooter]]'' në [[Londër]], mars 2007]] Në vitin 1993, Wahlberg bëri debutimin e tij si aktor në filmin televiziv ''[[The Substitute (film 1993)|The Substitute]]''.<ref name="TGS">{{cite web|url=https://www.straight.com/blogra/379671/horror-vancouver-attending-kits-secondary-study-substitute|title=Horror in Vancouver: attending Kits Secondary to study The Substitute|last=Newton|first=Steve|work=[[The Georgia Straight]]|date=30 janar 2015|access-date=11 prill 2023|language=en}}</ref> Pas kësaj paraqitjeje, ai hoqi dorë nga emri "Marky Mark". Debutimi i tij në ekranin e madh erdhi vitin tjetër, me filmin e [[Danny DeVito]] ''[[Renaissance Man (film)|Renaissance Man]]''. Një fanatik i basketbollit, ai tërhoqi vëmendjen e kritikëve pasi u shfaq së bashku me [[Leonardo DiCaprio]] në ''[[The Basketball Diaries (film)|The Basketball Diaries]]'' (1995), një përshtatje filmike e [[The Basketball Diaries (libër)|librit me të njëjtin emër]] të [[Jim Carroll]], duke luajtur rolin e Mickey. Ai pati rolin e tij të parë kryesor në filmin thriller të [[James Foley (regjisor)|James Foley]] ''[[Fear (film 1996)|Fear]]'' (1996). Ai mori kritika pozitive pas filmave të tillë si ''[[Boogie Nights]]'' (1997), ''[[The Big Hit]]'' (1998), ''[[Three Kings (film 1999)|Three Kings]]'' (1999), ''[[The Perfect Storm (film)|The Perfect Storm]]'' (2000), dhe ''[[Four Brothers (film)|Four Brothers]]'' (2005). Gjatë fillimit të viteve 2000, Wahlberg u shfaq në ribërje të filmave të viteve 1960, të tillë si ''[[Planet of the Apes (film 2001)|Planet of the Apes]]'' (2001), ''[[The Truth About Charlie]]'' (2002), dhe ''[[The Italian Job (film 2003)|The Italian Job]]'' (2003). Performanca e tij në ''[[I Heart Huckabees]]'' u votua si performanca më e mirë mbështetëse e vitit në Poll-in e Kritikëve të ''[[The Village Voice]]'' të vitit 2004. Wahlberg fillimisht u zgjodh si Linus Caldwell në ''[[Ocean's Eleven]]'', por [[Matt Damon]] luajti rolin në vend të tij. Të dy më vonë punuan së bashku në ''[[The Departed]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.filmfodder.com/archive/oceans11|title=filmfodder.com: archive: ocean's 11|publisher=Filmfodder.com|access-date=27 tetor 2008|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012213914/http://www.filmfodder.com/archive/oceans11/|archive-date=12 tetor 2008|url-status=dead}}</ref> Wahlberg u konsiderua gjithashtu për një rol në filmin ''[[Brokeback Mountain]]''. Fillimisht ishte menduar që në film të luanin Wahlberg dhe [[Joaquin Phoenix]] (me të cilët u shfaq në filmin ''[[The Yards]]'' (2000)) si përkatësisht [[Ennis Del Mar]] dhe [[Jack Twist]], por të dy aktorët nuk ndiheshin rehat me skenat e seksit në film. Rolet përfundimisht u shkuan [[Heath Ledger]] dhe [[Jake Gyllenhaal]], të dy të nominuar për Academy Award për performancat e tyre.<ref>{{cite web|url=http://www.starpulse.com/news/index.php/2007/02/28/brokeback_mountain_script_creeped_out_ma|title='Brokeback Mountain' Script 'Creeped Out' Mark Wahlberg|publisher=Starpulse|access-date=27 tetor 2008|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210082039/http://www.starpulse.com/news/index.php/2007/02/28/brokeback_mountain_script_creeped_out_ma|archive-date=10 dhjetor 2008|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:Mark Wahlberg Max Payne 2008.jpg|parapamje|djathtas|Wahlberg tek premiera e filmit ''[[Max Payne (film)|Max Payne]]'' 2008.]] Wahlberg luajti në dramën e futbollit amerikan ''[[Invincible (film 2006)|Invincible]]'' (2006), bazuar në historinë e vërtetë të baristit [[Vince Papale]]. Ai ishte gjithashtu producent ekzekutiv dhe u shfaq në serialin e [[HBO]]-së ''[[Entourage (seri televizive amerikane)|Entourage]]'' (2004–2011) dhe [[Entourage (film)|filmin e tij pasues]] (2015), i cili ishte bazuar lirshëm në përvojat e tij në Hollywood. Në vitin 2006, ai u shfaq si Sean Dignam, një rreshter i pakëndshëm dhe i pahijshëm i Policisë Shtetërore të Massachusetts në thrillerin e vlerësuar nga kritika të [[Martin Scorsese]], ''[[The Departed]]'', i cili i siguroi atij një nominim për [[Academy Award për Aktorin më të Mirë Mbështetës]], një nominim për [[Golden Globe]] për Performancën më të Mirë nga një Aktor në një Rol Mbështetës në një Film dhe një çmim për Aktorin më të Mirë Mbështetës të [[National Society of Film Critics]].<ref>{{cite web|url=https://www.ign.com/articles/2007/02/05/no-departed-2-just-yet|title=No Departed 2 Just Yet|author=Stax|website=IGN|date=6 shkurt 2007|access-date=9 shkurt 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070206210415/http://movies.ign.com/articles/761/761346p1.html|archive-date=6 shkurt 2007|url-status=live}}</ref> Pavarësisht dënimit të tij për krime të rënda, i cili ligjërisht e ndalon atë të përdorë armë zjarri, Wahlberg u përgatit për rolin e tij në ''[[Shooter (film 2007)|Shooter]]'' (2007) duke ndjekur trajnimin për qitjen në distancë të gjatë në Institutin e Trajnimit të Armëve të Zjarrta Front Sight pranë [[Pahrump, Nevada]]. Ai ishte në gjendje të godiste një objektiv në 1,100 jardë në ditën e tij të dytë, një sukses që zakonisht zgjat javë për t'u arritur.<ref>{{cite web|url=http://www.visualhollywood.com/movies/shooter/about4.php|title=Wahlberg goes to sniper school: About training as a shooter|publisher=VisualHollywood.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930131546/http://www.visualhollywood.com/movies/shooter/about4.php|archive-date=30 shtator 2011|url-status=dead}}</ref> Ai kishte thënë në një numër intervistash se do të tërhiqej në moshën 40 vjeç për t'u përqendruar në prindërimin<ref>{{cite web|url=http://www.realitytvworld.com/news/actor-mark-wahlberg-says-he-plans-retire-at-age-40-1004076.php|title=Actor Mark Wahlberg says he plans to retire at age 40|access-date=23 janar 2007|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011131411/http://realitytvworld.com/news/actor-mark-wahlberg-says-he-plans-retire-at-age-40-1004076.php|archive-date=11 tetor 2007|url-status=dead}}</ref> dhe golfin profesional. Megjithatë, në fillim të vitit 2007, ai tregoi se kjo e fundit nuk ishte më plani pasi "loja e tij e golfit është e tmerrshme".<ref>{{cite web|url=http://www.hbo.com/entourage/interviews/mark_wahlberg.html?ntrack_para1=insidehbo6_text|archive-url=https://web.archive.org/web/20080307223359/http://www.hbo.com/entourage/interviews/mark_wahlberg.html?ntrack_para1=insidehbo6_text|archive-date=7 mars 2008|title=HBO interview|language=en}}</ref> Në vitin 2007, ai luajti përballë Joaquin Phoenix në ''[[We Own the Night (film)|We Own the Night]]'', një film për një familje oficerësh policie në New York City. Ai luajti në filmin e [[M. Night Shyamalan]] ''[[The Happening (film 2008)|The Happening]]'' si Eliot Moore, i cili kishte premierën në kinema më 13 qershor 2008. Në të njëjtin vit, ai luajti rolin kryesor në filmin ''[[Max Payne (film)|Max Payne]]'', i bazuar në lojën me të [[Max Payne (videolojë)|njëjtin emër]]. Ndërsa promovonte ''Max Payne'', Wahlberg u përfshi në një grindje të këndshme me [[Andy Samberg]] të [[The Lonely Island]]. Samberg kishte bërë një përshtypje të Wahlberg në një skeç të [[Saturday Night Live]] të titulluar "Mark Wahlberg Talks to Animals".<ref>{{cite news|url=http://www.chicagotribune.com/entertainment/red-101808-samberg,0,4155250.story|title=Wahlberg threatens to punch SNL's Samberg over impression|work=Chicago Tribune|author=RedEye|date=26 tetor 2008|access-date=27 tetor 2008|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20081028213729/http://www.chicagotribune.com/entertainment/red-101808-samberg%2C0%2C4155250.story|archive-date=28 tetor 2008|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nbc.com/saturday-night-live/digital-shorts/video/mark-wahlberg-talks-to-animals/727504/|title=Saturday Night Live – Mark Wahlberg Talks to Animals – Video|publisher=NBC|access-date=20 janar 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423010537/http://www.nbc.com/saturday-night-live/digital-shorts/video/mark-wahlberg-talks-to-animals/727504|archive-date=23 prill 2013|url-status=dead}}</ref> Wahlberg më vonë u shfaq në një skeç pasues që parodiste atë origjinalin, përshtypjen e Samberg për Wahlberg, dhe kërcënimet e tij ndaj Samberg.<ref>{{cite web|url=http://www.nbc.com/saturday-night-live/digital-shorts/video/mark-wahlberg-backstage/773862/|title=Saturday Night Live – Mark Wahlberg Backstage – Video|publisher=NBC|access-date=20 janar 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313095447/http://www.nbc.com/saturday-night-live/digital-shorts/video/mark-wahlberg-backstage/773862|archive-date=13 mars 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.popeater.com/television/article/mark-wahlberg-cracks-jokes-not-noses/217025|title=Mark Wahlberg Cracks Jokes, Not Noses|publisher=Popeater|access-date=27 tetor 2008|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20081022053508/http://www.popeater.com/television/article/mark-wahlberg-cracks-jokes-not-noses/217025|archive-date=22 tetor 2008|url-status=live}}</ref> Ai luajti Jack Salmon, babain e protagonistes, Susie, në filmin e [[Peter Jackson]] ''[[The Lovely Bones (film)|The Lovely Bones]]'' (2009), një përshtatje filmike e [[The Lovely Bones|librit me të njëjtin emër]] të [[Alice Sebold]].<ref name="DominionPost">{{cite news|last=Cardy|first=Tom|title=Lovely Bones' Gosling in shock exit|url=http://www.stuff.co.nz/stuff/4247770a10.html|publisher=Dominion Post|date=23 tetor 2007|access-date=23 tetor 2007|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071024103617/http://www.stuff.co.nz/stuff/4247770a10.html|archive-date=24 tetor 2007|url-status=live}}</ref> Në vitin 2010, Wahlberg u shfaq me [[Steve Carell]] dhe [[Tina Fey]] në komedinë romantike ''[[Date Night]]'', luajti me [[Will Ferrell]] në filmin ''[[The Other Guys]]'' dhe luajti me [[Christian Bale]] në filmin dramatik të boksit ''[[The Fighter]]''. Në vitin 2012, ai luajti rolin e një ish-krimineli në thrillerin aksion ''[[Contraband (film 2012)|Contraband]]'' dhe gjithashtu luajti në komedinë hit të Seth MacFarlane, ''[[Ted (film)|Ted]]'', duke e riinterpretuar rolin e tij në [[Ted 2|vazhdimin e vitit 2015]]. Wahlberg më vonë luajti si [[SEALs (marina e ShBA-së)|Navy SEAL]] [[Marcus Luttrell]] në filmin e luftës''[[Lone Survivor]]'' (2013), bazuar në librin e Luttrell të vitit 2007 [[Lone Survivor (libër)||me të njëjtin emër]. Filmi mori sukses komercial dhe kryesisht kritika pozitive, dhe performanca e Wahlberg u vlerësua shumë. Gjithashtu në vitin 2013, ai luajti në filmin e krimit të vërtetë ''[[Pain & Gain]]'' së bashku me [[Dwayne Johnson]] dhe në filmin aksion komedi ''[[2 Guns]]'' së bashku me [[Denzel Washington]]. Në vitin 2014, Wahlberg luajti në [[The Gambler (film 2014)|ribërjen]] e filmit ''[[The Gambler (film 1974)|The Gambler]]'', filmi i vitit 1974 i [[James Caan]], i cili ishte frymëzuar pak nga [[The Gambler (roman)|romani]] i Dostojevski. Gjithashtu në vitin 2014, Wahlberg ishte producenti i reality show ''Breaking Boston'', i cili u ndërpre pasi premiera e tij pati 311,000 shikues.<ref name="Steinberg">{{cite news|last=Steinberg|first=Brian|title=A&E Pulls Mark Wahlberg's 'Breaking Boston' After One Week|url=https://variety.com/2014/tv/news/ae-pulls-breaking-boston-from-schedule-1201140750/|newspaper=Variety|date=20 mars 2014|access-date=22 mars 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322075549/http://variety.com/2014/tv/news/ae-pulls-breaking-boston-from-schedule-1201140750/|archive-date=22 mars 2014|url-status=live}}</ref> Ai ishte producent ekzekutiv i një episodi të ''[[Wahlburgers]]'', ndërsa bashkë-luajti në të.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt3333880/fullcredits|title=Wahlburgers (TV Series 2014– )|website=[[IMDb]]|access-date=21 korrik 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407160939/http://www.imdb.com/title/tt3333880/fullcredits|archive-date=7 prill 2016|url-status=live}}</ref> Walhlberg gjithashtu luajti në dy filma në ekskluzivitetin live-action të ''[[Transformers (filmseri)|Transformers]]'': ''[[Transformers: Age of Extinction]]'' (2014) dhe ''[[Transformers: The Last Knight]]'' (2017). Në vitin 2015, ai luajti përballë Will Ferrell në komedinë ''[[Daddy's Home (film)|Daddy's Home]]'', duke e përsëritur rolin e tij në [[Daddy's Home 2|vazhdimin e vitit 2017]].<ref name="The HR">{{cite magazine|first1=Kirsten|last1=Chuba|title=Mark Wahlberg Talks Reuniting With Will Ferrell at 'Daddy's Home 2' Premiere|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/daddys-home-2-premiere-mark-wahlberg-talks-reuniting-will-ferrell-1055131/|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|date=6 nëntor 2017|access-date=10 mars 2024|language=en}}</ref> Në vitin 2016, ai luajti në dy filma të [[Peter Berg]], ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'', një film rreth [[Derdhja e naftës në Deepwater Horizon|derdhjes së naftës në ''Deepwater Horizon'']] të vitit 2010, dhe ''[[Patriots Day (film)|Patriots Day]]'', një film rreth [[Bombardimi i Boston Marathon|bombardimit të Boston Marathon]] në vitin 2013. Wahlberg prodhoi dhe luajti në filmin e spiunazhit ''[[Mile 22]]'' (2018), dhe u shfaq në filmin e Netflix ''[[Spenser Confidential]]'' (2020) dhe në filmin e animuar ''[[Scoob!]]'' (2020), i cili ishte roli i tij i parë si aktor zëri.<ref>[https://deadline.com/2019/05/mark-wahlberg-jason-isaacs-board-warner-bros-scoob-1202610831/ Mark Wahlberg & Jason Isaacs Board Warner Bros.' 'Scoob'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225104821/https://deadline.com/2019/05/mark-wahlberg-jason-isaacs-board-warner-bros-scoob-1202610831/ |date=25 shkurt 2021 }} Deadline, 10 maj 2019</ref> Në vitin 2022, Wahlberg luajti në filmin ''[[Uncharted (film)|Uncharted]]'', si [[Victor Sullivan]], pasi fillimisht ishte zgjedhur për të luajtur [[Nathan Drake]] vite më parë.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2019/film/news/mark-wahlberg-tom-holland-uncharted-movie-sony-1203394336/|title=Mark Wahlberg Joins Tom Holland in 'Uncharted' Movie (EXCLUSIVE)|website=[[Variety (revistë)|Variety]]|last=Kroll|first=Justin|date=13 nëntor 2019|access-date=13 nëntor 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113210937/https://variety.com/2019/film/news/mark-wahlberg-tom-holland-uncharted-movie-sony-1203394336/|archive-date=13 nëntor 2019|url-status=live}}</ref> Ai më pas luajti në filmin familjar ''[[Arthur the King]]'' (2024), dhe filmat aksion ''[[The Family Plan]]'' (2023), (të ndjekur nga një [[The Family Plan 2|vazhdim i vitit 2025]]), ''[[The Union (film 2024)|The Union]]'' (2024, Netflix), dhe ''[[Flight Risk (film)|Flight Risk]]'' (2025). Përveç ''Entourage'', Wahlberg ishte gjithashtu producent ekzekutiv i dramës kriminale të periudhës ''[[Boardwalk Empire]]'' (2010–2014), dramave komedi ''[[How to Make It in America]]'' (2010–2011) dhe ''[[Ballers]]'' (2015–2019), dhe dokumentarit ''[[McMillions]]'' (2020). === Ndërmarrje të tjera === ==== Reklamim ==== Wahlberg e shfaqi për herë të parë fizikun e tij në videoklipin muzikor "Good Vibrations" dhe më dukshëm në një seri reklamash me të brendshme për [[Calvin Klein (markë)|Calvin Klein]] (1992)<ref>{{cite web|url=http://explore.calvinklein.com/en_US/timeline/1992/9|title=Calvin Klein Underwear|work=Calvin Klein|access-date=23 nëntor 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104044302/http://explore.calvinklein.com/en_US/timeline/1992/9|archive-date=4 janar 2015|url-status=live}}</ref> të xhiruara nga [[Herb Ritts]], duke e ndjekur atë nga reklamat televizive të Calvin Klein.<ref>{{cite news|last=Wilson|first=Eric|title=Stretching a Six-Pack|url=https://www.nytimes.com/2010/05/13/fashion/13calvin.html|work=The New York Times|date=12 maj 2010|access-date=28 korrik 2011|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113225808/http://www.nytimes.com/2010/05/13/fashion/13calvin.html|archive-date=13 janar 2012|url-status=live}}</ref> Promocionet në revista dhe televizione ndonjëherë e paraqisnin Wahlberg ekskluzivisht ose të shoqëruar nga modelja [[Kate Moss]]. [[Annie Leibovitz]] gjithashtu xhiroi një seancë të famshme të Wahlberg me të brendshme për numrin vjetor të Sallës së Famës të ''[[Vanity Fair (revistë)|Vanity Fair]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.jossip.com/category/annie-leibovitz/|title=Annie Leibovitz / Jossip|publisher=Jossip.com|access-date=27 tetor 2008|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906215433/http://www.jossip.com/category/annie-leibovitz/|archive-date=6 shtator 2008|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu bëri një video stërvitjeje të titulluar ''The Marky Mark Workout: Form... Focus... Fitness''. Në vitin 2012, Wahlberg filloi të shërbente si ambasador i markës për Marked, një linjë suplementesh ushqimore sportive nga [[GNC (dyqan)|GNC]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nutraingredients-usa.com/Article/2012/04/18/Good-vibrations-Mark-Wahlberg-and-GNC-create-new-MARKED-sports-nutrition-range|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421025000/http://www.nutraingredients-usa.com/Industry/Good-vibrations-Mark-Wahlberg-and-GNC-create-new-MARKED-sports-nutrition-range|url-status=dead|title=Good vibrations? Mark Wahlberg and GNC create new MARKED sports nutrition range|archive-date=21 prill 2012|website=Nutraingredients|language=en}}</ref> Në mars të vitit 2017, [[AT&T]] njoftoi se Wahlberg do të bëhej zëdhënës dhe do të krijonte përmbajtje origjinale për divizionin e rrjetit celular.<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/2017/04/24/mark-wahlberg-otter-att-tv-ads/|title=AT&T Thinks Mark Wahlberg and a Prairie Dog Can Win You over|access-date=10 qershor 2023|archive-date=10 qershor 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610132949/https://fortune.com/2017/04/24/mark-wahlberg-otter-att-tv-ads/|url-status=live}}</ref> == Sulmet dhe dënimet == Wahlberg ka pasur probleme rreth 20–25 herë me Departamentin e Policisë së Bostonit në rininë e tij. Në moshën 13 vjeçare, Wahlberg krijoi varësi nga kokaina dhe substanca të tjera.<ref>{{cite web|url=http://www.markwahlbergfan.com/article_vanityfair.htm|title=Vanity Fair. Rogue Star|publisher=Markwahlbergfan.com|accessdate=14 gusht 2010}}</ref><ref name="Forbes">{{cite news|url=http://www.forbes.com/forbes/2008/0630/104.html|title=Changing Room|last=Burke|first=Monte|date=30 qershor 2008|work=Forbes}}</ref> Në moshën 15 vjeçare, një padi civile u ngrit ndaj Wahlberg për përfshirjen e tij në dy incidente të ndryshme për ngacmim të fëmijëve Afro-Amerikanë (në fillim disa vëllezër dhe e dyta një grup fëmijësh me ngjyrë në një eskursion), duke iu hedhur gurë dhe thirrje epitetesh rraciale.<ref>{{cite web|title=Commonwealth of Massachusetts v. Michael Guilfoyle, Derek Furkart, and Mark Wahlberg|url=http://www.thesmokinggun.com/file/back-day-marky-marks-rap-sheet-0?page=2|accessdate=16 tetor 2013}}</ref> Në moshën 16 vjeçare, Wahlberg iu afrua një meso-burri Vietnamez në rrugë dhe, duke përdorur një shkop të madh druri, e la atë pa ndjenja ndërkohë që bërtistë me epitete raciale. Po atë ditë, ai sulmoi po ashtu edhe një burrë tjetër Vietnamez, duke e lënë viktimën përjetësisht të verbër në njërin sy.<ref name="model">{{cite web|title=Criminal Complaint In the Suffolk County Superior Court, Commonwealth of Massachusetts 1988|url=http://www.modelminority.com/article225.html|url-status=deviated|access-date=12 maj 2014|archive-date=28 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928140845/http://www.modelminority.com/article225.html}}</ref><ref>{{cite web|title=Commonwealth v. Mark R. Wahlberg|url=http://www.thesmokinggun.com/file/back-day-marky-marks-rap-sheet-0?page=6|accessdate=16 tetor 2013}}</ref> Për këto krime, Wahlberg u akuzua për tentativë vrasjeje, u deklarua fajtor për sulm, dhe u dënua me dy vjet heqje lirie në Shtëpinë e Korrektimit Deer Island në Boston. Ai kreu 45 ditë nga dënimi i tij.<ref name="model"/><ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/Nightline/story?id=2509542&page=1|title=A Candid Chat With Mark Wahlberg – ABC News|publisher=ABC News|date=29 shtator 2006|accessdate=14 gusht 2010}}</ref> Në një tjetër incident, 21-vjeçari Wahlberg frakturoi nofullën e një fqinji në një sulm të pa provokuar.<ref>{{cite web|title=Crehan vs. Mark Wahlberg and Derek McCall|url=http://www.thesmokinggun.com/file/back-day-marky-marks-rap-sheet-0?page=8|accessdate=16 tetor 2013}}</ref> Duke komentuar në 2006 për krimet e tij të kaluara, Wahlberg ka thënë: "Kam bërë shumë gjëra për të cilat jam i penduar, dhe kam paguar për gabimet e mia." Ai ka thënë se gjëja më e mirë për të bërë ishte të tentonte të kërkonte burrin e verbuar dhe të shlyente gabimin, dhe e ka pranuar që nuk e ka bërë një gjë të tillë, por shtoi se nuk ndjehej më në faj: "Duhet të shkoja të kërkoja falje dhe deri kur unë vërtetë nisa të bëja mirë për njerëz të tjerë, po ashtu edhe vetes, atëherë filloi të më ikte ndjenja e fajit. Kështu që nuk e kisha më problem të më zinte gjumi natën. Ndjehem mirë kur zgjihem në mëngjes."<ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/Nightline/Oscars2007/story?id=2509542&page=1|title=A Candid Chat With Mark Wahlberg – ABC News Sept. 29, 2006|publisher=ABC News|date=29 shtator 2006|accessdate=14 gusht 2010}}</ref> Pasi shkoi në burg për sulm, ai vendosi të përmirësonte sjelljen e tij. Sipas Wahlberg, "Sapo fillova atë jetë kriminale, ishte gjithmonë një zë në kokën time që më thoshte që do të përfundoja në burg. Tre nga vëllezërit e mi kishin bërë burg. Motra ime u fut aq herë në burg sa i humba llogaritë. Më në fund isha atje, i mbyllur me ata lloj njerëzish që që unë kisha gjithmonë dëshirë të isha. Tani që i fitova vijat e mia dhe isha si ata, kuptova që kjo nuk ishte kurrë ajo që doja. Kisha përfunduar në vendin më të keq të mundshëm që mund të imagjinoja dhe kurrë nuk doja të të kthehesha aty. Pikë së pari, më duhej të qëndroja drejt dhe i kthjellët." Wahlberg në fillim zbatoi këshillat e pastorit të tij që ti kthente kurrizin krimit. Ai iu tha bandës së tij të rrugës se do ti linte ata dha pati "sherre serioze" me ta për këtë çështje. Aktori komentoi në vitin 2009: "Kam bërë shumë gabime në jetën time dhe kam bërë gjëra të këqija, por kurrë nuk e kam fajësuar rritjen time për këtë. Kurrë nuk jamë sjellur si viktimë në mënyrë që të gjeja një arsye të bindshme për të viktimizuar të tjerët. Gjithçka që bëja ishte faji im. Më është mësuar që në moshë të vogël se cili është ndryshimi ndërmjet të mirës dhe së keqes. Marr përgjegjësi të plotë."<ref>[http://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-1238052/Mark-Wahlberg-I-left-mean-streets-Hollywood.html#ixzz13Rk6M5VB Mark Wahlberg: I left the mean streets for Hollywood], ''The Daily Mail'', December 26, 2009</ref> == Jeta personale == Wahlberg filloi të dilte me [[Rhea Durham]] në vitin 2001. Ata patën tre fëmijë gjatë shtatë viteve të para të lidhjes së tyre dhe u martuan më 1 gusht 2009, në [[Kisha e Bariut të Mirë (Beverly Hills)|Kishën Katolike të Bariut të Mirë]] në [[Beverly Hills]], afër vendit ku jetonin. Ata patën një fëmijë tjetër pesë muaj pas martesës së tyre në janar 2010.<ref>{{Cite web|title=Mark Wahlberg and Rhea Durham's Unconventional Romance: A Timeline|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/pictures/mark-wahlberg-and-rhea-durhams-relationship-timeline/|website=Us Weekly|date=5 qershor 2022|access-date=5 korrik 2022|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705191026/https://www.usmagazine.com/celebrity-news/pictures/mark-wahlberg-and-rhea-durhams-relationship-timeline/|archive-date=5 korrik 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|author=Pernilla Cederheim|date=1 gusht 2009|title=Mark Wahlberg Gets Married!|url=https://people.com/celebrity/mark-wahlberg-gets-married/|url-status=live|magazine=[[People (revistë)|People]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601023006/http://www.people.com/people/article/0,,20295454,00.html|archive-date=1 qershor 2013|access-date=24 shkurt 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hiltonhyland.com/post/mark-wahlberg-beverly-hills-mansion/|title=Mark Wahlberg – Beverly Hills Mansion|website=Hilton & Hyland|date=28 qershor 2014|access-date=8 maj 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607202902/https://www.hiltonhyland.com/post/mark-wahlberg-beverly-hills-mansion/|archive-date=7 qershor 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://people.com/parents/its-a-girl-for-mark-wahlberg/|title=It's a Girl for Mark Wahlberg|first=Julie|last=Jordan|work=People|date=13 janar 2010|access-date=24 shkurt 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930035607/http://www.people.com/people/article/0,,20336350,00.html|archive-date=30 shtator 2013|url-status=live}}</ref> Wahlberg është një [[Kisha Katolike|katolik]] i devotshëm dhe shkon në kishë çdo ditë.<ref>{{cite web|url=https://christiantoday.com.au/news/mark-wahlberg-talks-central-role-of-faith-and-prayer-in-his-daily-life.html|title=Mark Wahlberg talks central role of faith and prayer in his daily life|first=Stoyan|last=Zaimov|website=[[Christian Today|Christian Today Australia]]|date=18 janar 2012|access-date=9 shkurt 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826174701/http://christiantoday.com.au/article/mark-wahlberg-talks-central-role-of-faith-and-prayer-in-his-daily-life/12692.htm|archive-date=26 gusht 2014|url-status=live}}</ref> Ai mbështet me [[Martesa brenda të njëjtës gjini|martesën e të njëjtit gjini]] pavarësisht kundërshtimit të Kishës.<ref>{{cite web|url=https://www.jpost.com/International/Actor-Mark-Wahlberg-raises-eyebrows-as-host-of-Philadelphia-Pope-concert-419211|title=Conservative Catholic blog Rorate Caeli called Wahlberg out for his support of gay marriage, which the Church strongly opposes.|work=[[The Jerusalem Post]]|date=27 shtator 2015|access-date=4 gusht 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315155422/http://www.jpost.com/International/Actor-Mark-Wahlberg-raises-eyebrows-as-host-of-Philadelphia-Pope-concert-419211|archive-date=15 mars 2016|url-status=live}}</ref> Në vitin 2023, Wahlberg deklaroi se praktikat e krishtera të [[agjërimi]]t dhe lutjes gjatë [[Kreshma|Kreshmëve]] ishin kuptimplote për të, ndërsa diskutoi përdorimin e aplikacionit të lutjes së krishterë ''[[Hallow (aplikacion)|Hallow]]''.<ref name="Speakman2023">{{cite web|last1=Speakman|first1=Kimberlee|title=Mark Wahlberg Says He Doesn't Want to 'Jam' His Faith 'Down Anybody's Throat': 'But I Do Not Deny' It|url=https://people.com/movies/mark-wahlberg-on-importance-of-not-denying-his-faith-thats-an-even-bigger-sin|publisher=[[People (revistë)|People]]|date=23 shkurt 2023|access-date=24 shkurt 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224141308/https://people.com/movies/mark-wahlberg-on-importance-of-not-denying-his-faith-thats-an-even-bigger-sin/|archive-date=24 shkurt 2023|url-status=live}}</ref> Wahlberg themeloi Fondacionin Rinor Mark Wahlberg në maj të vitit 2001 me qëllim mbledhjen dhe shpërndarjen e fondeve për programet e shërbimit ndaj të rinjve dhe pasurimit.<ref>{{cite web|url=http://markwahlbergyouthfoundation.com|title=The Mark Wahlberg Youth Foundation|publisher=The Mark Wahlberg Youth Foundation|language=en|access-date=27 tetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222081159/http://markwahlbergyouthfoundation.com/|archive-date=22 shkurt 2012|url-status=dead}}</ref> Wahlberg është aktiv me Qendrën e Bariut të Mirë për Gratë dhe Fëmijët e Pastrehë.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_-_NXReiXtU|title=Mark Wahlberg on How He Helps the Homeless|publisher=YouTube|access-date=9 shkurt 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925040147/http://www.youtube.com/watch?v=_-_NXReiXtU&feature=player_embedded|archive-date=25 shtator 2013|url-status=dead}}</ref> == Filmografia == === Filma === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | Viti ! scope="col" | Titulli ! scope="col" | Roli ! scope="col" class="unsortable" | Shënime |- | style="text-align:center;"| 1994 ! scope="row" | ''[[Renaissance Man (film)|Renaissance Man]]'' | Private Tommy Lee Haywood |<ref>{{Cite news|last=Maslin|first=Janet|date=1994-06-03|title=Review/Film; DeVito Gets Lessons From Soldier Students|url=https://www.nytimes.com/1994/06/03/movies/review-film-devito-gets-lessons-from-soldier-students.html|access-date=2024-08-31|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> |- | style="text-align:center;"| 1995 ! scope="row" | ''[[The Basketball Diaries (film)|The Basketball Diaries]]'' | Mickey |<ref>{{Cite web|date=18 korrik 2019|title=Mark Wahlberg posts 'throwback' video of himself and teenage Leonardo DiCaprio|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/entertainment/mark-wahlberg-posts-throwback-video-of-himself-and-teenage-leonardo-dicaprio-937918.html|access-date=31 gusht 2024|website=Irish Examiner|language=en|archive-date=7 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807205353/https://www.irishexaminer.com/breakingnews/entertainment/mark-wahlberg-posts-throwback-video-of-himself-and-teenage-leonardo-dicaprio-937918.html|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;"| 1996 ! scope="row" | ''[[Fear (film 1996)|Fear]]'' | David McCall |<ref>{{Cite web|last=Stallings|first=Antonio|date=2023-07-24|title=Mark Wahlberg Was Cast in ''Fear'' Thanks to Former Rival Leonardo DiCaprio|url=https://www.cheatsheet.com/entertainment/mark-wahlberg-cast-fear-thanks-former-rival-leonardo-dicaprio.html/|access-date=2024-08-31|website=Showbiz Cheat Sheet|language=en-US|archive-date=28 prill 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240428193710/https://www.cheatsheet.com/entertainment/mark-wahlberg-cast-fear-thanks-former-rival-leonardo-dicaprio.html/|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;" rowspan=2 |1997 ! scope="row" | ''[[Traveller (film 1997)|Traveller]]'' | Pat O'Hara |<ref>{{Cite web|last=Levy|first=Emanuel|date=1997-03-23|title=''Traveller''|url=https://variety.com/1997/film/reviews/traveller-1200449129/|access-date=2024-08-31|website=Variety|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Boogie Nights]]'' | Eddie Adams / Dirk Diggler |<ref>{{Cite web|last=Maslin|first=Janet|date=8 tetor 1997|title=An Actor Whose Talents Are the Sum of His Parts|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/library/film/boogie-film-review.html|access-date=31 gusht 2024|website=archive.nytimes.com|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center;"| 1998 ! scope="row" | ''[[The Big Hit]]'' | Melvin Smiley | |- | style="text-align:center; "rowspan=2 | 1999 ! scope="row" | ''[[The Corruptor]]'' | Detective Danny Wallace | |- ! scope="row" | ''[[Three Kings (film 1999)|Three Kings]]'' | Troy Barlow | |- | style="text-align:center;" rowspan=2 |2000 ! scope="row" | ''[[The Yards]]'' | Leo Handler | |- ! scope="row" | ''[[The Perfect Storm (film)|The Perfect Storm]]'' | Bobby Shatford | |- | style="text-align:center;" rowspan=2 | 2001 ! scope="row" | ''[[Planet of the Apes (film 2001)|Planet of the Apes]]'' | Captain Leo Davidson |<ref>{{Cite web|date=29 qershor 2000|title=Mark Wahlberg Signs On To ''Planet of the Apes''|url=http://movies.ign.com/articles/034/034353p1.html|website=IGN|access-date=31 gusht 2024|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522135817/http://movies.ign.com/articles/034/034353p1.html|archive-date=22 maj 2011}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Rock Star (film 2001)|Rock Star]]'' | Chris "Izzy" Cole |<ref>{{Cite web|date=17 janar 2001|title=Mark Wahlberg To Be 'Rock Star' In April|url=https://www.mtv.com/news/1438027/mark-wahlberg-to-be-rock-star-in-april/|access-date=31 gusht 2024|website=MTV|language=en|archive-date=15 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115012952/https://www.mtv.com/news/1438027/mark-wahlberg-to-be-rock-star-in-april/|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;"| 2002 ! scope="row" | ''[[The Truth About Charlie]]'' | Joshua Peters |<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Michael|date=2000-12-06|title=Filmmakers: Demme seeks ‘The Truth’|url=https://variety.com/2000/film/news/filmmakers-demme-seeks-the-truth-1117790132/|access-date=2024-08-31|website=Variety|language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;" rowspan=2 | 2003 ! scope="row" | ''[[The Italian Job (film 2003)|The Italian Job]]'' | Charlie Croker | |- ! scope="row" | ''[[Overnight (film 2003)|Overnight]]'' | Vetë ai | Dokumentar |- | style="text-align:center; "rowspan=2 | 2004 ! scope="row" | ''Juvies'' | Narrator | Gjithashtu producent ekzekutiv |- ! scope="row" | ''[[I Heart Huckabees]]'' | Tommy Corn | |- | style="text-align:center;"| 2005 ! scope="row" | ''[[Four Brothers (film)|Four Brothers]]'' | Bobby Mercer | |- | style="text-align:center;" rowspan=2 | 2006 ! scope="row" | ''[[Invincible (film 2006)|Invincible]]'' | [[Vince Papale]] | |- ! scope="row" | ''[[The Departed]]'' | Staff Sergeant Sean Dignam | |- | style="text-align:center;" rowspan=2 | 2007 ! scope="row" | ''[[Shooter (film 2007)|Shooter]]'' | [[Bob Lee Swagger]] | |- ! scope="row" | ''[[We Own the Night (film)|We Own the Night]]'' | Captain Joe Grusinsky | Gjithashtu producent |- | style="text-align:center;" rowspan=2 | 2008 ! scope="row" | ''[[The Happening (film 2008)|The Happening]]'' | Elliot Moore |<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Michael|date=2007-03-29|title=Wahlberg to star in Shyamalan film|url=https://variety.com/2007/scene/markets-festivals/wahlberg-to-star-in-shyamalan-film-2-1117962103/|access-date=2024-08-31|website=Variety|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Max Payne (film)|Max Payne]]'' | [[Max Payne (personazh)|Max Payne]] |<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Michael|date=2007-11-09|title=Mark Wahlberg to star in ‘Max’|url=https://variety.com/2007/film/markets-festivals/mark-wahlberg-to-star-in-max-2-1117975641/|access-date=2024-08-31|website=Variety|language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;"| 2009 ! scope="row" | ''[[The Lovely Bones (film)|The Lovely Bones]]'' | Jack Salmon |<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Michael|last2=Siegel|first2=Tatiana|date=21 tetor 2007|title=Wahlberg steps into ''Bones''|url=http://www.variety.com/article/VR1117974450.html?categoryid=13&cs=1|access-date=31 gusht 2024|website=Variety|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20091203113236/http://www.variety.com/article/VR1117974450.html?categoryid=13&cs=1|archive-date=3 dhjetor 2009}}</ref> |- | style="text-align:center;" rowspan=3 | 2010 ! scope="row" | ''[[Date Night]]'' | Holbrooke Grant |<ref>{{Cite web|last1=Fleming|first1=Michael|last2=Siegel|first2=Tatiana|date=13 prill 2009|title=Wahlberg, Franco join ''Date Night''|url=https://variety.com/article/VR1118002374.html?categoryid=1237&cs=1|website=Variety|access-date=31 gusht 2024|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416220945/https://variety.com/article/VR1118002374.html?categoryid=1237&cs=1|archive-date=16 prill 2009}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[The Other Guys]]'' | Detective Terry Hoitz |<ref>{{Cite web|date=2010-07-24|title=COMIC-CON 2010: Mark Wahlberg, Will Ferrell, Eva Mendes take on the fanboys|url=https://www.latimes.com/archives/blogs/hero-complex-blog/story/2010-07-23/comic-con-2010-mark-wahlberg-will-ferrell-eva-mendes-take-on-the-fanboys|access-date=2024-08-31|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[The Fighter]]'' | [[Micky Ward]] | Gjithashtu producent |- | style="text-align:center;" rowspan=2| 2012 ! scope="row" | ''[[Contraband (film 2012)|Contraband]]'' | Chris Farraday | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Travers|first=Peter|date=2012-01-13|title=Contraband|url=https://www.rollingstone.com/tv-movies/tv-movie-reviews/contraband-96093/|access-date=2024-08-31|website=Rolling Stone|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Ted (film)|Ted]]'' | John Bennett |<ref>{{Cite web|last=Wigler|first=Josh|date=26 tetor 2010|title=Mark Wahlberg Joins ''Family Guy'' Creator Seth MacFarlane For ''Ted''|url=http://www.mtv.com/news/2437797/mark-wahlberg-seth-macfarlane-ted/|website=MTV|access-date=31 gusht 2024|archive-date=9 shkurt 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209061205/http://www.mtv.com/news/2437797/mark-wahlberg-seth-macfarlane-ted/|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;" rowspan=4| 2013 ! scope="row" | ''[[Broken City]]'' | Billy Taggart | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike|date=27 qershor 2011|title=Mark Wahlberg, Allen Hughes Plot Trip To 'Broken City'|url=https://deadline.com/2011/06/mark-wahlberg-allen-hughes-plot-trip-to-broken-city-143556/|access-date=31 gusht 2024|website=Deadline|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Pain & Gain]]'' | Danny Lugo |<ref>{{Cite web|last=Anderton|first=Ethan|date=28 shkurt 2012|title=Supermodel Bar Paly and Tony Shalhoub Joining Bay's ''Pain & Gain''|url=https://www.firstshowing.net/2012/supermodel-bar-paly-and-tony-shalhoub-join-bays-pain-gain/|access-date=31 gusht 2024|website=www.firstshowing.net|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[2 Guns]]'' | Michael 'Stig' Stigman |<ref>{{Cite web|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 gusht 2013|title=''2 Guns'' movie review: Denzel Washington and Mark Wahlberg are a new breed of buddy cops|url=https://www.denverpost.com/2013/08/01/2-guns-movie-review-denzel-washington-and-mark-wahlberg-are-a-new-breed-of-buddy-cops/|access-date=31 gusht 2024|website=The Denver Post|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Lone Survivor]]'' | [[Marcus Luttrell]] | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Setoodeh|first=Ramin|date=2013-12-04|title=''Lone Survivor'' Premiere Honors Marcus Luttrell and Navy SEALs|url=https://variety.com/2013/scene/news/lone-survivor-premiere-honors-marcus-luttrell-and-navy-seals-mark-wahlberg-1200916504/|access-date=2024-08-31|website=Variety|language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;" rowspan=2| 2014 ! scope="row" | ''[[Transformers: Age of Extinction]]'' | Cade Yeager |<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=2013-05-08|title=Sophia Myles to Join Mark Wahlberg in Michael Bay's ''Transformers 4'' (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/movies/column-post/sophia-myles-join-mark-wahlberg-michael-bays-transformers-4-exclusive-89661|website=The Wrap|access-date=2024-08-31|archive-date=8 maj 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508162653/https://www.thewrap.com/movies/column-post/sophia-myles-join-mark-wahlberg-michael-bays-transformers-4-exclusive-89661|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[The Gambler (film 2014)|The Gambler]]'' | Jim Bennett | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike|date=11 shtator 2013|title=Mark Wahlberg And Rupert Wyatt Eyeing ''The Gambler'' Remake For Paramount|url=https://deadline.com/2013/09/gambler-remake-mark-wahlberg-rupert-wyatt-paramount-584494/|access-date=2024-08-31|website=Deadline|language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;" rowspan=4| 2015 ! scope="row" | ''[[Mojave (film)|Mojave]]'' | Norman |<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=2014-03-26|title=Mark Wahlberg Joins Oscar Isaac, Garrett Hedlund in ''Mojave''|url=https://www.thewrap.com/mark-wahlberg-joins-oscar-isaac-garrett-hedlund-mojave-2/|access-date=2024-08-31|website=TheWrap|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Entourage (film)|Entourage]]'' | Himself | Also producer<ref>{{Cite web|last=Lussier|first=Germain|date=2014-12-23|title=''Entourage'' Movie Trailer And Posters: Vinnie Chase And The Boys Are Back|url=https://www.slashfilm.com/535490/entourage-movie-trailer/|access-date=2024-08-31|website=SlashFilm|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Ted 2]]'' | John Bennett |<ref>{{Cite web|last=Whitty|first=Stephen|date=2015-06-24|title=''Ted 2'' review: Mark Wahlberg grins, and bears it|url=https://www.nj.com/entertainment/2015/06/ted_2_review_mark_wahlberg_grins_and_bears_it.html|access-date=2024-08-31|website=nj|language=en}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Daddy's Home (film)|Daddy's Home]]'' | Dusty Mayron |<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike|date=2014-11-05|title=Will Ferrell, Mark Wahlberg Reteam On ''Daddy’s Home''|url=https://deadline.com/2014/11/will-ferrell-mark-wahlberg-daddys-home-1201274294/|access-date=2024-08-31|website=Deadline|language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;" rowspan=2| 2016 ! scope="row" | ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'' | Mike Williams |Also producer<ref>{{Cite web|last=Evry|first=Max|date=2015-05-18|title=First Look at Mark Wahlberg in ''Deepwater Horizon''|url=https://www.comingsoon.net/movies/news/441593-first-look-at-mark-wahlberg-in-deepwater-horizon#/slide/1|access-date=2024-08-31|website=ComingSoon.net|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Patriots Day (film)|Patriots Day]]'' | Tommy Saunders | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Pedersen|first=Erik|date=2016-03-29|title=Michelle Monaghan Joins ''Patriots Day''|url=https://deadline.com/2016/03/michelle-monaghan-patriots-day-boston-marathon-bombing-mark-wahlberg-1201727946/|access-date=2024-08-31|website=Deadline|language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;" rowspan=3| 2017 ! scope="row" | ''[[Transformers: The Last Knight]]'' | Cade Yeager |<ref>{{Cite web|last=Zalben|first=Alex|date=18 dhjetor 2014|title=Mark Wahlberg Just Found A ''Transformers'' Sequel|url=http://www.mtv.com/news/2030612/mark-wahlberg-transformers-5/|website=MTV|access-date=31 gusht 2024|archive-date=27 dhjetor 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227175108/http://www.mtv.com/news/2030612/mark-wahlberg-transformers-5/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Daddy's Home 2]]'' | Dusty Mayron | Gjithashtu producent ekzekutiv<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike|date=22 prill 2016|title=Will Ferrell, Mark Wahlberg Return for ''Daddy’s Home'' sequel|url=https://deadline.com/2016/04/will-ferrell-mark-wahlberg-daddys-home-sequel-sean-anders-john-morris-paramount-1201742137/|website=Deadline|access-date=31 gusht 2024|archive-date=22 prill 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422204424/https://deadline.com/2016/04/will-ferrell-mark-wahlberg-daddys-home-sequel-sean-anders-john-morris-paramount-1201742137/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[All the Money in the World]]'' | Fletcher Chace |<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike|date=2017-03-31|title=Michelle Williams, Kevin Spacey, Mark Wahlberg Circling Ridley Scott's Getty Kidnap Film|url=https://deadline.com/2017/03/michelle-williams-kevin-spacey-mark-wahlberg-ridley-scott-getty-kidnap-film-imperative-entertainment-sony-pictures-1202056971/|access-date=2024-08-31|website=Deadline|language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;" rowspan=2| 2018 ! scope="row" | ''[[Mile 22]]'' | James Silva | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Fraser|first=Kevin|date=2018-04-24|title=Check out the first images and poster for Mark Wahlberg's ''Mile 22''|url=https://www.joblo.com/check-out-the-first-images-and-poster-for-mark-wahlberg-s-mile-22-135/|access-date=2024-08-31|website=JoBlo|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Instant Family]]'' | Pete Wagner | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Galuppo|first=Mia|date=2018-02-23|title=Octavia Spencer, Tig Notaro Join Mark Wahlberg Comedy ''Instant Family'' (Exclusive)|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/octavia-spencer-tig-notaro-isabelle-moner-iliza-shlesinger-join-mark-wahlberg-comedy-instant-family-1087985/|access-date=2024-08-31|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}</ref> |- | rowspan="3" style="text-align:center;" | 2020 ! scope="row"|''[[Spenser Confidential]]'' | [[Spenser (personazh)|Spenser]] | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike|date=2018-06-26|title=Netflix, Mark Wahlberg & Peter Berg Revive Robert B. Parker’s Spenser With ''Wonderland''|url=https://deadline.com/2018/06/spenser-robert-b-parker-mark-wahlberg-wonderland-netflix-movie-peter-berg-ace-atkins-1202417373/|access-date=2024-08-31|website=Deadline|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Scoob!]]'' | Brian Crown / Blue Falcon (voice) |<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2019-05-10|title=Mark Wahlberg & Jason Isaacs Board Warner Bros' ''Scoob''|url=https://deadline.com/2019/05/mark-wahlberg-jason-isaacs-board-warner-bros-scoob-1202610831/|access-date=2024-08-31|website=Deadline|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Joe Bell (film)|Joe Bell]]'' | Joe Bell | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Kroll|first=Justin|date=2019-04-11|title=Mark Wahlberg, Connie Britton to Star in ''Good Joe Bell'' From ''Brokeback Mountain'' Scribes (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2019/film/news/mark-wahlberg-connie-britton-good-joe-bell-brokeback-mountain-1203186535/|access-date=2024-08-31|website=Variety|language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;" |2021 ! scope="row"| ''[[Infinite (film)|Infinite]]'' | Evan McCauley / Heinrich Treadaway 2020 | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=30 qershor 2019|title=Mark Wahlberg In Talks To Replace Chris Evans In ''Infinite''|url=https://deadline.com/2019/06/mark-wahlberg-chris-evans-paramount-infinite-1202639570/|website=Deadline|access-date=31 gusht 2024|archive-date=30 qershor 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630084154/https://deadline.com/2019/06/mark-wahlberg-chris-evans-paramount-infinite-1202639570/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" style="text-align:center;" |2022 ! scope="row"| ''[[Uncharted (film)|Uncharted]]'' | [[Victor Sullivan]] |<ref>{{Cite web|last=Welk|first=Brian|date=2020-03-05|title=Mark Wahlberg Says ''Uncharted'' Movie Will Be 'Tenfold Better' Than Previous Versions|url=https://www.thewrap.com/mark-wahlberg-interview-uncharted-movie-tenfold-better-previous-versions/|access-date=2024-08-31|website=TheWrap|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Father Stu]]'' | [[Stuart Long|Father Stuart "Stu" Long]] | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Law|first=Jeannie Ortega|date=2021-03-27|title=Mark Wahlberg to produce, star in faith-based film ''Stu''|url=https://www.christianpost.com/news/mark-wahlberg-to-produce-star-in-faith-based-film-stu.html|access-date=2024-08-31|website=www.christianpost.com|language=en}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Me Time (film)|Me Time]]'' | Huck Dembo |<ref>{{Cite web|last=Kroll|first=Justin|date=2021-08-17|title=Mark Wahlberg Looking To Take Some ‘Me Time’ At Netflix With Kevin Hart|url=https://deadline.com/2021/08/mark-wahlberg-kevin-hart-me-time-1234815851/|access-date=2024-08-31|website=Deadline|language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;" |2023 ! scope="row"| ''[[The Family Plan]]'' | Dan | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Kroll|first=Justin|date=2022-08-16|title=Mark Wahlberg To Star In ''The Family Plan'' For Apple Original Films And Skydance|url=https://deadline.com/2022/08/mark-wahlberg-the-family-plan-apple-original-films-skydance-1235092944/|access-date=2024-08-31|website=Deadline|language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center;" |2024 ! scope="row"| ''[[Arthur the King]]'' | Mikael Lindnord | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=White|first=James|date=2019-07-28|title=Mark Wahlberg Starring In ''Arthur The King''|url=https://www.empireonline.com/movies/news/mark-wahlberg-starring-in-arthur-the-king/|access-date=2024-08-31|website=Empire|language=en}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[The Union (film 2024)|The Union]]'' | Mike | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Kroll|first=Justin|date=2021-03-23|title=Halle Berry To Co-Star With Mark Wahlberg In Netflix's ''Our Man From Jersey''|url=https://deadline.com/2021/03/halle-berry-mark-wahlberg-netflixs-1234719777/|access-date=2024-08-31|website=Deadline|language=en-US}}</ref> |- | rowspan="3" style="text-align:center;" |2025 ! scope="row" | ''[[Flight Risk (film)|Flight Risk]]'' | Daryl Booth | |- ! scope="row" |''[[Play Dirty (2025 film)|Play Dirty]]'' | Parker | |- ! scope="row" |''[[The Family Plan 2]]'' | Dan Morgan | Gjithashtu producent<ref>{{Cite web|last=Lang|first=Brent|date=2024-10-30|title=Mark Wahlberg, Michelle Monaghan Returning for 'The Family Plan' Sequel at Apple Original Films|url=https://variety.com/2024/film/news/mark-wahlberg-michelle-monaghan-family-plan-sequel-apple-original-films-1236194789/|access-date=2025-01-28|website=Variety|language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center;" | 2026 ! scope="row" | ''[[Balls Up]]'' | Brad Lewison | <ref>{{Cite web|last=Gajewski|first=Ryan|date=2024-06-20|title=Mark Wahlberg, Paul Walter Hauser to Star in Peter Farrelly's ''Balls Up'' for Amazon MGM|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/mark-wahlberg-paul-walter-hauser-peter-farrelly-balls-up-amazon-1235928048/|access-date=2024-08-31|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}</ref> |- | {{pending film|[[By Any Means (film 2026)|By Any Means]]}} | [[Gregory Scarpa]] | Post-production; Gjithashtu producent<ref>{{cite web|title=Mark Wahlberg And Sterling K. Brown Set For Elegance Bratton's Crime Thriller 'By Any Means'|website=[[Deadline Hollywood]]|url=https://deadline.com/2024/10/mark-wahlberg-sterling-k-brown-to-star-by-any-means-thriller-1236162648/|first=Matt|last=Grobar|date=30 tetor 2024|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center;" rowspan=2 | 2027 | {{pending film|[[Weekend Warriors (upcoming film)|Weekend Warriors]]}} | | Post-production<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2024/08/mark-wahlberg-stephen-chbosky-weekend-warrior-apple-with-springhill-plan-b-1236046313/|title=Mark Wahlberg And Stephen Chbosky Team On 'Weekend Warriors' Feature From Apple With SpringHill And Plan B Producing|first=Justin|last=Kroll|website=[[Deadline Hollywood]]|date=21 gusht 2024|accessdate=21 gusht 2024|language=en}}</ref> |- | {{pending film|[[The Big Fix (upcoming film)|The Big Fix]]}} | | Duke u xhiruar |} <!-- Per WP:NFF and WP:CRYSTAL, do not add films that are listed as "pre-production" --> === Televizion === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | Viti ! scope="col" | Titulli ! scope="col" | Roli ! scope="col" class="unsortable" | Shënime |- | style="text-align:center; text-align:center;" rowspan="3"|1993 ! scope="row" | ''[[The Substitute (film 1993)|The Substitute]]'' | Ryan Westerberg | [[Film televiziv], kredituar si Marky Mark |- ! scope="row" | ''[[The Ben Stiller Show]]'' | rowspan="8" | Vetë ai | Epizodi: "A Few Good Scouts" |- ! scope="row" | ''[[Out All Night (seri televizive)|Out All Night]]'' | Epizodi: "Under My Thumb" |- | style="text-align:center;"| 2004–10 ! scope="row" | ''[[Entourage (seri televizive amerikane)|Entourage]]'' | 4 epizoda; gjithashtu producent ekzekutiv |- | style="text-align:center;"| 2008 ! scope="row" | ''[[Saturday Night Live]]'' | Epizodi: "Josh Brolin/Adele" (4.5) |- | style="text-align:center;"| 2014–19 ! scope="row" | ''[[Wahlburgers (seri televizive)|Wahlburgers]]'' | 36 epizoda; gjithashtu producent ekzekutiv |- | style="text-align:center;"| 2020 ! scope="row" | ''[[Ant & Dec's Saturday Night Takeaway]]'' | 1 epizod; paraqitje speciale mysafir |- | style="text-align:center;"| 2021 ! scope="row" | ''[[Wahl Street]]'' | scope="row" | 2 sezone, 7 epizoda |- | style="text-align:center;"| 2022 ! scope="row" | ''[[WrestleMania 38]]'' | scope="row" | Hapje |- | style="text-align:center;"| TBA | {{pending film| Ted: Animated Series}} | John Bennet (zëri) | Roli kryesor |} == Referime == {{Reflist|colwidth=30em}} == Lidhje të jashtme == {{Commons|Mark Wahlberg}} {{wikiquote}} * {{Imdb emri|242|Mark Wahlberg}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Aktorë amerikanë]] [[Kategoria:Këngëtarë amerikanë]] 2zuj2d670pom0z1eo5tbfje5i1ydnih 0 151764 2980907 2517687 2026-05-15T18:59:29Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Telefoni]]; +[[Kategoria:Telekomunikime]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980907 wikitext text/x-wiki == ''Hyrje'' == Kur dy poste fundore '''A''' dhe '''B''' shkëmbejnë informacione midis tyre, dmth bashkëbisedojnë, atëherë në parim duhen dy mjete transmetimi të veçanta një drejtimëshe, të quajtura kanale (channel) secili prej të cilëve duhet të jetë i aftë të transmetojë informacionet e emetuesit të njërit post drejt marrësit të postit tjetër. Këto dy kanale, në përgjithësi identike, përbëjnë një qark transmetimi. Transmetuesit dhe marrësit janë shndërruesa që dallohen fizikisht nga njeri tjetri. Kështu psh: mund të përmendim çiftet mikrofon–kufje, tastierë–printer, kamerë-ekran etj. Në mënyrën duplekse të komunikimit transmetimi i informacionit bëhet njëkohësisht në të dy drejtimet. Të dy postet mundet që të transmetojnë dhe të marrin njëkohësisht, si dhe të ndërpresin emetimin e tjetrit duke i dërguar atij një sinjal të parashikuar për këtë qëllim. <ref>http://e-libraria.com/lit/telekomunikacionet-ligjerata-enver-hamiti/</ref> <ref>data.planetar.edu.al/files/telekomunikacione722.doc</ref> Situata është ajo e Fig.3.20 që është rasti tipik i qarqeve telefonike. [[File:Wdsd.png|right|Wdsd]] == ''Transmetimi me “ 2 përcjellësa “'' == Mjetet pasive të transmetimit janë: * Linjat simetrike ose [[koaksiale]], * Kanalet radioelektrike Në gjuhën e telekomunikacioneve këto quhen qarqe me “2 përcjellësa” [[ (2-wire)]], megjithëse ato mund të jenë edhe valë radioelektrike ose të kenë formë tubi si në rastin e çifteve koaksiale ose rasti i valësjellësave. Në një qark me “2 përcjellësa “ të dy kanalet dhe ai i transmetimit dhe ai i marrjes janë të përzier. == ''Transmetimi me “ 4 përcjellësa “'' == Transmetimi dy drejtimësh me “2 përcjellësa “ përjashton prezencën e të gjithë elementëve aktivë një drejtimësh dhe që nuk janë reversibil si psh: amplifikatorët, dedektorët e mbështjellëseve, koduesit, shumica e modulatorëve e tj. Kur distanca ose mjeti i transmetimit ka nevojë për amplifikim ose për modulim të dy drejtimet duhen ndarë dhe për secilin sens duhet përdorur një kanal i veçantë një drejtimësh. Në këtë rast thuhet se transmetimi bëhet me “ 4 përcjellësa “ [[(4-wire)]]. == ''Transmetimi në “4 pseudo përcjellësa në frekuencë “'' == Të dy kanalet një drejtimësh të nevojshëm për realizimin e një transmetimi me “4 përcjellësa “ jo gjithmonë janë të veçuar materialisht, pra jo gjithmonë kanë të bëjnë me dy çifte simetrike, dy tuba koaksialë etj. Ato gjithashtu mund të përbëhen nga disa [[breza]] të ndryshëm frekuencash në të njejtin suport material. [[File:Transmetimi me dy dhe kater percjellesa 2014-06-09 17-50.png|left|Transmetimi me dy dhe kater percjellesa 2014-06-09 17-50]] Sistemi në këtë rast materialisht ka “2 përcjellësa “ por sillet ekzaktësisht sikur të ishte me “4 përcjellësa “. Pra mund të flasim për transmetim në “4 pseudo përcjellësa “, ai në fakt është një multipleksim në frekuencë i të dy drejtimeve të transmetimit dhe ka si efekt dyfishimin e gjerësisë së brezit të zënë në mjetin përkatës të transmetimit. Me anë të fig.3.22 e ilustrojnë këtë funksionim: * Radiourat me dy bartëse të ndryshme por me të njejtat [[antena]] për të dy drejtimet. * Lidhja me kanale të shumëfishta (FDM) në një tub të vetëm koaksial nëpërmjet zhvendosjes në frekuencë të kanaleve “vajtje” dhe “kthim”. Amplifikimi ndërmjetës dmth përsëritësat, kanë nevojë për përzierjen e të dy brezave të frekuencave “vajtje” dhe “kthim” me ndihmën e filtrave dhe të dy amplifikatorëve të veçantë. == ''Kalimi nga “ 2 përcjellësa “ në “ 4 përcjellësa “ dhe anasjelltas'' == Për shkak të reversibilitetit të shndërruesave të zakonshëm, postet fundore janë të tipit me “4 përcjellësa “ sepse i kanë gjithmonë të ndarë nga njeri-tjetri emetuesit dhe marrësit. E njejta gjë vlen edhe për elementët aktivë si[[ amplifikatorët]], [[modulatorët]] e tj. Megjithatë janë arsyet ekonomike ato që pengojnë realizimin e një transmetimi të plotë me “ 4 përcjellësa “. Qarqet me “ 2 përcjellësa “ përdoren të paktën në[[ rrjetat]] [[lokale ]]dhe gjithmonë aty ku është i mundur transmetimi në brezin bazë pa amplifikim. Në këtë mënyrë shpesh lind nevoja e kalimit nga 2 në 4 përcjellësa dhe anasjelltas. Centralet interurbane komutojnë lidhjet e ndryshme nëpërmjet katër kontakteve për sejcilin qark (komutimi me “ 4 përcjellësa “) ndërsa ato lokale nuk kanë nevojë për më shumë se dy kontakte për secilin qark (komutimi me “ 2 përcjellësa “) Në kalimin nga një qark me “ 4 përcjellësa “ në një qark tjetër me “ 2 përcjellësa “ duhet të sigurohemi që secili marrës të mos marrë sinjalet e transmetimit të të njejtit post. == ''Referimet'' == : {{reflist}} [[Kategoria:Telefoni]] [[Kategoria:Telekomunikime]] shn14dzzg93qrfawnpblaj5taf5usbu 0 156717 2980914 2628678 2026-05-15T19:03:47Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Trajner (sport)]] te [[Trajneri (sport)]] 2628678 wikitext text/x-wiki Sportist i përgatitur e me përvojë, që ka për detyrë të stërvitë një skuadër futbolli basketbolli, volejbolli etj., t'i mësojë lojën dhe ta përgatitë për ndeshje. Trajner i aftë (i zoti). Trajner futbolli (basketbolli). Trajner i skuadrës (i ekipit). ==Në disiplinat ekipore== ===Në futboll=== ===Në basketboll=== ==Në disiplinat individuale== ===Atletikë=== ===Qitje=== {{sport}} m0kg4wycvj8fkyhzard6ccikhknc420 2980916 2980914 2026-05-15T19:04:28Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Trajnerë të sporteve]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980916 wikitext text/x-wiki Sportist i përgatitur e me përvojë, që ka për detyrë të stërvitë një skuadër futbolli basketbolli, volejbolli etj., t'i mësojë lojën dhe ta përgatitë për ndeshje. Trajner i aftë (i zoti). Trajner futbolli (basketbolli). Trajner i skuadrës (i ekipit). ==Në disiplinat ekipore== ===Në futboll=== ===Në basketboll=== ==Në disiplinat individuale== ===Atletikë=== ===Qitje=== {{sport}} [[Kategoria:Trajnerë të sporteve]] rg4qn9h2jkak8aymcu5btrw81am0xox 0 157782 2980913 2689248 2026-05-15T19:03:11Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Ushqime]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980913 wikitext text/x-wiki '''Trahana''' është një ushqim i that i bazuar në një përzierje gruri dhe kosi ose qumështi të thartuar, bërë zakonisht në një supë të trashë me ujë ose qumësht, ajo është edhe acid dhe i ulët në lagështi, proteinat e qumështit të mbajtur për periudha të gjata. Tarhana është shumë e ngjashme në disa lloje të kishk. [[Skeda:Two_kinds_of_tarhana.JPG|thumb]] [[Skeda:Trahana_me_djathë,_rigon_dhe_vaj_ulliri.jpg|parapamje|Trahana me djath dhe vaj ulliri]] Tarkhana armen është e përbërë nga kos dhe vezë të përziera me gjysmën miell gruri dhe gjysëm niseshte. Copa të vogla brumi janë të përgatitura dhe të thata dhe pastaj ruhen në enë qelqi dhe përdoren kryesisht për supë. [1] trahana grek përmban grurë të plasaritur vetëm ose një cous-cous si paste dhe qumësht i thartuar. Tarhana turke përbëhet nga gruri plasaritur (ose miell), kos, dhe perime të fermentuara pastaj të thata. Në Qipro, ajo është konsideruar si një specialitet kombëtar, dhe është shërbyer shpesh me copa djathi haloumi në të. Ashtu si shumë ushqime të tjera me origjinë nga nevoja për të ruajtur proshutë ushqim-shërohet, tymosur peshk, dhe supë si-tarhana është shpesh ngrënë si një çështje e shijes dhe zgjedhjes ku ushqimi i freskët është e bollshme dhe ftohje në dispozicion. == Historia == Hill dhe Bryer sugjerojnë se tarhana është e lidhur me τρακτόν greke (trakton, romanized si tractum), [2] një thickener Apicius shkruan për në shekullin er 1 të cilat shumica e autorë të tjerë e konsiderojnë të jetë një lloj i cracker thërrime. [3] Dalby ( 1996) e lidh atë në τραγός greke / τραγανός (Tragos / traganos), [4] përshkruar (dhe dënuar) në Geoponica Galen-së 3,8. [5] Weaver (2002) gjithashtu e konsideron atë me origjinë perëndimore. [6] Perry, nga ana tjetër, konsideron se evolucioni fonetik i τραγανός të tarhana nuk ka gjasa, dhe se kjo ndoshta vjen nga persishtja:. ترخوانه tarkhwāneh [7] Ai e konsideron ngjashmëri të τραγανός dhe të τραχύς 'i trashë' e rastësishme, edhe pse ai spekulon se τραχύς mund të ketë ndikuar fjalën me etimologji popullore. Në burime të gjuhës persiane, al-Zamakhshari përmendur emrin e këtij ushqimi në shekullin e 11-të në formën tarkhana në fjalorin e tij; ajo është e vërtetuar në shekullin e 13 në formë tarkhina në Jahangiri Enciklopedisë (i quajtur pas Jahangir, perandori Mughal i Indisë). Tar تر në do të thotë Persisht 'lagësht, ngjyhet', dhe khwān خوان (Khan shqiptohet) do të thotë "vend ngrënie / tavolinë, ushqim, tas të madh prej druri". Kështu në persisht do të thotë "ushqim tallaze ose ngjyhet ', e cila përputhet me mënyrën supë është bërë: tarhana duhet të ngjyhet në ujë, dhe përbërësit e tjera të mundshme janë pastaj shtoi dhe i gatuar për disa kohë. Receta per [https://www.artigatimit.com/2017/02/trahana-kuzhina-shqiptare/ Trahana Shqiptare] [[Kategoria:Ushqime]] fep162yxjh1eup3qmpol7zhfmzwsl0h 0 166649 2980979 2033774 2026-05-15T19:58:20Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Grupe muzikore pop rock]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980979 wikitext text/x-wiki == The Script == The Script janë një pop-rock i formuar më 2001. Grupi përmban një vokalist/pianist kryesor, Danny O’Donoghue, një vokalist/guitarist Mark Sheehan, dhe një baterist Glen Power. <br /> Grupi realizoi albumin e tyre kryesor në gusht të 2008, duke përfshirë këngët “The Man Who Can’t Be Moved” dhe “Breakeven(Falling to Pieces)”. Albumi arriti vendin e parë në Irlandë dhe Britaninë e Madhe. Albumi i tyre i dytë, Science & Faith, u realizua në shtator të 2010, dhe përfshin këngët më të njohura “For The First Time” dhe “Nothing”. Albumi arriti në vendin e parë në Irlandë dhe Britani Të Madhe, si dhe vendin e tretë në Billboard 200. Në albumin e tyre të tretë, kënga me e famshme ishte “Hall Of Fame”, në bashkëpunim me artistin hip hop, Will.I.Am. Më 2014, ata realizuan edhe albumin e tyre të katërt "No Sound Without Silence" i cili zuri vendin e parë, dhe përmbante hitin “Superheroes”. Në përgjithësi, ata kanë shitur mbi 20 milion CD të albumeve. <br /> Ishte kënga The Man Who Can’t Be Moved i cili i bëri të famshëm, por edhe hyrja e Danny-t në The Voice i hapi të gjitha rrugët e suksesit per ata. Ata kanë qenë edhe si grup mbështetës për Lenny Kravitz.<br /> Veqanti e The Script është se këngët që i shkruajnë i bazojnë në jetën private.<br /> Muzika e The Script është shfaqur në televizione të famshme si: 90210, Ghost Whisperer, The Hills, Waterloo Road, EastEnders, Made In Chelsea dhe The Vampire Diaries. Prijësi i grupit, Danny O’Donoughue ishte poashtu gjyqtar në The Voice UK për sezonin 1 dhe 2, para se ta linte shfaqjen që të fokusohej më tepër në grupin e tij. == Karriera e hershme == Danny O’Donoghue dhe Mark Sheehan ishin shokë të ngushtë prej se ishin 12 vjeç duke u rritur në Dublin. Ata ishin pjesë e një grupi të quajtur MyTown, që u formuan më 1996. Pas formimit të një kompanie producimi dhe të shkrimit të këngëve, ata u ftuan në Canada të bashkëpunojnë me disa nga heroët e tyre, përfshirë Dallas Austin, Montell Jordan dhe Teddy Riley. Ata ishin në SHBA për disa vite dhe fituan një kontratë derisa kompania e anuloi atë kontratë.<br /> Ata qëndruan në Los Angeles dhe punuan atje si producentë, tekstshkrues dhe producentë këngësh për këngëtarë si Britney Spears, Boyz II Men dhe TLC, por më vonë u zhvendosën në Dublin, ku ata u bënë bashkë me bateristin Glen Power, për grupin e tyre të ri, THE SCRIPT. Grupi u nënshkrua nga Phonogenic më 2005, dhe realizoi një këngë në Last.FM. == 2014: No Sound Without Silence == Albumi i 4-të i grupit është titulluar No Sound Without Silence dhe kënga kryesore nga albumi, Superheroes, u realizua më 31 korrik 2014. Albumi është përshkruar si paraprijës për albumin e tyre të ardhshëm, me shumë këngë të regjistruara në rrugë, pas përfundimit të koncerteve, nga Danny. Albumi u realizua më 15 shtator të 2014.<br /> Koncertet e pandalura të tyre vazhduan për 11 muaj rresht, në Evropë, Azi, Amerikë Veriore, dhe Australi, ku u përfshinë 63 stadiume, dhe 18 festivale. <br /> Çmimet e fituara kryesore janë : 1 World Music Award 3 Meteor Awards 2 Brit Awards. <br /> Poashtu, edhe mbretëresha i ftoi personalisht që të këndojë për të. == Çmimet dhe nominimet == {| class="wikitable" |- ! Viti !! Çmimet !! Kategoria!! Rezultati |- | 2008 || World Music Award || Best Selling Irish Act || Fituar |- | 2009 || Meteor Ireland Music Awards || Best Album || Fituar |- | 2010 || Meteor Ireland Music Awards || Best Live Performance || Fituar |- | 2011 || Brit Awards || Best International Group || Të nominuar |- | 2012 || World Music Awards || World's Best Group || Fituar |- | 2013 || Brit Awards || Best International Group || Të nominuar |} ==Referimet== # https://web.archive.org/web/20130124024624/http://www.thescriptmusic.com/gb/biography # https://web.archive.org/web/20141107210051/http://www.4music.com/artists/The-Script # http://www.independent.ie/entertainment/music/oh-danny-boy-script-revel-in-chart-success-26470692.html # https://web.archive.org/web/20120601213610/http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2012/may/27/danny-odonoghue-script-voice-interview # http://www.sputnikmusic.com/review/36503/The-Script-The-Script/ # http://www.independent.ie/entertainment/music/oh-danny-boy-script-revel-in-chart-success-26470692.html [[Kategoria:Grupe muzikore pop rock]] 7kjulut3rw4z7ois24sd35sxro34svz 2980988 2980979 2026-05-15T20:03:28Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[The script]] te [[The Script]] pa lënë një ridrejtim 2980979 wikitext text/x-wiki == The Script == The Script janë një pop-rock i formuar më 2001. Grupi përmban një vokalist/pianist kryesor, Danny O’Donoghue, një vokalist/guitarist Mark Sheehan, dhe një baterist Glen Power. <br /> Grupi realizoi albumin e tyre kryesor në gusht të 2008, duke përfshirë këngët “The Man Who Can’t Be Moved” dhe “Breakeven(Falling to Pieces)”. Albumi arriti vendin e parë në Irlandë dhe Britaninë e Madhe. Albumi i tyre i dytë, Science & Faith, u realizua në shtator të 2010, dhe përfshin këngët më të njohura “For The First Time” dhe “Nothing”. Albumi arriti në vendin e parë në Irlandë dhe Britani Të Madhe, si dhe vendin e tretë në Billboard 200. Në albumin e tyre të tretë, kënga me e famshme ishte “Hall Of Fame”, në bashkëpunim me artistin hip hop, Will.I.Am. Më 2014, ata realizuan edhe albumin e tyre të katërt "No Sound Without Silence" i cili zuri vendin e parë, dhe përmbante hitin “Superheroes”. Në përgjithësi, ata kanë shitur mbi 20 milion CD të albumeve. <br /> Ishte kënga The Man Who Can’t Be Moved i cili i bëri të famshëm, por edhe hyrja e Danny-t në The Voice i hapi të gjitha rrugët e suksesit per ata. Ata kanë qenë edhe si grup mbështetës për Lenny Kravitz.<br /> Veqanti e The Script është se këngët që i shkruajnë i bazojnë në jetën private.<br /> Muzika e The Script është shfaqur në televizione të famshme si: 90210, Ghost Whisperer, The Hills, Waterloo Road, EastEnders, Made In Chelsea dhe The Vampire Diaries. Prijësi i grupit, Danny O’Donoughue ishte poashtu gjyqtar në The Voice UK për sezonin 1 dhe 2, para se ta linte shfaqjen që të fokusohej më tepër në grupin e tij. == Karriera e hershme == Danny O’Donoghue dhe Mark Sheehan ishin shokë të ngushtë prej se ishin 12 vjeç duke u rritur në Dublin. Ata ishin pjesë e një grupi të quajtur MyTown, që u formuan më 1996. Pas formimit të një kompanie producimi dhe të shkrimit të këngëve, ata u ftuan në Canada të bashkëpunojnë me disa nga heroët e tyre, përfshirë Dallas Austin, Montell Jordan dhe Teddy Riley. Ata ishin në SHBA për disa vite dhe fituan një kontratë derisa kompania e anuloi atë kontratë.<br /> Ata qëndruan në Los Angeles dhe punuan atje si producentë, tekstshkrues dhe producentë këngësh për këngëtarë si Britney Spears, Boyz II Men dhe TLC, por më vonë u zhvendosën në Dublin, ku ata u bënë bashkë me bateristin Glen Power, për grupin e tyre të ri, THE SCRIPT. Grupi u nënshkrua nga Phonogenic më 2005, dhe realizoi një këngë në Last.FM. == 2014: No Sound Without Silence == Albumi i 4-të i grupit është titulluar No Sound Without Silence dhe kënga kryesore nga albumi, Superheroes, u realizua më 31 korrik 2014. Albumi është përshkruar si paraprijës për albumin e tyre të ardhshëm, me shumë këngë të regjistruara në rrugë, pas përfundimit të koncerteve, nga Danny. Albumi u realizua më 15 shtator të 2014.<br /> Koncertet e pandalura të tyre vazhduan për 11 muaj rresht, në Evropë, Azi, Amerikë Veriore, dhe Australi, ku u përfshinë 63 stadiume, dhe 18 festivale. <br /> Çmimet e fituara kryesore janë : 1 World Music Award 3 Meteor Awards 2 Brit Awards. <br /> Poashtu, edhe mbretëresha i ftoi personalisht që të këndojë për të. == Çmimet dhe nominimet == {| class="wikitable" |- ! Viti !! Çmimet !! Kategoria!! Rezultati |- | 2008 || World Music Award || Best Selling Irish Act || Fituar |- | 2009 || Meteor Ireland Music Awards || Best Album || Fituar |- | 2010 || Meteor Ireland Music Awards || Best Live Performance || Fituar |- | 2011 || Brit Awards || Best International Group || Të nominuar |- | 2012 || World Music Awards || World's Best Group || Fituar |- | 2013 || Brit Awards || Best International Group || Të nominuar |} ==Referimet== # https://web.archive.org/web/20130124024624/http://www.thescriptmusic.com/gb/biography # https://web.archive.org/web/20141107210051/http://www.4music.com/artists/The-Script # http://www.independent.ie/entertainment/music/oh-danny-boy-script-revel-in-chart-success-26470692.html # https://web.archive.org/web/20120601213610/http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2012/may/27/danny-odonoghue-script-voice-interview # http://www.sputnikmusic.com/review/36503/The-Script-The-Script/ # http://www.independent.ie/entertainment/music/oh-danny-boy-script-revel-in-chart-success-26470692.html [[Kategoria:Grupe muzikore pop rock]] 7kjulut3rw4z7ois24sd35sxro34svz 0 174883 2980998 2032947 2026-05-15T20:08:47Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Standarde të internetit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980998 wikitext text/x-wiki Në [[Inxhinieria|inxhinierinë]] e [[Rrjeti kompjuterik|rrjetit kompjuterik]], një '''Standard Interneti''' ('''STD''') është një specifikim normativ i një teknologjie ose metodologjie të zbatueshme në [[Interneti|Internet]]. Standardet e internetit krijohen dhe publikohen nga [[Internet Engineering Task Force]] (IETF). Kontributet inxhinierike në IETF fillojnë si një "Draft Internet", pastaj mund të avancohen në një "Kërkesë për Koment", dhe përfundimisht mund të bëhet një Standard i Internetit. == Referimet == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.rfc-editor.org/std-index.html Lista e plotë e Standardeve] RFCs * [http://www.iab.org/ Internet Architecture Board] * [http://www.ietf.org/iesg/ Internet Engineering Steering Group] * [http://www.ietf.org/ Internet Engineering Task Force] * [http://www.rfc-editor.org/ RFC Editor] [[Kategoria:Standarde të internetit]] 5adro7e0ziory2tenbfxgdvw6nf5s2f 0 187806 2981065 2300287 2026-05-15T22:36:50Z Birdie 19592 2981065 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Abaucourt |native name= |commune status=Komunë |image=Abaucourt Église de la Nativité-de-la-Vierge.jpg |caption=Kishë de a Nativité-de-la-Vierge |image coat of arms=Blason abaucourt 54.svg |arrondissement=[[Qarku Nancy|Nancy]] |canton=[[Kantoni Entre Seille et Meurthe|Entre Seille et Meurthe]] |coordinates={{Coord|48.8978|6.2586|display=title}} |INSEE=54001 |postal code=54610 |mayor=David Renkes |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de Seille et Grand Couronné |elevation m=192 |elevation min m=182 |elevation max m=235 |area km2=7,80 |population=330 |population date=Janar 2023 |population demonym= Abaucourtois |website= }} '''Abaucourt''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Abaucourt bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 330 banorë dhe sipërfaqe 7,80 km², me një dendësi prej 42 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e majtë të lumit Seille. ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | cols = 2 | percentages = pagr | source = EHESS (1793–1999)<ref name=ehess>{{Cassini-Ehess|8|Abaucourt}}</ref> and INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54001#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |1793 |474 |1800 |551 |1806 |596 |1821 |622 |1831 |661 |1836 |636 |1841 |632 |1846 |644 |1851 |672 |1856 |614 |1861 |615 |1872 |609 |1876 |616 |1881 |604 |1886 |600 |1891 |567 |1896 |546 |1901 |541 |1906 |506 |1911 |487 |1921 |431 |1926 |363 |1931 |353 |1936 |349 |1946 |273 |1954 |287 |1962 |298 |1968 |279 |1975 |256 |1982 |277 |1990 |273 |1999 |309 |2006 |290 |2011 |303 |2016 |300 |2021 |317 |2023 |330 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54001 INSEE] {{commonscat|Abaucourt}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Abaucourt]] 75b4n58f1cua21iq8yjrkynog501u05 0 191465 2981056 2977698 2026-05-15T21:57:02Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981056 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Arracourt |native name=''Arrâcou'' |commune status=Komunë |image=2025-07-16 - Promenade à Arracourt - 7.jpg |caption=Kishë Saint-Maurice |image coat of arms=Blason arracourt 54.svg |arrondissement=[[Qarku Lunéville|Lunéville]] |canton=[[Kantoni Baccarat|Baccarat]] |coordinates={{Coord|48.7244444444|6.53388888889|display=title}} |INSEE=54023 |postal code=54370 |mayor=Michèle Kirsch |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Pays du Sânon |elevation m=228 |elevation min m=215 |elevation max m=335 |area km2=17,41 |population=254 |population date=Janar 2023 |population demonym= Arracourtois |website=[https://www.arracourt.fr arracourt.fr] }} '''Arracourt''' ([[Gjuha Lorrain|Lorrain]]: ''Arrâcou'') është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Arracourt bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 254 banorë dhe sipërfaqe 17,41 km², me një dendësi prej 15 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në rajonin të Lunévillois. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54023#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |556 |1861 |802 |1911 |626 |1962 |362 |1968 |321 |1975 |259 |1982 |215 |1990 |259 |1999 |234 |2007 |241 |2012 |244 |2017 |246 |2022 |252 |2023 |254 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54023 INSEE] {{commonscat|Arracourt}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Arracourt]] 4c3hryy948qtdfx5ttk3evso1w45n2h 2981081 2981056 2026-05-15T23:19:10Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981081 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Arracourt |native name=''Arrâcou'' |commune status=Komunë |image=2025-07-16 - Promenade à Arracourt - 7.jpg |caption=Kishë Saint-Maurice |image coat of arms=Blason arracourt 54.svg |arrondissement=[[Qarku Lunéville|Lunéville]] |canton=[[Kantoni Baccarat|Baccarat]] |coordinates={{Coord|48.7244444444|6.53388888889|display=title}} |INSEE=54023 |postal code=54370 |mayor=Michèle Kirsch |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Pays du Sânon |elevation m=228 |elevation min m=215 |elevation max m=335 |area km2=17,41 |population=254 |population date=Janar 2023 |population demonym= Arracourtois |website=[https://www.arracourt.fr arracourt.fr] }} '''Arracourt''' ([[Gjuha Lorrain|Lorrain]]: ''Arrâcou'') është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Arracourt bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 254 banorë dhe sipërfaqe 17,41 km², me një dendësi prej 15 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në Loutre Noire në rajonin të Lunévillois. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54023#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |556 |1861 |802 |1911 |626 |1962 |362 |1968 |321 |1975 |259 |1982 |215 |1990 |259 |1999 |234 |2007 |241 |2012 |244 |2017 |246 |2022 |252 |2023 |254 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54023 INSEE] {{commonscat|Arracourt}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Arracourt]] tadiyuz8ual4ufhb69hzbfkosonc75a 0 191704 2981080 2977691 2026-05-15T23:13:35Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981080 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Art-sur-Meurthe |native name=Ai-su-Meu |commune status=Komunë |image=Bosserville.jpg |caption=Bosserville. |image coat of arms=Blason art-sur-meurthe 54.svg |arrondissement=[[Qarku Nancy|Nancy]] |canton=[[Kantoni Le Grand Couronné|Le Grand Couronné]] |coordinates={{Coord|48.6566666667|6.26611111111|display=title}} |INSEE=54025 |postal code=54510 |mayor=Jean-Pierre Dessein |term=2020-2026 |intercommunality=Métropole du Grand Nancy |elevation m= |elevation min m=195 |elevation max m=268 |area km2=11,47 |population=1700 |population date=Janar 2023 |population demonym= Arcquois |website= }} '''Art-sur-Meurthe''' ([[Gjuha Lorrain|Lorrain]]: ''Ai-su-Meu'') është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Agincourt bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 1700 banorë dhe sipërfaqe 11,47 km², me një dendësi prej 148 banor/km². ==Gjeografia== Qyteti ndodhet në bregun e djathtë të lumit Meurthe dhe në kanal de la Marne au Rhin. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54025#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = left |1793 |435 |1861 |595 |1911 |619 |1962 |807 |1968 |849 |1975 |799 |1982 |814 |1990 |994 |1999 |1109 |2008 |1285 |2013 |1244 |2018 |1537 |2023 |1700 }} {{clear}} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54025 INSEE] {{commonscat|Art-sur-Meurthe}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle]] jm2211k7gmirmk5iuw54xo21mcoccco 0 193688 2981055 2977707 2026-05-15T21:53:23Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981055 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Athienville |native name=''Thienville'' |commune status=Komunë |image=Athienville colza.JPG |caption= |image coat of arms=Blason athienville 54.svg |arrondissement=[[Qarku Lunéville|Lunéville]] |canton=[[Kantoni Baccarat|Baccarat]] |coordinates={{Coord|48.7167|6.4914|display=title}} |INSEE=54026 |postal code=54370 |mayor=Stéphane Marchand |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Pays du Sânon |elevation m=235 |elevation min m=212 |elevation max m=335 |area km2=12,96 |population=163 |population date=Janar 2023 |population demonym=Athienvillois |website= }} '''Athienville''' ([[Gjuha Lorrain|Lorrain]]: ''Thienville'') është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Athienville bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 163 banorë dhe sipërfaqe 12,96 km², me një dendësi prej 13 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në rajonin të Lunévillois. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54026#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |347 |1861 |367 |1911 |286 |1962 |218 |1968 |185 |1975 |160 |1982 |177 |1990 |182 |1999 |172 |2007 |163 |2012 |177 |2017 |176 |2022 |167 |2023 |163 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54026 INSEE] {{commonscat|Athienville}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Athienville]] 7lxof4b1e2wov736sld0lgbuflwooss 2981082 2981055 2026-05-15T23:21:48Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981082 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Athienville |native name=''Thienville'' |commune status=Komunë |image=Athienville colza.JPG |caption= |image coat of arms=Blason athienville 54.svg |arrondissement=[[Qarku Lunéville|Lunéville]] |canton=[[Kantoni Baccarat|Baccarat]] |coordinates={{Coord|48.7167|6.4914|display=title}} |INSEE=54026 |postal code=54370 |mayor=Stéphane Marchand |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Pays du Sânon |elevation m=235 |elevation min m=212 |elevation max m=335 |area km2=12,96 |population=163 |population date=Janar 2023 |population demonym=Athienvillois |website= }} '''Athienville''' ([[Gjuha Lorrain|Lorrain]]: ''Thienville'') është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Athienville bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 163 banorë dhe sipërfaqe 12,96 km², me një dendësi prej 13 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e majtë të lumit Loutre Noire në rajonin të Lunévillois. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54026#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |347 |1861 |367 |1911 |286 |1962 |218 |1968 |185 |1975 |160 |1982 |177 |1990 |182 |1999 |172 |2007 |163 |2012 |177 |2017 |176 |2022 |167 |2023 |163 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54026 INSEE] {{commonscat|Athienville}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Athienville]] fflabuxh39h02dtbvmm78b3i14detgz 0 196415 2980918 1665539 2026-05-15T19:05:42Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Tradita të detarisë në Shqipëri]] te [[Tradita e detarisë në Shqipëri]] pa lënë një ridrejtim 1665539 wikitext text/x-wiki Shqiptarët trashëgojnë tradita të lashta të detarisë. Në periudhën e ilirëve fisi i parë më i përmendur për detari të zhvilluar ishin japodët dhe pas tyre liburnët me anijet liburnide të famshme. Nën mbretërinë e Agronit, Teutës e Gentit fuqia detare ilire u rrit. Nën pushtimin romak, bizantin e venedikas, aftësitë për detari të vendësve u shfrytëzuan për fuqizimin e flotave të sunduesve. Me principatat shqiptare të mesjetës traditat e detarisë u përtërinë. Balshajt, Topiajt u përpoqën të krijonin flotat e tyre tregtare e luftarake. Në shek.XVII-XVIII vetëm Ulqini kishte 500 mjete lundrimi të ndërtuara në vend. Detaria shqiptare filloi të bjerë në shek.XIX për arsye të konkurrencës nga shoqëritë e mëdha evropiane të lundrimit. 7d4bn1r7zaxcou18m2kmjdpr9f89ueg 2980919 2980918 2026-05-15T19:06:03Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Tradita shqiptare]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980919 wikitext text/x-wiki Shqiptarët trashëgojnë tradita të lashta të detarisë. Në periudhën e ilirëve fisi i parë më i përmendur për detari të zhvilluar ishin japodët dhe pas tyre liburnët me anijet liburnide të famshme. Nën mbretërinë e Agronit, Teutës e Gentit fuqia detare ilire u rrit. Nën pushtimin romak, bizantin e venedikas, aftësitë për detari të vendësve u shfrytëzuan për fuqizimin e flotave të sunduesve. Me principatat shqiptare të mesjetës traditat e detarisë u përtërinë. Balshajt, Topiajt u përpoqën të krijonin flotat e tyre tregtare e luftarake. Në shek.XVII-XVIII vetëm Ulqini kishte 500 mjete lundrimi të ndërtuara në vend. Detaria shqiptare filloi të bjerë në shek.XIX për arsye të konkurrencës nga shoqëritë e mëdha evropiane të lundrimit. [[Kategoria:Tradita shqiptare]] l1i7bhc3z3uw70u9so4fuivked06oql 2980920 2980919 2026-05-15T19:06:26Z Leutrim.P 113691 2980920 wikitext text/x-wiki [[Shqiptarët]] trashëgojnë [[Traditat e Shqipërisë|tradita]] të lashta të detarisë. Në periudhën e ilirëve fisi i parë më i përmendur për detari të zhvilluar ishin japodët dhe pas tyre liburnët me anijet liburnide të famshme. Nën mbretërinë e Agronit, Teutës e Gentit fuqia detare ilire u rrit. Nën pushtimin romak, bizantin e venedikas, aftësitë për detari të vendësve u shfrytëzuan për fuqizimin e flotave të sunduesve. Me principatat shqiptare të mesjetës traditat e detarisë u përtërinë. Balshajt, Topiajt u përpoqën të krijonin flotat e tyre tregtare e luftarake. Në shek.XVII-XVIII vetëm Ulqini kishte 500 mjete lundrimi të ndërtuara në vend. Detaria shqiptare filloi të bjerë në shek.XIX për arsye të konkurrencës nga shoqëritë e mëdha evropiane të lundrimit. == Shiko edhe == * [[Traditat e Shqipërisë]] == Burime == [[Kategoria:Tradita shqiptare]] c6atlp2iu6gvn6q0ct37x3he69zf4u0 0 197667 2981047 2950205 2026-05-15T21:02:27Z Leutrim.P 113691 2981047 wikitext text/x-wiki {{Infobox vend historik | emri =Kulla e orës e Mahmud Pashës | emri_amëtar = | gjuha_amëtare = | foto = Sahat Kulla ne Mamushe.jpg | përshkrimi = | lloji = Arkitekturore | locmapin = | gjer_g = | gjer_m = | gjer_s = | gjer_dr = N | gjat_g = | gjat_m = | gjat_s = | gjat_dr = E | lokacioni =[[Mamusha|Mamushë]], [[Prizren]], [[Kosovë]] | sipërfaqja = | ndërtuar =Shek. XIX | arkitekt = | arkitektura = | organi_drejtues = | përcaktimi1 = KOSOVË | përcaktimi1_offname = Monument /Ansambël | përcaktimi1_data = | përcaktimi1_numri = 1341 | përcaktimi1_lloji = Nën mbrojtje }} '''Kulla e orës e Mahmud Pashës''' është një monument i trashëgimisë kulturore në [[Mamusha|Mamushë]], [[Prizren]], [[Kosovë]].<ref name="mei-ks">{{cite book|title=LISTA E TRASHËGIMISË KULTURORE PËR MBROJTJE TË PËRKOHSHME|publisher=Republika e Kosovës, Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit|url=http://www.mkrs-ks.org/repository/docs/LISTA_E_TRASHEGIMISE_KULTURORE_NEN_MBROJTJE_TE_PERKOSHME_2015.pdf|accessdate=17 gusht 2016|ref=mei-ks|language=sq}}</ref> Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor". == Shih edhe == * [[Mamusha]] * [[Rajoni i Prizrenit]] * [[Lista e monumenteve në Prizren]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[https://dtk.rks-gov.net/default.aspx Databaza e trashëgimisë kulturore të Kosovës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326033858/http://dtk.rks-gov.net/default.aspx |date=26 mars 2016 }} {{Commons category|Kulla e orës në Mamushë|Kullën e orës të Mahmud Pashës}} [[Kategoria:Monumente kulturore në Prizren]] [[Kategoria:Kulla të orës]] [[Kategoria:Kulla në Kosovë]] [[Kategoria:Monumente kulturore në Mamushë]] 5bj844dxs70dqgr511vgv62a4amzxkp 3 198150 2980834 2974461 2026-05-15T17:26:50Z Lp0 on fire 181124 /* Reverted edits */ pjesë e re 2980834 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; width:; border:1px solid lightgrey; padding: 10px 20px; margin-bottom:10px"> <div class="Stampa_Simulim_titujsh_2" style="margin:0; margin-bottom:.6em; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; background:none; font-size:150%; color:black; font-weight:normal; border-bottom:1px solid lightgrey;"> Përshëndetje {{PAGENAME}}, mirëserdhe në Wikipedian në shqip ![[Skeda:Gtk-dialog-info.svg|djathtas|20px]] </div> {| | style="padding-right:20px;" valign="top" | Kjo është [[Ndihmë:Faqja e diskutimit|faqja juaj e diskutimit]], në të cilën do të merrni mesazhe nga përdoruesit e tjerë. Në qoftë se ke pyetje mund të adresohesh pa ngurrim tek '''[[Wikipedia:Oda e fillestarëve|Oda e fillestarëve]]''', ku një përdorues me eksperiencë do të ketë mirësinë të të përgjigjet sa më shpejt. Përpara se të redaktoni një faqe në Wikipedia ne do t’iu rekomandonim të lexonit se si '''[[Ndihmë:Redaktimi i faqeve|redaktohet]]''' dhe '''[[Ndihmë:Formatimi i tekstit|formatohet]]''' një faqe. Gjithashtu është e këshillueshme që të përdorni [[Wikipedia:Livadhi|livadhin tonë]] për të eksperimentuar përpara se të redaktoni një artikull në Wikipedia. Në qoftë se dëshironi të krijoni një artikull të ri ndiqni '''[[Wikipedia:Kujdestari i artikujve|Kujdestarin e artikujve]]''', i cili do t’iu ofrojë ndihmë hap pas hapi. Kujdes, ju [[Wikipedia:Të drejta autori|nuk duhet]] të kopjoni tekst nga faqet e tjera në internet dhe ta vendosni në Wikipedia! Gjithashtu gjatë katër ditëve të para të krijimit të llogarisë nuk do të mund të zhvendosni faqe nën një titull të ri alternativ. Për t’iu përgjigjur një mesazhi nga një përdorues tjetër, duhet të shkoni në faqen e tij të diskutimit dhe të shtypni komandën “Shto një temë (të re diskutimi)”. Mos harro që diskutimet e tua duhet ti nënshkruash me (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) ose thjesht shtyp butonin [[Skeda:Insert-signature.png]] në fund të mesazhit tënd. Në [[User:{{PAGENAME}}|faqen tuaj të {{GENDER:{{ROOTPAGENAME}}|përdoruesit|përdorueses}}]] ju mund të shkruani shkurtimisht rreth vetes tuaj në mënyrë që [[Wikipedia:Wikipedianët|wikipedianët]] e tjerë të të njohim më lehtë. E këshillueshme do të qe përdorimi si stampës {{stampa|Babel}}. Në qoftë se dëshiron ti mund të vendosësh edhe vendbanimin tënd aktual në [[Wikipedia:Harta e wikipedianëve|hartën e wikipedianëve]]. Mos harroni të ndryshoni [[Speciale:Preferencat|preferencat]] tuaja. Wikipedianët të urojnë punë të mbarë! [[Përdoruesi:Olsi|Olsi]] ([[Përdoruesi_diskutim:Olsi|diskutimet]]) 28 shtator 2016 14:20 (CEST) | style="width:200px; padding-left:20px; border-left:1px solid lightgrey;" valign="top" | Në ndihmën tënde janë faqet: * [[Wikipedia:Pesë shtyllat]] * [[Wikipedia:Fillimi]] * [[Wikipedia:Ndihmë]] * [[Wikipedia:FAQ|Wikipedia:Pyetje dhe përgjigje]] </br> [[Wikipedia:Ambasadat|Not Albanian? sq-0? Click here!]] |} </div> <br clear="all"/> == Probleme me referimet te artikulli ''[[By Way of Deception]]'' == Përshëndetje, GLOBALIST LIBERTARIAN! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2973936|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:By Way of Deception]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Është përdorur gabimisht parametri i të tjerëve|Është përdorur gabimisht parametri i të tjerëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdorin parametrin {{!}}others= pa përdorur parametrat e autorëve apo redaktorëve. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: others|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20prill%202026,%2013:33)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 prill 2026 15:33 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Leonarda Jonie]]'' == Përshëndetje, GLOBALIST LIBERTARIAN! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2974437|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Leonarda Jonie]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20prill%202026,%2020:44)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 prill 2026 22:44 (CEST) == Reverted edits == Sorry for posting in English. The content I removed in [[Special:Diff/2980806]] and [[Special:Diff/2980805]] was added by a cross-wiki spam ring. They cite unreliable sources including spam blogs, and when the sources are reliable they haven't verified that they support the cited content; they're also machine translations since the LTA presumably doesn't speak Albanian. Would you consider restoring my edits? [[User:lp0 on fire|<span style="color:var(--color-link-red);background:inherit">lp0&nbsp;on&nbsp;fire</span>]]&nbsp;[[User talk:lp0 on fire|<span class="skin-invert" style="color:#006537">()</span>]] 15 maj 2026 19:26 (CEST) kjannwq3avfxnwmgea3enzxiifry4dt 0 200279 2981049 2865370 2026-05-15T21:06:00Z Leutrim.P 113691 2981049 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = Kulla e orës Hussainabad | emri_amë = | gjuha_emrit_amë = | emrat_formues = | emra_alternativ = | statusi = | image = File:Ghanta Ghar ,lucknow.jpg | image_alt = | image_size = 264 | caption = | map_type = | map_alt = | map_caption = | relief = | lartësia = 67 m | tipi_ndërtesës = Kolonë fitoreje | architectural_style = [[Arkitektura Viktoriane]], [[Arkitektura Gotike]] | structural_system = | material = | kosto = 175 000 rupi | kosto_ren = | klient = Nawab Nasir-ud-din Haider | pronar = | current_tenants = | qiradhënës = | vendndodhja = [[India|Indi]] | adresa = | vendndodhja_qyteti = [[Lucknow]] | vendndodhja_shteti = Uttar Pradesh | iso_region = IN | coordinates_display = inline, title | coordinates_format = | gjerësia = 26.874581 | gjatësia = 80.906788 | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | kordinatat = | data_novatore = | data_fillimit = | data_përfundimit = | data_hapjes = 1881 | data_inaugurimit = | data_renovimit = | data_mbylljes = | data_shkatërrimit = | shkatërruar_data = | diameter = | circumference = | architectural = | tip = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | observatory = | other_dimensions = | floor_count = | floor_area = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | grounds_area = | arkitekt = Roskell Payne | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | main_contractor = | awards = | designations = | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_oth_designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | rooms = | parking = | url = | embedded = | referencat = }} '''Kulla e orës Husainabad''' është një [[kullë ore]] e vendosur në qytetin e [[Lucknow]]t në shtetin [[india]]n të Uttar Pradeshit. Ajo u ndërtua në vitin 1881 nga Naëab Nasir-ud-din Haider për nder të mbërritjes së Sir George Couper, zëvendës guvernatori i parë i Provincave të Bashkuara të Avadhit. U ndërtua me një kosto prej 175 000 rupish.<ref name="ëikimapia">{{cite web|url=http://wikimapia.org/153057/Hussainabad-Clock-tower-Ghanta-Ghar|title=Hussainabad Clock tower, Ghanta Ghar – Lucknow|publisher=wikimapia.org|accessdate=24 gusht 2014}}</ref> ==Historia== Kulla gjendet pranë [[Rumi Darwaza]]s dhe është një shembull i përkryer i mjeshtrisë artistike dhe strukturore angleze. E ndërtuar në vitin 1881, Kulla e orës Husainabad është vlerësuar si më e larta mes kullave të orës në [[India|Indi]]. Ajo u ndërtua si një imitim i Kullës së [[Big Ben]]it në [[Londra|Londër]]. Këtë strukturë 67 metra të lartë e projektoi Roskell Payne dhe pasqyron stilin [[Arkitektura Viktoriane|Viktorian]] dhe [[Arkitektura Gotike|Gotik]] të dizajnit strukturor. Për ndërtimin e pjesëve të orës u përdor bronx i përzier me zink rezistent ndaj ndryshkjes. Lavjerrësi i tij gjigant ka një gjatësi prej 4.27 metrash dhe pamja e orës është dizenjuar në formën e një luleje me 12 petale dhe kambana përreth saj.<ref name="cnn">{{cite web|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-1113971|title=Husainabad Clock Tower - The Tallest Clock Tower of India - CNN iReport|publisher=ireport.cnn.com|accessdate=24 gusht 2014|archive-date=26 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826120636/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-1113971|url-status=dead}}</ref> {{wide image|Picture Gallary and Clock Tower.jpg|876px|Kulla e orës Husainabad në [[Lucknow]]}} ==Shiko edhe== * [[Arkitektura e Lucknowt]] * [[Arkitektura Viktoriane]] * [[Arkitektura Gotike]] * [[Big Ben]] == Burime == {{Reflist}} [[Kategoria:Monumente në Indi]] [[Kategoria:Kulla të orës]] glf8e0q9yg43579cqwxx8emjncywuxt 0 200361 2981083 2979161 2026-05-15T23:34:08Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981083 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Bagneux |native name= |commune status=Komunë |image=Bagneux54.jpg |caption= |image coat of arms=Blason bagneux 54.svg |arrondissement=[[Qarku Toul|Toul]] |canton=[[Kantoni Meine au Saintois|Meine au Saintois]] |coordinates={{Coord|48.5588888889|5.88333333333|display=title}} |INSEE=54041 |postal code=54170 |mayor=Ludovic Deloche |term=2022-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Pays de Colombey et du Sud Toulois |elevation m=270 |elevation min m=243 |elevation max m=306 |area km2=8,60 |population=127 |population date=Janar 2023 |population demonym= Balnéolais |website= }} '''Bagneux''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Bagneux bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 127 banorë dhe sipërfaqe 8,60 km², me një dendësi prej 15 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në Bouvade në rajonin natyror të Saintois. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54041#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |245 |1861 |286 |1911 |211 |1962 |144 |1968 |137 |1975 |135 |1982 |142 |1990 |131 |1999 |132 |2005 |142 |2010 |155 |2015 |159 |2020 |138 |2023 |127 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54041 INSEE] {{commonscat|Bagneux (Meurthe-et-Moselle)}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Bagneux]] kqxjblhi2z1pfsbxfnaigs2n9cp8c91 0 201725 2981077 2977686 2026-05-15T22:58:16Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981077 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Agincourt |native name= |commune status=Komunë |image=Agincourt - Église 3.jpg |caption=Kishë de l'Assomption |image coat of arms=Blason agincourt 54.svg |arrondissement=[[Qarku Nancy|Nancy]] |canton=[[Kantoni Le Grand Couronné|Le Grand Couronné]] |coordinates={{Coord|48.7336|6.2381|display=title}} |INSEE=54006 |postal code=54770 |mayor=Denis Lapointe |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de Seille et Grand Couronné |elevation m=225 |elevation min m=204 |elevation max m=322 |area km2=4,17 |population=424 |population date=Janar 2023 |population demonym= |website=[https://www.agincourt.fr agincourt.fr] }} '''Agincourt''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Agincourt bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 424 banorë dhe sipërfaqe 4,17 km², me një dendësi prej 102 banor/km². ==Gjeografia== Qyteti ndodhet në bregun e majtë të lumit Amezule. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8643952?geo=COM-54006#tableau-POPREF_G1 Population municipale entre 1968 et 2023], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |240 |1861 |229 |1911 |254 |1962 |252 |1968 |276 |1975 |310 |1982 |358 |1990 |412 |1999 |399 |2008 |412 |2013 |440 |2018 |438 |2023 |424 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54006 INSEE] {{commonscat|Agincourt}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Agincourt]] ls303fxej048595w9zbwzonlcvs1e82 0 202188 2980803 2951024 2026-05-15T13:25:25Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2980803 wikitext text/x-wiki {{Ky artikull|shërbimin transmetues online|kompaninë mediatike|Netflix, Inc.}}{{Infobox company | name = Netflix | native_name = | trading_name = | logo = Netflix 2015 logo.svg | caption = | type = Kompani Publike | traded_as = NFLX | genre = | fate = | predecessor = | successor = | foundation = 29 gusht, 1997; 19 vite më parë | founder = {{plainlist| *[[Reed Hastings]] *[[Marc Randolph]] }} | defunct = | location_city = [[Los Gatos]], [[Kaliforni]] | location_country = [[SHBA]] | locations = | area_served = Botëror <small>(përveç se në [[Kina Kontinentale]], [[Krimea]], [[Koreja e Veriut]], dhe [[Siri]])</small> | key_people = {{plainlist| *[[Reed Hastings]] <small>(CEO)</small> *[[Ted Sarandos]] <small>(CCO)</small> }} | industry = Argëtim | products = | production = | services = | revenue = {{increase}} $8,83 miliard (2016) | operating_income = {{increase}} $380 milion (2016) | net_income = {{increase}} $187 milion (2016) | aum = | assets = {{increase}} $13,6 miliard (2016) | equity = {{increase}} $2,7 miliard (2016) | turnover = | owner = | num_employees = 3,500 (2015) | parent = | divisions = | subsid = | homepage = [http://www.netflix.com/ netflix.com] | footnotes = | intl = }} '''Netflix Inc.''' (gjithashtu njohur si '''Netflix''') është një kompani [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|amerikane]] ndërkombëtare argëtimi krijuar më 29 gusht, 1997, në Scotts Valley, [[Kaliforni]], nga [[Reed Hastings]] dhe [[Marc Randolph]].<ref>{{cite web|title="Netflix Media Center: A brief history of the company that revolutionized watching of movies and TV shows"|url=https://pr.netflix.com/WebClient/loginPageSalesNetWorksAction.do?contentGroupId=10477#|url-status=live|accessdate=6 maj 2015|publisher=Netflix|language=en}}</ref> Kompania ofron media në formën e streaming në internet dhe gjithashtu shpërndarje DVD me anë të postës. Në vitin 2013, Netflix shtoi produksionin origjinal të filmave dhe serialeve. Zyrat qendrore për momentin ndodhen në Los Gatos, [[Kaliforni]]. Në vitin 1998, një vit pas krijimit të kompanisë, Netflix u përhap duke nisur me biznesin e shpërndarjeve të DVD-ve me postë. Në 2007, Netflix u zgjerua duke paraqitur formën e streaming të mediave, ndërkohë që e vazhdonin biznesin e dhënies me qira të shërbimeve DVD dhe Blu-Ray. Kompania u zgjerua ndërkombëtarisht kur shërbimin streaming e bënë të mundur në Kanada në vitin 2010, vit kur nisi të fillonte zgjerimi i kompanisë; në janar 2016, Netflix ishte i disponueshëm në mbi 190 shtete.<ref>{{cite web|title=How does Netflix work?|url=https://help.netflix.com/en/node/412|url-status=live|accessdate=24 nëntor 2016|website=Help Center|language=en}}</ref> Netflix hyri në industrinë e filmit dhe të televizionit në vitin 2013 duke debutuar me serialin e parë origjinal, ''[[House of Cards]]''. Në Korrik 2017, Netflix raportoi 103.95 milion të abonuar në mbarë botën, përfshirë 51.92 milion në Shtetet e Bashkuara. == Histori == === Themelimi === Netflix u themelua më 29 gusht, 1997, në Scotts Valley, [[Kalifornia|Kaliforni]], nga [[Marc Randolph]] dhe [[Reed Hastings]], të dy ish-punonjës në kompaninë Pure Software. Randolph ishte një nga bashkë-themeluesit e MicroWarehouse, një kompani për porosi postare online; dhe me vonë u mor në punë nga Borland International si zëvëndës president i marketingut. Hastings, një ish-mësues matematike, kishte themeluar Pure Software, të cilën e shiti së fundmi për $700 milion. Hastings investoi $2.5 milion para të thata për nisjen e Netflix. Randolph fillimisht kishte idenë për të nisur një kompani që shiste gjëra nëpërmjet internetit, por nuk po vendoste dot për objektivin e saj. Netflix lulëzoi kur Hastings u detyrua të paguante $40 gjobë pasi ktheu filmin ''Apollo 13'' me shumë vonesë, megjithëse kjo histori mund të jetë krijuar nga vetë Hastings për të shpjeguar modelin e biznesit të Netflix. Netflix u lëshua më 14 prill, 1998, me vetëm 30 punonjës dhe me 925 tituj në dispozicion përmes modelit paguaj-për-qira: 50¢ Amerikan për dërgesën me postë, tarifa të tjera të aplikuara më vonë. === Tarifa e anëtarësimit, oferta nga Blockbuster, nisja e zhvillimit === Netflix paraqiti konception e anëtarësimit mujor në shtator të vitit 1999, dhe më pas e la modelin e qirasë në fillimin e vitit 2000. Që nga ajo kohë, kompania e ka ndërtuar reputacionin në modelin e pafundësisë së zgjedhjes së titujve pa pasur datë kthimi, gjoba, apo pagesa transporti dhe dorëzimi, në këmbim të një page fikse. [[File:NFOrg.png|thumb|200px|Logoja origjinale e Netflix ndërmjet viteve 1997 dhe 2000.]] Në vitin 2000, Blockbuster ofroi ta blinte Netflix për $50 milion, por oferta u refuzua. Netflix nisi të bëhej kompani publike më 29 maj, 2002, duke shitur 5.5 milion aksione me çmimin $15.00 për aksion. Më 14 qershor, 2002, kompania shiti dhe 825,000 aksione të tjera me po të njëjtin çmim. Pasi doli me humbje të konsiderueshme gjatë viteve të para, Netflix tregoi fitimin e parë gjatë vitit fiskal 2003, duke përfituar $6.5 milion nga $272 milion të ardhura. Në vitin 2005, Netflix kishte 35,000 tituj filmash në dispozicion, dhe shpërndante 1 milion DVD çdo ditë. Randolph, një nga themeluesit dhe anëtar drejtues i Netflix, doli në pension nga kompania në vitin 2004. === Paraqitja e video on demand, rënia e shitjeve të DVD, zgjerimi botëror === Netflix zhvillon dhe mirëmban një sistem të gjerë të personalizuar të rekomandimit të video-ve bazuar në vlerësimet dhe recensionet e përdoruesve. Më 1 tetor, 2016, Netflix ofroi një çmim prej $1,000,000 për zhvilluesin e parë të një algoritmi për rekomandimin e video-ve që do mundte algoritmin ekzistues të kompanisë Cinematch, në parashikimin e vlerësimeve të njerëzve në më shumë se 10%. [[File:Netflix logo.svg|thumb|200px|Logoja e Netflix nga viti 2000 deri në vitin 2014]] Në shkurt të vitit 2007, kompania dorëzoi DVD-në e një-miliard-të, dhe filloi të largohej nga modeli origjinal i biznesit të DVD-ve, duke paraqitur video on demand nëpërmjet internetit. Netflix u rrit ndërkohë që shitjet e DVD-ve ranë gjatë viteve 2006 dhe 2011. Në janar të vitit 2013, Netflix raportoi se kishte shtuar dy milion përdorues në Shtetet e Bashkuara të Amerikës gjatë çerekut të katërt të vitit 2012, me një total prej 27.1 milion klientë nga Shtetet e Bashkuara, dhe 29.4 milion klientë gjithsej. Veç kësaj, të ardhurat u rritën me 8% në $945 milion për të njëjtën periudhë. Numri u rrit në 36.3 milion të abonuar (29.2 milion në Shtetet e Bashkuara) në prill të vitit 2013. Në raportin e çerekut të tretë të vitit 2013, Netflix raportoi se numri total i klientëve shkoi në 40.4 milion (31.2 vetëm në Shtetet e Bashkuara). Deri në fund të atij vitit, numri i të abonuarve në SHBA arrit 33.1 milion. Nga shtatori 2014, Netflix kishte përdorues nga mbi 40 shtete, me qëllimin që do i zgjeronte shërbimet e saj në më shumë shtete. ==== Përmbajtja e dikurshme e Netflix Original ==== Netflix ka luajtur një rol me rëndësi në shpërndarjen e filmave të pavarur. Nëpërmjet sektorit të saj Red Envelope Entertainment, Netflix liçensoi dhe shpërndau filma të pavarur si ''Born into Brothels'' dhe ''Sherrybaby''. Nga fundi i vitit 2006, Red Envelope Entertainment gjithashtu u zgjerua duke prodhuar përmbajtje origjinale me regjisorë dhe producentë filmash si John Waters. Netflix e mbylli Red Envelope Entertainment në vitin 2008, për të shmangur konkurrencën me studio-t partnere të saj. == Produkte == Netflix zbuloi një prototip të një pajisjeje të re të quajtur "The Switch" gjatë edicionit të vitit 2015 të World Maker Faire në New York. "The Switch" lejon përdoruesit e Netflix të fikin dritat kur pajisja është e lidhur me sistemin e dritave të shtëpisë. Gjithashtu mund të lidhet me rrjetin lokal të përdoruesit që t'i mundësojë serverat të porosisin ushqim, dhe të çaktivizojë zërin e celularit vetëm me një shtypje butoni. Megjithëse pajisja nuk është patentuar, Netflix lëshoi udhëzime në faqen e saj të internetit, se si ta ndërtoje vetë në shtëpi. Udhëzimet mbulojnë pjesën e strukturës elektrike dhe proceset e programimit. Në maj të vitit 2016, kompania krijoi një mjet të ri të quajtur FAST për të përcaktuar se sa i shpejtë është interneti i përdoruesit. == Përmbajtja == === Netflix Originals === Një "Netflix Original" është një përmbajtje e cila prodhohet, bashkë-prodhohet, apo shpërndahet ekskluzivisht nga Netflix në shërbimet e saj. Netflix i sponsorizon serialet origjinale të saj ndryshe nga rrjetet televizive kur firmosin një projekt, duke i dhënë paratë që në fillim dhe duke kërkuar menjëherë dy sezone për shumicat e serialeve. Në Mars të vitit 2011, Netflix filloi të përvetësonte përmbajtje origjinale për librarinë e saj, duke e nisur me dramën politike ''House of Cards'', i cili debutoi në shkurt të vitit 2013. Seriali u prodhua nga [[David Fincher]], me aktor kryesor [[Kevin Spacey]]. Në fund të vitit 2011, Netflix mori dy sezone me nga tetë episode të ''Lilyhammer'' dhe një sezon të katërt të komedisë ''Arrested Development''. Netflix lëshoi serialin dramë supernatyrore ''Hemlock Grove'' në fillim të vitit 2013. [[File:House of Cards logo.svg|thumb|Logoja e ''House of Cards''|left]] Në shkurt të vitit 2013, [[DreamWorks Animation]] dhe Netflix bashkë-prodhuan ''Turbo FAST'', bazuar në filmin ''Turbo'', i cili u shfaq për herë të parë në korrik. Netflix ka shpërndarë mbi një duzinë serialesh të tjera familjarë dhe për fëmijë, përfshirë ''All Hail King Julien'', ''The Mr. Peabody & Sherman Show'', ''Dawn of the Croods'', ''Voltron: Legendary Defender'', dhe ''Kulipari: An Army of Frogs''. [[File:Orange is the new Black Logo.svg|thumb|Logoja e ''Orange is the New Black'']] ''Orange Is the New Black'' debutoi në shërbimin streaming në korrik 2013. Drejtuesit e Netflix kanë komentuar se ky serial është seriali origjinal më i shikuar i Netflix. Në shkurt të vitit 2016, ''Orange Is the New Black'', u rinovua për një sezon të pestë, të gjashtë dhe të shtatë. Në nëntor 2013, Netflix dhe Marvel Television shpallën një marrëveshje prej pesë sezonesh për prodhimin e serialeve me fokus në superheronjtë e Marvel: Daredevil, Jessica Jones, Iron Fist dhe Luke Cage. Marrëveshja përfshin lëshimin e katër sezoneve me nga 13-episode që kulminojnë në një mini-serial të quajtur ''The Defenders''. ''Daredevil'' dhe ''Jessica Jones'' debutuan në vitin 2015. Seriali ''Luke Cage'' u shfaq më 30 shtator, 2016, me miniserialin ''The Defenders'' dhe ''Iron Fist'' të programuar për shfaqje në vitin 2017. Në prill të vitit 2016 seritë e Netflix në Universin Marvel u zgjeruan më tej, duke përfshirë një seri me 8-episode të ''The Punisher''. Përtej marrëveshjes me Marvel, [[The Walt Disney Company|Disney]] lajmëroi se seriali televiziv ''Star Wars: The Clone Wars'' do lëshonte sezonin e tij të gjashtë dhe të fundit në Netflix, bashkë me pesë sezonet e mëparshme dhe një film me metrazh të gjatë. Kjo përmbajtje e ''[[Star Wars]]'' u lëshua në shërbimin streaming të Netflix më 7 Mars, 2014. Në prill të vitit 2014, Netflix firmosi një marrëveshje disa-vjeçare me krijuesin e ''Arrested Development'' Mitch Hurwitz dhe me kompaninë e tij të produksionit The Hurwitz Company për të krijuar projekte origjinale për shërbimin. Seriali dramatik ''Marco Polo'' u shfaq për herë të parë më 12 dhjetor, 2014. Komedia e animuar ''BoJack Horseman'' u shfaq në gusht të vitit 2014, duke marrë komente mikse në fillim, por kritika të mira me sezonet e ardhshme. Seriali dramatik fantastiko-shkencor ''Sense8'' debutoi në qershor 2015, i cili u shkrua dhe u prodhua nga The Wachowskis dhe J. Michael Straczynski. ''Bloodline'' dhe ''[[Narcos]]'' ishin dy seriale të tjera dramatike që Netflix nxorri në vitin 2015. Më 6 nëntor, 2015, ''Master of None'' u shfaq për herë të parë, me Aziz Ansari në rol kryesor. Seriale të tjera komedi që u shfaqën në vitin 2015 përfshijnë ''Unbreakable Kimmy Schmidt'', ''Grace and Frankie'', ''Wet Hot American Summer: First Day of Camp'', dhe ''W/ Bob & David''. Netflix vazhdoi ta zgjeronte përmbajtjen e saj origjinale në vitin 2016. Seriali dramatik fantastiko-shkencor mbinatyror ''[[Stranger Things (serial)|Stranger Things]]'' doli në korrik 2016, seriali dramatik muzikor ''The Get Down'' në gusht, dhe premierat e vitit përfshinin seriale komedi si ''Love'', ''Flaked'', ''Netflix Presents: The Characters'', ''The Ranch'', dhe ''Lady Dynamite''. Netflix do lëshojë rreth 126 seriale origjinale apo filmi në vitin 2016, më shumë se çdo rrjet tjetër apo kanal kabllor. Kompania ka filluar t'i financojë vetë përmbajtjet origjinale, si ''The Ranch'' apo ''Chelsea'', nëpërmjet studiove të saj të produksionit Netflix Studios. == Zgjerimi ndërkombëtar == [[File:Netflix area.svg|right|thumb|300x300px|Disponueshmëria e Netflix, që nga marsi 2022:{{legend|#B00000|E disponueshme}}{{legend|#000000|E padisponueshme ([[Kinë]],<ref>The ban does not include [[Hong Kong]] and [[Macau]].</ref> [[Korea e Veriut]], [[Rusi]]<ref>The ban also includes [[Crimea peninsula]].</ref> and [[Siri]].)}}]]Netflix është i disponueshëm në çdo vend dhe territor, përveç [[Kina|Kinës]], [[Koreja e Veriut|Korenë e Veriut]], [[Krimea]], [[Siria|Siri]] dhe [[Rusia|Rusi]].<ref>{{Cite web|last=Ma|first=Wenlei|date=8 shtator 2022|title=Gulf nations and Egypt demand Netflix remove 'offensive' titles|url=https://www.news.com.au/entertainment/tv/streaming/gulf-nations-and-egypt-demand-netflix-remove-offensive-titles/news-story/68bca5ad9331dace30cf747f7215d0af|access-date=27 shtator 2022|website=News.com.au}}</ref> {| class="wikitable" |- !2007 |Netflix filloi transmetimin në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]]. |- !2010 |Kompania e ofroi për herë të parë shërbimin në tregun ndërkombëtar më 22 shtator, 2010 në [[Kanada]].<ref name="Canada Stumble">{{cite web|last1=Star Staff|title=Netflix stumbles as it launches in Canada|url=http://www.thestar.com/entertainment/2010/09/22/netflix_stumbles_as_it_launches_in_canada.html|url-status=live|accessdate=3 dhjetor 2014|work=Toronto Star|language=en}}</ref> |- !2011 |Netflix e zgjeroi shërbimin në [[Amerika Latine|Amerikën Latine]].<ref name="LA Expansion">{{cite web|last1=Pepitone|first1=Julianne|title=Netflix expands to 43 new countries|url=http://money.cnn.com/2011/07/05/technology/netflix_international/|url-status=dead|accessdate=1 dhjetor 2014|publisher=CNN|language=en|archive-date=10 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210045034/http://money.cnn.com/2011/07/05/technology/netflix_international/}}</ref> |- !2012 |Netflix filloi zgjerimin në Europë në vitin 2012, duke e lëshuar shërbimin në [[Mbretërinë e Bashkuar]] dhe [[Irlandë]] më 4 janar. Deri më 18 shtator ishte zgjeruar dhe në [[Danimarkë]], [[Finlandë]], [[Norvegji]] dhe [[Suedi]]. |- !2013 |Kompania vendosi të ngadalësojë zgjerimin për të kontrolluar kostot e abonimeve.<ref name="6 March 2014">{{cite web|last1=Wallenstein|first1=Andrew|title=Netflix 2014 European Expansion: A Look Ahead|url=http://variety.com/2014/digital/news/netflix-makes-plans-to-move-into-europe-but-it-faces-fights-from-local-competitors-1201125910/|url-status=live|accessdate=1 dhjetor 2014|work=Variety|language=en}}</ref> Shërbimi u ofrua vetëm në [[Hollandë]]. |- !2014 |Netflix u bë i disponueshëm në [[Austri]], [[Belgjikë]], [[Francë]], [[Gjermani]], [[Luksemburg]], dhe [[Zvicër]]. |- !2015 |Netflix u zgjerua në [[Australi]] dhe [[Zelanda e Re|Zelandën e Re]], [[Japoni]], [[Itali]], [[Portugali]], dhe [[Spanjë]]. |- !2016 |Netflix deklaroi gjatë Consumer Electronics Show në janar të vitit 2016 se ishte bërë i disponueshëm në të gjithë botën përveç se në Mainland China, [[Siri]], [[Koreja e Veriut|Korenë e Veriut]] dhe në territorin e [[Krimea|Krimesë]].<ref>{{cite web|title=CES 2016: Reed Hastings on the Future of Netflix|url=http://www.fool.com/investing/general/2016/01/09/ces-2016-reed-hastings-on-the-future-of-netflix.aspx|url-status=live|accessdate=14 prill 2016|publisher=The Motley Fool|language=en}}</ref> |} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Kompani amerikane]] 90wgbvunjdwotepakm2zjapl61rwh9p 0 214078 2980983 1734216 2026-05-15T20:00:03Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Filma amerikanë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980983 wikitext text/x-wiki == The Guest (film) == The Guest (shqip:"Miku i shtëpisë") eshte nje film amerikan horror-thriller i vitit 2014 me regjisor Adam Wingard, e shkruar nga Simon Barrett. Aktoret jane Dan Stevens, Maika Monroe, Leland Orser, Sheila Kelley, Brendan Meyer, dhe Lance Reddick. Filmi tregon per nje ushtar me emrin David (Dejvid) i cili shfaqet papritur per vizite tek familja Peterson (Piterson), duke u prezantuar si nje mik i djalit te tyre, i cili kish vdekur gjate luftes se Afganistanit. Pasi ai mirepritet ne shtepi per disa dite, nje seri vdekjesh fillojne te ndodhin ne prezencen e tij, dhe vajza e familjes fillon te dyshoje per David (Dejvidin) lidhur me keto ngjarje. Ky film eshte vleresuar pozitivisht nga kritiket duke vleresuar rolin e Stevens dhe regjimin e Wingard. <br /> === Kasti i aktoreve === Dan Stevens si "David" Maika Monroe si Anna Peterson Brendan Meyer si Luke Peterson Sheila Kelley si Laura Peterson Lance Reddick si Major Richard Carver Leland Orser si Spencer Peterson Tabatha Shaun si Kristen Chase Williamson si Zeke Hastings Ethan Embry si Higgins Joel David Moore si Craig Steven John Brown si Mike Brenden Wedner si Ian Alex Knight si Mr. Lyles Frank Bond si Mr. Alston Jesse Luken si Drew Kelsey Montoya si Jason Justin Yu si Blair A. J. Bowen si Austin Chris Ellis si Hendricks Candice K. Patton si Sgt. Halway Chris Harding si Caleb Peterson [[Kategoria:Filma amerikanë]] 0slvacblgg7nihy3ultn31ln6agf1ct 2980984 2980983 2026-05-15T20:00:19Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[The guest]] te [[The Guest]] pa lënë një ridrejtim 2980983 wikitext text/x-wiki == The Guest (film) == The Guest (shqip:"Miku i shtëpisë") eshte nje film amerikan horror-thriller i vitit 2014 me regjisor Adam Wingard, e shkruar nga Simon Barrett. Aktoret jane Dan Stevens, Maika Monroe, Leland Orser, Sheila Kelley, Brendan Meyer, dhe Lance Reddick. Filmi tregon per nje ushtar me emrin David (Dejvid) i cili shfaqet papritur per vizite tek familja Peterson (Piterson), duke u prezantuar si nje mik i djalit te tyre, i cili kish vdekur gjate luftes se Afganistanit. Pasi ai mirepritet ne shtepi per disa dite, nje seri vdekjesh fillojne te ndodhin ne prezencen e tij, dhe vajza e familjes fillon te dyshoje per David (Dejvidin) lidhur me keto ngjarje. Ky film eshte vleresuar pozitivisht nga kritiket duke vleresuar rolin e Stevens dhe regjimin e Wingard. <br /> === Kasti i aktoreve === Dan Stevens si "David" Maika Monroe si Anna Peterson Brendan Meyer si Luke Peterson Sheila Kelley si Laura Peterson Lance Reddick si Major Richard Carver Leland Orser si Spencer Peterson Tabatha Shaun si Kristen Chase Williamson si Zeke Hastings Ethan Embry si Higgins Joel David Moore si Craig Steven John Brown si Mike Brenden Wedner si Ian Alex Knight si Mr. Lyles Frank Bond si Mr. Alston Jesse Luken si Drew Kelsey Montoya si Jason Justin Yu si Blair A. J. Bowen si Austin Chris Ellis si Hendricks Candice K. Patton si Sgt. Halway Chris Harding si Caleb Peterson [[Kategoria:Filma amerikanë]] 0slvacblgg7nihy3ultn31ln6agf1ct 2980985 2980984 2026-05-15T20:00:45Z Leutrim.P 113691 2980985 wikitext text/x-wiki {{italic title}} '''''The Guest''''' (shqip:"Miku i shtëpisë") eshte nje film amerikan horror-thriller i vitit 2014 me regjisor Adam Wingard, e shkruar nga Simon Barrett. Aktoret jane Dan Stevens, Maika Monroe, Leland Orser, Sheila Kelley, Brendan Meyer, dhe Lance Reddick. Filmi tregon per nje ushtar me emrin David (Dejvid) i cili shfaqet papritur per vizite tek familja Peterson (Piterson), duke u prezantuar si nje mik i djalit te tyre, i cili kish vdekur gjate luftes se Afganistanit. Pasi ai mirepritet ne shtepi per disa dite, nje seri vdekjesh fillojne te ndodhin ne prezencen e tij, dhe vajza e familjes fillon te dyshoje per David (Dejvidin) lidhur me keto ngjarje. Ky film eshte vleresuar pozitivisht nga kritiket duke vleresuar rolin e Stevens dhe regjimin e Wingard. == Kasti i aktoreve == Dan Stevens si "David" Maika Monroe si Anna Peterson Brendan Meyer si Luke Peterson Sheila Kelley si Laura Peterson Lance Reddick si Major Richard Carver Leland Orser si Spencer Peterson Tabatha Shaun si Kristen Chase Williamson si Zeke Hastings Ethan Embry si Higgins Joel David Moore si Craig Steven John Brown si Mike Brenden Wedner si Ian Alex Knight si Mr. Lyles Frank Bond si Mr. Alston Jesse Luken si Drew Kelsey Montoya si Jason Justin Yu si Blair A. J. Bowen si Austin Chris Ellis si Hendricks Candice K. Patton si Sgt. Halway Chris Harding si Caleb Peterson == Shiko edhe == == Burime == [[Kategoria:Filma amerikanë]] 1ajqv40pvbduy792w0t4k2t9jvkk78u 0 218123 2981028 2952304 2026-05-15T20:37:15Z Leutrim.P 113691 2981028 wikitext text/x-wiki {{Infobox vend historik | emri =Kulla e Sahatit Elbasan | emri_amëtar = | gjuha_amëtare = | foto = Kulla e Sahatit Ne Muret e Kalase Se Elbasanit2.jpg | përshkrimi = Kulla e Sahatit Elbasan | lloji = Arkitekture | locmapin = Shqipëria | gjerësi = 41.113156 | gjatësi = 20.082394 | lokacioni = [[Rrethi i Elbasanit|Elbasan]], [[Qarku i Elbasanit|Elbasan]], [[Shqipëri]] | sipërfaqja = | ndërtuar = Shek.XIX | arkitekt = | arkitektura = [[Arkitektura osmane]] | organi_drejtues = DRTK Korçë | përcaktimi1 = SHQIPËRI | përcaktimi1_offname = Monument i trashëgimisë kulturore | përcaktimi1_data = nr. 6/ 15.01.1963 Rektorati i Universitetit Shtetëror; nr. 1886/ 10.06.1973 Ministria e Arsimit dhe e Kulturës | përcaktimi1_kriteret = I | përcaktimi1_numri = EL056 | përcaktimi1_free1name = Tipologjia | përcaktimi1_free1value = | përcaktimi1_lloji = Nën mbrojtje }} '''Kulla e orës në Elbasan''' është një monument i trashëgimisë kulturore në [[Rrethi i Elbasanit|Elbasan]], në qarkun e [[Qarku i Elbasanit|Elbasanit]], [[Shqipëri]].<ref name="#imk#">{{cite book|title=LISTA E MONUMENTEVE: RRrethi i Elbasanit|publisher=Instituti i Monumenteve të Kulturës - Ministria e Kulturës|url=http://imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/ELBASANIT.pdf|accessdate=17 qershor 2017|ref=imk|language=sq|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180903115101/http://imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/ELBASANIT.pdf|archivedate=3 shtator 2018|url-status=dead}}</ref> Ky monument është i miratuarmonument kulture i kategorisë I nga Rektorati i Universitetit Shtetëror me numër "''6 më 15.01.1963''" dhe Ministria e Arsimit dhe e Kulturës me numër "1886 më 10.06.1973". Fortifikimi përfshin majën më të lartë të një kreshte shkëmbore që kurorëzohet nga një rrafshi ngushtë me drejtim veri-jug. në të dallohen dy periudha, më e vona e të cilave i takon Shekullit IV-VI. Nga muri rrethues i periudhës së parë ruhen gjurmë në anën veriore ku ai mbyll shtegun gjatë kreshtës. Kulla e Gracenit i takon grupit të fortifikimeve të ngritura gjatë rrugës natyrore nëpër vargun e Krrabës (Vila-Shkambi I Shën lliut). Teknika e ndërtimit të këtij fortifikimi ruan ende tipare primitive, ndërsa planimetria mbështetet në tipet e fazës protourbane ilire.<ref name="imk-map">{{cito uebin|title=Map - IMK WebGIS|url=http://imk.gov.al/Pages/Default.aspx|website=imk.gov.al|publisher=IMK|accessdate=13 tetor 2016|ref=imk-map|language=sq|archive-date=16 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716194055/http://imk.gov.al/Pages/Default.aspx|url-status=dead}}</ref> == Historia == Është ndërtuar në vitin 1899 me kontributin e qytetarëve të Elbasanit. Mendohet të kenë ekzistuar edhe dy [[Kulla e sahatit|kulla sahatesh]] të tjera, në po të njejtin vend. Kullën e parë të [[sahati]]t e kanë ndërtuar në shek. XVII-të, ndërsa [[kulla]] e dytë ka pasur pjesën e sipërme të konstruksionit prej druri. Ky version është vizatuar nga Eduart Lear më 26 shtator 1848. Kulla e sahatit ka një planimetri katrore 4,05 x 4,09 m, me lartësi 19,5 m dhe trashësia e mureve të saj është 1 m. Pjesa e poshtme e kullës është ndërtuar me gurë gëlqerorë deri në lartësinë 3,05 m, më pas vazhdon me tulla por ruan të gurta qoshet. Për të hyrë në kullën e sahatit shërben porta jugore, e cila ka disa simbole të gdhendura në reliev. Ngjitja për te këmbana bëhet nëpërmjet një shkalle prej druri. [[Këmbana]] mendohet të jetë e ndonjë kishe.<ref>{{Cite book|last=Çoku|first=Dritan|title=Kullat e sahatit në Shqipëri|publisher=Alsar|year=2021|isbn=9789928319388|pages=133-142|language=sq}}</ref> Deri më 1912, këmbana e kullës së sahatit dëgjohej deri 5-6 km larg. Gjatë [[Luftërat Ballkanike|luftrave ballkanike]], [[ushtria serbe]] e ndërroi këtë këmbanë me një tjetër.<ref>{{Cite book|last=Dedej|first=Sulë|title=Abedin Çaushi në gjurmët e traditës elbasanase|publisher=Onufri|year=1999|isbn=99927-30-42-0|pages=67-68|language=sq}}</ref> Historia e ndërtimit të kullës është gdhendur mbi harkun e portës jugore si dhe viti i ndërtimit të saj. == Shih edhe == * [[Kulla e Sahatit, Tiranë]] * [[Kulla e Sahatit, Kavajë]] * [[Kulla e sahatit e Korçës|Kulla e Sahatit, Korçë]] * [[Kulla e Sahatit (Pejë)|Kulla e Sahatit, Pejë]] == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20161128185632/http://imk.gov.al/site/?page_id=77 Instituti i Monumenteve të Kulturës] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Monumente kulturore në Elbasan]] [[Kategoria:Kulla të orës]] [[Kategoria:Kulla në Shqipëri]] [[Kategoria:Arkitektura osmane në Shqipëri]] nl7w8lneu2d634y2rueoc1p8vnm06eb 2981030 2981028 2026-05-15T20:38:16Z Leutrim.P 113691 2981030 wikitext text/x-wiki {{Infobox vend historik | emri =Kulla e Sahatit Elbasan | emri_amëtar = | gjuha_amëtare = | foto = Kulla e Sahatit Ne Muret e Kalase Se Elbasanit2.jpg | përshkrimi = Kulla e Sahatit Elbasan | lloji = Arkitekture | locmapin = Shqipëria | gjerësi = 41.113156 | gjatësi = 20.082394 | lokacioni = [[Rrethi i Elbasanit|Elbasan]], [[Qarku i Elbasanit|Elbasan]], [[Shqipëri]] | sipërfaqja = | ndërtuar = Shek.XIX | arkitekt = | arkitektura = [[Arkitektura osmane]] | organi_drejtues = DRTK Korçë | përcaktimi1 = SHQIPËRI | përcaktimi1_offname = Monument i trashëgimisë kulturore | përcaktimi1_data = nr. 6/ 15.01.1963 Rektorati i Universitetit Shtetëror; nr. 1886/ 10.06.1973 Ministria e Arsimit dhe e Kulturës | përcaktimi1_kriteret = I | përcaktimi1_numri = EL056 | përcaktimi1_free1name = Tipologjia | përcaktimi1_free1value = | përcaktimi1_lloji = Nën mbrojtje }} '''Kulla e orës''' është një monument i trashëgimisë kulturore në [[Rrethi i Elbasanit|Elbasan]], në qarkun e [[Qarku i Elbasanit|Elbasanit]], [[Shqipëri]].<ref name="#imk#">{{cite book|title=LISTA E MONUMENTEVE: RRrethi i Elbasanit|publisher=Instituti i Monumenteve të Kulturës - Ministria e Kulturës|url=http://imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/ELBASANIT.pdf|accessdate=17 qershor 2017|ref=imk|language=sq|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180903115101/http://imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/ELBASANIT.pdf|archivedate=3 shtator 2018|url-status=dead}}</ref> Ky monument është i miratuarmonument kulture i kategorisë I nga Rektorati i Universitetit Shtetëror me numër "''6 më 15.01.1963''" dhe Ministria e Arsimit dhe e Kulturës me numër "1886 më 10.06.1973". Fortifikimi përfshin majën më të lartë të një kreshte shkëmbore që kurorëzohet nga një rrafshi ngushtë me drejtim veri-jug. në të dallohen dy periudha, më e vona e të cilave i takon Shekullit IV-VI. Nga muri rrethues i periudhës së parë ruhen gjurmë në anën veriore ku ai mbyll shtegun gjatë kreshtës. Kulla e Gracenit i takon grupit të fortifikimeve të ngritura gjatë rrugës natyrore nëpër vargun e Krrabës (Vila-Shkambi I Shën lliut). Teknika e ndërtimit të këtij fortifikimi ruan ende tipare primitive, ndërsa planimetria mbështetet në tipet e fazës protourbane ilire.<ref name="imk-map">{{cito uebin|title=Map - IMK WebGIS|url=http://imk.gov.al/Pages/Default.aspx|website=imk.gov.al|publisher=IMK|accessdate=13 tetor 2016|ref=imk-map|language=sq|archive-date=16 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716194055/http://imk.gov.al/Pages/Default.aspx|url-status=dead}}</ref> == Historia == Është ndërtuar në vitin 1899 me kontributin e qytetarëve të Elbasanit. Mendohet të kenë ekzistuar edhe dy [[Kulla e sahatit|kulla sahatesh]] të tjera, në po të njejtin vend. Kullën e parë të [[sahati]]t e kanë ndërtuar në shek. XVII-të, ndërsa [[kulla]] e dytë ka pasur pjesën e sipërme të konstruksionit prej druri. Ky version është vizatuar nga Eduart Lear më 26 shtator 1848. Kulla e sahatit ka një planimetri katrore 4,05 x 4,09 m, me lartësi 19,5 m dhe trashësia e mureve të saj është 1 m. Pjesa e poshtme e kullës është ndërtuar me gurë gëlqerorë deri në lartësinë 3,05 m, më pas vazhdon me tulla por ruan të gurta qoshet. Për të hyrë në kullën e sahatit shërben porta jugore, e cila ka disa simbole të gdhendura në reliev. Ngjitja për te këmbana bëhet nëpërmjet një shkalle prej druri. [[Këmbana]] mendohet të jetë e ndonjë kishe.<ref>{{Cite book|last=Çoku|first=Dritan|title=Kullat e sahatit në Shqipëri|publisher=Alsar|year=2021|isbn=9789928319388|pages=133-142|language=sq}}</ref> Deri më 1912, këmbana e kullës së sahatit dëgjohej deri 5-6 km larg. Gjatë [[Luftërat Ballkanike|luftrave ballkanike]], [[ushtria serbe]] e ndërroi këtë këmbanë me një tjetër.<ref>{{Cite book|last=Dedej|first=Sulë|title=Abedin Çaushi në gjurmët e traditës elbasanase|publisher=Onufri|year=1999|isbn=99927-30-42-0|pages=67-68|language=sq}}</ref> Historia e ndërtimit të kullës është gdhendur mbi harkun e portës jugore si dhe viti i ndërtimit të saj. == Shih edhe == * [[Kulla e Sahatit, Tiranë]] * [[Kulla e Sahatit, Kavajë]] * [[Kulla e sahatit e Korçës|Kulla e Sahatit, Korçë]] * [[Kulla e Sahatit (Pejë)|Kulla e Sahatit, Pejë]] == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20161128185632/http://imk.gov.al/site/?page_id=77 Instituti i Monumenteve të Kulturës] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Monumente kulturore në Elbasan]] [[Kategoria:Kulla të orës]] [[Kategoria:Kulla në Shqipëri]] [[Kategoria:Arkitektura osmane në Shqipëri]] t7sd4li67y64i6iz7upftn8h1r0ceh9 2981038 2981030 2026-05-15T20:54:13Z Leutrim.P 113691 2981038 wikitext text/x-wiki {{Infobox vend historik | emri =Kulla e orës në Elbasan | emri_amëtar = | gjuha_amëtare = | foto = Kulla e Sahatit Ne Muret e Kalase Se Elbasanit2.jpg | përshkrimi = Kulla e orës në Elbasan | lloji = Arkitekturë | locmapin = Shqipëria | gjerësi = 41.113156 | gjatësi = 20.082394 | lokacioni = [[Rrethi i Elbasanit|Elbasan]], [[Qarku i Elbasanit|Elbasan]], [[Shqipëri]] | sipërfaqja = | ndërtuar = Shek.XIX | arkitekt = | arkitektura = [[Arkitektura osmane]] | organi_drejtues = DRTK Korçë | përcaktimi1 = SHQIPËRI | përcaktimi1_offname = Monument i trashëgimisë kulturore | përcaktimi1_data = nr. 6/ 15.01.1963 Rektorati i Universitetit Shtetëror; nr. 1886/ 10.06.1973 Ministria e Arsimit dhe e Kulturës | përcaktimi1_kriteret = I | përcaktimi1_numri = EL056 | përcaktimi1_free1name = Tipologjia | përcaktimi1_free1value = | përcaktimi1_lloji = Nën mbrojtje }} '''Kulla e orës''' është një monument i trashëgimisë kulturore në [[Rrethi i Elbasanit|Elbasan]], në qarkun e [[Qarku i Elbasanit|Elbasanit]], [[Shqipëri]].<ref name="#imk#">{{cite book|title=LISTA E MONUMENTEVE: RRrethi i Elbasanit|publisher=Instituti i Monumenteve të Kulturës - Ministria e Kulturës|url=http://imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/ELBASANIT.pdf|accessdate=17 qershor 2017|ref=imk|language=sq|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180903115101/http://imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/ELBASANIT.pdf|archivedate=3 shtator 2018|url-status=dead}}</ref> Ky monument është i miratuarmonument kulture i kategorisë I nga Rektorati i Universitetit Shtetëror me numër "''6 më 15.01.1963''" dhe Ministria e Arsimit dhe e Kulturës me numër "1886 më 10.06.1973". Fortifikimi përfshin majën më të lartë të një kreshte shkëmbore që kurorëzohet nga një rrafshi ngushtë me drejtim veri-jug. në të dallohen dy periudha, më e vona e të cilave i takon Shekullit IV-VI. Nga muri rrethues i periudhës së parë ruhen gjurmë në anën veriore ku ai mbyll shtegun gjatë kreshtës. Kulla e Gracenit i takon grupit të fortifikimeve të ngritura gjatë rrugës natyrore nëpër vargun e Krrabës (Vila-Shkambi I Shën lliut). Teknika e ndërtimit të këtij fortifikimi ruan ende tipare primitive, ndërsa planimetria mbështetet në tipet e fazës protourbane ilire.<ref name="imk-map">{{cito uebin|title=Map - IMK WebGIS|url=http://imk.gov.al/Pages/Default.aspx|website=imk.gov.al|publisher=IMK|accessdate=13 tetor 2016|ref=imk-map|language=sq|archive-date=16 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716194055/http://imk.gov.al/Pages/Default.aspx|url-status=dead}}</ref> == Historia == Është ndërtuar në vitin 1899 me kontributin e qytetarëve të Elbasanit. Mendohet të kenë ekzistuar edhe dy kulla ore të tjera, në po të njejtin vend. Kullën e parë të orës e kanë ndërtuar në shek. XVII, ndërsa kulla e dytë ka pasur pjesën e sipërme të ndërtimit prej druri. Ky version është vizatuar nga [[Eduart Lear]] më 26 shtator 1848. Kulla e orës ka një planimetri katrore 4,05 x 4,09 m, me lartësi 19,5 m dhe trashësia e mureve të saj është 1 m. Pjesa e poshtme e kullës është ndërtuar me gurë gëlqerorë deri në lartësinë 3,05 m, më pas vazhdon me tulla por ruan të gurta qoshet. Për të hyrë në kullën e orës shërben porta jugore, e cila ka disa simbole të gdhendura në reliev. Ngjitja për te këmbana bëhet nëpërmjet një shkalle prej druri. [[Këmbana]] mendohet të jetë e ndonjë kishe.<ref>{{Cite book|last=Çoku|first=Dritan|title=Kullat e sahatit në Shqipëri|publisher=Alsar|year=2021|isbn=9789928319388|pages=133-142|language=sq}}</ref> Deri më 1912, këmbana e kullës së orës dëgjohej deri 5-6 km larg. Gjatë [[Luftërat Ballkanike|luftrave ballkanike]], [[Ushtria Serbe|ushtria serbe]] e ndërroi këtë këmbanë me një tjetër.<ref>{{Cite book|last=Dedej|first=Sulë|title=Abedin Çaushi në gjurmët e traditës elbasanase|publisher=Onufri|year=1999|isbn=99927-30-42-0|pages=67-68|language=sq}}</ref> Historia e ndërtimit të kullës si dhe viti i ndërtimit të saj është gdhendur mbi harkun e portës jugore. == Shih edhe == * [[Kulla e orës në Tiranë]] * [[Kulla e orës në Korçë]] * [[Kulla e orës në Kavajë]] == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20161128185632/http://imk.gov.al/site/?page_id=77 Instituti i Monumenteve të Kulturës] == Burime == {{reflist}} [[Kategoria:Monumente kulturore në Elbasan]] [[Kategoria:Kulla të orës]] [[Kategoria:Kulla të orës në Shqipëri]] [[Kategoria:Kulla në Shqipëri]] [[Kategoria:Arkitektura osmane në Shqipëri]] 4j3ol9qn641jxr82rucyqxx1g1mxpve 0 229600 2981025 2979361 2026-05-15T20:31:30Z ~2026-29424-32 187567 2981025 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Fotografii e vitit 1985.jpg|parapamje|Foto portret i Mark Kaçinarit, Prishtinë 1985]] '''Mark Kaçinari''' ([[Prizreni|Prizren]], [[1935]] - Prishtinë, 1985) ishte kompozitor, pedagog, dirigjent, hartues i teksteve shkollore. Websiteː www.markkacinari.com == Biografia == [[Skeda:M. Kacinari me orkestren e RTK.jpg|parapamje|M. Kaçinari duke dirigjuar orkestrën e RTK-së dhe korin Collegium Cantorum gjate shfaqjes së veprës Requiem të Moxart]]U lind më 20 Janar të vitit 1935 në [[Prizreni|Prizeren]] dhe vdiq më 19 Nëntor të vitit 1985 në [[Prishtina|Prishtinë]]. Ai i përket brezit të parë të studentëve shqiptarë nga [[Kosova]], të cilët kanë kryer Akademinë e Muzikes. Studimet e para për [[muzikë]] i kreu në qytetin e tij të lindjes në shkollën e Mesme të Muzikës në vitin 1949 – 1953. Pasi punon një vit (1953 – 1954) si mësues në gjimnazin e ulët të Gjilanit, në vitin 1954 fillon studimet e larta pranë Akademisë së Muzikës në [[Beograd]] në degën e Teorisë dhe Pedagogjisë Muzikore, të cilat i përfundon në vitin 1961. Gjatë viteve 1956 -1961 ishte anëtar i rregullt i korit profesionist të Radio Beogradit. Në vitet 1973 – 1975 studioi kompozim pranë Fakultetit të Muzikës në [[Shkupi|Shkup]] në klasën e T.Proshev, ndërsa studimet postuniversitare (Shkallën e III) për dirigjim i ndoqi gjatë viteve 1977 – 1979 në klasën e prof. V. Ilic në [[Beograd]]. Pas studimeve në Beograd (1961), kthehet në Kosovë, ku në fillim punon si profesor pranë shkollës së Mesme të Muzikës në Prizren. Krahas punës pedagogjike angazhohet dhe si dirigjent i korit SHKA “Agimi”, me të cilin pati një aktivitet shumë të sukseseshëm. M. Kacinari është një ndër pedagogët e parë të Shkollës së Lartë Pedagogjike në Prishtinë, që dha mësim në degën e edukatës muzikore. Me themelimin e degës së muzikës, në vitin 1975, pranë Akademisë së Arteve në Prishtinë, Mark Kaçinari kalon pranë këtij institucioni ku jep lëndën e Solfezhit. M. Kaçinari u emërua si Dekan i Akademisë së Arteve të Prishtinës ku shërbeu prej vitit 1984 deri në vitin 1985 kur ndërroi jetë. [[Skeda:Fotografi e Mark Kaçinari me orkestren e RTK dhe korin "Collegium Cantorum".jpg|parapamje|[[Skeda:Dirigjenti Mark Kaçinari dhe orkestra e RTP dhe kori "Collegium Cantorum".jpg|parapamje|Dirigjenti Mark Kaçinari dhe orkestra e RTP dhe kori "Collegium Cantorum"]]|lidhje=Skeda:Fotografi_e_Mark_Kaçinari_me_orkestren_e_RTK_dhe_korin_%22Collegium_Cantorum%22.jpg|alt=]] Si dirigjent, M. Kaçinari ka zhvilluar një aktivitet të shquar. Që në vitin 1969, kur themeloi korin “Collegium Cantorum” e deri në ditët e fundit të jetës së tij, ai realizoi një numër të madh koncertesh, jo vetëm në Kosovë, por edhe në vende të tjera të botës. Kori i drejtuar prej Mark Kaçinarit ia shtoi famën jo vetëm zhvillimeve muzikore shqiptare në Kosovë, por përmes aktivitetit të larmishëm e të vazhdueshëm i rriti dhe famën vetë Kosovës. Përfaqësimi i Kosovës me këtë kor në veprimtari kombëtare e ndërkombëtare muzikore është vlerësuar me çmime të lakmueshme<ref>Susana Turku, FOLKLORI MUZIKOR DHE MUZIKA SKENIKE SHQIPTARE”, Tiranë, 2013, faqe 100,http://qsa.edu.al/site/images/Suzana%20Turku.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605043052/http://qsa.edu.al/site/images/Suzana%20Turku.pdf |date=5 qershor 2020 }}</ref>. ''Në vitin 1972 fiton me “Collegium Cantorum” çmimin e III në Festivalin Botëror të koreve në Langolen të Anglisë.'' Në të njëjtin festival, pjesa "Vjeshta" e kompozitorit Rexho Mulliqi vlerësohet me çmimin e parë si "Kënga më e mirë". Ky kor u bë gjithashtu një nxitje e vërtetë për kompozitorët e tjerë, si dhe një mbështetje serioze në realizimin e shumë veprave të mëdha të muzikës shqiptare të [[Kosova|Kosovës]]. Përpos veprave të mëdha të kompozitorëve botëror, si “Requiem” e W. A. Mozart, fragmente nga opera “Trubadur” e G.Verdit, etj., në bashkëpunim me Orkestrën Simfonike te RTP, kori “Collegium Cantorum” ka ekzekutuar edhe veprat e autorëve shqiptare dhe kroatë. Kori “Collegium Cantorum” në drejtimin e Kaçinarit, brenda një periudhe relativisht të shkurtër, arriti të hedhë baza të shëndosha të një tradite të sukseseshme të kulturës së këndimit vokalo-koral në Kosovë. Mark Kacinari ishte njohes i shkelqyer i teknikes se te kenduarit koral dhe krijoi nje standard te tingellimit dhe interpretimit te korit te tij te nje niveli shume te larte dhe nderkombetar<ref>Susana Turku, FOLKLORI MUZIKOR DHE MUZIKA SKENIKE SHQIPTARE”, Tiranë, 2013, faqe 96,http://qsa.edu.al/site/images/Suzana%20Turku.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605043052/http://qsa.edu.al/site/images/Suzana%20Turku.pdf |date=5 qershor 2020 }}</ref>. Edhe si [[Kompozitori|kompozitor]], aktiviteti i M. Kaçinarit është i lidhur ngushtë me aktivitetin e tij si dirigjent. Që në vitin 1962, kur përpunoi të parën këngë popullore “Zogu i Ohrit”, ai do të shkruajë një numër të konsiderueshëm veprash korale, gjuha e të cilave shpesh është mjaft e përparuar, megjithë se krijimtaria e tij shtrihet edhe në gjinitë e muzikës instrumentale dhe asaj simfonike. [[Skeda:Fotografi e Mark Kaçinarit student.jpg|parapamje|Mark Kacinari student ne Beograd]] Për punën e palodhur pedagogjike, organizative, udhëheqëse dhe krijuese, M. Kaçinari është shpërblyer me shumë diploma dhe mirënjohje. Së fundmi, në vitin 2015, Mark Kaçinari dekorohet nga Presidentja e Republikës së Kosovës znj. Jahjaga me "Medalje Presidenciale të Meritave", për kontributin e tij të veçantë në fushën e arsimit dhe kulturës. == Veprat korale == * “Bijtë e shqipes” – kantatë për kor mikst accapella, teksti Rifat Kukaj, 1968, me rastin e 500 vjetorit të vdekjes së [[Gjerg Kastrioti|Gjergj Kastriotit – Skënderbeut]], botuar në Collegium Cantorum, Prishtinë, 1971 * “Zogu i Ohrit”, përpunim për kor mikst, teksti popullor, 1962, botuar në LKSHM,Prishtinë, 1966 *“Shamikuqja” suitë me motive popullore, për kor mikst, teksti popullor, botuar në LKSHM, Prishtinë, 1971 * “Serenada” përpunim për kor mikst, teksti popullor, botuar në Collegium Cantorum, Prishtinë, 1983 * “Drandofillja e vogël”, këngë popullore, përpunuar për kor mikst, botuar në Collegium Cantorum, 1972 * “Vendlindja ime”, (bashkautor V.Gjini), pjesë korale, teksti R. Hoxha, botuar në LKSHM,Prishtinë, 1971 * “Kënga jonë”, këngë masash për kor mikst, teksti K.B. Shiroka, botuar në Collegium Cantorum, Prishtinë, 1984 * “Prishtinës heroike”, këngë masash për kor mikst, teksti Esad Mekuli, botuar në Collegium Cantorum, Prishtinë, 1981 * “Puna e jonë”, këngë masash për kor mikst, teksti Q. Ujkani, botuar në Prishtinë, 1984 * “Nënë o nanë” për kor fëmijësh<br /> == Muzikë dhome dhe solistikë == * “Duart e vogla”, katër miniatura pianistike, 1973 * “Loja e bariut”, për piano, 1971 * “Elegjia”, për piano, 1971 * “Suitë ilire”, për piano, 1972 * “Buzë lumit ke shtëpinë”, për baritone dhe piano * <big>''“Para pasqyrës”, për bariton dhe piano''</big> * “Fyelli i bariut”, për piano, botuar në LKSHM, Prishtinë, 1974 * “Trëndelina”, vepër për violinçel dhe piano (kompozuar për vajzën e tij të vogël Rina), 1983 == Libra == * M. Kaçinari, V. Gjini - “Kanga jonë” – libër i edukatës muzikore për kl. 3 dhe 4 të Shkollave fillore, Enti i Teksteve dhe i Mjeteve Mësimore, Prishtinë, 1968 * M. Kaçinari, V.Gjini - “Kënga jonë”: libër i edukatës muzikore për klasën e 3-të dhe të 4-t të shkollës fillore, Enti i Teksteve dhe i Mjeteve Mësimore, Prishtinë, 1971 * M. Kaçinari, V.Gjini - “Kënga jonë”: libër i edukatës muzikore për klasën e 3-të dhe të 4-t të shkollës fillore, Enti i Teksteve dhe i Mjeteve Mësimore, Prishtinë, 1973, Bot i 3-të, i përmirësuar. * M. Kaçinari, V. Gjini – “Tingujt e jetës” – libër i edukatës muzikore për kl. I dhe II të Shkollave të mesme, Enti i Teksteve dhe i Mjeteve Mësimore, Prishtinë, 1974 * M. Kaçinari, V.Gjini - “Kënga e Zemrës”-libër i edukatës muzikore për klasën e 3-të të shkollës fillore, Enti i Teksteve dhe i Mjeteve Mësimore, Prishtinë,1982 [[Skeda:Fotografi nga jeta familjare.jpg|parapamje|Mark Kacinari me familjen; Foto e vitit 1973]] [[Skeda:Mark Kaçinari with his family, Pristina 1985.jpg|parapamje|Mark Kacinari me bashkeshorten dhe tre femijet.]] ==Mirënjohje dhe shpërblime == * Shpërblim i dhënë nga Kuvendi i Komunës Prishtinë për përpjekje të jashtëzakonshme dhe rezultate të arritura në lëmin e muzikës, Nëntor 1971 * Shpërblimi Krahinor i akorduar nga Krahina Socialistë Autonomë ë Kosoves per arritjet në lëmin e muzikës, Dhjetor 1972 * Mirënjohje Publike nga Kuvendi i Komunës së Prishtinës, 1968 * Diplomë, mirënjohje e posaçme për rezultate të arritura në përhapjen e kulturës dhe arsimit, dhënë nga Bashkësia Kulturale Arsimore e Kosovës, 1970 * Diplomë për rezultate të arritura në fushën e kulturës dhe arsimit akorduar nga Bashkësia Vetëqeverisëse e interesit për Kulturë e Komunës së Prishtinës, 1981 * Kartë dhe Plaketë në shenjë mirënjohje për kontribut të veçantë në zhvillimin e bibliotekës, nga Biblioteka Popullore dhe Universitare e Kosovës, 1982 * Lëvdatë për kontributin vetëmohues për zhvillimin dhe afirmimin e shkollës, Shkolla e muzikës Prizren 1968, 1978 * Diplomë për rezultate të jashtëzakonshme të realizuara në punën kreative në lëmin e artit estradesk në KSAK, nga Shoqata e Artistëve dhe Interpretëve te Kosoves, 1981 * Mirenjohje për kontributin e dhënë në arritjen e sukseseve gjatë 30 viteve të punës së shoqatës, dhënë nga SHKA “Agimi” Prizren 1974, 1984 * BKA 1970 - Shpërblim vjetor * Diplomë në shenjë mirnënjohjeje për bashkëpunim të suksesshëm, Enti i Teksteve dhe Mjeteve Mësimore, 1977 * Odlukom Predsednika SFRJ, Odlikovanje za zasluge za narod sa srebrnom zvezdom, 1971 * Kulturno Prosvetna Zajednica Srbije, Vukova Nagrada za izvanredan doprinos u razvoju kulture, 1978 * Kulturno Prosvetna Zajednica Srbije, Zlatna znacka za nesebican, predan i dugotrajan rad i stvaralacki doprinos u sirenju culture naroda i narodnosti,1976 * Jugoslovenske Horske Svecanosti, Povelja,1976, 1980, 1984 * Kulturno Prosvetna Zajednica Ruma, Diploma za ucesce na X Festivalu muzickih drustava Vojvodine, 1973 * Radnicki Univerzitet Svetozarevo, Priznanje za uspesnu saradnju, 1968 * Mokranjcevi dani Negotin, Zahvalnica, 1977 * Medalje Presidenciale të Meritave, dhene nga Presidenti i Republikes se Kosoves, 2015 == Shih edhe == * [[Muzika e Kosovës]] * [[Zambaku i Prizrenit]] == Literatura == * Ahmet Bella (2006). Ett regn av tonet. Collegium Musicum. f. 65. * Susana Turku, FOLKLORI MUZIKOR DHE MUZIKA SKENIKE SHQIPTARE”, (Këndimi koral shqiptar dhe rrënjët e tij popullore e kombëtare), Tiranë, 2013. fq.9, 95-101, 132,163-165 ( http://qsa.edu.al/site/images/Suzana%20Turku.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605043052/http://qsa.edu.al/site/images/Suzana%20Turku.pdf |date=5 qershor 2020 }} ) * Fjalori Enciklopedik i Kosovës, Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, (KAÇINARI Mark, fq.736; ANSAMBLI KORAL “COLLEGIUM CANTORUM, fq. 54”), Prishtinë, 2018 * https://www.ashak.org/repository/docs/2014_3_4_Fjalesi_534298.pdf * http://www.bksh.al/adlib/scripts/wwwopac.exe?&DATABASE=catalo&OPAC_URL=/adlib/beginner/index_al.html&LANGUAGE=1&l1=Kacinari,+Mark&LIMIT=0 * https://albemigrant2011.wordpress.com/2016/03/24/mark-kacinari-korifeu-i-muzikes-shqiptare/ * http://prizrenisot.com/ne-kujtesen-e-qytetit-prof-mark-kacinari-pedagog-kompozitor-dirigjent-hartues-i-teksteve-shkollore-dhe-themelues-i-korit-colegium-cantorum/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605043055/http://prizrenisot.com/ne-kujtesen-e-qytetit-prof-mark-kacinari-pedagog-kompozitor-dirigjent-hartues-i-teksteve-shkollore-dhe-themelues-i-korit-colegium-cantorum/ |date=5 qershor 2020 }} * http://worldcat.org/identities/lccn-n95060362/ * https://books.google.com/books?id=-hXxBQAAQBAJ&pg=PA107&lpg=PA107&dq=mark+kacinari&source=bl&ots=lmCR_V6RT-&sig=ACfU3U39MYDswFYExun6T8lqXIiPrXV-8A&hl=sq&sa=X&ved=2ahUKEwif4IGXrunpAhXC4aYKHU4nAu0Q6AEwFHoECBAQAQ#v=onepage&q&f=false * https://president-ksgov.net/sq/lajme/presidentja-jahjaga-dekoroi-nje-numer-personalitetesh {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605025721/https://president-ksgov.net/sq/lajme/presidentja-jahjaga-dekoroi-nje-numer-personalitetesh |date=5 qershor 2020 }} * https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0002286679 * http://www.grupoinstrumentalsigloxx.com/ensay_confe/kontrapunt_3.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125104506/http://www.grupoinstrumentalsigloxx.com/ensay_confe/kontrapunt_3.pdf |date=25 janar 2022 }} * http://www.aqshf.gov.al/archive/load/id/727 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605043102/http://www.aqshf.gov.al/archive/load/id/727 |date=5 qershor 2020 }} * https://search.lib.virginia.edu/catalog/u2072998 * https://www.bumbablog.com/biography/?bio=2427948 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605043056/https://www.bumbablog.com/biography/?bio=2427948 |date=5 qershor 2020 }} * https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=422782 * http://www.kishakatolike.org/repository/docs/Drita-8-2007.pdf{{Lidhje e vdekur}} * https://no.qwe.wiki/wiki/Music_composition_and_composers_in_Pristina * http://alpa.mali-it.eu/pub/aktet/vol/vol6/Aktet_Vol_VI_Nr_3_pp_290_296.pdf * https://fbv.uni-pr.edu/Files/Dokumente/Relevante/Monografia_opt.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180705200127/http://fbv.uni-pr.edu/Files/Dokumente/Relevante/Monografia_opt.aspx |date=5 korrik 2018 }} (faqe 90) * https://www.koha.net/shtojca-kulture/mark-kacinari-dhe-kori-collegium-cantorum-nje-kapitull-i-rendesishem-ne-historine-muzikore-te-kosoves?fbclid=IwY2xjawNnGYRleHRuA2FlbQIxMQABHuK1_MEl3GNGKlSpCmVXMeHbt46MxvLQPonlpEL9Wo41ziga5FJvKGik3wMn_aem_1bRrwuk1vQ3R5u7_oc2SfQ == Referime == <references responsive="" /> [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Lindje 1935]] [[Kategoria:Vdekje 1985]] [[Kategoria:Kompozitorë shqiptarë]] [[Kategoria:Mësues kosovarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Prizreni]] [[Kategoria:Muzikantë nga Prizreni]] [[Kategoria:Profesorë të Universitetit të Prishtinës]] ktrusp1l6zj1d5qqihabbg3duglg9vo 0 230790 2981032 2953376 2026-05-15T20:40:44Z Leutrim.P 113691 2981032 wikitext text/x-wiki {{Infobox vend historik | emri = Kulla e Orës në Kavajë | emri_amëtar = | gjuha_amëtare = | foto = Kavajë, Albania – Mosque 2017 05.jpg | përshkrimi = Kulla pranë Xhaminë e Kapllan Pashës | lloji = | locmapin = Shqipëria | gjerësi = 41.18398 | gjatësi = 19.56164 | lokacioni = [[Kavajë]], [[Qarku i Tiranës|Tirana]], [[Shqipëri]] | sipërfaqja = | ndërtuar = | arkitekt = | arkitektura = | organi_drejtues = DRKK Durrës | përcaktimi1 = SHQIPËRI | përcaktimi1_offname = Monument i trashëgimisë kulturore | përcaktimi1_data = 16.10.1948 | përcaktimi1_kriteret = I | përcaktimi1_numri = KJ013 | përcaktimi1_free1name = Tipologjia | përcaktimi1_free1value = | përcaktimi1_lloji = Nën mbrojtje }} '''Kulla e orës në Kavajë''' është një monument i trashëgimisë kulturore në [[Kavajë]], në qarkun e [[Qarku i Tiranës|Tiranës]], [[Shqipëri]]. Ky monument është i miratuar më 16 tetor 1948.<ref name="#imk#">{{cite book|title=LISTA E MONUMENTEVE dhe LISTA E ZONAVE TË MBROJTURA TË TRASHËGIMISË KULTURORE: DREJTORIA RAJONALE E KULTURËS KOMBËTARE DURRËS|publisher=Instituti i Monumenteve të Kulturës - Ministria e Kulturës|url=http://imk.gov.al/site/wp-content/uploads/2014/08/DRKK-DURRES.pdf|accessdate=10 dhjetor 2017|ref=imk|language=sq|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171215141257/http://imk.gov.al/site/wp-content/uploads/2014/08/DRKK-DURRES.pdf|archivedate=15 dhjetor 2017|url-status=dead}}</ref> Kulla u ndërtuar në [[Perandoria Osmane|Perandorinë Osmane]] në vitin 1817 nga shqiptari Ibrahim bej [[Alltunët|Alltuni]].<ref>{{Cito web|url=http://www.zeriislam.com/artikulli.php?id=649&h=mbishkrimet|title=Mbishkrimet turko-arabe dëshmi kulture dhe mesazhe të një bote shpirtërore|accessdate=2017-12-10}}</ref> Kulla është në qendër të qytetit në krahë të [[Xhamia e Kubeliesë|Xhamisë së Kapllan Pashës]] (Xhamia e Kubielies) ku ndodhet qendra e qytetit. == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20161128185632/http://imk.gov.al/site/?page_id=77 Instituti i Monumenteve të Kulturës] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Monumente kulturore në Durrës]] [[Kategoria:Kulla të orës]] [[Kategoria:Arkitektura osmane në Shqipëri]] 7b34qek6uavn8xypoi3e8lurwx23inj 0 236493 2981033 2868514 2026-05-15T20:43:49Z Leutrim.P 113691 2981033 wikitext text/x-wiki {{Coord|42.460153|21.466137|display=title}} [[Skeda:Sahat Kulla, Gjilan.jpg|parapamje|250px|Kulla e orës në Gjilan.]] '''Kulla e orës''' në [[Gjilan]] ishte një ndër objektet publike më karakteristike të trashëgimisë arkitektonike kulturore të Gjilanit. Me kullën e orës shpesh identifikohej edhe Gjilani. Për këtë objekt karakteristik mungojnë të dhënat e nevojshme dokumentare, sidomos ato më të hershme, si për vitin e ndërtimit ashtu edhe për detajet e tjera. Nga disa të dhëna të autorëve të huaj, por edhe vendës, të bazuar në të dhëna memoriale, kulla e orës është ndërtuar nga Bahti bej Gjinolli, menjëherë pas vendosjes në Gjilan dhe fillimisht si kullë mbrojtëse për t'u shndërruar më vonë në kullë ore.<ref name="Gjilan">{{cite book|last1=Selmani|first1=Aliriza|title=Gjilani Qendër e Anamoraves nga themelimi deri ne gjysmen e pare te shek.XX|date=2015|location=Gjilan|isbn=9789951621045|page=111-114|accessdate=4 shkurt 2018}}</ref> == Histori == Kulla e orës u ndërtua prej gurësh të mëdhenj, të gdhendur, me dritare anash, të qitura me mbajtëse prej druri, mandej kishte [[oxhaku]]n dhe pirgun me orën e vendosur në maje. Kjo bënte që më tepër t'i ngjante një pirgu observimi (vëzhgim),e ndërtuar ndoshta edhe për këtë qëllim. Sipas disa vizitorëve dimensionet e kullës ishin : gjerësia e themelit ishte 8m., lartësia nga toka deri te baza e kulmit 9m., kurse deri në majë 11m., pirgu ishte 5 m i larte dhe 1.50m i gjerë, gjerësia e [[kati]]t të tretë me anësorët ishte 11.50m.,kurse lartësia 3.50.,kështu që nga toka deri në maje të pirgut kishte gjithsej 15-16m.<ref name="Gjilan"/> Hapësira e saj shfrytëzohej edhe për takime të ndryshme. Në të mbaheshin edhe takimet e Islihatit. Ndërtimi i saj ishte bërë sipas traditës për kulla ore, në qendër të qytetit ([[Çarshia e Gjilanit|Çarshi]]), skaj rrugës kryesore në afërsi të Sarajit. Ora, e vendosur në këmbanore, shënonte kohën e saktë dhe shërbente për orientimin e banorëve të qytetit, [[Zejtaria në Kosovë|zejtarëve]] e tregtarëve dhe kalimtarët e rastit.<ref name="Gjilan"/> [[Skeda:Gjilani në janar.jpg|parapamje|majtas|Gjilani në janar]] Kulla e orës u rrënua nga pushtetarë të kohës rreth vitit 1922-23, mbase për t'iu marrë ora, e cila edhe tani qëndron e vendosur në kumbonaren e kishës ortodokse serbe të qytetit, të ndërtuar më 1938. Tiktaket e kësaj ore dëgjoheshin deri para një kohe nga këmbanorja e kishës. Sipas pasardhësve të familjes [[Gjinollët|Gjinolli]], ora e njëjtë gjendet e vendosur në [[Kulla e orës në Prishtinë|kullën e orës në Prishtinë]] dhe se, që të dyja ishin blerë në Rusi, nga [[Jashar Pashë Gjinolli]], sundimtar i Prishtinës, dhe të dyja u vendosën në vitet 1830.<ref name="Gjilan"/> Ndërkaq, historiografia bën fjalë për një këmborë të dërguar për kullën e orës e Gjilanit nga Mahmut Pashë Rrotlla i Prizrenit, si trofe lufte pas shuarjes së Kryengritje së Dytë serbe më 1813. Mahmut Pashë Rrotlla, mik dhe bashkëpunëtor i Maliq Pashë Gjinollit, me atë rast kishte dërguar edhe dy këmbora të tilla iedhe në Prizren, të cilat edhe ishin vendosur, njëra në kullën e orës të kalasë së qytetit dhe tjetra në fshatin [[Mamusha|Mamushë]]. Më tej thuhet se këmborës së Gjilanit më vonë i humbi çdo gjurmë.<ref name="Gjilan"/> Ora publike me këmbanoren e saj qytetit i jepte hijëshi dhe, përveç kohës së saktë përmes një tiktaku të veçantë të saj, qytetarët njoftoheshin për ardhjen e vizitorëve në qytetin e tyre. E rrënuan ata që nuk ia ditën vlerën apo ata që deshën ta varfërojnë e ta zhveshin Gjilanin nga vlerat e tij të lashta monumentale kulturore, historike e arkitekturore.<ref name="Gjilan"/> == Burime == {{reflist}} [[Kategoria:Objekte publike në qytetin e Gjilanit]] [[Kategoria:Kulla të orës]] [[Kategoria:Kulla në Kosovë]] [[Kategoria:Ndërtesa dhe struktura në Gjilan]] 49miog1syqg46w5r73i2hy88eirb7iw 0 238388 2980838 2977843 2026-05-15T17:34:56Z Arianit 106 2980838 wikitext text/x-wiki '''Giuseppe Ungaretti''' ([[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]], 8 shkurt 1888<ref>[1]</ref> – [[Milano]], 2 qershor 1970) ishte një poet, shkrimtar, përkthyes dhe gazetar italian. [[Skeda:Giuseppe Ungaretti.jpg|parapamje|djathtas|Giuseppe Ungaretti në vitin 1967]] [[Skeda:Ungaretti firma.png|parapamje|djathtas|Nënshkruar nga Giuseppe Ungaretti]] Ai ishte një nga poetët kryesorë të letërsisë italiane të shekullit të 20-të. Poetika e tij, fillimisht e ndikuar nga simbolizmi francez, u karakterizua në ditët e para nga kompozime shumë të shkurtra, që përbëheshin nga disa fjalë thelbësore dhe ndonjëherë analogji guximtare, kryesisht të përfshira në koleksionin ''L'Allegria'' (1919);<ref>Ettore Allodoli, Giovanni Buti, ''Storia della letteratura italiana'', Firence, Sandron, 1963.</ref> Më pas ai kaloi në vepra më komplekse dhe të punuara me përmbajtje konceptuale sfiduese. Një fazë e tretë e evolucionit të tij poetik, e shënuar nga [[vajtimi]] për humbjen e parakohshme të djalit të tij, përfshinte vepra meditative me reflektim të thellë mbi gjendjen njerëzore. Në vitet e tij të fundit, poezitë e tij pasqyronin [[urtësia|urtësinë]], por edhe largimin dhe trishtimin e pleqërisë. Ai gjithashtu konsiderohej nga disa kritikë si një pararojë e [[hermetizmi (letërsi)|hermetizmit]].<ref>Francesco Flora, ''La poesia ermetica'', Bari, Laterza, 1936.</ref> {{Citat|Poetika është poetikë kur mban një sekret brenda vetes.|Giuseppe Ungaretti<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=wFXMBFNQYTg Intervistë në Rai] nga [[Ettore Della Giovanna]], 1961</ref>}} == Biografia == === Vitet e hershme === Giuseppe Ungaretti lindi në [[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]], në lagjen Moharrem Bek,<ref name="Vita d'un uomo LVII">G. Ungaretti, ''Vita d'un Uomo'' (Poemat e plota), Milano, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1969, f. LVII.</ref> më 8 shkurt 1888<ref name="birth" /> nga prindër [[italianë]] me origjinë nga [[Lucca]]<ref>Giulio Ferroni, Antonio Saccone, [https://www.google.it/books/edition/La_sabbia_e_il_marmo/aUsAEAAAQBAJ?hl=it&gbpv=1&pg=PA25&printsec=frontcover ''La sabbia e il marmo''], Donzelli, 2012, f. 25.</ref>. Babai i tij, Antonio (1842–1890), ishte një punëtor i angazhuar në gërmimet e [[Kanali i Suezit|Kanalit të Suezit]], i cili vdiq dy vjet pas lindjes së poetit të ardhshëm nga [[edema|hidropisia]], një sëmundje e marrë gjatë viteve të punës së rëndë.<ref>Që Antonio Ungaretti vdiq nga një sëmundje e marrë ndërsa punonte si punëtor në Kanalin e Suezit rrëfehet nga vetë poeti (G. Ungaretti, ''Il lavoro degli italiani'', në ''Gazzetta del Popolo'', 6 gusht 1931); e njëjta hipotezë përsëritet nga Leone Piccioni (''Vita d'un poeta'', Milano, Rizzoli, 1970) dhe nga Walter Mauro (''Vita di Giuseppe Ungaretti'', Camunia, Milano 1990). Studiues të tjerë propozojnë hipotezën e një aksidenti në punë (M. Diacono dhe L. Rebay, ''Cronologia'' në ''Saggi e Interventi'', Milano, Mondadori, 1974). Një tezë pak më ndryshe paraqitet në C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Firence, Le Monnier, 2019, fq. 5 dhe 319–320, ku – pjesërisht bazuar në një artikull të frymëzuar nga vetë poeti (G. Ansaldo, ''Giuseppe Ungaretti'', ''Il Lavoro'' i Gjenovës, 22 gusht 1933) – vihet re se Antonio Ungaretti nuk punoi si punëtor në Suez, por si mbikëqyrës kantieri.</ref> Nëna e tij, Maria Lunardini (1850–1926), drejtonte një [[furrë]] familjare, gjë që i mundësoi asaj të financonte arsimin e djalit të saj, duke e lejuar atë të regjistrohej në një nga shkollat më prestigjioze në Aleksandri, École artistique Jacot zvicerane.<ref name="Vita d'un uomo LVII"/> Ai ia kushtoi nënës së tij poezinë ''La madre'', të shkruar në vitin 1930, katër vjet pas vdekjes së saj.<ref>Maria Grazia Di Filippo, Chiara Smirne, [https://books.google.it/books?id=IMJNoEOuv34C&pg=PA115 ''Poesia italiana del Novecento''], De Agostini, 2011, f. 115.</ref> Dashuria e tij për [[poezinë]] filloi të formohej gjatë viteve të shkollës, duke u forcuar falë miqësive që krijoi në qytetin egjiptian, një vend po aq i pasur me tradita të lashta sa edhe me ndikime të reja, që vinin nga prania e njerëzve nga kaq shumë vende të botës; Ungaretti vetë kishte një kujdestare nga [[Sudani]], një shërbëtore [[Kroacia|kroate]] dhe një kujdestare [[Argjentina|argjentinase]]. Gjatë këtyre viteve, përmes revistës ''[[Mercure de France]]'', i riu u njoh me letërsinë franceze dhe, falë abonimit të tij në ''[[La Voce (revistë)|La Voce]]'',<ref>Ungaretti mori një abonim për ''La Voce'' në vitin 1910 (Letër nga Ungaretti për Prezzolini, datuar më 22 mars 1911, ''Lettere a Giuseppe Prezzolini'', redaktuar nga M. A. Terzoli, Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 2000, f. 3).</ref> si dhe letërsinë [[italiane]]. Ai kështu filloi të lexojë, ndër të tjera, veprat e [[Arthur Rimbaud]], [[Stéphane Mallarmé]], [[Giacomo Leopardi]], [[Friedrich Nietzsche]] dhe [[Charles Baudelaire]], këtë të fundit falë mikut të tij [[Moammed Sceab]].<ref>Muḥammad Shihāb, nga një familje mjaft e pasur egjiptiane (Ungaretti e përshkroi atë, me theks poetik, si "djalin e emirëve nomadë"), lindi në [[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]] më 23 janar 1887 nga Ibrāhīm Shihāb dhe ʿĀʾisha, mbiemri i së cilës, megjithatë, nuk është regjistruar. Ai ishte mik i ngushtë i poetit të ardhshëm, pasi të dy ndoqën Liceun Jacot, ku zhvilluan një pasion për veprat e Baudelaire-it dhe Nietzsche-së. Në vitin 1912, në moshën vetëm njëzet e pesë vjeç, ai emigroi në [[Franca|Francë]], në [[Parisi|Paris]], ku së shpejti iu bashkua Ungaretti. Ai vuajti gjendjen frustruese të një mërgimi (në një përpjekje të kotë për t'u integruar në shoqërinë pariziane, ai madje i kishte vënë vetes emrin Marcel), duke u mbajtur si kontabilist. Ai i dha fund jetës më 9 shtator 1913, në të njëjtën shtëpi me qira në 5 Rue des Carmes ku kishte jetuar me Ungaretti. Moammed Sceab u varros në varrezat e [[Ivry-sur-Seine]], siç e kujton shoku i tij i përkushtuar dhe i dashur i shkollës dhe miku i tij nga rinia në njërën prej poezive të tij.</ref> Ai gjithashtu korrespondoi me [[Giuseppe Prezzolini]]. Në vitin 1906, ai takoi [[Enrico Pea]], i cili sapo kishte emigruar në [[Khedivati i Egjiptit|Egjipt]], me të cilin ndau përvojën e "Baracca Rossa", një depo për mermer dhe druri e pikturuar në të kuqe, një vendtakim për [[socializmi|socialistët]] dhe [[anarkizmi|anarkistët]].<ref>Giuseppe Ungaretti, ''Vita d'un uomo - Saggi e interventi'', Segrate, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1974, f. 681. ISBN 978-88-04-11459-8.</ref> Ai filloi të punojë si korrespondent tregtar, një rol që e mbajti për një kohë, por bëri disa vendime të dobëta investimi; më pas u zhvendos në [[Parisi|Paris]] për të ndjekur studimet universitare. === Qëndrimi i tij në Francë === Në vitin 1912, pas një qëndrimi të shkurtër në [[Kajro|Kajro]], ai la Egjiptin dhe udhëtoi për në [[Franca|Francë]]. Gjatë udhëtimit, ai pa [[Italia (1861–1946)|Italinë]] dhe [[peizazh malor|peizazhin malor]] e saj për herë të parë. Në Paris, ai ndoqi për dy vjet ligjëratat e mbajtura nga filozofi [[Henri Bergson]], gjuhëtari [[Joseph Bédier]] dhe [[Fortunat Strowski]], në [[Sorbonne]] (duke dorëzuar një [[disertacion]] mbi [[Maurice de Guérin]] me Strowski) dhe në [[Collège de France]]. Pasi hyri në një rreth artistik ndërkombëtar, ai takoi [[Guillaume Apollinaire]], me të cilin krijoi një miqësi të ngushtë, [[Giovanni Papini]], [[Ardengo Soffici]], [[Aldo Palazzeschi]], [[Pablo Picasso]], [[Giorgio de Chirico]], [[Amedeo Modigliani]] dhe [[Georges Braque]]. I ftuar nga Papini, Soffici dhe Palazzeschi, ai së shpejti filloi të kontribuojë në revistën ''[[Lacerba]]'', duke botuar midis shkurtit dhe majit 1915 poezi me frymëzim [[futurizmi|futurist]] (disa nga vargjet e tij pasqyrojnë drejtpërdrejt ato të Palazzeschit). Në vitin 1913, miku i tij i fëmijërisë [[Moammed Sceab]] vdiq, pasi i dha fund jetës në dhomën e tij të hotelit në [[rue des Carmes]],<ref>Në afërsi të menjëhershme të ndalesës aktuale "Maubert-Mutualité" në metrosë e Parisit.</ref> të cilën e ndante me Ungaretti. Në vitin 1916, brenda koleksionit të poezive ''[[Il porto sepolto]]'', u botua poezia e dedikuar atij, ''In memoria''. Figura e mikut që kreu vetëvrasje në Paris përmendet edhe në tekste të tjera, si: ''Roman cinéma'' (në frëngjisht) dhe ''Chiaroscuro''. Ungaretti i referohet atij gjithashtu disa herë në korrespondencën e tij.<ref>[https://www.eer.cz/artkey/eer-202202-0005_stereoscopie-ungarettiane-in-memoria-e-roman-cinema-v.php Stereoskopitë e Ungaretti-t: ''In memoria'' dhe ''Roman cinéma''].</ref> Në Francë, Ungaretti reflektoi mbi përvojat e tij të mëparshme, duke përmirësuar njohuritë e tij letrare dhe stilin poetik. Pas disa botimeve në ''Lacerba'' (16 poezi), të mundësuara falë mbështetjes së Papini, Soffici dhe Palazzeschi, ai vendosi të regjistrohej vullnetar<ref>Kërkesa se poeti ishte regjistruar vullnetar u paraqit për herë të parë nga Mario Puccini në vitin 1927 (''Mistikizmi në Poesi: Ungaretti, një Njeri i Pikëllimit'', ''Bilycnis'', nr. 208, prill 1927, f. 248) dhe më vonë nga Luciano Rebay në 1962 (''Le origini della poesia di Giuseppe Ungaretti'', Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 1962, f. 13). Megjithatë, disa studiues kanë vënë në dukje se poeti nuk u regjistrua vullnetarisht, pasi kjo ishte një mobilizim "normal" pas mobilizimit të përgjithshëm: N. Bultrini – L. Fabi, ''Pianto di pietra. La Grande Guerra di Giuseppe Ungaretti'', Guidonia, Iacobelli, 2018, f. 19; P. Montefoschi, ''Cronologia di Viaggi e Lezioni'', Milano, Mondadori, 2000, f. LXXIII; C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Le Monnier, Firence 2019, f. 97–98. Pjesë nga dokumentet ushtarake që lidhen me pjesëmarrjen e Ungaretti-t në Luftën e Parë Botërore dhe informacione mbi praninë e tij në front dhe në prapavijë janë botuar në [http://www.ungarettivitanascosta.it/biografia/luoghi-comuni-falsi/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/ Giuseppe Ungaretti La Grande Guerra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323123057/http://www.ungarettivitanascosta.it/biografia/luoghi-comuni-falsi/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/ |date=23 mars 2020 }}</ref> për [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Madhe]]. === Lufta e Parë Botërore === {{Infobox person | name = Giuseppe Ungaretti | image = Ungaretti Giovane.jpg | caption = Ungaretti me uniformën e kaporalit | birth_date = 8 shkurt 1888 | birth_place = [[Aleksandria]], Egjipt | death_date = 1 qershor 1970 | death_place = [[Milano]], Itali | occupation = [[Poet]], shkrimtar | awards = '''Shërbimi ushtarak:''' 1915–1919 <br> '''Grada:''' [[Kaporal]] <br> '''Luftërat:''' [[Lufta e Parë Botërore]] }} Kur shpërtheu [[Lufta e Parë Botërore]] në 1914, Ungaretti mori pjesë aktivisht në fushatën [[intervencionizëm|intervencioniste]], duke u regjistruar më pas në [[regjimenti]] e 19-të të [[këmbësorisë]] të [[Brigadës së Mekanizuar "Brescia" |Brigada "Brescia"]] kur, më 24 maj 1915, [[Italia]] hyri në luftë. Pas betejave në [[Karst]] ai filloi të mbante një bllok me poezi, të cilat më vonë u mblodhën nga miku i tij [[Ettore Serra]] (një oficer i ri) dhe u shtypën, në tetëdhjetë kopje, në Stabilimento Tipografico Friulano në [[Udine]] në vitin 1916, me titullin ''Il porto sepolto''. Në atë kohë, ai gjithashtu kontribuonte në gazetën ''[[Sempre Avanti]]''. Ai kaloi një periudhë të shkurtër në [[Napoli]] në vitin 1916 (siç dëshmohet nga disa nga poezitë e tij, për shembull ''Natale'': ''"Nuk kam dëshirë / të zhytem / në një rrëmujë rrugësh...")''. <ref>G. Ungaretti, ''Tutte le poesie, cit.'', f. 62</ref> Më 26 janar 1917, në [[Santa Maria la Longa]], pranë Udine-s, ai shkroi poezinë e famshme ''[[Mattina (Ungaretti)|Mattina]]''. Në pranverën e vitit 1918, regjimenti ku bënte pjesë Ungaretti shkoi të luftonte në [[Franca|Francë]], në [[Champagne-Ardenne|Shampanjë]], me [[Korpusi II i Ushtrisë Italiane në Francë|Korpusin e Dytë të Ushtrisë Italiane]] të gjeneralit [[Alberico Albricci]]. Në korrik 1918, ai shkroi ''[[Soldati (poemë)|Soldati]]'', të krijuar në pyjet e Courtonit.<ref name="Courton">në [[Montagne de Reims]] (shih: {{cite web|url=http://www.geonames.org/3022874/bois-de-courton.html |publisher=geonames.org |title=Bois de Courton}}), afër, në [[Chaumuzy]], është përuruar një monument për ushtarët italianë që luftuan në Luftën e Parë Botërore.</ref> Kur u kthye në Paris më 9 nëntor 1918, ai e gjeti mikun e tij [[Guillaume Apollinaire]] në shtratin e tij, i goditur nga [[gripi spanjoll]]. [[Skeda:Casa sinistrata Piave.jpg|parapamje|majtas|Vëllimi poetik ''[[Allegria di naufragi]]'' i është kushtuar luftës (foto nga [[Luigi Marzocchi]])]] === Periudha ndërmjet dy luftërave === Pas luftës, Ungaretti mbeti në kryeqytetin francez, fillimisht si korrespondent i gazetës ''[[Il Popolo d'Italia]]'', të redaktuar nga [[Benito Mussolini]], dhe më vonë si nëpunës në zyrën e shtypit të ambasadës italiane. Në vitin 1919, u botua në Paris përmbledhja e tij me poezi në [[gjuhë frënge|frëngjisht]], ''La guerre - Une poésie''; kjo përmbledhje do të përfshihej më vonë në vëllimin e tij të dytë, ''[[Allegria di naufragi]]'', të botuar në [[Firence]] po atë vit. Në vitin 1920, ai u martua me Jeanne Dupoix, me të cilën pati tre fëmijë: Jean-Claude (i cili vdiq foshnjë në vitin 1921), Anna Maria (e njohur si Ninon, 1925–2015) dhe Antonio Benito (i njohur si Antonietto, 1930–1939).<ref>{{cite web|url=http://www.povo.it/ad/pdf/060505dantecult.pdf|title=Ninon e Antonietto Ungaretti estudantes em São Paulo|language=pt}}</ref> [[Skeda:Duello Ungaretti Bontempelli.jpg|parapamje|majtas|Dueli me armë të mprehta midis Giuseppe Ungaretti dhe Massimo Bontempelli (1926)]] Në vitin 1921, ai u zhvendos me familjen në Marino, në [[Provinca e Romës|provincën e Romës]], dhe punoi në zyrën e shtypit të Ministrisë së Punëve të Jashtme. Vitet 1920 shënuan një kthesë në jetën private dhe kulturore të poetit. Ai iu bashkua [[Partia Nacional-Fashiste|Partisë Fashiste]] dhe në vitin 1925 nënshkroi [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|Manifestin e Intelektualëve Fashistë]].<ref>C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Firence, Le Monnier, 2019, fq. 259–261.</ref> Gjatë atyre viteve, ai ishte shumë aktiv si shkrimtar për gazetat dhe revistat franceze (''[[Commerce (revistë)|Commerce]]'' dhe ''Mesures'') dhe botimet italiane (përfshirë ''[[La Gazzetta del Popolo]]''). Ai ndërmori disa udhëtime brenda dhe jashtë [[Italia|Italisë]] për të mbajtur ligjërata, ndërkohë që mori disa nderime zyrtare, si [[Premio del Gondoliere]]. Këto ishin gjithashtu vitet kur u realizua vepra ''[[Sentimento del Tempo]]''; botimet e para të disa poezive të kësaj vepre u shfaqën në ''[[L'Italia letteraria]]'' dhe ''Commerce''. Në vitin 1923, ''Il porto sepolto'' u ribotua në [[La Spezia]], me një parathënie nga [[Benito Mussolini]], të cilin e kishte takuar në vitin 1915 gjatë fushatës së socialistëve ndërhyrës.<ref>{{cite web |url=http://www.novecentoletterario.it/profili/profilo%20di%20ungaretti.htm |title=Giuseppe Ungaretti/biography |site=Novecento letterario.it |access-date=31 gusht 2008 |archive-date=7 shtator 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907034847/http://www.novecentoletterario.it/profili/profilo%20di%20ungaretti.htm |url-status=dead }}</ref> Në vitin 1925, ai ishte ndër nënshkruesit e [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|Manifestit të Intelektualëve Fashistë]], i cili lavdëronte fashizmin si një lëvizje revolucionare. Më 8 gusht 1926, në vilën e [[Luigi Pirandello]], ai sfidoi [[Massimo Bontempelli]]-n në një duel për shkak të një polemike në gazetën ''Il Tevere'': Ungaretti u plagos lehtë në krahun e djathtë dhe dueli përfundoi me pajtim.<ref>{{cite web|url=https://www.sslazioscherma.com/wordpress/wp-content/uploads/2015/08/duello-212.pdf|title=Dueli Ungaretti–Bontempelli|access-date=26 tetor 2023|language=it}}</ref> Gjithashtu në verën e vitit 1926, ai u zhvendos në Marino, ku shkroi poezinë ''Stelle''. Ai banoi fillimisht në Corso Vittoria Colonna, dhe nga shtatori i vitit 1931 në një vilë të vogël të njohur si 'Ghibellino', ku jetoi deri në vitin 1934 me gruan e tij Jeanne Dupoix dhe vajzën e tij Anna Maria. Në vitin 1928, ai kaloi një [[konvertimi fetar|konvertim fetar]] në [[katolicizëm]], siç dëshmohet edhe në veprën ''[[Sentimento del Tempo]]''.<ref>{{cite web |url=http://www.aleteia.org/it/arte/articolo/ungaretti-vita-conversione-poesia-guerra-cristo-pasqua-5775481987137536 |title=Ungaretti: vita, conversione e poesia |access-date=7 mars 2015}}</ref> Që nga viti 1931, poeti u emërua korrespondent special për ''La Gazzetta del Popolo'' dhe udhëtoi në Egjipt, [[Korsikë]], [[Holanda|Holandë]] dhe [[Italia e Jugut|Italinë e Jugut]]. Këto përvoja u përmblodhën në koleksionin ''Il povero nella città'' (1949) dhe më vonë në ''Il deserto e dopo'' (1961). Në vitin 1933, poeti kishte arritur kulmin e famës së tij. Në vitin 1936, gjatë një udhëtimi në [[Argjentina|Argjentinë]], iu ofrua katedra e Letërsisë Italiane në [[Universiteti i São Paulos]] në [[Brazili|Brazil]], të cilën Ungaretti e pranoi. Ai u zhvendos atje me familjen dhe qëndroi deri në vitin 1942. Në São Paulo, djali i tij Antonietto vdiq në vitin 1939, në moshën nëntëvjeçare, nga një apendicit i trajtuar keq. Kjo tragjedi e la poetin në një gjendje pikëllimi të thellë, gjë që pasqyrohet në vëllimet *Il Dolore* (1947) dhe *Un Grido e Paesaggi* (1952). === Lufta e Dytë Botërore dhe periudha pas luftës === [[Skeda:Giuseppe_Ungaretti_e_Arnoldo_Mondadori_archivi_Mondadori_AA205209.jpg|parapamje|Giuseppe Ungaretti (majtas) me botuesin [[Arnoldo Mondadori]] dhe shkrimtarin Tommaso Antongini në vitet 1940.]] Në vitin 1942, Ungaretti u kthye në Itali, ku u emërua profesor i Letërsisë Italiane Moderne dhe Bashkëkohore në [[Universiteti i Romës La Sapienza|Universitetin e Romës]]. Ai vazhdoi të shkruante dhe të botonte poezi që reflektonin tmerret e luftës dhe dhimbjen njerëzore. [[Skeda:Photo_Portrait_of_the_Italian_poet_and_writer_Giuseppe_Ungaretti_aboard_the_ship_Cristoforo_Colombo_1964_-_Touring_Club_Italiano_11_5598.jpg|parapamje|majtas|Portret i poetit në bordin e anijes Cristoforo Colombo në vitin 1964.]] Në vitin 1942, Ungaretti u kthye në Itali dhe u emërua anëtar i [[Accademia d'Italia]] dhe, "në bazë të reputacionit të tij të shquar", profesor i Letërsisë Moderne dhe Kontemporane në [[Sapienza – Università di Roma|Universitetin "La Sapienza" të Romës]]. Në mars 1943, Ungaretti mbajti një ligjëratë në [[Universiteti i Zagrebit]] mbi "Leopardi, pionieri i poezisë moderne lirike",<ref>Rodogno Davide, ''The New Mediterranean Order. The Occupation Policies of Fascist Italy in Europe (1940–1943)'' Bollati Boringhieri, 2003, f. 274.</ref> si pjesë e politikave më të gjera të Musolinit për depërtim kulturor të [[Mbretërisë së Italisë (1861–1946)|Italisë]] në [[Shtetin e Pavarur të Kroacisë|Kroaci]]. Pavarësisht meritat e tij letrare dhe akademike, poeti u bë viktimë e [[Komisionit të Pastrimit|pastrimit]] që pasoi [[Rënien e Fashizmit|rënien e regjimit fashist]]: sidomos nga korriku i vitit 1944, viti në të cilin Ministri i Arsimit [[Guido De Ruggiero]] nënshkroi dekretin që pezullonte Ungaretti-n nga mësimdhënia, deri në shkurt të vitit 1947, kur ministri i ri i arsimit [[Guido Gonella]] e riktheu përfundimisht poetin si lektor. <ref>Historia rrëfehet, përmes dëshmive dokumentare dhe korrespondencës, në librin ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'', Milano, Mondadori, 2013.</ref> Si dëshmi e përpjekjeve të tij të palodhta për t'u rikthyer në detyrë, ekziston një letër, e datuar më 17 korrik 1946, e dërguar [[Kryeministrit]] të atëhershëm [[Alcide De Gasperi]],<ref>Letra e Ungaretti-t për De Gasperi-n riprodhohet në koleksionin e letrave ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'', Milano, Mondadori, 2013.</ref> në të cilën Ungaretti mbrojti çështjen e tij, duke listuar arritjet e tij të shumta në Itali dhe jashtë saj. Poeti më pas do të mbante rolin e tij si lektor universitar deri në vitin 1958 dhe më pas, si 'lektor nderi', deri në vitin 1965. Rreth katedrës së tij u formuan një numër intelektualësh që më vonë do të dalloheshin përmes aktiviteteve të rëndësishme kulturore dhe akademike, si [[Leone Piccioni]], [[Luigi Silori]], [[Mario Petrucciani]], [[Raffaello Brignetti]], [[Ornella Sobrero]], [[Franco Costabile]], dhe [[Elio Filippo Accrocca]]. Që nga viti 1942, shtëpia botuese [[Arnoldo Mondadori Editore|Mondadori]] filloi të botojë veprat e plota të Ungaretti-t, me titullin ''Vita d'un uomo''. Në periudhën pas-luftës, Ungaretti botoi koleksione të reja poezish, duke iu përkushtuar me entuziazëm udhëtimeve që i lejonin të përhapnin mesazhin e tij dhe duke fituar çmime të rëndësishme, si [[Çmimi Montefeltro]] në 1960 dhe [[Çmimi Etna-Taormina]] në 1966. Ai botoi një përkthim shumë të vlerësuar të ''[[Phaedra (Racine)|Fedra]]'' nga [[Jean Racine]] dhe në vitin 1954 iu afrua fitimit të [[Çmimit Nobel për Letërsi]].<ref>Koleksioni i letrave ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'' (Mondadori, 2013) përmban letrat në të cilat Ungaretti diskuton ndërhyrjet akademike (një shënim në fund të faqes transkripton letrën nga kritiku Giuseppe De Robertis për Akademinë Suedeze) dhe politike të bëra në vitin 1954 për të mbështetur kandidaturën e tij për Çmimin Nobel në Letërsi. </ref> Ungaretti u hidhërua thellë nga mosdhënia e çmimit.<ref>Në një letër të dërguar më 4 nëntor 1959 mikut të tij francez Jean Lescure—i cili, rastësisht, e kishte ndihmuar vazhdimisht në përpjekjen e tij për Çmimin Nobel—Ungaretti e përshkroi hidhur [[Salvatore Quasimodo|Quasimodon]] si një "opportunist", duke vënë në dyshim antifašizmin e tij të majtë dhe duke e akuzuar se kishte "bashkëpunuar për njëzet vjet me revistat më të ashpra fashiste". Për më tepër, Ungaretti gabimisht pretendoi se Quasimodo u bë profesor në vitin 1944 falë bashkëpunimit të tij me [[Republikën Sociale Italiane|Republikën e Salò-s]] (në të vërtetë, emërimi ishte në vitin 1941). Mërzia e tij ndaj Akademisë Suedeze e çoi të pretendonte se juria përbëhej nga "katër poetë qesharakë" dhe se Çmimi Nobel ishte "plehra". {{Citim libri|title=Giuseppe Ungaretti – Jean Lescure. Korrespondenca (1951–1966)|autor=Rosario Gennaro (red.)|botues=L. S. Olschki|vit=2010|fq=198–200|isbn=9788822259585}} </ref><ref>{{Citim uebi|title=Ungaretti, Quasimodo, Montale: hera e vetme së bashku në TV|site=Rai Cultura|url=https://www.raicultura.it/letteratura/articoli/ 2018/12/Ungaretti-Quasimodo-Montale-lunica-volta-insieme-in-TV-89fca767-1992-4436-9769-5972bb024b05.html|accessed=3 November 2024}}</ref> === Vitet e fundit === Në vitet e tij të fundit, Giuseppe Ungaretti nisi një lidhje romantike me [[Bruna Bianco]], të cilën e takoi në Brazil. Katërqind letra mbeten si dëshmi e marrëdhënies së tyre pasionante. Në vitin 1968, Ungaretti arriti një sukses të madh televiziv duke lexuar fragmente nga ''[[Odissea (miniseri)|Odissea]]'' e Franco Rossit, duke magjepsur audiencën me interpretimin e tij ekspresiv. Në ditëlindjen e tij të tetëdhjetë, ai u nderua në [[Campidoglio]] në prani të kryeministrit [[Aldo Moro]], ku mori vlerësime edhe nga rivalët e tij [[Eugenio Montale]] dhe [[Salvatore Quasimodo]].<ref>[http://www.letteratura.rai.it/articoli/ungaretti-quasimodo-montale-l%E2%80%99unica-volta-insieme-in-tv/2250/default.aspx Letërsia - 80-vjetori i Ungaretti-t]</ref> [[Skeda:Ungaretti, 1968.jpg|parapamje|Giuseppe Ungaretti në vitin 1968]] Në vitin 1969, shtëpia botuese Mondadori nisi serinë prestigjioze [[Meridiani Mondadori|Meridiani]] me veprat e tij të plota. Natën midis 31 dhjetorit 1969 dhe 1 janarit 1970, ai shkroi poezinë e tij të fundit, ''L'Impietrito e il Velluto''. Në vitin 1970, gjatë një udhëtimi në [[New York]], shëndeti i tij u përkeqësua. Ai vdiq në [[Milano]], natën midis 1 dhe 2 qershorit 1970, në moshën 82-vjeçare nga [[bronkopneumonia]]. Varrimi u zhvillua në Romë, në [[Bazilika e Shën Lorencit jashtë mureve]], por pa pjesëmarrjen zyrtare të qeverisë italiane. Ai prehet në [[Varrezat Verano]], pranë bashkëshortes së tij Jeanne dhe vajzës Ninon. == Poetikë == ''L'Allegria'' shënon një moment kyç në historinë e letërsisë italiane: Ungaretti ripërpunon mesazhin formal të simbolistëve (në veçanti vargjet e copëtuara dhe pa pikësim të ''Calligrammes'' të [[Guillaume Apollinaire]]) në një mënyrë origjinale, duke e kombinuar atë me përvojën tmerrshme të luftës. Dëshira për vëllazëri në vuajtje shoqërohet me kërkimin e një 'harmonie' të re me kozmosin, e cila kulmon në poezinë "[[Mattina (Ungaretti)|Mattina]]" (1917).<ref>E. Gioanola, ''Storia letteraria del Novecento in Italia'', Torino, 1976.</ref> Ky shpirt mistik-fetar do të evoluonte në konvertimin e tij në ''[[Sentimento del Tempo]]'', ku fokusi te vlera e fjalës tregon poezinë si të vetmen mundësi për njeriun për t'u shpëtuar nga "mbytja universale". Në poezitë si ''[[Veglia (poezi)|Veglia]]'' dhe ''Non Gridate Più'', elementi i përbashkët është dëshira për të çuar përpara "vrullin jetësor" (''slancio vitale''), që buron nga ndjenja e pasigurisë dhe vizioni i vdekjes. Çasti më dramatik në udhëtimin e tij rrëfehet në ''Il Dolore'': vdekja e djalit të tij, Antonio, në Brazil. Ky hidhërim i brendshëm e shoqëroi poetin deri në vdekje, duke u ndërprerë vetëm nga çaste të shkurtra drite, si pasioni për poeten [[Bruna Bianco]] apo kujtimet e fëmijërisë për Dunja-n, dadën e moshuar që e quante "univers":<ref>G. Ungaretti, ''Vita d'un uomo'' (Tutte le poesie), Mondadori, f. 326.</ref> [[Skeda:Giuseppe Ungaretti (basco).jpg|parapamje|majtas|Ungaretti me beretën e tij të famshme]] {{Citat|Mëndafshi i shikimit të Dunjas<br />Mëshira kthehet si një shkëlqim.|nga ''L'Impietrito e il Velluto'', 1970}} == Suksesi i Ungaretti-t == Poezia e Ungaretti-t shkaktoi konfuzion që nga shfaqja e parë e ''Porto Sepolto''. Ajo u mirëprit mirë nga intelektualët e revistës ''[[La Voce]]'' dhe nga miqtë e tij francezë si [[Guillaume Apollinaire]] dhe [[Louis Aragon]]. Megjithatë, nuk munguan polemikat; kritikët tradicionalë, si ndjekësit e [[Benedetto Croce]], nuk e kuptuan dhe e dënuan natyrën e saj fragmentare. === Trashëgimia dhe ndikimi === Ishin mbi të gjitha poetët e [[Hermeticizmi (letërsi)|hermetizmit]] që e njohën Ungaretti-n si poetin që kishte arritur i pari të rinovonte në mënyrë formale dhe të thellë vargun e traditës italiane. Pas botimit të ''Sentimento del Tempo'', ata e përshëndetën Ungaretti-n si mjeshtrin dhe pararojën e shkollës së tyre poetike, si iniciatorin e "poezisë së pastër". Që atëherë, krijimtaria e Ungaretti-t ka pasur një sukses të pandërprerë. Shumë poetë të gjysmës së dytë të shekullit të 20-të e konsideruan atë, së bashku me [[Umberto Saba]] dhe [[Eugenio Montale]], si një pikënisje thelbësore për letërsinë moderne italiane. == Veprat == === Poezi === * ''[[Il porto sepolto]]'', [[Udine]], Stabilimento tipografico friulano, dhjetor 1916; [[La Spezia]], Stamperia Apuana, 1923. * ''Natale'', [[Napoli]], 26 dhjetor 1916. * ''La guerre. Une poésie'', [[Paris]], Etablissements lux, 1919. Ribotim: [[Nantes]], Le passeur, 1999 (nën kujdesin e [[Jean-Charles Vegliante|J.-Charles Vegliante]]). * ''[[Allegria di naufragi]]'', [[Firence]], Vallecchi, 1919. * ''[[L'allegria]]'', [[Milano]], Preda, 1931. * ''[[Sentimento del tempo]]'', Firence, Vallecchi, 1933. * ''Poesie disperse'', Milano, A. Mondadori, 1945. [1915-1927] * ''La guerra'', botimi i parë italian, Milano, 1947. * ''Il dolore. 1937-1946'', Milano, A. Mondadori, 1947. * ''Derniers Jours. 1919'', Milano, Garzanti, 1947. * ''La terra promessa. Frammenti'', Milano, A. Mondadori, 1950. * ''Gridasti soffoco...'', Milano, Edizioni Fiumara, 1951. * ''Un grido e paesaggi'', Milano, Schwarz, 1952. * ''Les cinq livres'', tekst në frëngjisht nga autori dhe [[Jean Lescure]], Paris, Les éditions de minuit, 1953. * ''Il taccuino del vecchio'', Milano, A. Mondadori, 1960. * ''Dialogo'', me [[Bruna Bianco]], Milano, Fògola, 1968. === Proza dhe eseistika === * ''Il povero na città'', Milano, Edizioni della meridiana, 1949. * ''Il deserto e dopo'', Milano, A. Mondadori, 1961. * ''Saggi e interventi'', Milano, A. Mondadori, 1974. * ''Invenzione della poesia moderna. Lezioni brasiliane di letteratura (1937-1942)'', nën kujdesin e Paola Montefoschi, Napoli, Edizioni scientifiche italiane, 1984. === Përkthime === * ''Traduzioni. Saint-John Perse, William Blake, Gongora, Esenin, Jean Paulhan, Affrica'', Romë, Edizioni di Novissima, 1936. * ''22 sonetti di Shakespeare'', Romë, Documento, Editore Libraio, 1944. * ''40 sonetti di Shakespeare'', Milano, A. Mondadori, 1946. * ''Da Góngora e da Mallarmé'', Milano, A. Mondadori, 1948. * [[Jean Racine]], ''Fedra'', Milano, A. Mondadori, 1950. * ''Visioni di William Blake'', Milano, A. Mondadori, 1965. === Korespondenca === * ''Letra nga Fronti për [[Gherardo Marone]] (1916–1918)'', redaktuar nga Armando Marone, me një parathënie nga [[Leone Piccioni]], Milano, A. Mondadori, 1978; me titull të ri ''Nga një pllakë betoni. Letra nga Fronti'', botim i ri, hyrje dhe redaktim nga Francesca Bernardini Napoletano, seria Meridiani paperback, Mondadori, 2015, ISBN 978-88-046-5352-3. * ''Letra për [[Ardengo Soffici|Soffici]], 1917–1930'', redaktuar nga Paola Montefoschi dhe Leone Piccioni, seria Nuovi Saggi, Firence, Sansoni, 1981. * ''Letra për [[Enrico Pea]]'', redaktuar nga Jole Soldateschi, me një shënim hyrës nga [[Giorgio Luti]], Milano, Libri Scheiwiller, 1983, ISBN 978-88-764-4016-8. * G. Ungaretti – [[Giuseppe De Robertis]], ''Korrespondenca 1931–1962, me një shtojcë me dorëshkrime të papublikuara të poezive të Ungaretti-t'', hyrje, tekste dhe shënime të redaktuara nga Domenico De Robertis, Milano, Il Saggiatore, 1984. * ''Letra për [[Giovanni Papini]]. 1915–1948'', redaktuar nga Maria Antonietta Terzoli, parathënie nga Leone Piccioni, seria Saggi e testi, Milano, A. Mondadori, 1988, ISBN 978-88-043-1572-8. * ''Cahiers [[Jean Paulhan]] 5. Correspondence between Jean Paulhan and Giuseppe Ungaretti, 1921–1968'', redaktuar dhe komentuar nga Jacqueline Paulhan, Luciano Rebay dhe Jean-Charles Vegliante, me një parathënie nga Luciano Rebay, Paris, Gallimard, 1989, ISBN 978-20-707-1665-4. * [[Vincenzo Cardarelli]] – G. Ungaretti, ''Letra për Corrado Pavolini'', redaktuar nga F. Bernardini Napoletano dhe M. Mascia Galateria, seria Carte e carteggi del Novecento, Romë, Bulzoni, 1989, ISBN 978-88-711-9045-7. * G. Ungaretti – [[Piero Bigongiari]], ''Carteggio'', Instituti i Studimeve Letrare të Kohës së Re, Napoli, Edizioni Scientifiche Italiane, 1992, ISBN 978-88-710-4371-5. * ''Letra për [[Giuseppe Prezzolini]] 1911–1969'', redaktuar nga Maria Antonietta Terzoli, seria Epistolar, Korespondencë dhe Dëshmi, Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 2001, ISBN 978-88-871-1472-0. * Piero Bigongiari – G. Ungaretti, '''Siguria e Poesisë'. Letra (1942–1970)''', redaktuar nga T. Spignoli, Polistampa, 2008, ISBN 978-88-596-0430-3. * [[Carlo Betocchi]] – G. Ungaretti, ''Letra 1946–1970'', redaktuar nga E. Lima, Firence, Società Editrice Fiorentina, 2012, ISBN 978-88-603-2198-5. * ''Gëzimi është elementi im. Treqind letra me Leone Piccioni'', me një kontribut nga L. Piccioni, redaktuar nga Silvia Zoppi Garampi, seria Oscar Shkrimtarë Modernë, Milano, Mondadori, 2013, ISBN 978-88-046-3120-0. * [[Vittorio Sereni]] – G. Ungaretti, ''Një pikë ujë për të shuar etjen. Letra 1949–1969'', redaktuar nga G. Palli Baroni, seria Lettere, Milano, Archinto, 2013, ISBN 978-88-776-8638-1. * ''Letra nga fronti për [[Mario Puccini]]'', redaktuar nga F. De Nicola, Milano, Archinto, 2015, ISBN 978-88-776-8671-8. * [[Luigi Nono (kompozitor)|Luigi Nono]] – G. Ungaretti, ''Për një zjarr të pezulluar. Letra 1950–1969'', redaktuar nga Paolo Dal Molin dhe Maria Carla Papini, Milano, Il Saggiatore, 2016, ISBN 978-88-428-2115-1. * ''Letra për [[Bruna Bianco|Bruna]]'', redaktuar nga [[Silvio Ramat]], seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2017, ISBN 978-88-046-8113-7. * ''Giuseppe Ungaretti in Borromeo'', korrespondencë midis [[Cesare Angelini]] dhe Giuseppe Ungaretti, redaktuar nga Fabio Maggi, në "Quaderni borromaici", nr. 4, Pavia, fq. 109–121, 2017. * ''Letrat e një jete 1909–1970'', redaktuar nga Francesca Bernardini Napoletano, seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2022, ISBN 978-88-047-2495-7. === Veprat e plota === * ''Vita d'un uomo'' (Jeta e një njeriu): ** Vëll. I, ''L'Allegria. 1914–1919'', Milano, 1942. ** Vëll. II, ''Sentimento del Tempo. 1919–1935'', Milano, 1943. ** Vëll. III, ''Poesie disperse'', Milano, 1945. ** Vëll. IV, ''40 sonetti di Shakespeare'', Milano, 1946. ** Vëll. V, ''Il Dolore. 1937–1946'', Milano, 1947. ** Vëll. VI, ''Da Góngora e da Mallarmé'', Milano, 1948. ** Vëll. VII, ''Fedra di Jean Racine'', Milano, 1950. ** Vëll. VIII, ''La Terra Promessa. Frammenti'', Milano, 1954. ** Vëll. IX, ''Un grido e paesaggi'', Milano, 1954. ** Vëll. X, ''Il taccuino del vecchio'', Milano, 1960. ** Vëll. XI, ''Il deserto e dopo. 1931–1946'', Milano, 1961. ** Vëll. XII, ''Visioni di William Blake'', Milano, 1965. * ''Vita d'un uomo. Tutte le poesie'', redaktuar nga Leone Piccioni, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 1969; botim i ri i zgjeruar nga [[Carlo Ossola]], 2009. * ''Vita d'un uomo. Saggi e interventi'', redaktuar nga Mario Diacono dhe Luciano Rebay, Milano, Mondadori, 1974. * ''Vita d'un uomo. Viaggi e lezioni'', redaktuar nga Paola Montefoschi, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2000. * ''Vita d'un uomo. Traduzioni poetiche'', redaktuar nga Carlo Ossola dhe G. Radin, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2010. === Albume === * ''[[La vita, amico, è l'arte dell'incontro]]'', 1969, në bashkëpunim me [[Sergio Endrigo]] dhe [[Vinícius de Moraes]]. == Arkivi == Koleksioni Giuseppe Ungaretti ruhet në Arkivin Bashkëkohor "Alessandro Bonsanti" të [[Gabinetto Vieusseux]] në Firence, dhuruar në prill të vitit 2000 nga vajza e poetit, Anna Maria Ungaretti.<ref>{{cite web|url=http://siusa.archivi.beniculturali.it/cgi-bin/pagina.pl?TipoPag=comparc&Chiave=302627|title=Arkiva Giuseppe Ungaretti|publisher=SIUSA|access-date=8 janar 2018}}</ref> Koleksioni përmban korrespondencën, dorëshkrimet dhe esetë e tij kritike. == Homazhe == * Një avion [[Airbus A320]] i kompanisë [[Alitalia]] (regjistrimi EI-DTM) mban emrin e Giuseppe Ungaretti-t.<ref>{{cite web|url=https://www.azfleet.info/aerei/airbus-a320/ei-dtm|title=Avionët e Alitalia-s: EI-DTM|access-date=6 shkurt 2021}}</ref> == Në kulturën popullore == * Ungaretti shfaqet si personazh në romanin ''Il coraggio del pettirosso'' nga [[Maurizio Maggiani]]. == Nderime dhe çmime == * [[Skeda:Cordone di gran Croce OMRI BAR.svg|40px]] '''Kalorës i Kryqit të Madh të Urdhrit të Meritës së Republikës Italiane''' — dhënë më 2 qershor 1958.<ref name=quirinale>{{cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/32645|title=Insigniti: Ungaretti Giuseppe|publisher=Presidenca e Republikës Italiane|access-date=2 maj 2026}}</ref> * '''[[Çmimi Montefeltro]]''' (1960). * '''[[Çmimi Etna-Taormina]]''' (1966). * '''Çmimi Ndërkombëtar i Librit i Universitetit të Oklahomës''' (1970). == Referimet == {{Reflist}} r12pb0tsclfcgajpqvkz8yy4mard970 2980840 2980838 2026-05-15T17:36:55Z Arianit 106 2980840 wikitext text/x-wiki '''Giuseppe Ungaretti''' ([[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]], 8 shkurt 1888<ref>[1]</ref> – [[Milano]], 2 qershor 1970) ishte një poet, shkrimtar, përkthyes dhe gazetar italian. [[Skeda:Giuseppe Ungaretti.jpg|parapamje|djathtas|Giuseppe Ungaretti në vitin 1967]] [[Skeda:Ungaretti firma.png|parapamje|djathtas|Nënshkruar nga Giuseppe Ungaretti]] Ai ishte një nga poetët kryesorë të letërsisë italiane të shekullit të 20-të. Poetika e tij, fillimisht e ndikuar nga simbolizmi francez, u karakterizua në ditët e para nga kompozime shumë të shkurtra, që përbëheshin nga disa fjalë thelbësore dhe ndonjëherë analogji guximtare, kryesisht të përfshira në koleksionin ''L'Allegria'' (1919);<ref>Ettore Allodoli, Giovanni Buti, ''Storia della letteratura italiana'', Firence, Sandron, 1963.</ref> Më pas ai kaloi në vepra më komplekse dhe të punuara me përmbajtje konceptuale sfiduese. Një fazë e tretë e evolucionit të tij poetik, e shënuar nga [[vajtimi]] për humbjen e parakohshme të djalit të tij, përfshinte vepra meditative me reflektim të thellë mbi gjendjen njerëzore. Në vitet e tij të fundit, poezitë e tij pasqyronin [[urtësia|urtësinë]], por edhe largimin dhe trishtimin e pleqërisë. Ai gjithashtu konsiderohej nga disa kritikë si një pararojë e [[hermetizmi (letërsi)|hermetizmit]].<ref>Francesco Flora, ''La poesia ermetica'', Bari, Laterza, 1936.</ref> {{Citat|Poetika është poetikë kur mban një sekret brenda vetes.|Giuseppe Ungaretti<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=wFXMBFNQYTg Intervistë në Rai] nga [[Ettore Della Giovanna]], 1961</ref>}} == Biografia == === Vitet e hershme === Giuseppe Ungaretti lindi në [[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]], në lagjen Moharrem Bek,<ref name="Vita d'un uomo LVII">G. Ungaretti, ''Vita d'un Uomo'' (Poemat e plota), Milano, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1969, f. LVII.</ref> më 8 shkurt 1888<ref name="birth" /> nga prindër [[italianë]] me origjinë nga [[Lucca]]<ref>Giulio Ferroni, Antonio Saccone, [https://www.google.it/books/edition/La_sabbia_e_il_marmo/aUsAEAAAQBAJ?hl=it&gbpv=1&pg=PA25&printsec=frontcover ''La sabbia e il marmo''], Donzelli, 2012, f. 25.</ref>. Babai i tij, Antonio (1842–1890), ishte një punëtor i angazhuar në gërmimet e [[Kanali i Suezit|Kanalit të Suezit]], i cili vdiq dy vjet pas lindjes së poetit të ardhshëm nga [[edema|hidropisia]], një sëmundje e marrë gjatë viteve të punës së rëndë.<ref>Që Antonio Ungaretti vdiq nga një sëmundje e marrë ndërsa punonte si punëtor në Kanalin e Suezit rrëfehet nga vetë poeti (G. Ungaretti, ''Il lavoro degli italiani'', në ''Gazzetta del Popolo'', 6 gusht 1931); e njëjta hipotezë përsëritet nga Leone Piccioni (''Vita d'un poeta'', Milano, Rizzoli, 1970) dhe nga Walter Mauro (''Vita di Giuseppe Ungaretti'', Camunia, Milano 1990). Studiues të tjerë propozojnë hipotezën e një aksidenti në punë (M. Diacono dhe L. Rebay, ''Cronologia'' në ''Saggi e Interventi'', Milano, Mondadori, 1974). Një tezë pak më ndryshe paraqitet në C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Firence, Le Monnier, 2019, fq. 5 dhe 319–320, ku – pjesërisht bazuar në një artikull të frymëzuar nga vetë poeti (G. Ansaldo, ''Giuseppe Ungaretti'', ''Il Lavoro'' i Gjenovës, 22 gusht 1933) – vihet re se Antonio Ungaretti nuk punoi si punëtor në Suez, por si mbikëqyrës kantieri.</ref> Nëna e tij, Maria Lunardini (1850–1926), drejtonte një [[furrë]] familjare, gjë që i mundësoi asaj të financonte arsimin e djalit të saj, duke e lejuar atë të regjistrohej në një nga shkollat më prestigjioze në Aleksandri, École artistique Jacot zvicerane.<ref name="Vita d'un uomo LVII"/> Ai ia kushtoi nënës së tij poezinë ''La madre'', të shkruar në vitin 1930, katër vjet pas vdekjes së saj.<ref>Maria Grazia Di Filippo, Chiara Smirne, [https://books.google.it/books?id=IMJNoEOuv34C&pg=PA115 ''Poesia italiana del Novecento''], De Agostini, 2011, f. 115.</ref> Dashuria e tij për [[poezinë]] filloi të formohej gjatë viteve të shkollës, duke u forcuar falë miqësive që krijoi në qytetin egjiptian, një vend po aq i pasur me tradita të lashta sa edhe me ndikime të reja, që vinin nga prania e njerëzve nga kaq shumë vende të botës; Ungaretti vetë kishte një kujdestare nga [[Sudani]], një shërbëtore [[Kroacia|kroate]] dhe një kujdestare [[Argjentina|argjentinase]]. Gjatë këtyre viteve, përmes revistës ''[[Mercure de France]]'', i riu u njoh me letërsinë franceze dhe, falë abonimit të tij në ''[[La Voce (revistë)|La Voce]]'',<ref>Ungaretti mori një abonim për ''La Voce'' në vitin 1910 (Letër nga Ungaretti për Prezzolini, datuar më 22 mars 1911, ''Lettere a Giuseppe Prezzolini'', redaktuar nga M. A. Terzoli, Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 2000, f. 3).</ref> si dhe letërsinë [[italiane]]. Ai kështu filloi të lexojë, ndër të tjera, veprat e [[Arthur Rimbaud]], [[Stéphane Mallarmé]], [[Giacomo Leopardi]], [[Friedrich Nietzsche]] dhe [[Charles Baudelaire]], këtë të fundit falë mikut të tij [[Moammed Sceab]].<ref>Muḥammad Shihāb, nga një familje mjaft e pasur egjiptiane (Ungaretti e përshkroi atë, me theks poetik, si "djalin e emirëve nomadë"), lindi në [[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]] më 23 janar 1887 nga Ibrāhīm Shihāb dhe ʿĀʾisha, mbiemri i së cilës, megjithatë, nuk është regjistruar. Ai ishte mik i ngushtë i poetit të ardhshëm, pasi të dy ndoqën Liceun Jacot, ku zhvilluan një pasion për veprat e Baudelaire-it dhe Nietzsche-së. Në vitin 1912, në moshën vetëm njëzet e pesë vjeç, ai emigroi në [[Franca|Francë]], në [[Parisi|Paris]], ku së shpejti iu bashkua Ungaretti. Ai vuajti gjendjen frustruese të një mërgimi (në një përpjekje të kotë për t'u integruar në shoqërinë pariziane, ai madje i kishte vënë vetes emrin Marcel), duke u mbajtur si kontabilist. Ai i dha fund jetës më 9 shtator 1913, në të njëjtën shtëpi me qira në 5 Rue des Carmes ku kishte jetuar me Ungaretti. Moammed Sceab u varros në varrezat e [[Ivry-sur-Seine]], siç e kujton shoku i tij i përkushtuar dhe i dashur i shkollës dhe miku i tij nga rinia në njërën prej poezive të tij.</ref> Ai gjithashtu korrespondoi me [[Giuseppe Prezzolini]]. Në vitin 1906, ai takoi [[Enrico Pea]], i cili sapo kishte emigruar në [[Khedivati i Egjiptit|Egjipt]], me të cilin ndau përvojën e "Baracca Rossa", një depo për mermer dhe druri e pikturuar në të kuqe, një vendtakim për [[socializmi|socialistët]] dhe [[anarkizmi|anarkistët]].<ref>Giuseppe Ungaretti, ''Vita d'un uomo - Saggi e interventi'', Segrate, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1974, f. 681. ISBN 978-88-04-11459-8.</ref> Ai filloi të punojë si korrespondent tregtar, një rol që e mbajti për një kohë, por bëri disa vendime të dobëta investimi; më pas u zhvendos në [[Parisi|Paris]] për të ndjekur studimet universitare. === Qëndrimi i tij në Francë === Në vitin 1912, pas një qëndrimi të shkurtër në [[Kajro|Kajro]], ai la Egjiptin dhe udhëtoi për në [[Franca|Francë]]. Gjatë udhëtimit, ai pa [[Italia (1861–1946)|Italinë]] dhe [[peizazh malor|peizazhin malor]] e saj për herë të parë. Në Paris, ai ndoqi për dy vjet ligjëratat e mbajtura nga filozofi [[Henri Bergson]], gjuhëtari [[Joseph Bédier]] dhe [[Fortunat Strowski]], në [[Sorbonne]] (duke dorëzuar një [[disertacion]] mbi [[Maurice de Guérin]] me Strowski) dhe në [[Collège de France]]. Pasi hyri në një rreth artistik ndërkombëtar, ai takoi [[Guillaume Apollinaire]], me të cilin krijoi një miqësi të ngushtë, [[Giovanni Papini]], [[Ardengo Soffici]], [[Aldo Palazzeschi]], [[Pablo Picasso]], [[Giorgio de Chirico]], [[Amedeo Modigliani]] dhe [[Georges Braque]]. I ftuar nga Papini, Soffici dhe Palazzeschi, ai së shpejti filloi të kontribuojë në revistën ''[[Lacerba]]'', duke botuar midis shkurtit dhe majit 1915 poezi me frymëzim [[futurizmi|futurist]] (disa nga vargjet e tij pasqyrojnë drejtpërdrejt ato të Palazzeschit). Në vitin 1913, miku i tij i fëmijërisë [[Moammed Sceab]] vdiq, pasi i dha fund jetës në dhomën e tij të hotelit në [[rue des Carmes]],<ref>Në afërsi të menjëhershme të ndalesës aktuale "Maubert-Mutualité" në metrosë e Parisit.</ref> të cilën e ndante me Ungaretti. Në vitin 1916, brenda koleksionit të poezive ''[[Il porto sepolto]]'', u botua poezia e dedikuar atij, ''In memoria''. Figura e mikut që kreu vetëvrasje në Paris përmendet edhe në tekste të tjera, si: ''Roman cinéma'' (në frëngjisht) dhe ''Chiaroscuro''. Ungaretti i referohet atij gjithashtu disa herë në korrespondencën e tij.<ref>[https://www.eer.cz/artkey/eer-202202-0005_stereoscopie-ungarettiane-in-memoria-e-roman-cinema-v.php Stereoskopitë e Ungaretti-t: ''In memoria'' dhe ''Roman cinéma''].</ref> Në Francë, Ungaretti reflektoi mbi përvojat e tij të mëparshme, duke përmirësuar njohuritë e tij letrare dhe stilin poetik. Pas disa botimeve në ''Lacerba'' (16 poezi), të mundësuara falë mbështetjes së Papini, Soffici dhe Palazzeschi, ai vendosi të regjistrohej vullnetar<ref>Kërkesa se poeti ishte regjistruar vullnetar u paraqit për herë të parë nga Mario Puccini në vitin 1927 (''Mistikizmi në Poesi: Ungaretti, një Njeri i Pikëllimit'', ''Bilycnis'', nr. 208, prill 1927, f. 248) dhe më vonë nga Luciano Rebay në 1962 (''Le origini della poesia di Giuseppe Ungaretti'', Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 1962, f. 13). Megjithatë, disa studiues kanë vënë në dukje se poeti nuk u regjistrua vullnetarisht, pasi kjo ishte një mobilizim "normal" pas mobilizimit të përgjithshëm: N. Bultrini – L. Fabi, ''Pianto di pietra. La Grande Guerra di Giuseppe Ungaretti'', Guidonia, Iacobelli, 2018, f. 19; P. Montefoschi, ''Cronologia di Viaggi e Lezioni'', Milano, Mondadori, 2000, f. LXXIII; C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Le Monnier, Firence 2019, f. 97–98. Pjesë nga dokumentet ushtarake që lidhen me pjesëmarrjen e Ungaretti-t në Luftën e Parë Botërore dhe informacione mbi praninë e tij në front dhe në prapavijë janë botuar në [http://www.ungarettivitanascosta.it/biografia/luoghi-comuni-falsi/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/ Giuseppe Ungaretti La Grande Guerra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323123057/http://www.ungarettivitanascosta.it/biografia/luoghi-comuni-falsi/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/ |date=23 mars 2020 }}</ref> për [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Madhe]]. === Lufta e Parë Botërore === {{Infobox person | name = Giuseppe Ungaretti | image = Ungaretti Giovane.jpg | caption = Ungaretti me uniformën e kaporalit | birth_date = 8 shkurt 1888 | birth_place = [[Aleksandria]], Egjipt | death_date = 1 qershor 1970 | death_place = [[Milano]], Itali | occupation = [[Poet]], shkrimtar | awards = '''Shërbimi ushtarak:''' 1915–1919 <br> '''Grada:''' [[Kaporal]] <br> '''Luftërat:''' [[Lufta e Parë Botërore]] }} Kur shpërtheu [[Lufta e Parë Botërore]] në 1914, Ungaretti mori pjesë aktivisht në fushatën [[intervencionizëm|intervencioniste]], duke u regjistruar më pas në [[regjimenti]] e 19-të të [[këmbësorisë]] të [[Brigadës së Mekanizuar "Brescia" |Brigada "Brescia"]] kur, më 24 maj 1915, [[Italia]] hyri në luftë. Pas betejave në [[Karst]] ai filloi të mbante një bllok me poezi, të cilat më vonë u mblodhën nga miku i tij [[Ettore Serra]] (një oficer i ri) dhe u shtypën, në tetëdhjetë kopje, në Stabilimento Tipografico Friulano në [[Udine]] në vitin 1916, me titullin ''Il porto sepolto''. Në atë kohë, ai gjithashtu kontribuonte në gazetën ''[[Sempre Avanti]]''. Ai kaloi një periudhë të shkurtër në [[Napoli]] në vitin 1916 (siç dëshmohet nga disa nga poezitë e tij, për shembull ''Natale'': ''"Nuk kam dëshirë / të zhytem / në një rrëmujë rrugësh...")''. <ref>G. Ungaretti, ''Tutte le poesie, cit.'', f. 62</ref> Më 26 janar 1917, në [[Santa Maria la Longa]], pranë Udine-s, ai shkroi poezinë e famshme ''[[Mattina (Ungaretti)|Mattina]]''. Në pranverën e vitit 1918, regjimenti ku bënte pjesë Ungaretti shkoi të luftonte në [[Franca|Francë]], në [[Champagne-Ardenne|Shampanjë]], me [[Korpusi II i Ushtrisë Italiane në Francë|Korpusin e Dytë të Ushtrisë Italiane]] të gjeneralit [[Alberico Albricci]]. Në korrik 1918, ai shkroi ''[[Soldati (poemë)|Soldati]]'', të krijuar në pyjet e Courtonit.<ref name="Courton">në [[Montagne de Reims]] (shih: {{cite web|url=http://www.geonames.org/3022874/bois-de-courton.html |publisher=geonames.org |title=Bois de Courton}}), afër, në [[Chaumuzy]], është përuruar një monument për ushtarët italianë që luftuan në Luftën e Parë Botërore.</ref> Kur u kthye në Paris më 9 nëntor 1918, ai e gjeti mikun e tij [[Guillaume Apollinaire]] në shtratin e tij, i goditur nga [[gripi spanjoll]]. [[Skeda:Casa sinistrata Piave.jpg|parapamje|majtas|Vëllimi poetik ''[[Allegria di naufragi]]'' i është kushtuar luftës (foto nga [[Luigi Marzocchi]])]] === Periudha ndërmjet dy luftërave === Pas luftës, Ungaretti mbeti në kryeqytetin francez, fillimisht si korrespondent i gazetës ''[[Il Popolo d'Italia]]'', të redaktuar nga [[Benito Mussolini]], dhe më vonë si nëpunës në zyrën e shtypit të ambasadës italiane. Në vitin 1919, u botua në Paris përmbledhja e tij me poezi në [[gjuhë frënge|frëngjisht]], ''La guerre - Une poésie''; kjo përmbledhje do të përfshihej më vonë në vëllimin e tij të dytë, ''[[Allegria di naufragi]]'', të botuar në [[Firence]] po atë vit. Në vitin 1920, ai u martua me Jeanne Dupoix, me të cilën pati tre fëmijë: Jean-Claude (i cili vdiq foshnjë në vitin 1921), Anna Maria (e njohur si Ninon, 1925–2015) dhe Antonio Benito (i njohur si Antonietto, 1930–1939).<ref>{{cite web|url=http://www.povo.it/ad/pdf/060505dantecult.pdf|title=Ninon e Antonietto Ungaretti estudantes em São Paulo|language=pt}}</ref> [[Skeda:Duello Ungaretti Bontempelli.jpg|parapamje|majtas|Dueli me armë të mprehta midis Giuseppe Ungaretti dhe Massimo Bontempelli (1926)]] Në vitin 1921, ai u zhvendos me familjen në Marino, në [[Provinca e Romës|provincën e Romës]], dhe punoi në zyrën e shtypit të Ministrisë së Punëve të Jashtme. Vitet 1920 shënuan një kthesë në jetën private dhe kulturore të poetit. Ai iu bashkua [[Partia Nacional-Fashiste|Partisë Fashiste]] dhe në vitin 1925 nënshkroi [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|Manifestin e Intelektualëve Fashistë]].<ref>C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Firence, Le Monnier, 2019, fq. 259–261.</ref> Gjatë atyre viteve, ai ishte shumë aktiv si shkrimtar për gazetat dhe revistat franceze (''[[Commerce (revistë)|Commerce]]'' dhe ''Mesures'') dhe botimet italiane (përfshirë ''[[La Gazzetta del Popolo]]''). Ai ndërmori disa udhëtime brenda dhe jashtë [[Italia|Italisë]] për të mbajtur ligjërata, ndërkohë që mori disa nderime zyrtare, si [[Premio del Gondoliere]]. Këto ishin gjithashtu vitet kur u realizua vepra ''[[Sentimento del Tempo]]''; botimet e para të disa poezive të kësaj vepre u shfaqën në ''[[L'Italia letteraria]]'' dhe ''Commerce''. Në vitin 1923, ''Il porto sepolto'' u ribotua në [[La Spezia]], me një parathënie nga [[Benito Mussolini]], të cilin e kishte takuar në vitin 1915 gjatë fushatës së socialistëve ndërhyrës.<ref>{{cite web |url=http://www.novecentoletterario.it/profili/profilo%20di%20ungaretti.htm |title=Giuseppe Ungaretti/biography |site=Novecento letterario.it |access-date=31 gusht 2008 |archive-date=7 shtator 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907034847/http://www.novecentoletterario.it/profili/profilo%20di%20ungaretti.htm |url-status=dead |language=it}}</ref> Në vitin 1925, ai ishte ndër nënshkruesit e [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|Manifestit të Intelektualëve Fashistë]], i cili lavdëronte fashizmin si një lëvizje revolucionare. Më 8 gusht 1926, në vilën e [[Luigi Pirandello]], ai sfidoi [[Massimo Bontempelli]]-n në një duel për shkak të një polemike në gazetën ''Il Tevere'': Ungaretti u plagos lehtë në krahun e djathtë dhe dueli përfundoi me pajtim.<ref>{{cite web|url=https://www.sslazioscherma.com/wordpress/wp-content/uploads/2015/08/duello-212.pdf|title=Dueli Ungaretti–Bontempelli|access-date=26 tetor 2023|language=it}}</ref> Gjithashtu në verën e vitit 1926, ai u zhvendos në Marino, ku shkroi poezinë ''Stelle''. Ai banoi fillimisht në Corso Vittoria Colonna, dhe nga shtatori i vitit 1931 në një vilë të vogël të njohur si 'Ghibellino', ku jetoi deri në vitin 1934 me gruan e tij Jeanne Dupoix dhe vajzën e tij Anna Maria. Në vitin 1928, ai kaloi një [[konvertimi fetar|konvertim fetar]] në [[katolicizëm]], siç dëshmohet edhe në veprën ''[[Sentimento del Tempo]]''.<ref>{{cite web |url=http://www.aleteia.org/it/arte/articolo/ungaretti-vita-conversione-poesia-guerra-cristo-pasqua-5775481987137536 |title=Ungaretti: vita, conversione e poesia |access-date=7 mars 2015}}</ref> Që nga viti 1931, poeti u emërua korrespondent special për ''La Gazzetta del Popolo'' dhe udhëtoi në Egjipt, [[Korsikë]], [[Holanda|Holandë]] dhe [[Italia e Jugut|Italinë e Jugut]]. Këto përvoja u përmblodhën në koleksionin ''Il povero nella città'' (1949) dhe më vonë në ''Il deserto e dopo'' (1961). Në vitin 1933, poeti kishte arritur kulmin e famës së tij. Në vitin 1936, gjatë një udhëtimi në [[Argjentina|Argjentinë]], iu ofrua katedra e Letërsisë Italiane në [[Universiteti i São Paulos]] në [[Brazili|Brazil]], të cilën Ungaretti e pranoi. Ai u zhvendos atje me familjen dhe qëndroi deri në vitin 1942. Në São Paulo, djali i tij Antonietto vdiq në vitin 1939, në moshën nëntëvjeçare, nga një apendicit i trajtuar keq. Kjo tragjedi e la poetin në një gjendje pikëllimi të thellë, gjë që pasqyrohet në vëllimet *Il Dolore* (1947) dhe *Un Grido e Paesaggi* (1952). === Lufta e Dytë Botërore dhe periudha pas luftës === [[Skeda:Giuseppe_Ungaretti_e_Arnoldo_Mondadori_archivi_Mondadori_AA205209.jpg|parapamje|Giuseppe Ungaretti (majtas) me botuesin [[Arnoldo Mondadori]] dhe shkrimtarin Tommaso Antongini në vitet 1940.]] Në vitin 1942, Ungaretti u kthye në Itali, ku u emërua profesor i Letërsisë Italiane Moderne dhe Bashkëkohore në [[Universiteti i Romës La Sapienza|Universitetin e Romës]]. Ai vazhdoi të shkruante dhe të botonte poezi që reflektonin tmerret e luftës dhe dhimbjen njerëzore. [[Skeda:Photo_Portrait_of_the_Italian_poet_and_writer_Giuseppe_Ungaretti_aboard_the_ship_Cristoforo_Colombo_1964_-_Touring_Club_Italiano_11_5598.jpg|parapamje|majtas|Portret i poetit në bordin e anijes Cristoforo Colombo në vitin 1964.]] Në vitin 1942, Ungaretti u kthye në Itali dhe u emërua anëtar i [[Accademia d'Italia]] dhe, "në bazë të reputacionit të tij të shquar", profesor i Letërsisë Moderne dhe Kontemporane në [[Sapienza – Università di Roma|Universitetin "La Sapienza" të Romës]]. Në mars 1943, Ungaretti mbajti një ligjëratë në [[Universiteti i Zagrebit]] mbi "Leopardi, pionieri i poezisë moderne lirike",<ref>Rodogno Davide, ''The New Mediterranean Order. The Occupation Policies of Fascist Italy in Europe (1940–1943)'' Bollati Boringhieri, 2003, f. 274.</ref> si pjesë e politikave më të gjera të Musolinit për depërtim kulturor të [[Mbretërisë së Italisë (1861–1946)|Italisë]] në [[Shtetin e Pavarur të Kroacisë|Kroaci]]. Pavarësisht meritat e tij letrare dhe akademike, poeti u bë viktimë e [[Komisionit të Pastrimit|pastrimit]] që pasoi [[Rënien e Fashizmit|rënien e regjimit fashist]]: sidomos nga korriku i vitit 1944, viti në të cilin Ministri i Arsimit [[Guido De Ruggiero]] nënshkroi dekretin që pezullonte Ungaretti-n nga mësimdhënia, deri në shkurt të vitit 1947, kur ministri i ri i arsimit [[Guido Gonella]] e riktheu përfundimisht poetin si lektor. <ref>Historia rrëfehet, përmes dëshmive dokumentare dhe korrespondencës, në librin ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'', Milano, Mondadori, 2013.</ref> Si dëshmi e përpjekjeve të tij të palodhta për t'u rikthyer në detyrë, ekziston një letër, e datuar më 17 korrik 1946, e dërguar [[Kryeministrit]] të atëhershëm [[Alcide De Gasperi]],<ref>Letra e Ungaretti-t për De Gasperi-n riprodhohet në koleksionin e letrave ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'', Milano, Mondadori, 2013.</ref> në të cilën Ungaretti mbrojti çështjen e tij, duke listuar arritjet e tij të shumta në Itali dhe jashtë saj. Poeti më pas do të mbante rolin e tij si lektor universitar deri në vitin 1958 dhe më pas, si 'lektor nderi', deri në vitin 1965. Rreth katedrës së tij u formuan një numër intelektualësh që më vonë do të dalloheshin përmes aktiviteteve të rëndësishme kulturore dhe akademike, si [[Leone Piccioni]], [[Luigi Silori]], [[Mario Petrucciani]], [[Raffaello Brignetti]], [[Ornella Sobrero]], [[Franco Costabile]], dhe [[Elio Filippo Accrocca]]. Që nga viti 1942, shtëpia botuese [[Arnoldo Mondadori Editore|Mondadori]] filloi të botojë veprat e plota të Ungaretti-t, me titullin ''Vita d'un uomo''. Në periudhën pas-luftës, Ungaretti botoi koleksione të reja poezish, duke iu përkushtuar me entuziazëm udhëtimeve që i lejonin të përhapnin mesazhin e tij dhe duke fituar çmime të rëndësishme, si [[Çmimi Montefeltro]] në 1960 dhe [[Çmimi Etna-Taormina]] në 1966. Ai botoi një përkthim shumë të vlerësuar të ''[[Phaedra (Racine)|Fedra]]'' nga [[Jean Racine]] dhe në vitin 1954 iu afrua fitimit të [[Çmimit Nobel për Letërsi]].<ref>Koleksioni i letrave ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'' (Mondadori, 2013) përmban letrat në të cilat Ungaretti diskuton ndërhyrjet akademike (një shënim në fund të faqes transkripton letrën nga kritiku Giuseppe De Robertis për Akademinë Suedeze) dhe politike të bëra në vitin 1954 për të mbështetur kandidaturën e tij për Çmimin Nobel në Letërsi. </ref> Ungaretti u hidhërua thellë nga mosdhënia e çmimit.<ref>Në një letër të dërguar më 4 nëntor 1959 mikut të tij francez Jean Lescure—i cili, rastësisht, e kishte ndihmuar vazhdimisht në përpjekjen e tij për Çmimin Nobel—Ungaretti e përshkroi hidhur [[Salvatore Quasimodo|Quasimodon]] si një "opportunist", duke vënë në dyshim antifašizmin e tij të majtë dhe duke e akuzuar se kishte "bashkëpunuar për njëzet vjet me revistat më të ashpra fashiste". Për më tepër, Ungaretti gabimisht pretendoi se Quasimodo u bë profesor në vitin 1944 falë bashkëpunimit të tij me [[Republikën Sociale Italiane|Republikën e Salò-s]] (në të vërtetë, emërimi ishte në vitin 1941). Mërzia e tij ndaj Akademisë Suedeze e çoi të pretendonte se juria përbëhej nga "katër poetë qesharakë" dhe se Çmimi Nobel ishte "plehra". {{Citim libri|title=Giuseppe Ungaretti – Jean Lescure. Korrespondenca (1951–1966)|autor=Rosario Gennaro (red.)|botues=L. S. Olschki|vit=2010|fq=198–200|isbn=9788822259585}} </ref><ref>{{Citim uebi|title=Ungaretti, Quasimodo, Montale: hera e vetme së bashku në TV|site=Rai Cultura|url=https://www.raicultura.it/letteratura/articoli/ 2018/12/Ungaretti-Quasimodo-Montale-lunica-volta-insieme-in-TV-89fca767-1992-4436-9769-5972bb024b05.html|accessed=3 November 2024}}</ref> === Vitet e fundit === Në vitet e tij të fundit, Giuseppe Ungaretti nisi një lidhje romantike me [[Bruna Bianco]], të cilën e takoi në Brazil. Katërqind letra mbeten si dëshmi e marrëdhënies së tyre pasionante. Në vitin 1968, Ungaretti arriti një sukses të madh televiziv duke lexuar fragmente nga ''[[Odissea (miniseri)|Odissea]]'' e Franco Rossit, duke magjepsur audiencën me interpretimin e tij ekspresiv. Në ditëlindjen e tij të tetëdhjetë, ai u nderua në [[Campidoglio]] në prani të kryeministrit [[Aldo Moro]], ku mori vlerësime edhe nga rivalët e tij [[Eugenio Montale]] dhe [[Salvatore Quasimodo]].<ref>[http://www.letteratura.rai.it/articoli/ungaretti-quasimodo-montale-l%E2%80%99unica-volta-insieme-in-tv/2250/default.aspx Letërsia - 80-vjetori i Ungaretti-t]</ref> [[Skeda:Ungaretti, 1968.jpg|parapamje|Giuseppe Ungaretti në vitin 1968]] Në vitin 1969, shtëpia botuese Mondadori nisi serinë prestigjioze [[Meridiani Mondadori|Meridiani]] me veprat e tij të plota. Natën midis 31 dhjetorit 1969 dhe 1 janarit 1970, ai shkroi poezinë e tij të fundit, ''L'Impietrito e il Velluto''. Në vitin 1970, gjatë një udhëtimi në [[New York]], shëndeti i tij u përkeqësua. Ai vdiq në [[Milano]], natën midis 1 dhe 2 qershorit 1970, në moshën 82-vjeçare nga [[bronkopneumonia]]. Varrimi u zhvillua në Romë, në [[Bazilika e Shën Lorencit jashtë mureve]], por pa pjesëmarrjen zyrtare të qeverisë italiane. Ai prehet në [[Varrezat Verano]], pranë bashkëshortes së tij Jeanne dhe vajzës Ninon. == Poetikë == ''L'Allegria'' shënon një moment kyç në historinë e letërsisë italiane: Ungaretti ripërpunon mesazhin formal të simbolistëve (në veçanti vargjet e copëtuara dhe pa pikësim të ''Calligrammes'' të [[Guillaume Apollinaire]]) në një mënyrë origjinale, duke e kombinuar atë me përvojën tmerrshme të luftës. Dëshira për vëllazëri në vuajtje shoqërohet me kërkimin e një 'harmonie' të re me kozmosin, e cila kulmon në poezinë "[[Mattina (Ungaretti)|Mattina]]" (1917).<ref>E. Gioanola, ''Storia letteraria del Novecento in Italia'', Torino, 1976.</ref> Ky shpirt mistik-fetar do të evoluonte në konvertimin e tij në ''[[Sentimento del Tempo]]'', ku fokusi te vlera e fjalës tregon poezinë si të vetmen mundësi për njeriun për t'u shpëtuar nga "mbytja universale". Në poezitë si ''[[Veglia (poezi)|Veglia]]'' dhe ''Non Gridate Più'', elementi i përbashkët është dëshira për të çuar përpara "vrullin jetësor" (''slancio vitale''), që buron nga ndjenja e pasigurisë dhe vizioni i vdekjes. Çasti më dramatik në udhëtimin e tij rrëfehet në ''Il Dolore'': vdekja e djalit të tij, Antonio, në Brazil. Ky hidhërim i brendshëm e shoqëroi poetin deri në vdekje, duke u ndërprerë vetëm nga çaste të shkurtra drite, si pasioni për poeten [[Bruna Bianco]] apo kujtimet e fëmijërisë për Dunja-n, dadën e moshuar që e quante "univers":<ref>G. Ungaretti, ''Vita d'un uomo'' (Tutte le poesie), Mondadori, f. 326.</ref> [[Skeda:Giuseppe Ungaretti (basco).jpg|parapamje|majtas|Ungaretti me beretën e tij të famshme]] {{Citat|Mëndafshi i shikimit të Dunjas<br />Mëshira kthehet si një shkëlqim.|nga ''L'Impietrito e il Velluto'', 1970}} == Suksesi i Ungaretti-t == Poezia e Ungaretti-t shkaktoi konfuzion që nga shfaqja e parë e ''Porto Sepolto''. Ajo u mirëprit mirë nga intelektualët e revistës ''[[La Voce]]'' dhe nga miqtë e tij francezë si [[Guillaume Apollinaire]] dhe [[Louis Aragon]]. Megjithatë, nuk munguan polemikat; kritikët tradicionalë, si ndjekësit e [[Benedetto Croce]], nuk e kuptuan dhe e dënuan natyrën e saj fragmentare. === Trashëgimia dhe ndikimi === Ishin mbi të gjitha poetët e [[Hermeticizmi (letërsi)|hermetizmit]] që e njohën Ungaretti-n si poetin që kishte arritur i pari të rinovonte në mënyrë formale dhe të thellë vargun e traditës italiane. Pas botimit të ''Sentimento del Tempo'', ata e përshëndetën Ungaretti-n si mjeshtrin dhe pararojën e shkollës së tyre poetike, si iniciatorin e "poezisë së pastër". Që atëherë, krijimtaria e Ungaretti-t ka pasur një sukses të pandërprerë. Shumë poetë të gjysmës së dytë të shekullit të 20-të e konsideruan atë, së bashku me [[Umberto Saba]] dhe [[Eugenio Montale]], si një pikënisje thelbësore për letërsinë moderne italiane. == Veprat == === Poezi === * ''[[Il porto sepolto]]'', [[Udine]], Stabilimento tipografico friulano, dhjetor 1916; [[La Spezia]], Stamperia Apuana, 1923. * ''Natale'', [[Napoli]], 26 dhjetor 1916. * ''La guerre. Une poésie'', [[Paris]], Etablissements lux, 1919. Ribotim: [[Nantes]], Le passeur, 1999 (nën kujdesin e [[Jean-Charles Vegliante|J.-Charles Vegliante]]). * ''[[Allegria di naufragi]]'', [[Firence]], Vallecchi, 1919. * ''[[L'allegria]]'', [[Milano]], Preda, 1931. * ''[[Sentimento del tempo]]'', Firence, Vallecchi, 1933. * ''Poesie disperse'', Milano, A. Mondadori, 1945. [1915-1927] * ''La guerra'', botimi i parë italian, Milano, 1947. * ''Il dolore. 1937-1946'', Milano, A. Mondadori, 1947. * ''Derniers Jours. 1919'', Milano, Garzanti, 1947. * ''La terra promessa. Frammenti'', Milano, A. Mondadori, 1950. * ''Gridasti soffoco...'', Milano, Edizioni Fiumara, 1951. * ''Un grido e paesaggi'', Milano, Schwarz, 1952. * ''Les cinq livres'', tekst në frëngjisht nga autori dhe [[Jean Lescure]], Paris, Les éditions de minuit, 1953. * ''Il taccuino del vecchio'', Milano, A. Mondadori, 1960. * ''Dialogo'', me [[Bruna Bianco]], Milano, Fògola, 1968. === Proza dhe eseistika === * ''Il povero na città'', Milano, Edizioni della meridiana, 1949. * ''Il deserto e dopo'', Milano, A. Mondadori, 1961. * ''Saggi e interventi'', Milano, A. Mondadori, 1974. * ''Invenzione della poesia moderna. Lezioni brasiliane di letteratura (1937-1942)'', nën kujdesin e Paola Montefoschi, Napoli, Edizioni scientifiche italiane, 1984. === Përkthime === * ''Traduzioni. Saint-John Perse, William Blake, Gongora, Esenin, Jean Paulhan, Affrica'', Romë, Edizioni di Novissima, 1936. * ''22 sonetti di Shakespeare'', Romë, Documento, Editore Libraio, 1944. * ''40 sonetti di Shakespeare'', Milano, A. Mondadori, 1946. * ''Da Góngora e da Mallarmé'', Milano, A. Mondadori, 1948. * [[Jean Racine]], ''Fedra'', Milano, A. Mondadori, 1950. * ''Visioni di William Blake'', Milano, A. Mondadori, 1965. === Korespondenca === * ''Letra nga Fronti për [[Gherardo Marone]] (1916–1918)'', redaktuar nga Armando Marone, me një parathënie nga [[Leone Piccioni]], Milano, A. Mondadori, 1978; me titull të ri ''Nga një pllakë betoni. Letra nga Fronti'', botim i ri, hyrje dhe redaktim nga Francesca Bernardini Napoletano, seria Meridiani paperback, Mondadori, 2015, ISBN 978-88-046-5352-3. * ''Letra për [[Ardengo Soffici|Soffici]], 1917–1930'', redaktuar nga Paola Montefoschi dhe Leone Piccioni, seria Nuovi Saggi, Firence, Sansoni, 1981. * ''Letra për [[Enrico Pea]]'', redaktuar nga Jole Soldateschi, me një shënim hyrës nga [[Giorgio Luti]], Milano, Libri Scheiwiller, 1983, ISBN 978-88-764-4016-8. * G. Ungaretti – [[Giuseppe De Robertis]], ''Korrespondenca 1931–1962, me një shtojcë me dorëshkrime të papublikuara të poezive të Ungaretti-t'', hyrje, tekste dhe shënime të redaktuara nga Domenico De Robertis, Milano, Il Saggiatore, 1984. * ''Letra për [[Giovanni Papini]]. 1915–1948'', redaktuar nga Maria Antonietta Terzoli, parathënie nga Leone Piccioni, seria Saggi e testi, Milano, A. Mondadori, 1988, ISBN 978-88-043-1572-8. * ''Cahiers [[Jean Paulhan]] 5. Correspondence between Jean Paulhan and Giuseppe Ungaretti, 1921–1968'', redaktuar dhe komentuar nga Jacqueline Paulhan, Luciano Rebay dhe Jean-Charles Vegliante, me një parathënie nga Luciano Rebay, Paris, Gallimard, 1989, ISBN 978-20-707-1665-4. * [[Vincenzo Cardarelli]] – G. Ungaretti, ''Letra për Corrado Pavolini'', redaktuar nga F. Bernardini Napoletano dhe M. Mascia Galateria, seria Carte e carteggi del Novecento, Romë, Bulzoni, 1989, ISBN 978-88-711-9045-7. * G. Ungaretti – [[Piero Bigongiari]], ''Carteggio'', Instituti i Studimeve Letrare të Kohës së Re, Napoli, Edizioni Scientifiche Italiane, 1992, ISBN 978-88-710-4371-5. * ''Letra për [[Giuseppe Prezzolini]] 1911–1969'', redaktuar nga Maria Antonietta Terzoli, seria Epistolar, Korespondencë dhe Dëshmi, Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 2001, ISBN 978-88-871-1472-0. * Piero Bigongiari – G. Ungaretti, '''Siguria e Poesisë'. Letra (1942–1970)''', redaktuar nga T. Spignoli, Polistampa, 2008, ISBN 978-88-596-0430-3. * [[Carlo Betocchi]] – G. Ungaretti, ''Letra 1946–1970'', redaktuar nga E. Lima, Firence, Società Editrice Fiorentina, 2012, ISBN 978-88-603-2198-5. * ''Gëzimi është elementi im. Treqind letra me Leone Piccioni'', me një kontribut nga L. Piccioni, redaktuar nga Silvia Zoppi Garampi, seria Oscar Shkrimtarë Modernë, Milano, Mondadori, 2013, ISBN 978-88-046-3120-0. * [[Vittorio Sereni]] – G. Ungaretti, ''Një pikë ujë për të shuar etjen. Letra 1949–1969'', redaktuar nga G. Palli Baroni, seria Lettere, Milano, Archinto, 2013, ISBN 978-88-776-8638-1. * ''Letra nga fronti për [[Mario Puccini]]'', redaktuar nga F. De Nicola, Milano, Archinto, 2015, ISBN 978-88-776-8671-8. * [[Luigi Nono (kompozitor)|Luigi Nono]] – G. Ungaretti, ''Për një zjarr të pezulluar. Letra 1950–1969'', redaktuar nga Paolo Dal Molin dhe Maria Carla Papini, Milano, Il Saggiatore, 2016, ISBN 978-88-428-2115-1. * ''Letra për [[Bruna Bianco|Bruna]]'', redaktuar nga [[Silvio Ramat]], seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2017, ISBN 978-88-046-8113-7. * ''Giuseppe Ungaretti in Borromeo'', korrespondencë midis [[Cesare Angelini]] dhe Giuseppe Ungaretti, redaktuar nga Fabio Maggi, në "Quaderni borromaici", nr. 4, Pavia, fq. 109–121, 2017. * ''Letrat e një jete 1909–1970'', redaktuar nga Francesca Bernardini Napoletano, seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2022, ISBN 978-88-047-2495-7. === Veprat e plota === * ''Vita d'un uomo'' (Jeta e një njeriu): ** Vëll. I, ''L'Allegria. 1914–1919'', Milano, 1942. ** Vëll. II, ''Sentimento del Tempo. 1919–1935'', Milano, 1943. ** Vëll. III, ''Poesie disperse'', Milano, 1945. ** Vëll. IV, ''40 sonetti di Shakespeare'', Milano, 1946. ** Vëll. V, ''Il Dolore. 1937–1946'', Milano, 1947. ** Vëll. VI, ''Da Góngora e da Mallarmé'', Milano, 1948. ** Vëll. VII, ''Fedra di Jean Racine'', Milano, 1950. ** Vëll. VIII, ''La Terra Promessa. Frammenti'', Milano, 1954. ** Vëll. IX, ''Un grido e paesaggi'', Milano, 1954. ** Vëll. X, ''Il taccuino del vecchio'', Milano, 1960. ** Vëll. XI, ''Il deserto e dopo. 1931–1946'', Milano, 1961. ** Vëll. XII, ''Visioni di William Blake'', Milano, 1965. * ''Vita d'un uomo. Tutte le poesie'', redaktuar nga Leone Piccioni, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 1969; botim i ri i zgjeruar nga [[Carlo Ossola]], 2009. * ''Vita d'un uomo. Saggi e interventi'', redaktuar nga Mario Diacono dhe Luciano Rebay, Milano, Mondadori, 1974. * ''Vita d'un uomo. Viaggi e lezioni'', redaktuar nga Paola Montefoschi, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2000. * ''Vita d'un uomo. Traduzioni poetiche'', redaktuar nga Carlo Ossola dhe G. Radin, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2010. === Albume === * ''[[La vita, amico, è l'arte dell'incontro]]'', 1969, në bashkëpunim me [[Sergio Endrigo]] dhe [[Vinícius de Moraes]]. == Arkivi == Koleksioni Giuseppe Ungaretti ruhet në Arkivin Bashkëkohor "Alessandro Bonsanti" të [[Gabinetto Vieusseux]] në Firence, dhuruar në prill të vitit 2000 nga vajza e poetit, Anna Maria Ungaretti.<ref>{{cite web|url=http://siusa.archivi.beniculturali.it/cgi-bin/pagina.pl?TipoPag=comparc&Chiave=302627|title=Arkiva Giuseppe Ungaretti|publisher=SIUSA|access-date=8 janar 2018}}</ref> Koleksioni përmban korrespondencën, dorëshkrimet dhe esetë e tij kritike. == Homazhe == * Një avion [[Airbus A320]] i kompanisë [[Alitalia]] (regjistrimi EI-DTM) mban emrin e Giuseppe Ungaretti-t.<ref>{{cite web|url=https://www.azfleet.info/aerei/airbus-a320/ei-dtm|title=Avionët e Alitalia-s: EI-DTM|access-date=6 shkurt 2021}}</ref> == Në kulturën popullore == * Ungaretti shfaqet si personazh në romanin ''Il coraggio del pettirosso'' nga [[Maurizio Maggiani]]. == Nderime dhe çmime == * [[Skeda:Cordone di gran Croce OMRI BAR.svg|40px]] '''Kalorës i Kryqit të Madh të Urdhrit të Meritës së Republikës Italiane''' — dhënë më 2 qershor 1958.<ref name=quirinale>{{cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/32645|title=Insigniti: Ungaretti Giuseppe|publisher=Presidenca e Republikës Italiane|access-date=2 maj 2026}}</ref> * '''[[Çmimi Montefeltro]]''' (1960). * '''[[Çmimi Etna-Taormina]]''' (1966). * '''Çmimi Ndërkombëtar i Librit i Universitetit të Oklahomës''' (1970). == Referimet == {{Reflist}} g46i1t3xfvzkhjykpwmp17lo5sb9sdy 2981019 2980840 2026-05-15T20:17:31Z Ensar Tahiri 185011 rregullimi i ca parametrave 2981019 wikitext text/x-wiki '''Giuseppe Ungaretti''' ([[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]], 8 shkurt 1888<ref>[1]</ref> – [[Milano]], 2 qershor 1970) ishte një poet, shkrimtar, përkthyes dhe gazetar italian. [[Skeda:Giuseppe Ungaretti.jpg|parapamje|djathtas|Giuseppe Ungaretti në vitin 1967]] [[Skeda:Ungaretti firma.png|parapamje|djathtas|Nënshkruar nga Giuseppe Ungaretti]] Ai ishte një nga poetët kryesorë të letërsisë italiane të shekullit të 20-të. Poetika e tij, fillimisht e ndikuar nga simbolizmi francez, u karakterizua në ditët e para nga kompozime shumë të shkurtra, që përbëheshin nga disa fjalë thelbësore dhe ndonjëherë analogji guximtare, kryesisht të përfshira në koleksionin ''L'Allegria'' (1919);<ref>Ettore Allodoli, Giovanni Buti, ''Storia della letteratura italiana'', Firence, Sandron, 1963.</ref> Më pas ai kaloi në vepra më komplekse dhe të punuara me përmbajtje konceptuale sfiduese. Një fazë e tretë e evolucionit të tij poetik, e shënuar nga [[vajtimi]] për humbjen e parakohshme të djalit të tij, përfshinte vepra meditative me reflektim të thellë mbi gjendjen njerëzore. Në vitet e tij të fundit, poezitë e tij pasqyronin [[urtësia|urtësinë]], por edhe largimin dhe trishtimin e pleqërisë. Ai gjithashtu konsiderohej nga disa kritikë si një pararojë e [[hermetizmi (letërsi)|hermetizmit]].<ref>Francesco Flora, ''La poesia ermetica'', Bari, Laterza, 1936.</ref> {{Citat|Poetika është poetikë kur mban një sekret brenda vetes.|Giuseppe Ungaretti<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=wFXMBFNQYTg Intervistë në Rai] nga [[Ettore Della Giovanna]], 1961</ref>}} == Biografia == === Vitet e hershme === Giuseppe Ungaretti lindi në [[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]], në lagjen Moharrem Bek,<ref name="Vita d'un uomo LVII">G. Ungaretti, ''Vita d'un Uomo'' (Poemat e plota), Milano, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1969, f. LVII.</ref> më 8 shkurt 1888<ref name="birth" /> nga prindër [[italianë]] me origjinë nga [[Lucca]]<ref>Giulio Ferroni, Antonio Saccone, [https://www.google.it/books/edition/La_sabbia_e_il_marmo/aUsAEAAAQBAJ?hl=it&gbpv=1&pg=PA25&printsec=frontcover ''La sabbia e il marmo''], Donzelli, 2012, f. 25.</ref>. Babai i tij, Antonio (1842–1890), ishte një punëtor i angazhuar në gërmimet e [[Kanali i Suezit|Kanalit të Suezit]], i cili vdiq dy vjet pas lindjes së poetit të ardhshëm nga [[edema|hidropisia]], një sëmundje e marrë gjatë viteve të punës së rëndë.<ref>Që Antonio Ungaretti vdiq nga një sëmundje e marrë ndërsa punonte si punëtor në Kanalin e Suezit rrëfehet nga vetë poeti (G. Ungaretti, ''Il lavoro degli italiani'', në ''Gazzetta del Popolo'', 6 gusht 1931); e njëjta hipotezë përsëritet nga Leone Piccioni (''Vita d'un poeta'', Milano, Rizzoli, 1970) dhe nga Walter Mauro (''Vita di Giuseppe Ungaretti'', Camunia, Milano 1990). Studiues të tjerë propozojnë hipotezën e një aksidenti në punë (M. Diacono dhe L. Rebay, ''Cronologia'' në ''Saggi e Interventi'', Milano, Mondadori, 1974). Një tezë pak më ndryshe paraqitet në C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Firence, Le Monnier, 2019, fq. 5 dhe 319–320, ku – pjesërisht bazuar në një artikull të frymëzuar nga vetë poeti (G. Ansaldo, ''Giuseppe Ungaretti'', ''Il Lavoro'' i Gjenovës, 22 gusht 1933) – vihet re se Antonio Ungaretti nuk punoi si punëtor në Suez, por si mbikëqyrës kantieri.</ref> Nëna e tij, Maria Lunardini (1850–1926), drejtonte një [[furrë]] familjare, gjë që i mundësoi asaj të financonte arsimin e djalit të saj, duke e lejuar atë të regjistrohej në një nga shkollat më prestigjioze në Aleksandri, École artistique Jacot zvicerane.<ref name="Vita d'un uomo LVII"/> Ai ia kushtoi nënës së tij poezinë ''La madre'', të shkruar në vitin 1930, katër vjet pas vdekjes së saj.<ref>Maria Grazia Di Filippo, Chiara Smirne, [https://books.google.it/books?id=IMJNoEOuv34C&pg=PA115 ''Poesia italiana del Novecento''], De Agostini, 2011, f. 115.</ref> Dashuria e tij për [[poezinë]] filloi të formohej gjatë viteve të shkollës, duke u forcuar falë miqësive që krijoi në qytetin egjiptian, një vend po aq i pasur me tradita të lashta sa edhe me ndikime të reja, që vinin nga prania e njerëzve nga kaq shumë vende të botës; Ungaretti vetë kishte një kujdestare nga [[Sudani]], një shërbëtore [[Kroacia|kroate]] dhe një kujdestare [[Argjentina|argjentinase]]. Gjatë këtyre viteve, përmes revistës ''[[Mercure de France]]'', i riu u njoh me letërsinë franceze dhe, falë abonimit të tij në ''[[La Voce (revistë)|La Voce]]'',<ref>Ungaretti mori një abonim për ''La Voce'' në vitin 1910 (Letër nga Ungaretti për Prezzolini, datuar më 22 mars 1911, ''Lettere a Giuseppe Prezzolini'', redaktuar nga M. A. Terzoli, Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 2000, f. 3).</ref> si dhe letërsinë [[italiane]]. Ai kështu filloi të lexojë, ndër të tjera, veprat e [[Arthur Rimbaud]], [[Stéphane Mallarmé]], [[Giacomo Leopardi]], [[Friedrich Nietzsche]] dhe [[Charles Baudelaire]], këtë të fundit falë mikut të tij [[Moammed Sceab]].<ref>Muḥammad Shihāb, nga një familje mjaft e pasur egjiptiane (Ungaretti e përshkroi atë, me theks poetik, si "djalin e emirëve nomadë"), lindi në [[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]] më 23 janar 1887 nga Ibrāhīm Shihāb dhe ʿĀʾisha, mbiemri i së cilës, megjithatë, nuk është regjistruar. Ai ishte mik i ngushtë i poetit të ardhshëm, pasi të dy ndoqën Liceun Jacot, ku zhvilluan një pasion për veprat e Baudelaire-it dhe Nietzsche-së. Në vitin 1912, në moshën vetëm njëzet e pesë vjeç, ai emigroi në [[Franca|Francë]], në [[Parisi|Paris]], ku së shpejti iu bashkua Ungaretti. Ai vuajti gjendjen frustruese të një mërgimi (në një përpjekje të kotë për t'u integruar në shoqërinë pariziane, ai madje i kishte vënë vetes emrin Marcel), duke u mbajtur si kontabilist. Ai i dha fund jetës më 9 shtator 1913, në të njëjtën shtëpi me qira në 5 Rue des Carmes ku kishte jetuar me Ungaretti. Moammed Sceab u varros në varrezat e [[Ivry-sur-Seine]], siç e kujton shoku i tij i përkushtuar dhe i dashur i shkollës dhe miku i tij nga rinia në njërën prej poezive të tij.</ref> Ai gjithashtu korrespondoi me [[Giuseppe Prezzolini]]. Në vitin 1906, ai takoi [[Enrico Pea]], i cili sapo kishte emigruar në [[Khedivati i Egjiptit|Egjipt]], me të cilin ndau përvojën e "Baracca Rossa", një depo për mermer dhe druri e pikturuar në të kuqe, një vendtakim për [[socializmi|socialistët]] dhe [[anarkizmi|anarkistët]].<ref>Giuseppe Ungaretti, ''Vita d'un uomo - Saggi e interventi'', Segrate, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1974, f. 681. ISBN 978-88-04-11459-8.</ref> Ai filloi të punojë si korrespondent tregtar, një rol që e mbajti për një kohë, por bëri disa vendime të dobëta investimi; më pas u zhvendos në [[Parisi|Paris]] për të ndjekur studimet universitare. === Qëndrimi i tij në Francë === Në vitin 1912, pas një qëndrimi të shkurtër në [[Kajro|Kajro]], ai la Egjiptin dhe udhëtoi për në [[Franca|Francë]]. Gjatë udhëtimit, ai pa [[Italia (1861–1946)|Italinë]] dhe [[peizazh malor|peizazhin malor]] e saj për herë të parë. Në Paris, ai ndoqi për dy vjet ligjëratat e mbajtura nga filozofi [[Henri Bergson]], gjuhëtari [[Joseph Bédier]] dhe [[Fortunat Strowski]], në [[Sorbonne]] (duke dorëzuar një [[disertacion]] mbi [[Maurice de Guérin]] me Strowski) dhe në [[Collège de France]]. Pasi hyri në një rreth artistik ndërkombëtar, ai takoi [[Guillaume Apollinaire]], me të cilin krijoi një miqësi të ngushtë, [[Giovanni Papini]], [[Ardengo Soffici]], [[Aldo Palazzeschi]], [[Pablo Picasso]], [[Giorgio de Chirico]], [[Amedeo Modigliani]] dhe [[Georges Braque]]. I ftuar nga Papini, Soffici dhe Palazzeschi, ai së shpejti filloi të kontribuojë në revistën ''[[Lacerba]]'', duke botuar midis shkurtit dhe majit 1915 poezi me frymëzim [[futurizmi|futurist]] (disa nga vargjet e tij pasqyrojnë drejtpërdrejt ato të Palazzeschit). Në vitin 1913, miku i tij i fëmijërisë [[Moammed Sceab]] vdiq, pasi i dha fund jetës në dhomën e tij të hotelit në [[rue des Carmes]],<ref>Në afërsi të menjëhershme të ndalesës aktuale "Maubert-Mutualité" në metrosë e Parisit.</ref> të cilën e ndante me Ungaretti. Në vitin 1916, brenda koleksionit të poezive ''[[Il porto sepolto]]'', u botua poezia e dedikuar atij, ''In memoria''. Figura e mikut që kreu vetëvrasje në Paris përmendet edhe në tekste të tjera, si: ''Roman cinéma'' (në frëngjisht) dhe ''Chiaroscuro''. Ungaretti i referohet atij gjithashtu disa herë në korrespondencën e tij.<ref>[https://www.eer.cz/artkey/eer-202202-0005_stereoscopie-ungarettiane-in-memoria-e-roman-cinema-v.php Stereoskopitë e Ungaretti-t: ''In memoria'' dhe ''Roman cinéma''].</ref> Në Francë, Ungaretti reflektoi mbi përvojat e tij të mëparshme, duke përmirësuar njohuritë e tij letrare dhe stilin poetik. Pas disa botimeve në ''Lacerba'' (16 poezi), të mundësuara falë mbështetjes së Papini, Soffici dhe Palazzeschi, ai vendosi të regjistrohej vullnetar<ref>Kërkesa se poeti ishte regjistruar vullnetar u paraqit për herë të parë nga Mario Puccini në vitin 1927 (''Mistikizmi në Poesi: Ungaretti, një Njeri i Pikëllimit'', ''Bilycnis'', nr. 208, prill 1927, f. 248) dhe më vonë nga Luciano Rebay në 1962 (''Le origini della poesia di Giuseppe Ungaretti'', Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 1962, f. 13). Megjithatë, disa studiues kanë vënë në dukje se poeti nuk u regjistrua vullnetarisht, pasi kjo ishte një mobilizim "normal" pas mobilizimit të përgjithshëm: N. Bultrini – L. Fabi, ''Pianto di pietra. La Grande Guerra di Giuseppe Ungaretti'', Guidonia, Iacobelli, 2018, f. 19; P. Montefoschi, ''Cronologia di Viaggi e Lezioni'', Milano, Mondadori, 2000, f. LXXIII; C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Le Monnier, Firence 2019, f. 97–98. Pjesë nga dokumentet ushtarake që lidhen me pjesëmarrjen e Ungaretti-t në Luftën e Parë Botërore dhe informacione mbi praninë e tij në front dhe në prapavijë janë botuar në [http://www.ungarettivitanascosta.it/biografia/luoghi-comuni-falsi/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/ Giuseppe Ungaretti La Grande Guerra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323123057/http://www.ungarettivitanascosta.it/biografia/luoghi-comuni-falsi/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/ |date=23 mars 2020 }}</ref> për [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Madhe]]. === Lufta e Parë Botërore === {{Infobox person | name = Giuseppe Ungaretti | image = Ungaretti Giovane.jpg | caption = Ungaretti me uniformën e kaporalit | birth_date = 8 shkurt 1888 | birth_place = [[Aleksandria]], Egjipt | death_date = 1 qershor 1970 | death_place = [[Milano]], Itali | occupation = [[Poet]], shkrimtar | awards = '''Shërbimi ushtarak:''' 1915–1919 <br> '''Grada:''' [[Kaporal]] <br> '''Luftërat:''' [[Lufta e Parë Botërore]] }} Kur shpërtheu [[Lufta e Parë Botërore]] në 1914, Ungaretti mori pjesë aktivisht në fushatën [[intervencionizëm|intervencioniste]], duke u regjistruar më pas në [[regjimenti]] e 19-të të [[këmbësorisë]] të [[Brigadës së Mekanizuar "Brescia" |Brigada "Brescia"]] kur, më 24 maj 1915, [[Italia]] hyri në luftë. Pas betejave në [[Karst]] ai filloi të mbante një bllok me poezi, të cilat më vonë u mblodhën nga miku i tij [[Ettore Serra]] (një oficer i ri) dhe u shtypën, në tetëdhjetë kopje, në Stabilimento Tipografico Friulano në [[Udine]] në vitin 1916, me titullin ''Il porto sepolto''. Në atë kohë, ai gjithashtu kontribuonte në gazetën ''[[Sempre Avanti]]''. Ai kaloi një periudhë të shkurtër në [[Napoli]] në vitin 1916 (siç dëshmohet nga disa nga poezitë e tij, për shembull ''Natale'': ''"Nuk kam dëshirë / të zhytem / në një rrëmujë rrugësh...")''. <ref>G. Ungaretti, ''Tutte le poesie, cit.'', f. 62</ref> Më 26 janar 1917, në [[Santa Maria la Longa]], pranë Udine-s, ai shkroi poezinë e famshme ''[[Mattina (Ungaretti)|Mattina]]''. Në pranverën e vitit 1918, regjimenti ku bënte pjesë Ungaretti shkoi të luftonte në [[Franca|Francë]], në [[Champagne-Ardenne|Shampanjë]], me [[Korpusi II i Ushtrisë Italiane në Francë|Korpusin e Dytë të Ushtrisë Italiane]] të gjeneralit [[Alberico Albricci]]. Në korrik 1918, ai shkroi ''[[Soldati (poemë)|Soldati]]'', të krijuar në pyjet e Courtonit.<ref name="Courton">në [[Montagne de Reims]] (shih: {{cite web|url=http://www.geonames.org/3022874/bois-de-courton.html |publisher=geonames.org |title=Bois de Courton|language=it}}), afër, në [[Chaumuzy]], është përuruar një monument për ushtarët italianë që luftuan në Luftën e Parë Botërore.</ref> Kur u kthye në Paris më 9 nëntor 1918, ai e gjeti mikun e tij [[Guillaume Apollinaire]] në shtratin e tij, i goditur nga [[gripi spanjoll]]. [[Skeda:Casa sinistrata Piave.jpg|parapamje|majtas|Vëllimi poetik ''[[Allegria di naufragi]]'' i është kushtuar luftës (foto nga [[Luigi Marzocchi]])]] === Periudha ndërmjet dy luftërave === Pas luftës, Ungaretti mbeti në kryeqytetin francez, fillimisht si korrespondent i gazetës ''[[Il Popolo d'Italia]]'', të redaktuar nga [[Benito Mussolini]], dhe më vonë si nëpunës në zyrën e shtypit të ambasadës italiane. Në vitin 1919, u botua në Paris përmbledhja e tij me poezi në [[gjuhë frënge|frëngjisht]], ''La guerre - Une poésie''; kjo përmbledhje do të përfshihej më vonë në vëllimin e tij të dytë, ''[[Allegria di naufragi]]'', të botuar në [[Firence]] po atë vit. Në vitin 1920, ai u martua me Jeanne Dupoix, me të cilën pati tre fëmijë: Jean-Claude (i cili vdiq foshnjë në vitin 1921), Anna Maria (e njohur si Ninon, 1925–2015) dhe Antonio Benito (i njohur si Antonietto, 1930–1939).<ref>{{cite web|url=http://www.povo.it/ad/pdf/060505dantecult.pdf|title=Ninon e Antonietto Ungaretti estudantes em São Paulo|language=pt}}</ref> [[Skeda:Duello Ungaretti Bontempelli.jpg|parapamje|majtas|Dueli me armë të mprehta midis Giuseppe Ungaretti dhe Massimo Bontempelli (1926)]] Në vitin 1921, ai u zhvendos me familjen në Marino, në [[Provinca e Romës|provincën e Romës]], dhe punoi në zyrën e shtypit të Ministrisë së Punëve të Jashtme. Vitet 1920 shënuan një kthesë në jetën private dhe kulturore të poetit. Ai iu bashkua [[Partia Nacional-Fashiste|Partisë Fashiste]] dhe në vitin 1925 nënshkroi [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|Manifestin e Intelektualëve Fashistë]].<ref>C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Firence, Le Monnier, 2019, fq. 259–261.</ref> Gjatë atyre viteve, ai ishte shumë aktiv si shkrimtar për gazetat dhe revistat franceze (''[[Commerce (revistë)|Commerce]]'' dhe ''Mesures'') dhe botimet italiane (përfshirë ''[[La Gazzetta del Popolo]]''). Ai ndërmori disa udhëtime brenda dhe jashtë [[Italia|Italisë]] për të mbajtur ligjërata, ndërkohë që mori disa nderime zyrtare, si [[Premio del Gondoliere]]. Këto ishin gjithashtu vitet kur u realizua vepra ''[[Sentimento del Tempo]]''; botimet e para të disa poezive të kësaj vepre u shfaqën në ''[[L'Italia letteraria]]'' dhe ''Commerce''. Në vitin 1923, ''Il porto sepolto'' u ribotua në [[La Spezia]], me një parathënie nga [[Benito Mussolini]], të cilin e kishte takuar në vitin 1915 gjatë fushatës së socialistëve ndërhyrës.<ref>{{cite web |url=http://www.novecentoletterario.it/profili/profilo%20di%20ungaretti.htm |title=Giuseppe Ungaretti/biography |site= |access-date=31 gusht 2008 |archive-date=7 shtator 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907034847/http://www.novecentoletterario.it/profili/profilo%20di%20ungaretti.htm |url-status=dead |language=it}}</ref> Në vitin 1925, ai ishte ndër nënshkruesit e [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|Manifestit të Intelektualëve Fashistë]], i cili lavdëronte fashizmin si një lëvizje revolucionare. Më 8 gusht 1926, në vilën e [[Luigi Pirandello]], ai sfidoi [[Massimo Bontempelli]]-n në një duel për shkak të një polemike në gazetën ''Il Tevere'': Ungaretti u plagos lehtë në krahun e djathtë dhe dueli përfundoi me pajtim.<ref>{{cite web|url=https://www.sslazioscherma.com/wordpress/wp-content/uploads/2015/08/duello-212.pdf|title=Dueli Ungaretti–Bontempelli|access-date=26 tetor 2023|language=it}}</ref> Gjithashtu në verën e vitit 1926, ai u zhvendos në Marino, ku shkroi poezinë ''Stelle''. Ai banoi fillimisht në Corso Vittoria Colonna, dhe nga shtatori i vitit 1931 në një vilë të vogël të njohur si 'Ghibellino', ku jetoi deri në vitin 1934 me gruan e tij Jeanne Dupoix dhe vajzën e tij Anna Maria. Në vitin 1928, ai kaloi një [[konvertimi fetar|konvertim fetar]] në [[katolicizëm]], siç dëshmohet edhe në veprën ''[[Sentimento del Tempo]]''.<ref>{{cite web |url=http://www.aleteia.org/it/arte/articolo/ungaretti-vita-conversione-poesia-guerra-cristo-pasqua-5775481987137536 |title=Ungaretti: vita, conversione e poesia |access-date=7 mars 2015|language=it}}</ref> Që nga viti 1931, poeti u emërua korrespondent special për ''La Gazzetta del Popolo'' dhe udhëtoi në Egjipt, [[Korsikë]], [[Holanda|Holandë]] dhe [[Italia e Jugut|Italinë e Jugut]]. Këto përvoja u përmblodhën në koleksionin ''Il povero nella città'' (1949) dhe më vonë në ''Il deserto e dopo'' (1961). Në vitin 1933, poeti kishte arritur kulmin e famës së tij. Në vitin 1936, gjatë një udhëtimi në [[Argjentina|Argjentinë]], iu ofrua katedra e Letërsisë Italiane në [[Universiteti i São Paulos]] në [[Brazili|Brazil]], të cilën Ungaretti e pranoi. Ai u zhvendos atje me familjen dhe qëndroi deri në vitin 1942. Në São Paulo, djali i tij Antonietto vdiq në vitin 1939, në moshën nëntëvjeçare, nga një apendicit i trajtuar keq. Kjo tragjedi e la poetin në një gjendje pikëllimi të thellë, gjë që pasqyrohet në vëllimet *Il Dolore* (1947) dhe *Un Grido e Paesaggi* (1952). === Lufta e Dytë Botërore dhe periudha pas luftës === [[Skeda:Giuseppe_Ungaretti_e_Arnoldo_Mondadori_archivi_Mondadori_AA205209.jpg|parapamje|Giuseppe Ungaretti (majtas) me botuesin [[Arnoldo Mondadori]] dhe shkrimtarin Tommaso Antongini në vitet 1940.]] Në vitin 1942, Ungaretti u kthye në Itali, ku u emërua profesor i Letërsisë Italiane Moderne dhe Bashkëkohore në [[Universiteti i Romës La Sapienza|Universitetin e Romës]]. Ai vazhdoi të shkruante dhe të botonte poezi që reflektonin tmerret e luftës dhe dhimbjen njerëzore. [[Skeda:Photo_Portrait_of_the_Italian_poet_and_writer_Giuseppe_Ungaretti_aboard_the_ship_Cristoforo_Colombo_1964_-_Touring_Club_Italiano_11_5598.jpg|parapamje|majtas|Portret i poetit në bordin e anijes Cristoforo Colombo në vitin 1964.]] Në vitin 1942, Ungaretti u kthye në Itali dhe u emërua anëtar i [[Accademia d'Italia]] dhe, "në bazë të reputacionit të tij të shquar", profesor i Letërsisë Moderne dhe Kontemporane në [[Sapienza – Università di Roma|Universitetin "La Sapienza" të Romës]]. Në mars 1943, Ungaretti mbajti një ligjëratë në [[Universiteti i Zagrebit]] mbi "Leopardi, pionieri i poezisë moderne lirike",<ref>Rodogno Davide, ''The New Mediterranean Order. The Occupation Policies of Fascist Italy in Europe (1940–1943)'' Bollati Boringhieri, 2003, f. 274.</ref> si pjesë e politikave më të gjera të Musolinit për depërtim kulturor të [[Mbretërisë së Italisë (1861–1946)|Italisë]] në [[Shtetin e Pavarur të Kroacisë|Kroaci]]. Pavarësisht meritat e tij letrare dhe akademike, poeti u bë viktimë e [[Komisionit të Pastrimit|pastrimit]] që pasoi [[Rënien e Fashizmit|rënien e regjimit fashist]]: sidomos nga korriku i vitit 1944, viti në të cilin Ministri i Arsimit [[Guido De Ruggiero]] nënshkroi dekretin që pezullonte Ungaretti-n nga mësimdhënia, deri në shkurt të vitit 1947, kur ministri i ri i arsimit [[Guido Gonella]] e riktheu përfundimisht poetin si lektor. <ref>Historia rrëfehet, përmes dëshmive dokumentare dhe korrespondencës, në librin ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'', Milano, Mondadori, 2013.</ref> Si dëshmi e përpjekjeve të tij të palodhta për t'u rikthyer në detyrë, ekziston një letër, e datuar më 17 korrik 1946, e dërguar [[Kryeministrit]] të atëhershëm [[Alcide De Gasperi]],<ref>Letra e Ungaretti-t për De Gasperi-n riprodhohet në koleksionin e letrave ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'', Milano, Mondadori, 2013.</ref> në të cilën Ungaretti mbrojti çështjen e tij, duke listuar arritjet e tij të shumta në Itali dhe jashtë saj. Poeti më pas do të mbante rolin e tij si lektor universitar deri në vitin 1958 dhe më pas, si 'lektor nderi', deri në vitin 1965. Rreth katedrës së tij u formuan një numër intelektualësh që më vonë do të dalloheshin përmes aktiviteteve të rëndësishme kulturore dhe akademike, si [[Leone Piccioni]], [[Luigi Silori]], [[Mario Petrucciani]], [[Raffaello Brignetti]], [[Ornella Sobrero]], [[Franco Costabile]], dhe [[Elio Filippo Accrocca]]. Që nga viti 1942, shtëpia botuese [[Arnoldo Mondadori Editore|Mondadori]] filloi të botojë veprat e plota të Ungaretti-t, me titullin ''Vita d'un uomo''. Në periudhën pas-luftës, Ungaretti botoi koleksione të reja poezish, duke iu përkushtuar me entuziazëm udhëtimeve që i lejonin të përhapnin mesazhin e tij dhe duke fituar çmime të rëndësishme, si [[Çmimi Montefeltro]] në 1960 dhe [[Çmimi Etna-Taormina]] në 1966. Ai botoi një përkthim shumë të vlerësuar të ''[[Phaedra (Racine)|Fedra]]'' nga [[Jean Racine]] dhe në vitin 1954 iu afrua fitimit të [[Çmimit Nobel për Letërsi]].<ref>Koleksioni i letrave ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'' (Mondadori, 2013) përmban letrat në të cilat Ungaretti diskuton ndërhyrjet akademike (një shënim në fund të faqes transkripton letrën nga kritiku Giuseppe De Robertis për Akademinë Suedeze) dhe politike të bëra në vitin 1954 për të mbështetur kandidaturën e tij për Çmimin Nobel në Letërsi. </ref> Ungaretti u hidhërua thellë nga mosdhënia e çmimit.<ref>Në një letër të dërguar më 4 nëntor 1959 mikut të tij francez Jean Lescure—i cili, rastësisht, e kishte ndihmuar vazhdimisht në përpjekjen e tij për Çmimin Nobel—Ungaretti e përshkroi hidhur [[Salvatore Quasimodo|Quasimodon]] si një "opportunist", duke vënë në dyshim antifašizmin e tij të majtë dhe duke e akuzuar se kishte "bashkëpunuar për njëzet vjet me revistat më të ashpra fashiste". Për më tepër, Ungaretti gabimisht pretendoi se Quasimodo u bë profesor në vitin 1944 falë bashkëpunimit të tij me [[Republikën Sociale Italiane|Republikën e Salò-s]] (në të vërtetë, emërimi ishte në vitin 1941). Mërzia e tij ndaj Akademisë Suedeze e çoi të pretendonte se juria përbëhej nga "katër poetë qesharakë" dhe se Çmimi Nobel ishte "plehra". Giuseppe Ungaretti – Jean Lescure. Korrespondenca (1951–1966) </ref><ref>[https://www.raicultura.it/letteratura/articoli/&#x20;2018/12/Ungaretti-Quasimodo-Montale-lunica-volta-insieme-in-TV-89fca767-1992-4436-9769-5972bb024b05.html Ungaretti, Quasimodo, Montale: hera e vetme së bashku në TV]</ref> === Vitet e fundit === Në vitet e tij të fundit, Giuseppe Ungaretti nisi një lidhje romantike me [[Bruna Bianco]], të cilën e takoi në Brazil. Katërqind letra mbeten si dëshmi e marrëdhënies së tyre pasionante. Në vitin 1968, Ungaretti arriti një sukses të madh televiziv duke lexuar fragmente nga ''[[Odissea (miniseri)|Odissea]]'' e Franco Rossit, duke magjepsur audiencën me interpretimin e tij ekspresiv. Në ditëlindjen e tij të tetëdhjetë, ai u nderua në [[Campidoglio]] në prani të kryeministrit [[Aldo Moro]], ku mori vlerësime edhe nga rivalët e tij [[Eugenio Montale]] dhe [[Salvatore Quasimodo]].<ref>[http://www.letteratura.rai.it/articoli/ungaretti-quasimodo-montale-l%E2%80%99unica-volta-insieme-in-tv/2250/default.aspx Letërsia - 80-vjetori i Ungaretti-t]</ref> [[Skeda:Ungaretti, 1968.jpg|parapamje|Giuseppe Ungaretti në vitin 1968]] Në vitin 1969, shtëpia botuese Mondadori nisi serinë prestigjioze [[Meridiani Mondadori|Meridiani]] me veprat e tij të plota. Natën midis 31 dhjetorit 1969 dhe 1 janarit 1970, ai shkroi poezinë e tij të fundit, ''L'Impietrito e il Velluto''. Në vitin 1970, gjatë një udhëtimi në [[New York]], shëndeti i tij u përkeqësua. Ai vdiq në [[Milano]], natën midis 1 dhe 2 qershorit 1970, në moshën 82-vjeçare nga [[bronkopneumonia]]. Varrimi u zhvillua në Romë, në [[Bazilika e Shën Lorencit jashtë mureve]], por pa pjesëmarrjen zyrtare të qeverisë italiane. Ai prehet në [[Varrezat Verano]], pranë bashkëshortes së tij Jeanne dhe vajzës Ninon. == Poetikë == ''L'Allegria'' shënon një moment kyç në historinë e letërsisë italiane: Ungaretti ripërpunon mesazhin formal të simbolistëve (në veçanti vargjet e copëtuara dhe pa pikësim të ''Calligrammes'' të [[Guillaume Apollinaire]]) në një mënyrë origjinale, duke e kombinuar atë me përvojën tmerrshme të luftës. Dëshira për vëllazëri në vuajtje shoqërohet me kërkimin e një 'harmonie' të re me kozmosin, e cila kulmon në poezinë "[[Mattina (Ungaretti)|Mattina]]" (1917).<ref>E. Gioanola, ''Storia letteraria del Novecento in Italia'', Torino, 1976.</ref> Ky shpirt mistik-fetar do të evoluonte në konvertimin e tij në ''[[Sentimento del Tempo]]'', ku fokusi te vlera e fjalës tregon poezinë si të vetmen mundësi për njeriun për t'u shpëtuar nga "mbytja universale". Në poezitë si ''[[Veglia (poezi)|Veglia]]'' dhe ''Non Gridate Più'', elementi i përbashkët është dëshira për të çuar përpara "vrullin jetësor" (''slancio vitale''), që buron nga ndjenja e pasigurisë dhe vizioni i vdekjes. Çasti më dramatik në udhëtimin e tij rrëfehet në ''Il Dolore'': vdekja e djalit të tij, Antonio, në Brazil. Ky hidhërim i brendshëm e shoqëroi poetin deri në vdekje, duke u ndërprerë vetëm nga çaste të shkurtra drite, si pasioni për poeten [[Bruna Bianco]] apo kujtimet e fëmijërisë për Dunja-n, dadën e moshuar që e quante "univers":<ref>G. Ungaretti, ''Vita d'un uomo'' (Tutte le poesie), Mondadori, f. 326.</ref> [[Skeda:Giuseppe Ungaretti (basco).jpg|parapamje|majtas|Ungaretti me beretën e tij të famshme]] {{Citat|Mëndafshi i shikimit të Dunjas<br />Mëshira kthehet si një shkëlqim.|nga ''L'Impietrito e il Velluto'', 1970}} == Suksesi i Ungaretti-t == Poezia e Ungaretti-t shkaktoi konfuzion që nga shfaqja e parë e ''Porto Sepolto''. Ajo u mirëprit mirë nga intelektualët e revistës ''[[La Voce]]'' dhe nga miqtë e tij francezë si [[Guillaume Apollinaire]] dhe [[Louis Aragon]]. Megjithatë, nuk munguan polemikat; kritikët tradicionalë, si ndjekësit e [[Benedetto Croce]], nuk e kuptuan dhe e dënuan natyrën e saj fragmentare. === Trashëgimia dhe ndikimi === Ishin mbi të gjitha poetët e [[Hermeticizmi (letërsi)|hermetizmit]] që e njohën Ungaretti-n si poetin që kishte arritur i pari të rinovonte në mënyrë formale dhe të thellë vargun e traditës italiane. Pas botimit të ''Sentimento del Tempo'', ata e përshëndetën Ungaretti-n si mjeshtrin dhe pararojën e shkollës së tyre poetike, si iniciatorin e "poezisë së pastër". Që atëherë, krijimtaria e Ungaretti-t ka pasur një sukses të pandërprerë. Shumë poetë të gjysmës së dytë të shekullit të 20-të e konsideruan atë, së bashku me [[Umberto Saba]] dhe [[Eugenio Montale]], si një pikënisje thelbësore për letërsinë moderne italiane. == Veprat == === Poezi === * ''[[Il porto sepolto]]'', [[Udine]], Stabilimento tipografico friulano, dhjetor 1916; [[La Spezia]], Stamperia Apuana, 1923. * ''Natale'', [[Napoli]], 26 dhjetor 1916. * ''La guerre. Une poésie'', [[Paris]], Etablissements lux, 1919. Ribotim: [[Nantes]], Le passeur, 1999 (nën kujdesin e [[Jean-Charles Vegliante|J.-Charles Vegliante]]). * ''[[Allegria di naufragi]]'', [[Firence]], Vallecchi, 1919. * ''[[L'allegria]]'', [[Milano]], Preda, 1931. * ''[[Sentimento del tempo]]'', Firence, Vallecchi, 1933. * ''Poesie disperse'', Milano, A. Mondadori, 1945. [1915-1927] * ''La guerra'', botimi i parë italian, Milano, 1947. * ''Il dolore. 1937-1946'', Milano, A. Mondadori, 1947. * ''Derniers Jours. 1919'', Milano, Garzanti, 1947. * ''La terra promessa. Frammenti'', Milano, A. Mondadori, 1950. * ''Gridasti soffoco...'', Milano, Edizioni Fiumara, 1951. * ''Un grido e paesaggi'', Milano, Schwarz, 1952. * ''Les cinq livres'', tekst në frëngjisht nga autori dhe [[Jean Lescure]], Paris, Les éditions de minuit, 1953. * ''Il taccuino del vecchio'', Milano, A. Mondadori, 1960. * ''Dialogo'', me [[Bruna Bianco]], Milano, Fògola, 1968. === Proza dhe eseistika === * ''Il povero na città'', Milano, Edizioni della meridiana, 1949. * ''Il deserto e dopo'', Milano, A. Mondadori, 1961. * ''Saggi e interventi'', Milano, A. Mondadori, 1974. * ''Invenzione della poesia moderna. Lezioni brasiliane di letteratura (1937-1942)'', nën kujdesin e Paola Montefoschi, Napoli, Edizioni scientifiche italiane, 1984. === Përkthime === * ''Traduzioni. Saint-John Perse, William Blake, Gongora, Esenin, Jean Paulhan, Affrica'', Romë, Edizioni di Novissima, 1936. * ''22 sonetti di Shakespeare'', Romë, Documento, Editore Libraio, 1944. * ''40 sonetti di Shakespeare'', Milano, A. Mondadori, 1946. * ''Da Góngora e da Mallarmé'', Milano, A. Mondadori, 1948. * [[Jean Racine]], ''Fedra'', Milano, A. Mondadori, 1950. * ''Visioni di William Blake'', Milano, A. Mondadori, 1965. === Korespondenca === * ''Letra nga Fronti për [[Gherardo Marone]] (1916–1918)'', redaktuar nga Armando Marone, me një parathënie nga [[Leone Piccioni]], Milano, A. Mondadori, 1978; me titull të ri ''Nga një pllakë betoni. Letra nga Fronti'', botim i ri, hyrje dhe redaktim nga Francesca Bernardini Napoletano, seria Meridiani paperback, Mondadori, 2015, ISBN 978-88-046-5352-3. * ''Letra për [[Ardengo Soffici|Soffici]], 1917–1930'', redaktuar nga Paola Montefoschi dhe Leone Piccioni, seria Nuovi Saggi, Firence, Sansoni, 1981. * ''Letra për [[Enrico Pea]]'', redaktuar nga Jole Soldateschi, me një shënim hyrës nga [[Giorgio Luti]], Milano, Libri Scheiwiller, 1983, ISBN 978-88-764-4016-8. * G. Ungaretti – [[Giuseppe De Robertis]], ''Korrespondenca 1931–1962, me një shtojcë me dorëshkrime të papublikuara të poezive të Ungaretti-t'', hyrje, tekste dhe shënime të redaktuara nga Domenico De Robertis, Milano, Il Saggiatore, 1984. * ''Letra për [[Giovanni Papini]]. 1915–1948'', redaktuar nga Maria Antonietta Terzoli, parathënie nga Leone Piccioni, seria Saggi e testi, Milano, A. Mondadori, 1988, ISBN 978-88-043-1572-8. * ''Cahiers [[Jean Paulhan]] 5. Correspondence between Jean Paulhan and Giuseppe Ungaretti, 1921–1968'', redaktuar dhe komentuar nga Jacqueline Paulhan, Luciano Rebay dhe Jean-Charles Vegliante, me një parathënie nga Luciano Rebay, Paris, Gallimard, 1989, ISBN 978-20-707-1665-4. * [[Vincenzo Cardarelli]] – G. Ungaretti, ''Letra për Corrado Pavolini'', redaktuar nga F. Bernardini Napoletano dhe M. Mascia Galateria, seria Carte e carteggi del Novecento, Romë, Bulzoni, 1989, ISBN 978-88-711-9045-7. * G. Ungaretti – [[Piero Bigongiari]], ''Carteggio'', Instituti i Studimeve Letrare të Kohës së Re, Napoli, Edizioni Scientifiche Italiane, 1992, ISBN 978-88-710-4371-5. * ''Letra për [[Giuseppe Prezzolini]] 1911–1969'', redaktuar nga Maria Antonietta Terzoli, seria Epistolar, Korespondencë dhe Dëshmi, Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 2001, ISBN 978-88-871-1472-0. * Piero Bigongiari – G. Ungaretti, '''Siguria e Poesisë'. Letra (1942–1970)''', redaktuar nga T. Spignoli, Polistampa, 2008, ISBN 978-88-596-0430-3. * [[Carlo Betocchi]] – G. Ungaretti, ''Letra 1946–1970'', redaktuar nga E. Lima, Firence, Società Editrice Fiorentina, 2012, ISBN 978-88-603-2198-5. * ''Gëzimi është elementi im. Treqind letra me Leone Piccioni'', me një kontribut nga L. Piccioni, redaktuar nga Silvia Zoppi Garampi, seria Oscar Shkrimtarë Modernë, Milano, Mondadori, 2013, ISBN 978-88-046-3120-0. * [[Vittorio Sereni]] – G. Ungaretti, ''Një pikë ujë për të shuar etjen. Letra 1949–1969'', redaktuar nga G. Palli Baroni, seria Lettere, Milano, Archinto, 2013, ISBN 978-88-776-8638-1. * ''Letra nga fronti për [[Mario Puccini]]'', redaktuar nga F. De Nicola, Milano, Archinto, 2015, ISBN 978-88-776-8671-8. * [[Luigi Nono (kompozitor)|Luigi Nono]] – G. Ungaretti, ''Për një zjarr të pezulluar. Letra 1950–1969'', redaktuar nga Paolo Dal Molin dhe Maria Carla Papini, Milano, Il Saggiatore, 2016, ISBN 978-88-428-2115-1. * ''Letra për [[Bruna Bianco|Bruna]]'', redaktuar nga [[Silvio Ramat]], seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2017, ISBN 978-88-046-8113-7. * ''Giuseppe Ungaretti in Borromeo'', korrespondencë midis [[Cesare Angelini]] dhe Giuseppe Ungaretti, redaktuar nga Fabio Maggi, në "Quaderni borromaici", nr. 4, Pavia, fq. 109–121, 2017. * ''Letrat e një jete 1909–1970'', redaktuar nga Francesca Bernardini Napoletano, seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2022, ISBN 978-88-047-2495-7. === Veprat e plota === * ''Vita d'un uomo'' (Jeta e një njeriu): ** Vëll. I, ''L'Allegria. 1914–1919'', Milano, 1942. ** Vëll. II, ''Sentimento del Tempo. 1919–1935'', Milano, 1943. ** Vëll. III, ''Poesie disperse'', Milano, 1945. ** Vëll. IV, ''40 sonetti di Shakespeare'', Milano, 1946. ** Vëll. V, ''Il Dolore. 1937–1946'', Milano, 1947. ** Vëll. VI, ''Da Góngora e da Mallarmé'', Milano, 1948. ** Vëll. VII, ''Fedra di Jean Racine'', Milano, 1950. ** Vëll. VIII, ''La Terra Promessa. Frammenti'', Milano, 1954. ** Vëll. IX, ''Un grido e paesaggi'', Milano, 1954. ** Vëll. X, ''Il taccuino del vecchio'', Milano, 1960. ** Vëll. XI, ''Il deserto e dopo. 1931–1946'', Milano, 1961. ** Vëll. XII, ''Visioni di William Blake'', Milano, 1965. * ''Vita d'un uomo. Tutte le poesie'', redaktuar nga Leone Piccioni, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 1969; botim i ri i zgjeruar nga [[Carlo Ossola]], 2009. * ''Vita d'un uomo. Saggi e interventi'', redaktuar nga Mario Diacono dhe Luciano Rebay, Milano, Mondadori, 1974. * ''Vita d'un uomo. Viaggi e lezioni'', redaktuar nga Paola Montefoschi, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2000. * ''Vita d'un uomo. Traduzioni poetiche'', redaktuar nga Carlo Ossola dhe G. Radin, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2010. === Albume === * ''[[La vita, amico, è l'arte dell'incontro]]'', 1969, në bashkëpunim me [[Sergio Endrigo]] dhe [[Vinícius de Moraes]]. == Arkivi == Koleksioni Giuseppe Ungaretti ruhet në Arkivin Bashkëkohor "Alessandro Bonsanti" të [[Gabinetto Vieusseux]] në Firence, dhuruar në prill të vitit 2000 nga vajza e poetit, Anna Maria Ungaretti.<ref>{{cite web|url=http://siusa.archivi.beniculturali.it/cgi-bin/pagina.pl?TipoPag=comparc&Chiave=302627|title=Arkiva Giuseppe Ungaretti|publisher=SIUSA|access-date=8 janar 2018|language=it}}</ref> Koleksioni përmban korrespondencën, dorëshkrimet dhe esetë e tij kritike. == Homazhe == * Një avion [[Airbus A320]] i kompanisë [[Alitalia]] (regjistrimi EI-DTM) mban emrin e Giuseppe Ungaretti-t.<ref>{{cite web|url=https://www.azfleet.info/aerei/airbus-a320/ei-dtm|title=Avionët e Alitalia-s: EI-DTM|access-date=6 shkurt 2021|language=it}}</ref> == Në kulturën popullore == * Ungaretti shfaqet si personazh në romanin ''Il coraggio del pettirosso'' nga [[Maurizio Maggiani]]. == Nderime dhe çmime == * [[Skeda:Cordone di gran Croce OMRI BAR.svg|40px]] '''Kalorës i Kryqit të Madh të Urdhrit të Meritës së Republikës Italiane''' — dhënë më 2 qershor 1958.<ref name="quirinale">{{cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/32645|title=Insigniti: Ungaretti Giuseppe|publisher=Presidenca e Republikës Italiane|access-date=2 maj 2026|language=it}}</ref> * '''[[Çmimi Montefeltro]]''' (1960). * '''[[Çmimi Etna-Taormina]]''' (1966). * '''Çmimi Ndërkombëtar i Librit i Universitetit të Oklahomës''' (1970). == Referimet == {{Reflist}} fudxcgxyeclzbf7mid078n16feluz4b 2981035 2981019 2026-05-15T20:45:30Z Ensar Tahiri 185011 Rregullimi i etiketimit "birth" 2981035 wikitext text/x-wiki '''Giuseppe Ungaretti''' ([[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]], 8 shkurt 1888<ref>[1]</ref> – [[Milano]], 2 qershor 1970) ishte një poet, shkrimtar, përkthyes dhe gazetar italian. [[Skeda:Giuseppe Ungaretti.jpg|parapamje|djathtas|Giuseppe Ungaretti në vitin 1967]] [[Skeda:Ungaretti firma.png|parapamje|djathtas|Nënshkruar nga Giuseppe Ungaretti]] Ai ishte një nga poetët kryesorë të letërsisë italiane të shekullit të 20-të. Poetika e tij, fillimisht e ndikuar nga simbolizmi francez, u karakterizua në ditët e para nga kompozime shumë të shkurtra, që përbëheshin nga disa fjalë thelbësore dhe ndonjëherë analogji guximtare, kryesisht të përfshira në koleksionin ''L'Allegria'' (1919);<ref>Ettore Allodoli, Giovanni Buti, ''Storia della letteratura italiana'', Firence, Sandron, 1963.</ref> Më pas ai kaloi në vepra më komplekse dhe të punuara me përmbajtje konceptuale sfiduese. Një fazë e tretë e evolucionit të tij poetik, e shënuar nga [[vajtimi]] për humbjen e parakohshme të djalit të tij, përfshinte vepra meditative me reflektim të thellë mbi gjendjen njerëzore. Në vitet e tij të fundit, poezitë e tij pasqyronin [[urtësia|urtësinë]], por edhe largimin dhe trishtimin e pleqërisë. Ai gjithashtu konsiderohej nga disa kritikë si një pararojë e [[hermetizmi (letërsi)|hermetizmit]].<ref>Francesco Flora, ''La poesia ermetica'', Bari, Laterza, 1936.</ref> {{Citat|Poetika është poetikë kur mban një sekret brenda vetes.|Giuseppe Ungaretti<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=wFXMBFNQYTg Intervistë në Rai] nga [[Ettore Della Giovanna]], 1961</ref>}} == Biografia == === Vitet e hershme === Giuseppe Ungaretti lindi në [[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]], në lagjen Moharrem Bek,<ref name="Vita d'un uomo LVII">G. Ungaretti, ''Vita d'un Uomo'' (Poemat e plota), Milano, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1969, f. LVII.</ref> më 8 shkurt 1888<ref name="datelindja" /> nga prindër [[italianë]] me origjinë nga [[Lucca]]<ref>Giulio Ferroni, Antonio Saccone, [https://www.google.it/books/edition/La_sabbia_e_il_marmo/aUsAEAAAQBAJ?hl=it&gbpv=1&pg=PA25&printsec=frontcover ''La sabbia e il marmo''], Donzelli, 2012, f. 25.</ref>. Babai i tij, Antonio (1842–1890), ishte një punëtor i angazhuar në gërmimet e [[Kanali i Suezit|Kanalit të Suezit]], i cili vdiq dy vjet pas lindjes së poetit të ardhshëm nga [[edema|hidropisia]], një sëmundje e marrë gjatë viteve të punës së rëndë.<ref>Që Antonio Ungaretti vdiq nga një sëmundje e marrë ndërsa punonte si punëtor në Kanalin e Suezit rrëfehet nga vetë poeti (G. Ungaretti, ''Il lavoro degli italiani'', në ''Gazzetta del Popolo'', 6 gusht 1931); e njëjta hipotezë përsëritet nga Leone Piccioni (''Vita d'un poeta'', Milano, Rizzoli, 1970) dhe nga Walter Mauro (''Vita di Giuseppe Ungaretti'', Camunia, Milano 1990). Studiues të tjerë propozojnë hipotezën e një aksidenti në punë (M. Diacono dhe L. Rebay, ''Cronologia'' në ''Saggi e Interventi'', Milano, Mondadori, 1974). Një tezë pak më ndryshe paraqitet në C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Firence, Le Monnier, 2019, fq. 5 dhe 319–320, ku – pjesërisht bazuar në një artikull të frymëzuar nga vetë poeti (G. Ansaldo, ''Giuseppe Ungaretti'', ''Il Lavoro'' i Gjenovës, 22 gusht 1933) – vihet re se Antonio Ungaretti nuk punoi si punëtor në Suez, por si mbikëqyrës kantieri.</ref> Nëna e tij, Maria Lunardini (1850–1926), drejtonte një [[furrë]] familjare, gjë që i mundësoi asaj të financonte arsimin e djalit të saj, duke e lejuar atë të regjistrohej në një nga shkollat më prestigjioze në Aleksandri, École artistique Jacot zvicerane.<ref name="Vita d'un uomo LVII"/> Ai ia kushtoi nënës së tij poezinë ''La madre'', të shkruar në vitin 1930, katër vjet pas vdekjes së saj.<ref>Maria Grazia Di Filippo, Chiara Smirne, [https://books.google.it/books?id=IMJNoEOuv34C&pg=PA115 ''Poesia italiana del Novecento''], De Agostini, 2011, f. 115.</ref> Dashuria e tij për [[poezinë]] filloi të formohej gjatë viteve të shkollës, duke u forcuar falë miqësive që krijoi në qytetin egjiptian, një vend po aq i pasur me tradita të lashta sa edhe me ndikime të reja, që vinin nga prania e njerëzve nga kaq shumë vende të botës; Ungaretti vetë kishte një kujdestare nga [[Sudani]], një shërbëtore [[Kroacia|kroate]] dhe një kujdestare [[Argjentina|argjentinase]]. Gjatë këtyre viteve, përmes revistës ''[[Mercure de France]]'', i riu u njoh me letërsinë franceze dhe, falë abonimit të tij në ''[[La Voce (revistë)|La Voce]]'',<ref>Ungaretti mori një abonim për ''La Voce'' në vitin 1910 (Letër nga Ungaretti për Prezzolini, datuar më 22 mars 1911, ''Lettere a Giuseppe Prezzolini'', redaktuar nga M. A. Terzoli, Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 2000, f. 3).</ref> si dhe letërsinë [[italiane]]. Ai kështu filloi të lexojë, ndër të tjera, veprat e [[Arthur Rimbaud]], [[Stéphane Mallarmé]], [[Giacomo Leopardi]], [[Friedrich Nietzsche]] dhe [[Charles Baudelaire]], këtë të fundit falë mikut të tij [[Moammed Sceab]].<ref>Muḥammad Shihāb, nga një familje mjaft e pasur egjiptiane (Ungaretti e përshkroi atë, me theks poetik, si "djalin e emirëve nomadë"), lindi në [[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]] më 23 janar 1887 nga Ibrāhīm Shihāb dhe ʿĀʾisha, mbiemri i së cilës, megjithatë, nuk është regjistruar. Ai ishte mik i ngushtë i poetit të ardhshëm, pasi të dy ndoqën Liceun Jacot, ku zhvilluan një pasion për veprat e Baudelaire-it dhe Nietzsche-së. Në vitin 1912, në moshën vetëm njëzet e pesë vjeç, ai emigroi në [[Franca|Francë]], në [[Parisi|Paris]], ku së shpejti iu bashkua Ungaretti. Ai vuajti gjendjen frustruese të një mërgimi (në një përpjekje të kotë për t'u integruar në shoqërinë pariziane, ai madje i kishte vënë vetes emrin Marcel), duke u mbajtur si kontabilist. Ai i dha fund jetës më 9 shtator 1913, në të njëjtën shtëpi me qira në 5 Rue des Carmes ku kishte jetuar me Ungaretti. Moammed Sceab u varros në varrezat e [[Ivry-sur-Seine]], siç e kujton shoku i tij i përkushtuar dhe i dashur i shkollës dhe miku i tij nga rinia në njërën prej poezive të tij.</ref> Ai gjithashtu korrespondoi me [[Giuseppe Prezzolini]]. Në vitin 1906, ai takoi [[Enrico Pea]], i cili sapo kishte emigruar në [[Khedivati i Egjiptit|Egjipt]], me të cilin ndau përvojën e "Baracca Rossa", një depo për mermer dhe druri e pikturuar në të kuqe, një vendtakim për [[socializmi|socialistët]] dhe [[anarkizmi|anarkistët]].<ref>Giuseppe Ungaretti, ''Vita d'un uomo - Saggi e interventi'', Segrate, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1974, f. 681. ISBN 978-88-04-11459-8.</ref> Ai filloi të punojë si korrespondent tregtar, një rol që e mbajti për një kohë, por bëri disa vendime të dobëta investimi; më pas u zhvendos në [[Parisi|Paris]] për të ndjekur studimet universitare. === Qëndrimi i tij në Francë === Në vitin 1912, pas një qëndrimi të shkurtër në [[Kajro|Kajro]], ai la Egjiptin dhe udhëtoi për në [[Franca|Francë]]. Gjatë udhëtimit, ai pa [[Italia (1861–1946)|Italinë]] dhe [[peizazh malor|peizazhin malor]] e saj për herë të parë. Në Paris, ai ndoqi për dy vjet ligjëratat e mbajtura nga filozofi [[Henri Bergson]], gjuhëtari [[Joseph Bédier]] dhe [[Fortunat Strowski]], në [[Sorbonne]] (duke dorëzuar një [[disertacion]] mbi [[Maurice de Guérin]] me Strowski) dhe në [[Collège de France]]. Pasi hyri në një rreth artistik ndërkombëtar, ai takoi [[Guillaume Apollinaire]], me të cilin krijoi një miqësi të ngushtë, [[Giovanni Papini]], [[Ardengo Soffici]], [[Aldo Palazzeschi]], [[Pablo Picasso]], [[Giorgio de Chirico]], [[Amedeo Modigliani]] dhe [[Georges Braque]]. I ftuar nga Papini, Soffici dhe Palazzeschi, ai së shpejti filloi të kontribuojë në revistën ''[[Lacerba]]'', duke botuar midis shkurtit dhe majit 1915 poezi me frymëzim [[futurizmi|futurist]] (disa nga vargjet e tij pasqyrojnë drejtpërdrejt ato të Palazzeschit). Në vitin 1913, miku i tij i fëmijërisë [[Moammed Sceab]] vdiq, pasi i dha fund jetës në dhomën e tij të hotelit në [[rue des Carmes]],<ref>Në afërsi të menjëhershme të ndalesës aktuale "Maubert-Mutualité" në metrosë e Parisit.</ref> të cilën e ndante me Ungaretti. Në vitin 1916, brenda koleksionit të poezive ''[[Il porto sepolto]]'', u botua poezia e dedikuar atij, ''In memoria''. Figura e mikut që kreu vetëvrasje në Paris përmendet edhe në tekste të tjera, si: ''Roman cinéma'' (në frëngjisht) dhe ''Chiaroscuro''. Ungaretti i referohet atij gjithashtu disa herë në korrespondencën e tij.<ref>[https://www.eer.cz/artkey/eer-202202-0005_stereoscopie-ungarettiane-in-memoria-e-roman-cinema-v.php Stereoskopitë e Ungaretti-t: ''In memoria'' dhe ''Roman cinéma''].</ref> Në Francë, Ungaretti reflektoi mbi përvojat e tij të mëparshme, duke përmirësuar njohuritë e tij letrare dhe stilin poetik. Pas disa botimeve në ''Lacerba'' (16 poezi), të mundësuara falë mbështetjes së Papini, Soffici dhe Palazzeschi, ai vendosi të regjistrohej vullnetar<ref>Kërkesa se poeti ishte regjistruar vullnetar u paraqit për herë të parë nga Mario Puccini në vitin 1927 (''Mistikizmi në Poesi: Ungaretti, një Njeri i Pikëllimit'', ''Bilycnis'', nr. 208, prill 1927, f. 248) dhe më vonë nga Luciano Rebay në 1962 (''Le origini della poesia di Giuseppe Ungaretti'', Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 1962, f. 13). Megjithatë, disa studiues kanë vënë në dukje se poeti nuk u regjistrua vullnetarisht, pasi kjo ishte një mobilizim "normal" pas mobilizimit të përgjithshëm: N. Bultrini – L. Fabi, ''Pianto di pietra. La Grande Guerra di Giuseppe Ungaretti'', Guidonia, Iacobelli, 2018, f. 19; P. Montefoschi, ''Cronologia di Viaggi e Lezioni'', Milano, Mondadori, 2000, f. LXXIII; C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Le Monnier, Firence 2019, f. 97–98. Pjesë nga dokumentet ushtarake që lidhen me pjesëmarrjen e Ungaretti-t në Luftën e Parë Botërore dhe informacione mbi praninë e tij në front dhe në prapavijë janë botuar në [http://www.ungarettivitanascosta.it/biografia/luoghi-comuni-falsi/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/ Giuseppe Ungaretti La Grande Guerra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323123057/http://www.ungarettivitanascosta.it/biografia/luoghi-comuni-falsi/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/ |date=23 mars 2020 }}</ref> për [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Madhe]]. === Lufta e Parë Botërore === {{Infobox person | name = Giuseppe Ungaretti | image = Ungaretti Giovane.jpg | caption = Ungaretti me uniformën e kaporalit | birth_date = 8 shkurt 1888 | birth_place = [[Aleksandria]], Egjipt | death_date = 1 qershor 1970 | death_place = [[Milano]], Itali | occupation = [[Poet]], shkrimtar | awards = '''Shërbimi ushtarak:''' 1915–1919 <br> '''Grada:''' [[Kaporal]] <br> '''Luftërat:''' [[Lufta e Parë Botërore]] }} Kur shpërtheu [[Lufta e Parë Botërore]] në 1914, Ungaretti mori pjesë aktivisht në fushatën [[intervencionizëm|intervencioniste]], duke u regjistruar më pas në [[regjimenti]] e 19-të të [[këmbësorisë]] të [[Brigadës së Mekanizuar "Brescia" |Brigada "Brescia"]] kur, më 24 maj 1915, [[Italia]] hyri në luftë. Pas betejave në [[Karst]] ai filloi të mbante një bllok me poezi, të cilat më vonë u mblodhën nga miku i tij [[Ettore Serra]] (një oficer i ri) dhe u shtypën, në tetëdhjetë kopje, në Stabilimento Tipografico Friulano në [[Udine]] në vitin 1916, me titullin ''Il porto sepolto''. Në atë kohë, ai gjithashtu kontribuonte në gazetën ''[[Sempre Avanti]]''. Ai kaloi një periudhë të shkurtër në [[Napoli]] në vitin 1916 (siç dëshmohet nga disa nga poezitë e tij, për shembull ''Natale'': ''"Nuk kam dëshirë / të zhytem / në një rrëmujë rrugësh...")''. <ref>G. Ungaretti, ''Tutte le poesie, cit.'', f. 62</ref> Më 26 janar 1917, në [[Santa Maria la Longa]], pranë Udine-s, ai shkroi poezinë e famshme ''[[Mattina (Ungaretti)|Mattina]]''. Në pranverën e vitit 1918, regjimenti ku bënte pjesë Ungaretti shkoi të luftonte në [[Franca|Francë]], në [[Champagne-Ardenne|Shampanjë]], me [[Korpusi II i Ushtrisë Italiane në Francë|Korpusin e Dytë të Ushtrisë Italiane]] të gjeneralit [[Alberico Albricci]]. Në korrik 1918, ai shkroi ''[[Soldati (poemë)|Soldati]]'', të krijuar në pyjet e Courtonit.<ref name="Courton">në [[Montagne de Reims]] (shih: {{cite web|url=http://www.geonames.org/3022874/bois-de-courton.html |publisher=geonames.org |title=Bois de Courton|language=it}}), afër, në [[Chaumuzy]], është përuruar një monument për ushtarët italianë që luftuan në Luftën e Parë Botërore.</ref> Kur u kthye në Paris më 9 nëntor 1918, ai e gjeti mikun e tij [[Guillaume Apollinaire]] në shtratin e tij, i goditur nga [[gripi spanjoll]]. [[Skeda:Casa sinistrata Piave.jpg|parapamje|majtas|Vëllimi poetik ''[[Allegria di naufragi]]'' i është kushtuar luftës (foto nga [[Luigi Marzocchi]])]] === Periudha ndërmjet dy luftërave === Pas luftës, Ungaretti mbeti në kryeqytetin francez, fillimisht si korrespondent i gazetës ''[[Il Popolo d'Italia]]'', të redaktuar nga [[Benito Mussolini]], dhe më vonë si nëpunës në zyrën e shtypit të ambasadës italiane. Në vitin 1919, u botua në Paris përmbledhja e tij me poezi në [[gjuhë frënge|frëngjisht]], ''La guerre - Une poésie''; kjo përmbledhje do të përfshihej më vonë në vëllimin e tij të dytë, ''[[Allegria di naufragi]]'', të botuar në [[Firence]] po atë vit. Në vitin 1920, ai u martua me Jeanne Dupoix, me të cilën pati tre fëmijë: Jean-Claude (i cili vdiq foshnjë në vitin 1921), Anna Maria (e njohur si Ninon, 1925–2015) dhe Antonio Benito (i njohur si Antonietto, 1930–1939).<ref>{{cite web|url=http://www.povo.it/ad/pdf/060505dantecult.pdf|title=Ninon e Antonietto Ungaretti estudantes em São Paulo|language=pt}}</ref> [[Skeda:Duello Ungaretti Bontempelli.jpg|parapamje|majtas|Dueli me armë të mprehta midis Giuseppe Ungaretti dhe Massimo Bontempelli (1926)]] Në vitin 1921, ai u zhvendos me familjen në Marino, në [[Provinca e Romës|provincën e Romës]], dhe punoi në zyrën e shtypit të Ministrisë së Punëve të Jashtme. Vitet 1920 shënuan një kthesë në jetën private dhe kulturore të poetit. Ai iu bashkua [[Partia Nacional-Fashiste|Partisë Fashiste]] dhe në vitin 1925 nënshkroi [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|Manifestin e Intelektualëve Fashistë]].<ref>C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Firence, Le Monnier, 2019, fq. 259–261.</ref> Gjatë atyre viteve, ai ishte shumë aktiv si shkrimtar për gazetat dhe revistat franceze (''[[Commerce (revistë)|Commerce]]'' dhe ''Mesures'') dhe botimet italiane (përfshirë ''[[La Gazzetta del Popolo]]''). Ai ndërmori disa udhëtime brenda dhe jashtë [[Italia|Italisë]] për të mbajtur ligjërata, ndërkohë që mori disa nderime zyrtare, si [[Premio del Gondoliere]]. Këto ishin gjithashtu vitet kur u realizua vepra ''[[Sentimento del Tempo]]''; botimet e para të disa poezive të kësaj vepre u shfaqën në ''[[L'Italia letteraria]]'' dhe ''Commerce''. Në vitin 1923, ''Il porto sepolto'' u ribotua në [[La Spezia]], me një parathënie nga [[Benito Mussolini]], të cilin e kishte takuar në vitin 1915 gjatë fushatës së socialistëve ndërhyrës.<ref>{{cite web |url=http://www.novecentoletterario.it/profili/profilo%20di%20ungaretti.htm |title=Giuseppe Ungaretti/biography |site= |access-date=31 gusht 2008 |archive-date=7 shtator 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907034847/http://www.novecentoletterario.it/profili/profilo%20di%20ungaretti.htm |url-status=dead |language=it}}</ref> Në vitin 1925, ai ishte ndër nënshkruesit e [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|Manifestit të Intelektualëve Fashistë]], i cili lavdëronte fashizmin si një lëvizje revolucionare. Më 8 gusht 1926, në vilën e [[Luigi Pirandello]], ai sfidoi [[Massimo Bontempelli]]-n në një duel për shkak të një polemike në gazetën ''Il Tevere'': Ungaretti u plagos lehtë në krahun e djathtë dhe dueli përfundoi me pajtim.<ref>{{cite web|url=https://www.sslazioscherma.com/wordpress/wp-content/uploads/2015/08/duello-212.pdf|title=Dueli Ungaretti–Bontempelli|access-date=26 tetor 2023|language=it}}</ref> Gjithashtu në verën e vitit 1926, ai u zhvendos në Marino, ku shkroi poezinë ''Stelle''. Ai banoi fillimisht në Corso Vittoria Colonna, dhe nga shtatori i vitit 1931 në një vilë të vogël të njohur si 'Ghibellino', ku jetoi deri në vitin 1934 me gruan e tij Jeanne Dupoix dhe vajzën e tij Anna Maria. Në vitin 1928, ai kaloi një [[konvertimi fetar|konvertim fetar]] në [[katolicizëm]], siç dëshmohet edhe në veprën ''[[Sentimento del Tempo]]''.<ref>{{cite web |url=http://www.aleteia.org/it/arte/articolo/ungaretti-vita-conversione-poesia-guerra-cristo-pasqua-5775481987137536 |title=Ungaretti: vita, conversione e poesia |access-date=7 mars 2015|language=it}}</ref> Që nga viti 1931, poeti u emërua korrespondent special për ''La Gazzetta del Popolo'' dhe udhëtoi në Egjipt, [[Korsikë]], [[Holanda|Holandë]] dhe [[Italia e Jugut|Italinë e Jugut]]. Këto përvoja u përmblodhën në koleksionin ''Il povero nella città'' (1949) dhe më vonë në ''Il deserto e dopo'' (1961). Në vitin 1933, poeti kishte arritur kulmin e famës së tij. Në vitin 1936, gjatë një udhëtimi në [[Argjentina|Argjentinë]], iu ofrua katedra e Letërsisë Italiane në [[Universiteti i São Paulos]] në [[Brazili|Brazil]], të cilën Ungaretti e pranoi. Ai u zhvendos atje me familjen dhe qëndroi deri në vitin 1942. Në São Paulo, djali i tij Antonietto vdiq në vitin 1939, në moshën nëntëvjeçare, nga një apendicit i trajtuar keq. Kjo tragjedi e la poetin në një gjendje pikëllimi të thellë, gjë që pasqyrohet në vëllimet *Il Dolore* (1947) dhe *Un Grido e Paesaggi* (1952). === Lufta e Dytë Botërore dhe periudha pas luftës === [[Skeda:Giuseppe_Ungaretti_e_Arnoldo_Mondadori_archivi_Mondadori_AA205209.jpg|parapamje|Giuseppe Ungaretti (majtas) me botuesin [[Arnoldo Mondadori]] dhe shkrimtarin Tommaso Antongini në vitet 1940.]] Në vitin 1942, Ungaretti u kthye në Itali, ku u emërua profesor i Letërsisë Italiane Moderne dhe Bashkëkohore në [[Universiteti i Romës La Sapienza|Universitetin e Romës]]. Ai vazhdoi të shkruante dhe të botonte poezi që reflektonin tmerret e luftës dhe dhimbjen njerëzore. [[Skeda:Photo_Portrait_of_the_Italian_poet_and_writer_Giuseppe_Ungaretti_aboard_the_ship_Cristoforo_Colombo_1964_-_Touring_Club_Italiano_11_5598.jpg|parapamje|majtas|Portret i poetit në bordin e anijes Cristoforo Colombo në vitin 1964.]] Në vitin 1942, Ungaretti u kthye në Itali dhe u emërua anëtar i [[Accademia d'Italia]] dhe, "në bazë të reputacionit të tij të shquar", profesor i Letërsisë Moderne dhe Kontemporane në [[Sapienza – Università di Roma|Universitetin "La Sapienza" të Romës]]. Në mars 1943, Ungaretti mbajti një ligjëratë në [[Universiteti i Zagrebit]] mbi "Leopardi, pionieri i poezisë moderne lirike",<ref>Rodogno Davide, ''The New Mediterranean Order. The Occupation Policies of Fascist Italy in Europe (1940–1943)'' Bollati Boringhieri, 2003, f. 274.</ref> si pjesë e politikave më të gjera të Musolinit për depërtim kulturor të [[Mbretërisë së Italisë (1861–1946)|Italisë]] në [[Shtetin e Pavarur të Kroacisë|Kroaci]]. Pavarësisht meritat e tij letrare dhe akademike, poeti u bë viktimë e [[Komisionit të Pastrimit|pastrimit]] që pasoi [[Rënien e Fashizmit|rënien e regjimit fashist]]: sidomos nga korriku i vitit 1944, viti në të cilin Ministri i Arsimit [[Guido De Ruggiero]] nënshkroi dekretin që pezullonte Ungaretti-n nga mësimdhënia, deri në shkurt të vitit 1947, kur ministri i ri i arsimit [[Guido Gonella]] e riktheu përfundimisht poetin si lektor. <ref>Historia rrëfehet, përmes dëshmive dokumentare dhe korrespondencës, në librin ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'', Milano, Mondadori, 2013.</ref> Si dëshmi e përpjekjeve të tij të palodhta për t'u rikthyer në detyrë, ekziston një letër, e datuar më 17 korrik 1946, e dërguar [[Kryeministrit]] të atëhershëm [[Alcide De Gasperi]],<ref>Letra e Ungaretti-t për De Gasperi-n riprodhohet në koleksionin e letrave ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'', Milano, Mondadori, 2013.</ref> në të cilën Ungaretti mbrojti çështjen e tij, duke listuar arritjet e tij të shumta në Itali dhe jashtë saj. Poeti më pas do të mbante rolin e tij si lektor universitar deri në vitin 1958 dhe më pas, si 'lektor nderi', deri në vitin 1965. Rreth katedrës së tij u formuan një numër intelektualësh që më vonë do të dalloheshin përmes aktiviteteve të rëndësishme kulturore dhe akademike, si [[Leone Piccioni]], [[Luigi Silori]], [[Mario Petrucciani]], [[Raffaello Brignetti]], [[Ornella Sobrero]], [[Franco Costabile]], dhe [[Elio Filippo Accrocca]]. Që nga viti 1942, shtëpia botuese [[Arnoldo Mondadori Editore|Mondadori]] filloi të botojë veprat e plota të Ungaretti-t, me titullin ''Vita d'un uomo''. Në periudhën pas-luftës, Ungaretti botoi koleksione të reja poezish, duke iu përkushtuar me entuziazëm udhëtimeve që i lejonin të përhapnin mesazhin e tij dhe duke fituar çmime të rëndësishme, si [[Çmimi Montefeltro]] në 1960 dhe [[Çmimi Etna-Taormina]] në 1966. Ai botoi një përkthim shumë të vlerësuar të ''[[Phaedra (Racine)|Fedra]]'' nga [[Jean Racine]] dhe në vitin 1954 iu afrua fitimit të [[Çmimit Nobel për Letërsi]].<ref>Koleksioni i letrave ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'' (Mondadori, 2013) përmban letrat në të cilat Ungaretti diskuton ndërhyrjet akademike (një shënim në fund të faqes transkripton letrën nga kritiku Giuseppe De Robertis për Akademinë Suedeze) dhe politike të bëra në vitin 1954 për të mbështetur kandidaturën e tij për Çmimin Nobel në Letërsi. </ref> Ungaretti u hidhërua thellë nga mosdhënia e çmimit.<ref>Në një letër të dërguar më 4 nëntor 1959 mikut të tij francez Jean Lescure—i cili, rastësisht, e kishte ndihmuar vazhdimisht në përpjekjen e tij për Çmimin Nobel—Ungaretti e përshkroi hidhur [[Salvatore Quasimodo|Quasimodon]] si një "opportunist", duke vënë në dyshim antifašizmin e tij të majtë dhe duke e akuzuar se kishte "bashkëpunuar për njëzet vjet me revistat më të ashpra fashiste". Për më tepër, Ungaretti gabimisht pretendoi se Quasimodo u bë profesor në vitin 1944 falë bashkëpunimit të tij me [[Republikën Sociale Italiane|Republikën e Salò-s]] (në të vërtetë, emërimi ishte në vitin 1941). Mërzia e tij ndaj Akademisë Suedeze e çoi të pretendonte se juria përbëhej nga "katër poetë qesharakë" dhe se Çmimi Nobel ishte "plehra". Giuseppe Ungaretti – Jean Lescure. Korrespondenca (1951–1966) </ref><ref>[https://www.raicultura.it/letteratura/articoli/&#x20;2018/12/Ungaretti-Quasimodo-Montale-lunica-volta-insieme-in-TV-89fca767-1992-4436-9769-5972bb024b05.html Ungaretti, Quasimodo, Montale: hera e vetme së bashku në TV]</ref> === Vitet e fundit === Në vitet e tij të fundit, Giuseppe Ungaretti nisi një lidhje romantike me [[Bruna Bianco]], të cilën e takoi në Brazil. Katërqind letra mbeten si dëshmi e marrëdhënies së tyre pasionante. Në vitin 1968, Ungaretti arriti një sukses të madh televiziv duke lexuar fragmente nga ''[[Odissea (miniseri)|Odissea]]'' e Franco Rossit, duke magjepsur audiencën me interpretimin e tij ekspresiv. Në ditëlindjen e tij të tetëdhjetë, ai u nderua në [[Campidoglio]] në prani të kryeministrit [[Aldo Moro]], ku mori vlerësime edhe nga rivalët e tij [[Eugenio Montale]] dhe [[Salvatore Quasimodo]].<ref>[http://www.letteratura.rai.it/articoli/ungaretti-quasimodo-montale-l%E2%80%99unica-volta-insieme-in-tv/2250/default.aspx Letërsia - 80-vjetori i Ungaretti-t]</ref> [[Skeda:Ungaretti, 1968.jpg|parapamje|Giuseppe Ungaretti në vitin 1968]] Në vitin 1969, shtëpia botuese Mondadori nisi serinë prestigjioze [[Meridiani Mondadori|Meridiani]] me veprat e tij të plota. Natën midis 31 dhjetorit 1969 dhe 1 janarit 1970, ai shkroi poezinë e tij të fundit, ''L'Impietrito e il Velluto''. Në vitin 1970, gjatë një udhëtimi në [[New York]], shëndeti i tij u përkeqësua. Ai vdiq në [[Milano]], natën midis 1 dhe 2 qershorit 1970, në moshën 82-vjeçare nga [[bronkopneumonia]]. Varrimi u zhvillua në Romë, në [[Bazilika e Shën Lorencit jashtë mureve]], por pa pjesëmarrjen zyrtare të qeverisë italiane. Ai prehet në [[Varrezat Verano]], pranë bashkëshortes së tij Jeanne dhe vajzës Ninon. == Poetikë == ''L'Allegria'' shënon një moment kyç në historinë e letërsisë italiane: Ungaretti ripërpunon mesazhin formal të simbolistëve (në veçanti vargjet e copëtuara dhe pa pikësim të ''Calligrammes'' të [[Guillaume Apollinaire]]) në një mënyrë origjinale, duke e kombinuar atë me përvojën tmerrshme të luftës. Dëshira për vëllazëri në vuajtje shoqërohet me kërkimin e një 'harmonie' të re me kozmosin, e cila kulmon në poezinë "[[Mattina (Ungaretti)|Mattina]]" (1917).<ref>E. Gioanola, ''Storia letteraria del Novecento in Italia'', Torino, 1976.</ref> Ky shpirt mistik-fetar do të evoluonte në konvertimin e tij në ''[[Sentimento del Tempo]]'', ku fokusi te vlera e fjalës tregon poezinë si të vetmen mundësi për njeriun për t'u shpëtuar nga "mbytja universale". Në poezitë si ''[[Veglia (poezi)|Veglia]]'' dhe ''Non Gridate Più'', elementi i përbashkët është dëshira për të çuar përpara "vrullin jetësor" (''slancio vitale''), që buron nga ndjenja e pasigurisë dhe vizioni i vdekjes. Çasti më dramatik në udhëtimin e tij rrëfehet në ''Il Dolore'': vdekja e djalit të tij, Antonio, në Brazil. Ky hidhërim i brendshëm e shoqëroi poetin deri në vdekje, duke u ndërprerë vetëm nga çaste të shkurtra drite, si pasioni për poeten [[Bruna Bianco]] apo kujtimet e fëmijërisë për Dunja-n, dadën e moshuar që e quante "univers":<ref>G. Ungaretti, ''Vita d'un uomo'' (Tutte le poesie), Mondadori, f. 326.</ref> [[Skeda:Giuseppe Ungaretti (basco).jpg|parapamje|majtas|Ungaretti me beretën e tij të famshme]] {{Citat|Mëndafshi i shikimit të Dunjas<br />Mëshira kthehet si një shkëlqim.|nga ''L'Impietrito e il Velluto'', 1970}} == Suksesi i Ungaretti-t == Poezia e Ungaretti-t shkaktoi konfuzion që nga shfaqja e parë e ''Porto Sepolto''. Ajo u mirëprit mirë nga intelektualët e revistës ''[[La Voce]]'' dhe nga miqtë e tij francezë si [[Guillaume Apollinaire]] dhe [[Louis Aragon]]. Megjithatë, nuk munguan polemikat; kritikët tradicionalë, si ndjekësit e [[Benedetto Croce]], nuk e kuptuan dhe e dënuan natyrën e saj fragmentare. === Trashëgimia dhe ndikimi === Ishin mbi të gjitha poetët e [[Hermeticizmi (letërsi)|hermetizmit]] që e njohën Ungaretti-n si poetin që kishte arritur i pari të rinovonte në mënyrë formale dhe të thellë vargun e traditës italiane. Pas botimit të ''Sentimento del Tempo'', ata e përshëndetën Ungaretti-n si mjeshtrin dhe pararojën e shkollës së tyre poetike, si iniciatorin e "poezisë së pastër". Që atëherë, krijimtaria e Ungaretti-t ka pasur një sukses të pandërprerë. Shumë poetë të gjysmës së dytë të shekullit të 20-të e konsideruan atë, së bashku me [[Umberto Saba]] dhe [[Eugenio Montale]], si një pikënisje thelbësore për letërsinë moderne italiane. == Veprat == === Poezi === * ''[[Il porto sepolto]]'', [[Udine]], Stabilimento tipografico friulano, dhjetor 1916; [[La Spezia]], Stamperia Apuana, 1923. * ''Natale'', [[Napoli]], 26 dhjetor 1916. * ''La guerre. Une poésie'', [[Paris]], Etablissements lux, 1919. Ribotim: [[Nantes]], Le passeur, 1999 (nën kujdesin e [[Jean-Charles Vegliante|J.-Charles Vegliante]]). * ''[[Allegria di naufragi]]'', [[Firence]], Vallecchi, 1919. * ''[[L'allegria]]'', [[Milano]], Preda, 1931. * ''[[Sentimento del tempo]]'', Firence, Vallecchi, 1933. * ''Poesie disperse'', Milano, A. Mondadori, 1945. [1915-1927] * ''La guerra'', botimi i parë italian, Milano, 1947. * ''Il dolore. 1937-1946'', Milano, A. Mondadori, 1947. * ''Derniers Jours. 1919'', Milano, Garzanti, 1947. * ''La terra promessa. Frammenti'', Milano, A. Mondadori, 1950. * ''Gridasti soffoco...'', Milano, Edizioni Fiumara, 1951. * ''Un grido e paesaggi'', Milano, Schwarz, 1952. * ''Les cinq livres'', tekst në frëngjisht nga autori dhe [[Jean Lescure]], Paris, Les éditions de minuit, 1953. * ''Il taccuino del vecchio'', Milano, A. Mondadori, 1960. * ''Dialogo'', me [[Bruna Bianco]], Milano, Fògola, 1968. === Proza dhe eseistika === * ''Il povero na città'', Milano, Edizioni della meridiana, 1949. * ''Il deserto e dopo'', Milano, A. Mondadori, 1961. * ''Saggi e interventi'', Milano, A. Mondadori, 1974. * ''Invenzione della poesia moderna. Lezioni brasiliane di letteratura (1937-1942)'', nën kujdesin e Paola Montefoschi, Napoli, Edizioni scientifiche italiane, 1984. === Përkthime === * ''Traduzioni. Saint-John Perse, William Blake, Gongora, Esenin, Jean Paulhan, Affrica'', Romë, Edizioni di Novissima, 1936. * ''22 sonetti di Shakespeare'', Romë, Documento, Editore Libraio, 1944. * ''40 sonetti di Shakespeare'', Milano, A. Mondadori, 1946. * ''Da Góngora e da Mallarmé'', Milano, A. Mondadori, 1948. * [[Jean Racine]], ''Fedra'', Milano, A. Mondadori, 1950. * ''Visioni di William Blake'', Milano, A. Mondadori, 1965. === Korespondenca === * ''Letra nga Fronti për [[Gherardo Marone]] (1916–1918)'', redaktuar nga Armando Marone, me një parathënie nga [[Leone Piccioni]], Milano, A. Mondadori, 1978; me titull të ri ''Nga një pllakë betoni. Letra nga Fronti'', botim i ri, hyrje dhe redaktim nga Francesca Bernardini Napoletano, seria Meridiani paperback, Mondadori, 2015, ISBN 978-88-046-5352-3. * ''Letra për [[Ardengo Soffici|Soffici]], 1917–1930'', redaktuar nga Paola Montefoschi dhe Leone Piccioni, seria Nuovi Saggi, Firence, Sansoni, 1981. * ''Letra për [[Enrico Pea]]'', redaktuar nga Jole Soldateschi, me një shënim hyrës nga [[Giorgio Luti]], Milano, Libri Scheiwiller, 1983, ISBN 978-88-764-4016-8. * G. Ungaretti – [[Giuseppe De Robertis]], ''Korrespondenca 1931–1962, me një shtojcë me dorëshkrime të papublikuara të poezive të Ungaretti-t'', hyrje, tekste dhe shënime të redaktuara nga Domenico De Robertis, Milano, Il Saggiatore, 1984. * ''Letra për [[Giovanni Papini]]. 1915–1948'', redaktuar nga Maria Antonietta Terzoli, parathënie nga Leone Piccioni, seria Saggi e testi, Milano, A. Mondadori, 1988, ISBN 978-88-043-1572-8. * ''Cahiers [[Jean Paulhan]] 5. Correspondence between Jean Paulhan and Giuseppe Ungaretti, 1921–1968'', redaktuar dhe komentuar nga Jacqueline Paulhan, Luciano Rebay dhe Jean-Charles Vegliante, me një parathënie nga Luciano Rebay, Paris, Gallimard, 1989, ISBN 978-20-707-1665-4. * [[Vincenzo Cardarelli]] – G. Ungaretti, ''Letra për Corrado Pavolini'', redaktuar nga F. Bernardini Napoletano dhe M. Mascia Galateria, seria Carte e carteggi del Novecento, Romë, Bulzoni, 1989, ISBN 978-88-711-9045-7. * G. Ungaretti – [[Piero Bigongiari]], ''Carteggio'', Instituti i Studimeve Letrare të Kohës së Re, Napoli, Edizioni Scientifiche Italiane, 1992, ISBN 978-88-710-4371-5. * ''Letra për [[Giuseppe Prezzolini]] 1911–1969'', redaktuar nga Maria Antonietta Terzoli, seria Epistolar, Korespondencë dhe Dëshmi, Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 2001, ISBN 978-88-871-1472-0. * Piero Bigongiari – G. Ungaretti, '''Siguria e Poesisë'. Letra (1942–1970)''', redaktuar nga T. Spignoli, Polistampa, 2008, ISBN 978-88-596-0430-3. * [[Carlo Betocchi]] – G. Ungaretti, ''Letra 1946–1970'', redaktuar nga E. Lima, Firence, Società Editrice Fiorentina, 2012, ISBN 978-88-603-2198-5. * ''Gëzimi është elementi im. Treqind letra me Leone Piccioni'', me një kontribut nga L. Piccioni, redaktuar nga Silvia Zoppi Garampi, seria Oscar Shkrimtarë Modernë, Milano, Mondadori, 2013, ISBN 978-88-046-3120-0. * [[Vittorio Sereni]] – G. Ungaretti, ''Një pikë ujë për të shuar etjen. Letra 1949–1969'', redaktuar nga G. Palli Baroni, seria Lettere, Milano, Archinto, 2013, ISBN 978-88-776-8638-1. * ''Letra nga fronti për [[Mario Puccini]]'', redaktuar nga F. De Nicola, Milano, Archinto, 2015, ISBN 978-88-776-8671-8. * [[Luigi Nono (kompozitor)|Luigi Nono]] – G. Ungaretti, ''Për një zjarr të pezulluar. Letra 1950–1969'', redaktuar nga Paolo Dal Molin dhe Maria Carla Papini, Milano, Il Saggiatore, 2016, ISBN 978-88-428-2115-1. * ''Letra për [[Bruna Bianco|Bruna]]'', redaktuar nga [[Silvio Ramat]], seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2017, ISBN 978-88-046-8113-7. * ''Giuseppe Ungaretti in Borromeo'', korrespondencë midis [[Cesare Angelini]] dhe Giuseppe Ungaretti, redaktuar nga Fabio Maggi, në "Quaderni borromaici", nr. 4, Pavia, fq. 109–121, 2017. * ''Letrat e një jete 1909–1970'', redaktuar nga Francesca Bernardini Napoletano, seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2022, ISBN 978-88-047-2495-7. === Veprat e plota === * ''Vita d'un uomo'' (Jeta e një njeriu): ** Vëll. I, ''L'Allegria. 1914–1919'', Milano, 1942. ** Vëll. II, ''Sentimento del Tempo. 1919–1935'', Milano, 1943. ** Vëll. III, ''Poesie disperse'', Milano, 1945. ** Vëll. IV, ''40 sonetti di Shakespeare'', Milano, 1946. ** Vëll. V, ''Il Dolore. 1937–1946'', Milano, 1947. ** Vëll. VI, ''Da Góngora e da Mallarmé'', Milano, 1948. ** Vëll. VII, ''Fedra di Jean Racine'', Milano, 1950. ** Vëll. VIII, ''La Terra Promessa. Frammenti'', Milano, 1954. ** Vëll. IX, ''Un grido e paesaggi'', Milano, 1954. ** Vëll. X, ''Il taccuino del vecchio'', Milano, 1960. ** Vëll. XI, ''Il deserto e dopo. 1931–1946'', Milano, 1961. ** Vëll. XII, ''Visioni di William Blake'', Milano, 1965. * ''Vita d'un uomo. Tutte le poesie'', redaktuar nga Leone Piccioni, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 1969; botim i ri i zgjeruar nga [[Carlo Ossola]], 2009. * ''Vita d'un uomo. Saggi e interventi'', redaktuar nga Mario Diacono dhe Luciano Rebay, Milano, Mondadori, 1974. * ''Vita d'un uomo. Viaggi e lezioni'', redaktuar nga Paola Montefoschi, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2000. * ''Vita d'un uomo. Traduzioni poetiche'', redaktuar nga Carlo Ossola dhe G. Radin, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2010. === Albume === * ''[[La vita, amico, è l'arte dell'incontro]]'', 1969, në bashkëpunim me [[Sergio Endrigo]] dhe [[Vinícius de Moraes]]. == Arkivi == Koleksioni Giuseppe Ungaretti ruhet në Arkivin Bashkëkohor "Alessandro Bonsanti" të [[Gabinetto Vieusseux]] në Firence, dhuruar në prill të vitit 2000 nga vajza e poetit, Anna Maria Ungaretti.<ref>{{cite web|url=http://siusa.archivi.beniculturali.it/cgi-bin/pagina.pl?TipoPag=comparc&Chiave=302627|title=Arkiva Giuseppe Ungaretti|publisher=SIUSA|access-date=8 janar 2018|language=it}}</ref> Koleksioni përmban korrespondencën, dorëshkrimet dhe esetë e tij kritike. == Homazhe == * Një avion [[Airbus A320]] i kompanisë [[Alitalia]] (regjistrimi EI-DTM) mban emrin e Giuseppe Ungaretti-t.<ref>{{cite web|url=https://www.azfleet.info/aerei/airbus-a320/ei-dtm|title=Avionët e Alitalia-s: EI-DTM|access-date=6 shkurt 2021|language=it}}</ref> == Në kulturën popullore == * Ungaretti shfaqet si personazh në romanin ''Il coraggio del pettirosso'' nga [[Maurizio Maggiani]]. == Nderime dhe çmime == * [[Skeda:Cordone di gran Croce OMRI BAR.svg|40px]] '''Kalorës i Kryqit të Madh të Urdhrit të Meritës së Republikës Italiane''' — dhënë më 2 qershor 1958.<ref name="quirinale">{{cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/32645|title=Insigniti: Ungaretti Giuseppe|publisher=Presidenca e Republikës Italiane|access-date=2 maj 2026|language=it}}</ref> * '''[[Çmimi Montefeltro]]''' (1960). * '''[[Çmimi Etna-Taormina]]''' (1966). * '''Çmimi Ndërkombëtar i Librit i Universitetit të Oklahomës''' (1970). == Referimet == {{Reflist}} sgod1gowtrn02e6isc966im3fzwjza1 2981037 2981035 2026-05-15T20:50:07Z Ensar Tahiri 185011 Rregullimi i etiketimit "datelindja" 2981037 wikitext text/x-wiki '''Giuseppe Ungaretti''' ([[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]], 8 shkurt 1888<ref name="datelindja">G. Ungaretti, ''Vita d'un Uomo'' (Poemat e plota), Milano, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1969.</ref> – [[Milano]], 2 qershor 1970) ishte një poet, shkrimtar, përkthyes dhe gazetar italian. [[Skeda:Giuseppe Ungaretti.jpg|parapamje|djathtas|Giuseppe Ungaretti në vitin 1967]] [[Skeda:Ungaretti firma.png|parapamje|djathtas|Nënshkruar nga Giuseppe Ungaretti]] Ai ishte një nga poetët kryesorë të letërsisë italiane të shekullit të 20-të. Poetika e tij, fillimisht e ndikuar nga simbolizmi francez, u karakterizua në ditët e para nga kompozime shumë të shkurtra, që përbëheshin nga disa fjalë thelbësore dhe ndonjëherë analogji guximtare, kryesisht të përfshira në koleksionin ''L'Allegria'' (1919);<ref>Ettore Allodoli, Giovanni Buti, ''Storia della letteratura italiana'', Firence, Sandron, 1963.</ref> Më pas ai kaloi në vepra më komplekse dhe të punuara me përmbajtje konceptuale sfiduese. Një fazë e tretë e evolução-s së tij poetik, e shënuar nga [[vajtimi]] për humbjen e parakohshme të djalit të tij, përfshinte vepra meditative me reflektim të thellë mbi gjendjen njerëzore. Në vitet e tij të fundit, poezitë e tij pasqyronin [[urtësia|urtësinë]], por edhe largimin dhe trishtimin e pleqërisë. Ai gjithashtu konsiderohej nga disa kritikë si një pararojë e [[hermetizmi (letërsi)|hermetizmit]].<ref>Francesco Flora, ''La poesia ermetica'', Bari, Laterza, 1936.</ref> {{Citat|Poetika është poetikë kur mban një sekret brenda vetes.|Giuseppe Ungaretti<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=wFXMBFNQYTg Intervistë në Rai] nga [[Ettore Della Giovanna]], 1961</ref>}} == Biografia == === Vitet e hershme === Giuseppe Ungaretti lindi në [[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]], në lagjen Moharrem Bek,<ref name="Vita d'un uomo LVII">G. Ungaretti, ''Vita d'un Uomo'' (Poemat e plota), Milano, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1969, f. LVII.</ref> më 8 shkurt 1888<ref name="datelindja" /> nga prindër [[italianë]] me origjinë nga [[Lucca]].<ref>Giulio Ferroni, Antonio Saccone, </ref>[https://www.google.it/books/edition/La_sabbia_e_il_marmo/aUsAEAAAQBAJ?hl=it&gbpv=1&pg=PA25&printsec=frontcover ''La sabbia e il marmo''], Donzelli, 2012, f. 25.</ref>. Babai i tij, Antonio (1842–1890), ishte një punëtor i angazhuar në gërmimet e [[Kanali i Suezit|Kanalit të Suezit]], i cili vdiq dy vjet pas lindjes së poetit të ardhshëm nga [[edema|hidropisia]], një sëmundje e marrë gjatë viteve të punës së rëndë.<ref>Që Antonio Ungaretti vdiq nga një sëmundje e marrë ndërsa punonte si punëtor në Kanalin e Suezit rrëfehet nga vetë poeti (G. Ungaretti, ''Il lavoro degli italiani'', në ''Gazzetta del Popolo'', 6 gusht 1931); e njëjta hipotezë përsëritet nga Leone Piccioni (''Vita d'un poeta'', Milano, Rizzoli, 1970) dhe nga Walter Mauro (''Vita di Giuseppe Ungaretti'', Camunia, Milano 1990). Studiues të tjerë propozojnë hipotezën e një aksidenti në punë (M. Diacono dhe L. Rebay, ''Cronologia'' në ''Saggi e Interventi'', Milano, Mondadori, 1974). Një tezë pak më ndryshe paraqitet në C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Firence, Le Monnier, 2019, fq. 5 dhe 319–320, ku – pjesërisht bazuar në një artikull të frymëzuar nga vetë poeti (G. Ansaldo, ''Giuseppe Ungaretti'', ''Il Lavoro'' i Gjenovës, 22 gusht 1933) – vihet re se Antonio Ungaretti nuk punoi si punëtor në Suez, por si mbikëqyrës kantieri.</ref> Nëna e tij, Maria Lunardini (1850–1926), drejtonte një [[furrë]] familjare, gjë që i mundësoi asaj të financonte arsimin e djalit të saj, duke e lejuar atë të regjistrohej në një nga shkollat më prestigjioze në Aleksandri, École artistique Jacot zvicerane.<ref name="Vita d'un uomo LVII"/> Ai ia kushtoi nënës së tij poezinë ''La madre'', të shkruar në vitin 1930, katër vjet pas vdekjes së saj.<ref>Maria Grazia Di Filippo, Chiara Smirne, [https://books.google.it/books?id=IMJNoEOuv34C&pg=PA115 ''Poesia italiana del Novecento''], De Agostini, 2011, f. 115.</ref> Dashuria e tij për [[poezinë]] filloi të formohej gjatë viteve të shkollës, duke u forcuar falë miqësive që krijoi në qytetin egjiptian, një vend po aq i pasur me tradita të lashta sa edhe me ndikime të reja, që vinin nga prania e njerëzve nga kaq shumë vende të botës; Ungaretti vetë kishte një kujdestare nga [[Sudani]], një shërbëtore [[Kroacia|kroate]] dhe një kujdestare [[Argjentina|argjentinase]]. Gjatë këtyre viteve, përmes revistës ''[[Mercure de France]]'', i riu u njoh me letërsinë franceze dhe, falë abonimit të tij në ''[[La Voce (revistë)|La Voce]]'',<ref>Ungaretti mori një abonim për ''La Voce'' në vitin 1910 (Letër nga Ungaretti për Prezzolini, datuar më 22 mars 1911, ''Lettere a Giuseppe Prezzolini'', redaktuar nga M. A. Terzoli, Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 2000, f. 3).</ref> si dhe letërsinë [[italiane]]. Ai kështu filloi të lexojë, ndër të tjera, veprat e [[Arthur Rimbaud]], [[Stéphane Mallarmé]], [[Giacomo Leopardi]], [[Friedrich Nietzsche]] dhe [[Charles Baudelaire]], këtë të fundit falë mikut të tij [[Moammed Sceab]].<ref>Muḥammad Shihāb, nga një familje mjaft e pasur egjiptiane (Ungaretti e përshkroi atë, me theks poetik, si "djalin e emirëve nomadë"), lindi në [[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]] më 23 janar 1887 nga Ibrāhīm Shihāb dhe ʿĀʾisha, mbiemri i së cilës, megjithatë, nuk është regjistruar. Ai ishte mik i ngushtë i poetit të ardhshëm, pasi të dy ndoqën Liceun Jacot, ku zhvilluan një pasion për veprat e Baudelaire-it dhe Nietzsche-së. Në vitin 1912, në moshën vetëm njëzet e pesë vjeç, ai emigroi në [[Franca|Francë]], në [[Parisi|Paris]], ku së shpejti iu bashkua Ungaretti. Ai vuajti gjendjen frustruese të një mërgimi (në një përpjekje të kotë për t'u integruar në shoqërinë pariziane, ai madje i kishte vënë vetes emrin Marcel), duke u mbajtur si kontabilist. Ai i dha fund jetës më 9 shtator 1913, në të njëjtën shtëpi me qira në 5 Rue des Carmes ku kishte jetuar me Ungaretti. Moammed Sceab u varros në varrezat e [[Ivry-sur-Seine]], siç e kujton shoku i tij i përkushtuar dhe i dashur i shkollës dhe miku i tij nga rinia në njërën prej poezive të tij.</ref> Ai gjithashtu korrespondoi me [[Giuseppe Prezzolini]]. Në vitin 1906, ai takoi [[Enrico Pea]], i cili sapo kishte emigruar në [[Khedivati i Egjiptit|Egjipt]], me të cilin ndau përvojën e "Baracca Rossa", një depo për mermer dhe druri e pikturuar në të kuqe, një vendtakim për [[socializmi|socialistët]] dhe [[anarkizmi|anarkistët]].<ref>Giuseppe Ungaretti, ''Vita d'un uomo - Saggi e interventi'', Segrate, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1974, f. 681. ISBN 978-88-04-11459-8.</ref> Ai filloi të punojë si korrespondent tregtar, një rol që e mbajti për një kohë, por bëri disa vendime të dobëta investimi; më pas u zhvendos në [[Parisi|Paris]] për të ndjekur studimet universitare. === Qëndrimi i tij në Francë === Në vitin 1912, pas një qëndrimi të shkurtër në [[Kajro|Kajro]], ai la Egjiptin dhe udhëtoi për në [[Franca|Francë]]. Gjatë udhëtimit, ai pa [[Italia (1861–1946)|Italinë]] dhe [[peizazh malor|peizazhin malor]] e saj për herë të parë. Në Paris, ai ndoqi për dy vjet ligjëratat e mbajtura nga filozofi [[Henri Bergson]], gjuhëtari [[Joseph Bédier]] dhe [[Fortunat Strowski]], në [[Sorbonne]] (duke dorëzuar një [[disertacion]] mbi [[Maurice de Guérin]] me Strowski) dhe në [[Collège de France]]. Pasi hyri në një rreth artistik ndërkombëtar, ai takoi [[Guillaume Apollinaire]], me të cilin krijoi një miqësi të ngushtë, [[Giovanni Papini]], [[Ardengo Soffici]], [[Aldo Palazzeschi]], [[Pablo Picasso]], [[Giorgio de Chirico]], [[Amedeo Modigliani]] dhe [[Georges Braque]]. I ftuar nga Papini, Soffici dhe Palazzeschi, ai së shpejti filloi të kontribuojë në revistën ''[[Lacerba]]'', duke botuar midis shkurtit dhe majit 1915 poezi me frymëzim [[futurizmi|futurist]] (disa nga vargjet e tij pasqyrojnë drejtpërdrejt ato të Palazzeschit). Në vitin 1913, miku i tij i fëmijërisë [[Moammed Sceab]] vdiq, pasi i dha fund jetës në dhomën e tij të hotelit në [[rue des Carmes]],<ref>Në afërsi të menjëhershme të ndalesës aktuale "Maubert-Mutualité" në metrosë e Parisit.</ref> të cilën e ndante me Ungaretti. Në vitin 1916, brenda koleksionit të poezive ''[[Il porto sepolto]]'', u botua poezia e dedikuar atij, ''In memoria''. Figura e mikut që kreu vetëvrasje në Paris përmendet edhe në tekste të tjera, si: ''Roman cinéma'' (në frëngjisht) dhe ''Chiaroscuro''. Ungaretti i referohet atij gjithashtu disa herë në korrespondencën e tij.<ref>[https://www.eer.cz/artkey/eer-202202-0005_stereoscopie-ungarettiane-in-memoria-e-roman-cinema-v.php Stereoskopitë e Ungaretti-t: ''In memoria'' dhe ''Roman cinéma''].</ref> Në Francë, Ungaretti reflektoi mbi përvojat e tij të mëparshme, duke përmirësuar njohuritë e tij letrare dhe stilin poetik. Pas disa botimeve në ''Lacerba'' (16 poezi), të mundësuara falë mbështetjes së Papini, Soffici dhe Palazzeschi, ai vendosi të regjistrohej vullnetar<ref>Kërkesa se poeti ishte regjistruar vullnetar u paraqit për herë të parë nga Mario Puccini në vitin 1927 (''Mistikizmi në Poesi: Ungaretti, një Njeri i Pikëllimit'', ''Bilycnis'', nr. 208, prill 1927, f. 248) dhe më vonë nga Luciano Rebay në 1962 (''Le origini della poesia di Giuseppe Ungaretti'', Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 1962, f. 13). Megjithatë, disa studiues kanë vënë në dukje se poeti nuk u regjistrua vullnetarisht, pasi kjo ishte një mobilizim "normal" pas mobilizimit të përgjithshëm: N. Bultrini – L. Fabi, ''Pianto di pietra. La Grande Guerra di Giuseppe Ungaretti'', Guidonia, Iacobelli, 2018, f. 19; P. Montefoschi, ''Cronologia di Viaggi e Lezioni'', Milano, Mondadori, 2000, f. LXXIII; C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Le Monnier, Firence 2019, f. 97–98. Pjesë nga dokumentet ushtarake që lidhen me pjesëmarrjen e Ungaretti-t në Luftën e Parë Botërore dhe informacione mbi praninë e tij në front dhe në prapavijë janë botuar në [http://www.ungarettivitanascosta.it/biografia/luoghi-comuni-falsi/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/ Giuseppe Ungaretti La Grande Guerra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323123057/http://www.ungarettivitanascosta.it/biografia/luoghi-comuni-falsi/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/ |date=23 mars 2020 }}</ref> për [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Madhe]]. === Lufta e Parë Botërore === {{Infobox person | name = Giuseppe Ungaretti | image = Ungaretti Giovane.jpg | caption = Ungaretti me uniformën e kaporalit | birth_date = 8 shkurt 1888 | birth_place = [[Aleksandria]], Egjipt | death_date = 1 qershor 1970 | death_place = [[Milano]], Itali | occupation = [[Poet]], shkrimtar | awards = '''Shërbimi ushtarak:''' 1915–1919 <br> '''Grada:''' [[Kaporal]] <br> '''Luftërat:''' [[Lufta e Parë Botërore]] }} Kur shpërtheu [[Lufta e Parë Botërore]] në 1914, Ungaretti mori pjesë aktivisht në fushatën [[intervencionizëm|intervencioniste]], duke u regjistruar më pas në [[regjimenti]] e 19-të të [[këmbësorisë]] të [[Brigadës së Mekanizuar "Brescia" |Brigada "Brescia"]] kur, më 24 maj 1915, [[Italia]] hyri në luftë. Pas betejave në [[Karst]] ai filloi të mbante një bllok me poezi, të cilat më vonë u mblodhën nga miku i tij [[Ettore Serra]] (një oficer i ri) dhe u shtypën, në tetëdhjetë kopje, në Stabilimento Tipografico Friulano në [[Udine]] në vitin 1916, me titullin ''Il porto sepolto''. Në atë kohë, ai gjithashtu kontribuonte në gazetën ''[[Sempre Avanti]]''. Ai kaloi një periudhë të shkurtër në [[Napoli]] në vitin 1916 (siç dëshmohet nga disa nga poezitë e tij, për shembull ''Natale'': ''"Nuk kam dëshirë / të zhytem / në një rrëmujë rrugësh...")''. <ref>G. Ungaretti, ''Tutte le poesie, cit.'', f. 62</ref> Më 26 janar 1917, në [[Santa Maria la Longa]], pranë Udine-s, ai shkroi poezinë e famshme ''[[Mattina (Ungaretti)|Mattina]]''. Në pranverën e vitit 1918, regjimenti ku bënte pjesë Ungaretti shkoi të luftonte në [[Franca|Francë]], në [[Champagne-Ardenne|Shampanjë]], me [[Korpusi II i Ushtrisë Italiane në Francë|Korpusin e Dytë të Ushtrisë Italiane]] të gjeneralit [[Alberico Albricci]]. Në korrik 1918, ai shkroi ''[[Soldati (poemë)|Soldati]]'', të krijuar në pyjet e Courtonit.<ref name="Courton">në [[Montagne de Reims]] (shih: {{cite web|url=http://www.geonames.org/3022874/bois-de-courton.html |publisher=geonames.org |title=Bois de Courton|language=it}}), afër, në [[Chaumuzy]], është përuruar një monument për ushtarët italianë që luftuan në Luftën e Parë Botërore.</ref> Kur u kthye në Paris më 9 nëntor 1918, ai e gjeti mikun e tij [[Guillaume Apollinaire]] në shtratin e tij, i goditur nga [[gripi spanjoll]]. [[Skeda:Casa sinistrata Piave.jpg|parapamje|majtas|Vëllimi poetik ''[[Allegria di naufragi]]'' i është kushtuar luftës (foto nga [[Luigi Marzocchi]])]] === Periudha ndërmjet dy luftërave === Pas luftës, Ungaretti mbeti në kryeqytetin francez, fillimisht si korrespondent i gazetës ''[[Il Popolo d'Italia]]'', të redaktuar nga [[Benito Mussolini]], dhe më vonë si nëpunës në zyrën e shtypit të ambasadës italiane. Në vitin 1919, u botua në Paris përmbledhja e tij me poezi në [[gjuhë frënge|frëngjisht]], ''La guerre - Une poésie''; kjo përmbledhje do të përfshihej më vonë në vëllimin e tij të dytë, ''[[Allegria di naufragi]]'', të botuar në [[Firence]] po atë vit. Në vitin 1920, ai u martua me Jeanne Dupoix, me të cilën pati tre fëmijë: Jean-Claude (i cili vdiq foshnjë në vitin 1921), Anna Maria (e njohur si Ninon, 1925–2015) dhe Antonio Benito (i njohur si Antonietto, 1930–1939).<ref>{{cite web|url=http://www.povo.it/ad/pdf/060505dantecult.pdf|title=Ninon e Antonietto Ungaretti estudantes em São Paulo|language=pt}}</ref> [[Skeda:Duello Ungaretti Bontempelli.jpg|parapamje|majtas|Dueli me armë të mprehta midis Giuseppe Ungaretti dhe Massimo Bontempelli (1926)]] Në vitin 1921, ai u zhvendos me familjen në Marino, në [[Provinca e Romës|provincën e Romës]], dhe punoi në zyrën e shtypit të Ministrisë së Punëve të Jashtme. Vitet 1920 shënuan një kthesë në jetën private dhe kulturore të poetit. Ai iu bashkua [[Partia Nacional-Fashiste|Partisë Fashiste]] dhe në vitin 1925 nënshkroi [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|Manifestin e Intelektualëve Fashistë]].<ref>C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Firence, Le Monnier, 2019, fq. 259–261.</ref> Gjatë atyre viteve, ai ishte shumë aktiv si shkrimtar për gazetat dhe revistat franceze (''[[Commerce (revistë)|Commerce]]'' dhe ''Mesures'') dhe botimet italiane (përfshirë ''[[La Gazzetta del Popolo]]''). Ai ndërmori disa udhëtime brenda dhe jashtë [[Italia|Italisë]] për të mbajtur ligjërata, ndërkohë që mori disa nderime zyrtare, si [[Premio del Gondoliere]]. Këto ishin gjithashtu vitet kur u realizua vepra ''[[Sentimento del Tempo]]''; botimet e para të disa poezive të kësaj vepre u shfaqën në ''[[L'Italia letteraria]]'' dhe ''Commerce''. Në vitin 1923, ''Il porto sepolto'' u ribotua në [[La Spezia]], me një parathënie nga [[Benito Mussolini]], të cilin e kishte takuar në vitin 1915 gjatë fushatës së socialistëve ndërhyrës.<ref>{{cite web |url=http://www.novecentoletterario.it/profili/profilo%20di%20ungaretti.htm |title=Giuseppe Ungaretti/biography |site= |access-date=31 gusht 2008 |archive-date=7 shtator 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907034847/http://www.novecentoletterario.it/profili/profilo%20di%20ungaretti.htm |url-status=dead |language=it}}</ref> Në vitin 1925, ai ishte ndër nënshkruesit e [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|Manifestit të Intelektualëve Fashistë]], i cili lavdëronte fashizmin si një lëvizje revolucionare. Më 8 gusht 1926, në vilën e [[Luigi Pirandello]], ai sfidoi [[Massimo Bontempelli]]-n në një duel për shkak të një polemike në gazetën ''Il Tevere'': Ungaretti u plagos lehtë në krahun e djathtë dhe dueli përfundoi me pajtim.<ref>{{cite web|url=https://www.sslazioscherma.com/wordpress/wp-content/uploads/2015/08/duello-212.pdf|title=Dueli Ungaretti–Bontempelli|access-date=26 tetor 2023|language=it}}</ref> Gjithashtu në verën e vitit 1926, ai u zhvendos në Marino, ku shkroi poezinë ''Stelle''. Ai banoi fillimisht në Corso Vittoria Colonna, dhe nga shtatori i vitit 1931 në një vilë të vogël të njohur si 'Ghibellino', ku jetoi deri në vitin 1934 me gruan e tij Jeanne Dupoix dhe vajzën e tij Anna Maria. Në vitin 1928, ai kaloi një [[konvertimi fetar|konvertim fetar]] në [[katolicizëm]], siç dëshmohet edhe në veprën ''[[Sentimento del Tempo]]''.<ref>{{cite web |url=http://www.aleteia.org/it/arte/articolo/ungaretti-vita-conversione-poesia-guerra-cristo-pasqua-5775481987137536 |title=Ungaretti: vita, conversione e poesia |access-date=7 mars 2015|language=it}}</ref> Që nga viti 1931, poeti u emërua korrespondent special për ''La Gazzetta del Popolo'' dhe udhëtoi në Egjipt, [[Korsikë]], [[Holanda|Holandë]] dhe [[Italia e Jugut|Italinë e Jugut]]. Këto përvoja u përmblodhën në koleksionin ''Il povero nella città'' (1949) dhe më vonë në ''Il deserto e dopo'' (1961). Në vitin 1933, poeti kishte arritur kulmin e famës së tij. Në vitin 1936, gjatë një udhëtimi në [[Argjentina|Argjentinë]], iu ofrua katedra e Letërsisë Italiane në [[Universiteti i São Paulos]] në [[Brazili|Brazil]], të cilën Ungaretti e pranoi. Ai u zhvendos atje me familjen dhe qëndroi deri në vitin 1942. Në São Paulo, djali i tij Antonietto vdiq në vitin 1939, në moshën nëntëvjeçare, nga një apendicit i trajtuar keq. Kjo tragjedi e la poetin në një gjendje pikëllimi të thellë, gjë që pasqyrohet në vëllimet *Il Dolore* (1947) dhe *Un Grido e Paesaggi* (1952). === Lufta e Dytë Botërore dhe periudha pas luftës === [[Skeda:Giuseppe_Ungaretti_e_Arnoldo_Mondadori_archivi_Mondadori_AA205209.jpg|parapamje|Giuseppe Ungaretti (majtas) me botuesin [[Arnoldo Mondadori]] dhe shkrimtarin Tommaso Antongini në vitet 1940.]] Në vitin 1942, Ungaretti u kthye në Itali, ku u emërua profesor i Letërsisë Italiane Moderne dhe Bashkëkohore në [[Universiteti i Romës La Sapienza|Universitetin e Romës]]. Ai vazhdoi të shkruante dhe të botonte poezi që reflektonin tmerret e luftës dhe dhimbjen njerëzore. [[Skeda:Photo_Portrait_of_the_Italian_poet_and_writer_Giuseppe_Ungaretti_aboard_the_ship_Cristoforo_Colombo_1964_-_Touring_Club_Italiano_11_5598.jpg|parapamje|majtas|Portret i poetit në bordin e anijes Cristoforo Colombo në vitin 1964.]] Në vitin 1942, Ungaretti u kthye në Itali dhe u emërua anëtar i [[Accademia d'Italia]] dhe, "në bazë të reputacionit të tij të shquar", profesor i Letërsisë Moderne dhe Kontemporane në [[Sapienza – Università di Roma|Universitetin "La Sapienza" të Romës]]. Në mars 1943, Ungaretti mbajti një ligjëratë në [[Universiteti i Zagrebit]] mbi "Leopardi, pionieri i poezisë moderne lirike",<ref>Rodogno Davide, ''The New Mediterranean Order. The Occupation Policies of Fascist Italy in Europe (1940–1943)'' Bollati Boringhieri, 2003, f. 274.</ref> si pjesë e politikave më të gjera të Musolinit për depërtim kulturor të [[Mbretërisë së Italisë (1861–1946)|Italisë]] në [[Shtetin e Pavarur të Kroacisë|Kroaci]]. Pavarësisht meritat e tij letrare dhe akademike, poeti u bë viktimë e [[Komisionit të Pastrimit|pastrimit]] që pasoi [[Rënien e Fashizmit|rënien e regjimit fashist]]: sidomos nga korriku i vitit 1944, viti në të cilin Ministri i Arsimit [[Guido De Ruggiero]] nënshkroi dekretin që pezullonte Ungaretti-n nga mësimdhënia, deri në shkurt të vitit 1947, kur ministri i ri i arsimit [[Guido Gonella]] e riktheu përfundimisht poetin si lektor. <ref>Historia rrëfehet, përmes dëshmive dokumentare dhe korrespondencës, në librin ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'', Milano, Mondadori, 2013.</ref> Si dëshmi e përpjekjeve të tij të palodhta për t'u rikthyer në detyrë, ekziston një letër, e datuar më 17 korrik 1946, e dërguar [[Kryeministrit]] të atëhershëm [[Alcide De Gasperi]],<ref>Letra e Ungaretti-t për De Gasperi-n riprodhohet në koleksionin e letrave ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'', Milano, Mondadori, 2013.</ref> në të cilën Ungaretti mbrojti çështjen e tij, duke listuar arritjet e tij të shumta në Itali dhe jashtë saj. Poeti më pas do të mbante rolin e tij si lektor universitar deri në vitin 1958 dhe më pas, si 'lektor nderi', deri në vitin 1965. Rreth katedrës së tij u formuan një numër intelektualësh që më vonë do të dalloheshin përmes aktiviteteve të rëndësishme kulturore dhe akademike, si [[Leone Piccioni]], [[Luigi Silori]], [[Mario Petrucciani]], [[Raffaello Brignetti]], [[Ornella Sobrero]], [[Franco Costabile]], dhe [[Elio Filippo Accrocca]]. Që nga viti 1942, shtëpia botuese [[Arnoldo Mondadori Editore|Mondadori]] filloi të botojë veprat e plota të Ungaretti-t, me titullin ''Vita d'un uomo''. Në periudhën pas-luftës, Ungaretti botoi koleksione të reja poezish, duke iu përkushtuar me entuziazëm udhëtimeve që i lejonin të përhapnin mesazhin e tij dhe duke fituar çmime të rëndësishme, si [[Çmimi Montefeltro]] në 1960 dhe [[Çmimi Etna-Taormina]] në 1966. Ai botoi një përkthim shumë të vlerësuar të ''[[Phaedra (Racine)|Fedra]]'' nga [[Jean Racine]] dhe në vitin 1954 iu afrua fitimit të [[Çmimit Nobel për Letërsi]].<ref>Koleksioni i letrave ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'' (Mondadori, 2013) përmban letrat në të cilat Ungaretti diskuton ndërhyrjet akademike (një shënim në fund të faqes transkripton letrën nga kritiku Giuseppe De Robertis për Akademinë Suedeze) dhe politike të bëra në vitin 1954 për të mbështetur kandidaturën e tij për Çmimin Nobel në Letërsi. </ref> Ungaretti u hidhërua thellë nga mosdhënia e çmimit.<ref>Në një letër të dërguar më 4 nëntor 1959 mikut të tij francez Jean Lescure—i cili, rastësisht, e kishte ndihmuar vazhdimisht në përpjekjen e tij për Çmimin Nobel—Ungaretti e përshkroi hidhur [[Salvatore Quasimodo|Quasimodon]] si një "opportunist", duke vënë në dyshim antifašizmin e tij të majtë dhe duke e akuzuar se kishte "bashkëpunuar për njëzet vjet me revistat më të ashpra fashiste". Për më tepër, Ungaretti gabimisht pretendoi se Quasimodo u bë profesor në vitin 1944 falë bashkëpunimit të tij me [[Republikën Sociale Italiane|Republikën e Salò-s]] (në të vërtetë, emërimi ishte në vitin 1941). Mërzia e tij ndaj Akademisë Suedeze e çoi të pretendonte se juria përbëhej nga "katër poetë qesharakë" dhe se Çmimi Nobel ishte "plehra". Giuseppe Ungaretti – Jean Lescure. Korrespondenca (1951–1966) </ref><ref>[https://www.raicultura.it/letteratura/articoli/&#x20;2018/12/Ungaretti-Quasimodo-Montale-lunica-volta-insieme-in-TV-89fca767-1992-4436-9769-5972bb024b05.html Ungaretti, Quasimodo, Montale: hera e vetme së bashku në TV]</ref> === Vitet e fundit === Në vitet e tij të fundit, Giuseppe Ungaretti nisi një lidhje romantike me [[Bruna Bianco]], të cilën e takoi në Brazil. Katërqind letra mbeten si dëshmi e marrëdhënies së tyre pasionante. Në vitin 1968, Ungaretti arriti një sukses të madh televiziv duke lexuar fragmente nga ''[[Odissea (miniseri)|Odissea]]'' e Franco Rossit, duke magjepsur audiencën me interpretimin e tij ekspresiv. Në ditëlindjen e tij të tetëdhjetë, ai u nderua në [[Campidoglio]] në prani të kryeministrit [[Aldo Moro]], ku mori vlerësime edhe nga rivalët e tij [[Eugenio Montale]] dhe [[Salvatore Quasimodo]].<ref>[http://www.letteratura.rai.it/articoli/ungaretti-quasimodo-montale-l%E2%80%99unica-volta-insieme-in-tv/2250/default.aspx Letërsia - 80-vjetori i Ungaretti-t]</ref> [[Skeda:Ungaretti, 1968.jpg|parapamje|Giuseppe Ungaretti në vitin 1968]] Në vitin 1969, shtëpia botuese Mondadori nisi serinë prestigjioze [[Meridiani Mondadori|Meridiani]] me veprat e tij të plota. Natën midis 31 dhjetorit 1969 dhe 1 janarit 1970, ai shkroi poezinë e tij të fundit, ''L'Impietrito e il Velluto''. Në vitin 1970, gjatë një udhëtimi në [[New York]], shëndeti i tij u përkeqësua. Ai vdiq në [[Milano]], natën midis 1 dhe 2 qershorit 1970, në moshën 82-vjeçare nga [[bronkopneumonia]]. Varrimi u zhvillua në Romë, në [[Bazilika e Shën Lorencit jashtë mureve]], por pa pjesëmarrjen zyrtare të qeverisë italiane. Ai prehet në [[Varrezat Verano]], pranë bashkëshortes së tij Jeanne dhe vajzës Ninon. == Poetikë == ''L'Allegria'' shënon një moment kyç në historinë e letërsisë italiane: Ungaretti ripërpunon mesazhin formal të simbolistëve (në veçanti vargjet e copëtuara dhe pa pikësim të ''Calligrammes'' të [[Guillaume Apollinaire]]) në një mënyrë origjinale, duke e kombinuar atë me përvojën tmerrshme të luftës. Dëshira për vëllazëri në vuajtje shoqërohet me kërkimin e një 'harmonie' të re me kozmosin, e cila kulmon në poezinë "[[Mattina (Ungaretti)|Mattina]]" (1917).<ref>E. Gioanola, ''Storia letteraria del Novecento in Italia'', Torino, 1976.</ref> Ky shpirt mistik-fetar do të evoluonte në konvertimin e tij në ''[[Sentimento del Tempo]]'', ku fokusi te vlera e fjalës tregon poezinë si të vetmen mundësi për njeriun për t'u shpëtuar nga "mbytja universale". Në poezitë si ''[[Veglia (poezi)|Veglia]]'' dhe ''Non Gridate Più'', elementi i përbashkët është dëshira për të çuar përpara "vrullin jetësor" (''slancio vitale''), që buron nga ndjenja e pasigurisë dhe vizioni i vdekjes. Çasti më dramatik në udhëtimin e tij rrëfehet në ''Il Dolore'': vdekja e djalit të tij, Antonio, në Brazil. Ky hidhërim i brendshëm e shoqëroi poetin deri në vdekje, duke u ndërprerë vetëm nga çaste të shkurtra drite, si pasioni për poeten [[Bruna Bianco]] apo kujtimet e fëmijërisë për Dunja-n, dadën e moshuar që e quante "univers":<ref>G. Ungaretti, ''Vita d'un uomo'' (Tutte le poesie), Mondadori, f. 326.</ref> [[Skeda:Giuseppe Ungaretti (basco).jpg|parapamje|majtas|Ungaretti me beretën e tij të famshme]] {{Citat|Mëndafshi i shikimit të Dunjas<br />Mëshira kthehet si një shkëlqim.|nga ''L'Impietrito e il Velluto'', 1970}} == Suksesi i Ungaretti-t == Poezia e Ungaretti-t shkaktoi konfuzion që nga shfaqja e parë e ''Porto Sepolto''. Ajo u mirëprit mirë nga intelektualët e revistës ''[[La Voce]]'' dhe nga miqtë e tij francezë si [[Guillaume Apollinaire]] dhe [[Louis Aragon]]. Megjithatë, nuk munguan polemikat; kritikët tradicionalë, si ndjekësit e [[Benedetto Croce]], nuk e kuptuan dhe e dënuan natyrën e saj fragmentare. === Trashëgimia dhe ndikimi === Ishin mbi të gjitha poetët e [[Hermeticizmi (letërsi)|hermetizmit]] që e njohën Ungaretti-n si poetin që kishte arritur i pari të rinovonte në mënyrë formale dhe të thellë vargun e traditës italiane. Pas botimit të ''Sentimento del Tempo'', ata e përshëndetën Ungaretti-n si mjeshtrin dhe pararojën e shkollës së tyre poetike, si iniciatorin e "poezisë së pastër". Që atëherë, krijimtaria e Ungaretti-t ka pasur një sukses të pandërprerë. Shumë poetë të gjysmës së dytë të shekullit të 20-të e konsideruan atë, së bashku me [[Umberto Saba]] dhe [[Eugenio Montale]], si një pikënisje thelbësore për letërsinë moderne italiane. == Veprat == === Poezi === * ''[[Il porto sepolto]]'', [[Udine]], Stabilimento tipografico friulano, dhjetor 1916; [[La Spezia]], Stamperia Apuana, 1923. * ''Natale'', [[Napoli]], 26 dhjetor 1916. * ''La guerre. Une poésie'', [[Paris]], Etablissements lux, 1919. Ribotim: [[Nantes]], Le passeur, 1999 (nën kujdesin e [[Jean-Charles Vegliante|J.-Charles Vegliante]]). * ''[[Allegria di naufragi]]'', [[Firence]], Vallecchi, 1919. * ''[[L'allegria]]'', [[Milano]], Preda, 1931. * ''[[Sentimento del tempo]]'', Firence, Vallecchi, 1933. * ''Poesie disperse'', Milano, A. Mondadori, 1945. [1915-1927] * ''La guerra'', botimi i parë italian, Milano, 1947. * ''Il dolore. 1937-1946'', Milano, A. Mondadori, 1947. * ''Derniers Jours. 1919'', Milano, Garzanti, 1947. * ''La terra promessa. Frammenti'', Milano, A. Mondadori, 1950. * ''Gridasti soffoco...'', Milano, Edizioni Fiumara, 1951. * ''Un grido e paesaggi'', Milano, Schwarz, 1952. * ''Les cinq livres'', tekst në frëngjisht nga autori dhe [[Jean Lescure]], Paris, Les éditions de minuit, 1953. * ''Il taccuino del vecchio'', Milano, A. Mondadori, 1960. * ''Dialogo'', me [[Bruna Bianco]], Milano, Fògola, 1968. === Proza dhe eseistika === * ''Il povero na città'', Milano, Edizioni della meridiana, 1949. * ''Il deserto e dopo'', Milano, A. Mondadori, 1961. * ''Saggi e interventi'', Milano, A. Mondadori, 1974. * ''Invenzione della poesia moderna. Lezioni brasiliane di letteratura (1937-1942)'', nën kujdesin e Paola Montefoschi, Napoli, Edizioni scientifiche italiane, 1984. === Përkthime === * ''Traduzioni. Saint-John Perse, William Blake, Gongora, Esenin, Jean Paulhan, Affrica'', Romë, Edizioni di Novissima, 1936. * ''22 sonetti di Shakespeare'', Romë, Documento, Editore Libraio, 1944. * ''40 sonetti di Shakespeare'', Milano, A. Mondadori, 1946. * ''Da Góngora e da Mallarmé'', Milano, A. Mondadori, 1948. * [[Jean Racine]], ''Fedra'', Milano, A. Mondadori, 1950. * ''Visioni di William Blake'', Milano, A. Mondadori, 1965. === Korespondenca === * ''Letra nga Fronti për [[Gherardo Marone]] (1916–1918)'', redaktuar nga Armando Marone, me një parathënie nga [[Leone Piccioni]], Milano, A. Mondadori, 1978; me titull të ri ''Nga një pllakë betoni. Letra nga Fronti'', botim i ri, hyrje dhe redaktim nga Francesca Bernardini Napoletano, seria Meridiani paperback, Mondadori, 2015, ISBN 978-88-046-5352-3. * ''Letra për [[Ardengo Soffici|Soffici]], 1917–1930'', redaktuar nga Paola Montefoschi dhe Leone Piccioni, seria Nuovi Saggi, Firence, Sansoni, 1981. * ''Letra për [[Enrico Pea]]'', redaktuar nga Jole Soldateschi, me një shënim hyrës nga [[Giorgio Luti]], Milano, Libri Scheiwiller, 1983, ISBN 978-88-764-4016-8. * G. Ungaretti – [[Giuseppe De Robertis]], ''Korrespondenca 1931–1962, me një shtojcë me dorëshkrime të papublikuara të poezive të Ungaretti-t'', hyrje, tekste dhe shënime të redaktuara nga Domenico De Robertis, Milano, Il Saggiatore, 1984. * ''Letra për [[Giovanni Papini]]. 1915–1948'', redaktuar nga Maria Antonietta Terzoli, parathënie nga Leone Piccioni, seria Saggi e testi, Milano, A. Mondadori, 1988, ISBN 978-88-043-1572-8. * ''Cahiers [[Jean Paulhan]] 5. Correspondence between Jean Paulhan and Giuseppe Ungaretti, 1921–1968'', redaktuar dhe komentuar nga Jacqueline Paulhan, Luciano Rebay dhe Jean-Charles Vegliante, me një parathënie nga Luciano Rebay, Paris, Gallimard, 1989, ISBN 978-20-707-1665-4. * [[Vincenzo Cardarelli]] – G. Ungaretti, ''Letra për Corrado Pavolini'', redaktuar nga F. Bernardini Napoletano dhe M. Mascia Galateria, seria Carte e carteggi del Novecento, Romë, Bulzoni, 1989, ISBN 978-88-711-9045-7. * G. Ungaretti – [[Piero Bigongiari]], ''Carteggio'', Instituti i Studimeve Letrare të Kohës së Re, Napoli, Edizioni Scientifiche Italiane, 1992, ISBN 978-88-710-4371-5. * ''Letra për [[Giuseppe Prezzolini]] 1911–1969'', redaktuar nga Maria Antonietta Terzoli, seria Epistolar, Korespondencë dhe Dëshmi, Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 2001, ISBN 978-88-871-1472-0. * Piero Bigongiari – G. Ungaretti, '''Siguria e Poesisë'. Letra (1942–1970)''', redaktuar nga T. Spignoli, Polistampa, 2008, ISBN 978-88-596-0430-3. * [[Carlo Betocchi]] – G. Ungaretti, ''Letra 1946–1970'', redaktuar nga E. Lima, Firence, Società Editrice Fiorentina, 2012, ISBN 978-88-603-2198-5. * ''Gëzimi është elementi im. Treqind letra me Leone Piccioni'', me një kontribut nga L. Piccioni, redaktuar nga Silvia Zoppi Garampi, seria Oscar Shkrimtarë Modernë, Milano, Mondadori, 2013, ISBN 978-88-046-3120-0. * [[Vittorio Sereni]] – G. Ungaretti, ''Një pikë ujë për të shuar etjen. Letra 1949–1969'', redaktuar nga G. Palli Baroni, seria Lettere, Milano, Archinto, 2013, ISBN 978-88-776-8638-1. * ''Letra nga fronti për [[Mario Puccini]]'', redaktuar nga F. De Nicola, Milano, Archinto, 2015, ISBN 978-88-776-8671-8. * [[Luigi Nono (kompozitor)|Luigi Nono]] – G. Ungaretti, ''Për një zjarr të pezulluar. Letra 1950–1969'', redaktuar nga Paolo Dal Molin dhe Maria Carla Papini, Milano, Il Saggiatore, 2016, ISBN 978-88-428-2115-1. * ''Letra për [[Bruna Bianco|Bruna]]'', redaktuar nga [[Silvio Ramat]], seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2017, ISBN 978-88-046-8113-7. * ''Giuseppe Ungaretti in Borromeo'', korrespondencë midis [[Cesare Angelini]] dhe Giuseppe Ungaretti, redaktuar nga Fabio Maggi, në "Quaderni borromaici", nr. 4, Pavia, fq. 109–121, 2017. * ''Letrat e një jete 1909–1970'', redaktuar nga Francesca Bernardini Napoletano, seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2022, ISBN 978-88-047-2495-7. === Veprat e plota === * ''Vita d'un uomo'' (Jeta e një njeriu): ** Vëll. I, ''L'Allegria. 1914–1919'', Milano, 1942. ** Vëll. II, ''Sentimento del Tempo. 1919–1935'', Milano, 1943. ** Vëll. III, ''Poesie disperse'', Milano, 1945. ** Vëll. IV, ''40 sonetti di Shakespeare'', Milano, 1946. ** Vëll. V, ''Il Dolore. 1937–1946'', Milano, 1947. ** Vëll. VI, ''Da Góngora e da Mallarmé'', Milano, 1948. ** Vëll. VII, ''Fedra di Jean Racine'', Milano, 1950. ** Vëll. VIII, ''La Terra Promessa. Frammenti'', Milano, 1954. ** Vëll. IX, ''Un grido e paesaggi'', Milano, 1954. ** Vëll. X, ''Il taccuino del vecchio'', Milano, 1960. ** Vëll. XI, ''Il deserto e dopo. 1931–1946'', Milano, 1961. ** Vëll. XII, ''Visioni di William Blake'', Milano, 1965. * ''Vita d'un uomo. Tutte le poesie'', redaktuar nga Leone Piccioni, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 1969; botim i ri i zgjeruar nga [[Carlo Ossola]], 2009. * ''Vita d'un uomo. Saggi e interventi'', redaktuar nga Mario Diacono dhe Luciano Rebay, Milano, Mondadori, 1974. * ''Vita d'un uomo. Viaggi e lezioni'', redaktuar nga Paola Montefoschi, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2000. * ''Vita d'un uomo. Traduzioni poetiche'', redaktuar nga Carlo Ossola dhe G. Radin, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2010. === Albume === * ''[[La vita, amico, è l'arte dell'incontro]]'', 1969, në bashkëpunim me [[Sergio Endrigo]] dhe [[Vinícius de Moraes]]. == Arkivi == Koleksioni Giuseppe Ungaretti ruhet në Arkivin Bashkëkohor "Alessandro Bonsanti" të [[Gabinetto Vieusseux]] në Firence, dhuruar në prill të vitit 2000 nga vajza e poetit, Anna Maria Ungaretti.<ref>{{cite web|url=http://siusa.archivi.beniculturali.it/cgi-bin/pagina.pl?TipoPag=comparc&Chiave=302627|title=Arkiva Giuseppe Ungaretti|publisher=SIUSA|access-date=8 janar 2018|language=it}}</ref> Koleksioni përmban korrespondencën, dorëshkrimet dhe esetë e tij kritike. == Homazhe == * Një avion [[Airbus A320]] i kompanisë [[Alitalia]] (regjistrimi EI-DTM) mban emrin e Giuseppe Ungaretti-t.<ref>{{cite web|url=https://www.azfleet.info/aerei/airbus-a320/ei-dtm|title=Avionët e Alitalia-s: EI-DTM|access-date=6 shkurt 2021|language=it}}</ref> == Në kulturën popullore == * Ungaretti shfaqet si personazh në romanin ''Il coraggio del pettirosso'' nga [[Maurizio Maggiani]]. == Nderime dhe çmime == * [[Skeda:Cordone di gran Croce OMRI BAR.svg|40px]] '''Kalorës i Kryqit të Madh të Urdhrit të Meritës së Republikës Italiane''' — dhënë më 2 qershor 1958.<ref name="quirinale">{{cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/32645|title=Insigniti: Ungaretti Giuseppe|publisher=Presidenca e Republikës Italiane|access-date=2 maj 2026|language=it}}</ref> * '''[[Çmimi Montefeltro]]''' (1960). * '''[[Çmimi Etna-Taormina]]''' (1966). * '''Çmimi Ndërkombëtar i Librit i Universitetit të Oklahomës''' (1970). == Referimet == {{Reflist}} j0zhxt0chkb0k0k0jmkehx02cmnuyw0 2981040 2981037 2026-05-15T20:55:51Z Ensar Tahiri 185011 Kontrollim 2981040 wikitext text/x-wiki '''Giuseppe Ungaretti''' ([[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]], 8 shkurt 1888<ref name="datelindja">G. Ungaretti, ''Vita d'un Uomo'' (Poemat e plota), Milano, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1969.</ref> – [[Milano]], 2 qershor 1970) ishte një poet, shkrimtar, përkthyes dhe gazetar italian. [[Skeda:Giuseppe Ungaretti.jpg|parapamje|djathtas|Giuseppe Ungaretti në vitin 1967]] [[Skeda:Ungaretti firma.png|parapamje|djathtas|Nënshkruar nga Giuseppe Ungaretti]] Ai ishte një nga poetët kryesorë të letërsisë italiane të shekullit të 20-të. Poetika e tij, fillimisht e ndikuar nga simbolizmi francez, u karakterizua në ditët e para nga kompozime shumë të shkurtra, që përbëheshin nga disa fjalë thelbësore dhe ndonjëherë analogji guximtare, kryesisht të përfshira në koleksionin ''L'Allegria'' (1919);<ref>Ettore Allodoli, Giovanni Buti, ''Storia della letteratura italiana'', Firence, Sandron, 1963.</ref> Më pas ai kaloi në vepra më komplekse dhe të punuara me përmbajtje konceptuale sfiduese. Një fazë e tretë e evolução-s së tij poetik, e shënuar nga [[vajtimi]] për humbjen e parakohshme të djalit të tij, përfshinte vepra meditative me reflektim të thellë mbi gjendjen njerëzore. Në vitet e tij të fundit, poezitë e tij pasqyronin [[urtësia|urtësinë]], por edhe largimin dhe trishtimin e pleqërisë. Ai gjithashtu konsiderohej nga disa kritikë si një pararojë e [[hermetizmi (letërsi)|hermetizmit]].<ref>Francesco Flora, ''La poesia ermetica'', Bari, Laterza, 1936.</ref> {{Citat|Poetika është poetikë kur mban një sekret brenda vetes.|Giuseppe Ungaretti<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=wFXMBFNQYTg Intervistë në Rai] nga [[Ettore Della Giovanna]], 1961</ref>}} == Biografia == === Vitet e hershme === Giuseppe Ungaretti lindi në [[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]], në lagjen Moharrem Bek,<ref name="Vita d'un uomo LVII">G. Ungaretti, ''Vita d'un Uomo'' (Poemat e plota), Milano, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1969, f. LVII.</ref> më 8 shkurt 1888<ref name="datelindja" /> nga prindër [[italianë]] me origjinë nga [[Lucca]].<ref>Giulio Ferroni, Antonio Saccone, </ref>[https://www.google.it/books/edition/La_sabbia_e_il_marmo/aUsAEAAAQBAJ?hl=it&gbpv=1&pg=PA25&printsec=frontcover ''La sabbia e il marmo''], Donzelli, 2012, f. 25.</ref>. Babai i tij, Antonio (1842–1890), ishte një punëtor i angazhuar në gërmimet e [[Kanali i Suezit|Kanalit të Suezit]], i cili vdiq dy vjet pas lindjes së poetit të ardhshëm nga [[edema|hidropisia]], një sëmundje e marrë gjatë viteve të punës së rëndë.<ref>Që Antonio Ungaretti vdiq nga një sëmundje e marrë ndërsa punonte si punëtor në Kanalin e Suezit rrëfehet nga vetë poeti (G. Ungaretti, ''Il lavoro degli italiani'', në ''Gazzetta del Popolo'', 6 gusht 1931); e njëjta hipotezë përsëritet nga Leone Piccioni (''Vita d'un poeta'', Milano, Rizzoli, 1970) dhe nga Walter Mauro (''Vita di Giuseppe Ungaretti'', Camunia, Milano 1990). Studiues të tjerë propozojnë hipotezën e një aksidenti në punë (M. Diacono dhe L. Rebay, ''Cronologia'' në ''Saggi e Interventi'', Milano, Mondadori, 1974). Një tezë pak më ndryshe paraqitet në C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Firence, Le Monnier, 2019, fq. 5 dhe 319–320, ku – pjesërisht bazuar në një artikull të frymëzuar nga vetë poeti (G. Ansaldo, ''Giuseppe Ungaretti'', ''Il Lavoro'' i Gjenovës, 22 gusht 1933) – vihet re se Antonio Ungaretti nuk punoi si punëtor në Suez, por si mbikëqyrës kantieri.</ref> Nëna e tij, Maria Lunardini (1850–1926), drejtonte një [[furrë]] familjare, gjë që i mundësoi asaj të financonte arsimin e djalit të saj, duke e lejuar atë të regjistrohej në një nga shkollat më prestigjioze në Aleksandri, École artistique Jacot zvicerane.<ref name="Vita d'un uomo LVII"/> Ai ia kushtoi nënës së tij poezinë ''La madre'', të shkruar në vitin 1930, katër vjet pas vdekjes së saj.<ref>Maria Grazia Di Filippo, Chiara Smirne, [https://books.google.it/books?id=IMJNoEOuv34C&pg=PA115 ''Poesia italiana del Novecento''], De Agostini, 2011, f. 115.</ref> Dashuria e tij për [[poezinë]] filloi të formohej gjatë viteve të shkollës, duke u forcuar falë miqësive që krijoi në qytetin egjiptian, një vend po aq i pasur me tradita të lashta sa edhe me ndikime të reja, që vinin nga prania e njerëzve nga kaq shumë vende të botës; Ungaretti vetë kishte një kujdestare nga [[Sudani]], një shërbëtore [[Kroacia|kroate]] dhe një kujdestare [[Argjentina|argjentinase]]. Gjatë këtyre viteve, përmes revistës ''[[Mercure de France]]'', i riu u njoh me letërsinë franceze dhe, falë abonimit të tij në ''[[La Voce (revistë)|La Voce]]'',<ref>Ungaretti mori një abonim për ''La Voce'' në vitin 1910 (Letër nga Ungaretti për Prezzolini, datuar më 22 mars 1911, ''Lettere a Giuseppe Prezzolini'', redaktuar nga M. A. Terzoli, Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 2000, f. 3).</ref> si dhe letërsinë [[italiane]]. Ai kështu filloi të lexojë, ndër të tjera, veprat e [[Arthur Rimbaud]], [[Stéphane Mallarmé]], [[Giacomo Leopardi]], [[Friedrich Nietzsche]] dhe [[Charles Baudelaire]], këtë të fundit falë mikut të tij [[Moammed Sceab]].<ref>Muḥammad Shihāb, nga një familje mjaft e pasur egjiptiane (Ungaretti e përshkroi atë, me theks poetik, si "djalin e emirëve nomadë"), lindi në [[Aleksandria e Egjiptit|Aleksandri]] më 23 janar 1887 nga Ibrāhīm Shihāb dhe ʿĀʾisha, mbiemri i së cilës, megjithatë, nuk është regjistruar. Ai ishte mik i ngushtë i poetit të ardhshëm, pasi të dy ndoqën Liceun Jacot, ku zhvilluan një pasion për veprat e Baudelaire-it dhe Nietzsche-së. Në vitin 1912, në moshën vetëm njëzet e pesë vjeç, ai emigroi në [[Franca|Francë]], në [[Parisi|Paris]], ku së shpejti iu bashkua Ungaretti. Ai vuajti gjendjen frustruese të një mërgimi (në një përpjekje të kotë për t'u integruar në shoqërinë pariziane, ai madje i kishte vënë vetes emrin Marcel), duke u mbajtur si kontabilist. Ai i dha fund jetës më 9 shtator 1913, në të njëjtën shtëpi me qira në 5 Rue des Carmes ku kishte jetuar me Ungaretti. Moammed Sceab u varros në varrezat e [[Ivry-sur-Seine]], siç e kujton shoku i tij i përkushtuar dhe i dashur i shkollës dhe miku i tij nga rinia në njërën prej poezive të tij.</ref> Ai gjithashtu korrespondoi me [[Giuseppe Prezzolini]]. Në vitin 1906, ai takoi [[Enrico Pea]], i cili sapo kishte emigruar në [[Khedivati i Egjiptit|Egjipt]], me të cilin ndau përvojën e "Baracca Rossa", një depo për mermer dhe druri e pikturuar në të kuqe, një vendtakim për [[socializmi|socialistët]] dhe [[anarkizmi|anarkistët]].<ref>Giuseppe Ungaretti, ''Vita d'un uomo - Saggi e interventi'', Segrate, [[Arnoldo Mondadori Editore]], 1974, f. 681. ISBN 978-88-04-11459-8.</ref> Ai filloi të punojë si korrespondent tregtar, një rol që e mbajti për një kohë, por bëri disa vendime të dobëta investimi; më pas u zhvendos në [[Parisi|Paris]] për të ndjekur studimet universitare. === Qëndrimi i tij në Francë === Në vitin 1912, pas një qëndrimi të shkurtër në [[Kajro|Kajro]], ai la Egjiptin dhe udhëtoi për në [[Franca|Francë]]. Gjatë udhëtimit, ai pa [[Italia (1861–1946)|Italinë]] dhe [[peizazh malor|peizazhin malor]] e saj për herë të parë. Në Paris, ai ndoqi për dy vjet ligjëratat e mbajtura nga filozofi [[Henri Bergson]], gjuhëtari [[Joseph Bédier]] dhe [[Fortunat Strowski]], në [[Sorbonne]] (duke dorëzuar një [[disertacion]] mbi [[Maurice de Guérin]] me Strowski) dhe në [[Collège de France]]. Pasi hyri në një rreth artistik ndërkombëtar, ai takoi [[Guillaume Apollinaire]], me të cilin krijoi një miqësi të ngushtë, [[Giovanni Papini]], [[Ardengo Soffici]], [[Aldo Palazzeschi]], [[Pablo Picasso]], [[Giorgio de Chirico]], [[Amedeo Modigliani]] dhe [[Georges Braque]]. I ftuar nga Papini, Soffici dhe Palazzeschi, ai së shpejti filloi të kontribuojë në revistën ''[[Lacerba]]'', duke botuar midis shkurtit dhe majit 1915 poezi me frymëzim [[futurizmi|futurist]] (disa nga vargjet e tij pasqyrojnë drejtpërdrejt ato të Palazzeschit). Në vitin 1913, miku i tij i fëmijërisë [[Moammed Sceab]] vdiq, pasi i dha fund jetës në dhomën e tij të hotelit në [[rue des Carmes]],<ref>Në afërsi të menjëhershme të ndalesës aktuale "Maubert-Mutualité" në metrosë e Parisit.</ref> të cilën e ndante me Ungaretti. Në vitin 1916, brenda koleksionit të poezive ''[[Il porto sepolto]]'', u botua poezia e dedikuar atij, ''In memoria''. Figura e mikut që kreu vetëvrasje në Paris përmendet edhe në tekste të tjera, si: ''Roman cinéma'' (në frëngjisht) dhe ''Chiaroscuro''. Ungaretti i referohet atij gjithashtu disa herë në korrespondencën e tij.<ref>[https://www.eer.cz/artkey/eer-202202-0005_stereoscopie-ungarettiane-in-memoria-e-roman-cinema-v.php Stereoskopitë e Ungaretti-t: ''In memoria'' dhe ''Roman cinéma''].</ref> Në Francë, Ungaretti reflektoi mbi përvojat e tij të mëparshme, duke përmirësuar njohuritë e tij letrare dhe stilin poetik. Pas disa botimeve në ''Lacerba'' (16 poezi), të mundësuara falë mbështetjes së Papini, Soffici dhe Palazzeschi, ai vendosi të regjistrohej vullnetar<ref>Kërkesa se poeti ishte regjistruar vullnetar u paraqit për herë të parë nga Mario Puccini në vitin 1927 (''Mistikizmi në Poesi: Ungaretti, një Njeri i Pikëllimit'', ''Bilycnis'', nr. 208, prill 1927, f. 248) dhe më vonë nga Luciano Rebay në 1962 (''Le origini della poesia di Giuseppe Ungaretti'', Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 1962, f. 13). Megjithatë, disa studiues kanë vënë në dukje se poeti nuk u regjistrua vullnetarisht, pasi kjo ishte një mobilizim "normal" pas mobilizimit të përgjithshëm: N. Bultrini – L. Fabi, ''Pianto di pietra. La Grande Guerra di Giuseppe Ungaretti'', Guidonia, Iacobelli, 2018, f. 19; P. Montefoschi, ''Cronologia di Viaggi e Lezioni'', Milano, Mondadori, 2000, f. LXXIII; C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Le Monnier, Firence 2019, f. 97–98. Pjesë nga dokumentet ushtarake që lidhen me pjesëmarrjen e Ungaretti-t në Luftën e Parë Botërore dhe informacione mbi praninë e tij në front dhe në prapavijë janë botuar në [http://www.ungarettivitanascosta.it/biografia/luoghi-comuni-falsi/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/ Giuseppe Ungaretti La Grande Guerra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323123057/http://www.ungarettivitanascosta.it/biografia/luoghi-comuni-falsi/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/partecipazione-alla-prima-guerra-mondiale/ |date=23 mars 2020 }}</ref> për [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Madhe]]. === Lufta e Parë Botërore === {{Infobox person | name = Giuseppe Ungaretti | image = Ungaretti Giovane.jpg | caption = Ungaretti me uniformën e kaporalit | birth_date = 8 shkurt 1888 | birth_place = [[Aleksandria]], Egjipt | death_date = 1 qershor 1970 | death_place = [[Milano]], Itali | occupation = [[Poet]], shkrimtar | awards = '''Shërbimi ushtarak:''' 1915–1919 <br> '''Grada:''' [[Kaporal]] <br> '''Luftërat:''' [[Lufta e Parë Botërore]] }} Kur shpërtheu [[Lufta e Parë Botërore]] në 1914, Ungaretti mori pjesë aktivisht në fushatën [[intervencionizëm|intervencioniste]], duke u regjistruar më pas në [[regjimenti]] e 19-të të [[këmbësorisë]] të [[Brigadës së Mekanizuar "Brescia" |Brigada "Brescia"]] kur, më 24 maj 1915, [[Italia]] hyri në luftë. Pas betejave në [[Karst]] ai filloi të mbante një bllok me poezi, të cilat më vonë u mblodhën nga miku i tij [[Ettore Serra]] (një oficer i ri) dhe u shtypën, në tetëdhjetë kopje, në Stabilimento Tipografico Friulano në [[Udine]] në vitin 1916, me titullin ''Il porto sepolto''. Në atë kohë, ai gjithashtu kontribuonte në gazetën ''[[Sempre Avanti]]''. Ai kaloi një periudhë të shkurtër në [[Napoli]] në vitin 1916 (siç dëshmohet nga disa nga poezitë e tij, për shembull ''Natale'': ''"Nuk kam dëshirë / të zhytem / në një rrëmujë rrugësh...")''. <ref>G. Ungaretti, ''Tutte le poesie, cit.'', f. 62</ref> Më 26 janar 1917, në [[Santa Maria la Longa]], pranë Udine-s, ai shkroi poezinë e famshme ''[[Mattina (Ungaretti)|Mattina]]''. Në pranverën e vitit 1918, regjimenti ku bënte pjesë Ungaretti shkoi të luftonte në [[Franca|Francë]], në [[Champagne-Ardenne|Shampanjë]], me [[Korpusi II i Ushtrisë Italiane në Francë|Korpusin e Dytë të Ushtrisë Italiane]] të gjeneralit [[Alberico Albricci]]. Në korrik 1918, ai shkroi ''[[Soldati (poemë)|Soldati]]'', të krijuar në pyjet e Courtonit.<ref name="Courton">në [[Montagne de Reims]] (shih: {{cite web|url=http://www.geonames.org/3022874/bois-de-courton.html |publisher=geonames.org |title=Bois de Courton|language=it}}), afër, në [[Chaumuzy]], është përuruar një monument për ushtarët italianë që luftuan në Luftën e Parë Botërore.</ref> Kur u kthye në Paris më 9 nëntor 1918, ai e gjeti mikun e tij [[Guillaume Apollinaire]] në shtratin e tij, i goditur nga [[gripi spanjoll]]. [[Skeda:Casa sinistrata Piave.jpg|parapamje|majtas|Vëllimi poetik ''[[Allegria di naufragi]]'' i është kushtuar luftës (foto nga [[Luigi Marzocchi]])]] === Periudha ndërmjet dy luftërave === Pas luftës, Ungaretti mbeti në kryeqytetin francez, fillimisht si korrespondent i gazetës ''[[Il Popolo d'Italia]]'', të redaktuar nga [[Benito Mussolini]], dhe më vonë si nëpunës në zyrën e shtypit të ambasadës italiane. Në vitin 1919, u botua në Paris përmbledhja e tij me poezi në [[gjuhë frënge|frëngjisht]], ''La guerre - Une poésie''; kjo përmbledhje do të përfshihej më vonë në vëllimin e tij të dytë, ''[[Allegria di naufragi]]'', të botuar në [[Firence]] po atë vit. Në vitin 1920, ai u martua me Jeanne Dupoix, me të cilën pati tre fëmijë: Jean-Claude (i cili vdiq foshnjë në vitin 1921), Anna Maria (e njohur si Ninon, 1925–2015) dhe Antonio Benito (i njohur si Antonietto, 1930–1939).<ref>{{cite web|url=http://www.povo.it/ad/pdf/060505dantecult.pdf|title=Ninon e Antonietto Ungaretti estudantes em São Paulo|language=pt}}</ref> [[Skeda:Duello Ungaretti Bontempelli.jpg|parapamje|majtas|Dueli me armë të mprehta midis Giuseppe Ungaretti dhe Massimo Bontempelli (1926)]] Në vitin 1921, ai u zhvendos me familjen në Marino, në [[Provinca e Romës|provincën e Romës]], dhe punoi në zyrën e shtypit të Ministrisë së Punëve të Jashtme. Vitet 1920 shënuan një kthesë në jetën private dhe kulturore të poetit. Ai iu bashkua [[Partia Nacional-Fashiste|Partisë Fashiste]] dhe në vitin 1925 nënshkroi [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|Manifestin e Intelektualëve Fashistë]].<ref>C. Auria, ''La vita nascosta di Giuseppe Ungaretti'', Firence, Le Monnier, 2019, fq. 259–261.</ref> Gjatë atyre viteve, ai ishte shumë aktiv si shkrimtar për gazetat dhe revistat franceze (''[[Commerce (revistë)|Commerce]]'' dhe ''Mesures'') dhe botimet italiane (përfshirë ''[[La Gazzetta del Popolo]]''). Ai ndërmori disa udhëtime brenda dhe jashtë [[Italia|Italisë]] për të mbajtur ligjërata, ndërkohë që mori disa nderime zyrtare, si [[Premio del Gondoliere]]. Këto ishin gjithashtu vitet kur u realizua vepra ''[[Sentimento del Tempo]]''; botimet e para të disa poezive të kësaj vepre u shfaqën në ''[[L'Italia letteraria]]'' dhe ''Commerce''. Në vitin 1923, ''Il porto sepolto'' u ribotua në [[La Spezia]], me një parathënie nga [[Benito Mussolini]], të cilin e kishte takuar në vitin 1915 gjatë fushatës së socialistëve ndërhyrës.<ref>{{cite web |url=http://www.novecentoletterario.it/profili/profilo%20di%20ungaretti.htm |title=Giuseppe Ungaretti/biography |access-date=31 gusht 2008 |archive-date=7 shtator 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907034847/http://www.novecentoletterario.it/profili/profilo%20di%20ungaretti.htm |url-status=dead |language=it}}</ref> Në vitin 1925, ai ishte ndër nënshkruesit e [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|Manifestit të Intelektualëve Fashistë]], i cili lavdëronte fashizmin si një lëvizje revolucionare. Më 8 gusht 1926, në vilën e [[Luigi Pirandello]], ai sfidoi [[Massimo Bontempelli]]-n në një duel për shkak të një polemike në gazetën ''Il Tevere'': Ungaretti u plagos lehtë në krahun e djathtë dhe dueli përfundoi me pajtim.<ref>{{cite web|url=https://www.sslazioscherma.com/wordpress/wp-content/uploads/2015/08/duello-212.pdf|title=Dueli Ungaretti–Bontempelli|access-date=26 tetor 2023|language=it}}</ref> Gjithashtu në verën e vitit 1926, ai u zhvendos në Marino, ku shkroi poezinë ''Stelle''. Ai banoi fillimisht në Corso Vittoria Colonna, dhe nga shtatori i vitit 1931 në një vilë të vogël të njohur si 'Ghibellino', ku jetoi deri në vitin 1934 me gruan e tij Jeanne Dupoix dhe vajzën e tij Anna Maria. Në vitin 1928, ai kaloi një [[konvertimi fetar|konvertim fetar]] në [[katolicizëm]], siç dëshmohet edhe në veprën ''[[Sentimento del Tempo]]''.<ref>{{cite web |url=http://www.aleteia.org/it/arte/articolo/ungaretti-vita-conversione-poesia-guerra-cristo-pasqua-5775481987137536 |title=Ungaretti: vita, conversione e poesia |access-date=7 mars 2015|language=it}}</ref> Që nga viti 1931, poeti u emërua korrespondent special për ''La Gazzetta del Popolo'' dhe udhëtoi në Egjipt, [[Korsikë]], [[Holanda|Holandë]] dhe [[Italia e Jugut|Italinë e Jugut]]. Këto përvoja u përmblodhën në koleksionin ''Il povero nella città'' (1949) dhe më vonë në ''Il deserto e dopo'' (1961). Në vitin 1933, poeti kishte arritur kulmin e famës së tij. Në vitin 1936, gjatë një udhëtimi në [[Argjentina|Argjentinë]], iu ofrua katedra e Letërsisë Italiane në [[Universiteti i São Paulos]] në [[Brazili|Brazil]], të cilën Ungaretti e pranoi. Ai u zhvendos atje me familjen dhe qëndroi deri në vitin 1942. Në São Paulo, djali i tij Antonietto vdiq në vitin 1939, në moshën nëntëvjeçare, nga një apendicit i trajtuar keq. Kjo tragjedi e la poetin në një gjendje pikëllimi të thellë, gjë që pasqyrohet në vëllimet *Il Dolore* (1947) dhe *Un Grido e Paesaggi* (1952). === Lufta e Dytë Botërore dhe periudha pas luftës === [[Skeda:Giuseppe_Ungaretti_e_Arnoldo_Mondadori_archivi_Mondadori_AA205209.jpg|parapamje|Giuseppe Ungaretti (majtas) me botuesin [[Arnoldo Mondadori]] dhe shkrimtarin Tommaso Antongini në vitet 1940.]] Në vitin 1942, Ungaretti u kthye në Itali, ku u emërua profesor i Letërsisë Italiane Moderne dhe Bashkëkohore në [[Universiteti i Romës La Sapienza|Universitetin e Romës]]. Ai vazhdoi të shkruante dhe të botonte poezi që reflektonin tmerret e luftës dhe dhimbjen njerëzore. [[Skeda:Photo_Portrait_of_the_Italian_poet_and_writer_Giuseppe_Ungaretti_aboard_the_ship_Cristoforo_Colombo_1964_-_Touring_Club_Italiano_11_5598.jpg|parapamje|majtas|Portret i poetit në bordin e anijes Cristoforo Colombo në vitin 1964.]] Në vitin 1942, Ungaretti u kthye në Itali dhe u emërua anëtar i [[Accademia d'Italia]] dhe, "në bazë të reputacionit të tij të shquar", profesor i Letërsisë Moderne dhe Kontemporane në [[Sapienza – Università di Roma|Universitetin "La Sapienza" të Romës]]. Në mars 1943, Ungaretti mbajti një ligjëratë në [[Universiteti i Zagrebit]] mbi "Leopardi, pionieri i poezisë moderne lirike",<ref>Rodogno Davide, ''The New Mediterranean Order. The Occupation Policies of Fascist Italy in Europe (1940–1943)'' Bollati Boringhieri, 2003, f. 274.</ref> si pjesë e politikave më të gjera të Musolinit për depërtim kulturor të [[Mbretërisë së Italisë (1861–1946)|Italisë]] në [[Shtetin e Pavarur të Kroacisë|Kroaci]]. Pavarësisht meritat e tij letrare dhe akademike, poeti u bë viktimë e [[Komisionit të Pastrimit|pastrimit]] që pasoi [[Rënien e Fashizmit|rënien e regjimit fashist]]: sidomos nga korriku i vitit 1944, viti në të cilin Ministri i Arsimit [[Guido De Ruggiero]] nënshkroi dekretin që pezullonte Ungaretti-n nga mësimdhënia, deri në shkurt të vitit 1947, kur ministri i ri i arsimit [[Guido Gonella]] e riktheu përfundimisht poetin si lektor. <ref>Historia rrëfehet, përmes dëshmive dokumentare dhe korrespondencës, në librin ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'', Milano, Mondadori, 2013.</ref> Si dëshmi e përpjekjeve të tij të palodhta për t'u rikthyer në detyrë, ekziston një letër, e datuar më 17 korrik 1946, e dërguar [[Kryeministrit]] të atëhershëm [[Alcide De Gasperi]],<ref>Letra e Ungaretti-t për De Gasperi-n riprodhohet në koleksionin e letrave ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'', Milano, Mondadori, 2013.</ref> në të cilën Ungaretti mbrojti çështjen e tij, duke listuar arritjet e tij të shumta në Itali dhe jashtë saj. Poeti më pas do të mbante rolin e tij si lektor universitar deri në vitin 1958 dhe më pas, si 'lektor nderi', deri në vitin 1965. Rreth katedrës së tij u formuan një numër intelektualësh që më vonë do të dalloheshin përmes aktiviteteve të rëndësishme kulturore dhe akademike, si [[Leone Piccioni]], [[Luigi Silori]], [[Mario Petrucciani]], [[Raffaello Brignetti]], [[Ornella Sobrero]], [[Franco Costabile]], dhe [[Elio Filippo Accrocca]]. Që nga viti 1942, shtëpia botuese [[Arnoldo Mondadori Editore|Mondadori]] filloi të botojë veprat e plota të Ungaretti-t, me titullin ''Vita d'un uomo''. Në periudhën pas-luftës, Ungaretti botoi koleksione të reja poezish, duke iu përkushtuar me entuziazëm udhëtimeve që i lejonin të përhapnin mesazhin e tij dhe duke fituar çmime të rëndësishme, si [[Çmimi Montefeltro]] në 1960 dhe [[Çmimi Etna-Taormina]] në 1966. Ai botoi një përkthim shumë të vlerësuar të ''[[Phaedra (Racine)|Fedra]]'' nga [[Jean Racine]] dhe në vitin 1954 iu afrua fitimit të [[Çmimit Nobel për Letërsi]].<ref>Koleksioni i letrave ''L'allegria è il mio elemento. Trecento lettere a Leone Piccioni'' (Mondadori, 2013) përmban letrat në të cilat Ungaretti diskuton ndërhyrjet akademike (një shënim në fund të faqes transkripton letrën nga kritiku Giuseppe De Robertis për Akademinë Suedeze) dhe politike të bëra në vitin 1954 për të mbështetur kandidaturën e tij për Çmimin Nobel në Letërsi. </ref> Ungaretti u hidhërua thellë nga mosdhënia e çmimit.<ref>Në një letër të dërguar më 4 nëntor 1959 mikut të tij francez Jean Lescure—i cili, rastësisht, e kishte ndihmuar vazhdimisht në përpjekjen e tij për Çmimin Nobel—Ungaretti e përshkroi hidhur [[Salvatore Quasimodo|Quasimodon]] si një "opportunist", duke vënë në dyshim antifašizmin e tij të majtë dhe duke e akuzuar se kishte "bashkëpunuar për njëzet vjet me revistat më të ashpra fashiste". Për më tepër, Ungaretti gabimisht pretendoi se Quasimodo u bë profesor në vitin 1944 falë bashkëpunimit të tij me [[Republikën Sociale Italiane|Republikën e Salò-s]] (në të vërtetë, emërimi ishte në vitin 1941). Mërzia e tij ndaj Akademisë Suedeze e çoi të pretendonte se juria përbëhej nga "katër poetë qesharakë" dhe se Çmimi Nobel ishte "plehra". Giuseppe Ungaretti – Jean Lescure. Korrespondenca (1951–1966) </ref><ref>[https://www.raicultura.it/letteratura/articoli/&#x20;2018/12/Ungaretti-Quasimodo-Montale-lunica-volta-insieme-in-TV-89fca767-1992-4436-9769-5972bb024b05.html Ungaretti, Quasimodo, Montale: hera e vetme së bashku në TV]</ref> === Vitet e fundit === Në vitet e tij të fundit, Giuseppe Ungaretti nisi një lidhje romantike me [[Bruna Bianco]], të cilën e takoi në Brazil. Katërqind letra mbeten si dëshmi e marrëdhënies së tyre pasionante. Në vitin 1968, Ungaretti arriti një sukses të madh televiziv duke lexuar fragmente nga ''[[Odissea (miniseri)|Odissea]]'' e Franco Rossit, duke magjepsur audiencën me interpretimin e tij ekspresiv. Në ditëlindjen e tij të tetëdhjetë, ai u nderua në [[Campidoglio]] në prani të kryeministrit [[Aldo Moro]], ku mori vlerësime edhe nga rivalët e tij [[Eugenio Montale]] dhe [[Salvatore Quasimodo]].<ref>[http://www.letteratura.rai.it/articoli/ungaretti-quasimodo-montale-l%E2%80%99unica-volta-insieme-in-tv/2250/default.aspx Letërsia - 80-vjetori i Ungaretti-t]</ref> [[Skeda:Ungaretti, 1968.jpg|parapamje|Giuseppe Ungaretti në vitin 1968]] Në vitin 1969, shtëpia botuese Mondadori nisi serinë prestigjioze [[Meridiani Mondadori|Meridiani]] me veprat e tij të plota. Natën midis 31 dhjetorit 1969 dhe 1 janarit 1970, ai shkroi poezinë e tij të fundit, ''L'Impietrito e il Velluto''. Në vitin 1970, gjatë një udhëtimi në [[New York]], shëndeti i tij u përkeqësua. Ai vdiq në [[Milano]], natën midis 1 dhe 2 qershorit 1970, në moshën 82-vjeçare nga [[bronkopneumonia]]. Varrimi u zhvillua në Romë, në [[Bazilika e Shën Lorencit jashtë mureve]], por pa pjesëmarrjen zyrtare të qeverisë italiane. Ai prehet në [[Varrezat Verano]], pranë bashkëshortes së tij Jeanne dhe vajzës Ninon. == Poetikë == ''L'Allegria'' shënon një moment kyç në historinë e letërsisë italiane: Ungaretti ripërpunon mesazhin formal të simbolistëve (në veçanti vargjet e copëtuara dhe pa pikësim të ''Calligrammes'' të [[Guillaume Apollinaire]]) në një mënyrë origjinale, duke e kombinuar atë me përvojën tmerrshme të luftës. Dëshira për vëllazëri në vuajtje shoqërohet me kërkimin e një 'harmonie' të re me kozmosin, e cila kulmon në poezinë "[[Mattina (Ungaretti)|Mattina]]" (1917).<ref>E. Gioanola, ''Storia letteraria del Novecento in Italia'', Torino, 1976.</ref> Ky shpirt mistik-fetar do të evoluonte në konvertimin e tij në ''[[Sentimento del Tempo]]'', ku fokusi te vlera e fjalës tregon poezinë si të vetmen mundësi për njeriun për t'u shpëtuar nga "mbytja universale". Në poezitë si ''[[Veglia (poezi)|Veglia]]'' dhe ''Non Gridate Più'', elementi i përbashkët është dëshira për të çuar përpara "vrullin jetësor" (''slancio vitale''), që buron nga ndjenja e pasigurisë dhe vizioni i vdekjes. Çasti më dramatik në udhëtimin e tij rrëfehet në ''Il Dolore'': vdekja e djalit të tij, Antonio, në Brazil. Ky hidhërim i brendshëm e shoqëroi poetin deri në vdekje, duke u ndërprerë vetëm nga çaste të shkurtra drite, si pasioni për poeten [[Bruna Bianco]] apo kujtimet e fëmijërisë për Dunja-n, dadën e moshuar që e quante "univers":<ref>G. Ungaretti, ''Vita d'un uomo'' (Tutte le poesie), Mondadori, f. 326.</ref> [[Skeda:Giuseppe Ungaretti (basco).jpg|parapamje|majtas|Ungaretti me beretën e tij të famshme]] {{Citat|Mëndafshi i shikimit të Dunjas<br />Mëshira kthehet si një shkëlqim.|nga ''L'Impietrito e il Velluto'', 1970}} == Suksesi i Ungaretti-t == Poezia e Ungaretti-t shkaktoi konfuzion që nga shfaqja e parë e ''Porto Sepolto''. Ajo u mirëprit mirë nga intelektualët e revistës ''[[La Voce]]'' dhe nga miqtë e tij francezë si [[Guillaume Apollinaire]] dhe [[Louis Aragon]]. Megjithatë, nuk munguan polemikat; kritikët tradicionalë, si ndjekësit e [[Benedetto Croce]], nuk e kuptuan dhe e dënuan natyrën e saj fragmentare. === Trashëgimia dhe ndikimi === Ishin mbi të gjitha poetët e [[Hermeticizmi (letërsi)|hermetizmit]] që e njohën Ungaretti-n si poetin që kishte arritur i pari të rinovonte në mënyrë formale dhe të thellë vargun e traditës italiane. Pas botimit të ''Sentimento del Tempo'', ata e përshëndetën Ungaretti-n si mjeshtrin dhe pararojën e shkollës së tyre poetike, si iniciatorin e "poezisë së pastër". Që atëherë, krijimtaria e Ungaretti-t ka pasur një sukses të pandërprerë. Shumë poetë të gjysmës së dytë të shekullit të 20-të e konsideruan atë, së bashku me [[Umberto Saba]] dhe [[Eugenio Montale]], si një pikënisje thelbësore për letërsinë moderne italiane. == Veprat == === Poezi === * ''[[Il porto sepolto]]'', [[Udine]], Stabilimento tipografico friulano, dhjetor 1916; [[La Spezia]], Stamperia Apuana, 1923. * ''Natale'', [[Napoli]], 26 dhjetor 1916. * ''La guerre. Une poésie'', [[Paris]], Etablissements lux, 1919. Ribotim: [[Nantes]], Le passeur, 1999 (nën kujdesin e [[Jean-Charles Vegliante|J.-Charles Vegliante]]). * ''[[Allegria di naufragi]]'', [[Firence]], Vallecchi, 1919. * ''[[L'allegria]]'', [[Milano]], Preda, 1931. * ''[[Sentimento del tempo]]'', Firence, Vallecchi, 1933. * ''Poesie disperse'', Milano, A. Mondadori, 1945. [1915-1927] * ''La guerra'', botimi i parë italian, Milano, 1947. * ''Il dolore. 1937-1946'', Milano, A. Mondadori, 1947. * ''Derniers Jours. 1919'', Milano, Garzanti, 1947. * ''La terra promessa. Frammenti'', Milano, A. Mondadori, 1950. * ''Gridasti soffoco...'', Milano, Edizioni Fiumara, 1951. * ''Un grido e paesaggi'', Milano, Schwarz, 1952. * ''Les cinq livres'', tekst në frëngjisht nga autori dhe [[Jean Lescure]], Paris, Les éditions de minuit, 1953. * ''Il taccuino del vecchio'', Milano, A. Mondadori, 1960. * ''Dialogo'', me [[Bruna Bianco]], Milano, Fògola, 1968. === Proza dhe eseistika === * ''Il povero na città'', Milano, Edizioni della meridiana, 1949. * ''Il deserto e dopo'', Milano, A. Mondadori, 1961. * ''Saggi e interventi'', Milano, A. Mondadori, 1974. * ''Invenzione della poesia moderna. Lezioni brasiliane di letteratura (1937-1942)'', nën kujdesin e Paola Montefoschi, Napoli, Edizioni scientifiche italiane, 1984. === Përkthime === * ''Traduzioni. Saint-John Perse, William Blake, Gongora, Esenin, Jean Paulhan, Affrica'', Romë, Edizioni di Novissima, 1936. * ''22 sonetti di Shakespeare'', Romë, Documento, Editore Libraio, 1944. * ''40 sonetti di Shakespeare'', Milano, A. Mondadori, 1946. * ''Da Góngora e da Mallarmé'', Milano, A. Mondadori, 1948. * [[Jean Racine]], ''Fedra'', Milano, A. Mondadori, 1950. * ''Visioni di William Blake'', Milano, A. Mondadori, 1965. === Korespondenca === * ''Letra nga Fronti për [[Gherardo Marone]] (1916–1918)'', redaktuar nga Armando Marone, me një parathënie nga [[Leone Piccioni]], Milano, A. Mondadori, 1978; me titull të ri ''Nga një pllakë betoni. Letra nga Fronti'', botim i ri, hyrje dhe redaktim nga Francesca Bernardini Napoletano, seria Meridiani paperback, Mondadori, 2015, ISBN 978-88-046-5352-3. * ''Letra për [[Ardengo Soffici|Soffici]], 1917–1930'', redaktuar nga Paola Montefoschi dhe Leone Piccioni, seria Nuovi Saggi, Firence, Sansoni, 1981. * ''Letra për [[Enrico Pea]]'', redaktuar nga Jole Soldateschi, me një shënim hyrës nga [[Giorgio Luti]], Milano, Libri Scheiwiller, 1983, ISBN 978-88-764-4016-8. * G. Ungaretti – [[Giuseppe De Robertis]], ''Korrespondenca 1931–1962, me një shtojcë me dorëshkrime të papublikuara të poezive të Ungaretti-t'', hyrje, tekste dhe shënime të redaktuara nga Domenico De Robertis, Milano, Il Saggiatore, 1984. * ''Letra për [[Giovanni Papini]]. 1915–1948'', redaktuar nga Maria Antonietta Terzoli, parathënie nga Leone Piccioni, seria Saggi e testi, Milano, A. Mondadori, 1988, ISBN 978-88-043-1572-8. * ''Cahiers [[Jean Paulhan]] 5. Correspondence between Jean Paulhan and Giuseppe Ungaretti, 1921–1968'', redaktuar dhe komentuar nga Jacqueline Paulhan, Luciano Rebay dhe Jean-Charles Vegliante, me një parathënie nga Luciano Rebay, Paris, Gallimard, 1989, ISBN 978-20-707-1665-4. * [[Vincenzo Cardarelli]] – G. Ungaretti, ''Letra për Corrado Pavolini'', redaktuar nga F. Bernardini Napoletano dhe M. Mascia Galateria, seria Carte e carteggi del Novecento, Romë, Bulzoni, 1989, ISBN 978-88-711-9045-7. * G. Ungaretti – [[Piero Bigongiari]], ''Carteggio'', Instituti i Studimeve Letrare të Kohës së Re, Napoli, Edizioni Scientifiche Italiane, 1992, ISBN 978-88-710-4371-5. * ''Letra për [[Giuseppe Prezzolini]] 1911–1969'', redaktuar nga Maria Antonietta Terzoli, seria Epistolar, Korespondencë dhe Dëshmi, Romë, Edizioni di Storia e Letteratura, 2001, ISBN 978-88-871-1472-0. * Piero Bigongiari – G. Ungaretti, '''Siguria e Poesisë'. Letra (1942–1970)''', redaktuar nga T. Spignoli, Polistampa, 2008, ISBN 978-88-596-0430-3. * [[Carlo Betocchi]] – G. Ungaretti, ''Letra 1946–1970'', redaktuar nga E. Lima, Firence, Società Editrice Fiorentina, 2012, ISBN 978-88-603-2198-5. * ''Gëzimi është elementi im. Treqind letra me Leone Piccioni'', me një kontribut nga L. Piccioni, redaktuar nga Silvia Zoppi Garampi, seria Oscar Shkrimtarë Modernë, Milano, Mondadori, 2013, ISBN 978-88-046-3120-0. * [[Vittorio Sereni]] – G. Ungaretti, ''Një pikë ujë për të shuar etjen. Letra 1949–1969'', redaktuar nga G. Palli Baroni, seria Lettere, Milano, Archinto, 2013, ISBN 978-88-776-8638-1. * ''Letra nga fronti për [[Mario Puccini]]'', redaktuar nga F. De Nicola, Milano, Archinto, 2015, ISBN 978-88-776-8671-8. * [[Luigi Nono (kompozitor)|Luigi Nono]] – G. Ungaretti, ''Për një zjarr të pezulluar. Letra 1950–1969'', redaktuar nga Paolo Dal Molin dhe Maria Carla Papini, Milano, Il Saggiatore, 2016, ISBN 978-88-428-2115-1. * ''Letra për [[Bruna Bianco|Bruna]]'', redaktuar nga [[Silvio Ramat]], seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2017, ISBN 978-88-046-8113-7. * ''Giuseppe Ungaretti in Borromeo'', korrespondencë midis [[Cesare Angelini]] dhe Giuseppe Ungaretti, redaktuar nga Fabio Maggi, në "Quaderni borromaici", nr. 4, Pavia, fq. 109–121, 2017. * ''Letrat e një jete 1909–1970'', redaktuar nga Francesca Bernardini Napoletano, seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2022, ISBN 978-88-047-2495-7. === Veprat e plota === * ''Vita d'un uomo'' (Jeta e një njeriu): ** Vëll. I, ''L'Allegria. 1914–1919'', Milano, 1942. ** Vëll. II, ''Sentimento del Tempo. 1919–1935'', Milano, 1943. ** Vëll. III, ''Poesie disperse'', Milano, 1945. ** Vëll. IV, ''40 sonetti di Shakespeare'', Milano, 1946. ** Vëll. V, ''Il Dolore. 1937–1946'', Milano, 1947. ** Vëll. VI, ''Da Góngora e da Mallarmé'', Milano, 1948. ** Vëll. VII, ''Fedra di Jean Racine'', Milano, 1950. ** Vëll. VIII, ''La Terra Promessa. Frammenti'', Milano, 1954. ** Vëll. IX, ''Un grido e paesaggi'', Milano, 1954. ** Vëll. X, ''Il taccuino del vecchio'', Milano, 1960. ** Vëll. XI, ''Il deserto e dopo. 1931–1946'', Milano, 1961. ** Vëll. XII, ''Visioni di William Blake'', Milano, 1965. * ''Vita d'un uomo. Tutte le poesie'', redaktuar nga Leone Piccioni, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 1969; botim i ri i zgjeruar nga [[Carlo Ossola]], 2009. * ''Vita d'un uomo. Saggi e interventi'', redaktuar nga Mario Diacono dhe Luciano Rebay, Milano, Mondadori, 1974. * ''Vita d'un uomo. Viaggi e lezioni'', redaktuar nga Paola Montefoschi, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2000. * ''Vita d'un uomo. Traduzioni poetiche'', redaktuar nga Carlo Ossola dhe G. Radin, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2010. === Albume === * ''[[La vita, amico, è l'arte dell'incontro]]'', 1969, në bashkëpunim me [[Sergio Endrigo]] dhe [[Vinícius de Moraes]]. == Arkivi == Koleksioni Giuseppe Ungaretti ruhet në Arkivin Bashkëkohor "Alessandro Bonsanti" të [[Gabinetto Vieusseux]] në Firence, dhuruar në prill të vitit 2000 nga vajza e poetit, Anna Maria Ungaretti.<ref>{{cite web|url=http://siusa.archivi.beniculturali.it/cgi-bin/pagina.pl?TipoPag=comparc&Chiave=302627|title=Arkiva Giuseppe Ungaretti|publisher=SIUSA|access-date=8 janar 2018|language=it}}</ref> Koleksioni përmban korrespondencën, dorëshkrimet dhe esetë e tij kritike. == Homazhe == * Një avion [[Airbus A320]] i kompanisë [[Alitalia]] (regjistrimi EI-DTM) mban emrin e Giuseppe Ungaretti-t.<ref>{{cite web|url=https://www.azfleet.info/aerei/airbus-a320/ei-dtm|title=Avionët e Alitalia-s: EI-DTM|access-date=6 shkurt 2021|language=it}}</ref> == Në kulturën popullore == * Ungaretti shfaqet si personazh në romanin ''Il coraggio del pettirosso'' nga [[Maurizio Maggiani]]. == Nderime dhe çmime == * [[Skeda:Cordone di gran Croce OMRI BAR.svg|40px]] '''Kalorës i Kryqit të Madh të Urdhrit të Meritës së Republikës Italiane''' — dhënë më 2 qershor 1958.<ref name="quirinale">{{cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/32645|title=Insigniti: Ungaretti Giuseppe|publisher=Presidenca e Republikës Italiane|access-date=2 maj 2026|language=it}}</ref> * '''[[Çmimi Montefeltro]]''' (1960). * '''[[Çmimi Etna-Taormina]]''' (1966). * '''Çmimi Ndërkombëtar i Librit i Universitetit të Oklahomës''' (1970). == Referimet == {{Reflist}} e86dvalhamri1t1i061fmjleu2mlh20 0 240332 2980791 2953863 2026-05-15T12:09:08Z Arianit 106 vdekja 2980791 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Alush Gashi.jpg|thumb|Alush Gashi]]{{Pa referenca|data=korrik 2025}} '''Alush Gashi''' (4 tetor 1950, fshati [[Prigoda|Prigodë]] i Komunës së Istogut - 15 maj 2026) ishte politikan kosovar. Gashi studoi mjekësinë në [[Universiteti i Prishtinës|Universitetin e Prishtinës]] më 1974 dhe përfundoi doktoraturën në [[Zagrebi|Zagreb]] më 1979. Alush Gashi mban rekordin si doktori më i ri i shkencave në fushën e anatomisë në Evropë duke doktoruar në moshën 28 vjeçare. Gashi ishte shkencëtar vizitues në University of California San Francisco (UCSF) prej vitit 1981. Më vonë u bë drejtues në institutin e anatomisë dhe dekan në [[Fakulteti i Mjekësisë i Universitetit të Prishtinës|Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Prishtinës]] në kohërat më të vështira për popullin kosovar. Gashi luajti një rol të rëndësishëm në luftën e shqiptarëve të Kosovës për vetëvendosje. Në vitin 1989, si dekan i Fakultetit të Mjekësisë në Universitetin e Prishtinës, ai u bë pjesë e themelimit të Lidhjes Demokratike të Kosovës. Ai ishte anëtar i [[Lidhja Demokratike e Kosovës|LDK-së]] dhe mori pjesë në negociatat për të shmangur luftën. Ai gjithashtu shërbeu si këshilltar i lartë dhe bashkëpunëtor i ngushtë i [[Ibrahim Rugova|Ibrahim Rugovës]], dhe poashtu ishte sekretar për marrëdhëniet me jashtë i LDK. Edhe pas luftës në Kosovë ai ka qenë politikisht aktiv. Në zgjedhjet e vitit 2007, z. Gashi ishte ndër përfaqësuesit më të votuar në parlamentin e Kosovës. Gashi ishte nënshkrues i deklaratës së pavarësisë, dhe ndërmjet nëntorit 2007 dhe prillit 2010 ai mbajti postin si ministër i shëndetësisë. Z. Gashi ushtron profesionin e profesorit të anatomisë, dhe në vitin 2019 u zgjedh anëtar i këshillit të përgjithshëm të LDK. Pas një pauze disavjeçare nga postet publike, në qershor të vitit 2020 z. Gashi u zgjodh këshilltar politik i kryeministrit politik Avdullah Hoti. Përvoja e gjatë e Gashit në politikë të jashtme e bën të konsiderohet si person me lidhje të forta ndërkombëtare e posaçërisht me SHBA-të. Në shkurt të vitit 2021, me zgjedhjen e Lumir Abdixhikut si kryetar i LDK-së, Prof. Dr. Alush Gashi u rizgjedh edhe për një mandat si anëtar i Këshillit të Përgjithshëm të LDK-së<ref>{{Cite web|date=2021-03-15|title=LDK bën të ditur emrat e anëtarëve të Këshillit të përgjithshëm|url=https://63.34.75.135/2021/03/15/ldk-ben-te-ditur-emrat-e-anetareve-te-keshllit-te-pergjithshem/|access-date=2021-04-01|website=Kosovalive|language=sq|archive-date=3 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210403160721/https://63.34.75.135/2021/03/15/ldk-ben-te-ditur-emrat-e-anetareve-te-keshllit-te-pergjithshem/|url-status=dead}}</ref>. Në qershor të vitit 2021, Prof. Dr. Gashi themeloi Institutin për Marrëdhënie me Jashtë (Institute of Foreign Relations), ku mban pozitën e kryesuesit të bordit. Instituti për Marrëdhënie me Jashtë është institucioni i parë i llojit të tillë, i cili si synim ka të nxisë një debat intensiv mbi politikën e jashtme të Kosovës. Gazeta Zëri njoftoi që në nëntor të vitit 2021, Prof. Dr. Gashi bëri lansimin e institutit duke mbajtur takimin e parë me diplomatë të Evropës Jug-Lindore ku shkëmbyen mendime se si Kosova mund të zhbllokojë anëtarësimin e saj në nivel shumëpalësh dhe njohje diplomatike.<ref>{{Cite web|date=2021-11-11|title=Gashi krijon Institutin për Marrëdhënie me Jashtë|url=http://zeri.info/aktuale/431238/gashi-krijon-institutin-per-marredhenie-me-jashte/|access-date=2021-11-11|website=Lajmet e fundit - Zëri|language=en}}</ref> [[Kategoria:Lindje 1950]] [[Kategoria:Njerëz nga Burimi]] [[Kategoria:Politikanë kosovarë]] ==Referimet== <references /> [[Kategoria:Politikanë të Lidhjes Demokratike të Kosovës]] [[Kategoria:Ibrahim Rugova]] [[Kategoria:Nënshkruesit e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës]] fz6lnjclda9co6clfxlc097y10g01kd 14 243089 2980999 1857332 2026-05-15T20:09:20Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Filma sipas zhanrit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980999 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Filma]] [[Kategoria:Filma sipas zhanrit]] jojwbx5fg5ku88rgnw6t8o2bhjiez6m 0 257148 2980805 2954662 2026-05-15T13:26:34Z Lp0 on fire 181124 /* Procesi i mësimit */ remove cross-wiki spam 2980805 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Niigata geisha dancing2.jpg|thumb|264px|Geisha nga [[Niigata]] duke vallëzuar]] '''Geisha''' ([[Gjuha japoneze|Japonisht]]: {{lang|ja|芸者}}),<ref>{{cite web|url=http://www.forvo.com/word/geisha/|title=How to pronounce 'Geisha'|website=[[Forvo]]|lang=en|access-date=22 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ezglot.com/words.php?l=eng&w=geisha|title=English 'geisha' translations|website=EZ Glot|lang=en|access-date=22 shtator 2018|archive-date=19 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319193350/http://www.ezglot.com/words.php?l=eng&w=geisha|url-status=dead}}</ref> ''geiko'' ({{lang|ja|芸子}}), ose ''geigi'' ({{lang|ja|芸妓}}) janë femra japoneze që argëtojnë, duke performuar traditat e lashta të artit, vallëzimit dhe këndimit. Ato karakterizohen me veshje dhe grime tradicionale. Geishat nuk janë të barabarta me prostitutat; një keqkuptim me origjinë në Perëndim, për shkak të ndërveprimeve me [[Kurtizanet|kurtizane]] japoneze [[Oiran]], veshja tradicionale e të cilëve është e ngjashme me atë të geishave. ==Termi== Fjala "''geisha''" përbëhet nga dy [[Kanxhi|kanxhi]]: {{lang|ja|芸}} (''gei'') që do të thotë "art" dhe {{lang|ja|者}} (''sha'') që do të thotë "person". Një tjetër emërtim për geishat është ''geiko'' ({{lang|ja|芸妓}}) që përkthimi mund të jetë "''grua e artit''". Ky term përdoret nga Japonia Perëndimore, ku i referohen si geisha. Një geisha nxënëse quhet ''[[Maiko|maiko]]'' ({{lang|ja|舞妓}}) që do të thotë "''grua e vallëzimit''" ose ''hangjoku'' ({{lang|ja|半玉}}), "''gjysmë e çmuar''", që nënkupton se ato paguhen gjysmën e pagës së një geishe të plotë.<ref name="Autobiography of a Geisha">{{Cite book|last=Masuda|first=Sayo|date=2003|title=Autobiography of a Geisha|url=https://archive.org/details/autobiographyofg00sayo|translator-last=Rowley|translator-first=G. G.|publisher=Columbia University Press|lang=en|location=Nju Jork|isbn=0-231-12951-3}}</ref> Një femër që hynte në komunitetin e geishave nuk duhet të fillonte si ''[[maiko]]'', në mënyrë që të fillonte karrierën si geisha. Një femër e cila është 21 vjeçare, ajo konsiderohet e vjetër të fillojë si ''[[maiko]]'' dhe ajo bëhet një geisha e plotë. Historikisht, geisha shpesh fillojnë hapat e hershme për trajnime në moshën shumë të hershme, qysh në moshën 6 vjeçare. ==Historia== Në fazat e hershme të [[Historia e Japonisë|historisë japoneze]], kishte artiste femra: ''saburuko'' (vajzat që shërbenin) ishin kryesisht vajzat që përshkuan familjet e të cilëve u zhvendosën nga betejat në fund të viteve [[600]]. Disa prej këtyre vajzave ''saburuko'' shisnin shërbime seksuale, ndërsa të tjerat, me një arsimim më të mirë bënin jetesë duke kënduar në tubime shoqërore të klasit të lartë. Pasi gjykata perandorake e zhvendosi kryeqytetin në Heian-kjo ([[Kioto]]) në vitin [[794]], filluan të shfaqeshin kushtet që do të formonin kulturën geisha, pasi ajo u bë shtëpia e një elite të obsesionuar me bukurinë.<ref name="Gallagher">{{cite book|last=Gallagher|first=John|title=Geisha: A Unique World of Tradition, Elegance, and Art|url=https://archive.org/details/geishauniqueworl0000gall|location=Londër|publisher=PRC|date=2003|lang=en|isbn=1-85648-697-4}}</ref> Artiste të afta femra, si kërcimtaret [[shirabjoshi]]. [[Japonia]] tradicionale përqafoi kënaqësitë seksuale dhe burrat nuk ishin të detyruar të ishin besnikë ndaj grave të tyre.<ref>{{Cite web|date=16 maj 2016|url=https://www.thevintagenews.com/2016/05/16/the-rise-of-the-geisha-photos-from-19th-20th-century-show-the-japanese-entertainers/|title=The Rise of the Geisha - photos from 19th & 20th century show the Japanese entertainers|first=Neil|last=Patrick|website=The Vintage News|lang=en|access-date=6 nëntor 2017}}</ref> Gruaja ideale ishte një nënë modeste dhe menaxhere e shtëpisë; për zakonet tradicionale japoneze dashuria kishte rëndësi dytësore. Për kënaqësinë seksuale dhe shtojca romantike, burrat nuk u shkonin grave të tyre, por kurtizaneve.<ref>{{cite web|title=History of geisha|url=http://www.japan-zone.com/culture/geisha.shtml|website=Japan Zone|lang=en|access-date=18 qershor 2010}}</ref><ref>Lesley Downer, "The City Geisha and Their Role in Modern Japan: Anomaly or artistes", in Martha Feldman and Bonnie Gordon, eds, The Courtesan's Arts: Cross-Cultural Perspectives (New York: [[Oxford University Press]], 2006; ISBN 0-19-517028-8), fq. 223–42.</ref> Në [[shekulli XVI|shekullin e XVI-të]] u ndërtuan lagjet e njohura si ''jukaku'' ({{lang|ja|遊 廓, 遊 郭}}) dhe në vitin [[1617]] [[Shogunati Tokugava|shogunati]] përcaktoi "''lagjet e kënaqësisë''", jashtë të cilave prostitucioni do të ishte i paligjshëm dhe brenda ''jūxhove'' do të klasifikohet dhe liçensohet.<ref name="Downer"/> Klasa më e lartë ''jūxho'' ishte pararendësja e geishës, e quajtur tajuu, një kombinim i aktores dhe prostitutës, fillimisht duke luajtur në faza të vendosura në shtratin e thatë të lumit [[Lumi Kamo|Kamo]] në [[Kioto]]. Ato kryenin valle dhe skica erotike, dhe ky art i ri u quajt ''kabuku'', që do të thotë "''të jesh e egër dhe mizore''". Vallet u quajtën ''[[kabuki]]'', dhe ky ishte fillimi i [[Kabuki|teatrit kabuki]].<ref name="Downer">{{cite book|first=Lesley|last=Downer|chapter=The City Geisha and Their Role in Modern Japan: Anomaly or artistes|editor-last1=Feldman|editor-first1=Martha|lang=en|chapter-url=https://books.google.com/books?id=U-iuYBiOkRgC&pg=PA223#v=onepage&q=&f=false|editor-last2=Gordon|editor-first2=Bonnie|title=The Courtesan's Arts: Cross-Cultural Perspectives|date=23 mars 2006|location=Nju Jork, ShBA|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-517029-0|pages=223–42}}</ref> Pararendëset e geishave ishin ''odorikot'' ("''valltaret e reja''")<ref>{{cite book|title=The Story of the Geisha Girl|year=1917|url=https://archive.org/stream/storyofgeishagir00fujiuoft#page/18/mode/2up|first=Taizo|last=Fujimoto|lang=en|isbn=978-1-4086-9684-2|page=18}}</ref> që ishin të popullarizuar në shtëpitë private të [[samurai]]ve të klasës së lartë, edhe pse shumë prej tyre u shëndërruan në prostituta në [[shekulli XVIII|shekullin e XVIII]].<ref>{{cite book|title=Yoshiwara: the glittering world of the Japanese courtesan|first=C. S.|last=Seigle|date=mars 1993|chapter=Rise of the Geisha|orig-year=1931|url=https://books.google.com/books?id=4T-kJB8vKvcC&pg=PA172&lpg=171|isbn=978-0-8248-1488-5|publisher=University of Hawaii Press|lang=en|page=171|edition=i ilustruar}}</ref> Ishte afër [[shekulli XVIII|shekullit të tetëmbëdhjetë]] që u shfaqën artistet e para të dhomave të kënaqësisë, të quajtura ''geisha''. Geishat e para ishin burra, klientë të këndshëm duke pritur për të parë më të njohurit dhe dhuratat e kurtizaneve (''[[oiran]]'').<ref name="Downer"/> Femra e parë që e quajti veten ''geisha'' ishte një prostitutë e [[Fukugava]]s, rreth vitit [[1750]].<ref>{{cite journal|journal=Michigan Journal of Gender & Law|last=Tiefenbrun|first=S.|title=Copyright Infringement, Sex Trafficking, and the Fictional Life of a Geisha|volume=10|year=2003|ssrn=460747|doi=10.2139/ssrn.460747|lang=en|page=32}}</ref> ==Pamja== Geisha e pjekur ose ''geiko'', zakonisht mbajnte veshje, grime dhe flokët të zbutura, në kontrast me veshjen më të gjallë, përbërjen e rëndë dhe flokët e përpunuar të ''[[maiko]]s''. Gratë që paraqiteshin si ''[[maiko]]'' në [[Kioto]], mbajnin [[Furisode|furisode]] dhe [[Okobo|okobo]] tradicionale. Pamja e një geishe ndryshonte gjatë gjithë karrierës së saj, nga vajza maçiane me grim, deri në pamjen më të zymtë të një geishe më të vjetër. Stili i ndryshëm i flokëve dhe furqetat tregonin fazat e ndryshme të zhvillimit të një vajze të re dhe madje edhe një detaj dytësor si sa gjatësia e vetullave është i rëndësishëm. Vetullat e shkurtra janë për vetullat e reja dhe të gjata që shfaqin pjekurinë. ===Grimi=== Grimi tradicional i një nxënëse geisha përmbante një bazë të trashë, të bardhë me buzë të kuqe dhe akset e kuqe dhe të zeza rreth syve dhe vetullave. Fillimisht, maska bazë e bardhë bëhej prej [[plumbi]], por pas zbulimit se ajo helmonte lëkurën dhe shkaktonte probleme të lëkurës dhe të mëvonshme për geishat e vjetra drejt fundit të [[Periudha Meixhi|Epokës Meixhi]], u zëvendësua me pluhur [[orizi]]. Në kohët moderne, grimet tradicionale të nxënëseve geisha është një nga karakteristikat e tyre më të njohura, megjithëse geisha zakonisht veshin vetëm rrobat themelore të bardha, të fytyrës karakteristike të [[maiko]]s gjatë shfaqjeve të veçanta. Bërja e grimit është e vështirë për ta përkryer dhe merr shumë kohë dhe bëhet para veshjes së [[Kimono|kimono]], në mënyrë që të mos bëhet pisë. [[Maiko]]t të cilat janë në hapat e fundit, nganjëherë ngjyrosin edhe dhëmbët e tyre për një periudhë të shkurtër. ===Veshja=== [[File:Maiko and geisha back.jpg|thumb|''[[Maiko]]'' e moshuar (në të majtë) me ''darari obi'' dhe ''geisha'' me ''taiko-musubi'']] Maiko veshin ''darari obi'', ndërsa geishat veshin ''taiko-musubi''. Geisha nga Niigata veshin paruke, [[kimono]] dhe ''taiko-musubi''. Geishay veshin gjithmonë kimono. Geisha mësuese vishen me [[kimono]] shumë të gjallë me [[Obi (shiritë)|obi]] të tepruar. Gjithmonë, obi është më i ndritshëm se kimonoja e veshur për të dhënë një ekuilibër të caktuar ekzotik. [[Maiko]] e [[Kioto]]s vesh stilin e lidhur, të quajtur "darari", ndërsa e [[Tokio]]s, vesh "''hangyoku''" të lidhur në mënyra të ndryshme, duke përfshirë ''taiko musubi''. Geisha më e vjetër e [[Kioto]]s vesh modele dhe stil më të ndrydhur (sidomos obliqën e lidhur në një nyje më të thjeshtë të shfrytëzuar nga gratë e martuara të njohura si "taiko musubi" ose "nyja daulle"). Geishat e [[Tokio]]s dhe Kanazavës veshin "''janagi musubi''" ({{lang|ja|柳 結 び}}, ''stili shelg''), taiko musubi dhe "''tsunodashi musubi''" ({{lang|ja|甬 出 結 び}}). ''Geiko''t veshin ''nagajuba'' të kuqe ose rozë, ose nën [[kimono]]. Një [[maiko]] vishet me ngjyrë të kuqe me modele të shtypura të bardha. Jaka e vogël e maikos është kryesisht e kuqe me qëndisje të bardha, [[argjendi]] ose ari. Dy deri në tre vjet në stërvitjen e saj, jaka e kuqe duhet të jetë tërësisht e qëndisur në të bardhë (kur shihet nga përpara) për të treguar vjetërsinë e saj. Në moshën 20-vjeçare, jaka e saj do të kthehet nga e kuqe në të bardhë. Geishat veshin një sandale të sheshta, [[Zori|zōri]], përjashta, dhe veshin vetëm [[Tabi|tabi]] (çorape të bardha të ndara me shputë) në ambiente të mbyllura. Në një kohë të keqe geisha veshin sandale [[druri]], të quajtura [[Geta (këpucë)|geta]]. [[Maiko]] mban një nyjë të veçantë prej [[druri]], të njohur si [[Okobo|okobo]]. ===Flokët=== [[Skeda:Geiko - Tea ceremony.jpg|thumb|Mameçiho si një ''geiko''.]] Stilet e flokëve të geishave kanë ndryshuar përgjatë historisë. Në të kaluarën, ka qenë e zakonshme që gratë ti mbanin flokët e tyre poshtë në disa periudha, por në të tjerat. Gjatë [[shekulli XVII|shekullit të XVII-të]], gratë filluan të rimarrin të gjithë flokët e tyre, dhe gjatë kësaj kohe është zhvilluar stili tradicionale i flokëve [[Shimada (stili i flokëve)|shimada]], një lloj [[çignon (stili i flokëve)|çignon]] tradicionale më themelore e veshur nga geishat. Ekzistojnë katër lloje kryesore të shimadës: ''taka shimada'', një shigjetë e lartë e veshur zakonisht nga gratë e reja, të vetme; ''tsubushi shimada'', një shigjetë më e rrafshët e veshur përgjithësisht nga gratë e moshuara; ''uivata'', një çignon që zakonisht lidhet me një copë pambuk me ngjyrë; dhe një stil që i ngjan një pjeshke të ndarë, e cila vishet vetëm nga [[maiko]]t. Stilet tjera të flokëve: ''ofuku'', ''katsujama'', ''jakko-shimada'' dhe ''sakkō''. Maikot e Mijagava-çōsë dhe Pontoçōsë do të veshin gjashtë stile flokësh shtesë që çojnë deri te ''sakkoja'', përfshirë ''umemodoki'', ''oshidori no hina'', ''kikugasane'' dhe ''osafune''. Shumë geisha moderne përdorin paruke në jetën e tyre profesionale, ndërsa [[maiko]]t, përdorin flokët e tyre natyrorë. Ose duhet të mbahen rregullisht nga artizanët shumë të kualifikuar. Stilet tradicionale të flokëve është një art që ngadalë po vdes. Me kalimin e kohës, stili i flokëve mund të shkaktojë tullac në krye të kokës. ==Geisha të huaj== Që nga vitet [[1970]], të huaja filluan në bëhen geisha. [[Liza Dalby]] punoi për një kohë me geishat në [[Ponto-ço|Pontoçō]], por nuk bëri zyrtarish debutim si vetë geishat. Antropologia australiane [[Fiona Graham]] debutoi si geisha në [[Asakusa]] në vitin [[2007]]<ref name="9news20080108">{{cite web|date=8 janar 2008|url=http://news.ninemsn.com.au/entertainment/342992/melbourne-woman-becomes-a-geisha|title=Melbourne woman becomes a geisha|work=9 News|publisher=Ninemsn Pty Ltd|lang=en|access-date=14 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005173122/http://news.ninemsn.com.au/entertainment/342992/melbourne-woman-becomes-a-geisha|archive-date=5 tetor 2012}}</ref><ref name="jt20080629">{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/life/2008/06/29/to-be-sorted/aussie-geisha-speaks-out/#.VOdul_l_tFU|title=Aussie geisha speaks out|first=Edan|last=Corkill|date=29 qershor 2008|access-date=14 tetor 2018|work=[[The Japan Times]]|publisher=The Japan Times Ltd.|lang=en|archive-date=24 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624150359/https://www.japantimes.co.jp/life/2008/06/29/to-be-sorted/aussie-geisha-speaks-out/#.VOdul_l_tFU|url-status=dead}}</ref> nën emrin '''Sajuki'''. Distrikti i [[Gion]] në [[Kioto]], nuk pranon që gratë jo-japoneze të stërviten për t'u bërë një geisha për shkak të mjedisit të tyre ultra-tradicionalist. ==Shiko edhe== * [[Periudha Meixhi]] * [[Restaurimi meixhi]] * [[Kultura e Japonisë]] * [[Veshjet japoneze]] * [[Historia e Japonisë]] * [[Shtëpia Perandorake e Japonisë]] * [[Regalia Perandorake e Japonisë]] * [[Sistemi shtetëror në Japoni]] * [[Periudha Reiva]] * [[Shogunati Tokugava]] * [[Periudha Edo]] == Referime == <references/> [[Kategoria:Geisha| ]] [[Kategoria:Kultura e Japonisë]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje japoneze]] [[Kategoria:Japonezë sipas profesionit]] 4x163cger5616m2uszp586382t1x0fq 2980818 2980805 2026-05-15T16:12:58Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/Lp0 on fire|Lp0 on fire]]) dhe riktheu versionin 2954662 nga Smallem 2980818 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Niigata geisha dancing2.jpg|thumb|264px|Geisha nga [[Niigata]] duke vallëzuar]] '''Geisha''' ([[Gjuha japoneze|Japonisht]]: {{lang|ja|芸者}}),<ref>{{cite web|url=http://www.forvo.com/word/geisha/|title=How to pronounce 'Geisha'|website=[[Forvo]]|lang=en|access-date=22 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ezglot.com/words.php?l=eng&w=geisha|title=English 'geisha' translations|website=EZ Glot|lang=en|access-date=22 shtator 2018|archive-date=19 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319193350/http://www.ezglot.com/words.php?l=eng&w=geisha|url-status=dead}}</ref> ''geiko'' ({{lang|ja|芸子}}), ose ''geigi'' ({{lang|ja|芸妓}}) janë femra japoneze që argëtojnë, duke performuar traditat e lashta të artit, vallëzimit dhe këndimit. Ato karakterizohen me veshje dhe grime tradicionale. Geishat nuk janë të barabarta me prostitutat; një keqkuptim me origjinë në Perëndim, për shkak të ndërveprimeve me [[Kurtizanet|kurtizane]] japoneze [[Oiran]], veshja tradicionale e të cilëve është e ngjashme me atë të geishave. ==Termi== Fjala "''geisha''" përbëhet nga dy [[Kanxhi|kanxhi]]: {{lang|ja|芸}} (''gei'') që do të thotë "art" dhe {{lang|ja|者}} (''sha'') që do të thotë "person". Një tjetër emërtim për geishat është ''geiko'' ({{lang|ja|芸妓}}) që përkthimi mund të jetë "''grua e artit''". Ky term përdoret nga Japonia Perëndimore, ku i referohen si geisha. Një geisha nxënëse quhet ''[[Maiko|maiko]]'' ({{lang|ja|舞妓}}) që do të thotë "''grua e vallëzimit''" ose ''hangjoku'' ({{lang|ja|半玉}}), "''gjysmë e çmuar''", që nënkupton se ato paguhen gjysmën e pagës së një geishe të plotë.<ref name="Autobiography of a Geisha">{{Cite book|last=Masuda|first=Sayo|date=2003|title=Autobiography of a Geisha|url=https://archive.org/details/autobiographyofg00sayo|translator-last=Rowley|translator-first=G. G.|publisher=Columbia University Press|lang=en|location=Nju Jork|isbn=0-231-12951-3}}</ref> Një femër që hynte në komunitetin e geishave nuk duhet të fillonte si ''[[maiko]]'', në mënyrë që të fillonte karrierën si geisha. Një femër e cila është 21 vjeçare, ajo konsiderohet e vjetër të fillojë si ''[[maiko]]'' dhe ajo bëhet një geisha e plotë. Historikisht, geisha shpesh fillojnë hapat e hershme për trajnime në moshën shumë të hershme, qysh në moshën 6 vjeçare. ==Historia== Në fazat e hershme të [[Historia e Japonisë|historisë japoneze]], kishte artiste femra: ''saburuko'' (vajzat që shërbenin) ishin kryesisht vajzat që përshkuan familjet e të cilëve u zhvendosën nga betejat në fund të viteve [[600]]. Disa prej këtyre vajzave ''saburuko'' shisnin shërbime seksuale, ndërsa të tjerat, me një arsimim më të mirë bënin jetesë duke kënduar në tubime shoqërore të klasit të lartë. Pasi gjykata perandorake e zhvendosi kryeqytetin në Heian-kjo ([[Kioto]]) në vitin [[794]], filluan të shfaqeshin kushtet që do të formonin kulturën geisha, pasi ajo u bë shtëpia e një elite të obsesionuar me bukurinë.<ref name="Gallagher">{{cite book|last=Gallagher|first=John|title=Geisha: A Unique World of Tradition, Elegance, and Art|url=https://archive.org/details/geishauniqueworl0000gall|location=Londër|publisher=PRC|date=2003|lang=en|isbn=1-85648-697-4}}</ref> Artiste të afta femra, si kërcimtaret [[shirabjoshi]]. [[Japonia]] tradicionale përqafoi kënaqësitë seksuale dhe burrat nuk ishin të detyruar të ishin besnikë ndaj grave të tyre.<ref>{{Cite web|date=16 maj 2016|url=https://www.thevintagenews.com/2016/05/16/the-rise-of-the-geisha-photos-from-19th-20th-century-show-the-japanese-entertainers/|title=The Rise of the Geisha - photos from 19th & 20th century show the Japanese entertainers|first=Neil|last=Patrick|website=The Vintage News|lang=en|access-date=6 nëntor 2017}}</ref> Gruaja ideale ishte një nënë modeste dhe menaxhere e shtëpisë; për zakonet tradicionale japoneze dashuria kishte rëndësi dytësore. Për kënaqësinë seksuale dhe shtojca romantike, burrat nuk u shkonin grave të tyre, por kurtizaneve.<ref>{{cite web|title=History of geisha|url=http://www.japan-zone.com/culture/geisha.shtml|website=Japan Zone|lang=en|access-date=18 qershor 2010}}</ref><ref>Lesley Downer, "The City Geisha and Their Role in Modern Japan: Anomaly or artistes", in Martha Feldman and Bonnie Gordon, eds, The Courtesan's Arts: Cross-Cultural Perspectives (New York: [[Oxford University Press]], 2006; ISBN 0-19-517028-8), fq. 223–42.</ref> Në [[shekulli XVI|shekullin e XVI-të]] u ndërtuan lagjet e njohura si ''jukaku'' ({{lang|ja|遊 廓, 遊 郭}}) dhe në vitin [[1617]] [[Shogunati Tokugava|shogunati]] përcaktoi "''lagjet e kënaqësisë''", jashtë të cilave prostitucioni do të ishte i paligjshëm dhe brenda ''jūxhove'' do të klasifikohet dhe liçensohet.<ref name="Downer"/> Klasa më e lartë ''jūxho'' ishte pararendësja e geishës, e quajtur tajuu, një kombinim i aktores dhe prostitutës, fillimisht duke luajtur në faza të vendosura në shtratin e thatë të lumit [[Lumi Kamo|Kamo]] në [[Kioto]]. Ato kryenin valle dhe skica erotike, dhe ky art i ri u quajt ''kabuku'', që do të thotë "''të jesh e egër dhe mizore''". Vallet u quajtën ''[[kabuki]]'', dhe ky ishte fillimi i [[Kabuki|teatrit kabuki]].<ref name="Downer">{{cite book|first=Lesley|last=Downer|chapter=The City Geisha and Their Role in Modern Japan: Anomaly or artistes|editor-last1=Feldman|editor-first1=Martha|lang=en|chapter-url=https://books.google.com/books?id=U-iuYBiOkRgC&pg=PA223#v=onepage&q=&f=false|editor-last2=Gordon|editor-first2=Bonnie|title=The Courtesan's Arts: Cross-Cultural Perspectives|date=23 mars 2006|location=Nju Jork, ShBA|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-517029-0|pages=223–42}}</ref> Pararendëset e geishave ishin ''odorikot'' ("''valltaret e reja''")<ref>{{cite book|title=The Story of the Geisha Girl|year=1917|url=https://archive.org/stream/storyofgeishagir00fujiuoft#page/18/mode/2up|first=Taizo|last=Fujimoto|lang=en|isbn=978-1-4086-9684-2|page=18}}</ref> që ishin të popullarizuar në shtëpitë private të [[samurai]]ve të klasës së lartë, edhe pse shumë prej tyre u shëndërruan në prostituta në [[shekulli XVIII|shekullin e XVIII]].<ref>{{cite book|title=Yoshiwara: the glittering world of the Japanese courtesan|first=C. S.|last=Seigle|date=mars 1993|chapter=Rise of the Geisha|orig-year=1931|url=https://books.google.com/books?id=4T-kJB8vKvcC&pg=PA172&lpg=171|isbn=978-0-8248-1488-5|publisher=University of Hawaii Press|lang=en|page=171|edition=i ilustruar}}</ref> Ishte afër [[shekulli XVIII|shekullit të tetëmbëdhjetë]] që u shfaqën artistet e para të dhomave të kënaqësisë, të quajtura ''geisha''. Geishat e para ishin burra, klientë të këndshëm duke pritur për të parë më të njohurit dhe dhuratat e kurtizaneve (''[[oiran]]'').<ref name="Downer"/> Femra e parë që e quajti veten ''geisha'' ishte një prostitutë e [[Fukugava]]s, rreth vitit [[1750]].<ref>{{cite journal|journal=Michigan Journal of Gender & Law|last=Tiefenbrun|first=S.|title=Copyright Infringement, Sex Trafficking, and the Fictional Life of a Geisha|volume=10|year=2003|ssrn=460747|doi=10.2139/ssrn.460747|lang=en|page=32}}</ref> ==Pamja== Geisha e pjekur ose ''geiko'', zakonisht mbajnte veshje, grime dhe flokët të zbutura, në kontrast me veshjen më të gjallë, përbërjen e rëndë dhe flokët e përpunuar të ''[[maiko]]s''. Gratë që paraqiteshin si ''[[maiko]]'' në [[Kioto]], mbajnin [[Furisode|furisode]] dhe [[Okobo|okobo]] tradicionale. Pamja e një geishe ndryshonte gjatë gjithë karrierës së saj, nga vajza maçiane me grim, deri në pamjen më të zymtë të një geishe më të vjetër. Stili i ndryshëm i flokëve dhe furqetat tregonin fazat e ndryshme të zhvillimit të një vajze të re dhe madje edhe një detaj dytësor si sa gjatësia e vetullave është i rëndësishëm. Vetullat e shkurtra janë për vetullat e reja dhe të gjata që shfaqin pjekurinë. ===Grimi=== Grimi tradicional i një nxënëse geisha përmbante një bazë të trashë, të bardhë me buzë të kuqe dhe akset e kuqe dhe të zeza rreth syve dhe vetullave. Fillimisht, maska bazë e bardhë bëhej prej [[plumbi]], por pas zbulimit se ajo helmonte lëkurën dhe shkaktonte probleme të lëkurës dhe të mëvonshme për geishat e vjetra drejt fundit të [[Periudha Meixhi|Epokës Meixhi]], u zëvendësua me pluhur [[orizi]]. Në kohët moderne, grimet tradicionale të nxënëseve geisha është një nga karakteristikat e tyre më të njohura, megjithëse geisha zakonisht veshin vetëm rrobat themelore të bardha, të fytyrës karakteristike të [[maiko]]s gjatë shfaqjeve të veçanta. Bërja e grimit është e vështirë për ta përkryer dhe merr shumë kohë dhe bëhet para veshjes së [[Kimono|kimono]], në mënyrë që të mos bëhet pisë. [[Maiko]]t të cilat janë në hapat e fundit, nganjëherë ngjyrosin edhe dhëmbët e tyre për një periudhë të shkurtër. ===Veshja=== [[File:Maiko and geisha back.jpg|thumb|''[[Maiko]]'' e moshuar (në të majtë) me ''darari obi'' dhe ''geisha'' me ''taiko-musubi'']] Maiko veshin ''darari obi'', ndërsa geishat veshin ''taiko-musubi''. Geisha nga Niigata veshin paruke, [[kimono]] dhe ''taiko-musubi''. Geishay veshin gjithmonë kimono. Geisha mësuese vishen me [[kimono]] shumë të gjallë me [[Obi (shiritë)|obi]] të tepruar. Gjithmonë, obi është më i ndritshëm se kimonoja e veshur për të dhënë një ekuilibër të caktuar ekzotik. [[Maiko]] e [[Kioto]]s vesh stilin e lidhur, të quajtur "darari", ndërsa e [[Tokio]]s, vesh "''hangyoku''" të lidhur në mënyra të ndryshme, duke përfshirë ''taiko musubi''. Geisha më e vjetër e [[Kioto]]s vesh modele dhe stil më të ndrydhur (sidomos obliqën e lidhur në një nyje më të thjeshtë të shfrytëzuar nga gratë e martuara të njohura si "taiko musubi" ose "nyja daulle"). Geishat e [[Tokio]]s dhe Kanazavës veshin "''janagi musubi''" ({{lang|ja|柳 結 び}}, ''stili shelg''), taiko musubi dhe "''tsunodashi musubi''" ({{lang|ja|甬 出 結 び}}). ''Geiko''t veshin ''nagajuba'' të kuqe ose rozë, ose nën [[kimono]]. Një [[maiko]] vishet me ngjyrë të kuqe me modele të shtypura të bardha. Jaka e vogël e maikos është kryesisht e kuqe me qëndisje të bardha, [[argjendi]] ose ari. Dy deri në tre vjet në stërvitjen e saj, jaka e kuqe duhet të jetë tërësisht e qëndisur në të bardhë (kur shihet nga përpara) për të treguar vjetërsinë e saj. Në moshën 20-vjeçare, jaka e saj do të kthehet nga e kuqe në të bardhë. Geishat veshin një sandale të sheshta, [[Zori|zōri]], përjashta, dhe veshin vetëm [[Tabi|tabi]] (çorape të bardha të ndara me shputë) në ambiente të mbyllura. Në një kohë të keqe geisha veshin sandale [[druri]], të quajtura [[Geta (këpucë)|geta]]. [[Maiko]] mban një nyjë të veçantë prej [[druri]], të njohur si [[Okobo|okobo]]. ===Flokët=== [[Skeda:Geiko - Tea ceremony.jpg|thumb|Mameçiho si një ''geiko''.]] Stilet e flokëve të geishave kanë ndryshuar përgjatë historisë. Në të kaluarën, ka qenë e zakonshme që gratë ti mbanin flokët e tyre poshtë në disa periudha, por në të tjerat. Gjatë [[shekulli XVII|shekullit të XVII-të]], gratë filluan të rimarrin të gjithë flokët e tyre, dhe gjatë kësaj kohe është zhvilluar stili tradicionale i flokëve [[Shimada (stili i flokëve)|shimada]], një lloj [[çignon (stili i flokëve)|çignon]] tradicionale më themelore e veshur nga geishat. Ekzistojnë katër lloje kryesore të shimadës: ''taka shimada'', një shigjetë e lartë e veshur zakonisht nga gratë e reja, të vetme; ''tsubushi shimada'', një shigjetë më e rrafshët e veshur përgjithësisht nga gratë e moshuara; ''uivata'', një çignon që zakonisht lidhet me një copë pambuk me ngjyrë; dhe një stil që i ngjan një pjeshke të ndarë, e cila vishet vetëm nga [[maiko]]t. Stilet tjera të flokëve: ''ofuku'', ''katsujama'', ''jakko-shimada'' dhe ''sakkō''. Maikot e Mijagava-çōsë dhe Pontoçōsë do të veshin gjashtë stile flokësh shtesë që çojnë deri te ''sakkoja'', përfshirë ''umemodoki'', ''oshidori no hina'', ''kikugasane'' dhe ''osafune''. Shumë geisha moderne përdorin paruke në jetën e tyre profesionale, ndërsa [[maiko]]t, përdorin flokët e tyre natyrorë. Ose duhet të mbahen rregullisht nga artizanët shumë të kualifikuar. Stilet tradicionale të flokëve është një art që ngadalë po vdes. Me kalimin e kohës, stili i flokëve mund të shkaktojë tullac në krye të kokës. == Procesi i mësimit == Deri në [[shekulli XX|shekullin e XX-të]], geishat e fillonin trajnimin e tyre në një moshë të re, rreth moshës gjashtë vjeçe.<ref>{{cite news|language=en|title=Do Geishas Still Exist?|url=https://whysojapan.com/do-geishas-still-exist/|access-date=14 gusht 2024|work=whysojapan.com}}</ref><ref>{{cite news|language=en|title=Things I Learned About Geisha, Firsthand|url=https://allabout-japan.com/en/article/7064/|access-date=14 gusht 2024|work=allabout-japan.com}}</ref> Në ditët e sotme kjo nuk është më kështu, dhe geishat zakonisht debutojnë si [[maiko]] rreth moshës 17 ose 18 vjeç. Ligji i punës parashikon që nxënësit të hyjnë në ''okija'' vetëm në moshën 18 vjeç, megjithëse okija në [[Kioto]] është e lejuar ligjërisht të rekrutojë studentë në një moshë më të re, 15-17 vjeç.<ref>{{cite news|language=en|title=What is a Geisha? History, Traditions, & More|url=https://www.bokksu.com/blogs/news/what-is-a-geisha|access-date=14 gusht 2024|website=www.bokksu.com}}</ref><ref>{{cite news|language=en|title=Everything you’ve wanted to know about the history of geisha and maiko|url=https://gogonihon.com/en/blog/history-of-japanese-geisha/|access-date=14 gusht 2024|work=gogonihon.com}}</ref> Tani vajzat duhet të përfundojnë shkollën e mesme dhe më pas të marrin një vendim personal për të mësuar si të bëhen geisha. Gratë e reja që duan të bëhen geisha tani, më shpesh fillojnë trajnimin e tyre pas përfundimit të shkollës së mesme ose edhe kolegjit. Në mënyrë të konsiderueshme më shumë gra fillojnë karrierën e tyre në moshën e rritur. Para se të debutojnë si [[maiko]], nxënëset mund të jetojnë në ''okija'' si shikomi – në thelb, një stazhiere që mëson të gjitha aftësitë e nevojshme për të u bërë maiko, si dhe kujdesen për nevojat e shtëpisë dhe mësojnë të jetojnë me motrat e tyre geisha dhe në ''karjukai''.<ref>{{cite news|language=en|title=The Tough Journey to Becoming a Geisha|url=https://www.nani.sg/culture/the-tough-journey-to-becoming-a-geisha|access-date=14 gusht 2024|website=www.nani.sg}}</ref> Duke vëzhguar geishat e tjera dhe duke mësuar nga nëna e shtëpisë (e njohur si oka-san (fjalë për fjalë "nënë")), nxënësit mësojnë të flasin me miqtë, mirësjelljet e nevojshme për të qenë geisha, dhe traditat e ''karjukait''.<ref>{{cite news|language=en|title=Geiko, Geisha or Maiko? The differences and the culture|url=https://www.bitemybun.com/geiko-geisha/|access-date=14 gusht 2024|website=www.bitemybun.com}}</ref><ref>{{cite news|language=en|title=What do we know about Geishas|url=https://www.languageacademia.com/post/what-do-we-know-about-geishas|access-date=14 gusht 2024|website=www.languageacademia.com}}</ref> Nxënëset gjithashtu mësojnë ta veshin [[kimono]]n në mënyrë të rehatshme. [[Maiko]]t do ta fillojnë trajnimin formal pa ndërprerje si ''minarai'' në ''ozashiki'' ({{lang|ja|お座敷}}, ''festa e geishave''), ku ajo do të ulet dhe do të vëzhgojë sesi maikot dhe geishat e tjera ndërveprojnë me klientët.<ref>{{cite news|language=en|title=The Life Of A Geisha|url=https://www.toki.tokyo/blogt/2016/6/22/the-life-of-a-geisha|access-date=14 gusht 2024|website=www.toki.tokyo}}</ref><ref>{{cite news|language=en|title=Stages in a career|url=https://geishaofjapan.com/society/stages-a-career/|access-date=14 gusht 2024|website=geishaofjapan.com}}</ref> Kështu, stazhierja fiton një përfytyrim për natyrën e punës, duke ndjekur karakterin tipik të trajnimit të arteve tradicionale në Japoni, ku pritet që një nxënës të mësojë pothuajse ekskluzivisht përmes vëzhgimit. Megjithëse geishat në fazën e trajnimit minarai do të ndjekin festat, ato nuk do të marrin pjesë në një nivel të lartë dhe në vend të kësaj duhet të ulen në heshtje. ==Geisha të huaj== Që nga vitet [[1970]], të huaja filluan në bëhen geisha. [[Liza Dalby]] punoi për një kohë me geishat në [[Ponto-ço|Pontoçō]], por nuk bëri zyrtarish debutim si vetë geishat. Antropologia australiane [[Fiona Graham]] debutoi si geisha në [[Asakusa]] në vitin [[2007]]<ref name="9news20080108">{{cite web|date=8 janar 2008|url=http://news.ninemsn.com.au/entertainment/342992/melbourne-woman-becomes-a-geisha|title=Melbourne woman becomes a geisha|work=9 News|publisher=Ninemsn Pty Ltd|lang=en|access-date=14 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005173122/http://news.ninemsn.com.au/entertainment/342992/melbourne-woman-becomes-a-geisha|archive-date=5 tetor 2012}}</ref><ref name="jt20080629">{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/life/2008/06/29/to-be-sorted/aussie-geisha-speaks-out/#.VOdul_l_tFU|title=Aussie geisha speaks out|first=Edan|last=Corkill|date=29 qershor 2008|access-date=14 tetor 2018|work=[[The Japan Times]]|publisher=The Japan Times Ltd.|lang=en|archive-date=24 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624150359/https://www.japantimes.co.jp/life/2008/06/29/to-be-sorted/aussie-geisha-speaks-out/#.VOdul_l_tFU|url-status=dead}}</ref> nën emrin '''Sajuki'''. Distrikti i [[Gion]] në [[Kioto]], nuk pranon që gratë jo-japoneze të stërviten për t'u bërë një geisha për shkak të mjedisit të tyre ultra-tradicionalist. ==Shiko edhe== * [[Periudha Meixhi]] * [[Restaurimi meixhi]] * [[Kultura e Japonisë]] * [[Veshjet japoneze]] * [[Historia e Japonisë]] * [[Shtëpia Perandorake e Japonisë]] * [[Regalia Perandorake e Japonisë]] * [[Sistemi shtetëror në Japoni]] * [[Periudha Reiva]] * [[Shogunati Tokugava]] * [[Periudha Edo]] == Referime == <references/> [[Kategoria:Geisha| ]] [[Kategoria:Kultura e Japonisë]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje japoneze]] [[Kategoria:Japonezë sipas profesionit]] 3p32qjzfjqlh8tympe84lbdk6gzzuh8 2980865 2980818 2026-05-15T18:31:46Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 U kthye versioni 2980818 i bërë nga [[Special:Contributions/GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[User talk:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 2980865 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Niigata geisha dancing2.jpg|thumb|264px|Geisha nga [[Niigata]] duke vallëzuar]] '''Geisha''' ([[Gjuha japoneze|Japonisht]]: {{lang|ja|芸者}}),<ref>{{cite web|url=http://www.forvo.com/word/geisha/|title=How to pronounce 'Geisha'|website=[[Forvo]]|lang=en|access-date=22 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ezglot.com/words.php?l=eng&w=geisha|title=English 'geisha' translations|website=EZ Glot|lang=en|access-date=22 shtator 2018|archive-date=19 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319193350/http://www.ezglot.com/words.php?l=eng&w=geisha|url-status=dead}}</ref> ''geiko'' ({{lang|ja|芸子}}), ose ''geigi'' ({{lang|ja|芸妓}}) janë femra japoneze që argëtojnë, duke performuar traditat e lashta të artit, vallëzimit dhe këndimit. Ato karakterizohen me veshje dhe grime tradicionale. Geishat nuk janë të barabarta me prostitutat; një keqkuptim me origjinë në Perëndim, për shkak të ndërveprimeve me [[Kurtizanet|kurtizane]] japoneze [[Oiran]], veshja tradicionale e të cilëve është e ngjashme me atë të geishave. ==Termi== Fjala "''geisha''" përbëhet nga dy [[Kanxhi|kanxhi]]: {{lang|ja|芸}} (''gei'') që do të thotë "art" dhe {{lang|ja|者}} (''sha'') që do të thotë "person". Një tjetër emërtim për geishat është ''geiko'' ({{lang|ja|芸妓}}) që përkthimi mund të jetë "''grua e artit''". Ky term përdoret nga Japonia Perëndimore, ku i referohen si geisha. Një geisha nxënëse quhet ''[[Maiko|maiko]]'' ({{lang|ja|舞妓}}) që do të thotë "''grua e vallëzimit''" ose ''hangjoku'' ({{lang|ja|半玉}}), "''gjysmë e çmuar''", që nënkupton se ato paguhen gjysmën e pagës së një geishe të plotë.<ref name="Autobiography of a Geisha">{{Cite book|last=Masuda|first=Sayo|date=2003|title=Autobiography of a Geisha|url=https://archive.org/details/autobiographyofg00sayo|translator-last=Rowley|translator-first=G. G.|publisher=Columbia University Press|lang=en|location=Nju Jork|isbn=0-231-12951-3}}</ref> Një femër që hynte në komunitetin e geishave nuk duhet të fillonte si ''[[maiko]]'', në mënyrë që të fillonte karrierën si geisha. Një femër e cila është 21 vjeçare, ajo konsiderohet e vjetër të fillojë si ''[[maiko]]'' dhe ajo bëhet një geisha e plotë. Historikisht, geisha shpesh fillojnë hapat e hershme për trajnime në moshën shumë të hershme, qysh në moshën 6 vjeçare. ==Historia== Në fazat e hershme të [[Historia e Japonisë|historisë japoneze]], kishte artiste femra: ''saburuko'' (vajzat që shërbenin) ishin kryesisht vajzat që përshkuan familjet e të cilëve u zhvendosën nga betejat në fund të viteve [[600]]. Disa prej këtyre vajzave ''saburuko'' shisnin shërbime seksuale, ndërsa të tjerat, me një arsimim më të mirë bënin jetesë duke kënduar në tubime shoqërore të klasit të lartë. Pasi gjykata perandorake e zhvendosi kryeqytetin në Heian-kjo ([[Kioto]]) në vitin [[794]], filluan të shfaqeshin kushtet që do të formonin kulturën geisha, pasi ajo u bë shtëpia e një elite të obsesionuar me bukurinë.<ref name="Gallagher">{{cite book|last=Gallagher|first=John|title=Geisha: A Unique World of Tradition, Elegance, and Art|url=https://archive.org/details/geishauniqueworl0000gall|location=Londër|publisher=PRC|date=2003|lang=en|isbn=1-85648-697-4}}</ref> Artiste të afta femra, si kërcimtaret [[shirabjoshi]]. [[Japonia]] tradicionale përqafoi kënaqësitë seksuale dhe burrat nuk ishin të detyruar të ishin besnikë ndaj grave të tyre.<ref>{{Cite web|date=16 maj 2016|url=https://www.thevintagenews.com/2016/05/16/the-rise-of-the-geisha-photos-from-19th-20th-century-show-the-japanese-entertainers/|title=The Rise of the Geisha - photos from 19th & 20th century show the Japanese entertainers|first=Neil|last=Patrick|website=The Vintage News|lang=en|access-date=6 nëntor 2017}}</ref> Gruaja ideale ishte një nënë modeste dhe menaxhere e shtëpisë; për zakonet tradicionale japoneze dashuria kishte rëndësi dytësore. Për kënaqësinë seksuale dhe shtojca romantike, burrat nuk u shkonin grave të tyre, por kurtizaneve.<ref>{{cite web|title=History of geisha|url=http://www.japan-zone.com/culture/geisha.shtml|website=Japan Zone|lang=en|access-date=18 qershor 2010}}</ref><ref>Lesley Downer, "The City Geisha and Their Role in Modern Japan: Anomaly or artistes", in Martha Feldman and Bonnie Gordon, eds, The Courtesan's Arts: Cross-Cultural Perspectives (New York: [[Oxford University Press]], 2006; ISBN 0-19-517028-8), fq. 223–42.</ref> Në [[shekulli XVI|shekullin e XVI-të]] u ndërtuan lagjet e njohura si ''jukaku'' ({{lang|ja|遊 廓, 遊 郭}}) dhe në vitin [[1617]] [[Shogunati Tokugava|shogunati]] përcaktoi "''lagjet e kënaqësisë''", jashtë të cilave prostitucioni do të ishte i paligjshëm dhe brenda ''jūxhove'' do të klasifikohet dhe liçensohet.<ref name="Downer"/> Klasa më e lartë ''jūxho'' ishte pararendësja e geishës, e quajtur tajuu, një kombinim i aktores dhe prostitutës, fillimisht duke luajtur në faza të vendosura në shtratin e thatë të lumit [[Lumi Kamo|Kamo]] në [[Kioto]]. Ato kryenin valle dhe skica erotike, dhe ky art i ri u quajt ''kabuku'', që do të thotë "''të jesh e egër dhe mizore''". Vallet u quajtën ''[[kabuki]]'', dhe ky ishte fillimi i [[Kabuki|teatrit kabuki]].<ref name="Downer">{{cite book|first=Lesley|last=Downer|chapter=The City Geisha and Their Role in Modern Japan: Anomaly or artistes|editor-last1=Feldman|editor-first1=Martha|lang=en|chapter-url=https://books.google.com/books?id=U-iuYBiOkRgC&pg=PA223#v=onepage&q=&f=false|editor-last2=Gordon|editor-first2=Bonnie|title=The Courtesan's Arts: Cross-Cultural Perspectives|date=23 mars 2006|location=Nju Jork, ShBA|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-517029-0|pages=223–42}}</ref> Pararendëset e geishave ishin ''odorikot'' ("''valltaret e reja''")<ref>{{cite book|title=The Story of the Geisha Girl|year=1917|url=https://archive.org/stream/storyofgeishagir00fujiuoft#page/18/mode/2up|first=Taizo|last=Fujimoto|lang=en|isbn=978-1-4086-9684-2|page=18}}</ref> që ishin të popullarizuar në shtëpitë private të [[samurai]]ve të klasës së lartë, edhe pse shumë prej tyre u shëndërruan në prostituta në [[shekulli XVIII|shekullin e XVIII]].<ref>{{cite book|title=Yoshiwara: the glittering world of the Japanese courtesan|first=C. S.|last=Seigle|date=mars 1993|chapter=Rise of the Geisha|orig-year=1931|url=https://books.google.com/books?id=4T-kJB8vKvcC&pg=PA172&lpg=171|isbn=978-0-8248-1488-5|publisher=University of Hawaii Press|lang=en|page=171|edition=i ilustruar}}</ref> Ishte afër [[shekulli XVIII|shekullit të tetëmbëdhjetë]] që u shfaqën artistet e para të dhomave të kënaqësisë, të quajtura ''geisha''. Geishat e para ishin burra, klientë të këndshëm duke pritur për të parë më të njohurit dhe dhuratat e kurtizaneve (''[[oiran]]'').<ref name="Downer"/> Femra e parë që e quajti veten ''geisha'' ishte një prostitutë e [[Fukugava]]s, rreth vitit [[1750]].<ref>{{cite journal|journal=Michigan Journal of Gender & Law|last=Tiefenbrun|first=S.|title=Copyright Infringement, Sex Trafficking, and the Fictional Life of a Geisha|volume=10|year=2003|ssrn=460747|doi=10.2139/ssrn.460747|lang=en|page=32}}</ref> ==Pamja== Geisha e pjekur ose ''geiko'', zakonisht mbajnte veshje, grime dhe flokët të zbutura, në kontrast me veshjen më të gjallë, përbërjen e rëndë dhe flokët e përpunuar të ''[[maiko]]s''. Gratë që paraqiteshin si ''[[maiko]]'' në [[Kioto]], mbajnin [[Furisode|furisode]] dhe [[Okobo|okobo]] tradicionale. Pamja e një geishe ndryshonte gjatë gjithë karrierës së saj, nga vajza maçiane me grim, deri në pamjen më të zymtë të një geishe më të vjetër. Stili i ndryshëm i flokëve dhe furqetat tregonin fazat e ndryshme të zhvillimit të një vajze të re dhe madje edhe një detaj dytësor si sa gjatësia e vetullave është i rëndësishëm. Vetullat e shkurtra janë për vetullat e reja dhe të gjata që shfaqin pjekurinë. ===Grimi=== Grimi tradicional i një nxënëse geisha përmbante një bazë të trashë, të bardhë me buzë të kuqe dhe akset e kuqe dhe të zeza rreth syve dhe vetullave. Fillimisht, maska bazë e bardhë bëhej prej [[plumbi]], por pas zbulimit se ajo helmonte lëkurën dhe shkaktonte probleme të lëkurës dhe të mëvonshme për geishat e vjetra drejt fundit të [[Periudha Meixhi|Epokës Meixhi]], u zëvendësua me pluhur [[orizi]]. Në kohët moderne, grimet tradicionale të nxënëseve geisha është një nga karakteristikat e tyre më të njohura, megjithëse geisha zakonisht veshin vetëm rrobat themelore të bardha, të fytyrës karakteristike të [[maiko]]s gjatë shfaqjeve të veçanta. Bërja e grimit është e vështirë për ta përkryer dhe merr shumë kohë dhe bëhet para veshjes së [[Kimono|kimono]], në mënyrë që të mos bëhet pisë. [[Maiko]]t të cilat janë në hapat e fundit, nganjëherë ngjyrosin edhe dhëmbët e tyre për një periudhë të shkurtër. ===Veshja=== [[File:Maiko and geisha back.jpg|thumb|''[[Maiko]]'' e moshuar (në të majtë) me ''darari obi'' dhe ''geisha'' me ''taiko-musubi'']] Maiko veshin ''darari obi'', ndërsa geishat veshin ''taiko-musubi''. Geisha nga Niigata veshin paruke, [[kimono]] dhe ''taiko-musubi''. Geishay veshin gjithmonë kimono. Geisha mësuese vishen me [[kimono]] shumë të gjallë me [[Obi (shiritë)|obi]] të tepruar. Gjithmonë, obi është më i ndritshëm se kimonoja e veshur për të dhënë një ekuilibër të caktuar ekzotik. [[Maiko]] e [[Kioto]]s vesh stilin e lidhur, të quajtur "darari", ndërsa e [[Tokio]]s, vesh "''hangyoku''" të lidhur në mënyra të ndryshme, duke përfshirë ''taiko musubi''. Geisha më e vjetër e [[Kioto]]s vesh modele dhe stil më të ndrydhur (sidomos obliqën e lidhur në një nyje më të thjeshtë të shfrytëzuar nga gratë e martuara të njohura si "taiko musubi" ose "nyja daulle"). Geishat e [[Tokio]]s dhe Kanazavës veshin "''janagi musubi''" ({{lang|ja|柳 結 び}}, ''stili shelg''), taiko musubi dhe "''tsunodashi musubi''" ({{lang|ja|甬 出 結 び}}). ''Geiko''t veshin ''nagajuba'' të kuqe ose rozë, ose nën [[kimono]]. Një [[maiko]] vishet me ngjyrë të kuqe me modele të shtypura të bardha. Jaka e vogël e maikos është kryesisht e kuqe me qëndisje të bardha, [[argjendi]] ose ari. Dy deri në tre vjet në stërvitjen e saj, jaka e kuqe duhet të jetë tërësisht e qëndisur në të bardhë (kur shihet nga përpara) për të treguar vjetërsinë e saj. Në moshën 20-vjeçare, jaka e saj do të kthehet nga e kuqe në të bardhë. Geishat veshin një sandale të sheshta, [[Zori|zōri]], përjashta, dhe veshin vetëm [[Tabi|tabi]] (çorape të bardha të ndara me shputë) në ambiente të mbyllura. Në një kohë të keqe geisha veshin sandale [[druri]], të quajtura [[Geta (këpucë)|geta]]. [[Maiko]] mban një nyjë të veçantë prej [[druri]], të njohur si [[Okobo|okobo]]. ===Flokët=== [[Skeda:Geiko - Tea ceremony.jpg|thumb|Mameçiho si një ''geiko''.]] Stilet e flokëve të geishave kanë ndryshuar përgjatë historisë. Në të kaluarën, ka qenë e zakonshme që gratë ti mbanin flokët e tyre poshtë në disa periudha, por në të tjerat. Gjatë [[shekulli XVII|shekullit të XVII-të]], gratë filluan të rimarrin të gjithë flokët e tyre, dhe gjatë kësaj kohe është zhvilluar stili tradicionale i flokëve [[Shimada (stili i flokëve)|shimada]], një lloj [[çignon (stili i flokëve)|çignon]] tradicionale më themelore e veshur nga geishat. Ekzistojnë katër lloje kryesore të shimadës: ''taka shimada'', një shigjetë e lartë e veshur zakonisht nga gratë e reja, të vetme; ''tsubushi shimada'', një shigjetë më e rrafshët e veshur përgjithësisht nga gratë e moshuara; ''uivata'', një çignon që zakonisht lidhet me një copë pambuk me ngjyrë; dhe një stil që i ngjan një pjeshke të ndarë, e cila vishet vetëm nga [[maiko]]t. Stilet tjera të flokëve: ''ofuku'', ''katsujama'', ''jakko-shimada'' dhe ''sakkō''. Maikot e Mijagava-çōsë dhe Pontoçōsë do të veshin gjashtë stile flokësh shtesë që çojnë deri te ''sakkoja'', përfshirë ''umemodoki'', ''oshidori no hina'', ''kikugasane'' dhe ''osafune''. Shumë geisha moderne përdorin paruke në jetën e tyre profesionale, ndërsa [[maiko]]t, përdorin flokët e tyre natyrorë. Ose duhet të mbahen rregullisht nga artizanët shumë të kualifikuar. Stilet tradicionale të flokëve është një art që ngadalë po vdes. Me kalimin e kohës, stili i flokëve mund të shkaktojë tullac në krye të kokës. ==Geisha të huaj== Që nga vitet [[1970]], të huaja filluan në bëhen geisha. [[Liza Dalby]] punoi për një kohë me geishat në [[Ponto-ço|Pontoçō]], por nuk bëri zyrtarish debutim si vetë geishat. Antropologia australiane [[Fiona Graham]] debutoi si geisha në [[Asakusa]] në vitin [[2007]]<ref name="9news20080108">{{cite web|date=8 janar 2008|url=http://news.ninemsn.com.au/entertainment/342992/melbourne-woman-becomes-a-geisha|title=Melbourne woman becomes a geisha|work=9 News|publisher=Ninemsn Pty Ltd|lang=en|access-date=14 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005173122/http://news.ninemsn.com.au/entertainment/342992/melbourne-woman-becomes-a-geisha|archive-date=5 tetor 2012}}</ref><ref name="jt20080629">{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/life/2008/06/29/to-be-sorted/aussie-geisha-speaks-out/#.VOdul_l_tFU|title=Aussie geisha speaks out|first=Edan|last=Corkill|date=29 qershor 2008|access-date=14 tetor 2018|work=[[The Japan Times]]|publisher=The Japan Times Ltd.|lang=en|archive-date=24 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624150359/https://www.japantimes.co.jp/life/2008/06/29/to-be-sorted/aussie-geisha-speaks-out/#.VOdul_l_tFU|url-status=dead}}</ref> nën emrin '''Sajuki'''. Distrikti i [[Gion]] në [[Kioto]], nuk pranon që gratë jo-japoneze të stërviten për t'u bërë një geisha për shkak të mjedisit të tyre ultra-tradicionalist. ==Shiko edhe== * [[Periudha Meixhi]] * [[Restaurimi meixhi]] * [[Kultura e Japonisë]] * [[Veshjet japoneze]] * [[Historia e Japonisë]] * [[Shtëpia Perandorake e Japonisë]] * [[Regalia Perandorake e Japonisë]] * [[Sistemi shtetëror në Japoni]] * [[Periudha Reiva]] * [[Shogunati Tokugava]] * [[Periudha Edo]] == Referime == <references/> [[Kategoria:Geisha| ]] [[Kategoria:Kultura e Japonisë]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje japoneze]] [[Kategoria:Japonezë sipas profesionit]] 4x163cger5616m2uszp586382t1x0fq 0 257729 2981095 2974348 2026-05-16T03:18:16Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981095 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Baggio | image = Roberto Baggio - Italia '90.jpg | image_size = 235px | caption = Baggio me [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] në 1990 | fullname = Roberto Baggio | birth_date = {{birth date and age|df=yes|18|2|1967}} | birth_place = [[Caldogno]], Itali | height = 1.74 m | position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]]<br> [[Mesfushori|Mesfushor sulmues]] | youthyears1 = 1974–1980 | youthclubs1 = Caldogno | youthyears2 = 1980–1982 | youthclubs2 = [[Vicenza Calcio|L.R. Vicenza]] | years1 = 1982–1985 |clubs1 = [[Vicenza Calcio|L.R. Vicenza]] |caps1 = 36 |goals1 = 13 | years2 = 1985–1990 |clubs2 = [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] |caps2 = 94 |goals2 = 39 | years3 = 1990–1995 |clubs3 = [[Juventus F.C.|Juventus]] |caps3 = 141|goals3 = 78 | years4 = 1995–1997 |clubs4 = [[A.C. Milan|Milan]] |caps4 = 51 |goals4 = 12 | years5 = 1997–1998 |clubs5 = [[Bologna F.C. 1909|Bologna]] |caps5 = 30 |goals5 = 22 | years6 = 1998–2000 |clubs6 = [[Inter Milan|Internazionale]] |caps6 = 41 |goals6 = 9 | years7 = 2000–2004 |clubs7 = [[Brescia Calcio|Brescia]] |caps7 = 95 |goals7 = 45 | totalcaps = 488 |totalgoals = 218 | nationalyears1 = 1984 |nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-16 e futbollit|Italia U16]]<ref name="R.Baggio49-59">{{cite book|title=Roberto Baggio|language=it|date=2004|pages=49–59}}</ref> |nationalcaps1 = 4 |nationalgoals1 = 3 | nationalyears2 = 1988–2004 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps2 = 56 |nationalgoals2 = 27 | medaltemplates = {{MedalTeam|{{flamuri|Italia}} [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]]}} {{MedalSport|[[Futbolli|Shoqata e futbollit]]}} {{MedalCompetition |[[FIFA Kupa e Botës]]}} {{Medal|Bronze|[[1990 FIFA Kupa e Botës|Itali 1990]]|}} {{Medal|Silver|[[1994 FIFA Kupa e Botës|Shba 1994]]|}} }} '''Roberto Baggio''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ˈbaddʒo]]]; lindur më 18 shkurt 1967) është një ish [[futbolli]]st profesionist [[Italia|italian]] i cili luante zakonisht si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues i dytë]] ose [[Mesfushori|mesfushor sulmues]], si dhe ishte i aftë të luante në disa pozicione sulmuese.<ref name="=Del Piero, Totti e Baggio la fantasia al potere">{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/fantasisti/fantasisti/fantasisti.html|title=Del Piero, Totti e Baggio la fantasia al potere|trans-title=Del Piero, Totti dhe Baggio fantazia e fuqisë|publisher=La Repubblica|language=it|author=Andrea di Nicola|date=6 tetor 2001|accessdate=16 shkurt 2016}}</ref> Ai është ish drejtori i sektorit teknik të [[Federata Italiane e Futbollit|Federatës Italiane të Futbollit]] (FIGC). Ai ka qënë një lojtar me dhunti teknike, si dhe një organizator krijues dhe një specialist i goditjeve të lira, i cili gjithashtu njihej për aftësitë dribluese dhe atyre të shënimit. Baggio gjithashtu është konsideruar si një nga lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave.{{#tag:ref|Shiko<ref name="FIFA 94" /><ref name="A History of the Gala">{{cite web|url=https://www.fifa.com/ballon-dor/news/y=2002/m=12/news=history-the-gala-part-european-legends-84548.html|title=A History of the Gala: Part I - European legends|trans-title=Një histori e Galasë: Pjesa I - Legjendat Evropiane|publisher=FIFA|language=en|date=13 dhjetor 2002|accessdate=19 korrik 2015|archive-date=22 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222155132/http://www.fifa.com/ballon-dor/news/y=2002/m=12/news=history-the-gala-part-european-legends-84548.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=151911.html#baggio+beckham|title=24-22: Baggio to Beckham|trans-title=24-22: Baggio te Beckham|publisher=UEFA|language=en|accessdate=9 shkurt 2015}}</ref><ref name="top 20">{{cite web|url=http://www.espnfc.com/blog/world-cup-central/59/post/1845146/all-time-top-20-no-7-roberto-baggio|title=All-time Top 20: No. 7 Roberto Baggio|trans-title=20 më të mirët e të gjitha kohërave: Nr. 7 Roberto Baggio|publisher=ESPN FC|language=it|accessdate=9 shkurt 2015}}</ref><ref name="AFS Top-100 Players of All-Time">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/afstop100.html|title=AFS Top-100 Players of All-Time|trans-title=AFS 100 lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave|publisher=RSSSF|language=it|author1=Marcelo Leme de Arruda|date=14 dhjetor 2007|accessdate=19 gusht 2015}}</ref><ref name="The Best of The Best">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/bestbest.html|title="The Best of The Best"|trans-title=Më i miri i të mirëve|publisher=RSSSF|language=en|author=Marcelo Leme de Arruda|date=19 qershor 2009|accessdate=28 shtator 2017}}</ref><ref name="I wanted to die">{{cite web|url=http://www.football-italia.net/73161/baggio-i-wanted-die|title=Baggio: 'I wanted to die'|trans-title=Baggio: 'Doja të vdisja'|publisher=Football Italia|language=en|date=19 shtator 2015|accessdate=21 shtator 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/features/pele-or-puskas-maradona-or-messi-just-who-best-no10-all-time#:LI88bVyLMf3plA|title=Pele or Puskas? Maradona or Messi? Just who is the best No.10 of all-time|trans-title=Pele apo Puskas? Maradona apo Messi? Kush është numri 10 më i mirë i të gjithave kohërave|publisher=FourFourTwo|language=en|author1=Louis Massarella|date=5 nëntor 2015|accessdate=11 shkurt 2016}}</ref><ref name="Three ex-Bianconeri number 10s in FIFA's all-time list">{{cite web|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2013/three-ex-bianconeri-number-10s-in-fifa-s-all-time-list.php|title=Three ex-Bianconeri number 10s in FIFA's all-time list|trans-title=Tre ish-juventina në listën e 10-tave më të mira të të gjitha kohërave të FIFA-s|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=3 mars 2014|accessdate=11 shkurt 2016}}</ref><ref name="huffingtonpost">{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/luke-chandley/roberto-baggio-transfers-_b_9586534.html|title=Roberto Baggio: Transfers That Broke the Richter Scale|trans-title=Roberto Baggio: Transferimet që thyen shkallën më të pasur|publisher=The Huffington Post|language=en|author1=Luke Chandley|date=1 prill 2016|accessdate=2 prill 2016}}</ref><ref name="CM">{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/news/sconcerti-a-cm-giusta-la-vittoria-di-riva-ma-rivera-e-al-suo-liv-217354|title=Riva il migliore per i lettori di CM. Sconcerti: 'Ma Rivera era al suo livello'|publisher=Calciomercato.com|language=it|author1=Mario Sconcerti|date=28 mars 2016|accessdate=13 shkurt 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/117400/baggio-divine-ponytail|title=Baggio: The Divine Ponytail|trans-title=Baggio: Bishtkali hyjnor|publisher=Football Italia|language=it|author1=Greg Murray|date=18 shkurt 2018|accessdate=20 shkurt 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/2017/02/18-21756568/ravanelli_elogia_baggio_il_piu_forte_di_sempre_/|title=Ravanelli elogia Baggio: "Il più forte di sempre"|trans-title=Ravanelli vlerëson Baggion: "Është më i forti i të gjitha kohërave"|publisher=Il Corriere dello Sport|language=it|date=18 shkurt 2017|accessdate=6 nëntor 2018}}</ref><ref name="16 May 2012"/>|name="greatest-players"|group="nb"}} Në vitin 1999, ai u rendit i katërti në sondazhin e mbartur në internet nga [[FIFA]] për lojtarin më të mirë të shekullit,<ref name="FIFA Player of the Century">{{cite web|url=http://en03.touri.com/Berichte/FIFA-Spieler/MalePlayer.pdf|title=FIFA Player of the Century|trans-title=FIFA Lojtari i Shekullit|publisher=FIFA|language=en|accessdate=19 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426005029/http://en03.touri.com/Berichte/FIFA-Spieler/MalePlayer.pdf|archive-date=26 prill 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> si dhe u zgjodh edhe në [[Ekipi i Ëndërrave i FIFA Kupës së Botës|ekipin e ëndërrave të FIFA Kupës së Botës]] në vitin 2002.<ref name="World All-Time Teams">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/wrldallt.html|title=World All-Time Teams|trans-title=Ekipet më të mira të të gjitha kohërave të botës|publisher=RSSSF|language=it|author1=Marcelo Leme de Arruda|date=24 korrik 2014|accessdate=19 gusht 2015}}</ref> Në vitin 1993, ai u emërua [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]] dhe fitoi edhe [[Topi i artë|Topin e artë]]. Në vitin 2004, ai u emërua nga [[Pelé]] në [[FIFA 100]], një list me lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave.<ref name="Pele">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|trans-title=Lista e më të mirëve të Peles|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 mars 2004|accessdate=15 qershor 2013}}</ref> Baggio ka luajtur 56 ndeshje me [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]], dhe ka shënuar 27 gola, duke qënë golashënuesi i katërt më i mirë i të gjitha kohërave i kombëtares sëbashku me [[Alessandro Del Piero]]n. Ai shkëlqeu në ekipin italian që u rendit i treti në [[1990 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 1990]], duke shënuar dy herë. Në [[1990 FIFA Kupa e Botës|edicionin tjetër]], ai udhëhoqi Italinë në [[Finalja e 1994 FIFA Kupës së Botës|finale]], duke shënuar pesë gola; ai mori çmimin [[Çmimet e FIFA Kupës së Botës|Topi i Argjendë]] dhe u emërua edhe në formacionin e turnamentit. Pavarësisht se ishte ylli i ekipit gjatë turnamentit, ai humbi penalltinë vendimtare në gjuajtjet e penalltive në finale ndaj [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]].<ref name="A History of the Gala"/> Në [[1998 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 1998]], ai shënoi dy herë me Italinë që u eliminua në çerek-finale nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]] që në fund u shpall fituese. Baggio është lojtari i vetëm italian që ka shënuar në tre edicione të FIFA Kupës së Botës, dhe me nëntë gola është një nga tre lojtarët, sëbashku me [[Paolo Rossi]]n dhe [[Christian Vieri]]n, që kanë shënuar më shumë gola për Italinë në këtë turnament.<ref name="Mondial">{{cite web|url=http://it.eurosport.yahoo.com/10052010/45/top-10-mondiali-pele-baggio-i-10-grandi.html|title=10 Leggende Mondiali|trans-title=10 Legjenda të Kupës së Botës|publisher=Eurosport|language=it|accessdate=29 qershor 2012|archive-date=16 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216233952/http://it.eurosport.yahoo.com/10052010/45/top-10-mondiali-pele-baggio-i-10-grandi.html|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2002, Baggio u bë lojtari i parë italian në 50 vite që shënon më shumë se 300 gola në karrierë; aktualisht ai është lojtari i pesë italian me më shumë gola në të gjitha kompeticionet (318 gola). Në vitin 2004, gjatë sezonit të fundit të karrierës, Baggio u bë lojtari i parë në 30 vite që shënon 200 gola në [[Serie A]], dhe aktualisht është i shtati në renditjen e golashënuesve më të mirë me 205 gola.<ref>{{cite web|url=http://www.fantasista10.co.uk/when-totti-surpassed-baggio/|title=When Totti Surpassed Baggio|trans-title=Kur Totti kaloi Baggion|publisher=fantasista10.co.uk|language=en|accessdate=2 maj 2014|archive-date=27 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427152408/http://www.fantasista10.co.uk/when-totti-surpassed-baggio/|url-status=dead}}</ref> Në vitin 1990, ai kaloi nga [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] tek [[Juventus F.C.|Juventus]] për një shifër rekord transferimi në atë kohë.<ref name="Rekordi">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23903470|title=The history of the world transfer record|trans-title=Historia e rekordit botëror të transferimit|publisher=BBC Sport|language=en|date=1 shtator 2013|accessdate=1 maj 2014}}</ref> Baggio ka fituar dy tituj të Serie A, një [[Coppa Italia]] dhe një [[UEFA Liga e Evropës|Kupë UEFA]], dhe luajti me shatë ekipe të ndryshme gjatë karrierës: [[Vicenza Calcio|Vicenza]], Fiorentina, Juventus, [[A.C. Milan|Milan]], [[Bologna F.C. 1909|Bologna]], [[F.C. Internazionale Milano|Inter]] dhe [[Brescia Calcio|Brescia]]. Baggio njihet me pseudonimin ''Il Divin Codino'' (Bishtkali hyjnor), për modelin e flokëve që ka pasur gjatë shumicës së karrierës së tij, për talentin dhe bindjeve të tija [[Budizmi|Budiste]].<ref name="au.fourfourtwo.com">{{cite web|url=http://au.fourfourtwo.com/features/5146,roberto-baggio-italys-finest-no10.aspx|title=Roberto Baggio: Italy's Finest no. 10|trans-title=Roberto Baggio: Nr. 10 më i mirë i Italisë|publisher=FourFourTwo|language=en|accessdate=29 qershor 2012|archive-date=9 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109223941/http://au.fourfourtwo.com/features/5146,roberto-baggio-italys-finest-no10.aspx|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2002, ai u emërua ambasador i [[Organizata e Ushqimit dhe Bujqësisë|Organizatës së Ushqimit dhe Bujqësisë]] të [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]]. Një vit më vonë, ai ishte fituesi i parë i çmimit [[Golden Foot]]. Si mirënjohje për aktivitetet humanitare të tij, ai mori çmimin [[Njeriu i Paqes]] nga [[Çmimi Nobel për Paqe]] në vitin 2010. Ai u fut në [[Salla e Famës së Futbollit Italian|Sallën e Famës së Futbollit Italian]] në vitin 2011. ==Karriera me klube== ===1982–1985: Vicenza=== [[Skeda:Roberto Baggio - Lanerossi Vicenza.jpg|parapamje|majtas|Roberto Baggio në debutimin e tij me [[Lanerossi Vicenza]].]] Baggio filloi karrierën e tij si i ri pasi ra në sytë e ekipit të të rinjëve të qytetit të tij, Caldogno, në moshën nëntë vjeçare. Nga koha që ai kishte mbushur 11 vjeç, ai kishte shënuar 45 gola dhe kishte dhuruar 20 asiste në 26 ndeshje; ai gjithashtu kishte shënuar edhe gjashtë gola në një ndeshje. Talenti i tij tërhoqi vëmëndjen e zbuluesit të talenteve Antonio Mora, dhe në fund u ble nga ekipi i të rinjëve të [[Lanerossi Vicenza|Vicenzës]] në moshën 13 vjeçare për 500 mijë [[Lira italiane|lira italiane]]. Pasi shënoi 110 gola në 120 ndeshje, Baggio bëri debutimin e tij si profesionist me ekipin e parë të Vicenzës në vitin 1983, në moshën 15 vjeçare.<ref name="Fantasista Legends: Roberto Baggio">{{cite web|url=http://www.fantasista10.co.uk/roberto-baggio/|title=Fantasista Legends: Roberto Baggio|trans-title=Legjendat fantazistë: Roberto Baggio|publisher=fantasista10.co.uk|language=it|accessdate=26 maj 2014|archive-date=28 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528011232/http://www.fantasista10.co.uk/roberto-baggio/|url-status=dead}}</ref><ref name="battezzò">{{cite web|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2004/02/15/la-samp-battezzo-il-codino.html|title=E la Samp battezzò il Codino|trans-title=Samp pagëzon Codinën|publisher=La Repubblica|language=it|author1=Lorenzo Mangini|date=15 shkurt 2004|accessdate=12 shtator 2018}}</ref> Në moshën 16 vjeçare, Baggio bëri debutimin e tij në [[Serie C|Serie C1]] me Vincenën më 5 qershor [[1982–83 Serie C1|1983]], duke luajtur në pjesën e dytë të humbjes 1–0 në shtëpi ndaj [[Piacenza Calcio 1919|Piacenzës]] në ndeshjen e fundit të sezonit. Ai shënoi golin e tij të parë në [[1983–84 Serie C1|Serie C]] në sezonin e ardhshëm, më 3 qershor 1984, me një gjuajtje nga penalltia në fitoren 3–0 kundër [[Brescia Calcio|Brescias]], klub me të cilin ai u pensionua në vitin 2004.<ref name="Baggio - Goals in Serie A"/><ref name="battezzò"/><ref name="golcalcio.it">{{cite web|url=http://www.golcalcio.it/Bag3002.htm|title=Roberto Baggio: Statistiche|trans-title=Roberto Baggio: Statistikat|website=gocalcio.it|language=it|accessdate=30 gusht 2014|archive-date=4 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904011324/http://www.golcalcio.it/Bag3002.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/Itemid,3/action,detail/id,1376_02_1984_0152_0021_14595766/|title=Inutile la vendemmiata del Vicenza sul Brescia|trans-title=Të korrat e Vicenzës në Brescia janë të padobishme|publisher=La Stampa Sera|language=it|page=7|date=4 qershor 1984|accessdate=12 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.storiapiacenza1919.it/part82.htm#ViPc|title=Le partite della stagione 1982/1983|trans-title=Ndeshjet e sezonit 1982/1983|publisher=www.storiapiacenza1919.it|language=it|accessdate=12 shtator 2018}}</ref> Baggio shënoi golin e parë si profesionist në karrierën e tij në [[Coppa Italia Serie C]] në një fitore 4–1 në shtëpi ndaj [[Legnano Calcio|Legnano]] më 30 nëntor 1983.<ref name="Baggio - Goals in Serie A"/><ref name="golcalcio.it"/> Ai bëri debutimin e tij në [[Coppa Italia]] më 31 gusht 1983 kundër [[U.S. Città di Palermo|Palermos]], kurse goli i parë në këtë kompeticion erdhi më 26 gusht 1984 në humbjen 4–2 jashtë fushe ndaj [[Empoli F.C.|Empolit]].<ref name="Baggio - Goals in Serie A"/><ref name="golcalcio.it"/> Gjatë sezonit [[1984–85 Serie C1|1984–85]], nën drejtimin e trajnerit [[Bruno Giorgi (futbollist)|Bruno Giorgi]], Baggio shënoi 12 gola në 29 paraqitje, duke ndihmuar klubin të ngjitej në [[Serie B]]. Baggio filloi të tërhiqte vëmëndjen e klubeve të mëdha italiane, veçanërisht atë të [[ACF Fiorentina|Fiorentinës]]; stili i tij i lojës u krahasua edhe me atë të idhullit të tij, [[Zico]].<ref name="Fantasista Legends: Roberto Baggio"/><ref name="battezzò"/> Baggio gjithashtu u nderua me çmimin Guerin d'Oro si lojtari më i mirë i Serie C në vitin 1985.<ref name="Roberto Baggio: Statistiche">{{cite web|url=http://www.robertobaggio.org/italian/statistiche.html|title=Roberto Baggio: Statistiche|trans-title=Roberto Baggio: Statistikat|website=robertobaggio.org|language=it|accessdate=29 korrik 2014|archive-date=10 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810050521/http://www.robertobaggio.org/italian/statistiche.html|url-status=dead}}</ref> Gjatë fundit të sezonit të tij të fundit në klub, Baggio këputi ligamentin arterior crucial dhe meniskusin e gjurit të tij të djathtë gjatë një ndeshje ndaj [[Rimini Calcio|Riminit]] më 5 maj 1985; dëmtimi ndodhi gjatë kohës që Baggio bëri një rrëshkitje. Dëmtimi ndodhi vetëm dy ditë para zyrtarizimit të transfermit të tij tek Fiorentina, gjë që i rrezikoi karrierën seriozisht, edhe pse ishte vetëm 18 vjeç. Pavarësisht se disa doktorë kishin frikë se ai mund të mos luante më, Fiorentina pati sërisht besim tek ai, duke pranuar të kryente transferimin si dhe të paguante shumën e plotë të operacionit; kjo ishte një nga arsyet e lidhjes së fortë që Baggio kishte me klubin.<ref name="Fantasista Legends: Roberto Baggio"/><ref>{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/accade-oggi/21-settembre-1986-roberto-baggio-esordisce-in-serie-a-880064|title=21 settembre 1986, Roberto Baggio esordisce in Serie A|trans-title=21 shtator 1986, Roberto Baggio debuton në Serie A|publisher=Tutto Mercato Web.com|language=it|author1=Gaetano Mocciaro|date=21 shtator 2016|accessdate=20 shtator 2016|archive-date=22 shtator 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160922140647/http://www.tuttomercatoweb.com/accade-oggi/21-settembre-1986-roberto-baggio-esordisce-in-serie-a-880064|url-status=dead}}</ref> ===1985–1990: Fiorentina=== Fiorentina bleu Baggion në vitin 1985 për 1.5 milion [[Paund sterlina|£]]. Gjatë kohës së tij në klub, pavarësisht dëmtimeve që hasi në fillim, ai u bë shumë popullor, duke u konsideruar si një nga lojtarët e klubit më të mirë të të gjitha kohërave.<ref>{{cite web|url=http://www.fiorentinacalcio.net/i-giocatori-che-hanno-fatto-la-storia-della-fiorentina-roberto-baggio/|title=I giocatori che hanno fatto la storia della Fiorentina: Roberto Baggio|trans-title=Lojtarët që kanë bërë historinë e Fiorentinës: Roberto Baggio|publisher=FiorentinaCalcio.net|language=it|accessdate=20 tetor 2014}}</ref> Në [[1985–86 Serie A|sezonin e tij të parë]] në klub, Fiorentina pëfundoi e pesta në [[Serie A]] dhe arriti gjysëm-finalen e [[1985–86 Coppa Italia|Coppa Italia]]s, me Baggion i cili bëri debutimin e tij me klubin në këtë kompeticion. Ai zhvilloi paraqitjen e tij të parë në Serie A më 21 shtator 1986 kundër [[U.C. Sampdoria|Sampdorias]],<ref name="Biografia: Roberto Baggio">{{cite web|url=http://www.robertobaggio.org/italian/biografia.html|title=Biografia: Roberto Baggio|website=robertobaggio.org|language=it|accessdate=19 janar 2015|archive-date=8 gusht 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808054427/http://www.robertobaggio.org/italian/biografia.html|url-status=dead}}</ref> kurse debutimi evropian erdhi po në atë sezon, saktësisht më 17 shtator 1986 në një ndeshje të [[1986–87 Kupa UEFA|Kupës UEFA]] kundër [[Boavista F.C.|Boavista]].<ref>{{cite web|url=http://www.worldfootball.net/report/europa-league-1986-1987-1-runde-acf-fiorentina-boavista/|title=Fiorentina vs. Boavista: 1-0|website=worldfootball.net|language=en|accessdate=18 mars 2016}}</ref> Baggio pësoi një tjetër dëmtim në gju më 28 shtator, duke bërë që të operohej sërisht; plaga kërkonte 220 qepje për t'u mbyllur, dhe Baggio humbi 12 kilogram dhe si pasoj e kësaj mungoi gjatë pjesës më të madhe të [[1986–87 Serie A|sezonit]].<ref name="au.fourfourtwo.com"/> Baggio u rikthye në fund të sezonit, dhe shënoi golin e parë në elite më 10 maj 1987 me një goditje dënimi në barazimin 1–1 ndaj [[S.S.C. Napoli|Napolit]] të [[Diego Maradona|Diego Maradonës]], që në fund fituan kampionatin; goli i tij, i cili ishte goli i barazimit, shpëtoi Fiorentinën nga rënia një kategori më poshtë. {{Quote box|width=33%|align=djathtas|quote="Ëngjëjt këndojnë në këmbët e tij" |source =— Ish trajneri i Fiorentinës [[Aldo Agroppi]] për Baggion.<ref>{{cite web|url=http://espn.go.com/sports/soccer/news/_/id/5673057/why-us-needs-true-no-10|title=The U.S. needs a true No. 10|trans-title=Shba ka nevoj për një nr. 10 të vërtetë|publisher=ESPN FC|language=en|author1=David Hirshey|date=11 tetor 2010|accessdate=31 tetor 2015}}</ref>}} Baggio udhëhoqi Fiorentinën në çerek-finalen e [[1988–89 Coppa Italia|Coppa Italias]] gjatë sezonit 1988–89 nën drejtimin e trajnerit [[Sven-Göran Eriksson]], duke shënuar nëntë gola; Fiorentina u eliminua nga Sampdoria që në fund u shpall kampione.<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html|title=Coppa Italia Top Scorers|trans-title=Golashënuesit më të mirë të Coppa Italias|publisher=RSSSF|language=en|accessdate=19 maj 2012|url-status=dead|archive-date=29 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029033413/http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html}}</ref> Ky do të ishte edhe sezoni ku Baggio do të shpërthente, duke shënuar 15 gola në [[1988–89 Serie A|Serie A]], duke u renditur i treti në garën për çmimin ''[[capocannoniere]]'' (golashënuesi më i mirë). Ai gjithashtu ndihmoi Fiorentinën të përfundonte kampionatin në vendin e shtatë, që i siguroi një vend në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]], duke asistuar golin e vetëm të [[Roberto Pruzzo]]s në ndeshjen vendimtare ndaj [[A.S. Roma|Romës]] për këtë pozicion.<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/news/2011/06/29/6522997.shtml|title=Il passato e' domani: Fiorentina in coppa Uefa|trans-title=E shkuara dhe e nesërmja: Fiorentina në Kupën UEFA|publisher=Mediaset.it|language=it|date=29 qershor 2011|accessdate=19 janar 2015|archive-date=19 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119205444/http://www.sportmediaset.mediaset.it/news/2011/06/29/6522997.shtml|url-status=dead}}</ref> Ai formoi një dyshe të shquar sulmi me [[Stefano Borgonovo]]n; ata të dy shënuan 29 nga 44 golat e Fiorentinës në Serie A, duke fituar edhe pseudonimin "B2".<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/10/08/Baggio.shtml|title=Baggio: "Borgonovo? E' un eroe moderno"|trans-title=Baggio: "Borgonovo? Është një hero modern"|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2008|accessdate=7 janar 2015}}</ref> Performancat e Baggios bënë që ai të konsiderohej si një hero nga tifozët e Fiorentinës, duke u vlerësuar edhe nga disa specialistë. Karakteristikat e tij bënë që ish organizatori i ekipit [[Miguel Montuori]] të thoshte se Baggio "ishte më produktiv se Maradona"; ai gjithashtu deklaroi se Baggio ishte numri 10 më i mirë i ligës, duke shtuar se Baggio ka "akull në damarë" për shkak të gjakftohtësisë përballë portës.<ref name="Fantasista Legends: Roberto Baggio"/> Pavarësisht se Fiorentina po luftonte për mbijetesë gjatë [[1989–90 Serie A|sezonit 1989–90]], Baggio udhëhoqi ekipin në [[Finalja e Kupës UEFA 1990|finalen e Kupës UEFA]], ku u mposht nga klubi i tij i ardhshëm Juventus.<ref name="huffingtonpost"/> Ai shënoi vetëm një herë në 12 paraqitje në kompeticion; ai realizoi me penallti në fitoren 1–0 në shtëpi ndaj [[FC Dynamo Kyiv|Dynamo Kyiv]] në raundin e 16-tave më 22 nëntor 1989. Ky ishte goli i tij i parë evropian.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=1989/matches/round=620/match=2441/postmatch/statistics/index.html|title=Fiorentina vs. Dinamo Kiev (1-0) UEFA Cup, 1989-90|publisher=UEFA.com|language=en|accessdate=18 mars 2016}}</ref> Ai gjithashtu shënoi penalltinë vendimtare në raundin e parë të gjuajtje të penalltive ndaj [[Atlético Madrid]].<ref>{{cite web|url=http://www.calcio.com/cronaca_partita/europa-league-1989-1990-1-runde-acf-fiorentina-atletico-madrid/|title=Fiorentina Atlético de Madrid: 0-1 (3-1)|publisher=Calcio.com|language=it|accessdate=13 janar 2015}}</ref> Me 17 gola, Baggio ishte golashënuesi i dytë më i mirë në Serie A, duke u renditur mbrapa vetëm holandezit [[Marco van Basten]]; ai u nderua me [[Çmimi Bravo|Çmimin Bravo]] si lojtari më i mirë nën-23 në kompeticionet evropiane.<ref>{{cite web|url=http://www.overnewsmagazine.com/legends-roberto-baggio/|title=Legends: Roberto Baggio|trans-title=Legjendat: Roberto Baggio|language=en|accessdate=2 maj 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304223214/http://www.overnewsmagazine.com/legends-roberto-baggio/|archivedate=4 mars 2016}}</ref> Ai gjithshtu u rendit i teti në garën për [[Topi i artë 1990|Topin e artë 1990]].<ref name="Ballon d'Or 1990">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy90.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1990|trans-title=Futbollisti Evropian i Vitit ("Ballon d'Or") 1990|publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]|language=en|first=José Luis|last=Pierrend|date=26 mars 2005|accessdate=15 nëntor 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130314042336/http://rsssf.com/miscellaneous/europa-poy90.html|archivedate=14 mars 2013}}</ref> Me Fiorentinën, Baggio zhvilloi gjithsej 136 paraqitje dhe shënoi 55 gola, 39 prej të cilave në Serie A, nga 94 paraqitje.<ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/> ===1990–1995: Juventus=== {{Quote box|width=33%|align=djathtas|quote="Një ndeshje dallohet veçantisht, ajo kundër Anconës që e fituam 5–1. Baggio shënoi katër gola në 20 minutat e para dhe e vrau lojën. Nuk mendoj se kam parë ndonjë performancë më të mirë nga ndonjë lojtar tjetër në çdo ndeshje që unë kam luajtur. Për gjysëm ore, ai ishte fantastik. Ai është një gjeni." |source =— Ish shoku i tij tek Juventus [[David Platt (futbollist)|David Platt]] për Baggion, 1995.<ref name="Fourfourtwo"/>}} Në vitin 1990, Baggio u shit tek [[Rivaliteti ACF Fiorentina–Juventus F.C.|një nga klubet rival të Fiorentinës]], [[Juventus F.C.|Juventus]], për 8 milion £, shifra më e lartë për një futbollist në atë kohë.<ref name="Rekordi"/> Ai trashëgoi fanellën me numrin 10, e veshur më parë nga legjenda franceze [[Michel Platini]].<ref>{{cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/17_luglio_25/da-platini-del-piero-tutti-numeri-10-juventus-aspettando-bernardeschi-fc1f9762-70f9-11e7-97e0-849a9c15ef13.shtml|title=Da Platini a Del Piero, tutti i numeri 10 della Juventus aspettando Bernardeschi|trans-title=Nga Platini tek Del Piero, të gjithë numrat 10 të Juventusit presin Bernardeschin|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=25 korrik 2017|accessdate=26 korrik 2017}}</ref> Pas transfermit, pati rrëmuja të shumta në [[Firencia|Firence]] ku gjithashtu mbetën të dëmtuar edhe 50 persona.<ref name="pro-paul">{{cite web|url=http://www.pro-paul.net/baggio/special/sportsillustrated.html|title=ROBERTO BAGGIO'S WORLD|trans-title=Bota e Roberto Baggios|publisher=pro-paul.net|language=en|accessdate=2 shkurt 2016|archive-date=3 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203085652/http://www.pro-paul.net/baggio/special/sportsillustrated.html|url-status=dead}}</ref> Baggio j'u përgjigj tifozëve, duke thënë: "Më detyruan të pranoja transferimin". Kur Juventus u përball me Fiorentinën më 7 prill 1991, Baggio refuzoi që të merrte përsipër të godiste një penallti, duke thënë se portieri kundërshtar [[Gianmatteo Mareggini]] e njihte shumë mirë. Megjithatë, [[Luigi De Agostini]], zëvëndësuesi i Baggios, humbi penalltinë dhe në fund Juventus u mposht. Kur Baggio u zëvëndësua, ai mori një shall të Fiorentinës që kishte rënë në tokë, një veprim i cili, pavarësisht se u vlerësua nga tifozët e ish klubit të tij, shkaktoi zemërim të madh tek tifozët e Juventusit, të cilët fillimisht refuzonin ta pranonin Baggion. Ai pohoi: "Thellë në zemër jam gjithmonë lejla", ngjyra e Fiorentinës.<ref name="Le sfide nel segno di Baggio">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2009/03/12/bagnati.shtml|title=Le sfide nel segno di Baggio R.|trans-title=Sfidat në shenjë të R. Baggios|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Giuseppe Bagnati|date=12 mars 2009|accessdate=18 qershor 2012}}</ref> Në [[1990–91 Serie A|sezonin]] e tij të parë tek Juventus, Baggio shënoi 14 gola dhe prodhoi 12 asiste në Serie A, duke luajtur zakonisht mbrapa sulmuesve nën drejtimin e trajnerit [[Luigi Maifredi]]. Juventus, megjithatë, përfundoi në vendin e shtatë duke humbur mundësinë për të luajtur në Evropë sezonin tjetër. Pavarësisht kësaj, ekipi arriti gjysëm-finalen e [[UEFA Kupa e Fituesve të Kupës|Kupës Evropiane të Fituesve të Kupës]] të [[1990–91 UEFA Kupa e Fituesve të Kupës|atij sezoni]], një turnament në të cilin Baggio ishte kryegolashënuesi me nëntë gola, duke arritur në shifrën 27 gola. Juventus në fund u eliminua nga [[FC Barcelona|Barcelona]] e [[Johan Cruyff]]. Juventus u eliminua edhe nga [[1990–91 Coppa Italia|Coppa Italia]], këtë herë nga Roma, që në fund fitoi turnamentin, në çerek-finale; Baggio shënoi tre gola gjatë turnamentit. Juventus gjithashtu humbi edhe [[1990 Supercoppa Italiana|Superkupën Italiane]] ndaj [[S.S.C. Napoli|Napolit]] në fillim të sezonit; Baggio shënoi golin e vetëm të ekipit me goditje dënimi.<ref>{{cite web|url=http://www.mondi.it/almanacco/voce/17028|title=La Supercoppa italiana al Napoli|trans-title=Superkupa Italiane në Napoli|publisher=Mondi.it|language=it|accessdate=12 shkurt 2015}}</ref> Ai zhvilloi paraqitjen e 100të në Serie A në barazimin pa gola kundër [[S.S. Lazio|Lazios]] më 21 tetor 1990.<ref name="golcalcio.it" /> Në [[1991–92 Serie A|sezonin]] e tij të dytë, nën drejtimin e trajnerit të ri [[Giovanni Trapattoni]], Baggio u shpall golashënuesi i dytë më i mirë i kampionatit me 18 gola, duke u renditur mbarapa [[Marco van Basten]] në garën për titullin e [[Capocannoniere]]s; ai gjithashtu dhuroi edhe 8 asiste.<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/ital92.html|title=Italy Championship 1991/92|trans-title=Kampionati i Italisë 1991/92|publisher=RSSSF|language=it|author1=Maurizio Mariani|date=31 tetor 2000|accessdate=22 janar 2018}}</ref> Juventus e mbylli kampionatin si ndjekës të [[A.C. Milan|Milanit]] të [[Fabio Capello]]s,<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/news/y=2012/m=5/news=eight-goal-milan-make-history-foggia-1637247.html|title=Eight-goal Milan make history in Foggia|trans-title=Milan me tetë gola bën historinë në Foggia|publisher=FIFA.com|language=it|date=24 maj 2012|accessdate=22 janar 2018|archive-date=23 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123073156/http://www.fifa.com/news/y=2012/m=5/news=eight-goal-milan-make-history-foggia-1637247.html|url-status=dead}}</ref> kurse në kupë u mposht në [[1991–92 Coppa Italia|finale]] nga [[Parma F.C.|Parma]], ku Baggio shënoi golin e vetëm të takimit të parë me penallti.<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/italcup92.html|title=Coppa Italia 1991/92|trans-title=Kupa e Italisë 1991/92|publisher=RSSSF|language=it|author1=Roberto Di Maggio|date=17 nëntor 2005|accessdate=22 janar 2018}}</ref> Ishte ky sezoni ku Baggio mundi të fitonte edhe simpatinë e tifozëve të klubit, të cilët e panë gjithashtu edhe si udhëheqës të ekipit.<ref name="Baggio, il nome della Juve">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1992/febbraio/18/Baggio_nome_della_Juve_co_0_92021815209.shtml?refresh_ce-cp|title=Baggio, il nome della Juve|trans-title=Baggio, emri i Juves|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Luca Valdiserri|date=18 shkurt 1992|accessdate=31 maj 2014}}</ref> Megjithatë, trajneri Trapattoni e vendoste Baggion në një rol më të avancuar se zakonisht,<ref name="Baggio, il nome della Juve"/> duke shkaktuar disa pakënaqësi midis lojtarit, trajnerit<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1992/dicembre/05/Trapattoni_Baggio_divorzio_non_fine_co_0_92120516884.shtml|title=Trapattoni a Baggio: " divorzio? non e' la fine del mondo "|trans-title=Trapattoni për Baggion: "divorci? nuk është fundi i botës"|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=5 dhjetor 1992|accessdate=2 maj 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1992/novembre/04/Baggio_firma_armistizio_con_Trapattoni_co_0_9211045619.shtml|title=Baggio firma l' armistizio con Trapattoni|trans-title=Baggio firmos armëpushimin me Trapattonin|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=4 nëntor 1992|accessdate=2 maj 2014}}</ref> dhe drejtuesve të Juventusit.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1992/novembre/30/Baggio_trasmette_malumore_diretta_societa_co_0_92113011383.shtml|title=Baggio trasmette il malumore in diretta: " la societa' deve difendermi dalle critiche "|trans-title=Baggio transmeton pakënaqësin direkt: "shoqëria" duhet të më mbrojë nga kritikat"|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=30 nëntor 1992|accessdate=2 maj 2014}}</ref> Baggio u vendos kapiten i ekipit në [[1992–93 Serie A|sezonin 1992–93]]. Ai pati një sezon dominues, duke fituar trofeun e vetëm evropian në karrierë, [[1992–93 Kupa UEFA|Kupën UEFA]], ku Juventus mposhti në [[Finalja e Kupës UEFA 1993|finale]] gjermanët e [[Borussia Dortmund]] me rezultatin e përgjithshëm 6–1; në dy ndeshjet finale, Baggio shënoi dy gola si dhe asistoi një tjetër.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1993/maggio/06/Juve_vince_Coppa_prenotata_co_0_9305068330.shtml|title=la Juve vince 3 1 Coppa prenotata|trans-title=Juve fiton 3-1, kupa pronontohet|publisher=Il Corriere dello Sport|language=it|date=6 maj 1993|accessdate=31 maj 2014}}</ref> Gjatë rrugës për në finale, Baggio shënoi dy gola në fitoren 2–1 në shtëpi ndaj [[Paris Saint-Germain F.C.|Paris Saint-Germain]] në ndeshjen e parë të gjysëm-finales, si dhe shënoi golin e vetëm të ndeshjes së kthimit.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1993/aprile/07/tutto_Baggio_Juve_puo_sperare_co_0_9304074051.shtml|title=Tutto Baggio e la Juve puo' sperare|trans-title=E gjitha çfarë Baggio dhe Juve mund të bëjnë është të shpresojë|publisher=Il Corriere dello Sport|language=it|date=7 prill 1993|accessdate=31 maj 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1993/aprile/23/Juve_vola_sulle_ali_Baggio_co_0_9304231569.shtml|title=La Juve vola sulle ali di Baggio|trans-title=Baggio fluturon në krahet e Baggios|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=23 prill 1993|accessdate=31 maj 2014}}</ref> Juventus gjithashtu arriti gjysëm-finalen e [[1992–93 Coppa Italia|Coppa Italia]]s, ku u eliminua me rregullin e golit jashtë fushe nga [[Derby della Mole|rivalët lokal]] dhe fituesit e turnamentit, [[Torino F.C.|Torino]]. Juventus e mbylli kampionatin në vendin e katërt, pavarësisht se arritën një fitore 3–1 jashtë fushe ndaj Milanit që u shpall kampione, me Baggion që shënoi një gol të paharrueshëm pas një inkursioni personal si dhe asistoi edhe golin e parë të ndeshjes të shënuar nga [[Andreas Möller]].<ref>{{cite web|url=http://www.spaziojuve.it/2014/milan-juve-secolo-suon-goal/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212083330/http://www.spaziojuve.it/2014/milan-juve-secolo-suon-goal/|url-status=dead|archive-date=12 shkurt 2015|title=Milan-Juve, da più di un secolo a suon di goal|trans-title=Milan-Juve, më shumë se një shekull melodi golash|website=spaziojuve.it|language=it|accessdate=11 shkurt 2015}}</ref> Një nga ngjarjet kryesore të sezonit ishte edhe performanca e Baggios kundër [[Udinese Calcio|Udineses]]; ai shënoi katër gola në lojë të hapur në fitoren 5–0 në shtëpi të ekipit.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1992/novembre/10/Baggio_Van_Basten_gol_perpetuo_co_0_9211106953.shtml|title=Baggio. Van Basten, il gol perpetuo|trans-title=Baggio. Van Basten, goli i paharrueshëm|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=10 nëntor 1992|accessdate=25 maj 2014}}</ref> Baggio sërisht u rendit i dyti në garën e titullit të golashënuesit më të mirë, duke shënuar 21 gola dhe asistuar 6 të tjerë. Ai shënoi 30 gola në të gjitha kompeticionet, një rekord personal, përfshirë edhe 5 gola me ekipin kombëtar. Gjatë vitit kalendarik 1993, Baggio arriti të shënonte 39 gola në të gjitha kompeticionet, një tjetër rekord personal; nga këto 39 gola, 23 erdhën në Serie A, 3 në Coppa Italia, 8 në kompeticionet evropiane dhe 5 për Italinë, duke e ndihmuar të kualifikohej për në Kupën e Botës.<ref>{{cite web|url=http://www.golcalcio.it/Bag3001.htm|title=Roberto Baggio: Tutti i suoi Gol e le sue Statistiche|trans-title=Roberto Baggio: Të gjithë golat dhe statistikat e tij|website=golcalcio.it|language=it|accessdate=30 gusht 2014|archive-date=4 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904011353/http://www.golcalcio.it/Bag3001.htm|url-status=dead}}</ref> Performancat e Baggios gjatë vitit u shpërblyen me çmimet [[Futbollisti Evropian i Vitit]], duke fituar 142 pikë nga 150 gjithsej,<ref name="Ballon d'Or 1993">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy93.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1993|trans-title=Futbollisti Evropian i Vitit ("Ballon d'Or") 1993|publisher=RSSSF|language=it|accessdate=6 shkurt 2014}}</ref> dhe [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]].<ref name="FIFA 94" /> Ai gjithashtu u nderua me çmimet [[Onze d'Or]],<ref name="Onze Mondial Awards"/> dhe [[World Soccer (revistë)|Futbollisti i Vitit i World Soccer]].<ref name="ws"/> Në [[1993–94 Serie A|sezonin 1993–94]], Baggio luajti zakonisht si sulmues i dytë sëbashku me [[Gianluca Vialli]]n ose [[Fabrizio Ravanelli]]n, dhe ndonjëherë me të riun Alessandro Del Piero;<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/giugno/14/Baggio_Del_Piero_Trapattoni_gia_co_0_98061413824.shtml|title=Baggio Del Piero? Trapattoni lo ha gia' fatto|trans-title=Baggio Del Piero? Trapattoni e ka bërë tashmë atë|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=14 qershor 1998|accessdate=31 maj 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1993/agosto/06/esce_Ravanelli_Juve_Baggio_rimonta_co_0_9308067950.shtml|title=Esce Ravanelli e la Juve di Baggio rimonta e vince|trans-title=Ravanelli del dhe Juventus i Baggios rikthehet dhe fiton|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=6 gusht 1993|accessdate=31 maj 2014}}</ref> Juventus sërisht përfundoi në vendin e dytë në kampionat mbrapa Milanit, kurse Baggio përfundoi në vendin e tretë në garën për çmimin ''capocannoniere'' me 17 gola dhe 8 asiste; në [[1993–94 Kupa UEFA|Kupën UEFA]], ekipi pësoi një eliminim në çerek-finale nga [[Cagliari Calcio|Cagliari]]. Më 31 tetor 1993, Baggio shënoi një tregolësh në fitoren 4–0 ndaj [[Genoa C.F.C.|Genoas]], duke arritur edhe golin e 100të në Serie A në vazhdim; ai gjithashtu asistoi golin e Möller gjatë ndeshjes.<ref name="Baggio - Goals in Serie A"/><ref name="golcalcio.it"/><ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/juve-il-ricordo-della-tripletta-di-baggio-al-genoa-video-25181|title=Juve, il ricordo della tripletta di Baggio al Genoa VIDEO|trans-title=Juve, kujtimi i tripletës së Baggios në Genoa Video|publisher=www.calciomercato.com|language=it|date=18 tetor 2018|accessdate=19 tetor 2018}}</ref> Ai zhvilloi paraqitjen e 200të në Serie A më 5 dhjetor 1993 në fitoren 1–0 ndaj [[S.S.C. Napoli|Napolit]].<ref name="golcalcio.it"/> Pasi pësoi një dëmtim në fillim të sezonit, Baggio u operua në menisku në mars 1994.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/08/Baggio_menisco_sara_operato_dopo_co_0_94030810043.shtml|title=Baggio, e' menisco: sara' operato dopo Juve Cagliari|trans-title=Baggio dhe menisku: do të operohet pas Juve Cagliari|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=8 mars 1994|accessdate=31 maj 2014}}</ref> Baggio u rendit i dyti në garën për [[Topi i artë 1994|Topin e artë 1994]],<ref name="Baggio elogia Stoichkov"/> i treti në garën për çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit 1994]],<ref name="FIFA 94"/> si dhe fitoi Onze de Bronze 1994.<ref name="Onze Mondial Awards"/> Në [[1994–95 Serie A|sezonin 1994–95]], zëvëndësuesi i Trapattonit, [[Marcello Lippi]], dëshironte të krijonte një ekip më pak të bashkuar dhe më pak të varur tek Baggio,<ref name="oppression">{{cite web|url=http://forzaitalianfootball.com/2013/03/the-oppression-of-roberto-baggio/|title=The Oppression of Roberto Baggio|trans-title=Shtypja e Roberto Baggios|website=forzaitalianfootball.com|language=en|accessdate=2 maj 2014}}</ref> i cili luante si sulmues i jashtëm në formacionin 4–3–3.<ref name="corriere2">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2000/agosto/17/disoccupato_Roberto_Baggio_prova_stregare_co_0_0008178872.shtml|title=Il "disoccupato" Roberto Baggio prova a stregare il Real Madrid alla festa della Francia pigliatutto|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=17 gusht 2000|accessdate=2 maj 2014}}</ref> Baggio ishte i dëmtuar për pjesën më të madhe të sezonit, duke qëndruar jashtë për më shumë se tre muaj pas një dëmtimi në gju të pësuar në ndeshjen ndaj [[Padova Calcio|Padovës]] më 27 nëntor 1994. Pasi shënoi me një goditje dënimi, ai u zëvëndësua nga Alessandro Del Piero, i cili përkohësisht zuri vendin e tij në formacion.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/aprile/25/Baggio_Zola_varata_coppia_impossibile_co_0_9504251849.shtml|title=Baggio Zola, varata la coppia impossibile " Il goleador del Parma avrebbe giocato comunque, l' altro mi e' piaciuto col Borussia " " Uno dei due mi ha detto: un anno fa avrei rifiutato, adesso sono pronto "|trans-title=Baggio Zola, dyshja e pamundur vendoset, Golashënuesi i Parmës do të luante gjithsesi, tjetri më pëlqente me Borussian. Njëri nga ata më tha: "një vit më parë do të kisha refuzuar, por tani jam gati"|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=25 prill 1995|accessdate=31 maj 2014}}</ref> Baggio u rikthye në formacion për ndeshjen e parë të gjysëm-finales së [[1994–95 Coppa Italia|Coppa Italia]]s ndaj [[S.S. Lazio|Lazios]] në [[Roma|Romë]] më 8 mars 1995; gjatë ndeshjes ai asistoi golin e fitores së shënuar nga Ravanelli.<ref>{{cite web|url=http://www.spaziojuve.it/2012/11-giugno-1995-la-juventus-vince-la-nona-coppa-italia/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120622081314/http://www.spaziojuve.it/2012/11-giugno-1995-la-juventus-vince-la-nona-coppa-italia/|url-status=dead|archive-date=22 qershor 2012|title=11 giugno 1995, la Juventus vince la nona Coppa Italia|trans-title=11 qershor 1995, Juventus fiton Kupën e nëntë të Italisë|website=spaziojuve.it|language=it|date=11 qershor 2012|accessdate=7 janar 2015}}</ref> Në ndeshjen e parë në Serie A pas rikthimit nga dëmtimi, Baggio shënoi golin e dytë të Juventusit në fitoren 2–0 ndaj [[Foggia Calcio|Foggias]], duke asistuar një tjetër gol të Ravanellit.<ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Juventus-Foggia/4190s|title=Juventus-Foggia, 12 Marzo 1995 (2-0)|publisher=legaseriea.it|language=it|date=12 mars 1995|accessdate=29 gusht 2014}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Për shkak të dëmtimit, Baggio mundi të zhvillonte vetëm 17 paraqitje në Serie A, por sërisht kontribuoi në fitimin e ''[[Scudetto]]s'' së parë të tij me Juventusin duke shënuar tetë gola e asistuar tetë të tjerë.<ref name="altervista">{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/roberto-baggio.html|title=Storie di Calcio: Roberto Baggio, Il Poeta Errante|trans-title=Historitë e Futbollit: Roberto Baggio, Poeti Udhëtues|publisher=Storie di Caldio|language=it|accessdate=14 janar 2015}}</ref><ref name="spaziomilan.it">{{cite web|url=http://www.spaziomilan.it/2012/02/3-baggio-immensa-fantasia-poche-parole-tanti-litigi/|title=#3 – BAGGIO: immensa fantasia, poche parole, tanti litigi|trans-title=#3 – Baggio: fantazi e pafund, pak fjalë, shumë sherre|website=spaziomilan.it|language=it|date=3 shkurt 2012|accessdate=10 gusht 2012}}</ref> Ai dhuroi asistet e tre golave në ndeshjen vendimtare për titull ndaj Parmës, të cilën Juventus e fitoi 4–0 në [[Torino]] më 21 maj 1995.<ref>{{cite web|url=http://www.juvenewsradio.it/21-maggio-1995-juventus-parma-4-0-di-nuovo-scudetto-dopo-nove-anni-di-digiuno/|title=21 maggio 1995, Juventus-Parma 4-0: di nuovo scudetto dopo nove anni di digiuno!|trans-title=21 maj 1995, Juventus-Parma 4-0: scudetto pas nëntë vitesh agjërim!|publisher=Juventus News Radio|language=it|accessdate=7 janar 2015|url-status=dead|archive-date=7 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150107131720/http://www.juvenewsradio.it/21-maggio-1995-juventus-parma-4-0-di-nuovo-scudetto-dopo-nove-anni-di-digiuno/}}</ref> Ai ndihmoi Juventusin të fitonte edhe [[1994–95 Coppa Italia|Coppa Italian]] në atë vit, duke shënuar dy gola dhe duke dhënë dy asiste, përfshirë edhe golin e fitores në ndeshjen e dytë të gjysëm-finales.<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/italcup95.html|title=Coppa Italia 1994/95|publisher=RSSSF|language=it|accessdate=29 gusht 2014}}</ref> Ai udhëhoqi Juventusin drejt një tjetër [[1994–95 Kupa UEFA|finale të Kupës UEFA]] duke shënuar katër gola, përfshirë dy gola dhe një asist në dy ndeshjet gjysëm-finale ndaj Borussia Dortmund.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=1994/matches/round=655/match=51596/postmatch/lineups/index.html|title=Juventus vs. Borussia Dortmund, UEFA Cup, 1994-95 (2-2)|publisher=UEFA.com|language=en|accessdate=30 gusht 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/aprile/19/sigillo_Baggio_Juve_Parma_co_0_9504191004.shtml|title=Il sigillo di Baggio su Juve Parma|trans-title=Vula e Baggios mbi Juve Parma|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=19 prill 1995|accessdate=21 prill 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/coppa_uefa/UEFA_94_95.html|title=La vendetta dell'ex si abbatte sulla Juventus|trans-title=Hakmarrja e ish-it sulmon ndaj Juventusit|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=21 prill 2015|archive-date=7 janar 2015|archive-url=https://archive.today/20150107170732/http://www.storiedicalcio.altervista.org/coppa_uefa/UEFA_94_95.html|url-status=dead}}</ref> Pavarësisht performancave të forta të Baggios, Juventus u mposht në [[Finalja e Kupës UEFA 1995|finale]] nga Parma.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/maggio/19/Juve_ora_roviniamo_festa_scudetto_co_0_9505195514.shtml|title=Juve, ora ti roviniamo la festa scudetto|trans-title=Juve, tani do t'ju prishim festimet e scudettos|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=19 maj 1995|accessdate=7 janar 2015}}</ref> Baggio shënoi 115 gola në 200 paraqitje gjatë pesë sezoneve të tij tek Juventus; 78 gola u shënuan në Serie A në 141 paraqitje.<ref name="FIFA 94"/><ref>{{cite web|url=http://www.bbc-now.co.uk/sport/0/football/23078711|title=Carlos Tevez: Striker proud to take Juventus number 10 shirt|trans-title=Carlos Tezez: Sulmuesi krenar që do të marr fanellën me numër 10 të Juventusit|publisher=BBC Sport|language=en|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=2 janar 2019|archive-date=2 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140602200113/http://www.bbc-now.co.uk/sport/0/football/23078711}}</ref> Në vitin 1995, Baggio u nominua për çmimin [[Topi i artë 1995]] dhe u rendit i pesti në garën për çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit 1995]].<ref name="FIFA Awards – World Player of the Year - Top 10"/> Ai gjithashtu u nderua me çmimin Onze d'Argent, duke u renditur mrapa fituesit të Onze d'Oro [[George Weah]].<ref name="Onze Mondial Awards"/> Baggio është aktualisht golashënuesi i nëntë më i mirë i të gjitha kohërave i klubit,<ref name="MyJuve-Statistiche: Reti">{{cite web|url=http://www.myjuve.it/statistiche-giocatori-juventus/riassunto_reti_segnate.aspx|title=Statistiche: Reti|trans-title=Statistikat: Golat|publisher=myjuve.it|language=it|accessdate=23 shkurt 2017}}</ref> dhe i teti sëbashku me [[Pietro Anastasi]]n për numrin e golave të shënuar në Serie A.<ref>{{cite web|url=http://www.myjuve.it/statistiche-giocatori-juventus/classifica-reti_segnate-campionato_serie_a-SerA.aspx|title=Statistiche: Reti - Campionato Serie A|trans-title=Statistikat: Golat - Kampionati Serie A|publisher=myjuve.it|language=it|accessdate=23 shkurt 2017}}</ref> Ai gjithashtu është golashënuesi i gjashtë më i mirë në Coppa Italia me 14 gola, si dhe i katërti, sëbashku me Anastasin, në kompeticionet evropiane me 22 gola.<ref name="MyJuve-Statistiche: Reti"/> Në vitin 2010, ai u listua si një nga 50 legjendat më të mëdhaja të klubit.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/04/19-64719/Juve,+50+stelle+da+onorare|title=Juve, 50 stelle da onorare|trans-title=Juve, 50 yjet e nderit|publisher=Tutto Sport|language=it|date=19 prill 2010|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=2 janar 2019|archive-date=12 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912004457/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/04/19-64719/Juve,+50+stelle+da+onorare}}</ref> ===1995–1997: Milan=== {{Quote box|width=33%|align=djathtas|quote="Baggio në stol? Është diçka që nuk do ta kuptoj kurrë në jetën time."|source =—[[Zinedine Zidane]].<ref name="oppression"/>}} Në vitin 1995, Marcello Lippi, [[Roberto Bettega]] dhe [[Umberto Agnelli]] deklaruar se Baggio nuk ishte më në planet e tyre tek Juventus dhe se ata do të përqëndroheshin tek ylli i ri Alessandro Del Piero, i cili gjithashtu do të mbante fanellën me numrin 10 të Baggios.<ref name="spaziomilan.it"/><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/dicembre/27/Baggio_Pallone_oro_sente_solo_co_0_94122714160.shtml|title=Baggio, l' ex " Pallone d' oro " si sente solo|trans-title=Baggio, ish "Topi i artë" ndihet i vetëm|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=27 dhjetor 1994|accessdate=2 maj 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/09/11/sports/11iht-rob.t.html|title=Juventus Gambles on Youth : Soccer's Old Lady Prefers Younger Men|trans-title=Bastet e Juventusit tek të rinjtë: Zonja e vjetër e futbollit preferon burrat e rinjë|publisher=The New York Times|language=it|author=Rob Hughes|date=11 shtator 1996|accessdate=10 gusht 2012}}</ref> Baggio hasi vështirësi me Agnellin, [[Luciano Moggi]]n dhe stafin drejtues të Juventusit në sezonin e tij të fundit në klub, pasi ata deklaruan se do t'i ofronin rinovimin lojtarit vetëm nëse rroga e tij do të përgjysmohej.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/giugno/26/una_sorpresa_nel_bilancio_Juve_co_0_95062611792.shtml|title=C' e' una sorpresa nel bilancio Juve Vialli guadagna la meta' di Baggio|trans-title=Ka një befasi në bilanc Juve Vialli fiton gjysmën e Baggios|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=26 qershor 1995|accessdate=2 maj 2014}}</ref><ref name="archiviostorico.corriere.it">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/giugno/01/Baggio_Juve_divorzio_davanti_agli_co_0_95060110928.shtml|title=Baggio Juve, divorzio davanti agli ultra'|trans-title=Baggio Juve, divorc para ultrasve|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=1 qershor 1995|accessdate=2 maj 2014}}</ref> Pas një presioni të fort të presidentit të [[A.C. Milan|Milanit]] [[Silvio Berlusconi]] dhe trajnerit Fabio Capello, Baggio u shit tek klubi milanez për 6.8 milion £; ky transferim u prit me protesta nga tifozët e Juventusit.<ref name="archiviostorico.corriere.it"/><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/giugn/18/Baggio_Milan_anche_una_firma_co_0_95061813037.shtml|title=Baggio-Milan: Anche una Firma|trans-title=Baggio-Milan: Vjen edhe firma|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=18 qershor 1995|accessdate=19 maj 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/luglio/02/Tifosi_Baggio_manifestano_Umberto_Agnelli_co_0_9507022952.shtml|title=Tifosi di Baggio manifestano Umberto Agnelli: va al Milan|trans-title=Tifozët e Baggios protestojnë ndaj Umberto Agnelli: ai do iki tek Milan|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=2 korrik 1995|accessdate=19 maj 2012}}</ref> Në atë kohë, Baggio kishte kontakte edhe me klubin tjetër milanez, [[F.C. Internazionale Milano|Inter]],<ref>{{cite web|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1995/06/15/baggio-al-milan-ore-decisive.html|title=BAGGIO AL MILAN, ORE DECISIVE|trans-title=Baggio tek Milan, orë vendimtare|publisher=La Repubblica|language=it|date=15 qershor 1995|accessdate=10 gusht 2012}}</ref> [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]] dhe klubet e [[Premier League|Premier Ligës]] angleze [[Manchester United F.C.|Manchester United]] dhe [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2004/apr/28/sport.comment|title=Loved by the people, distrusted by coaches, Baggio bows out|trans-title=I dashur nga njerëzit, i mosbesuar nga trajnerët, Baggio largohet|publisher=The Guardian|language=it|author=Kevin McKarra|date=28 prill 2004|accessdate=6 shkurt 2015}}</ref> Pavarësisht se Baggio hasi vështirësi me dëmtime në sezonin e tij të parë tek Milan,<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/settembre/11/Milan_nel_tunnel_Baggio_fiuta_co_0_95091110931.shtml|title=Milan nel tunnel: Baggio fiuta l' uscita|trans-title=Milan në tynel: Baggio jashtë|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=11 shtator 1995|accessdate=2 maj 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/02/Roby_Baggio_infortuna_Meno_dilemmi_co_0_9510022887.shtml|title=Roby Baggio s' infortuna Meno dilemmi per il c. t.|trans-title=Fatkeqësitë e shumta të Roby Baggios, dilema për c.t.|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=2 tetor 1995|accessdate=2 maj 2014}}</ref> ai e fitoi vendin në formacionin titullar dhe u bë gjuajtësi kryesor i penalltive.<ref name="altervista"/> Ai ndihmoi Milanin të fitonte [[1995–96 Serie A|titullin e Serie A]], duke shënuar një gol me penallti ndaj ish ekipit të tij Fiorentina në ndeshjen vendimtare për titull.<ref>{{cite web|url=http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=cronomilan|title=15° scudetto rossonero|trans-title=Scudetto e 15të kuqezi|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=19 janar 2015|archive-date=21 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141121203742/http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=cronomilan|url-status=dead}}</ref> Baggio shënoi 10 gola në të gjitha kompeticionet, në 34 paraqitje; 7 nga këto gola u shënuan në Serie A, sëbashku me 10 asiste, në 28 paraqitje. Ai u bë një nga gjashtë lojtarët që kanë fituar dy kampionate rresht me dy ekipe të ndryshme,<ref>{{cite web|url=http://www.sportzoom.it/serie-a-i-migliori-della-stagione-i-top-ruolo-per-ruolo/|title=Serie A|language=it|accessdate=10 gusht 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140109224734/http://www.sportzoom.it/serie-a-i-migliori-della-stagione-i-top-ruolo-per-ruolo/|archivedate=9 janar 2014}}</ref> dhe u votua si lojtari më i mirë i sezonit nga tifozët e klubit, pavarësisht se nuk shënoi shumë për shkak të rolit të tij më krijues.<ref name="altervista"/><ref name="p193">{{Cite book|publisher=Bantam Books|language=en|isbn=978-0-553-82566-4|last=Marcotti|first=Gabriele|title=Capello: The Man Behind England's World Cup Dream|trans-title=Capello: Njeriu mbrapa Ëndërrës së Kupës së Botës të Anglisë|year=2008|p=193}}</ref> Gjatë fundit të sezonit, Baggio pati disa mosmarrëveshje me Capellon për shkak të kohës së kufizuar të tij në fushën e lojës, pasi Capello besonte se Baggio nuk ishte mjaftueshëm në formë për të luajtur për 90 minuta; pavarësisht se Baggio luante zakonisht si titullar, ai zëvëndësohej shpesh në pjesën e dytë.<ref name="altervista"/><ref name="spaziomilan.it"/> Gjatë [[1996–97 Serie A|sezonit të ardhshëm]], nën drejtimin e trajnerit të ri të Milanit [[Óscar Tabárez]], Baggio luajti fillimisht në rolin e tij të preferuar mbrapa George Weah, dhe, në disa raste, si anësor i majtë ose organizator në qëndër.<ref name="solocalcio">{{cite web|url=http://www.solocalcio.com/gallery/players/robaggio_uk.htm|title=Roby Baggio - SoloCalcio.com|website=solocalcio.com|language=it|accessdate=6 shkurt 2015|archive-date=9 shkurt 2015|archive-url=https://archive.today/20150209110622/http://www.solocalcio.com/gallery/players/robaggio_uk.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="trapianto"/> Megjithatë, pas një vargu rezultatesh zhgënyjese, Baggio u la në stol,<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/novembre/10/Baggio_che_sorpresa_felice_Take_co_0_9611105638.shtml|title=Baggio, che sorpresa! Fa felice il Take That|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=10 nëntor 1996|accessdate=2 maj 2014}}</ref> kurse [[Arrigo Sacchi]], ish trajneri i Italisë dhe i Baggios me të cilin ai kishte debatuar pas [[1994 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 1994]], u punësua sërisht në postin e trajnerit të Milanit.<ref name="spaziomilan.it"/><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/giugno/30/Sacchi_Baggio_attenti_quei_due_co_0_94063014123.shtml|title=Sacchi e Baggio, attenti a quei due|trans-title=Sacchi dhe Baggio, kini kujdes nga këta të dy|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=30 qershor 1994|accessdate=10 gusht 2012}}</ref> Pavarësisht në fillim marrëdhënja e tyre u përmirësua,<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/dicembre/19/Baggio_Milan_scoppia_pace_Resto_co_8_9612192566.shtml|title=Baggio Milan, scoppia la pace "Resto al servizio di Sacchi"|trans-title=Baggio Milan, paqja thyhet "Të pushoni në shërbim të Sacchit"|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=19 dhjetor 1996|accessdate=2 maj 2014}}</ref> Sacchi e aktivizoi pak Baggion, duke bërë që ai të binte nga forma, sëbashku me pjesën tjetër të ekipit, gjë që shkaktoi prishjen e marrëdhënjeve sërisht.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/aprile/08/Arrigo_Codino_separati_casa_solo_co_0_9704084513.shtml|title=Arrigo e Codino separati in casa: solo Carmignani convince Baggio a giocare|trans-title=Arrigo dhe Codino ndahen në shtëpi: vetëm Carmignani bind Baggion për të luajtur|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=8 prill 1997|accessdate=2 maj 2014}}</ref> Milan dështoi ruajtjen e fronit në kampionat, duke përfunduar në një vend zhgënyjes të 11të,<ref name="Tra Tabarez e il ritorno di Sacchi">{{cite web|url=http://www.corriere.it/sport/cards/milan-c-era-anche-quando-si-stava-peggio-tutte-annate-dimenticare/quel-ritorno-dell-arrigo.shtml|title=Milan: c’era anche quando si stava peggio, tutte le annate da dimenticare: Tra Tabarez e il ritorno di Sacchi|trans-title=Milani: Kishte edhe kur ishte më keq, të gjitha vitet e harruara: mes Tabarezit dhe rikthimit të Sacchit|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author=Fiorenzo Radogna|date=23 tetor 2017|accessdate=15 janar 2018}}</ref> si dhe u eliminua sërisht në çerek-finalet e [[1996–97 Coppa Italia|Coppa Italia]].<ref name="Roberto Baggio">{{cite web|url=http://www.francobrain.com/robybaggio.htm|title=Roberto Baggio|language=it|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=2 janar 2019|archive-date=18 qershor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618135820/http://www.francobrain.com/robybaggio.htm}}</ref> Baggio bëri debutimin e tij në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]] në [[1996–97 UEFA Liga e Kampioneve|sezonin 1996–97]], duke shënuar edhe golin e tij të parë në këtë kompeticion,<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/matches/round=76/match=53235/index.html|title=Milan 4-2 Göteborg|publisher=UEFA|language=en|accessdate=20 nëntor 2016}}</ref> me Milanin që u eliminua në fazën e grupeve.<ref name="Tra Tabarez e il ritorno di Sacchi"/><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/clubs/club=50058/matches/index.html|title=UEFA Champions League 1996/97 - History - Milan|trans-title=UEFA Liga e Kampioneve 1996/97 - Historia - Milan|publisher=UEFA|language=it|accessdate=20 nëntor 2016}}</ref> Milan gjithashtu humbi edhe [[1996 Supercoppa Italiana|Superkupën 1996]] nga Fiorentina, në një ndeshje të cilën Baggio e pa nga stoli.<ref>{{cite web|url=http://www.thegentlemanultra.com/calcio-caught-on-camera/classic-match-the-1996-supercoppa-italiana-ac-milan-1-2-fiorentina|title=CLASSIC MATCH: THE 1996 SUPERCOPPA ITALIANA - AC MILAN 1-2 FIORENTINA|trans-title=Ndeshje klasike: Superkupa Italiane 1996 - AC Milan 1-2 Fiorentina|publisher=THE GENTLEMAN ULTRA|language=en|date=16 janar 2016|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=2 janar 2019|archive-date=20 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161120222731/http://www.thegentlemanultra.com/calcio-caught-on-camera/classic-match-the-1996-supercoppa-italiana-ac-milan-1-2-fiorentina}}</ref><ref name="Supercoppa Finals">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/italsupcuphist.html|title=Italy Super Cup Finals|trans-title=Finalet e Superkupës Italiane|publisher=RSSSF|language=en|author1=Roberto Di Maggio|author2=Sorin Arotaritei|date=17 gusht 2017|accessdate=15 janar 2018}}</ref> Gjatë kohës së tij tek Milan, Baggio koleksionoi 19 gola në 67 paraqitje; 12 nga këto gola u shënuan në Serie A, në 51 paraqitje, 3 u shënuan në Coppa Italia, në 6 paraqitje kurse 4 u shënuan në kompeticionet evropiane, në 10 paraqitje.<ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/> ===1997–1998: Bologna=== {{quote box|width=33%|align=djathtas|quote="Unë i thash atij, ‘Jo, ti duhet të luash si sulmues.’ Baggio më pas iku në klub tjetër. Atë vit Baggio shënoi 25 [në fakt 22] gola – për Bolonjën. Unë humba 25 gola! Gabim i madh."|source=—[[Carlo Ancelotti]] duke biseduar me [[Simon Kuper]]in e ''[[Financial Times]]'' në vitin 2014, duke kujtuar pendesën më të madh të tij në futboll, duke zgjedhur një formacion para një talenti gjeneratash.<ref name="MM">{{cite web|url=http://www.managingmadrid.com/2017/4/1/15110610/how-zidanes-experience-in-italy-shaped-his-coaching-philosophy|title=How Zidane’s experience in Italy shaped his coaching philosophy|trans-title=Si u mpreh fizolozia e trajnerit për Zidanin nga përvoja e tij në Itali|publisher=Managing Madrid|language=en|author=Matt Wiltse|date=1 prill 2017|accessdate=4 prill 2017}}</ref>}} Në vitin 1997, Capello u rikthye tek Milan, dhe deklaroi se Baggio nuk ishte në planet e tij për klubin.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1999/febbraio/24/Baggio_Sparavo_con_papa_ora_co_0_9902241958.shtml|title=Baggio: "Sparavo con papa', ora faccio la lepre con i miei figli|trans-title=Baggio: "Isha duke gjuajtur me babin", tani jam këtu me fëmijët e mi|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=24 shkurt 1999|accessdate=2 maj 2014}}</ref> Baggio vendosi të kalonte tek Parma, por trajneri i ekipit në atë kohë, [[Carlo Ancelotti]], bllokoi transferimin, pasi mendonte se Baggio nuk mund të bëhej pjesë e skemave të tij.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/luglio/10/Tanzi_pensa_mercato_Baggio_Parma_co_0_9707103541.shtml|title=Tanzi pensa al mercato: Baggio al Parma|trans-title=Tanzi mendon për merkaton: Baggio tek Parma|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=10 korrik 1997|accessdate=2 maj 2014}}</ref> Ancelotti më vonë deklaroi se u pendua për këtë veprim, duke shtuar se ai u tregua naiv kur besoi se formacioni 4–4–2 ishte i duhuri për sukses, dhe ai besonte se në atë kohë, lojtarët krijues si [[Gianfranco Zola]] dhe Baggio nuk përshtateshin dot me këtë formacion.<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/43963/ancelotti-pirlo-and-baggio|title=Ancelotti: 'Pirlo and Baggio'|trans-title=Ancelotti: 'Pirlo dhe Baggio'|publisher=Football Italia|language=en|accessdate=2 maj 2014}}</ref> Baggio në fund u transferua tek [[Bologna F.C. 1909|Bolonja]], duke synuar të shpëtonte ekipin nga rënja një kategori më poshtë; ai gjithashtu fitoi një fanellë për në [[1998 FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupën e Botës 1998]]. Baggio rigjeti formën e tij me klubin dhe pati një sezon dominues, duke shënuar 22 gola në [[1997–98 Serie A|Serie A]], një rekord personal, dhe duke asistuar edhe nëntë të tjerë. Performancat e tij udhëhoqën Bolonjën në një vend të tetë, duke siguruar një vend në [[UEFA Kupa Intertoto|UEFA Kupën Intertoto]]. Baggio ishte golashënuesi më i mirë italian i atij sezoni, dhe i treti gjithsej. Baggio gjithashtu ndihmoi ekipin të arrinte në raundin e 16-tave të [[1997–98 Coppa Italia|Coppa Italias]], duke kontribuar me një gol në tre paraqitje. Pavarësisht se ai lulëzoi në statusin hero mes tifozëve,<ref name="Pacearmata"/> ai pati vështirësi me trajnerin [[Renzo Ulivieri]], në veçanti kur u la jashtë formacionit titullar në ndeshjen ndaj Juventusit..<ref name="Pacearmata">{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/gennaio/20/Baggio_Bologna_una_pace_armata_co_0_980120233.shtml|title=Baggio e Bologna, una pace armata|trans-title=Baggio dhe Bologna, një paqe e armatosur|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author=Luca Valdisseri|date=20 janar 1998|accessdate=3 mars 2014}}</ref> Ulivieri më vonë mohoi të kishte ndonjë problem me Baggion.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/?action=read&id=194559|title=Ulivieri: "Baggio? Un campione, mai avuto problemi con lui"|trans-title=Ulivieri: "Baggio? Një kampion, nuk kam ndonjë problem me të"|publisher=Tutto Mercato Web.com|language=it|accessdate=10 gusht 2012}}</ref> Në fillim të sezonit, Baggio preu bishtkalin e tij ikonik, duke sinjifikuar rilindjen e tij.<ref name="Roberto Baggio"/> Ai gjithashtu u emërua kapiten i ekipit për një pjesë sezoni, para se ta dorëzonte shiritin tek [[Giancarlo Marocchi]].<ref name="Le sfide nel segno di Baggio"/> Baggio zhvilloi paraqitjen e 300të në Serie A në barazimin pa gola kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] më 11 janar 1998.<ref name="golcalcio.it"/> Ai u nominua për çmimet [[Topi i artë 1998|Topi i artë]] dhe [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit 1998|FIFA Lojtari Botëror i Vitit]] falë performancave të tij me Bolonjën dhe Italinë në atë sezon. Ai gjithashtu u nominua edhe për çmimet [[Serie A Futbollisti Italian i Vitit]] dhe [[Serie A Futbollisti i vitit]], të cilat u fituan respektivisht nga Alessandro Del Piero dhe [[Luis Nazário de Lima|Ronaldo]].<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/storia-assocalciatori-sergio-campana_6.html|title=Gli Oscar del Calcio|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=6 shkurt 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115825/http://www.storiedicalcio.altervista.org/storia-assocalciatori-sergio-campana_6.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/|title=La notte degli Oscar|trans-title=Mbrëmja e Oscar|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|date=22 shtator 1998|accessdate=4 janar 2016|archive-date=8 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208154017/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/|url-status=dead}}</ref> ===1998–2000: Internazionale=== [[Skeda:Boots of Roberto Baggio.jpg|parapamje|djathtas|Këpucët [[Diadora]] të Baggios në muzeumin e [[San Siro]]s, shtëpia e Interit dhe Milanit.]] Pas Kupës së Botës 1998, Baggio firmosi me klubin e tij të preferuar të fëmijërisë [[F.C. Internazionale Milano|Inter]] me qëllim për të luajtur në [[1998–99 UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]].<ref name="Biografia: Roberto Baggio"/> Megjithatë, kjo rezultoi një lëvizje e pafat, pasi dëmtimet, rezultatet zhgënjyese dhe ndryshimet e shumta manaxheriale (përfshirë [[Luigi Simoni]]n, [[Mircea Lucescu]]n dhe [[Roy Hodgson]]) bën që Baggio të kishte vështirësi për të luajtur rregullisht,<ref name="Biografia: Roberto Baggio"/><ref name="Le sfide nel segno di Baggio"/><ref name="eroi">{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-roberto-baggio-41807|title=Gli eroi in bianconero: Roberto BAGGIO|trans-title=Herojnë bardhezi: Roberto Baggio|publisher=Tutto Juve|language=it|author1=Stefano Bedeschi|date=18 shkurt 2014|accessdate=20 prill 2016}}</ref> si dhe u vendos në pozicionin e anësorit, i cili nuk ishte pozicioni i tij natyral, si zëvëndësues.<ref name="InterVenezia">{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1999/gennaio/11/Inter_una_miniera_piena_gol_co_0_990111434.shtml|title=Inter, una miniera piena di gol|trans-title=Inter, një minierë plot me gola|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Fabio Monti|author2=Giancarla Ghisi|date=11 janar 1999|accessdate=11 mars 2014}}</ref> Baggio shënoi 5 gola dhe dhuroi 10 asiste në 23 paraqitje gjatë [[1998–99 Serie A|sezonit 1998–99]], me Interin që e mbylli në vendin e tetë, duke humbur një vend për në kompeticionet evropiane.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/rubriche/la-storia/2010/11/09/news/le_confessioni_di_zanetti_la_coppa_uefa_il_momento_pi_bello-8939632/?refresh_ce|title=Le confessioni di Capitan Zanetti "Dal caos alle vittorie con l'Inter"|trans-title=Rrëfimi i Kapiten Zanettit "Nga kaosi në fitore me Interin"|publisher=La Repubblica|language=it|author1=Giovanni Marino|date=9 nëntor 2010|accessdate=20 prill 2016}}</ref> Ai ndihmoi Interin të arrinte gjysëm-finalen e [[1998–99 Coppa Italia|Coppa Italias]]. Atje, ekipi u eliminua nga Parma që në fund triumfoi.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199903/09/36e5859404e9f/|title=Parma in finale|trans-title=Parma në finale|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|author1=Alessandro Forti|date=9 mars 1999|accessdate=20 prill 2016|archive-date=27 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427140518/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199903/09/36e5859404e9f/|url-status=dead}}</ref> Baggio shënoi një gol ndaj ish klubit të tij Bolonjës në një ndeshje play-off për të luajtur në Kupën UEFA sezonin tjetër, por Inter pësoi disfata në të dy ndeshjet.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199905/27/374d9bf0035df/|title=Spareggio UEFA 1998-99: Inter-Bologna 1-2|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|accessdate=29 korrik 2014|archive-date=22 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722072352/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199905/27/374d9bf0035df/|url-status=dead}}</ref> Baggio gjithashtu shënoi katër gola në Ligën e Kampioneve, duke ndihmuar Interin të kalonte nga fazat kualifikuese për në çerek-finale, ku u eliminuan nga fituesit e turnamentit Manchester United;<ref>{{cite web|url=http://www.tuttochampions.it/campioni-senza-coppe/baggio-due-maglie-una-citta-zero-champions-5354|title=Baggio: due maglie, una città, zero Champions|trans-title=Baggio: dy fanella, një qytet, zero Champions|publisher=TuttoChampions.it|language=it|author1=Gaetano Mocciaro|date=18 mars 2011|accessdate=20 prill 2016}}</ref> gjatë turnamentit, ai shënoi një dopietë të paharrueshme ndaj [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 1998|kampionëve në kuqi]] Real Madrid në fazën e grupeve.<ref name="altervista"/><ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199811/25/365c7eb90415c/|title=Inter-Real Madrid 3-1|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|accessdate=19 janar 2015|archive-date=29 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629131520/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199811/25/365c7eb90415c/|url-status=dead}}</ref> Në [[1999–2000 Serie A|sezonin 1999–2000]], ish trajneri i Baggios tek Juventus, Marcello Lippi, u punësua si trajneri i ri i Interit. Lippi nuk e pëlqente Baggion i cili u la jashtë skuadrës për pjesën më të madhe të sezonit, duke deklaruar se lojtari ishte jashtë forme.<ref name="eroi"/><ref name="Biografia: Roberto Baggio"/> Në autobiografinë e tij, Baggio deklaroi se Lippi e hoqi nga ekipi pasi Baggio refuzoi të tregonte se kush lojtar i Interit kishte shfaqur mendime negative rreth trajnerit, dhe gjithashtu tregoi edhe një incident në një seancë stërvitore kur ai [Lippi] thirri [[Christian Vieri]]n dhe [[Christian Panucci]]n për shkak se ata duartrokitën Baggion pas një asisti të shkëlqyer të këtij të fundit.<ref name="Fantasista Legends: Roberto Baggio"/><ref name="Le sfide nel segno di Baggio"/><ref name="altervista"/><ref name="Roberto Baggio" /> Baggio luajti pak, dhe në ato pak raste luante si zëvëndësues, duke shënuar vetëm 4 gola në 18 paraqitje gjatë sezonit të Serie A. Ai zhvilloi pesë paraqitje në [[1999–2000 Coppa Italia|Coppa Italia]], kurse goli i vetëm në turnament erdhi në [[Derby della Madonnina|derbin lokal]] kundër Milanit në ndeshjen e dytë të çerek-finales; në fund ai ndihmoi Interin të shkonte në [[Finalja e Coppa Italia 2000|finale]],<ref name="Biografia: Roberto Baggio"/><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/ita/derby/derby.html|title=Baggio regala all'Inter la semifinale di Coppa Italia|trans-title=Baggio i siguron Interit një vend në gjysëm-finalen e Kupës së Italisë|publisher=La Repubblica|language=it|date=27 janar 2000|accessdate=28 prill 2015}}</ref> ku u mposhtën nga Lazio.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/200005/18/39244d01019db/|title=Anche la Coppa Italia|trans-title=Edhe Kupa e Italisë|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|author1=Dario Di Gennaro|date=18 maj 2000|accessdate=20 prill 2016|archive-date=27 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427112804/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/200005/18/39244d01019db/|url-status=dead}}</ref> Pavarësisht kohës së kufizuar në fushën e lojës, Baggio sërisht arriti në shënojë disa gola vendimtar që ndihmuan Interin ta mbyllte kampionatin në vendin e katërt, sëbashku me Parmën; një nga golat vendimtar ishte goli i fitores kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]], të cilën ai e shënoi pasi hyri si zëvëndësues, pasi ishte përjashtuar nga ekipi që nga 18 dhjetori 1999. Më parë, Baggio kishte shënuar golin e barazimit në ndeshje. Ishin golat e parë të Baggios me Interin që nga 27 maji i sezonit të kaluar, dhe në intervistën pas ndeshjes, ai hodhi poshtë akuzat e trajnerit Lippi në lidhje me formën e tij.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2000/gennaio/24/BAGGIO_gol_contro_tutti_co_0_000124472.shtml|title=BAGGIO Un gol contro tutti|trans-title=Baggio një gol kundër të gjithëve|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=24 janar 2000|accessdate=2 maj 2014}}</ref> Kontributi i fundit i rëndësishëm i Baggios për Interin ishin dy golat e paharrueshëm kundër Parmës në ndeshjen ''play-off'' për të siguruar vendin e fundit për Ligën e Kampioneve, me Interin që fitoi 3–1;<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200005/23/392ad14d06645/|title=Baggio porta l'Inter tra i Campioni|trans-title=Baggio i hap derën Interit mes kampionëve|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|date=23 maj 2000|accessdate=30 tetor 2014|archive-date=1 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131201024554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200005/23/392ad14d06645/|url-status=dead}}</ref> Lippi ishte i detyruar ta vendoste Baggion si titullar për shkak të disa dëmtimeve. Baggios ju dha një notë perfekte 10 nga gazeta italiane sportive ''[[La Gazzetta dello Sport]]'', e cila e përshkroi performancën e tij si "absolutisht perfekte në të gjithë ndeshjen".<ref>{{cite web|url=http://www.fantasista10.co.uk/totti-tops-40-years-of-gazzetta-ratings-but-baggio-is-perfect-10/|title=Totti tops 40 years of Gazzetta ratings but Baggio is perfect 10|trans-title=Totti në krye të vlerësimeve 40 vjeçare të Gazzetës por Baggio është 10ta perfekte|publisher=fantasista10.co.uk|language=en|accessdate=26 maj 2014|archive-date=27 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527214155/http://www.fantasista10.co.uk/totti-tops-40-years-of-gazzetta-ratings-but-baggio-is-perfect-10/|url-status=dead}}</ref> Kjo ndeshje u konsiderua si shëmbulli i profesionalizmit të treguar nga Baggio, pasi presidenti [[Massimo Moratti]] kishte deklaruar se Lippi do të qëndronte si trajner i ekipit vetëm nëse do të siguronte një vend në Ligën e Kampioneve.<ref name="Le sfide nel segno di Baggio"/><ref name="Roberto Baggio" /><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/spareggio/qualificata/qualificata.html|title=Grande Baggio, l'Inter è in Champions League|trans-title=Bravo Baggio, Inter është në Ligën e Kampioneve|publisher=La Repubblica|language=it|date=23 maj 2000|accessdate=20 prill 2016}}</ref> ===2000–2004: Brescia=== {{Quote box|width=33%|align=djathtas|quote="Roberto Baggio ishte fantazisti më i mirë italian; ai ishte më i mirë se [[Giuseppe Meazza|Meazza]] dhe [[Giampiero Boniperti|Boniperti]], dhe ishte një nga më të mirët e të gjitha kohërave, mbrapa [[Diego Maradona|Maradonës]], [[Pelé]]s, ose ndoshta [[Johan Cruyff|Cruyff]]. Pa problemet e dëmtimeve dhe vështirësive me gjurin, ai do të ishte lojtari më i mirë i historisë."|source=—[[Carlo Mazzone]].<ref name="il più grande del calcio">{{cite web|url=http://www.calciopro.com/calcio-italiano/roberto-baggio-il-piu-grande-del-calcio-italiano/|title=Roberto Baggio: il più grande del calcio italiano|trans-title=Roberto Baggio: më i miri i futbollit italian|website=calciopro.com|language=it|accessdate=9 tetor 2014}}</ref>}} Pas dy viteve me Interin, Baggio vendosi të mos rinovonte kontratën pas skandencës për shkak të konflikteve me Marcello Lippin, duke u bërë lojtar i lirë në moshën 33 vjeç.<ref name="Biografia: Roberto Baggio"/> Ai ishte i lidhur me klube të vogla të Serie A si Napoli dhe [[Reggina Calcio|Reggina]],<ref name="Baggio eyes Spain">{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2000/08/08/baggio-eyes-spain|title=Baggio eyes Spain|trans-title=Baggio shikon Spanjën|publisher=SBS|language=en|date=8 gusht 2000|accessdate=20 tetor 2014}}</ref> por edhe me disa klube nga Premier League dhe [[La Liga]], përfshirë [[FC Barcelona|Barcelonën]].<ref name="Baggio eyes Spain"/> Baggio përfundimisht u transferua tek klubi i sapongjitur në Serie A Brescia, e drejtuar nga trajneri [[Carlo Mazzone]], duke synuar mbijetesën; ai vendosi të qëndronte në Itali pasi mendonte se do të kishte mundësi më të mëdhaja për t'u thirrur në [[2002 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 2002]].<ref name="Ambitious Baggio joins Brescia">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/4771342/Ambitious-Baggio-joins-Brescia.html|title='Ambitious' Baggio joins Brescia|trans-title=Baggio ambicioz i bashkohet Brescias|publisher=The Telegraph|language=en|author=Astrid Andersson|date=15 shtator 2000|accessdate=20 tetor 2014}}</ref> Ai u vendos kapiten i skuadrës dhe ju dha fanella me numrin 10,<ref>{{cite web|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2000/09/17/mazzone-juve-accuse-veleni.html|title=Mazzone-Juve, accuse e veleni|trans-title=Mazzone-Juve, akuza dhe helme|publisher=La Repubblica|language=it|author1=Enrico Curro'|date=17 shtator 2000|accessdate=22 janar 2016}}</ref> si dhe u pozicionua në rolin e mesfushor sulmuesit.<ref>{{cite web|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2000/09/16/brescia-baggio-subito-contro-la-juve.html|title=Brescia, Baggio subito contro la Juve|trans-title=Brescia, Baggio menjëherë ndaj Juves|publisher=La Repubblica|language=it|date=16 shtator 2000|accessdate=22 janar 2016}}</ref> Pavarësisht problemeve me dëmtimet në pjesën e parë të sezonit, Baggio ri-gjeti formën e tij dhe arriti të shënonte dhjetë gola dhe dhjetë asiste në [[2000–01 Serie A|sezonin 2000–01]].<ref name="Biografia: Roberto Baggio"/><ref name="Storie di Provincia">{{cite web|url=http://www.mondopallone.it/2013/07/18/storie-di-provincia-le-quattro-stagioni-del-brescia-di-baggio-e-mazzone-e-non-solo/|title=Storie di Provincia: le quattro stagioni del Brescia di Baggio e Mazzone (e non solo)|trans-title=Historia e Provincës: katër sezonet e Brescias së Baggios dhe Mazzones (dhe jo vetëm)|website=mondopallone.it|language=it|date=18 korrik 2013|accessdate=20 tetor 2014|archive-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060539/http://www.mondopallone.it/2013/07/18/storie-di-provincia-le-quattro-stagioni-del-brescia-di-baggio-e-mazzone-e-non-solo/|url-status=dead}}</ref> Brescia përfundoi në vendin e shtatë, rezultati më i mirë i klubit që nga rithemelimi i ligës në vitin 1946, duke siguruar një biletë për në UEFA Kupën Intertoto; ekipi gjithashtu arriti çerek-finalen e [[2000–01 Coppa Italia|Coppa Italias]], ku humbën ndaj fituesve të Fiorentinës.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/campionato_partite/bresciabari/bresciabari/bresciabari.html|title=Mazzone fa il capolavoro Brescia settimo in classifica|trans-title=Mazzone bën kryevepër Brescia e shtata në renditje|publisher=La Repubblica|language=it|date=17 qershor 2001|accessdate=22 janar 2016}}</ref> Baggio ndihmoi Brescian të arrinte në finalen e Kupës Intertoto, ku u mposhtën nga francezët e Paris Saint-Germain me rregullin e golit jashtë fushe. Ai shënoi një gol në turnament, duke realizuar me penallti në finale.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=3975.html|title=PSG edge past Brescia|trans-title=PSG kalon Brescian me vështirësi|publisher=UEFA|language=en|date=21 gusht 2001|accessdate=29 maj 2015}}</ref> Performancat pozitive i siguruan atij një nominim për [[Topi i artë 2001|Topin e artë 2001]]; ai u rendit në vendin e 25të në renditjen përfundimtare.<ref>{{cite web|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/11/13/nomination-del-pallone-oro-anche-baggio-fra.html|title=Pallone d'Oro 2001: Anche Baggio fra i Magnifici 50|trans-title=Topi i artë 2001: Edhe Baggio mes 50 të magjishmëve|publisher=La Repubblica|language=it|date=13 nëntor 2001|accessdate=10 qershor 2012}}</ref> Baggio ishte një nga organizatorët ofensiv më të mirë të ligës,<ref name="The Trequartista">{{cite web|url=http://www.soccertranslator.com/2013/10/part-ii-of-tactical-thesis-trequartista.html|title=Part II of a Tactical Thesis: "The Trequartista" by Roberto Mancini|trans-title=Pjesa II e tezave taktike: "Trekuartista" nga Roberto Mancini|publisher=Soccer Translator|language=it|accessdate=20 tetor 2014|archiveurl=https://archive.today/20141020151631/http://www.soccertranslator.com/2013/10/part-ii-of-tactical-thesis-trequartista.html|archivedate=20 tetor 2014}}</ref> duke fituar çmimin [[Guerin d'oro]], e dhuruar nga revista italiane sportive ''il [[Guerin Sportivo]]'' për lojtarin me notën mesatare më të mirë dhe me të paktën 19 ndeshje të luajtura gjatë një sezoni futbollistik.<ref name="Guerin d'Oro">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|title=Italy - Footballer of the Year|trans-title=Italia - Futbollisti i Vitit|publisher=RSSSF|language=en|accessdate=28 nëntor 2019}}</ref> Në fillim të [[2001–02 Serie A|sezonit 2001–02]], Baggio shënoi tetë herë në nëntë ndeshjet e para, duke u bërë kryegolashënuesi i kampionatit.<ref name="altervista"/> Në paraqitjen e tij të tetë të sezonit, kundër Piacenzës, Baggio shënoi por më pas u dëmtua.<ref>{{cite web|url=http://ricerca.gelocal.it/lanuovasardegna/archivio/lanuovasardegna/2001/10/22/SWC02.html|title=CODINO DECISIVO Baggio: gol da tre punti e infortunio E il Brescia dopo tredici anni espugna lo stadio Garilli di Piacenza|trans-title=Baggio vendimtar: gol tre pikësh dhe fatkeqësi dhe Brescia fiton pas tridhjetë vitesh në stadiumin Garilli të Piacenzës|publisher=La Nuova Sardegna|language=it|date=22 tetor 2001|accessdate=7 janar 2015|archive-date=9 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109085954/http://ricerca.gelocal.it/lanuovasardegna/archivio/lanuovasardegna/2001/10/22/SWC02.html|url-status=dead}}</ref> Një javë më vonë, kundër [[A.C. Venezia|Venezias]], ai shënoi me penallti por pësoi një dëmtim më të rëndë pas një përplasje çka i shkaktoi këputjen e ligamentit arterior të gjurit të tij të majtë, duke e lënë jashtë fushave për katër muaj.<ref name="corriere">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2002/febbraio/05/Baggio_operato_addio_sogno_Mondiale_co_0_0202057521.shtml|title=Baggio operato, addio al sogno Mondiale|trans-title=Baggio dëmtohet, lamtumirë ëndërrës botëror|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=5 shkurt 2002|accessdate=7 janar 2015}}</ref> Ai pësoi një dëmtim të dytë serioz në atë sezon, duke këputur edhe meniskun e gjurit të majtë, pasi rikthimit dhe paraqitjes si zëvëndësues në gjysëm-finalen e [[2001–02 Coppa Italia|Coppa Italias]] ndaj Parmës më 31 janar 2002.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/calcio_coppe/bresciaparma/bresciaparma/bresciaparma.html|title=Coppa Italia, Baggio si infortuna ancora|trans-title=Coppa Italia, Baggio një tjetër fatkeqësi|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=7 janar 2015}}</ref> Ai u operua më 4 shkurt 2002 dhe u rikthye tre ndeshje nga fundi i sezonit, duke u rikuperuar për 76 ditë.<ref name="repubblica.it">{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/baggiogol/baggiogol/baggiogol.html|title=Baggio fa felice il calcio ritorno record e due gol|trans-title=Baggio bën të lumtur futbollin për rikthimin rekord dhe dy golat|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=7 janar 2015}}</ref> Më 21 prill 2002, në ndeshjen e parë pas rikthimit, Baggio hyri si zëvëndësues për të shënuar dy gola ndaj Fiorentinës, duke ndihmuar Brescian të fitonte ndeshjen.<ref name="repubblica.it"/> Ai shënoi sërisht, këtë herë kundër Bolonjës, në ndeshjen e fundit sezonale, duke arritur në shifrën 11 gola në 12 ndeshje në Serie A, duke ndihmuar ekipin të shpëtonte nga rënja një kategori më poshtë.<ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Brescia-Bologna/10450s|title=Brescia-Bologna (3-0)|publisher=legaseriea.it|language=it|accessdate=7 janar 2015}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Pavarësisht performancave të Baggios dhe kërkesës së publikut, trajneri i ri i kombëtares italiane Giovanni Trapattoni nuk e pa lojtarin plotësisht të shëndetshëm, duke bërë që Baggio të mos ishte pjesë e ekipit që do të luante në Kupën e Botës 2002.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/primamond/primamond/primamond.html|title=Trapattoni: "Basta con Baggio Ora pensiamo al Mondiale"|trans-title=Trapattoni: "Boll me Baggion Tani mendojmë për Botërorin"|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=7 janar 2015}}</ref> Trapattoni gjithashtu shfaqi shqetësim rreth afrimit të Baggios në kombëtare për shkak të prezencës së [[Francesco Totti]]t dhe Alessandro Del Pieros në rolin e tij, duke besuar se kjo do të shkaktonte një rivalitet mes lojtarëve.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/azzuanalisi/azzuanalisi/azzuanalisi.html|title=La logica di Trapattoni esclude Robi Baggio|trans-title=Llogjika e Trapattonit përjashton Robi Baggion|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=20 tetor 2014}}</ref> Pasi humbi turnamentin, Baggio tërhoqi vendimin e tij fillestar për t'u larguar nga futboli pas përfundimit të Kupës së Botës 2002, duke deklaruar se ai synonte të kalonte 200 gola në [[Serie A]].<ref>{{cite web|url=http://www.sport.it/articolo/roberto-baggio|title=Baggio, il ritorno|trans-title=Baggio, rikthimi|website=sport.it|language=it|accessdate=20 tetor 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100924121837/http://www.sport.it/articolo/roberto-baggio|archivedate=24 shtator 2010}}</ref> Baggio ruajti një nivel performance të lartë nën drejtimin e trajnerit të ri [[Gianni De Biasi]].<ref name="Storie di Provincia"/> Ai mundi të shënonte 12 gola dhe 9 asiste gjatë [[2002–03 Serie A|sezonin 2002–03]], duke ndihmuar Brescian të arrinte në vendin e tetë në kampionat si dhe një tjetër prezencë në Kupën Intertoto. Ai shënoi golin e 300të në karrierë me një penallti më 15 dhjetor 2002, në fitoren 3–1 të Brescias ndaj [[A.C. Perugia Calcio|Perugias]]; gjatë ndeshjes ai asistoi edhe një nga golat e [[Igli Tare]]s.<ref name="Biografia: Roberto Baggio"/><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/bresciaperugia/bresciaperugia/bresciaperugia.html|title=Con Tare e Baggio da record il Brescia supera il Perugia|trans-title=Me një Tare dhe Baggio rekordesh Brescia kalon Perugian|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=14 janar 2015}}</ref> Baggio ishte lojtar i parë në 50 vite që arrinte shifrën 300 gola, dhe me 318 gola, është golashënuesi italian i katërt më i mirë i të gjitha kohërave, mbrapa [[Silvio Piola|Silvio Piolës]], Alessandro Del Pieros dhe [[Giuseppe Meazza|Giuseppe Meazzës]]. Në [[2003–04 Serie A|sezonin 2003–04]], i fundit i karrierës së tij, Baggio regjistroi 12 gola dhe 11 asiste. Ai shënoi golin e 200të në Serie A në barazimin 2–2 ndaj Parmës më 14 mars 2004,<ref name="Parma vs. Brescia, 2004 - Baggio 200 gol">{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2004/c/sezioni/sport/calcio/serie_a/giornata25/parmabrescia/parmabrescia.html|title=Parma vs. Brescia, 2004 - Baggio 200 gol|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=10 qershor 2012}}</ref> duke shpëtuar Brescian nga rënja, pasi ata përfunduan në vendin e 11të.<ref name="Parma vs. Brescia, 2004 - Baggio 200 gol"/> Baggio u bë lojtari i parë në pothuajse 30 vite që arriti shifrën 200 gola në Serie A, dhe aktualisht është një nga shtatë lojtarët që e kanë arritur këtë gjë. Baggio shënoi golin e fundit të karrierës si dhe të 205tin në Serie A më ndeshjen e dytë nga fundi, në fitoren 2–1 në shtëpi ndaj fituesve të [[2003–04 Coppa Italia|Coppa Italias]] Lazio më 9 maj 2004; ai gjithashtu asistoi edhe golin e parë të ekipit në atë ndeshje.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2004/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/giornata33/brescialazio/brescialazio.html|title=Lazio: brutto tonfo, Champions lontana Il Brescia in festa nell'addio di Baggio|trans-title=Lazio: hile e shëmtuar, Championsi larg Brescia festë në lamtumirën e Baggios|publisher=La Repubblica|language=it|date=9 maj 2004|accessdate=14 janar 2015}}</ref> Ndeshja e fundit në karrierë për Baggion u luajt më 16 maj 2004 kundër Milanit, ekipi që u shpall kampion, në [[San Siro]] në ndeshjen e fundit të sezonit, që u mbyll me një disfatë 4–2;<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2004/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/giornata34/milanbrescia/milanbrescia.html|title=A San Siro la festa del Milan E il saluto a Roby Baggio|trans-title=Në San Siro festa e Milanit dhe përshëndetja e Roby Baggios|publisher=La Repubblica|language=it|date=16 maj 2004|accessdate=14 janar 2015}}</ref> gjatë ndeshjes ai asistoi golin e [[Matuzalém]]. Në minutën e 88të, De Biasi e zëvëndësoi Baggion, duke bërë që 80,000 të pranishmit në San Siro të çoheshin dhe ta duartrokisnin; kapiten i Milanit [[Paolo Maldini]] e përqafoi atë para se të largohej.<ref name="Biografia: Roberto Baggio"/> Me Brescian, Baggio shënoi 46 gola në 101 paraqitje në të gjitha kompeticionet; ai regjistroi 45 gola në 95 paraqitje në Serie A, si dhe një gol në dy paraqitje në kompeticionet evropiane. Ai gjithashtu zhvilloi edhe katër paraqitje në Coppa Italia. Baggio u pensionua si golashënuesi më i mirë i historisë së klubit në Serie A. Ai e përfundoi karrierën me 205 gola në Serie A, duke u renditur i shtati në listë, mbrapa Silvio Piolës, Francesco Tottit (që e kaloi në 2011), [[Gunnar Nordahl]], Giuseppe Meazzës, [[José Altafini]]t dhe [[Antonio Di Natale]]s (që e kaloi në 2015). Brescia nxorri jashtë përdorimin fanellën me numrin 10 në nder të tij; ai konsiderohet lojtari më i mirë në historinë e klubit.<ref>{{cite web|url=http://eurocalcionews.sportlive.it/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=32961|title=Un uomo, un numero, una maglia|trans-title=Një burr, një numër, një fanell|publisher=EuroCalcioNews|language=it|accessdate=10 qershor 2012}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Para se Baggio të bashkohej me Brescian, ata nuk mundën kurrë të mbijetonin pasi ishin ngjitur në Serie A, në 40 vite. Gjatë katër viteve të tij në ekip, Brescia, jo vetëm që nuk ra asnjë herë nga kategoria, por siguroi edhe pozicionin më të mirë të saj në histori.<ref>{{cite web|url=http://golcalcio.it/Brescia.htm|title=Il Grande Brescia di Baggio|trans-title=Brescia e madhe e Baggios|website=gocalcio.it|language=it|accessdate=19 maj 2012|archive-date=26 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526115323/http://www.golcalcio.it/Brescia.htm|url-status=dead}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===Vitet e hershme dhe debutimi me të rriturit=== Baggio regjistroi 27 gola në 56 ndeshje për [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]] të të rriturve, duke qënë i katërti në listën e golashënuesve të të gjitha kohërave, sëbashku me Del Pieron, i cili luajti gjithsej 91 ndeshje.<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode=|title=FIGC: Classifica Marcatori|trans-title=FIGC: Renditja e golashënuesve|publisher=FIGC|language=it|accessdate=29 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731000359/http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode=#|archive-date=31 korrik 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Më ekipet e moshave, ai luajti katër herë me [[Kombëtarja italiane nën-16 e futbollit|nivelin nën-16]] në vitin 1984, duke shënuar edhe tre herë.<ref name="R.Baggio49-59"/> Në drejtimin e trajnerit [[Cesare Maldini]], ai u thirr për një ndeshje të [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|ekipit nën-21]] ndaj [[Kombëtarja zvicerane nën-21 e futbollit|Zvicrës]] më 16 tetor 1987, por ishte një zëvëndësim i papërdorur; çuditërisht, ai nuk luajti asnjë ndeshje për ''azzurrinit''.<ref name="Nazionale in cifre - FIGC: Baggio, Roberto"/> Thirrja e parë e tij në ekipin e të rriturve erdhi nga trajneri [[Azeglio Vicini]], dhe ai zhvilloi paraqitjen e parë për Italinë më 16 nëntor 1988 në moshën 21 vjeçare në një fitore 1–0 në shtëpi kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në një miqësore; ai asistoi golin e fitores së shënuar nga Gianluca Vialli.<ref>{{cite web|url=http://www.museofiorentina.it/index.php?option=com_content&view=article&id=1780:16-novembre&catid=133:battito-viola&Itemid=217|title=16 NOVEMBRE 1988: Roby, dal viola all’azzurro|trans-title=16 nëntor 1988: Roby, nga lejla në i kaltër|publisher=MuseoFiorentina.it|language=it|accessdate=7 janar 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/?action=read&idtmw=900654|title=16 novembre 1988, Roberto Baggio fa il suo esordio in Nazionale|trans-title=16 nëntor 1988, Roberto Baggio bën debutimin e tij në kombëtare|publisher=Tutto Mercato Web.com|language=it|author1=Gaetano Mocciaro|date=16 nëntor 2016|accessdate=16 nëntor 2016}}</ref> Ai shënoi golin e parë me Italinë më 22 prill 1989, me një goditje dënimi në barazimin 1–1 kundër [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguajit]] në një ndeshje miqësore që u luajt në [[Verona]].<ref name="FIFA 94"/> Po në atë vit, në ndeshjen e rradhës së tij, një tjetër miqësore ndaj [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]] e luajtur në Cesena më 20 shtator, Baggio shënoi dopietën e parë të tij me kombëtaren duke kontribuar në fitoren 4–0; ai gjithashtu asistoi golin e [[Andrea Carnevale]]s me një krosim nga një goditje dënimi si dhe kontriboi në autogolin e [[Nikolay Iliev]], duke pasuar tek Vialli, gjuajta e të cilit u devijua në portë nga mbrojtësi bullgar.<ref>{{cite web|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1989/09/21/illuminati-da-baggio.html|title=ILLUMINATI DA BAGGIO|trans-title=Ndriçimi i Baggios|publisher=La Repubblica|language=it|author1=Gianni Brera|date=21 shtator 2018|accessdate=5 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,19/articleid,0946_01_1989_0215_0021_12848618/|title=Gli azzurri nel segno di Baggio|trans-title=Të kaltrit nën shenjën e Baggios|publisher=La Stampa|language=it|pages=21|author1=Bruno Perrucca|date=21 shtator 1989|accessdate=5 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://video.gazzetta.it/baggio-prima-doppietta-nazionale-20-settembre-1989/8bab0422-b2b5-11e8-98cd-900568a11a97|title=Baggio e la prima doppietta in Nazionale: 20 settembre 1989|trans-title=Baggio dhe dopieta e parë në kombëtare: 20 shtator 1989|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=7 shtator 2018|accessdate=21 shtator 2018|archive-date=22 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922063632/https://video.gazzetta.it/baggio-prima-doppietta-nazionale-20-settembre-1989/8bab0422-b2b5-11e8-98cd-900568a11a97|url-status=dead}}</ref> ===1990 FIFA Kupa e Botës=== {{Quote box|width=33%|align=right|quote="Baggio. Oh po, oh po…oh po! Çfarë goli nga Baggio! Është goli që të gjithë kanë pritur!" |source =— Reagimi i komentatorit të ITV [[Alan Parry]] për golin e Baggios në ndeshjen e fazës së grupeve kundër Çekoslovakisë, gjatë [[1990 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 1990]].<ref name="Fantasista Legends: Roberto Baggio"/>}} Baggio u thirr për turnamentin e tij të parë të Kupës së Botës në vitin 1990. Ai u përdor shpesh si zëvëndësues, duke u paraqitur në pesë ndeshje, por luajti si titullar në katër prej tyre, me trajnerin e ekipit Azeglio Vicini që parapëlqente lojtarin me përvojë Gianluca Vialli.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/20-03-2013/vicini-80-notte-magica-la-piu-seguita-piu-divertente-era-mia-italia-92574358605.shtml|title=Gli 80 anni di Azeglio Vicini È il c.t. delle Notti Magiche|trans-title=Vitet 80 të Azeglio Vicini dhe c.t. i netëve magjike|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=20 mars 2013|accessdate=26 maj 2014}}</ref> Baggio gjithsesi mundi të shfaq aftësitë e tij gjatë turnamentit, dhe vendimi i trajnerit Vicini për mos aktivizimin më të shpeshtë të tij u kritikua,<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1990_usa.html|title=Italia-Stati Uniti: 1-0 - Giannini, poi il buio|trans-title=Italia-Shba: 1-0 - Giannini, më pas errësira|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=26 qershor 2014}}</ref> kjo për shkak të kombinimeve krijuese të Baggios me [[Salvatore Schillaci]]n, të cilat u vlerësuan.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/21-05-2014/calcio-beffa-maradona-rovina-notti-magiche-80723709462.shtml|title=Calcio, La beffa di Maradona rovina le notti magiche|trans-title=Tallja e Maradonës prish netët magjike|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=21 maj 2014|accessdate=26 maj 2014}}</ref> Baggio shënoi dy herë gjatë turnamentit, përfshirë edhe "golin e turnamentit" në ndeshjen e tij të parë kompetitive, një fitore 2–0 kundër [[Kombëtarja çekosllovake e futbollit|Çekosllovakisë]] në ndeshjen e fundit të Italisë në fazën e grupeve. Goli, i cili u krahasua me atë të Giuseppe Meazzës, erdhi pas një kombinimi në krahun e majtë me [[Giuseppe Giannini]]n, e cila u pasua nga një vaprim driblues në mesfushë, ku Baggio kaloi disa lojtarë, dhe më pas mposhti portierin.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1990_cecoslovacchia.html|title=Italia-Cecoslovacchia: 2-0 - E lo Stadio urlò: è nato il genio che ci farà felici|trans-title=Italia-Çekosllovakia: 2-0 - Dhe stadiumi bërtiti: gjeniu që do të na bëjë të lumtur ka lindur|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=26 qershor 2014}}</ref> Ky gol më pas u rendit si i shtati më i bukuri në historinë e Kupës së Botës pas një sondazhi në internet të kryer nga [[FIFA]].<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=82406/index.html|title=Diego Maradona goal voted the FIFA World Cup™ Goal of the Century|trans-title=Goli i Diego Maradonës votohet si Goli i Shekullit i FIFA Kupës së Botës|publisher=FIFA|language=en|date=30 maj 2002|accessdate=5 gusht 2012|archive-date=12 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712101738/http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=82406/index.html|url-status=dead}}</ref> Në ndeshjen e raundit të 16-tave ndaj [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguajit]], të cilën Italia e fitoi 2–0, Baggio nisi aksionin e golit të parë që u shënua nga Schillaci. Ai gjithashtu shënoi një gol nga një goditje dënimi, por gjyqtari e anulloi pasi ai kishte urdhëruar një goditje dënimi indirekte.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1990_uruguay.html|title=Italia - Uruguay: 2-0 - Un Serena per amico|trans-title=Italia - Uruguaji: 2-0 - Një Serena për shok|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=26 qershor 2014}}</ref> Baggio gjithashtu pati një gol të anulluar për pozicion jashtë loje të gabuar në ndeshjen çerek-finale ndaj [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republikës së Irlandës]], të cilën Italia e fitoi 1–0; Baggio sërisht mori pjesë në aksionin e golit që u shënua edhe një herë nga Schillaci.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1990_eire.html|title=Italia - Eire: 1-0 - Schillaci ci prende gusto|trans-title=Italia - Irlanda: 1-0 - Schillaci merr shijen|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=26 qershor 2014}}</ref> Italia u eliminua nga gjuatjet e penalltive në ndeshjen gjysëm-finale ndaj [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] pasi koha e rregullt u mbyll në barazimin 1–1; Baggio, megjithatë, mundi të shënonte penalltinë e tij.<ref name="Biografia: Roberto Baggio"/> Ai hyri në pjesën e dytë si zëvëndësues në vend të Gianninit, dhe ishte afër shënimit të golit të fitores me një goditje dënimi, por që u prit nga [[Sergio Goycochea]].<ref>{{cite web|url=http://www.olimpiazzurra.com/2014/05/storie-mondiali-litalia-e-i-maledetti-rigori/|title=Storie Mondiali: l’Italia e i maledetti rigori|trans-title=Historitë e Botërorit: Italia dhe penalltitë e mallkuara|publisher=olimpiazzurra.com|language=it|accessdate=19 maj 2014|archive-date=19 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519095055/http://www.olimpiazzurra.com/2014/05/storie-mondiali-litalia-e-i-maledetti-rigori/|url-status=dead}}</ref> Në ndeshjen për medaljen e bronztë kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], Baggio u rikthye në formacionin titullar, duke luajtur mbrapa Schillacit. Ai shënoi golin e parë të Italisë në ndeshje pasi i vodhi topin portierit [[Peter Shilton]]. [[David Platt (futbollist)|David Platt]] barazoi momentalisht, por me pesë minuta nga fundi, Baggio asistoi Schillacin, i cili pësoi një faull në zonën kundërshtare nga [[Paul Parker (futbollist)|Paul Parker]]. Pavarësisht se Baggio ishte vendosur si gjuatësi i rregullt i penalltive në ekipin kombëtar, ai u zmbraps duke lejuar Schillacin të godas; ai ishte i suksesshëm në tentativën e tij, duke i lejuar atij të fitonte Këpucën e Artë të turnamentit si goalshënuesi më i mirë. Veprimi i Baggios u vlerësua nga mediat italiane.<ref name="storiedicalcio.altervista.org">{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1990_inghilterra.html|title=Italia-Inghilterra: 2-1 - L'Italia non s'è persa|trans-title=Italia-Anglia: 2-1 - Italia nuk ka humbur|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=26 qershor 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/it/features/schillaci-ricorda-fft-dopo-italia-90-ho-pianto-e-fumato|title=Schillaci ricorda a FFT: "Dopo Italia '90 ho pianto e fumato"|trans-title=Schillaci kujton FFT: "Pas Italisë '90 thirra dhe piva"|publisher=FourFourTwo|language=it|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=6 janar 2019|archive-date=16 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140516205407/http://www.fourfourtwo.com/it/features/schillaci-ricorda-fft-dopo-italia-90-ho-pianto-e-fumato}}</ref> Baggio asistoi golin e [[Nicola Berti]]t në minutat e fundit të ndeshjes, që u anullua në mënyrë të gabuar për pozicion jashtë loje.<ref name="storiedicalcio.altervista.org"/> Italia fitoi ndeshjen me rezultatin 2–1 duke siguruar kështu edhe vendin e tretë. Pas Kupës së Botës, Baggio nuk u thirr shpesh nga Vicini për fushatën kualifikuese të [[UEFA Euro 1992]]; ai zhvilloi vetëm tre paraqitje dhe shënoi dy gola me Italinë që dështoi të siguronte një vend në finalet e turnamentit pasi e mbylli grupin e saj kualifikues në vendin e dytë mbrapa [[Kombëtarja sovjetike e futbollit|Bashkimit Sovjetik]].<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/euro2012/history/season=1992/round=218/group=74.html|title=Euro 1992 Qualifying Group 3 - Italy|trans-title=Kualifikueset e Euro 1992 Grupi 3 - Italia|publisher=UEFA.com|language=en|accessdate=29 qershor 2012|url-status=dead|df=dmy-all|archive-date=26 shtator 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100926142411/http://en.archive.uefa.com/competitions/euro2012/history/season=1992/round=218/group=74.html}}</ref> ===1994 FIFA Kupa e Botës=== Nën drejtimin e trajnerit të ri, Arrigo Sacchi, Baggio ishte kryegolashënuesi i ekipit në fushatën kualifikuese të [[1994 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 1994]], duke shënuar pesë gola. Ai ndihmoi Italinë të fitonte grupin dhe të kualifikohej në Kupën e Botës; Baggio kontriboi në një ndeshje në veçanti, duke asistuar golin e fitores të [[Dino Baggio]]s në ndeshjen e fundit vendimtare të grupit ndaj [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalisë]].<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1993/febbraio/25/Juve_Sacchi_spazza_Portogallo_co_0_93022512671.shtml|title=la Juve di Sacchi spazza il Portogallo|trans-title=Juvja e Sacchit fshin Portugalinë|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author=Gianfranco Teotino|date=25 shkurt 1993|accessdate=12 shkurt 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1993/novembre/18/Baggio_timbra_visto_per_America_co_0_9311185994.shtml|title=Baggio 2 timbra il visto per l' America|trans-title=Baggop 2 vulos vizën për në Amerikës|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Giancarlo Padovan|author2=Gianfranco Teotino|date=18 nëntor 1993|accessdate=27 prill 2015}}</ref> Një nga performancat më të shquara të Baggios gjatë fushatës kualifikuese ndodhi më 14 tetor 1992 kundër [[Kombëtarja zvicerane e futbollit|Zvicrës]]; Italia po humbiste 2–0 në shtëpi dhe Baggio udhëhoqi ekipin e tij drejt një barazimi 2–2, duke shënuar një gol.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1992/ottobre/15/cuore_grande_Italia_no_co_0_9210151028.shtml|title=il cuore e' grande, ma l'Italia no|trans-title=Zemra është e madhe, por Italia jo|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=15 tetor 1992|accessdate=3 shtator 2014}}</ref> Me Sacchin, Baggio zhvilloi paraqitjen e tij të parë dhe të fundit si [[Kapiteni (futboll)|kapiten]] në një ndeshje tjetër kualifikuese kundër [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocisë]] në [[Glasgow]] më 18 nëntor 1992.<ref>{{cite web|url=http://eu-football.info/_player.php?id=1047|title=Roberto Baggio|publisher=EU-football.info|language=it|accessdate=16 nëntor 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/nazionali/Capitani?squadra=1&mode=|title=Capitani|trans-title=Kapitenët|website=FIGC.it|publisher=[[Federata Italiane e Futbollit|FIGC]]|language=it|accessdate=2 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503080300/http://www.figc.it/nazionali/Capitani?squadra=1&mode=|archive-date=3 maj 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Megjithatë, ai u zëvëndësua në minutat e fundit për shkak të një dëmtimi në brinjë; ndeshja u mbyll në barazim pa gola.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1992/novembre/20/Baggio_rotto_fuori_mese_co_0_92112013949.shtml|title=Baggio rotto, fuori un mese|trans-title=Baggio dëmtohet, jashtë një muaj|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=20 nëntor 1992|accessdate=2 maj 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/luglio/04/Qui_Milan_Baggio_proprio_nostro_co_0_9507042399.shtml|title=Qui Milan: " Baggio e' proprio nostro "|trans-title=Këtu Milan: "Baggio është i joni"|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=4 korrik 1995|accessdate=2 maj 2014}}</ref> Pavarësisht një vargu dëmtimesh para fillimit të turnamentit,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1993/ottobre/11/sta_male_anche_Baggio_Roberto_co_0_9310113855.shtml|title=Sta male anche Baggio Roberto giocherà ma ha una tendinite. Allarme per Eranio|trans-title=Edhe pse i keq Baggio do të luajë, por ai ka një tendinitis. Alarm për Eranion|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author=Fabio Monti|date=11 tetor 1993|accessdate=11 mars 2014}}</ref> Baggio pritej të ishte një nga yjet e Kupës së Botës 1994, duke hyrë në kompeticion si fituesi i Topit të artë dhe FIFA Lojtarit Botëror të Vitit, dhe në kulmin e karrierës; pavarësisht një fillimi pa shkëlqim, ai udhëhoqi skuadrën drejt finales me tre performanca madhështore në fazën me eliminim direkt, duke veshur fanellën me numrin 10 dhe duke shënuar pesë gola në vazhdim.<ref name="FIFA 94"/><ref name="Leggende Azzurre: Roberto Baggio">Leggende Azzurre: Roberto Baggio</ref><ref name="Il Fantasista, l'Incompreso">{{cite web|url=http://www.assoallenatori.it/aiacweb.nsf/WebviewAllenatorebyNumero/fd813c4c32c13907c1256f20004b5032|title=Il Fantasista, l'Incompreso|trans-title=Fantazisti i keqkuptuar|website=assoallenatori.it|language=it|author=Pietro Cesaro|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=6 janar 2019|archive-date=21 qershor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100621060717/http://www.assoallenatori.it/aiacweb.nsf/WebviewAllenatorebyNumero/fd813c4c32c13907c1256f20004b5032}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/giugno/30/dilemma_Baggio_dito_Effenberg_co_0_94063014070.shtml|title=Il dilemma Baggio e il dito di Effenberg|trans-title=Dilema e Baggios dhe gishti i Effenbergut|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author=Gianfranco Teotino|date=30 qershor 1994|accessdate=2 mars 2014}}</ref> Italia e nisi turnamentin në mënyrë zhgënjyese, duke pësuar një disfatë 1–0 nga Republika e Irlandës.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/giugno/18/Baggio_parte_con_piede_sinistro_co_0_94061815863.shtml|title=Baggio parte con il piede sinistro|trans-title=Baggio fillon me këmbën e tij të majtë|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=18 qershor 1994|accessdate=7 janar 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/giugno/22/Sacchi_ordina_Baggio_alzati_corri_co_0_94062213738.shtml|title=Sacchi ordina: Baggio, alzati e corri|trans-title=Sacchi urdhëron: Baggio, ngrihu dhe ik|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author=Giancarlo Padovan|date=22 qershor 1994|accessdate=7 janar 2015}}</ref> Në ndeshjen e dytë kundër [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]], ai u duk më i frymëzuar. Megjithatë, portieri i Italisë [[Gianluca Pagliuca]] doli me karton të kuq pasi e kapi topin me dorë jashtë zonës së penalltisë. [[Luca Marchegiani]] hyri në fushën e lojës për ta zëvëndësuar, me trajnerin Arrigo Sacchi që vendosi të "sakrifikonte" Baggion çka shkaktoi protesta nga tifozët. Baggio më vonë deklaroi se Sacchi ishte i "çmendur".<ref name="Biografia: Roberto Baggio"/> Italia fitoi ndeshjen 1–0.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1994_norvegia.html|title=Italia-Norvegia, Coppa del Mondo USA 1994 - 1-0|trans-title=Italia-Norvegjia, Kupa e Botës Shba 1994 - 1-0|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=13 qershor 2012}}</ref> Italia vazhdoi të zhgënjente, duke marrë një barazim 1–1 në ndeshjen e fundit të grupit ndaj [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]]; Baggio sërisht nuk rezultoi vendimtar në këtë ndeshje.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/giugno/30/basta_processi_Baggio_Sacchi_compagni_co_8_940630454.shtml|title="basta processi a Baggio". Sacchi e i compagni lo difendono|trans-title="Boll e akuzuat Baggion". Sacchi dhe shokët e tij e mbrojnë atë|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=30 qershor 1994|accessdate=7 janar 2015}}</ref> Italianët e mbyllën grupin e tyre në vendin e tretë, duke marrë shumë kritika nga shtypi, dhe avancuan në fazën me eliminim direkt vetëm si ekipi i katërt më i mirë i vendeve të treta; presidenti i Juventusit Gianni Agnelli në mënyrë të fashme e quajti Baggion "''un coniglio bagnato''" ("një lepur i lagur"), duke iu referuar sjelljes së tij të dëshpëruar, dhe duke shpresuar se kjo do ta nxiste atë për të shënuar.<ref>{{cite web|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/07/01/baggio-coniglio-bagnato.html|title='BAGGIO CONIGLIO BAGNATO'|trans-title='Baggio një lepur i lagur'|publisher=La Repubblica|language=it|date=1 korrik 1994|accessdate=14 shtator 2014}}</ref> Pavarësisht se nuk performoi mirë në fazën e grupeve, Baggio rigjeti formën e tij në fazën me eliminim direkt, duke shënuar pesë gola të paharrueshëm. Ai shënoi dy gola në raundin e 16-tave, duke ndihmuar Italinë me dhjetë lojtarë të fitonte ndaj [[Kombëtarja nigeriane e futbollit|Nigerisë]] me rezultatin 2–1 në [[Foxboro Stadium]] në [[Boston]], pasi kaluan shumicën e ndeshjes në disavantazh. Ai shënoi golin e fitores me penallti pasi asistoi me një parabël [[Antonio Benarrivo]]n, i cili e fitoi penalltinë pasi pësoi një faull në zonë.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1994_nigeria.html|title=Nigeria-Italia, Coppa del Mondo USA 1994 - 1-2|trans-title=Nigeria-Italia, Kupa e Botës Shba 1994 - 1-2|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=13 qershor 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/luglio/06/all_ultimo_respiro_Baggio_trovo_co_0_9407062653.shtml|title=all' ultimo respiro Baggio trovo' se stesso|trans-title=Në frymën e fundit Baggio gjeti veten|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=6 korrik 1994|accessdate=7 janar 2015}}</ref> Baggio shënoi një tjetër gol fitoreje në çerek-finalen ndaj [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjës]]; goli i tij, i shënuar tre minuta para fundit të takimit, i dha Italisë fitoren 2–1. Pasi mori një top nga [[Giuseppe Signori]], ai dribloi portierin spanjoll [[Andoni Zubizarreta]] për të shënuar në rënje e siper nga një kënd i ngushtë. Ai gjithashtu u përfshi në aksionin e golit të parë që u shënua nga Dino Baggio.<ref name="The Score">{{cite web|url=http://www.the42.ie/roberto-baggio-1994-world-cup-tragedy-1478916-Jun2014/|title=The greatest World Cup tragedies: Roberto Baggio, USA 1994|trans-title=Tragjeditë më të mëdhaja të Kupës së Botës: Roberto Baggio, Shba 1994|publisher=The Score|language=en|date=6 qershor 2014|accessdate=6 qershor 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/luglio/10/resurrezione_dell_Arrigo_co_0_9407103435.shtml|title=la resurrezione dell' Arrigo|trans-title=Ringjallja e Arrigos|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=10 korrik 1994|accessdate=7 janar 2015}}</ref> Baggio u shpall lojtari i ndeshjes edhe në gjysëm-finale, duke shënuar dy gola në triumfin 2–1 ndaj [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]] në Giants Stadium, duke dërguar Italinë në një finale të Kupës së Botës pas 12 vitesh. Ai shënoi golin e parë pasi mposhti dy lojtarë, duke goditur me hark topin që përfundoi në cepin e djathtë të portës. Goli i dytë ishte një gjuajtje gjysëm vollej nga një kënd i ngushtë, i asistuar nga [[Demetrio Albertini]].<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1994_bulgaria.html|title=Italia-Bulgaria, Coppa del Mondo USA 1994 - 2-1|trans-title=Italia-Bullgaria, Kupa e Botës Shba 1994 - 2-1|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=13 qershor 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/luglio/14/Baggio_porta_paradiso_co_8_9407142134.shtml|title=Baggio ci porta in paradiso|trans-title=Baggio na çon në qiell|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=14 korrik 1994|accessdate=7 janar 2015}}</ref> {{Quote box|width=33%|align=left|quote="E dija se çfarë duhej të bëja dhe përqëndrimi ishte perfekt. Por isha shumë i lodhur saqë e godita topin shumë fortë."|source = —Baggio duke folur rreth gjëndjes së tij fizike dhe mendore para se të gjuante penalltinë në finale.<ref name="FIFA 94">{{cite web|url=https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=174363/profile.html|title="Divine by moniker, divine by magic".|trans-title="Hyjnor nga emri, hyjnor nga magjia".|publisher=FIFA.com|language=en|accessdate=1 qershor 2014|archive-date=14 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514025207/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=174363/profile.html|url-status=dead}}</ref>}} Baggio nuk ishte tërësisht në form për [[Finalja e FIFA Kupës së Botës 1994|finalen]] kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]] në [[Rose Bowl (stadium)|Rose Bowl]] në Kaliforni, pasi kishte dëmtuar muskulin e gjurin në gjysëm-finale dhe kishte luajtur me injeksione që largojnë dhimbjen.<ref name="FIFA 94"/><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/luglio/15/resta_filo_Baggio_co_0_940715257.shtml|title=Ci resta un filo di Baggio|trans-title=Mbetet një fije e Baggios|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=15 korrik 1994|accessdate=7 janar 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/opinion/profile-has-so-much-ever-hung-on-a-hamstring-roberto-baggio-italys-buddhist-footballing-hero-1414123.html|title=Has so much ever hung on a hamstring? - Roberto Baggio, Italy's Footballing Hero|publisher=The Independent|language=en|author=Londër|date=16 korrik 1994|accessdate=29 qershor 2012|archive-date=29 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120729090340/http://www.independent.co.uk/opinion/profile-has-so-much-ever-hung-on-a-hamstring-roberto-baggio-italys-buddhist-footballing-hero-1414123.html|url-status=dead}}</ref> Pavarësisht se ishte më pak dominues se në ndeshjet e tjera, ai sërisht vuri në provë portierin brazilian [[Cláudio Taffarel]] si dhe krijoi disa raste edhe për shokët e tij. Ndeshja u mbyll 0–0 edhe pas kohës shtesë; ai mori përsipër të gjuante penalltinë e fundit të Italisë në gjuatjet e penalltive, por gjuajta e tij përfundoi sipër traversës, gjë që i hapi rrugë suksesit të brazilianëve, duke shënuar kështu një nga momentet më tronditëse të historisë së Kupës së Botës.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/luglio/18/Baggio_sbaglia_tiro_della_sua_co_0_9407181835.shtml|title=e Baggio sbaglia il tiro della sua vita|trans-title=Baggio shpërdoron gjuajtjen e jetës së tij|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=18 korrik 1994|accessdate=7 janar 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2006/ottobre/31/Baggio_McEnroe_Schumi_Come_sbaglia_co_9_061031079.shtml|title=Da Baggio a McEnroe e Schumi Come si sbaglia un punto decisivo|trans-title=Nga Baggio tek McEnroe dhe Schumi, Si të shpërdorosh një gjuajtje vendimtare|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=31 tetor 2006|accessdate=7 janar 2015}}</ref> Baggio e përshkruajti këtë humnje famëkeqe si momentin më të keq të karrierës së tij, duke shtuar se ndikoi tek ai për vite me rradhë.<ref name="The redemption of Roberto Baggio1">{{cite web|url=http://www.worldsoccer.com/blogs/the-redemption-of-roberto-baggio|title=The redemption of Roberto Baggio|trans-title=Shpagimi i Roberto Baggios|publisher=World Soccer|language=en|author1=Steven Green|author2=Jamie Rainbow|date=16 nëntor 2013|accessdate=3 shtator 2014|archive-date=20 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131120211805/http://www.worldsoccer.com/blogs/the-redemption-of-roberto-baggio|url-status=dead}}</ref> Në autobiografinë e tij, duke folur rreth kësaj humbje, ai reflektoi duke thënë: "Penalltinë humben nga ata që kanë kurajo për t'i goditur"<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/storia-bianconera/auguri-campione-la-juve-non-ti-ha-dimenticato-16487|title=AUGURI CAMPIONE: LA JUVE NON TI HA DIMENTICATO|trans-title=Gëzuar kampion: Juve nuk të ka harruar|publisher=Tutto Juve|language=it|accessdate=1 maj 2014}}</ref>. Para tij, dy italinë të tjerë, [[Franco Baresi]] dhe [[Daniele Massaro]], kishin dështuar në gjuajtjet e tyre të penalltive.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1994_brasile.html|title=Italia-Brasile, Coppa del Mondo USA 1994 - 0-1|trans-title=Italia-Brazili, Kupa e Botës Shba 1994 - 0-1|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=13 qershor 2012}}</ref> Për shkak se kishte udhëhequr Italinë deri në finale, Baggio fitoi çmimin Topi i argjendë si lojtari i dytë më i mirë i turnamentit, mbrapa [[Romário]]s, dhe Këpucën e artë si golashënuesi i dytë më i mirë i turnamentit.<ref name="Happy birthday"/><ref name="FIFA Awards – World Cup Golden Ball"/> Ai gjithashtu ishte pjesë e formacionit të turnamentit.<ref name="94WCAll-Star1"/> Baggio u rendit i dytë në garën për [[Topi i artë|Topin e artë]], me 136 pikë nga 245 gjithsej,<ref name="Ballon d'Or 1994">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy94.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1994|trans-title=Futbollisti Evropian i Vitit ("Ballon d'Or") 1994|publisher=RSSSF|language=en|accessdate=7 shkurt 2014}}</ref> si dhe i treti në çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]] në 1994.<ref name="Leggende Azzurre: Roberto Baggio"/> ===Pas Kupës së Botës=== Pas përfundimit të Kupës së Botës 1994, trajneri i ekipit Arrigo Sacchi dhe Baggio në mënyrë famëkeqe prishën marrëdhënjet. Marrëdhënja e tyre u përkeqësua në shtator 1994 pas një barazimi 1–1 ndaj [[Kombëtarja sllovene e futbollit|Sllovenisë]] në një ndeshje kualifikuese të [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]], ku Baggio u la në stol.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/settembre/07/Sacchi_sfoga_Baggio_gela_co_8_9509073327.shtml|title=Sacchi si sfoga, Baggio lo gela|trans-title=Sacchi lëshon veten e tij, Baggio e ngrin|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=7 shtator 1995|accessdate=3 shtator 2014}}</ref> Pas një disfate 2–1 nga [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacia]] në një tjetër ndeshje kualifikuese në nëntor, marrëdhënja e tyre arriti pikën më të ulët, dhe Baggio, i mbështetur nga shokët e ekipit,<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/novembre/17/piccola_Italia_bambola_solo_Croazia_co_0_9411176532.shtml|title=Piccola Italia in bambola, e' solo Croazia|trans-title=Italia e vogël një kukull, është vetëm Kroacia|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=17 nëntor 1994|accessdate=3 shtator 2014}}</ref> bëri një kërkesë për shkarkimin e trajnerit.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/novembre/19/caos_Italia_Baggio_scarica_Sacchi_co_0_9411196136.shtml|title=Caos Italia: Baggio scarica Sacchi|trans-title=Italia në kaos: Baggio shkarkon Sacchin|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=19 nëntor 1994|accessdate=3 shtator 2014}}</ref> Për shkak të mosmarrëveshjeve me Sacchin, Baggio u thirr më pak në kombëtare, duke zhvilluar edhe një paraqitje si zëvëndësues në fitoren 1–0 ndaj Sllovenisë në shtator 1995 për pjesën e mbetur të fushatës kualifikuese. Ai përfundimisht e humbi vendin në ekip, dhe nuk u thirr për të luajtur në Euro 1996, pavarësisht se në atë vit fitoi kampionatin me Milanin. Sacchi justifikoi vendimin e tij duke thënë se Baggio nuk ishte në formë,<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/596/exclusive/2011/12/02/2782009/i-left-roberto-baggio-out-of-euro-96-because-of-fitness-concerns-|title=I left Roberto Baggio out of Euro '96 because of fitness concerns, not arguments - former Italy coach Arrigo Sacchi|trans-title=Unë e lash Roberto Baggion jashtë Euro 96 për shkak të shqetësimeve rreth formës, jo argumenteve - ish trajneri i Italisë Arrigo Sacchi|publisher=Goal.com|language=en|date=2 dhjetor 2011|accessdate=31 dhjetor 2014}}</ref> dhe se [[Enrico Chiesa]] kishte ndihmuar më shumë skuadrën ku ajo nuk ishte nën zotërimin e topit.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/maggio/19/Sacchi_appuntamento_Baggio_co_0_9605194880.shtml|title=Sacchi da' un appuntamento a Baggio|trans-title=Sacchi i jep Baggios një takim|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=19 maj 1996|accessdate=2 maj 2014}}</ref> Italia u eliminua në fazën e grupeve të kompeticionit. Baggio gjithashtu u la jashtë edhe për Lojërat olimpike verore 1996, këtë herë nga trajneri Cesare Maldini.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/marzo/29/Italia_sogno_olimpico_Baggio_co_0_96032912698.shtml|title=L' Italia ha un sogno olimpico: Baggio|trans-title=Italia ka një ëndërr olimpike: Baggion|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=29 mars 1996|accessdate=12 gusht 2014}}</ref> ===1998 FIFA Kupa e Botës=== Pas një mungese të gjatë në kombëtare, Baggio u thirr nga Cesare Maldini për ndeshjen kualifikuese të Kupës së Botës 1998 kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]] më 30 prill 1997; ai luajti si zëvëndësues dhe shënoi një gol në fitoren 3–0.<ref name="altervista"/> Në fund ai u zgjodh si një nga 22 lojtarët e Italisë që do të luanin në finalet e turnamentit, kjo për shkak të paraqitjeve të tij mbreslënëse me Bolonjën.<ref name="scelte">{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/02_mondiali_calcio_1998.html|title=1998 Francia, Capitolo II: Le scelte di Cesare|trans-title=Francë 1998, Kapitulli II: Zgjedhjet e Cesares|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=25 prill 2016|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305200328/http://www.storiedicalcio.altervista.org/02_mondiali_calcio_1998.html|url-status=dead}}</ref> {{Quote box|width=33%|align=right|quote="Më kishte ngecur në mëndje humbja e penalltisë [[1994 FIFA Kupa e Botës|katër vite më parë]]. Kur u afrova tek pika e penalltisë, mendova me vete: Thjesht godite fort, godite fort..."|source = —Roberto Baggio rreth penalltisë së tij kundër Kilit në [[1998 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 1998]].<ref name="The redemption of Roberto Baggio1"/>}} Në ndeshjen hapëse të Italisë në Kupës e Botës 1998 që u zhvillua në [[Franca|Francë]], kundër [[Kombëtarja kiliane e futbollit|Kilit]], Baggio luajti si titullar në sulm me Christian Vierin, duke luajtur të 90 minutat, pasi Alessandro Del Piero ishte ende duke u rikuperuar nga një dëmtim. Vieri shënoi golin e parë të ndeshjes pas një asistimi nga Baggio, por Kili mundi të barazojë dhe më pas të merrte kryesimin falë [[Marcelo Salas]].<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/eventi/francia98/incontri/ita_chi.htm|title=Cile-Italia, 1998 2-2 - Rai-Sport|trans-title=Kili-Italia, 1998 2-2 - Rai Sport|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|accessdate=13 qershor 2012|archive-date=4 korrik 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090704030831/http://www2.raisport.rai.it/eventi/francia98/incontri/ita_chi.htm|url-status=dead}}</ref> Baggio mundi të krijojë disa raste, por Italia nuk mundi të barazojë. Nga fundi i ndeshjes, Baggio dërgoi një kros të ulët në zonë që u prek në mënyrë jo të vullnetshme me dorë nga mbrojtësi kundërshtar [[Ronald Fuentes]], i cili kështu shkakoi një penallti.<ref>{{Cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/polem/polem/polem.html?ref=search|title=Quante polemiche per quel rigore|trans-title=Sa polemika për këtë penallti|date=12 qershor 1998|website=[[la Repubblica]]|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20170601102742/http://www.repubblica.it/online/sport/polem/polem/polem.html?ref=search|archive-date=1 qershor 2017|access-date=1 qershor 2017}}</ref><ref name="The redemption of Roberto Baggio2">{{cite web|url=http://inbedwithmaradona.com/journal/2017/2/17/pasadena-to-bordeaux-the-redemption-of-roberto-baggio|title=The redemption of Roberto Baggio|trans-title=Shpagimi i Roberto Baggios|publisher=In Bed With Maradona|language=en|author1=Emmet Gates|accessdate=23 maj 2017|archive-date=18 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718140017/http://inbedwithmaradona.com/journal/2017/2/17/pasadena-to-bordeaux-the-redemption-of-roberto-baggio|url-status=dead}}</ref> Pavarësisht se humbi penalltinë vendimtare në finalen e katër viteve më parë, Baggio doli për të goditur, dhe rezultoi i suksesshëm në tentativën e tij, duke i dhënë barazimin Italisë; ai gjithashtu u bë edhe lojtari i parë italian që shënon në tre Kupa Bote rresht.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_cile.html|title=Il Cile fa tremare l'Italia: Italia-Cile, 1998 (2-2)|trans-title=Kili shkund Italinë: Italia-Kili, 1998 (2-2)|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=29 gusht 2014}}</ref> Kjo ishte gjithashtu edhe penalltia e parë e Baggios që nga finalja; ai e përshkroi këtë gol si "çlirues".<ref>{{cite web|url=http://www.blitzquotidiano.it/sport/roberto-baggio-torna-in-nazionale-464763/|title=Roberto Baggio torna in Nazionale|trans-title=Roberto Baggio rikthehet në Kombëtare|website=blitzquotidiano.it|language=it|accessdate=3 shtator 2014}}</ref> Në fitoren 3–0 ndaj [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]] në ndeshjen e dytë në grupe, Baggio asistoi golin e parë të [[Luigi Di Biagio]]s nga goditja e këndit. Megjithatë, në pjesën e dytë, ai u zëvëndësua nga Del Piero pasi pësoi një dëmtim të vogël.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_camerun.html|title=Italia-Camerun, 1998 - 3-0|trans-title=Italia-Kameruni, 1998 - 3-0|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=13 qershor 2012}}</ref> Baggio shënoi golin e tij të dytë në turnament në ndeshjen e fundit të fazës së grupeve, në një fitore 2–1 ndaj [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austrisë]]. Ai hyri në pjesën dytë si zëvëndësuesi i Del Pieros, pasi publiku kishte filluar të brohoriste emrin e tij. Goli i tij ishte ai gol që i dha fitoren ekipin, i cili erdhi pas kombinimeve me [[Francesco Moriero]]n dhe [[Filippo Inzaghi]]n; kjo fitore ndihmoi Italinë ta mbyllte grupin e saj në krye. Me këtë gol, ai barazoi Paolo Rossin si lojtari me më shumë gola në Kupën e Botës për Italinë (9). Ky gol ishte gjithashtu i 27ti dhe i fundit për të me Italinë.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/eventi/francia98/incontri/ita_aut.htm|title=Italia-Austria, 1998 - 2-1|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|accessdate=13 qershor 2012|archive-date=4 korrik 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090704112212/http://www2.raisport.rai.it/eventi/francia98/incontri/ita_aut.htm|url-status=dead}}</ref> Ai u la në stol në ndeshjen e raundit të 16-tave ndaj Norvegjisë të cilën Italia e fitoi me rezultatin minimal 1–0.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_norvegia.html|title=Italia-Norvegia, 1998 (1-0)|trans-title=Italia-Norvegjia, 1998 (1-0)|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=13 qershor 2012}}</ref> Në ndeshjen çerek-finale ndaj fituesve të [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]], Baggio hyri si zëvëndësues i Del Pieros në pjesën e dytë, dhe mundi të krijojë disa raste për shënim. Rezultati vazhdoi 0–0, dhe më pas ndeshje kaloi në kohën shtesë, edhe pse Baggio pati rastin më të pastër për të shënuar për italianët; gjuajtja e tij në ajër pas një pasimi nga Albertini përfundoi jashtë portës së mbrojtur nga [[Fabien Barthez]].<ref name="top 20"/><ref>{{cite web|url=http://www.blitzquotidiano.it/sport/italia-1998-la-traversa-di-di-biagio-del-piero-o-baggio-voto-5-in-simpatia-1879751/|title=Italia 1998: la traversa di Di Biagio. Del Piero o Baggio? Voto 5 in simpatia|trans-title=Italia 1998: traversa e Di Biagios. Del Piero ose Baggio? Vota 5 për simpati|website=blitzquotidiano.it|language=it|accessdate=19 janar 2015}}</ref> Ndeshje si përfundim do të vendosej nga gjuajtjet e penalltive, me Baggion i cili pavarësisht se shënoi penalltinë e tij, nuk mundi dot të shmangte humbjen, gjë që do të thoshte se Italia është eliminuar nga gjuatjet e penalltive në një Kupë Botë për herën e tretë rresht.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/eventi/francia98/incontri/ita_fra.htm|title=Italia-Francia, 1998 0-0 (3-4)|trans-title=Italia-Franca, 1998 0-0 (3-4)|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|accessdate=13 qershor 2012|archive-date=16 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616003113/http://www2.raisport.rai.it/eventi/francia98/incontri/ita_fra.htm|url-status=dead}}</ref> Trajneri i Italisë u kritikua për vendimin e tij për të aktivizuar Del Pieron, i cili ishte ende në rikuperim e sipër, në vend të Baggios, gjithashtu dhe për shkak se i mohoi të dy lojtarëve që të luanin sëbashku.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_francia.html|title=Francia-Italia, world Cup France 98 - 0-0 (4-3)|trans-title=Franca-Italia, Kupa e Botës Francë 98 - 0-0 (4-3)|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=19 mars 2016}}</ref> Pavarësisht zërave se zëvëndësimet e shumta kishin krijuar një rivalitet midis lojtarëve, Baggio dhe Del Piero vazhduan të ishin shokë. Baggio deklaroi në vitin 2008 se ai kishte respekt të madh për Del Pieron dhe se nuk kishte pasur asnjëherë mosmarrëveshje midis tyre.<ref name="Messi mi entusiasma">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/03_Marzo/28/baggiogazza.shtml|title=Baggio: "Messi mi entusiasma"|trans-title=Baggio: "Messi më entuziasmon"|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 mars 2008|accessdate=20 maj 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://italy.theoffside.com/serie-a/baggio-speaks-about-calcio.html|title=Baggio Speaks About Calcio|trans-title=Baggio flet rreth futbollit|language=en|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=11 janar 2019|archive-date=10 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120710143203/http://italy.theoffside.com/serie-a/baggio-speaks-about-calcio.html}}</ref> Del Piero në këmbim në vitin 2011 deklaroi se Baggio, sëbashku me [[Zinedine Zidane]], ishin lojtarët më të mirë me të cilët ai kishte luajtur.<ref name="delizia">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Juventus/14-11-2011/del-piero-gioco-fino-40-anni-803717129549.shtml|title=Del Piero: "Gioco fino a 40 anni" E Agnelli: "Per lui porte aperte"|trans-title=Del Piero: "Do të luajë deri 40 vjeç" dhe Agnelli: Për atë dyert e hapura|publisher=La Gazzetta dell Sport|language=it|date=14 nëntor 2011|accessdate=20 maj 2012}}</ref> ===Vitet e fundit=== Baggio ishte fillimisht anëtar i rregull në ekipin e [[Dino Zoff]], duke zhvilluar dy paraqitje si zëvëndësues në fushatën kualifikuese të [[UEFA Euro 2000|Euro 2000]]; e para ishte fitorja 2–0 ndaj [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]] në vitin 1998, ku ai asistoi golin e Vierit,<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/05/35f17a03036fa/|title=Galles-Italia 0-2|trans-title=Uellsi-Italia 0-2|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|accessdate=29 gusht 2014|archive-date=4 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904183042/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/05/35f17a03036fa/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://it.uefa.com/uefaeuro/season=2000/matches/round=1165/match=55041/|title=Galles-Italia (0-2)|trans-title=Uellsi-Italia (0-2)|publisher=UEFA.com|language=it|accessdate=29 gusht 2014}}</ref> si dhe e dyta ishte barazimi 1–1 ndaj [[Kombëtarja bjelloruse e futbollit|Bjellorusisë]] një vit më vonë.<ref>{{cite web|url=http://it.uefa.com/uefaeuro/season=2000/matches/round=1165/match=55050/index.html|title=Italia-Bielorussia (1-1)|trans-title=Italia-Bjelorusia (1-1)|publisher=UEFA.com|language=it|accessdate=29 gusht 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199903/31/37027b6305ff3/|title=Passo falso degli azzurri|trans-title=Hap fals i azzurrëve|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|accessdate=29 gusht 2014|archive-date=4 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904183036/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199903/31/37027b6305ff3/|url-status=dead}}</ref> Ai gjithashtu zhvilloi një paraqitje si titullar në barazimin pa gola në miqësoren ndaj Norvegjisë në vitin 1999, duke krijuar disa raste, dhe mori pjesë në aksionin e një goli që u anullua për pozicion jashtë loje, si dhe gjithashtu goditi edhe shtyllën me goditje dënimi.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199902/10/36c1dcd506ce9/|title=Italia-Norvegia 0-0|trans-title=Italia-Norvegjia 0-0|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|accessdate=29 gusht 2014|archive-date=22 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722072916/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199902/10/36c1dcd506ce9/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.italia1910.com/partita.asp?d=10/02/1999|title=Italia-Norvegia: 0-0|trans-title=Italia-Norvegjia: 0-0|publisher=Italia 1910|language=it|accessdate=29 gusht 2014}}</ref> Megjithatë, ai më pas nuk u thirr më në ekip pasi zhgënjeu në sezonin 1998–99 me Interin, si dhe nuk ishte pjesë as në listën përfundimtare që do të luante në Euro 2000 për shkak të kohës së kufizuar në sezonin 1999–2000, si dhe akuzave për formën e tij. Zoff e përqëndroi ekipin e tij rreth lojtarëve të rinjë sulmues si Francesco Totti, Alessandro Del Piero, [[Stefano Fiore]], [[Marco Delvecchio]], Filippo Inzaghi dhe [[Vincenzo Montella]]. Baggio u votua si "Lojtari i Shekullit" i Italisë në vitin 2000.<ref name="Baggio, una hola privata">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/02_Febbraio/17/fetabaggio.shtml|title=Baggio, una hola privata|trans-title=Baggio, një përshëndetje private|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=17 shkurt 2007|accessdate=6 shkurt 2015}}</ref> Baggio u la jashtë në mënyrë polemizuese nga lista e lojtarëve që do të luanin në [[2002 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 2002]] nga trajneri Giovanni Trapattoni, i cili besonte se ai nuk ishte rikuperuar plotësisht nga një dëmtim që pësoi gjatë sezonit. Pavarësisht se në fillim ai ishte i gatshëm për ta përfshirë Baggion në skuadrën prej 23 lojtarësh, ai në fund vendosi ta linte jashtë; Baggio i bëri një apel direkt atij duke i shkruar një letër.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/baggioscrive/baggioscrive/baggioscrive.html|title=Baggio scrive al Trap "Portami ai Mondiali"|trans-title=Baggio i shkruan Trap "Më merr në Botëror|publisher=La Repubblica|language=it|date=6 maj 2002|accessdate=6 maj 2002}}</ref> Tifozët dhe analistët e kritikuan këtë përjashtim; Italia u eliminua në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Koreja e Jugut]].<ref>{{cite web|url=https://brescia.corriere.it/notizie/sport/16_maggio_19/trapattoni-baggio-moreno-mondiale-corea-53c05998-1dcc-11e6-8d1a-6eb7d9c593f0.shtml|title=Trapattoni: "Nessun rimpianto per Baggio, senza Moreno avremmo vinto il mondiale"|trans-title=Trapattoni: "Asnjë keqardhje për Baggion, pa Morenon do të kishim fituar botërorin"|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Luca Bertelli|date=19 maj 2016}}</ref> Shumë tifozë shpresuan të shihnin Baggion në [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]],<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/primi_piani/calcio/2004/pp_1.0.362006415.shtml|title=Baggio: "All'Europeo da riserva"|trans-title=Baggio: "Në Evropian edhe si rezervë"|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Diego Antonelli|date=27 prill 2004|accessdate=26 prill 2015}}</ref> ose në ekipin që mori medaljen e bronztë në [[Lojërat olimpike verore 2004]],<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2004/a/sezioni/sport/calcio/fuoriquota/fuoriquota/fuoriquota.html|title=Olimpiadi, Carraro possibilista Baggio fuori quota con l'Under?|trans-title=Olimpiada, Baggio lojtari mbi-moshë në ekipin nën-21?|publisher=La Repubblica|language=it|date=9 janar 2004|accessdate=21 prill 2015}}</ref> por kjo gjë nuk u realizua.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2003/febbraio/05/Baggio_scherza_sui_dubbi_del_co_0_0302051319.shtml|title=Baggio: Euro 2004?|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=5 shkurt 2003|accessdate=8 korrik 2012}}</ref> Atij ju dha një lamtumirë ndërkombëtare nga Trappatoni në moshën 37 vjeçare në një ndeshje miqësore ndaj Spanjës më 28 prill 2004, ku ai veshi fanellën me numrin 10 për herë të fundit, si dhe shiritin e kapitenit për një pjesë të lojës. Baggio argëtoi tifozët me aftësitë e tij, por nuk mundi të shënojë, pavarësisht se fitoi goditjen e dënimit nga i cili erdhi goli i Vierit. Ndeshja përfundoi në barazim 1–1 dhe Baggios ju dha një duartrokitje nga publiku në momentin e zëvëndësimit nga [[Fabrizio Miccoli]].<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2004/d/sezioni/sport/calcio/nazionale/italiaspagna/italiaspagna/italiaspagna.html|title=Baggio, lungo, emozionante addio ma Italia-Spagna è poca cosa|trans-title=Baggio, në lamtumirë e gjatë dhe emocionale por Itali-Spanjë në shuma të vogla|publisher=La Repubblica|language=it|date=28 prill 2004|accessdate=19 janar 2015}}</ref> Ishte ndeshja e tij e 56të dhe e fundit me Italinë, si dhe ishte hera e parë që nga koha e Silvio Piolës që karriera e një futbollisti italian festohet në këtë mënyrë.<ref name="Biografia: Roberto Baggio"/> Baggio është i vetmi lojtar italian që ka shënuar në tre Kupa Bote rresht, dhe me nëntë gola, është golashënuesi më i mirë në historinë e Italisë në Kupën e Botës, sëbashku me Christian Vierin dhe [[Paolo Rossi]]n.<ref name="Mondial"/><ref name="Italia">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2010/Countdown_1.shtml|title=Italia: Speciale Mondiali|trans-title=Italia: Kupa e Botës Speciale|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|accessdate=29 qershor 2012}}</ref> Pavarësisht performancave të tij në [[1990 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 1990]], [[1994 FIFA Kupa e Botës|1994]] dhe [[1998 FIFA Kupa e Botës|1998]], ai nuk luajti kurrë në një [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|Kampionat Evropian]], si dhe është lojtari me më shumë ndeshje për Italinë që nuk ka luajtur në këtë kompeticion. ==Profili i lojtarit== {{Quote box|width=27%|align=djathtas|quote="Ai është pa pik dyshimi numri 10 më i aftë në lojën moderne, një organizator tipik, dhe nqs do, i cili krijon raste dhe shënon gola."|source =— [[Brian Laudrup]] për Baggion, 1995.<ref name="Fourfourtwo">"Roberto Baggio", ''FourFourTwo'', qershor 1995, p. 8.</ref>}} I konsideruar si një nga lojtarët më të mirë të gjeneratës së tij,<ref name="delizia"/><ref>{{cite web|url=http://www.thehardtackle.com/2012/matthew-le-tissier-interview/|title=Matthew Le Tissier Interview: "Roberto Baggio was the Best Player I Ever Played Against"|trans-title=Intervista e Matthew Le Tissier: "Roberto Baggio ishte lojtari më i mirë ndaj të cilit kam luajtur kundër|publisher=The Hard Tackle.com|language=en|accessdate=29 gusht 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/features/ivan-zamorano-perfect-xi|title=Four Four Two - Ivan Zamorano: Perfect XI|trans-title=Four Forw Two - Ivan Zamorano: XI e përkryer|publisher=FourFourTwo|language=en|accessdate=9 tetor 2014}}</ref><ref name="Golazos galore">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/the-gentleman-ultra/2017/sep/20/golazos-25-best-goals-serie-a-seasons-football-italia|title=Golazos galore: the 25 best goals from the golden era of Serie A|trans-title=Golazos galore: 25 golat më të mirë nga epoka e artë e Serie A|publisher=The Guardian|language=en|author1=Emmett Gates|date=20 shtator 2017|accessdate=27 shtator 2017}}</ref> dhe një nga lojtarët më të mirë italian të të gjitha kohërave,<ref name="Baggio to join Italy">{{cite web|url=http://www.foxsports.com/soccer/story/baggio-to-join-italy-federation-staff-68721561-080310|title=Baggio to join Italy federation staff|trans-title=Baggio do t'i bashkohet stafit të federatës së Italisë|publisher=Fox Sports|language=en|date=3 gusht 2010|accessdate=12 maj 2017}}</ref> Baggio konsiderohet nga shumë si lojtari italian më i mirë i të gjitha kohërave.{{#tag:ref|Shiko<ref name="au.fourfourtwo.com"/><ref name="il più grande del calcio"/><ref name="acmilan.com">{{cite web|url=https://www.acmilan.com/en/roberto-baggio|title=A.C. Milan Hall of Fame: Roberto Baggio|trans-title=A.C. Milan Holli i Famës: Roberto Baggio|website=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|language=it|accessdate=9 dhjetor 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/02/news/fifa_pel_miglior_dieci_della_storia-80027931/?refresh_ce|title=Fifa, Pelè il miglior dieci di sempre. Maradona secondo, Baggio nella top ten|trans-title=FIFA, Pelé dhjeta më e mirë e të gjitha kohërave. Maradona i dyti, Baggio në top dhjetë|publisher=La Repubblica|language=it|date=2 mars 2014|accessdate=9 shtator 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pianetamilan.it/ultimissime/capello-il-calciatore-italiano-numero-uno-roberto-baggio/|title=Capello: "Il calciatore italiano numero uno? Roberto Baggio"|trans-title=Capello: "Futbollisti italian numër një? Roberto Baggio"|publisher=www.pianetamilan.it|language=it|author1=Donato Bulfon|date=11 tetor 2018|accessdate=14 tetor 2018|archive-date=15 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015002841/http://www.pianetamilan.it/ultimissime/capello-il-calciatore-italiano-numero-uno-roberto-baggio/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/13-10-2018/cassano-addio-calcio-il-ritorno-entella-stavolta-finita-davvero-300634841080.shtml|title=Cassano, addio al calcio dopo il ritorno all'Entella: "Stavolta è finita davvero"|trans-title=Cassano, lamtumirë futbollit pas rikthimit tek Entella: "Këtë herë ka marrë fund me të vërtetë|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 tetor 2018|accessdate=14 tetor 2018}}</ref><ref name="Buffon reveals greatest Italians">{{cite web|url=http://www.fantasista10.co.uk/buffon-reveals-greatest-italians/|title=Buffon reveals ‘greatest Italians’|trans-title=Buffon zbulon ‘italianët më të mëdhenjë’|website=fantasista10.co.uk|language=it|accessdate=29 shtator 2014|archive-date=16 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716065417/http://www.fantasista10.co.uk/buffon-reveals-greatest-italians/|url-status=dead}}</ref>|name="greatest-Italian"|group="nb"}} Gazetari italian [[Gianni Brera]], i cili kishte vëzhguar Giuseppe Meazzën dhe [[Gianni Rivera|Gianni Riverën]], deklaroi se Baggio ishte lojtari italian më i mirë që ai kishte parë.<ref name="au.fourfourtwo.com"/> Ai ishte një organizator i klasit botëror i njohur për golat, vizionin, krijueshmërinë, saktësinë e krosimeve si dhe aftësinë e pasimit,{{#tag:ref|Shiko<ref name="A History of the Gala"/><ref name="huffingtonpost"/><ref name="Ambitious Baggio joins Brescia"/><ref name="Happy birthday"/><ref name="Baggio to join Italy"/><ref name="acmilan.com"/><ref name="irishtimes.com">{{cite web|url=http://www.irishtimes.com/sport/the-buddha-of-milan-1.157649|title=The Buddha of Milan|trans-title=Buda i Milanit|publisher=Irish Times|language=en|date=27 shkurt 1999|accessdate=19 korrik 2015}}</ref><ref name="Falcone">{{cite web|url=http://www.alleniamo.com/libri.riviste/2012/urbone/roberto.baggio.htm|title=Roberto Baggio. Breve viaggio nel mondo del Codino più amato|trans-title=Udhëtim i shkurtër në botën e Codinos më të dashur|website=alleniamo.com|language=it|author=Gabriella Falcone|accessdate=16 maj 2012}}</ref><ref name="Baggio Takes Great Strides Toward Soccer Greatness">{{cite web|url=http://articles.orlandosentinel.com/1994-06-15/features/9406150766_1_baggio-great-soccer-players-goals-in-world|title=Baggio Takes Great Strides Toward Soccer Greatness|trans-title=Baggio bën hapa të mëdhenj drejt madhështisë së futbollit|publisher=The Orlando Sentinel|language=en|date=15 qershor 1994|accessdate=13 janar 2015|archive-date=14 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114003756/http://articles.orlandosentinel.com/1994-06-15/features/9406150766_1_baggio-great-soccer-players-goals-in-world|url-status=dead}}</ref><ref name="flowering"/><ref name="Baggio on USA 94">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/roberto-baggio-interview-exclusive-usa-94-penalty-diadora-football-boots-a7848946.html|title=Roberto Baggio on USA 94, playing through the pain and putting the beautiful in the beautiful game|trans-title=Roberto Baggio rreth Shba 94, duke luajtur mes dhimbjes dhe duke vendosur të bukurën në lojën e bukur|publisher=The Independent|language=en|author1=Miguel Delaney|date=19 korrik 2017|accessdate=21 korrik 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ricerca.gelocal.it/iltirreno/archivio/iltirreno/2002/12/16/LS4LG_LS480.html|title=Tare-Baggio, il Brescia vola|trans-title=Tare-Baggio, Brescia fluturon|publisher=Il Tirreno|language=it|date=16 dhjetor 2002|accessdate=20 shtator 2018|archive-date=21 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921034514/http://ricerca.gelocal.it/iltirreno/archivio/iltirreno/2002/12/16/LS4LG_LS480.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1989/03/23/borgonovo-baggio-spazio-per.html|title=Borgonovo - Baggio: C'è Spazio per Loro|trans-title=Borgonovo - Baggio: Ka hapsirë për ata|publisher=La Repubblica|language=it|author1=Licia Granello|date=23 mars 1989|accessdate=8 tetor 2018}}</ref>|name="style1"|group="nb"}} i cili e shpenzoi shumicën e karrierës duke luajtur si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues i dytë]]; ai gjithashtu njihet për shënimin e golave dhe krijimin e tyre.{{#tag:ref|Shiko<ref name="Fourfourtwo"/><ref name="corriere2"/><ref name="Ambitious Baggio joins Brescia"/><ref name="irishtimes.com"/><ref name="Baggio Takes Great Strides Toward Soccer Greatness"/><ref name="Baggio on USA 94"/><ref name="Baggio's month of May">{{cite web|url=http://www.football-italia.net/48791/baggio%E2%80%99s-month-may|title=Baggio's month of May|trans-title=Muaji maj i Baggios|publisher=Football Italia|language=en|author1=Dave Taylor|date=5 maj 2014|accessdate=14 nëntor 2015}}</ref><ref name="discontent">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2000/jun/11/euro2000.sport|title=Italy's season of discontent|trans-title=Sezoni i pakënaqësisë i Italisë|publisher=The Guardian|language=en|author1=Joe McGiniss|date=11 qershor 2000|accessdate=20 gusht 2016}}</ref><ref name="100 Greatest Footballers EVER"/><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1634018-25-most-skilled-passers-in-world-football-history|title=25 Most Skilled Passers in World Football History|trans-title=25 lojtarët pasues më të aftë në historinë e botës së futbollit|publisher=Bleacher Report|language=en|author1=Max Towle|date=9 maj 2013|accessdate=10 tetor 2018}}</ref>|name="style2"|group="nb"}} Kjo gjë shtyu Michel Platinin që ta përshkruante Baggion si një "9 e gjysëm", pasi ai nuk ishte një sulmues 9 i vërtet, për shkak se ishte shumë krijues, por ishte më shumë si një organizator numër 10.<ref name="FIFA 94"/><ref name="irishtimes.com"/><ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/altre-notizie/roberto-baggio-allenare-l-italia-non-si-sa-mai-826328|title=Roberto Baggio: 'Allenare l'Italia? Non si sa mai'|trans-title=Roberto Baggio: 'Të drejtoj Italinë? Nuk i dihet'|publisher=GQ|language=it|accessdate=16 maj 2012|archive-date=9 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109223702/http://www.calciomercato.com/altre-notizie/roberto-baggio-allenare-l-italia-non-si-sa-mai-826328|url-status=dead}}</ref> Ai gjithashtu deklaroi se stili i lojës së Baggios ishte rastësi me ridaljen e mesfushorëve sulmues në Itali gjatë viteve 2000.<ref name="corriere2"/> Gjatë kohës tek Juventus, Gianni Agnelli iu referua Baggios si artist, duke e krahasuar elegancën e tij me atë të piktorit ''[[Raffaello Sanzio da Urbino|Raffaello]]'', si dhe përshkroi talentin në dalje Alessandro Del Piero si ''[[Pinturicchio]]''.<ref name="huffingtonpost"/><ref name="16 May 2012">{{cite web|url=http://www.ilsole24ore.com/fc?cmd=anteprima&codid=22.0.750520433&artType=Articolo&DocType=Libero&chId=30|title=Gianni Agnelli e "roi Michel", una passione infinita|trans-title=Gianni Agnelli dhe "roi Michel", një pasion i përjetshëm|publisher=Il Sole 24 Ore|language=it|author=Giulia Crivelli|accessdate=16 maj 2012|archive-date=31 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731014804/http://www.ilsole24ore.com/fc?cmd=anteprima&codid=22.0.750520433&artType=Articolo&DocType=Libero&chId=30|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:ROBERTO BAGGIO LANEROSSI VICENZA BIANCOROSSO.jpg|parapamje|150px|majtas|Roberto Baggio në moshë të re me L.R. Vicenza.]] Baggio ishte një lojtar takikisht i shkathët, i cili kuptonte mirë lojën, dhe luante pa problem në të dyja [[Sulmuesi (futboll)|krahët]] e sulmit si dhe në qëndër; kjo gjë i lejonte atij të mbulonte disa pozicione në sulm.<ref name="FIFA 94"/><ref name="huffingtonpost"/><ref name="corriere2"/><ref name="flowering">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-greatness-has-a-last-flowering-in-baggio-1077893.html|title=Football: Greatness has a last flowering in Baggio|trans-title=Futboll: Madhështia ka një lulëzim të fundit tek Baggio|publisher=The Independent|language=en|author1=Richard Williams|date=1 mars 1999|accessdate=13 shkurt 2017}}</ref> Pozicioni i tij i preferuar ishte [[Mesfushori|mesfushori sulmues]] organizator, në një rol të lirë dhe krijues; megjithatë, ai luajti pak në këtë pozicion në karrierën e tij për shkak të formacionit 4–4–2, ku ai zakonisht përdorej si sulmues kryesor ose i dytë.<ref name="corriere2"/><ref name="evoluzione">{{cite web|url=http://it.eurosport.com/calcio/serie-a/2014-2015/levoluzione-del-numero-dieci-da-pele-a-pirlo_sto4827915/story.shtml|title=L’evoluzione del numero dieci: da Pelé a Pirlo|trans-title=Evolucioni i numrave dhjetë: nga Pelé tek Pirlo|publisher=Eurosport.com|language=it|author=Mattia Fontana|date=21 korrik 2015|accessdate=9 prill 2016}}</ref> Ai mundi të luajë në një rol të lirë vetëm në vitet e fundit të karrierës.<ref name="Il Fantasista, l'Incompreso"/><ref name="irishtimes.com"/><ref name="Falcone"/> Ai ndonjëherë luante edhe si anësor i majtë në sulmin me tre lojtarë,<ref name="corriere2"/><ref name="p193"/><ref name="solocalcio"/><ref name="InterVenezia"/> por edhe si organizator në [[Mesfushori|qëndër të mesfushës]].<ref name="solocalcio"/><ref name="trapianto">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/agosto/01/Tabarez_tenta_trapianto_Baggio_Codino_co_0_9608016997.shtml|title=Tabarez tenta il trapianto di Baggio. E Codino regista è il faro del Milan|trans-title=Tabarez provon transplantin Baggio. Drejtor Codino është farka e Milanit|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Alberto Costa|date=1 gusht 1996|accessdate=5 mars 2014}}</ref> Një golashënues profilik,<ref name="treccani.it">{{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/roberto-baggio_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/|title=Baggio, Roberto|publisher=Treccani: Enciclopedia dello Sport (2002)|language=it|accessdate=19 korrik 2015}}</ref> Baggio ka qënë një finalizues i saktë, i njohur për gjuajtjet e tij me hark si dhe qetësinë përball portës. Për shkak të teknikës së tij të shkëlqyer, ai ishte specialist në gjuajtjet "volley" (gjuajtje me topin në ajër) dhe goditjet e dënimit, i cili shquhej për dërgimet e tij në zonë nga goditje të lira; ai gjithashtu njihej për saktësinë e tij në goditjet e dënimit dhe aftësië për t'i dhënë topit hark, duke fituar repucationin si një nga goditësit e dënimit më të mirë të gjeneratës së tij.{{#tag:ref|Shiko<ref name="A History of the Gala"/><ref name="top 20"/><ref name="eroi"/><ref name="Baggio to join Italy"/><ref name="Baggio's month of May"/><ref>{{cite web|url=http://www.ilpost.it/2012/02/23/come-fare-gol-su-calcio-dangolo/6/|title=Come fare gol su calcio d’angolo|trans-title=Si të bësh gol nga goditja e dënimit|publisher=Il Post|language=it|date=23 shkurt 2012|accessdate=2 maj 2014|archive-date=5 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605051500/http://www.ilpost.it/2012/02/23/come-fare-gol-su-calcio-dangolo/6/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/2017/02/13/news/il_campione_diverso_rimasto_tra_noi_con_la_sua_assenza-158175485/|title=Baggio, il campione diverso rimasto tra noi con la sua assenza|trans-title=Baggio, kampioni i ndryshëm u largua mes nesh me mungesën e tij|publisher=La Repubblica|language=it|author1=Emanuela Audisio|date=13 shkurt 2017|accessdate=13 shkurt 2017}}</ref><ref name="Baggio compie 50 anni">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/17-02-2017/roberto-baggio-compie-50-anni-ha-unito-mondo-calcio-180870588689.shtml?login=ok|title=Roberto Baggio compie 50 anni: ha unito il mondo del calcio|trans-title=Roberto Baggio mbush 50 vjeç: ai është bashkuar me botën e futbollit|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Luca Calamai|date=17 shkurt 2017|accessdate=18 shkurt 2017}}</ref><ref name="Baggio at 50">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/the-gentleman-ultra/2017/feb/17/roberto-baggio-50-free-kicks-milan-juventus-brescia-inter|title=Roberto Baggio at 50: celebrating his five greatest free-kicks|trans-title=Roberto Baggio 50: festojm pesë nga goditjet e tij të dënimit më të bukura|publisher=The Guardian|language=en|author1=Emmet Gates|date=17 shkurt 2017|accessdate=22 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2442335.html|title=Roberto Baggio turns 50: five of his best UEFA goals|trans-title=Roberto Baggio mbush 50: pesë nga golat e tij më të bukur të UEFA-s|publisher=UEFA.com|language=en|author1=Paolo Menicucci|date=18 shkurt 2017|accessdate=20 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/us/features/fifa-18-icons-7-all-time-legends-we-really-want-see-included?page=0%2C1|title=FIFA 18 Icons: 7 all-time legends we really want to see included|trans-title=Ikonat e FIFA 18: 7 legjendat e të gjitha kohërave që ne duam t'i shohim të përfshirë|publisher=FourFourTwo|language=en|author1=Tom Bogert|date=4 gusht 2017|accessdate=20 shtator 2018|archive-date=21 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921034903/https://www.fourfourtwo.com/us/features/fifa-18-icons-7-all-time-legends-we-really-want-see-included?page=0%2C1|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/primi_piani/2003/pp_1.0.164416480.shtml|title=Brescia-Reggina da ottovolante|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=21 shtator 2003|accessdate=20 shtator 2018}}</ref>|name="style3"|group="nb"}} Teknika e tij në goditjet e dënimit pati ndikim tek disa lojtarë,<ref name="Baggio at 50"/> si Alessandro Del Piero<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/gennaio/19/Baggio_meglio_casa_che_panchina_ga_0_9801194973.shtml?refresh_ce-cp|title=Baggio, meglio a casa che in panchina: "sono schifato"|trans-title=Baggio, më mirë në shtëpi se sa në stol"better at home than on the bench: "E neveritshme"|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Alessandra Bocci|author2=Silvano Stella|date=19 janar 1998|accessdate=29 tetor 2015}}</ref> dhe [[Andrea Pirlo]].<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2005/c/sezioni/sport/calcio/nazionale/pirlo/pirlo/pirlo.html|title=Pirlo l'uomo nuovo "Ho imparato guardando Baggio"|trans-title=Pirlo njeriu i ri "Kam mësuar duke parë Baggion|publisher=La Repubblica|language=it|author=Enrico Currò|date=29 mars 2005|accessdate=16 maj 2012}}</ref> Gjatë kohës së tij tek Juventusi, teknika e goditjes së dënimit të Baggios u kryqëzua me atë të Maradonës, Zicos dhe Platinis, dhe në atë kohë, gjuajet e tij i ngjanin atyre të Platinis, pavarësisht se Baggio, ashtu si Maradona dhe Zico, parapëlqente të ekzekutonte goditjet e dënimit nga distanca të afërta, zakonisht me një distancë nga 16 deri në 20 metra, ose në fillim ta prekte topin një shok i skuadrës para se ai ta gjuante.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml|title=Del Piero? Tira alla Platini|trans-title=Del Piero? Hidhja Platinis|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=24 tetor 1995|p=44|archive-url=https://archive.today/20151106152619/http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml|archive-date=6 nëntor 2015}}</ref> Pavarësisht panalltisë vendimtare të humbur në Kupën e Botës 1994, Baggio ishte specialist edhe në gjuajtjet e penalltive.<ref name="The Score"/><ref>{{cite web|url=https://francovaldevies.wordpress.com/tag/baggio-piu-rigori-segnati-e-calciati/|title=Record di Serie A: I rigoristi|trans-title=Rekordi në Serie A: Gjuajtësit e penalltive|publisher=Franco Valdevies|language=it|accessdate=29 gusht 2014}}</ref> Pavarësisht se ishte një lojtar i cili luante me këmbën e djathtë,<ref name="Baggio, il fu nove e mezzo"/> Baggio mund të luante lehtësisht edhe me të majtën,<ref name="irishtimes.com"/><ref name="100 Greatest Footballers EVER"/> dhe shpesh driblimet i fillonte me atë këmbë.<ref name="Baggio, il fu nove e mezzo">{{cite web|url=http://www.eatsport.net/2012/roberto-baggio-il-nove-e-mezzo/|title=Roberto Baggio, il fu nove e mezzo|trans-title=Roberto Baggio, ishte nëntë e gjysëm|language=it|url-status=dead|access-date=15 janar 2019|archive-date=4 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130604152313/http://www.eatsport.net/2012/roberto-baggio-il-nove-e-mezzo/}}</ref> Fizikisht nuk ishte një lojtar i fortë, sidomos në duelet ajërore, për shkak të fizikut të tij të vogël,<ref name="FIFA 94"/><ref name="treccani.it"/><ref name="Perfect 10">{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/features/my-perfect-10-roberto-baggio|title=My Perfect 10: Roberto Baggio|trans-title=10-ta ime perfekte: Roberto Baggio|publisher=FourFourTwo|language=it, en|date=30 gusht 2010|accessdate=13 shkurt 2017}}</ref><ref name="Other">{{cite web|url=http://articles.baltimoresun.com/1994-07-16/sports/1994197049_1_dino-baggio-roberto-baggio-world-cup|title='Other' Baggio ready to step into hero's role WORLD CUP 1994|trans-title=Baggiot e 'tjerë' gati për të hyrë në rolin e heroit në Kupën e Botës 1994|publisher=The Baltimore Sun|language=en|author1=Mike Preston|date=16 korrik 1994|accessdate=14 shkurt 2017|archive-date=22 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822125332/http://articles.baltimoresun.com/1994-07-16/sports/1994197049_1_dino-baggio-roberto-baggio-world-cup|url-status=dead}}</ref> megjithatë, ai dallohej për shpejtësinë e tij dhe nisjen nga vëndi në distanca të vogla, të cilat, duke i kombinuar me lëvizjet e tij, aftësitë teknike dhe këmbët e shpejta,<ref name="FIFA 94"/><ref name="ricerca.gelocal.it"/><ref name="Mito Baggio in 10 motivi">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/22-02-2010/mito-baggio-10-motivi-603085441092.shtml|title=Mito Baggio in 10 motivi|trans-title=Baggio një legjendë në 10 arsye|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Germano Bovolenta|date=22 shkurt 2010|accessdate=22 mars 2015}}</ref><ref name="Guardiola's world"/> i lejonin atij të shmangte kundërshtarët gjatë kohës që bënte inkursione sulmuese drejt zonës, me top ose pa top.<ref name="Falcone"/><ref name="Guardiola's world">{{cite web|url=http://www.marca.com/en/football/barcelona/2018/09/13/5b9acb67ca474190068b463e.html|title=Guardiola's world: Cruyff, the best Real Madrid and how the Premier League sells itself|trans-title=Bota e Guardiolës: Cruyff, Real Madridi më i mirë dhe si Premier Liga e shet veten e vet|publisher=Marca.com|language=en|date=13 shtator 2018|accessdate=28 shtator 2018}}</ref><ref name="polvere-derby">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/marzo/12/Hodgson_Baggio_stelle_polvere_derby_co_0_96031210093.shtml|title=Hodgson Baggio, stelle e polvere di derby|trans-title=Hodgson Baggio, yjet dhe pluhuri i derbit|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=12 mars 1996|accessdate=2 maj 2014}}</ref><ref name="Italy's All-Time No 10s">{{cite web|url=http://www.football-italia.net/46195/italys-all-time-no-10s|title=Italy's All-Time No 10s|trans-title=Nr. 10 e të gjitha kohërave të Italisë|publisher=Football Italia|language=en|date=9 mars 2014|accessdate=19 korrik 2015}}</ref> I konsideruar si një nga dribluesit më të mirë të të gjitha kohërave,<ref name="incredibile"/><ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/2015/09/18-4151694/veltroni_intervista_baggio_vi_racconto_il_mio_calcio/|title=Veltroni intervista Baggio: "Caro Balotelli, ascoltami"|trans-title=Veltroni interviston Baggion: "I dashur Balotelli, më dëgjo"|publisher=Il Corriere dello Sport|language=it|author1=Walter Veltroni|date=18 shtator 2015|accessdate=31 tetor 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2010/oct/15/the-joy-of-six-great-dribbles|title=The Joy of Six: Great dribbles|trans-title=Kënaqësia e Gjashtë: Dribluesit e mëdhenj|publisher=The Guardian|language=en|author1=Scott Murray|date=15 tetor 2010|accessdate=14 shkurt 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/football/10-best-dribblers-all-time|title=10 best dribblers of all time|trans-title=10 dribluesit më të mirë të të gjitha kohërave|publisher=Sport Skeeda|language=en|author1=Sagnik Kundu|date=20 shkurt 2017|accessdate=22 dhjetor 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/1037524-50-greatest-dribblers-in-world-football-history|title=50 Greatest Dribblers in World Football History|trans-title=50 dribluesit më të mirë në historinë e botës së futbollit|publisher=Bleacher Report|language=en|author1=Allan Jiang|date=25 janar 2012|accessdate=22 dhjetor 2017}}</ref> si dhe një nga lojtarët me dhunti teknike më të mirë të të gjitha kohërave,{{#tag:ref|Shiko<ref name="Golazos galore"/><ref name="incredibile">{{cite book|last1=Altafini|first1=José|last2=Pardo|first2=Pierluigi|title=Incredibile amici! Il mio manuale del calcio|trans-title=Shokë të jashtëzakonshëm! Manuali im i futbollit|date=2009|publisher=Rizzoli Libri|language=it|location=Milano|isbn=978-88-58-60527-1|url=https://books.google.ca/books?id=9GfZROD1giwC&pg=PT5&lpg=PT5&dq=incredibile+amici+jose+altafini&source=bl&ots=SgCTiBg9J1&sig=vD99joohEXNxHGUlhvD6zhLqw9M&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjlwPuly5DSAhUI04MKHeKuA-QQ6AEINDAE#v=onepage&q=incredibile%20amici%20jose%20altafini&f=false|accessdate=14 shkurt 2017}}</ref><ref name="first touches">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2011/nov/11/joy-of-six-first-touches-bergkamp|title=The Joy of Six: football first touches|trans-title=Kënaqësia e Gjashtë: prekjet e para në futboll|publisher=The Guardian|language=en|author1=Rob Smyth|date=11 nëntor 2011|accessdate=22 mars 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.corriere.it/sport/17_gennaio_11/da-buffon-riva-gioco-infinito-squadra-ideale-80a67d42-d83a-11e6-9dfa-46bea8378d9f.shtml|title=Da Buffon a Riva, il gioco infinito della squadra ideale|trans-title=Nga Buffon tek Riva, loja e pafundme e skuadrës ideale|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Mario Sconcerti|date=11 janar 2017|accessdate=13 shkurt 2017}}</ref><ref name="enemiga">{{cite web|url=http://www.marca.com/futbol/futbol-internacional/2017/02/18/58a76624ca4741622c8b45e5.html|title=Roberto Baggio: la coleta rebelde enemiga del 'catenaccio' que falló el penalti de su vida|trans-title=Roberto Baggio: Raca rebele e armikut të 'catenaccio' që dështoi në ndëshkimin e jetës së tij|publisher=Marca|language=it|author1=Alberto Ortega|author2=Joseba Arroyo|date=18 shkurt 2017|accessdate=18 shkurt 2017}}</ref><ref name="Baggio va ricordato">{{cite web|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/fiorentina/2017/02/18/news/fiorentina_sousa-158621178/|title=Fiorentina, Sousa: "Saponara può giocare col Milan. E Baggio va ricordato sempre"|trans-title=Fiorentina, Sousa: "Saponara mund të luajë me Milanin. Baggion do ta kujtoj përherë"|publisher=La Repubblica|language=it|author=Matteo Dovellini|date=18 shkurt 2017|accessdate=18 shkurt 2017}}</ref>|name="style4"|group="nb"}} Baggio zotëronte një prekje të parë të topit të shkëlqyer,<ref name="flowering"/><ref name="100 Greatest Footballers EVER">{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-100-greatest-footballers-ever-60-51?page=0%2C1|title=FourFourTwo's 100 Greatest Footballers EVER: 60 to 51|trans-title=100 futbollistët më të mëdhenj të FourFourTwo: 60 tek 51|publisher=FourFourTwo|language=en|author1=Alex Hess|date=25 korrik 2017|accessdate=18 janar 2018|archive-date=7 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407150318/https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-100-greatest-footballers-ever-60-51%3Fpage%3D0,1|url-status=dead}}</ref><ref name="first touches"/> dhe dallohej për driblimet e tij, kontrollin e topit, ekuilibrin, si dhe aftësinë për të mposhtur kundërshtarët me finesë ose shpejtësi, si në situatat një-kundër-një ose në vrapimet e tij individuale drejt sulmit.{{#tag:ref|Shiko<ref name="A History of the Gala"/><ref name="The Score"/><ref name="irishtimes.com"/><ref name="ricerca.gelocal.it">{{cite web|url=http://ricerca.gelocal.it/iltirreno/archivio/iltirreno/1997/07/15/LA303.html|title=Professione fantasista in un calcio sempre più muscolare Scatto, dribbling, fiuto del gol Ecco le armi del Divin Codino|trans-title=Profesioni fantazist në një futboll gjithnjë e më muskulor Scatto, driblim, këtu janë armët e Codinit hyjnor|publisher=La Repubblica|language=it|author=Renzo Marmugi|date=15 korrik 1997|accessdate=7 janar 2015|archive-date=7 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150107141239/http://ricerca.gelocal.it/iltirreno/archivio/iltirreno/1997/07/15/LA303.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Italy's All-Time No 10s"/><ref name="gentlemanultra-TomGD">{{cite web|url=https://gentlemanultra.com/2016/07/20/the-transfer-that-sparked-a-riot-baggio-to-juventus-1990/|title=The transfer that sparked a riot: Baggio to Juventus (1990)|trans-title=Transferimi që shkrepi një rrëmujë: Baggio tek Juventus (1990)|publisher=gentlemanultra.com|language=it|author1=Tom Guerriero-Davies|date=20 korrik 2016|accessdate=7 gusht 2018}}</ref>|name="style5"|group="nb"}} I njohur për mospëlqimin e tij për mbrojtjen, e cila ishte natyra teknike dhe fizike e Italisë së viteve 1990', Baggio mori kritika nga disa trajnerë për kontributin e tij të paktët në aspektin mbrojtës kur topi ishte në zotërim të kundërshtarëve.<ref name="corriere2"/><ref name="The Trequartista"/> Megjithatë, trajneri i tij tek Brescia, Carlo Mazzone, e vlerësoi Baggion për disiplinën dhe angazhimin në stërvitje.<ref name="magico">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/04-03-2010/mazzone-baggio-rotto-603192531716.shtml|title=Mazzone: "Baggio rotto? Macché, era magico"|trans-title=Mazzone: "Baggio i thyer? Aspak, ishte magjik"|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Stefano Boldrini|date=4 mars 2010|accessdate=14 shkurt 2017}}</ref> Disa analistë futbolli gjithashtu kanë vënë në dukje mungesën e aftësive të udhëheqësit te Baggio, pavarësisht se ai kishte qënë kapiten me Juventusin dhe Brescian; ata gjithashtu shtuan se Baggio kishte një karakter të vështirë, për shkak të mosmarrëveshjeve me disa trajnerë,<ref name="L'addio del grande incompreso">{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2003/l/sezioni/sport/calcio/serie_a/baggiovia/baggiovia/baggiovia.html|title=Baggio a sorpresa: "Smetto" L'addio del grande incompreso|trans-title=Baggio një surprizë: "Unë u largova" Mirupafshim i madh keqkuptuar|publisher=La Repubblica|language=it|author1=Benedetto Ferrara|date=31 dhjetor 2003|accessdate=22 mars 2015}}</ref> pavarësisht se ai është konsideruar si "korrekt" nga gjyqtarët.<ref>{{cite web|url=http://vivoazzurro.it/news/rizzoli-mi-piace-il-dialogo-ma-solo-con-chi-lo-accetta-baggio-maldini-e-zanetti-piu-collaborativi/|title=Rizzoli: Mi piace il dialogo, ma solo con chi lo accetta. Baggio, Maldini e Zanetti i più collaborativ|trans-title=Rizzoli: Më pëlqen dialogu, por vetëm me atë që e pranon. Baggio, Maldini dhe Zanetti më bashkëpunuesit|publisher=Vivo Azzurro.it|language=it|author1=Guglielmo Buccheri|date=28 gusht 2014|accessdate=27 mars 2015}}</ref> Pavarësisht talentit dhe suksesit, karriera e tij u ndikua nga shumë dëmtime të mëdha, kryesisht në gju, që kufizuan kohën e tij në fushën e lojës.<ref name="lastampa.it">{{cite web|url=http://www.lastampa.it/_web/cmstp/tmplRubriche/editoriali/gEditoriali.asp?ID_blog=25&ID_articolo=7671&ID_sezione=29&sezione=|title=Baggio e Rivera, il ritorno dei numeri 10|trans-title=Baggio dhe Rivera, rikthimi i numrave 10|publisher=La Stampa|language=it|accessdate=16 maj 2012|archive-date=4 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100804094530/http://www.lastampa.it/_web/cmstp/tmplRubriche/editoriali/gEditoriali.asp?ID_blog=25&ID_articolo=7671&ID_sezione=29&sezione=|url-status=dead}}</ref> ==Trashëgimia== [[Skeda:Maglia di roberto baggio indossata in USA 1994, 01.JPG|parapamje|djathtas|Fanella e Italisë e Baggios e ndodhur në muzeumin e futbollit në Firence.]] I konsideruar të jetë një nga lojtarët më të mirë i të gjitha kohërave,<ref name="I wanted to die"/><ref>{{cite web|url=http://sport.sky.it/calcio-estero/fotogallery/2010/10/10/i_grandi_numeri_dieci_del_calcio.html#7|title=Dalla A alla Zico, i grandi numeri 10 del calcio internazionale|trans-title=Nga A te Zico, numrat 10 më të mëdhenj të futbollit ndërkombëtar|publisher=Sport.Sky.it|language=it|date=10 tetor 2010|accessdate=23 korrik 2017|archive-date=2 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802093619/https://sport.sky.it/calcio-estero/fotogallery/2010/10/10/i_grandi_numeri_dieci_del_calcio.html#7|url-status=dead}}</ref> në vitin 1999 Baggio u rendit i katërti në sondazhin [[FIFA Lojtari i Shekullit]] e kryer në internet,<ref name="FIFA Player of the Century"/> si dhe i 16ti në listën e revistës ''[[World Soccer (revistë)|World Soccer]]'' të 100 lojtarëve më të mirë të shekullit të 20të, duke qënë lojtari më i lartë renditur italian;<ref name="World Soccer Players of the Century">{{cite web|url=http://www.englandfootballonline.com/TeamHons/HonsWldSocPlyrsCent.html|title=World Soccer Players of the Century|trans-title=Lojtarët e Shekullit të World Soccer|publisher=World Soccer|language=en|accessdate=29 gusht 2014}}</ref> në zgjedhjen e IFFHS për lojtarin më të mirë të shekullin po në atë vit, ai u rendit si lojtari i nëntë më i mirë italian si dhe 53ti lojtar evropian.<ref name="IFFHS' Century Elections"/> Ai u votua "Lojtari i Shekullit i Italisë" në vitin 2000.<ref name="Baggio, una hola privata"/> Në vitin 2002, ai u zgjodh në [[Skuadra e Ëndërrave e FIFA Kupës së Botës|skuadrën e ëndërrave të FIFA Kupës së Botës]],<ref name="World All-Time Teams"/> kurse në vitin 2003 ishte fituesi i parë i çmimit [[Golden Foot]], që jepej për aftësitë dhe personalitetin.<ref name="goldenfoot.com">{{cite web|url=http://www.goldenfoot.com/winner-details.php?l=en&WinnerID=8&Title=roberto-baggio|title=Golden Foot: Roberto Baggio|publisher=Golden Foot|language=en|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=17 janar 2019|archive-date=21 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151121213630/http://www.goldenfoot.com/winner-details.php?l=en&WinnerID=8&Title=roberto-baggio}}</ref> Në vitin 2004, ai u emërua nga [[Pelé]] në listën [[FIFA 100]] e futbollistëve të gjallë më të mirë,<ref name="Pele"/> dhe u votua i 24ti në [[UEFA Golden Jubilee Poll]], një sondazh që festonte lojtarët evropian më të mirë të 50 viteve të fundit.<ref name="Golden Jubilee">{{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/171606.pdf|title=Zinedine Zidane voted top player by fans|trans-title=Zinedine Zidane votohet lojtari më i mirë nga tifozët|publisher=UEFA|language=en|accessdate=24 korrik 2014}}</ref> Në vitin 2011, Baggio u bë pjesë e [[Salloni i Famës të Futbollit Italian|Sallonit të Famës të Futbollit Italian]].<ref>{{cite web|url=http://ansa.it/web/notizie/photostory/sport/2011/12/05/visualizza_new.html_9418339.html|title=Serie A Hall of Fame 2011|publisher=Ansa.it|language=it|date=5 dhjetor 2011|accessdate=10 qershor 2012}}</ref> Në një sondazh të FIFA-s në vitin 2014, Baggio u rendit si numri "10" i nënti më i mirë i të gjitha kohërave,<ref name="Three ex-Bianconeri number 10s in FIFA's all-time list"/><ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/02-03-2014/pele-piu-forte-maradona-zidane-3-baggio-9-migliori-10-secondo-fifa-80158538791.shtml|title=Pelè è più forte di Maradona, Zidane 3°, Baggio 9°: i migliori 10 secondo la Fifa|trans-title=Pelè më i mirë se Maradona, Zidane i 3ti, Baggio i 9të: numrat 10 më të mirë sipas FIFA-s|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=2 mars 2014|accessdate=24 shtator 2014}}</ref> dhe po në atë vit, ai u rendit i 24ti në listën e 100 lojtarëve më të mirë të FIFA Kupës së Botës të përpiluar nga ''[[The Guardian]]''; lista u bë publike para fillimit të [[2014 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 2014]] në [[Brazil]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2014/may/29/the-world-cups-top-100-footballers-by-nationality-goals-scored-and-votes|title=The World Cup's top 100 footballers: by nationality, goals scored and votes|trans-title=100 futbollistët më të mirë të Kupës së Botës: sipas kombësisë, golave të shënuar dhe votave|publisher=The Guardian|language=it|author1=George Arnett|author2=Ami Sedghi|date=29 maj 2014|accessdate=3 dhjetor 2016}}</ref> ==Rekordet dhe statistikat e përzgjedhura== Baggio luajti 16 ndeshje në Kupën e Botës për Italinë: Republika e Irlandës është shteti i vetëm ndaj të cilit ai ka luajtur më shumë se një herë. Ai, sëbashku me Paolo Rossin dhe Christian Vierin, është italiani me më shumë gola të shënuar në Kupën e Botës me Italinë (9).<ref name="soccerlens.com">{{cite web|url=http://soccerlens.com/world-cup-all-time-top-goal-scorers/43909/|title=World Cup All-Time Top Goal Scorers|trans-title=Golashënuesit më të mirë të të gjitha kohërave të Kupës së Botës|website=soccerlens.com|language=en|accessdate=10 gusht 2012}}</ref> Baggio është italiani i vetëm që ka shënuar në tre Kupa Bote (dy gola në 1990, pesë në 1994 dhe dy në 1998). Tre nga golat e tij u shënuan në fazën e grupeve dhe gjashtë u shënuan në ndeshjet me eliminim direkt.<ref name="soccerlens.com"/> Baggio është golashënuesi i katër më i mirë i Italisë me 27 gola në 56 paraqitje, me një mestara 0.48 gola për ndeshje.<ref name="rsssf.com">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/ital-recintlp.html|title=Italy - Record International Players|trans-title=Italia - Rekordi ndërkombëtar i lojtarëve|publisher=RSSSF|language=en|accessdate=10 gusht 2012}}</ref> Me Baggion, Italia u eliminua gjithmonë me penallti në Kupën e Botës: në 1990, në gjysëm-finale ndaj Argjentinës; në 1994, në finale ndaj Brazilit; në 1998 në çerek-finale ndaj Francës.<ref>{{cite web|url=http://archivio.agi.it/articolo/e3d84a2c39ec2bff23a7adb02a1d7fe4_19980703_francia-98-r-baggio-finisce-tutto-coi-rigori/|title=Francia '98: r.baggio, "finisce tutto coi rigori"|publisher=agi.it|language=it|date=3 korrik 1998|accessdate=8 qershor 2016}}</ref> Në 16 ndeshjet e tij në këtë kompeticion, Italia humbi vetëm një herë, ndaj Republikës së Irlandës në ndeshjen hapëse të fazës së grupeve në edicionin e vitit 1994 në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shba]]. Pavarësisht se humbi atë penallti vendimtare në finalen e Kupës së Botës 1994, Baggio ishte statistikisht një nga gjuajtësitë e penalltive më të mirë në historinë e futbollit italian. Baggio shënoi 85% të penalltive të ekzekutuara; ai humbi vetëm 19 penallti dhe shënoi 108 nga 127 penallti, një rekord në futbollin italian.<ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/> Ai shënoi 10 penallti me Vincenzën, 25 me Fiorentinën, 38 me Juventusin, 5 me Milanin, 11 me Bolonjën, 1 me Interin, 11 me Brescian dhe 7 me Italinë (7 nga 7 me Italinë, duke qënë lojtari që ka shënuar më shumë penallti në historinë e kombëtares).<ref>{{cite web|url=http://www.italia1910.com/statistiche-tabelle-giocatori.asp?cmp=Totale&ogg=RigoriSegnati|title=Totale: Rigori realizzati|trans-title=Gjithsej: Penalltitë e shënuar|publisher=Italia1910|language=it|accessdate=3 maj 2016}}</ref> 68 penallti i shënoi në Serie A, nga 83 tentativa, duke pasur një mesatare shënimi 82%, një nga më të lartat në histori.<ref name="ftbpro.com">{{cite web|url=http://www.ftbpro.com/it/messaggi/davide.martini/369377/i-10-migliori-rigoristi-della-storia-della-serie-a|title=I 10 migliori rigoristi della storia della Serie A|trans-title=10 gjuajtësit e penalltive më të mirë të historisë së Serie A|language=it|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=19 janar 2019|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903060908/http://www.ftbpro.com/it/messaggi/davide.martini/369377/i-10-migliori-rigoristi-della-storia-della-serie-a}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Milan/28-03-2013/undici-metri-dibalogloria-mario-rigori-dentro-segreti-un-infallibilita-92702757563.shtml|title=Balotelli infallibile dal dischetto: per lui 15 rigori su 15|trans-title=Balotelli i pagabueshëm nga vendi: për të 15 penallti nga 15|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Alessandra Bocci|date=28 mars 2013|accessdate=23 shkurt 2017}}</ref> Në Serie A, Baggio shënoi 17 penallti për Fiorentinën (nga 19 tentativa), 25 për Juventusin (nga 28 tentativa), 3 për Milanin (nga 5 tentativa), 11 për Bolonjën (nga 11 tentativa), 1 për Interin (nga 2 tentativa) dhe 11 për Brescian (nga 18 tentativa).<ref name="Record di Serie A: I Rigori">{{cite web|url=https://francovaldevies.wordpress.com/tag/baggio-piu-rigori-segnati-e-calciati/|title=Record di Serie A: I Rigori|trans-title=Rekordi i Serie A: Penalltitë|publisher=Franco Valdevies|language=it|accessdate=29 gusht 2014}}</ref> Baggio shënoi gola me penallti për gjashtë klube të ndryshme në Serie A.<ref name="ftbpro.com"/> Katër nga pesëmbëdhjetë penalltitë e humbur Baggio i shënoi pas kthimit të topit (ndryshe rebound). Baggio është lojtari i dytë që ka shënuar më shumë penallti në historinë e Serie A; para tij, në vendin e parë, është Totti.<ref name="Record di Serie A: I Rigori"/><ref name="ilsole24ore.com">{{cite web|url=http://www.ilsole24ore.com/art/notizie/2011-05-03/adesso-totti-sogna-superare-084816_PRN.shtml|title=Adesso Totti sogna di superare Nordhal|trans-title=Tani Totti ëndërron të kaloj Nordhal|publisher=Il Sole 24 Ore|language=it|date=3 maj 2011|accessdate=29 korrik 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/it/news/2/serie-a/2016/04/22/22675912/totti-riscrive-la-storia-baggio-superato-sui-calci-di-rigore|title=Totti riscrive la storia: Baggio superato sui calci di rigore, Higuain per media-goal|trans-title=Totti rishkruan historinë: Baggio parakalohet nga penalltitë, Higuain në termat e mesatares së shënimit|publisher=Goal.com|language=it|date=22 prill 2016|accessdate=25 prill 2016}}</ref> Nga penalltitë e tjera, 8 u shënuan në Serie C (nga 8 tentativa), 8 në kompeticionet Evropiane (nga 9 tentativa) dhe 17 në Coppa Italia (nga 20 tentativa). Në gjuajtjet e penalltive në ndeshjet pas përfundimit të kohës së shtesë, Baggio shënoi në tre nga katër tentativat e tij: një në Kupën UEFA me Fiorentinën dhe dy të tjetra me Italinë në Kupën e Botës;<ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/> në Kupën e Botës, Baggio shënoi dy herë në edicionet 1990 dhe 1998 kurse humbi një herë në edicionin 1994.<ref>{{cite web|url=http://www.stpauls.it/gio/1147gi/tommiGi.html|title=Se la mira è di rigore Fare gol dal dischetto: sembra facile, ma anche i migliori sbagliano|language=it|accessdate=10 gusht 2012|archive-date=6 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130306024406/http://www.stpauls.it/gio/1147gi/tommiGi.html|url-status=dead}}</ref> Pavarësisht se nuk e ka fituar asnjëherë titullin e golashënuesit më të mirë të Serie A, Baggio është aktualisht golashënuesi i shtatë më i mirë i të gjitha kohërave në Serie A me 205 gola në 452 paraqitje.<ref name="Baggio - Goals in Serie A">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/players/baggiodata.html|title=Roberto Baggio - Goals in Serie A|trans-title=Roberto Baggio - Golat në Serie A|publisher=RSSSF|language=en|author1=Adriano Stabile|date=2 janar 2005|accessdate=9 mars 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2011/05/01/2467215/romas-francesco-totti-thrilled-after-breaking-roberto|title=Roma's Francesco Totti thrilled after breaking Roberto Baggio's Serie A goal record|trans-title=Francesco Totti i Romës i ekzaltuar pasi theu rekordin e golave në Serie A të Roberto Baggios|publisher=Goal.com|language=en|date=1 maj 2011|accessdate=10 gusht 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/foto/calcio/2017/02/14-21569388/i_50_anni_di_roberto_baggio_le_10_frasi_pi_belle/?cookieAccept|title=I 50 anni di Roberto Baggio: le 10 frasi più belle|trans-title=50 vitet e Roberto Baggios: 10 fjalitë më të bukura|publisher=Il Corriere dello Sport|language=it|date=14 shkurt 2017|accessdate=23 shkurt 2017}}</ref> 96 nga këto gola kanë qënë vendimtar, ose gola barazimi ose gola fitoresh.<ref name="Fantasista Legends: Roberto Baggio"/> Baggio është lojtari i katërt (sëbashku me Tottin) për numrin e golave të shënuar nga goditja e dënimit (21); para tij janë vetëm Alessando Del Piero, Andrea Pirlo and [[Siniša Mihajlović]].<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/83762/serie-week-36-did-you-know|title=Serie A Week 36: Did You Know?|trans-title=Java 36 e Serie A: A e dinit?|publisher=Football Italia|language=en|author1=Susy Campanale|date=3 maj 2016|accessdate=3 maj 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/it/news/2/serie-a/2014/03/18/4692299/sentenza-pirlo-su-punizione-solo-mihajlovic-ha-fatto-meglio|title='Sentenza' Pirlo su punizione, solo Mihajlovic ha fatto meglio in Serie A|trans-title='Dënimi' Pirlo nga pika, vetëm Mihajlovic ka bërë më mirë në Serie A|publisher=Goal.com|language=it|date=18 mars 2014|accessdate=27 korrik 2014}}</ref> Nga golat e shënuar nga loja e hapur në Serie A, 84 i shënoi me të djathtën, 26 me të majtën dhe 6 me kokë.<ref name="ilsole24ore.com"/> Ai gjithashtu ka asistuar 121 gola në Serie A.<ref>{{cite web|url=http://soccer-europe.com/Biographies/Roberto_Baggio.html|title=Roberto Baggio - Career Statistics|trans-title=Roberto Baggio - Statistikat e karrierës|publisher=Soccer Europe|language=en|accessdate=6 qershor 2012}}</ref> Ai është italiani i katërt me më shumë gola në të gjitha kompeticionet, duke u renditur mbrapa Del Pieros, Meazzës dhe Piolës, me 318 gola zyrtar në 699 paraqitje.<ref name="rsssf.com"/>{{#tag:ref|321 gola në 703 paraqitje nëse tre golat dhe katër paraqitjet e tij me Italinë nën-16 llogariten|name="baggio-record"|group="nb"}} Krah Tottit dhe [[Alberto Gilardino]]s, Baggio është një nga lojtarët që kanë shënuar të paktën një herë ndaj klubeve të ndryshme në Serie A: 38.<ref>{{cite web|url=http://www.tgcom24.mediaset.it/sport/gilardino-come-totti-e-baggio-gol-da-record-al-carpi_2157706-201602a.shtml|title=Gilardino come Totti e Baggio: gol da record al Carpi|trans-title=Gilardino si Totti dhe Baggio: gol rekordi në Carpi|publisher=Mediaset|language=it|date=30 janar 2016|accessdate=6 shkurt 2016}}</ref> ==Pas pensionimit== [[Skeda:Roberto Baggio cropped.jpg|djathtas|parapamje|175px|Baggio në [[Tokjo]], Japoni në vitin 2013]] Në gusht 2010, Baggio u emërua drejtor i sektorit teknik të [[Federata Italiane e Futbollit|Federatës Italiane të Futbollit]] (FIGC), duke zëvëndësuar ish trajnerin e tij në kombëtare Azeglio Vicini.<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/Assets/contentresources_2/ContenutoGenerico/69.$plit/C_2_ContenutoGenerico_25543_StrilloAreaStampa_upfDownload.pdf|title=FIGC: Contenuto Generico|publisher=FIGC|language=it|accessdate=8 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115115606/http://www.figc.it/Assets/contentresources_2/ContenutoGenerico/69.$plit/C_2_ContenutoGenerico_25543_StrilloAreaStampa_upfDownload.pdf#|archive-date=15 nëntor 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Më 23 janar 2013, Baggio dha dorëheqjen nga pozicioni, duke cituar se federata kishte injoruar idetë e tij për sistemin dhe përqëndrimin në talentet e reja.<ref>{{cite web|url=http://www.corriere.it/sport/13_gennaio_23/baggio-lascia-fgci_66a5862c-659d-11e2-a9ef-b9089581fbcf.shtml|title=Baggio lascia la Federcalcio|trans-title=Baggio largohet nga federata|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=23 janar 2013|accessdate=25 janar 2013}}</ref> Baggio mori liçensen e trajnerit të kategorisë 2 në mesin e vitit 2011, çka i lejonte atij të ishte trajner i klubeve të [[Lega Pro]] si dhe zëvëndës trajner në klubet në Serie B dhe Serie A.<ref>{{cite news|url=http://www.settoretecnico.figc.it/Allegati/1572011145826.pdf|title=Comunicato Ufficiale n° 006 (2011–12)|work=Settore Tecnico della F.I.G.C.|language=it|date=15 korrik 2011|accessdate=20 shtator 2011|archive-date=7 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007155835/http://www.settoretecnico.figc.it/Allegati/1572011145826.pdf|url-status=dead}}</ref> Më 5 korrik 2012, Baggio mori edhe kategorinë 1, e njohur edhe si [[UEFA Pro Licence|UEFA Pro]], duke fituar të drejtën të drejtojë klube të Serie A.<ref>{{cite web|url=http://www.lanazione.it/firenze/sport/calcio/2012/07/05/739782-roberto-baggio-allenatore-coverciano.shtml|title=Baggio: Allenatore a Coverciano|publisher=La Nazione|language=it|date=5 korrik 2012|accessdate=8 korrik 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2012/07/07/3226664/italy-legend-roberto-baggio-in-contention-for-modena-job?source=breakingnews|title=Roberto Baggio in Contention for Modena Job|trans-title=Roberto Baggio sherr për postin e Modenës|publisher=Goal.com|language=it|date=7 korrik 2012|accessdate=8 korrik 2012}}</ref> ==Jashtë futbollit profesionist== ===Jeta personale=== Roberto Baggio ka lindur në [[Caldogno]], [[Veneto]], dhe është djali i Matilde dhe Fiorindo Baggios, fëmija i gjashtë nga tetë. Vëllai i tij i vogël, [[Eddy Baggio]], ka qënë gjithashtu futbollist i cili ka luajtur 86 ndeshje në [[Serie B]].<ref>{{cite web|url=http://www.in.com/eddy-baggio/profile-80735.html|title=Eddy Baggio: Profile|trans-title=Eddy Baggio: Profili|language=en|accessdate=29 qershor 2012|archive-date=23 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223011438/http://www.in.com/eddy-baggio/profile-80735.html|url-status=dead}}</ref> Pas dëmtimit të pësuar që i rrezikoi karrierën në vitin 1985, Baggio, një ish i krishter roman, u kthye në [[Budizmi|Budist]], duke praktikuar degën Nichiren, dhe është antar i organizatës budiste [[Soka Gakkai International]].<ref>{{cite web|url=http://chiesa.espresso.repubblica.it/articolo/205886|title=Buddisti Soka Gakkai. Una Sabina vi convertirà|publisher=L'Espresso|language=it|author=Sandro Magister|date=4 shtator 1997|accessdate=25 janar 2016}}</ref> Pavarësisht se u kthye në budist, Baggio u martua me të dashurën e tij Andreina Fabbi në vitin 1989 në një martesë tradicionale të krishtere në kishë. Ata sëbashku kanë një vajzë e quajtur Valentina, dhe dy djem, Mattia dhe Leonardo.<ref>{{cite web|url=http://www.pro-paul.net/baggio/english/biography.html|title=Roberto Baggio - Biography|trans-title=Roberto Baggio - Biografia|language=en|accessdate=29 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731001257/http://www.pro-paul.net/baggio/english/biography.html|archive-date=31 korrik 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://journeys-journal.blogspot.ca/2007/09/blog-post.html|title=R. Baggio|language=en|accessdate=29 qershor 2012}}</ref> Nga viti 1991 e deri në 2012, Baggio ishte pronar i një dyqani sportiv në Thiene, Vicenza që quhej ''Baggio Sport''; biznesi falimentoi për shkak të vështirësive ekonomike.<ref>{{cite web|url=http://corrieredelveneto.corriere.it/veneto/notizie/cronaca/2012/7-settembre-2012/chiude-negozio-roberto-baggio-sport--2111734175188.shtml?refresh_ce-cp|title=Chiude il negozio Roberto Baggio Sport|trans-title=Mbyllet biznesi Roberto Baggio Sport|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Giulio Todescan|date=7 shtator 2012|accessdate=19 korrik 2015}}</ref> Në vitin 2001, Baggio shkruajti autobiografinë e tij të titulluar ''{{lang|it|Una porta nel cielo}}'' ("Një portë në qiellë", por edhe "Një derë në qiell"), që përmbante informacione rreth fëmijërisë së tij, karrierës, fesë, jetës personale dhe marrëdhënjeve me trajnerët.<ref>{{cite web|url=http://www.goaldentimes.org/roberto-baggio-and-the-essence-of-buddhism/|title=Roberto Baggio and the Essence of Buddhism: "Baggio took all that in his stride silently and he later said that his Buddhist values had made him handle his toughest days with serenity"|trans-title=Roberto Baggio rreth esencës së budizmit: "Baggio e mori të gjithë atë në hapat e tij të mëdhenj me qetësinë dhe më vonë tha se vlerat e tij budiste e bërë atë të përballonte ditët e tij të vështira me qetësi"|publisher=Goaldentimes.org|language=en|accessdate=2 shkurt 2015|archive-date=7 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007071408/http://www.goaldentimes.org/roberto-baggio-and-the-essence-of-buddhism/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/libri/200111/28/3bf54ee905581/|title=Baggio: Una Porta Nel Cielo|trans-title=Baggio: Një portë në qiell|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|date=28 nëntor 2001|accessdate=8 korrik 2012|archive-date=12 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090812012510/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/libri/200111/28/3bf54ee905581/|url-status=dead}}</ref> Libri fitoi çmimin "Libri më i mirë i futbollit" në çmimet e Serie A 2002.<ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/> Baggio ka lidhje të forta me [[Argjentina|Argjentinën]]: ai flet [[Gjuha spanjolle|spanjisht]] dhe ka një fermë në pronësi në Rivera, në provincë të [[Buenos Aires]], ku ai shijon gjuetinë e kafshëve të egra.<ref name="nytimes.com"/> Në mars 2008, ai dha një intervistë të gjatë për ''La Gazzetta Dello Sport'', ku zbuloi se ishte tifoz i klubit argjentinas [[Boca Juniors]] për shkak të tifozerisë së zjarrtë të klubit.<ref name="Messi mi entusiasma"/> ===Bamirësia=== Më 16 tetor 2002, Baggio u emërua ambasadori i [[Organizata e Ushqimit dhe Bujqësisë|Organizatës së Ushqimit dhe Bujqësisë]] të [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]] (FAO).<ref>{{cite web|url=http://www.fao.org/getinvolved/ambassadors/ambassadors/ambassadors-robertobaggio/en/|title=FAO Ambassadors - Get Involved: Roberto Baggio|trans-title=Ambasadorët FAO - Përfshihet: Roberto Baggio|publisher=FAO.org|language=en|url-status=dead|access-date=20 janar 2019|archive-date=16 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516014018/http://www.fao.org/getinvolved/ambassadors/ambassadors/ambassadors-robertobaggio/en/}}</ref> Ai ndihmoi spitalet me të ardhura, mblodhi para për viktimat e tërmetit të [[Haiti|Haitit]], kontriboi edhe në luftimin e [[Gripi i shpendëve|gripit të shpendëve]] si dhe mori pjesë në lëvizjen burmese pro-demokratike, që mbështese udhëheqësen e opozitës [[Daw Aung San Suu Kyi]] dhe lirim e saj nga burgu.<ref name="nytimes.com">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/sports/soccer/10iht-SOCCER.html?pagewanted=all&_r=0|title=Roberto Baggio, Former Soccer Star, Shines Through His Charity|trans-title=Roberto Baggio, ish ylli i futbollit, shkëlqen me bamirësinë e tij|publisher=The New York Times|language=en|date=10 nëntor 2010|accessdate=1 shtator 2014}}</ref> Në vitin 2010, Baggio u nderua me çmimin [[Njeriu i Paqes]] në [[Hiroshima]]; ky çmim iu dha nga [[Samiti Botëror i Nobelit të Paqes]] si mirënjohje për aktivitetin e tij bamirës dhe kontributin në drejtësinë sociale dhe paqen.<ref name="Man-of-peace">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/a-very-sporting-gesture-110111400040_1.html|title=A very sporting gesture|trans-title=Një veprim shumë sportiv|publisher=Business Standard|language=en|location=New Delhi|date=14 nëntor 2010|accessdate=29 gusht 2014}}</ref> Më 8 tetor 2008, Baggio luajti në një ndeshje bamirësie ndërmjet Milanit dhe Fiorentinës, që u organizua në nder të ish shokut të tij tek Fiorentina Stefano Borgonovo, si dhe për të fituar para për fondacionin dhe kurimin e tij.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/10/08/Borgonovo08.shtml|title=Borgonovo, notte da brividi|trans-title=Borgonovo, mbrëmja e të dridhurave|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2008|accessdate=13 tetor 2008}}</ref> Në vitin 2014, Baggio ishte një nga shumë personazhet e famshëm që morën pjesë në sfidën "ALS [[Ice Bucket Challenge]]" për të rritur ndërgjegjsimin rreth e sëmundjes ALS dhe financimin për t'a luftuar atë.<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/54791/video-baggio-calls-als-research|title=VIDEO: Baggio calls for ALS research|trans-title=Video: Baggio bën thirrje për kërkimin ALS|publisher=Football Italia|language=en|date=23 gusht 2014|accessdate=1 dhjetor 2016}}</ref> Më 1 shtator 2014, Baggio mori pjesë në "Ndeshjen për Paqe", e cila u luajtë në [[Stadio Olimpico]] të [[Roma|Romës]], me fitimet që do të shkonin për bamirësi.<ref>{{cite web|url=http://www.matchforpeace.org/?lang=en|title=Interreligious Match for Peace: 1/9/2014|trans-title=Ndeshja ndrëfetare për paqenn: 1/9/2014|website=matchforpeace.org|language=en|url-status=dead|access-date=20 janar 2019|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903092935/http://www.matchforpeace.org/?lang=en}}</ref> Ai asistoi golin e [[Juan Iturbe]]s si dhe shënoi vetë pas një asisti të Diego Maradonës.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/01-09-2014/calcio-partita-pace-baggio-dinho-eto-o-campo-il-papa-90323482706.shtml?rlabs=1|title=Il Papa a Maradona: "Ti aspettavo". Diego show con Baggio, poi si infuria: "Icardi non doveva giocare"|trans-title=Para dhe Maradona: "Të pres". Diego shfaqje me Baggion, por më pas u nxeh: "Icardi nuk duhej të luante"|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=1 shtator 2014|accessdate=1 shtator 2014}}</ref> Më 25 tetor 2014 në [[Milano]], Baggio përuroi hapjen e tempullit më të madh budist në Evropë.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/27-10-2014/milano-baggio-inaugura-centro-buddista-piu-grande-d-europa-90869614731.shtml|title=Milano, Baggio inaugura il centro buddista più grande d'Europa|trans-title=Milano, Baggio përuron hapjen e qëndrës budiste më të madhe të Evropës|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 tetor 2014|accessdate=30 tetor 2014}}</ref> ===Media dhe kultura popullore=== Në vitin 1994, satiristi italian [[Corrado Guzzanti]] bëri parodi rreth reklamës së Baggios për kompaninë italiane të benzinës [[IP (kompani italiane benzine)|IP]] para Kupës së Botës 1994.<ref>{{cite web|url=http://www.windoweb.it/guida/spettacolo/filmografia_corrado_guzzanti.htm|title=Corrado Guzzanti|language=it|accessdate=8 korrik 2012|url-status=dead|df=dmy-all|archive-date=15 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130315121549/http://www.windoweb.it/guida/spettacolo/filmografia_corrado_guzzanti.htm}}</ref> Poeti italian [[Giovanni Raboni]] kompozoi sonetën "Lode a Baggio" në nder të tij.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/01_Gennaio/18/baggio.shtml|title=Baggio verso i 40 senza codino|trans-title=Baggio drejt të 40-tave pa bisht|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=18 janar 2007|accessdate=10 qershor 2012}}</ref> Ai gjithashtu është përmendur në disa këngë, si psh "Baggio, Baggio" nga [[Lucio Dalla]],<ref>{{cite web|url=http://www.rockol.it/recensione-1891/Lucio-Dalla-LUNA-MATANA|title=Lucio Dalla: Album - Luna Matana (Baggio, Baggio)|language=it|accessdate=10 qershor 2012}}</ref> dhe "[[Marmellata n. 25]]" nga [[Cesare Cremonini (këngëtar)|Cesare Cremonini]].<ref>{{cite web|url=http://www.ilgiornale.it/spettacoli/cesare_cremonini_pop_maturo_conquisto_lestate/06-08-2005/articolo-id=20259-page=0-comments=1|title=Cesare Cremonini: Un pop Maturo Conquista l'Estate|publisher=Il Giornale|language=it|date=6 gusht 2005|accessdate=10 qershor 2012|archive-date=28 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728114131/https://www.ilgiornale.it/news/cesare-cremonini-pop-maturo-conquisto-l-estate.html|url-status=dead}}</ref> Baggio ka qënë pjesë e dy reklamave italiane që kishin referencë penalltinë e humbur nga ai në Kupën e Botës 1994. E para u bë për [[WIND (Itali)|WIND]] në vitin 2000, që tregonte Baggion që shënonte penalltinë për të fituar turnamentin.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/societa/baggio/baggio/baggio.html|title=Baggio e lo spot del rigore "E' la fine di un incubo"|trans-title=Baggio dhe spoti i penalltisë "Është fundi i një makthi"|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=8 korrik 2012}}</ref> E dyta, e bërë për [[Johnnie Walker]] një vit më vonë, tregon se ai mundi të mposhtë inatin e tij për penalltinë e humbur duke besuar në veten e tij dhe duke shënuar penalltinë ndaj Kilit në Kupën e Botës 1998.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/personalfinance/comment/4479088/Ad-of-the-week-Style-over-substance-at-Johnnie-Walker.html|title=Johnnie Walker ads - Baggio: Keep On Walking|trans-title=Reklama e Jonnie Walker - Baggio: Vazhdo të ecësh|location=Londër|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=23 janar 2001|accessdate=8 korrik 2012}}</ref> Ai ka marrë pjesë edhe në disa reklama të [[Diadora|Diadorës]], duke reklamuar produket e kompanisë.<ref>{{cite web|url=http://www.marketpress.info/notiziario_det.php?art=111430|title=PUBBLICITÀ: LA PASSIONE DI BAGGIO, CASSANO E KUERTEN PER DIADORA|trans-title=Publicitet: Pasioni i Baggios, Cassanos dhe Kuerten për Diadorën|website=marketpress.info|language=it|accessdate=8 korrik 2012}}</ref> Në korrik 2017, Diadora bashkëpunoi sërisht me Baggion për të publikuar koleksionin e ri të quajtur Signature Match Winner RB Capsule.<ref name="Baggio on USA 94"/><ref>{{cite web|url=http://www.diadora.com/en/us/stories/matchwinnerrb/|title=Respect the past, own the future|trans-title=Respektoje të shkuarën, zotëroje të ardhmen|publisher=www.diadora.com|language=en|accessdate=21 korrik 2017|archive-date=19 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719091811/http://www.diadora.com/en/us/stories/matchwinnerrb/|url-status=dead}}</ref> Baggio është i njohur në [[Japonia|Japoni]], dhe ka lidhje të ngushta me shtetin që nga kthimi i tij në budist.<ref>{{cite web|url=http://pt.scribd.com/doc/52399511/Foreign-Celebrities-in-Japan|title=Foreign Celebrities in Japan: Codino Divino|trans-title=Të famshmit e huaj në Japoni: Bishtkali hyjnor|language=en|accessdate=30 qershor 2012}}</ref> Ai ka pasur disa bashkëpunime me video lojërat japoneze të futbollit, si ''[[Super Formation Soccer 95: della Serie A]]'',<ref>[[Super Formation Soccer 95: della Serie A]]</ref> ''[[World Football Climax]]''<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mHK-NTZnfyk|title=World Football Climax pub Roberto Baggio|language=en|accessdate=1 korrik 2012}}</ref> dhe ''[[Let's Make a Soccer Team!]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=AMXnwsBp0Hc|title=Pro Soccer Club o Tsukurou! Europe Championship pub#1 Roberto Baggio|language=en|accessdate=1 korrik 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Fz7iQ2YC5I4|title=Pro Soccer Club o Tsukurou! Europe Championship pub#2 Roberto Baggio|language=en|accessdate=1 korrik 2012}}</ref> Një version i animuar i vetes së tij ka qënë pjesë e filmit vizatimor futbollistik japonez të quajtur [[Captain Tsubasa]] (njohur në Itali si ''Che Campioni: Holly & Benji'').<ref>{{cite web|url=http://www.robertobaggio.it/curiosita/|title=Robertobaggio.it: Curiosità|trans-title=Robertobaggio.it: Kuriozitete|website=robertobaggio.it|language=it|accessdate=8 korrik 2012}}</ref> Në komedinë ''[[Father Ted]]'' në [[Channel 4]], Baggio (dhe [[Alessandro Costacurta]]) përmendet gjatë episodit "[[Grant Unto Him Eternal Rest]]" të vitit 1995 nga Father Dougal McGuire (i luajtur nga [[Ardal O'Hanlon]]), i cili, kur po bëhej gati të thonte ritet e fundit në [[Gjuha latine|latinisht]], përfundoi duke thënë emra futbollistësh. (Kjo skenë u bë për shkak se [[Graham Linehan]] dhe O'Hanlon janë tifozë të ''[[Football Italia]]'').<ref>{{cite web|author1=Graham Linehan|author2=Arthur Mathews|title=Father Ted DVD Commentaries|url=https://itunes.apple.com/gb/podcast/father-ted-dvd-commentaries/id582800079|location=Mbretëria e Bashkuar|publisher=[[Channel 4]|language=en|accessdate=6 prill 2014|url-status=dead|archive-date=17 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517221107/https://itunes.apple.com/gb/podcast/father-ted-dvd-commentaries/id582800079}}</ref> Në këngën zyrtare të [[2010 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 2010]] të quajtur "[[Waka Waka (This Time for Africa)]]" nga [[Shakira]],<ref name="World Cup video"/> filmime të Baggios duke humbur penalltinë ndaj Brazilit dhe duke shënuar gol ndaj Spanjës shfaqen.<ref name="World Cup video">{{cite news|url=http://esportes.terra.com.br/futebol/copa/2010/noticias/0,,OI4480146-EI14416,00-Shakira+lanca+clipe+de+Waka+Waka+musica+oficial+da+Copa.html|title=Shakira launches clip 'Waka Waka' Cup official music|trans-title=Shakira publikon klipin 'Waka Waka', kënga zyrtare e kupës|publisher=Reforma|language=en|date=8 qershor 2010|accessdate=9 qershor 2010|archive-date=31 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120331070734/http://esportes.terra.com.br/futebol/copa/2010/noticias/0,,OI4480146-EI14416,00-Shakira+lanca+clipe+de+Waka+Waka+musica+oficial+da+Copa.html|url-status=dead}}</ref> Gjatë karrierës së tij, Baggio ka pasur pseudonimet "Divin' Codino" dhe "Robi" (ose "Roby") të vëna nga tifozët.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/28-05-2014/mondiale-1994-roberto-baggio-codino-brasile-finale-80777179611.shtml|title=È il Mondiale del Codino. I miracoli e le lacrime|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 maj 2014|accessdate=2 shtator 2014}}</ref> Një personalitet i dytë i tij është përdorur si referencë në animimet komike italiane të "[[Mickey Mouse]]" dhe "[[Duck Tales]]" (Topolino), më sakt në volumin "Topolino e il Giallo alla World Cup" ku ai njihet me emrin "Roberto Paggio".<ref>{{cite web|url=http://coa.inducks.org/story.php?c=I+MG++451-A|title=Topolino e il Giallo alla World Cup|language=it|accessdate=8 korrik 2012|archive-date=9 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109224954/http://coa.inducks.org/story.php?c=I+MG++451-A|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2011, gazeta italiane sportive ''La Gazzetta dello Sport'' publikoi një koleksion DVD-sh të quajtur "Io Che Sarò Roberto Baggio" duke rrëfyer karrierën e tij.<ref>{{cite web|url=http://store.gazzetta.it/calcio/io-che-saro-roberto-baggio/KpSsEWcVRz4AAAEobWY3aqbV/ct|title=Io che sarò Roberto Baggio|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|accessdate=10 qershor 2012|url-status=dead|archive-date=18 shkurt 2013|archive-url=https://archive.today/20130218120457/http://store.gazzetta.it/calcio/io-che-saro-roberto-baggio/KpSsEWcVRz4AAAEobWY3aqbV/ct}}</ref> Ndikimi që i ka dhënë Baggio futbollit është njekur me një lojë online në internet të quajtur ''Baggio's Magical Kicks'', ku lojtarët përpiqen të kopjojnë saktësinë e tij në goditjet e dënimit dhe penalltitë.<ref name="myfootballgames">{{cite web|url=http://www.myfootballgames.co.uk/game/80/Baggio_s-Magical-Kicks.html|title=Baggio's Magical Kicks - Football Games|publisher=myfootballgames.co.uk|language=en|accessdate=2 shkurt 2016|archive-date=28 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128101324/http://www.myfootballgames.co.uk/game/80/Baggio_s-Magical-Kicks.html|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2015, kompania e lojërave elektronike [[Konami]] lajmëroi se Baggio do të ishte pjesë e video lojës ''[[Pro Evolution Soccer 2016]]'' si një nga legjendat e myClub.<ref>{{cite web|url=http://www.independent.ie/business/technology/tech-gaming/pes-2016s-myclub-legends-to-be-announced-on-december-8-34256163.html|title=PES 2016's myClub Legends to be announced on December 8|trans-title=myClub Legends e PES 2016 do të lajmërohet më 8 dhjetor|publisher=The Irish Independent|language=en|author1=Emma Clark|date=3 dhjetor 2015|accessdate=4 dhjetor 2015}}</ref> Më 3 gusht 2018, [[EA Sports]] lajmëroi në adresën e saj zyrtare në [[Twitter]] se Baggio do të ishte pjesë e video lojëës ''[[FIFA 19]]'' si një nga ikonat e Ultimate Team.<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/easportsfifa/status/1025350598009356288?lang=en|title=Roberto Baggio ICON confirmed for #FUT19. Tune in on Saturday to find out who will join him|trans-title=Roberto Baggio ICON konfirmohet për #FUT19. Prisni të shtunës se kush do t'i bashkohet atij|publisher=Twitter.com|language=en|author1=EA Sports FIFA|date=3 gusht 2018|accessdate=11 shtator 2018}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== Burimi:<ref name="Baggio - Goals in Serie A"/><ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/><ref>{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/14074/Roberto_Baggio.html|title=Roberto Baggio|publisher=National Football Teams|author=Benjamin Strack-Zimmerman|language=en|accessdate=21 janar 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccer-europe.com/Biographies/Roberto_Baggio.html|title=Roberto Baggio: History|trans-title=Roberto Baggio: Historia|website=soccer-europe.com|language=en|accessdate=17 korrik 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccer-europe.com/Archives/Seriea/Seriea9899/Performers.html|title=Serie A Archives: Statistics 1998/99 Season|trans-title=Arkivat e Serie A: Statistikat sezoni 1998/99|website=soccer-europe.com|language=en|accessdate=17 korrik 2012}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga<ref group="lower-alpha">Përfshirë ndeshjet e [[Serie A]] dhe [[Lega Pro Prima Divisione|Serie C1]].</ref> !colspan="2"|[[Coppa Italia|Cup]]<ref group="lower-alpha">Përfshirë ndeshjet e [[Coppa Italia]] dhe [[Coppa Italia Lega Pro|Coppa Italia Serie C]].</ref> !colspan="2"|Evropa<ref group="lower-alpha">Përfshirë ndeshjet e [[UEFA Liga e Evropës|Kupës UEFA]], [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligës së Kampioneve]], [[Kupa UEFA e Fituesve të Kupës|Kupës UEFA të Fituesve të Kupës]] dhe [[UEFA Kupa Intertoto|UEFA Kupës Intertoto]].</ref> !colspan="2"|Tjetër<ref group="lower-alpha">[[Supercoppa Italiana]]</ref> !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[Vicenza Calcio|Vicenza]] |[[1982–83 Serie C1|1982–83]] |rowspan="3"|[[Serie C1]] ||1||0||0||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||1||0 |- |[[1983–84 Serie C1|1983–84]] ||6||1||6<ref group="lower-alpha" name="vicenza">Përfshirë dy paraqitje dhe një gol në[[Coppa Italia Lega Pro|Coppa Italia Serie C]].</ref>||1<ref group="lower-alpha" name="vicenza"/>||colspan="2"|–||colspan="2"|–||12||2 |- |[[1984–85 Serie C1|1984–85]] ||29||12||5||2||colspan="2"|–||colspan="2"|–||34||14 |- !colspan="2"|Gjithsej !36||13||11||3||colspan="2"|–||colspan="2"|–||47||16 |- |rowspan="6"|[[ACF Fiorentina|Fiorentina]] |[[1985–86 Serie A|1985–86]] |rowspan="5"|[[Serie A]] ||0||0||5||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||5||0 |- |[[1986–87 Serie A|1986–87]] ||5||1||4||2||1<ref group="lower-alpha" name="UC">Të gjithë paraqitjet në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]].</ref>||0||colspan="2"|–||10||3 |- |[[1987–88 Serie A|1987–88]] ||27||6||7||3||colspan="2"|–||colspan="2"|–||34||9 |- |[[1988–89 Serie A|1988–89]] ||31<ref group="lower-alpha" name="fiorentina">Përfshirë një paraqitje dhe një gol në përballjen vajtje-ardhje të vendit të shtatë të [[1988–89 Serie A]] kundër [[A.S. Roma|Romës]] për të vendosur ekipin që do të kualifikohej në [[1989–90 Kupa UEFA|Kupën UEFA 1989–90]].</ref>||15||10||9||colspan="2"|–||colspan="2"|–||41||24 |- |[[1989–90 Serie A|1989–90]] ||32||17||2||1||12<ref group="lower-alpha" name="UC"/>||1||colspan="2"|–||46||19 |- !colspan="2"|Gjithsej !95||39||28||15||13||1||colspan="2"|–||136||55 |- |rowspan="6"|[[Juventus F.C.|Juventus]] |[[Serie A 1990–91|1990–91]] |rowspan="5"|Serie A ||33||14||5||3||8<ref group="lower-alpha" name="UCWC">Të gjithë paraqitjet [[Kupa UEFA e Fituesve të Kupës|Kupën UEFA të Fituesve të Kupës]].</ref>||9||1||1||47||27 |- |[[1991–92 Serie A|1991–92]] ||32||18||8||4||colspan="2"|–||colspan="2"|–||40||22 |- |[[1992–93 Serie A|1992–93]] ||27||21||7||3||9<ref group="lower-alpha" name="UC"/>||6||colspan="2"|–||43||30 |- |[[1993–94 Serie A|1993–94]] ||32||17||2||2||7<ref group="lower-alpha" name="UC"/>||3||colspan="2"|–||41||22 |- |[[1994–95 Serie A|1994–95]] ||17||8||4||2||8<ref group="lower-alpha" name="UC"/>||4||colspan="2"|–||29||14 |- !colspan="2"|Gjithsej !141||78||26||14||32||22||1||1||200||115 |- |rowspan="3"|[[A.C. Milan|Milan]] |[[1995–96 Serie A|1995–96]] |rowspan="2"|Serie A ||28||7||1||0||5<ref group="lower-alpha" name="UC"/>||3||colspan="2"|–||34||10 |- |[[1996–97 Serie A|1996–97]] ||23||5||5||3||5<ref group="lower-alpha" name="UCL">Të gjithë paraqitjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]].</ref>||1||0||0||33||9 |- !colspan="2"|Gjithsej !51||12||6||3||10||4||0||0||67||19 |- |[[Bologna F.C. 1909|Bologna]] |[[1997–98 Serie A|1997–98]] |Serie A ||30||22||3||1||colspan="2"|–||colspan="2"|–||33||23 |- |rowspan="3"|[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[1998–99 Serie A|1998–99]] |rowspan="2"|Serie A ||23||5||6{{refn|group=lower-alpha|name=intbol|Përfshirë dy paraqitje dhe një gol në përballjen vajtje-ardhje të vendit të tretë të [[1998–99 Coppa Italia]] kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolonjës]] për të vendosur ekipin që do të kualifikohej në [[1999–2000 Kupa UEFA|Kupën UEFA 1999–2000]].<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/italcup99.html|title=Italy Cup 1998/99|trans-title=Kupa e Italisë 1998/99|last=Rota|first=Davide|last2=Miladinovich|first2=Misha|publisher=Rec. Sport. Soccer Statistics Foundation|language=en|date=17 gusht 1999|accessdate=15 dhjetor 2014}}</ref>}}||1<ref group="lower-alpha" name="intbol"/>||6<ref group="lower-alpha" name="UCL2">Të gjithë paraqitjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]; dy paraqitje dhe një gol në [[1998–99 UEFA Liga e Kampioneve#Raundi i dytë kualifikues|raundin e dytë kualifikues]].</ref>||4<ref group="lower-alpha" name="UCL2"/>||colspan="2"|–||35||10 |- |[[1999–2000 Serie A|1999–2000]] ||19<ref group="lower-alpha" name="intpar">Përfshirë një paraqitje dhe dy gola në ndeshjen play-off të vendit të katërt të [[1999–2000 Serie A]] për të vendosur ekipin që do të kualifikohej në [[2000–01 UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve 2000–01]].</ref>||6<ref group="lower-alpha" name="intpar"/>||5||1||colspan="2"|–||colspan="2"|–||24||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !42!!11!!11!!2!!6!!4!!colspan="2"|–!!59!!17 |- |rowspan="5"|[[Brescia Calcio|Brescia]] |[[2000–01 Serie A|2000–01]] |rowspan="4"|Serie A ||25||10||3||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||28||10 |- |[[2001–02 Serie A|2001–02]] ||12||11||1||0||2<ref group="lower-alpha" name="UIC">Të gjithë paraqitjet në [[UEFA Kupa Intertoto|UEFA Kupën Intertoto]].</ref>||1||colspan="2"|–||15||12 |- |[[2002–03 Serie A|2002–03]] ||32||12||0||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||32||12 |- |[[2003–04 Serie A|2003–04]] ||26||12||0||0||0<ref group="lower-alpha" name="UIC"/>||0||colspan="2"|–||26||12 |- !colspan="2"|Gjithsej !95!!45!!4!!0!!2!!1!!colspan="2"|–!!101!!46 |- !colspan=3|Gjithsej karriera !490!!220!!89!!38!!63!!32!!1!!1!!643!!291 |} {{reflist|group=lower-alpha}} ===Kombëtarja=== Burimi:<ref name="Nazionale in cifre - FIGC: Baggio, Roberto">{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato/?calciatoreId=43346&squadraId=12|title=Nazionale in cifre - FIGC: Baggio, Roberto|trans-title=Kombëtarja në shifra - FIGC: Baggio, Roberto|publisher=FIGC|language=it|accessdate=17 prill 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/rbaggio-intlg.html|title=Roberto Baggio - Goals in International Matches|trans-title=Roberto Baggio - Gola në ndeshjet ndërkombëtare|last=Di Maggio|first=Roberto|publisher=Rec. Sport. Soccer Statistics Foundation|language=en|date=11 maj 2005|accessdate=15 dhjetor 2014}}</ref> {| class=wikitable style="text-align: center;" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan=17|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |1988||1||0 |- |1989||6||3 |- |1990||9||4 |- |1991||2||1 |- |1992||7||6 |- |1993||7||5 |- |1994||12||5 |- |1995||1||0 |- |1996||–||– |- |1997||2||1 |- |1998||6||2 |- |1999||2||0 |- |2000||–||– |- |2001||–||– |- |2002||–||– |- |2003||–||– |- |2004||1||0 |- !colspan=2|Gjithsej!!56!!27 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Juventus<ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/> *[[UEFA Liga e Evropës|Kupa UEFA]]: [[1992–93 Kupa UEFA|1992–93]] *[[Serie A]]: [[1994–95 Serie A|1994–95]] *[[Coppa Italia]]: [[1994–95 Coppa Italia|1994–95]] ;[[A.C. Milan|Milan]]<ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/> *[[Serie A]]: [[1995–96 Serie A|1995–96]] ===Kombëtarja=== ;Italia<ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/> *[[FIFA Kupa e Botës]] Vendi i tretë: [[1990 Kupa e Botës|1990]] *[[FIFA Kupa e Botës]] finalist: [[1994 Kupa e Botës|1994]] ===Personale=== Burimi:<ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/> *Guerin i artë (I jepet lojtarit më të mirë të Serie C1): 1985<ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/> *[[Çmimi Bravo]] (I jepet lojtarit më të mirë evropian nën-23): 1990<ref name="Bravo Award">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/bravo-awards.html|title=The "Bravo" Award|trans-title=Çmimi "Bravo"|publisher=RSSSF|language=en|author1=José Luis Pierrend|date=8 janar 2015|accessdate=20 nëntor 2015}}</ref> *Golashënuesi më i mirë i [[Kupa UEFA e Fituesve të Kupës|Kupës UEFA të fituesve të Kupës]]: [[1990–91 Kupa UEFA e Fituesve të Kupës|1990–91]]<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/ec/ec2tops.html|title=Cup Winners Cup Topscorers|trans-title=Golashënuesit më të mirë të kupës së fituesve të kupës|publisher=RSSSF|language=en|author1=Jarek Owsianski|author2=Davide Rota|date=18 dhjetor 2013|accessdate=20 nëntor 2015}}</ref> *Platinum Ball: 1992–93<ref>{{cite web|url=http://www.calciatori-online.com/roberto-baggio/|title=Roberto Baggio|website=calciatori-online.com|language=it|accessdate=12 gusht 2014}}</ref> *[[World Soccer (revistë)|Lojtari i Vitit i World Soccer]]: 1993<ref name="ws">{{cite web|url=http://www.worldsoccer.com/features/world-soccer-awards-previous-winners-2-338433|title=World Soccer Awards – previous winners|trans-title=Çmimet World Soccer – fituesit e më parëshëm|publisher=World Soccer|language=en|author1=Jamie Rainbow|date=14 dhjetor 2012|accessdate=21 nëntor 2015|url-status=dead|archive-date=29 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629194202/http://www.worldsoccer.com/features/world-soccer-awards-previous-winners-2-338433}}</ref> *[[Topi i Artë]]: [[Topi i Artë 1993|1993]];<ref name="FIFA 94"/> (Vendi i dytë): [[Topi i artë 1994|1994]];<ref name="Baggio elogia Stoichkov">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/dicembre/16/Baggio_elogia_Stoichkov_Barcellona_giusto_co_0_94121616248.shtml|title=Baggio elogia Stoichkov a Barcellona: "giusto che il Pallone d' oro sia suo"|trans-title=Baggio i thur elozhe Stoichkov të Barcelonës: "është e drejtë që topi i artë është i tij"|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=16 dhjetor 1994|accessdate=30 gusht 2014|archive-date=7 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072033/http://archiviostorico.corriere.it/1994/dicembre/16/Baggio_elogia_Stoichkov_Barcellona_giusto_co_0_94121616248.shtml|url-status=dead}}</ref> (Vendi i tetë): [[Topi i artë 1990|1990]]<ref name="Ballon d'Or 1990"/> *[[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]]: [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit 1993|1993]]<ref name="FIFA 94"/> (Vendi i tretë): [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit 1994|1994]];<ref name="FIFA 94-2">{{cite web|url=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174363/|title=Roberto BAGGIO - FIFA Profile|publisher=FIFA.com|language=en|accessdate=13 janar 2017|archive-date=2 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140602200053/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174363/|url-status=dead}}</ref><ref name="FIFA Awards – World Player of the Year - Top 10"/> (Vendi i pestë): [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit 1995|1995]]<ref name="FIFA Awards – World Player of the Year - Top 10">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html#player10|title=FIFA Awards – World Player of the Year - Top 10|trans-title=Çmimet e FIFA-s – Lojtari Botëror i Vitit - 10 më të mirët|publisher=RSSSF|language=en|author=José Luis Pierrend|url-status=dead|access-date=22 janar 2019|archive-date=23 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023121239/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html#player10}}</ref> *[[Onze d'Or]]: 1993;<ref name="Onze Mondial Awards">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/onze-awards.html|title="Onze Mondial" Awards: Onze de Onze 1976-2011|publisher=RSSSF|language=en|author1=José Luis Pierrend|date=6 mars 2012|accessdate=14 shtator 2015}}</ref> [[Onze d'Or|Onze de Bronze]]: 1994;<ref name="Onze Mondial Awards"/> [[Onze d'Or|Onze d'Argent]]: 1995<ref name="Onze Mondial Awards"/> *[[Onze Mondial|Onze de Onze]]: 1993, 1994, 1995<ref name="Onze Mondial Awards"/> *[[Çmimet e FIFA Kupës së Botës|Topi i argjendë i FIFA Kupës]]: [[1994 FIFA Kupa e Botës|1994]]<ref name="Happy birthday">{{cite web|url=https://www.fifa.com/news/y=2012/m=2/news=happy-birthday-you-1582974.html|title=Happy birthday to you!|trans-title=Gëzuar ditëlindjen!|publisher=FIFA.com|language=en|date=12 shkurt 2012|accessdate=13 janar 2017|archive-date=16 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150032/http://www.fifa.com/news/y=2012/m=2/news=happy-birthday-you-1582974.html|url-status=dead}}</ref><ref name="FIFA Awards – World Cup Golden Ball">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html#gball|title=FIFA Awards – FIFA World Cup Golden Ball Awards|trans-title=Çmimet e FIFA-s – Topi i artë i FIFA Kupës së Botës|publisher=RSSSF|language=en|author=José Luis Pierrend|url-status=dead|access-date=22 janar 2019|archive-date=23 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023121239/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html#gball}}</ref> *[[Çmimet e FIFA Kupës së Botës|Ekipi All-Star i FIFA Kupës së Botës]]: [[1994 FIFA Kupa e Botës|1994]]<ref name="94WCAll-Star1">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1994/07/16/sports/world-cup-94-romario-and-baggio-among-first-all-star-cast.html|title=WORLD CUP '94; Romario and Baggio Among First All-Star Cast|trans-title=Kupa e Botës 1994; Romanio dhe Baggios të parët mes kastit All-Star|publisher=The New York Times|language=en|date=16 korrik 1994|accessdate=27 maj 2015}}</ref><ref name="94WCAll-Star2">{{cite web|url=http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html|title=FIFA World Cup All-Star Team – Football world Cup All Star Team|trans-title=Ekipi All-Star i FIFA Kupës së Botës|publisher=Football.sporting99.com|language=en|url-status=dead|df=dmy|access-date=23 janar 2019|archive-date=30 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630203237/http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html}}</ref> *[[Çmimi Don Balón]]: 1994<ref name="Baggio elogia Stoichkov"/> *[[Onze d'Or|Super Onze d'Or]] (Vendi i kartërt): 1995<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/onze-awards.html|title="Onze Mondial" Awards: Super Onze d'Or 1976 - 1995 (top 5)|trans-title=Çmimet "Onze Mondial": Super Onze d'Or 1976 - 1995 (top 5)|publisher=RSSSF|language=en|author1=José Luis Pierrend|date=6 mars 2012|accessdate=14 shtator 2015}}</ref> *Guerini i artë i miqësisë me A.C. Milan (I dhuruar nga tifozët për lojtarit më të mirë të klubit gjatë sezonit): 1996<ref name="altervista"/> *{{lang|fr|Planète Foot}}'s '50 {{lang|fr|Meilleurs Joueurs du Monde}}': 1996<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#planete50|title=Planète Foot's 50 Meilleurs Joueurs du Monde|publisher=RSSSF|language=en|author1=Karel Stokkermans|date=5 shkurt 2001|url-status=dead|access-date=23 janar 2019|archive-date=31 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151231035356/https://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#planete50}}</ref> *100 më të mirët e të gjitha kohërave të [[Il Venerdì di Repubblica|Venerdìt]] (100 Magnifici) #32: 1997<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/100magn.html|title=Venerdì's All-Time Top-100 (100 Magnifici)|trans-title=100 më të mirët e të gjitha kohërave të Venerdìt|publisher=RSSSF|language=it|author1=Marcelo Leme de Arruda|date=19 shtator 1999|accessdate=28 shtator 2017}}</ref> *[[World Soccer (revistë)#Lojtarët më të mëdhenjë të shekullit 20të|Çmimet World Soccer – '100 lojtarët më të mëdhenjë të shekullit 20të']] #16: 1999<ref name="World Soccer Players of the Century"/> *[[Guerin Sportivo]]'s 'I 50 Grandi del Secolo' #27: 1999<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#gs-50|title=Guerin' Sportivo's I 50 Grandi del Secolo by Adalberto Bortolotti|publisher=RSSSF|language=it|author1=Karel Stokkermans|date=5 shkurt 2001|url-status=dead|access-date=23 janar 2019|archive-date=31 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151231035356/https://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#gs-50}}</ref> *[[IFFHS|Lojtari italian i shekullit 20të i IFFHS]] #9: 1999<ref name="IFFHS' Century Elections">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/iffhs-century.html|title=IFFHS' Century Elections|trans-title=Zgjedhjet e shekllit të IFFHS|publisher=IFFHS|language=en|author=Karel Stokkermans|date=30 janar 2000|accessdate=28 shtator 2017}}</ref> *[[IFFHS|Lojtari evropian i shekullit të 20të i IFFHS]] #53: 1999<ref name="IFFHS' Century Elections"/> *Lojtari i shekullit i [[France Football]] #18: 1999<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#ff-poc|title=The Best x Players of the Century/All-Time:France Football's Football Player of the Century|publisher=RSSSF|language=en|author1=Karel Stokkermans|date=23 dhjetor 2015|accessdate=28 shtator 2017}}</ref> *[[Placar]] '100 Craques do Século' #91: 1999<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#placar100|title=The Best x Players of the Century/All-Time: Placar's 100 Craques do Século|publisher=RSSSF|language=en|author1=Karel Stokkermans|date=23 dhjetor 2015|accessdate=28 shtator 2017}}</ref> *Lojtari i shekullit i [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italisë]]: 2000<ref name="Baggio, una hola privata"/> *[[FIFA|FIFA XI]]: 2000, 2002<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-xi.html|title=FIFA XI´s Matches - Full Info|trans-title=Ndeshjet e FIFA XI - Info i plotë|publisher=RSSSF|language=en|accessdate=4 janar 2016|url-status=dead|archive-date=17 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033752/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-xi.html}}</ref> *[[Guerin d'Oro]] me Brescian (I jepet lojtarit më të mirë në një sezon të Serie A): [[2000–01 Serie A|2001]]<ref name="Guerin d'Oro"/> *[[Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea"]]: 2001<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/luglio/15/Roberto_Baggio_aggiudica_premio_Scirea_co_5_0107155477.shtml|title=Roberto Baggio si aggiudica il premio ®Scirea¯ alla carriera|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=15 korrik 2001|accessdate=30 gusht 2014}}</ref> *[[Oscar del Calcio|Çmimi i 'Librit më të mirë të futbollit' në Oscarin e futbollit italian]]: 2001<ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/> *[[Ekipi i Ëndërrave i FIFA Kupës së Botës]]: 2002<ref name="World All-Time Teams"/> *[[Oscar del Calcio|Çmimi 'Lojtari më i dashur' në Oscarin e futbollit italian]]: 2002<ref name="Roberto Baggio: Statistiche"/> *[[Golden Foot]]: 2003<ref name="goldenfoot.com"/> *[[FIFA 100]]: 2004<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|title=Pele open to ridicule over top hundred|trans-title=Pele i hapur për t'u tallur rreth top 100|publisher=The Telegraph|language=en|author1=Christopher Davies|date=5 mars 2004|accessdate=9 korrik 2015}}</ref> *[[UEFA Golden Jubilee Poll]] #24: 2004<ref name="Golden Jubilee"/> *Çmimi Giuseppe Prisco: 2004<ref>{{cite web|url=http://sport.repubblica.it/news/sport/calcio-premio-giuseppe-prisco-moratti-mazzone-baggio/480272|title=Calcio: premio Giuseppe Prisco a Moratti, Mazzone e Baggio|trans-title=Futboll: çmimi Giuseppe Prisco për Moratti, Mazzone dhe Baggion|publisher=La Repubblica|language=it|date=2 prill 2004|accessdate=9 korrik 2015}}</ref> *[[Placar]] 'Os 100 Craques das Copas' #24: 2005<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/placwc100.html|title=Os 100 Craques das Copas (Revista Placar)|publisher=RSSSF|language=pt|author1=Marcelo Leme de Arruda|date=21 dhjetor 2005|accessdate=12 gusht 2015}}</ref> *100 lojtarët e të gjitha kohërave të [[Association of Football Statisticians|ASF]] #79: 2007<ref name="AFS Top-100 Players of All-Time"/> *Salla e Famës së A.C. Milan<ref name="acmilan.com"/> *[[Njeriu i Paqes]]: 2010<ref name="Man-of-peace"/> *50 Legjendat e klubit të [[Juventus F.C.]]<ref>{{cite web|title=Journey through the Stars: Roberto Baggio|trans-title=Udhëtimi mes yjeve: Roberto Baggio|url=http://www.juventus.com/juve/en/news/17giugno2011_aus_baggio|publisher=Juventus.com|language=en|accessdate=6 shkurt 2015}}</ref> *I përfshirë në [[Salla e Famës së Futbollit Italian|Sallën e Famës së Futbollit Italian]]: 2011<ref>{{cite web|url=http://www.acmilan.com/en/news/breaking_news_show/49563|title=BARESI, CAPELLO AND RIVERA ACCEPTED IN HALL OF FAME|trans-title=Baresi, Capello dhe Rivera pranohen në sallën e famës|publisher=A.C. Milan|language=it|date=26 nëntor 2013|accessdate=20 prill 2015}}</ref> *Gentleman di Platino: 2015<ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/news/il-gentleman-di-platino-a-roberto-baggio-269163|title=Il Gentleman di Platino a Roberto Baggio|trans-title=Il Gentleman di Platino te Roberto Baggio|publisher=Calcio Mercato|language=it|date=18 maj 2015|accessdate=21 maj 2015}}</ref> *I përfshirë në [[Walk of Fame e Sportit Italian]]: 2015<ref>{{cite web|url=http://www.coni.it/it/news/primo-piano/9832-inaugurata-la-walk-of-fame.html|title=Inaugurata la Walk of Fame: 100 targhe per celebrare le leggende dello sport italiano|publisher=Coni|language=it|date=7 maj 2015|accessdate=26 gusht 2015|archive-date=12 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712120410/https://www.coni.it/it/news/primo-piano/9832-inaugurata-la-walk-of-fame.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.coni.it/images/CNA_100_Leggende_per_data_di_nascita.pdf|title=CNA 100 Leggende CONI per data di nascita|publisher=Coni|language=it|accessdate=23 shtator 2015|archive-date=12 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712120416/https://www.coni.it/images/CNA_100_Leggende_per_data_di_nascita.pdf|url-status=dead}}</ref> *XI e të gjitha kohërave e Fiorentinës<ref>{{cite web|url=http://www.fiorentina.it/it/news/articolo.37.51489/festa-al-franchi-presenti-e-assenti-no-eccellenti-da-rui-costa-baggio-e-batistuta.html|title=Festa al Franchi, presenti e assenti. No eccellenti da Rui Costa, Baggio e Batistuta|trans-title=Festë në Franchi, të pranishëm dhe mungesa. Nuk ka shkëlqyer nga Rui Costa, Baggio dhe Batistuta|publisher=Fiorentina.it|language=it|author1=Matteo Magrini|date=23 gusht 2016|accessdate=24 gusht 2016}}</ref> *Legjendat e [[IFFHS]]<ref>{{cite web|url=http://iffhs.de/iffhs-has-announced-the-48-football-legend-players/|title=IFFHS announce the 48 football legend players|trans-title=IFFHS pulbikon 48 lojtarët legjenda të futbollit|publisher=IFFHS|language=en|date=25 janar 2016|accessdate=14 shtator 2016|archive-date=24 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924082150/https://iffhs.de/iffhs-has-announced-the-48-football-legend-players/|url-status=dead}}</ref> *[[Juventus F.C.|XI më e mirë e të gjitha kohërave e Juventusit]]: 2017<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2017/juve120-team-announced.php|title=#JUVE120 team announced|trans-title=#JUVE120 ekipi publikohet|website=juventus.com|publisher=Juventus F.C.|language=it|date=24 nëntor 2017|accessdate=29 maj 2018}}</ref> ===Urdhëra=== :[[Skeda:Cavaliere OMRI BAR.svg|majtas|50px]] Klasi 5të / Kalorës: ''[[Urdhërat e merituar italain|Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana]]:'' 1991<ref>{{cite web|url=http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=211713|title=Baggio Sig. Roberto - Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana|trans-title=Zoti Roberto Baggio – Urdhëri kalor i marituar i Republikës Italiane|publisher=Quirinale.it|language=it|date=30 korrik 1991|accessdate=16 mars 2015}}</ref> ==Shënime== <references group="nb"/> == Referime == {{reflist|3}} ==Bibliografia== *Roberto Baggio, ''Una porta nel cielo'', Arezzo, Limina Edizioni, 2001, {{ISBN|88-88551-92-1}} (Një portë në qiell). *Raffaele Nappi, ''Roberto Baggio. Divin codino'', Rome, Giulio Perrone Editore, 2018, {{ISBN|978-88-6004-465-5}} (Roberto Baggio. Bishtkali hyjnor). ==Lidhje të jashtme== {{commons}} *[https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/2306 Roberto Baggio] te Football Database *[http://www.robertobaggio.org/ Uebfaqe italiane e dedikuar për Baggion] *[https://web.archive.org/web/20180809191333/http://baggio2000.se/ Uebfaqe suedeze e dedikuar për Baggion] *[https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=312 Roberto Baggio] te Soccerbase *[https://www.tuttocalciatori.net/index.php?mod=chp&par=13 Profili te tuttocalciatori.net] *[https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato/?calciatoreId=43346&squadraId=12 Profili te FIGC] *[http://www.italia1910.com/giocatori-scheda.asp?idgiocatore=36 Profili te Italia1910.com] *[https://forzaitalianfootball.com/2011/08/legend-of-calcio-roberto-baggio/ Profili i legjendës] te Forza Italian Football *[http://www.giantbomb.com/roberto-baggio/94-22220/ Roberto Baggio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120530200839/http://www.giantbomb.com/roberto-baggio/94-22220/ |date=30 maj 2012 }} te [[Giant Bomb]] {{Fituesit e Golden Foot}} {{Fituesit e Çmimit Bravo}} {{Artikull i përkryer|dita = 11|muaj = 02|viti = 2019}} [[Kategoria:Lindje 1967]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në L.R. Vicenza Virtus]] [[Kategoria:Futbollistë në ACF Fiorentina]] [[Kategoria:Futbollistë në Juventus F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Milan]] [[Kategoria:Futbollistë në Bologna F.C. 1909]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Brescia Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në 1990 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në 1994 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në 1998 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:FIFA 100]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të Kupës UEFA]] mwinwljcp8yvfmn2526dlp9m7o6ci4b 0 259067 2980937 2035576 2026-05-15T19:26:48Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Vendbanime në Serbi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980937 wikitext text/x-wiki '''Vuça''' është një vendbanim në komunën e Kurshumlisë (Lapsit) në rajonin e Toplicës. ==Referime== {{reflist}} [[Kategoria:Vendbanime në Serbi]] h8wqqzjyi8hts7w2ackzleq0dc9q67o 1 259797 2981096 2892553 2026-05-16T03:18:21Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981096 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Roberto Baggio/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981095 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131216233952/http://it.eurosport.yahoo.com/10052010/45/top-10-mondiali-pele-baggio-i-10-grandi.html për lidhjen http://it.eurosport.yahoo.com/10052010/45/top-10-mondiali-pele-baggio-i-10-grandi.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 05:18 (CEST) adg689onan6398k0dox02k6ngp03rw2 0 260739 2981126 2954879 2026-05-16T10:40:43Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981126 wikitext text/x-wiki '''Stacey Cunningham''' është bankiere dhe presidentja e 67 e [[New York Stock Exchange|New York Stock Exchange (NYSE)]]. Ajo është presidentja e parë femër e NYSE. Pas internimit me NYSE gjatë viteve 1990, Cunningham u bë punonjëse e një zyre të këmbimit tregtar, duke vazhduar të punojë aty deri në vitin 2005. Ajo mori pak pushim për të përfunduar një kurs trajnim për kuzhinë, pastaj punoi në bursën Nasdaq si drejtore e tregjeve të kapitalit dhe kreu i shitjeve për shërbimet e transaksioneve amerikane. Në vitin 2012, Cunningham u bashkua me NYSE dhe u bë zyrtarja kryesore operative e këmbimit në vitin 2015. Më 22 maj 2018, Cunningham u emërua presidente e NYSE. Në nëntor 2018, ajo u rendit si një prej 100 grave të BBC-së.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-46225037|title=BBC 100 Women 2018: Who is on the list?|date=2018-11-19|work=BBC News|access-date=2018-11-21|language=en-GB}}</ref> == Jeta e hershme == Si fëmijë, Cunningham kishte një interes të madh për matematikën dhe shkencat në shkollë.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2018/jul/20/stacey-cunningham-new-york-stock-exchange-first-female-president|title='We need a call to action': Stacey Cunningham, the NYSE's first female president|last=Rushe|first=Dominic|date=20 korrik 2018|work=The Guardian|access-date=18 gusht 2018|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Më vonë ajo studioi në Universitetin Lehigh, ku diplomoi në vitin 1996 me një diplomë bachelor në inxhinieri industriale.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/money/markets/2018/05/22/stacey-cunningham-first-woman-lead-nyse/631886002/|title=The New York Stock Exchange's new president is a woman, at last|work=USA TODAY|access-date=23 maj 2018|language=en}}</ref> Ajo ka pesë vëllezër dhe motra<ref>{{Cite web|url=http://time.com/5362170/stacey-cunningham-nyse/|title=Stacey Cunningham, Head of the New York Stock Exchange, Talks History as She Changes It|website=Time|language=en|access-date=19 gusht 2018|archive-date=16 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816003053/http://time.com/5362170/stacey-cunningham-nyse/|url-status=dead}}</ref> dhe kur ajo ishte e re babai i saj ka punuar në një firme brokerimi.<ref>{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2018/05/nyse-president/561047/|title=The New York Stock Exchange Has Its First Woman President. Is She on a Glass Cliff?|last=Vara|first=Vauhini|work=The Atlantic|access-date=26 maj 2018|language=en-US}}</ref> == Karriera == [[Skeda:New_York_Stock_Exchange_August_2017_01.jpg|majtas|parapamje| Bursa e New York-ut (NYSE) ]] Në 1994,përderisa ishte ende studente në universitet, Cunningham përfundoi një praktikë verore në NYSE.<ref name=":2">{{Cite web|url=http://time.com/money/5286940/new-york-stock-exchange-stacey-cunningham/|title=Meet the Next President of the New York Stock Exchange, a 43-Year-Old Former Intern Who Briefly Left to Become a Chef|website=Money|language=en|access-date=22 maj 2018|archive-date=11 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211213716/http://time.com/money/5286940/new-york-stock-exchange-stacey-cunningham/|url-status=dead}}</ref> Dy vjet më vonë, ajo filloi të punojë atje në një zyrë të këmbimit tregtar.<ref name=":3">{{Cite news|url=http://money.cnn.com/2018/05/22/investing/nyse-woman-president/index.html|title=NYSE will be run by a woman for the first time in 226-year history|last=Isidore|first=Chris|work=CNNMoney|access-date=22 maj 2018|archive-date=22 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180522133459/http://money.cnn.com/2018/05/22/investing/nyse-woman-president/index.html|url-status=dead}}</ref> Në atë kohë, Cunningham ishte një nga disa dhjetëra punonjëse femra në katin e tregtisë - krahasuar me mbi një mijë punonjës meshkuj.<ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/new-york-stock-exchange-to-have-first-female-leader-in-226-year-history-1526955129|title=New York Stock Exchange to Have First Female Leader in 226-Year History|last=Hope|first=Bradley|date=22 maj 2018|work=Wall Street Journal|access-date=23 maj 2018|last2=Osipovich|first2=Alexander|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Ajo kaloi tetë vjet si specialiste për Bankën e Amerikës .<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thestreet.com/world/4-things-to-know-about-new-nyse-head-stacey-cunningham-14597072|title=Stacey Cunningham: From Intern to Head of the New York Stock Exchange|last=Grant|first=Kinsey|date=22 maj 2018|work=TheStreet|access-date=22 maj 2018|language=en-US}}</ref> Në vitin 2005, e mërzitur nga kushtet jo të mira të këmbimit të NYSE ajo do të largohet<ref name=":5">{{Cite news|url=http://fortune.com/2018/05/22/nyse-president-stacey-cunningham-woman/|title=Meet Stacey Cunningham, the One-Time NYSE Intern Who Will Be the Exchange's First Woman President|work=Fortune|access-date=23 maj 2018|language=en}}</ref>, dhe do të studioi në Institutin e Edukimit të Kuzhinës, dhe më pas do të punojë si kuzhiniere në një restorant. Nga viti 2007 deri në vitin 2011, Cunningham ka punuar në bursën Nasdaq , së pari si drejtore tregjeve të kapitalit dhe më pas si kreu i shitjeve për shërbimet e transaksioneve në SHBA.<ref name=":0"/> Më 22 maj 2018, në moshën 43<ref name=":4"/> , Cunningham u emërua presidentja e 67 e NYSE, duke e marrur postin nga Thomas Farley. Cunningham është femra e parë presidente e NYSE. Në një intervistë me gazetarët, Cunningham ka thënë se është mësuar të punojë në ambiente të dominuar nga meshkujt siç ishte këmbimi ose shkolla e inxhinieris duke mos dyshuar as edhe për një sekond 'se a duhej te jem aty ku isha'. == Shiko gjithashtu == * [[List of presidents of the New York Stock Exchange|Lista e presidentëve të Bursës së Nju Jorkut]] == Referime == <references group="" responsive=""></references> [[Kategoria:BBC 100 Women]] [[Kategoria:Banka]] [[Kategoria:Inxhinieri]] [[Kategoria:Femra]] [[Kategoria:Pages with unreviewed translations]] l9pa1pzikq8czvu9pcwyy2iihzrkpy6 0 265678 2980801 2969932 2026-05-15T13:25:18Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2980801 wikitext text/x-wiki '''Nestlé S.A.''' është një korporatë konglomeratike zvicerane shumëkombëshe për përpunimin e ushqimit dhe pijeve me seli me qendër në [[Vevey]], [[Vaud]], [[Zvicra|Zvicër]]. Companyshtë ndërmarrja më e madhe ushqimore në botë, e matur me të ardhura dhe metrikë të tjerë, që prej vitit 2014.<ref name="money.cnn.com">[http://money.cnn.com/2011/04/01/news/companies/nestle_brabeck_medical_foods.fortune/index.htm "Nestlé's Brabeck: We have a "huge advantage" over big pharma in creating medical foods"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410191138/http://money.cnn.com/2011/04/01/news/companies/nestle_brabeck_medical_foods.fortune/index.htm |date=10 prill 2014 }}, ''CNN Money'', 1 April 2011</ref><ref>[http://www.economist.com/node/14744982 "Nestlé: The unrepentant chocolatier"], ''The Economist'', 29 October 2009. Retrieved 17 May 2012</ref><ref>{{cite web|last1=Rowan|first1=Claire|title=The world's top 100 food & beverage companies – 2015: Change is the new normal|url=http://www.foodengineeringmag.com/articles/94498-the-worlds-top-100-food-beverage-companies---2015-change-is-the-new-normal|publisher=Food Engineering|accessdate=14 nëntor 2016|date=9 shtator 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|last1=McGrath|first1=Maggie|title=The World's Largest Food And Beverage Companies 2016: Chocolate, Beer And Soda Lead The List|url=https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2016/05/27/the-worlds-largest-food-and-beverage-companies-2016-chocolate-beer-and-soda-lead-the-list/#4b327483c719|magazine=Forbes|accessdate=14 nëntor 2016|date=27 maj 2016}}</ref><ref>{{cite magazine|title=Nestlé tops list of largest food companies in the world|url=https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2017/05/24/worlds-largest-food-and-beverage-companies-2017-nestle-pepsi-and-coca-cola-dominate-the-landscape/#6ef7ec6e3a69|magazine=Forbes|accessdate=26 tetor 2017}}</ref> Ajo renditi numrin 64 në Fortune Global 500 në 2017<ref>{{cite web|url=http://fortune.com/global500/list/filtered?searchByName=nestle|title=Fortune Global 500 List 2017: See Who Made It|website=Fortune|language=en-US|access-date=30 janar 2018|archive-date=30 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130145530/http://fortune.com/global500/list/filtered?searchByName=nestle|url-status=dead}}</ref> dhe nr 33 në edicionin 2016 të listës Forbes Global 2000 të kompanive më të mëdha publike.<ref>{{cite magazine|title=The World's Biggest Public Companies|url=https://www.forbes.com/global2000/list/#tab:overall|magazine=Forbes|accessdate=14 nëntor 2016}}</ref> Produktet e Nestlé përfshijnë ushqim për fëmijë, ushqim mjekësor, ujë në shishe, drithëra në mëngjes, kafe dhe çaj, ëmbëlsira, produkte të qumështit, akullore, ushqim të ngrirë, ushqime të përkëdhelur dhe snack. Njëzet e nëntë prej markave të Nestlé kanë shitje vjetore prej mbi 1 miliardë CHF (rreth 1.1 miliardë dollarë amerikanë), [10] përfshirë Nespresso, Nescafé, Kit Kat, Smarties, Nesquik, Stouffer's, Vittel dhe Maggi. Nestlé ka 447 fabrika, operon në 189 vende dhe punëson rreth 339,000 njerëz.<ref name="AR2014">{{cite web|url=http://www.nestle.com/asset-library/documents/library/documents/annual_reports/2014-annual-report-en.pdf|title=Annual Results 2014|accessdate=25 mars 2015|publisher=Nestlé}}</ref> Isshtë një nga aksionarët kryesorë të L'Oreal, kompania më e madhe në botë e kozmetikës.<ref>[https://www.bloomberg.com/news/2011-04-14/nestle-to-decide-on-l-oreal-stake-in-2014-chairman-brabeck-says.html "Nestlé to Decide on L’Oreal in 2014, Chairman Brabeck Says"]. Bloomberg, 14 April 2011</ref> Nestlé u formua në 1905 nga bashkimi i Anglo-Swiss Milk Company, e themeluar në 1866 nga vëllezërit George dhe Charles Page, dhe Farine Lactée Henri Nestlé, e themeluar në 1866 nga [[Henri Nestlé]].<ref>{{Cite news|url=https://www.cleverism.com/the-history-of-nestle/|title=The History of Nestlé|date=3 shtator 2015|work=Cleverism|access-date=25 maj 2018|language=en-US|archive-date=25 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525204658/https://www.cleverism.com/the-history-of-nestle/|url-status=dead}}</ref> Kompania u rrit ndjeshëm gjatë Luftës së Parë Botërore dhe përsëri pas Luftës së Dytë Botërore, duke zgjeruar ofertat e saj përtej qumështit të saj të hershëm të kondensuar dhe produkteve të formulave të foshnjave. Kompania ka bërë një numër blerjesh të korporatave, duke përfshirë Crosse & Blackwell në 1950, Findus në 1963, Libby's në 1971, Rowntree Mackintosh në 1988, Klim në 1998 dhe Gerber në 2007. Nestlé ka një listë parësore në Exchange SIX zvicerane dhe është një përbërës i Indeksit të Tregut Zviceran. Ka një listë dytësore në [[Euronext]]. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kompani]] [[Kategoria:Zvicër]] fcowyy6z0656ppw3v5ydvtm7uucp4jo 1 268357 2980837 2640525 2026-05-15T17:32:43Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2980837 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Pepsi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pepsi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980836 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070219032644/http://money.cnn.com/2005/03/07/news/fortune500/cokepepsi_sales/ për lidhjen http://money.cnn.com/2005/03/07/news/fortune500/cokepepsi_sales/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 19:32 (CEST) hqzo5q7jvyxyebodjsdnr5fdhg1frwj 1 268509 2981060 2272580 2026-05-15T22:03:51Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981060 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ramush Haradinaj/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ramush Haradinaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981059 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200721203614/https://www.periskopi.com/ekspertet-kosova-humb-territor-mali-zi-fiton-territor-per-70-44-kilometra-shume/ për lidhjen https://www.periskopi.com/ekspertet-kosova-humb-territor-mali-zi-fiton-territor-per-70-44-kilometra-shume/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 00:03 (CEST) 6hrhroq8t0e7ts00xvbhojwszjxtk8o 1 271519 2981110 2843121 2026-05-16T05:32:54Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981110 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Samsung/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Samsung]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981109 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/industries/183/index.html.. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 07:32 (CEST) ivglt3u9g4400h5rn92c57sd6i6yypj 0 277438 2980881 2075916 2026-05-15T18:41:32Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Arsim]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980881 wikitext text/x-wiki '''Arsimi i mëtutjeshëm''' është një term që mbulon arsimin afatgjatë që është në një nivel më të lartë në krahasim me arsimin bazë që ai ka tashmë. Shembuj të arsimit të mëtutjeshëm janë diplomat e arsimit të lartë dhe programet master që zhvillohen në universitetet dhe kolegjet profesionale dhe të cilat çojnë në një diplomë bachelor ose diplomë master. Arsimi i mëtutjeshëm mund të realizohet në formën e studimeve me kohë të pjesshme dhe me kohë të plotë. Arsimi i mëtutjeshëm është zakonisht një mjet për të arritur një kualifikim shtesë të domosdoshëm për të përparuar në arsimin e lartë, ose për të filluar një rrugë specifike të karrierës, p.sh. [[Kontabilisti|kontabilist]], [[inxhinieri]], kirurg veterinar, etj. Zakonisht ai është në dispozicion të studentëve mbi 16 vjeç në kolegje dhe institucione tjera të arsimit të mëtutjeshëm, përmes mësimit të bazuar në punë, ose institucioneve të të mësuarit të të rriturve dhe komunitetit. == Shih edhe == * [[Arsimi]] * [[ISCED]] * [[Mësimi permanent]] * [[Arsimi i vazhdueshëm]] * [[Korniza Evropiane e Kualifikimeve]] [[Kategoria:Arsim]] b21h4ddwmysta6g8rlkdtr3fm62j0l9 0 281144 2980967 2956720 2026-05-15T19:54:29Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Stacione autobusi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980967 wikitext text/x-wiki {{Shiko gjithashtu|Stacion i autobusëve}} [[Skeda:Bus_station_Prishtina.jpg|parapamje|Një ndalesë autobusi në [[Prishtinë]]]] '''Ndalesë autobusi''' është një vend i caktuar ku autobusët ndalojnë që udhëtarët të hipin ose të zbresin nga autobusi. Ndërtimi i ndalesave të autobusëve ka tendencë të reflektojë nivelin e përdorimit, ku ndalesat në vendet e ngarkuara mund të kenë strehimore, ulëse, dhe ndoshta sisteme elektronike të informacionit të pasagjerëve; ndalesa më pak të zëna mund të përdorin një shteg dhe [[Flamuri|flamur]] të thjeshtë për të shënuar vendndodhjen e tyre. Në disa lokacione, ndalesat e autobusëve grumbullohen së bashku në qendrat e transportit që lejojnë shkëmbimin midis rrugëve nga ndalesat afër dhe me mënyra dhe mjete të tjera të transportit publik për të maksimizuar komoditetin.<ref>{{Cite web|url=http://beyondtransparency.org/chapters/part-2/pioneering-open-data-standards-the-gtfs-story/|title=Pioneering Open Data Standards: The GTFS Story|website=beyondtransparency.org|access-date=2017-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://developers.google.com/transit/gtfs/reference/stops-file|title=stops.txt File {{!}} Static Transit {{!}} Google Developers|website=Google Developers|language=en|access-date=2017-05-11}}{{Lidhje e thyer}}</ref><ref>{{cite web|url=https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Bus_stop|title=Bus Stop|website=OpenStreetMap|accessdate=2010-03-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://data.gov.uk/node/8473|title=National Public Transport Access Nodes (NaPTAN)|publisher=data.gov.uk|url-status=dead|access-date=12 prill 2020|archive-date=25 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325144902/http://data.gov.uk/node/8473}}</ref> == Galeria == <gallery> Skeda:People_waiting_at_bus_stop.jpg| Një ndalesë autobusi Skeda:WardenVIVA6.JPG|Një ndalesë e madhe autobusi periferik në [[Komuna rajonale York|Rajonin e York-ut]], afër [[Toronto]]s Skeda:Bus_stop_in_Chandigarh.jpg|Strehim ndalimi i autobusit në Chandigarh ]] Skeda:Minneapolis Club (20526189290).jpg|Strehim ndalimi i autobusit [[Metro Transit (Minnesota)|Metro Transit]] (rreth 1980) në [[Minneapolis]], [[Minnesota|Minesota]], [[United States|Shtetet e Bashkuara]] Saia bussipeatus.jpg|Strehim ndalimi i autobusit Sala në [[Saaremaa]], [[Estonia|Estoni]] Järvere bussipeatus.jpg|Strehim ndalimi i autobusit në [[Sõmerpalu Parish|Famullinë Sõmerpalu]], Estoni Seliste bussipeatus.jpg|Strehim ndalimi i autobusit i bërë nga [[Brick|tulla]] silikate kalciumi në [[Seliste]], Estoni Bus Stops 2 curitiba brasil.jpg|Strehim [[Bus Rapid Transit]] për sistemin [[Rede Integrada de Transporte|RIT në Curitiba, Brazil]] Skeda:Ashgabat bus stop IMG 5627 (26085205046).jpg|Ndalesë autobusi në [[Ashgabat]] me [[Air conditioning|ajër të kondicionuar]] Skeda:Bangkok Nus stop sign.jpg|<nowiki> </nowiki>Mbyllja e një shenje ndalese autobusi në [[Bangkok]], [[Thailand|Tajlandë]] Skeda:Busan_Metro_Daejeo_Station_Busstop.JPG|Ndalesë autobusi në [[Busan]], [[South Korea|Koreja e Jugut]] </gallery> == Shih edhe == * [[Stacioni hekurudhor]] * [[Stacioni i Autobusëve në Prishtinë]] * [[Stacioni hekurudhor në Fushë Kosovë]] == Referime == {{Reflist|2}} [[Kategoria:Stacione autobusi]] p2gd9fy1lc7grtywmfkh9plw1yyopvz 2980968 2980967 2026-05-15T19:55:22Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Terminal i autobusëve]] te [[Ndalesa e autobusit]] 2980967 wikitext text/x-wiki {{Shiko gjithashtu|Stacion i autobusëve}} [[Skeda:Bus_station_Prishtina.jpg|parapamje|Një ndalesë autobusi në [[Prishtinë]]]] '''Ndalesë autobusi''' është një vend i caktuar ku autobusët ndalojnë që udhëtarët të hipin ose të zbresin nga autobusi. Ndërtimi i ndalesave të autobusëve ka tendencë të reflektojë nivelin e përdorimit, ku ndalesat në vendet e ngarkuara mund të kenë strehimore, ulëse, dhe ndoshta sisteme elektronike të informacionit të pasagjerëve; ndalesa më pak të zëna mund të përdorin një shteg dhe [[Flamuri|flamur]] të thjeshtë për të shënuar vendndodhjen e tyre. Në disa lokacione, ndalesat e autobusëve grumbullohen së bashku në qendrat e transportit që lejojnë shkëmbimin midis rrugëve nga ndalesat afër dhe me mënyra dhe mjete të tjera të transportit publik për të maksimizuar komoditetin.<ref>{{Cite web|url=http://beyondtransparency.org/chapters/part-2/pioneering-open-data-standards-the-gtfs-story/|title=Pioneering Open Data Standards: The GTFS Story|website=beyondtransparency.org|access-date=2017-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://developers.google.com/transit/gtfs/reference/stops-file|title=stops.txt File {{!}} Static Transit {{!}} Google Developers|website=Google Developers|language=en|access-date=2017-05-11}}{{Lidhje e thyer}}</ref><ref>{{cite web|url=https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Bus_stop|title=Bus Stop|website=OpenStreetMap|accessdate=2010-03-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://data.gov.uk/node/8473|title=National Public Transport Access Nodes (NaPTAN)|publisher=data.gov.uk|url-status=dead|access-date=12 prill 2020|archive-date=25 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325144902/http://data.gov.uk/node/8473}}</ref> == Galeria == <gallery> Skeda:People_waiting_at_bus_stop.jpg| Një ndalesë autobusi Skeda:WardenVIVA6.JPG|Një ndalesë e madhe autobusi periferik në [[Komuna rajonale York|Rajonin e York-ut]], afër [[Toronto]]s Skeda:Bus_stop_in_Chandigarh.jpg|Strehim ndalimi i autobusit në Chandigarh ]] Skeda:Minneapolis Club (20526189290).jpg|Strehim ndalimi i autobusit [[Metro Transit (Minnesota)|Metro Transit]] (rreth 1980) në [[Minneapolis]], [[Minnesota|Minesota]], [[United States|Shtetet e Bashkuara]] Saia bussipeatus.jpg|Strehim ndalimi i autobusit Sala në [[Saaremaa]], [[Estonia|Estoni]] Järvere bussipeatus.jpg|Strehim ndalimi i autobusit në [[Sõmerpalu Parish|Famullinë Sõmerpalu]], Estoni Seliste bussipeatus.jpg|Strehim ndalimi i autobusit i bërë nga [[Brick|tulla]] silikate kalciumi në [[Seliste]], Estoni Bus Stops 2 curitiba brasil.jpg|Strehim [[Bus Rapid Transit]] për sistemin [[Rede Integrada de Transporte|RIT në Curitiba, Brazil]] Skeda:Ashgabat bus stop IMG 5627 (26085205046).jpg|Ndalesë autobusi në [[Ashgabat]] me [[Air conditioning|ajër të kondicionuar]] Skeda:Bangkok Nus stop sign.jpg|<nowiki> </nowiki>Mbyllja e një shenje ndalese autobusi në [[Bangkok]], [[Thailand|Tajlandë]] Skeda:Busan_Metro_Daejeo_Station_Busstop.JPG|Ndalesë autobusi në [[Busan]], [[South Korea|Koreja e Jugut]] </gallery> == Shih edhe == * [[Stacioni hekurudhor]] * [[Stacioni i Autobusëve në Prishtinë]] * [[Stacioni hekurudhor në Fushë Kosovë]] == Referime == {{Reflist|2}} [[Kategoria:Stacione autobusi]] p2gd9fy1lc7grtywmfkh9plw1yyopvz 0 281184 2980961 2091435 2026-05-15T19:52:54Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Stacione autobusi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980961 wikitext text/x-wiki '''Terminali i autobusit''' është një vend i caktuar ku një autobus ose transportues tjetër publik fillon ose mbaron rrugën e tij të planifikuar. Terminali mund të vendoset pranë [[Stacion autobusi|stacioneve të autobusëve]], [[Ndalesë autobusi|ndalesave të autobusëve]], afër ose pranë [[Stacioni hekurudhor|stacioneve hekurudhore]], [[Spitali|spitaleve]], [[Qendër tregtare|qendrave tregtare]] ose afër vendit të garazhimit. Terminali mund të fillojë dhe përfundojë në të njëjtin vend, ose mund të jetë në lokacione të ndryshme për fillimin dhe mbarimin e një rruge. Terminali mund ose nuk mund të përkojë me përdorimin e stendave të autobusëve. == Madhësia e terminaleve == Për arsye operacionale si dhe rrugët e pasagjerëve, garazhi i tyre zakonisht është jashtë terminalit ose aty afër. Për qëllime të integrimit të mënyrave të ndryshme të transportit publik, terminalet mund të vendosen gjithashtu si pjesë e një qendre të transportit publik së bashku me pajisje të tjera kryesore si universitete, qendra tregtare ose spitale. Për kah kapaciteti dhe madhësia e tyre, terminalet zakonisht janë më të vegjël se [[Stacion autobusi|stacionet e autobusëve]] por më të mëdhenj se një [[Ndalesë autobusi|ndalesë autobusash]] ndonëse një terminal i vogël mund të jetë vetëm sa një [[Ndalesë autobusi|ndalese autobusi]] ose një qosh skaj një rruge të banueshme, e përdorur nga shumë pak ose vetëm një operator. Në [[Kosova|Kosovë]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] terminalet nuk janë edhe aq të njohur as si shprehje në të folurit e përditshëm e po ashtu nuk gjejnë zbatim as në praktikën e transportit publik ndërsa në [[Shqipëria|Shqipëri]] janë shumë më të përdorshëm dhe më të zakonshëm. == Shih edhe == * [[Stacion autobusi]] * [[Ndalesë autobusi]] * [[Stacioni hekurudhor|Stacion hekurudhor]] * [[Stacioni i trenit në Prishtinë]] * [[Stacioni i Autobusëve në Prishtinë]] [[Kategoria:Stacione autobusi]] 39h02j6b7zrr1gdhy7x4lzg6s4dwr9m 2980962 2980961 2026-05-15T19:53:03Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Terminal autobusi]] te [[Terminali i autobusit]] pa lënë një ridrejtim 2980961 wikitext text/x-wiki '''Terminali i autobusit''' është një vend i caktuar ku një autobus ose transportues tjetër publik fillon ose mbaron rrugën e tij të planifikuar. Terminali mund të vendoset pranë [[Stacion autobusi|stacioneve të autobusëve]], [[Ndalesë autobusi|ndalesave të autobusëve]], afër ose pranë [[Stacioni hekurudhor|stacioneve hekurudhore]], [[Spitali|spitaleve]], [[Qendër tregtare|qendrave tregtare]] ose afër vendit të garazhimit. Terminali mund të fillojë dhe përfundojë në të njëjtin vend, ose mund të jetë në lokacione të ndryshme për fillimin dhe mbarimin e një rruge. Terminali mund ose nuk mund të përkojë me përdorimin e stendave të autobusëve. == Madhësia e terminaleve == Për arsye operacionale si dhe rrugët e pasagjerëve, garazhi i tyre zakonisht është jashtë terminalit ose aty afër. Për qëllime të integrimit të mënyrave të ndryshme të transportit publik, terminalet mund të vendosen gjithashtu si pjesë e një qendre të transportit publik së bashku me pajisje të tjera kryesore si universitete, qendra tregtare ose spitale. Për kah kapaciteti dhe madhësia e tyre, terminalet zakonisht janë më të vegjël se [[Stacion autobusi|stacionet e autobusëve]] por më të mëdhenj se një [[Ndalesë autobusi|ndalesë autobusash]] ndonëse një terminal i vogël mund të jetë vetëm sa një [[Ndalesë autobusi|ndalese autobusi]] ose një qosh skaj një rruge të banueshme, e përdorur nga shumë pak ose vetëm një operator. Në [[Kosova|Kosovë]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] terminalet nuk janë edhe aq të njohur as si shprehje në të folurit e përditshëm e po ashtu nuk gjejnë zbatim as në praktikën e transportit publik ndërsa në [[Shqipëria|Shqipëri]] janë shumë më të përdorshëm dhe më të zakonshëm. == Shih edhe == * [[Stacion autobusi]] * [[Ndalesë autobusi]] * [[Stacioni hekurudhor|Stacion hekurudhor]] * [[Stacioni i trenit në Prishtinë]] * [[Stacioni i Autobusëve në Prishtinë]] [[Kategoria:Stacione autobusi]] 39h02j6b7zrr1gdhy7x4lzg6s4dwr9m 2980973 2980962 2026-05-15T19:56:03Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Terminali i autobusit]] te [[Stacioni i autobusit]]: Standardizim 2980961 wikitext text/x-wiki '''Terminali i autobusit''' është një vend i caktuar ku një autobus ose transportues tjetër publik fillon ose mbaron rrugën e tij të planifikuar. Terminali mund të vendoset pranë [[Stacion autobusi|stacioneve të autobusëve]], [[Ndalesë autobusi|ndalesave të autobusëve]], afër ose pranë [[Stacioni hekurudhor|stacioneve hekurudhore]], [[Spitali|spitaleve]], [[Qendër tregtare|qendrave tregtare]] ose afër vendit të garazhimit. Terminali mund të fillojë dhe përfundojë në të njëjtin vend, ose mund të jetë në lokacione të ndryshme për fillimin dhe mbarimin e një rruge. Terminali mund ose nuk mund të përkojë me përdorimin e stendave të autobusëve. == Madhësia e terminaleve == Për arsye operacionale si dhe rrugët e pasagjerëve, garazhi i tyre zakonisht është jashtë terminalit ose aty afër. Për qëllime të integrimit të mënyrave të ndryshme të transportit publik, terminalet mund të vendosen gjithashtu si pjesë e një qendre të transportit publik së bashku me pajisje të tjera kryesore si universitete, qendra tregtare ose spitale. Për kah kapaciteti dhe madhësia e tyre, terminalet zakonisht janë më të vegjël se [[Stacion autobusi|stacionet e autobusëve]] por më të mëdhenj se një [[Ndalesë autobusi|ndalesë autobusash]] ndonëse një terminal i vogël mund të jetë vetëm sa një [[Ndalesë autobusi|ndalese autobusi]] ose një qosh skaj një rruge të banueshme, e përdorur nga shumë pak ose vetëm një operator. Në [[Kosova|Kosovë]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] terminalet nuk janë edhe aq të njohur as si shprehje në të folurit e përditshëm e po ashtu nuk gjejnë zbatim as në praktikën e transportit publik ndërsa në [[Shqipëria|Shqipëri]] janë shumë më të përdorshëm dhe më të zakonshëm. == Shih edhe == * [[Stacion autobusi]] * [[Ndalesë autobusi]] * [[Stacioni hekurudhor|Stacion hekurudhor]] * [[Stacioni i trenit në Prishtinë]] * [[Stacioni i Autobusëve në Prishtinë]] [[Kategoria:Stacione autobusi]] 39h02j6b7zrr1gdhy7x4lzg6s4dwr9m 0 281195 2980975 2956723 2026-05-15T19:56:36Z Leutrim.P 113691 /* Shih edhe */ 2980975 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Buses in Tirana.JPG|parapamje|Autobusët në [[Tirana|Tiranë]]]] [[Skeda:Bus in Pristina - 20.JPG|parapamje|Autobusi në [[Prishtina|Prishtinë]]]] '''Autobusi''' është një automjet rrugor i projektuar për transportin publik të shumë udhëtarëve ose pasagjerëve. Autobusët zakonisht kanë një kapacitet prej 50 - 70 udhëtarësh ose pasagjerësh ndërsa ata më të mëdhenj mund të kenë një kapacitet deri në 300 pasagjerë (udhëtarë).<ref name="Jongo News">{{Cite news|url=http://news.jongo.com/articles/07/0315/9180/OTE4MAmXAYhbF0.html|title=China's longest bus unveiled in Shanghai|date=15 mars 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930181821/http://news.jongo.com/articles/07/0315/9180/OTE4MAmXAYhbF0.html|language=en|archive-date=30 shtator 2011|publisher=Jongo.com|access-date=13 prill 2020|url-status=dead}}</ref> Lloji më i zakonshëm i autobusëve zakonisht është me nje kuvertë por që ka edhe lloje të autobusit me ngarkesa më të mëdha p.sh. autobus dykatësh si dhe për ngarkesa më të vogla të njohur si minibusë dhe kombibus. Lloje të tjera të autobusëve janë edhe autobusët shkollorë (shkollës fillore ose të mesme) si dhe autobusët e punëtorëve ose të ndërmarrjeve të ndryshme punuese. Në shumë juridiksione, drejtuesit e autobusëve duhet të kenë edhe një licencë të veçantë përtej [[Leje Drejtimi|licencës]] zakonshme të [[Leje Drejtimi|shoferit]] . Autobusët mund të përdoren për transportin e planifikuar puklik urban dhe ndërurban të autobusëve, marrjen me qira private ose turizëm; autobusë promovues që mund të përdoren edhe për fushata politike si dhe për një gamë të gjerë qëllimesh të tjera që mund të operohen privatisht, duke përfshirë këtu edhe organizimet turistike dhe ekskursionet e ndryshme. == Historiku == [[Skeda:Omnibus_-_Project_Gutenberg_eText_16943.jpg|parapamje| Një omnibus i hershëm i tërhequr nga kuajt]] [[Skeda:First_Trolleybuss_of_Siemens_in_Berlin_1882.gif|parapamje| Trolejbusi i parë në botë, Berlin 1882 ]] Autobusët e tërhequr nga kuajt u përdorën nga vitet 1820, pasuar nga autobusë me avull në vitet 1830, dhe karroca elektrike në vitin 1882. Autobusët e parë të motorëve me djegie të brendshme, ose autobusët motorikë, u përdorën në vitin 1895. Kohët e fundit, interesi është rritur në autobusët elektrikë hibrid, autobusët elektrikë, si dhe autobusët që mundësohen nga gazi natyral i ngjeshur ose bionaftë. Ndërsa në vitet 2010, prodhimi i autobusëve është [[Globalizimi|globalizuar]] gjithnjë e më shumë, me të njëjtat modele që shfaqen në të gjithë botën.<ref>{{Cito web|url=https://amtuir.org/03_htu_generale/htu_1_avant_1870/htu_1.htm|title=La préhistoire des transports urbains|trans-title=The prehistory of urban transport|publisher=Transportation Museum|language=Fr|location=Chelles, Seine-et-Marne, France}}</ref> {{Sfn|Fierro|1996}}<ref name="amtuir">{{Cito web|url=http://www.amtuir.org/03_htu_generale/htu_1_avant_1870/htu_1.htm|title=Histoire générale des transports|publisher=French transportations Museum Website|accessdate=16 shtator 2010|language=fr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718154641/http://www.amtuir.org/03_htu_generale/htu_1_avant_1870/htu_1.htm|archivedate=18 korrik 2011}}</ref> Shërbimet e rregullta të autobusëve ndërkombëtarë nga autobusë me avull u përdorën fillimisht në Angli në vitet 1830 nga Walter Hancock dhe nga bashkëpunëtorët e Sir Goldsworthy Gurney, ndër të tjera, duke kryer shërbime të besueshme mbi kushtet e rrugës të cilat ishin shumë të rrezikshme për transportin e tërhequr nga kuajt. Omnibusi i parë mekanik u shfaq në rrugët e Londrës më 22 prill 1833.<ref>{{Cite news|title=Centenarxy of the Omnibus|date=28 prill 1933|work=The Times}}</ref> Vagonat me avull kishin shumë më pak gjasa që të rrëzoheshin, udhëtonin më shpejtë se qerret e tërhequra nga kali, ishin shumë më të lirë, dhe shkaktonin më pak dëme në sipërfaqen e rrugës për shkak gomave të tyre të gjera.<ref>{{Cite book|chapter=The Rise and Fall of Non-Government Roads in the United Kingdom|pages=263–264|title=Street Smart: Competition, Entrepreneurship and the Future of Roads|last=Benson, Bruce L.}}</ref><ref name="Ward1974">{{Citation|title=The World of Automobiles: An Illustrated Encyclopedia of the Motor Car|volume=15|first=Ian|last=Ward|publisher=Orbis|year=1974|page=1773}}</ref><ref name= "Eckermann2001">{{Citation|url=https://books.google.com/books?id=yLZeQwqNmdgC&pg=PA687#v=onepage&q&f=false|title=World History of the Automobile|first=Erik|last=Eckermann|publisher=SAE|year=2001|ISBN=9780768008005|pages=67–68|accessdate=6 tetor 2013}}</ref> == Shih edhe == * [[Treni]] * [[Makina]] * [[Stacioni i autobusit]] * [[Ndalesa e autobusit]] * [[Terminali i autobusit]] * [[Stacioni hekurudhor]] * [[Stacioni i autobusëve në Prishtinë]] == Burime == {{Reflist|2}} == Literatura == * {{Cite book|last=Combeau|first=Yvan|title=Histoire de Paris|year=2013|publisher=Presses Universitaires de France|location=Paris|isbn=978-2-13-060852-3|url=https://archive.org/details/histoiredeparis0000comb|language=en}} * {{Cite book|last=Fierro|first=Alfred|title=Histoire et dictionnaire de Paris|url=https://archive.org/details/histoireetdictio0000fier|year=1996|publisher=Robert Laffont|isbn=2-221-07862-4}} * {{Cite book|last=Héron de Villefosse|first=René|title=HIstoire de Paris|year=1959|publisher=Bernard Grasset}} == Lidhje të jashtme == {{CommonsCat|Bus}} * [http://www.buses.org Shoqata Amerikane e Autobusëve] (në anglisht) * [https://trafikurban-pr.com/ Trafiku Urban në Prishtinë (Faqe zyrtare)] (në shqip) * [https://www.sap-rks.com/sq/stacioni-i-autobuseve-prishtine/ Stacioni i Autobusëve në Prishtinë (Faqe zyrtare)] (në anglisht, shqip dhe serbisht) [[Kategoria:Autobusë]] [[Kategoria:Shpikje franceze]] [[Kategoria:Transport]] gqftndc6j9si7qh0cg426bvn772bt17 0 283363 2980942 2369472 2026-05-15T19:32:38Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Zonë e natyrës së egër]] te [[Zona e natyrës së egër]] 2369472 wikitext text/x-wiki '''Zonë e natyrës së egër''' është një rajon ku mjedisi natyror është në gjendje të natyrshme; ku ndikimet nga aktivitetet njerëzore janë minimale - d.m.th., si një lloj shkretëtire prandaj edhe mund të quhet gjithashtu një ''zonë e shkretëtirës'' ose ''natyrore''. Sidomos në vendet më të pasura, të industrializuara, ajo ka një kuptim specifik juridik gjithashtu edhe: si tokë ku aktiviteti i njeriut është i ndaluar me ligj. Shumë vende kanë caktuar zona e tyre të natyrës së egër, përfshirë [[Australia|Australinë]], [[Kanadaja|Kanadanë]], [[Zelanda e Re|Zelandën e Re]], [[Republika Jugafrikane|Afrikën e Jugut]] dhe [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] . [[Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës|Unioni Botëror për Ruajtjen e Natyrës]] (IUCN) e klasifikon kategorinë e parë të zonave të mbrojtura të natyrës në dy nivele, '''Ia''' ([[Rezervat strikt natyror]]) dhe '''Ib''' (zonat e natyrës së egër/shkretëtirës). Shumica e shkencëtarëve dhe konservuesëve pajtohen se asnjë vend në tokë nuk është plotësisht i paprekur nga njerëzimi, qoftë për shkak të ndikimit të së kaluarës nga njerëzit autokton, ose përmes proceseve globale të tilla si [[Ndryshimet klimatike|ndryshimi i klimës]]. Aktivitetet në kufijtë e zonave specifike të shkretëtirës, të tilla si veprimet nga zjarri dhe ndërprerja e migrimit të kafshëve, gjithashtu ndikojnë në brendësinë e zonave të natyrës së egër/shkretëtirave. == Shih edhe == * [[Natyra]] * [[Biodiversiteti]] * [[Natyra e egër]] * [[Trashëgimia natyrore]] * [[Kategoritë IUCN|Kategoritë e zonave të mbrojtura të natyrës IUCN]] == Lidhje të jashtme == * [http://www.wilderness.net Wilderness Information Network] * [http://www.wild.org The WILD Foundation] - dedicated to protecting wilderness internationally rortbkvxuyy85cs8gf05at6m40kvggb 0 288306 2980940 2136623 2026-05-15T19:32:00Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Mjedisi në Bullgari]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980940 wikitext text/x-wiki Vendi i ruajtjes së natyrës '''Poda''' u shpall një zonë e mbrojtur në 1989 nga Ministria Bullgare e Ujit dhe Mjedisit. Ishte zona e parë e mbrojtur në [[Bullgaria|Bullgari]] që menaxhohet plotësisht dhe mirëmbahet nga një organizatë joqeveritare, [https://web.archive.org/web/20200515183347/http://bspb.org/ Shoqëria Bullgare për Mbrojtjen e Zogjve] (BSPB). BSPB përgatit dhe zbaton aktivitete të miratuara nga Plani i Menaxhimit të Këshillit të Ministrave, por merr financimin e tij plotësisht nga tarifat hyrëse, suveniret e shitura dhe dhurimet. Përmes kësaj marrëveshjeje, ai synon të jetë një model i qëndrueshëm për ruajtjen e natyrës, edukimin mjedisor dhe eko-turizmin. E vendosur në jug të qytetit portual të Bourgas në Bregun Juglindor të Detit të Zi , Poda është e rrethuar nga [[Deti i Zi]] dhe tre liqene të mëdhenj - Liqeni Vaya, Liqeni i Mandrës dhe Liqeni i Atanasovsko . Së bashku me zonën e mbrojtur Poda, ato formojnë një zonë të madhe ligatinore të quajtur Liqenet Burgas . Është një zonë biologjikisht e rëndësishme si një vend pushimi për shumë prej zogjve shtegtarë që përdorin rrugën shtegtuese të Evropës Lindore, Via Pontica ; si dhe një habitat i rëndësishëm për shumë specie edukate. Në vitin 2002 Poda u përfshi në listën Ramsar të ligatinave me rëndësi ndërkombëtare nën Konventën Ramsar . Propozohet të përfshihet në rrjetin [http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/index_en.htm Evropian Natura 2000] brenda zonës natyrore Mandra - Poda. == Ekologjia == Pavarësisht se zënë një zonë relativisht të vogël, 265 specie zogjsh janë vërejtur në zonën e mbrojtur Poda. Biodiversiteti i pasur i tij i atribuohet tre llojeve të ndryshme të habitateve të ujit që ai përmban - ujë i kripur, i freskët dhe i mbi-kripur. Gjatë muajve të dimrit në gjirin e Podës, [[karabullaku i vogël]], një specie e rrezikuar globalisht, pushuan në Poda. Llojet e tjera të rrezikuara në zonë në këtë kohë janë [[Pelikani dalmat|pelikanët dalmat]] dhe rosat me kokë të bardhë . Poda ndodhet përgjatë rrugës së dytë më të madhe të migrimit të shpendëve në Evropë, Via Pontica. Çdo vit, 75% e popullsisë evropiane të lejlekut të bardhë (mbi 250,000), 100% e popullsisë së bardhë pelikane (mbi 40,000) dhe mijëra raptorë, shpendë uji dhe zogj këngësh mund të vërehen gjatë muajve të migracionit në Mars-Prill dhe Gusht- shtatorit. [[Skeda:Poda_-_Entry_View.jpg|parapamje| Qendra e Natyrës Poda ]] Lloje të tjera të rralla në zonën e mbrojtur përfshijnë gjarprin më të madh në Bullgari, gjarprin prej katër-vijash. == Turizmi == Për të lehtësuar misionin e tij të edukimit mjedisor dhe eko-turizmit, BSPB ka operuar një Qendër të Konservimit të Natyrës në Poda që nga viti 1997. Është i hapur gjatë gjithë vitit dhe ofron leksione për habitatet dhe speciet unike në zonë për turistët dhe grupet vizituese të studentëve. Udhëtimet bëhen nga ornitologë ose vullnetarë të BSPB që shpjegojnë habitatet e ndryshme dhe speciet e zakonshme që gjenden në secilën prej tyre. Qendra pranon rreth 15,000 vizitorë në vit, kryesisht gjatë verës. == Referencat == [[Kategoria:Mjedisi në Bullgari]] s2lkjjkoa55dmsyv7tykf7jerzm63rt 0 288449 2980877 2424640 2026-05-15T18:40:01Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Kompani me seli në Sofje]]; +[[Kategoria:Marka bullgare]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980877 wikitext text/x-wiki '''Balkantourist''' është operatori më i vjetër turistik ekzistues [[Bullgaria|bullgar]], i themeluar më 6 janar 1948 si monopol qeveritar i shtetit në atë kohë që ishte Republika Popullore e Bullgarisë . [[Privatizimi|I privatizuar]] në 1995, ai ka vazhduar të ekzistojë në kushtet e pas vitit 1989 të ekonomisë së tregut . ''Balkantourist'' u themelua si një ndërmarrje vetë-mbështetëse, pjesë e Ministrisë së Hekurudhave, gjatë qeverisjes së [[Gjergj Dimitrov|Gjergj Dimitrovit]] . Me një kapital fillestar prej 300 milion leva, shërbimi i saj fillestar ishte për të kompensuar ndërmarrjet e Çekosllovakisë në Bullgari që janë nacionalizuar pas grushtit të shtetit në 1944 duke ofruar pushime në bregun e detit bullgare për qytetarët çekosllovakë. Ndërsa [[Reparacionet e luftës|dëmshpërblimet e luftës të]] imponuara në Bullgari pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore e]] bënë vendin të paaftë të kompensojë Çekosllovakinë financiarisht, udhëheqësi çekosllovak [[Klement Gottwald]] sugjeroi idenë. Në dekadat në vijim, ''Balkantourist'' gradualisht zgjeroi biznesin e tij për të përfshirë turizmin malor dhe kulturor në Bullgari, si dhe shtoi shërbimet e turistëve edhe nga vendet e tjera të Bllokut Lindor përveç Çekosllovakisë: [[Bashkimi Sovjetik]], [[Gjermania Lindore]], [[Polonia]], [[Hungaria]], [[Rumania]] . ''Balkantourist'' luajti një rol të madh në krijimin e vendpushimeve të planifikuara bregdetare si ''Golden Sands'' dhe ''Sunny Beach'', dhe politika e Bullgarisë për turizmin ndërkombëtar si një degë fitimprurëse frymëzoi vendet e tjera socialiste si [[Jugosllavia]] dhe Rumania për të zhvilluar vendpushimet e tyre bregdetare. Pas ndryshimeve demokratike në 1989, Balkantourist u privatizua në 1995 nga Tourist Holding Bullgar. Që nga viti 2008, ai ofron pushime në Bullgari dhe në më shumë se 35 destinacione jashtë vendit. Kompania zotëron ''Grand Hotel [[Varna]]'', ''Lebed, Rubin, Delfin, Delfin Marina, Paradise Beach'' dhe hotele ndërkombëtare në bregdetin e [[Deti i Zi|Detit të Zi]], Hotel Rila në Borovets, Arbanasi Palace dhe Grand Hotel Bulgaria në [[Sofja|Sofje]] . == Referimet == [[Kategoria:Kompani me seli në Sofje]] [[Kategoria:Marka bullgare]] cmxuzgop0y8s8d7x3d2m2yi3lc5u1x8 1 288935 2980970 2579068 2026-05-15T19:55:22Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Diskutim:Terminal i autobusëve]] te [[Diskutim:Ndalesa e autobusit]] 2257778 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ndalesë autobusi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2121652 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja https://developers.google.com/transit/gtfs/reference/stops-file. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 qershor 2020 12:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ndalesë autobusi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2257777 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100325144902/http://data.gov.uk/node/8473 për lidhjen http://data.gov.uk/node/8473. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 tetor 2021 19:48 (CEST) 31jjyf0g2tksmj9o6jv60xn72a2cbdw 0 289229 2980986 2126875 2026-05-15T20:01:36Z Leutrim.P 113691 2980986 wikitext text/x-wiki {{italic title}} '''This Is Me ... Then''' është albumi i tretë në studio nga këngëtarja amerikane [[Jennifer Lopez]]. U lëshua në 25 nëntor 2002, nga Epic Records. Para lëshimit të tij, Lopez filloi një marrëdhënie të profilit të lartë me Ben Affleck dhe një cirk i mediave që pasoi. Lidhja e saj me Affleck shërbeu si frymëzimi i saj kryesor për albumin, i cili i kushtohet atij. Fillimisht e planifikuar të dalë në treg vitin e ardhshëm, This Is Me ... Pastaj data e lëshimit u shty me shpejtësi, pasi beqari i tij kryesor, "Jenny from the Block", u zbulua me qëllim nga Tommy Mottola, kreu i Sony Music Entertainment. Për regjistrimin e albumit, Lopez rekrutoi edhe një herë Cory Rooney, Troy Oliver dhe Dan Shea, të gjithë me të cilët kishte punuar në albumet e saj të mëparshme. Ajo vendosi të zhvendosej nga një pop-dance i pastër në më shumë një R&B dhe tinguj shpirti, i ndikuar nga muzika e shpirtit që ajo u rrit duke dëgjuar. Materiali i hedhjes së rekordeve u integrua me hip hopin dhe muzikën pop. Gjatë prodhimit të tij, Lopez u ndikua nga veprat e Michael Jackson, Luther Vandross dhe Stevie Wonder ndër të tjera. Ky është unë ... Pastaj morën vlerësime të përziera nga kritikët e muzikës. Disa vlerësuan drejtimin e saj muzikor, duke e vlerësuar atë albumin e saj më të fortë deri më tani, ndërsa të tjerët kritikuan prodhimin e tij dhe performancën vokale të Lopez. Albumi vazhdoi të arrijë sukses tregtar, duke arritur numrin dy në Shtetet e Bashkuara ku ka shitur 2.6 milion kopje. Ai gjithashtu arriti në dhjetëshen e parë në vende të tilla si Kanada, Francë, Gjermani, Japoni, Hollandë, Suedi dhe Zvicër. Albumi shkoi për të shitur mbi 6 milion kopje në të gjithë botën. [3] Singleja kryesore e albumit, "Jenny from the Block", me Styles P dhe Jadakiss of The Lox, u bë një sukses ndërkombëtar, duke arritur kulmin në tre në Shtetet e Bashkuara. Sidoqoftë, publikimi i tij u pasua nga notorizimi i videos së saj muzikore, e cila paraqiti Affleck. Beqarja që prej atëherë është përdorur si nofkë për Lopez në media, e njohur si një nga këngët e saj të nënshkrimit. Singli i dytë i albumit "All I Have" që përfshin reperin LL Cool J arriti gjithashtu sukses tregtar, duke u bërë single-i i katërt numër një në Shtetet e Bashkuara. "Unë jam i lumtur", singlei i tretë, interpretoi në mënyrë të moderuar. Videoja muzikore e beqarit u prit me një vlerësim kritik, por shkaktoi polemikë për rikrijimin e skenave nga filmi i vitit 1983 Flashdance. Sony dhe Lopez u paditën për këtë, por padia u hodh poshtë. This Is Me ... Pastaj krijova një teke të katërt me titull "Baby I Love U!" e cila nuk arriti të shënojë në shumicën e rajoneve. == Lista e këngëve == * Still - Leshuar me 1 qershor 2002 * Loving you - Leshuar me 4 Korrik 2002 * I'm glad Leshuar me 8 Prill 2003 * The one Leshuar me 5 Qershor 2002 * Dear Been Leshuar me 13 Nentor 2002 * All i have (bashkpunim me LL Cool J) Leshuar me 15 Dhjetor 2002 * Jenny from the block leshuar me 24 Shtator 2002 * Again Leshuar me 11 Qeshor 2002 * You belong to me Leshuar me 13 Maj 2002 * I've been think Leshuar me 8 Qershor 2002 * Baby i love you Leshuar me 6 Qershor 2002 * The One (Version 2) leshuar me 29 qershor 2002 == Shiko edhe == * [[Jennifer Lopez]] == Burime == 5pyv663zlme7d920yot07e9fmeftlv1 0 290314 2981101 2957530 2026-05-16T03:53:30Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981101 wikitext text/x-wiki {{Infobox webfaqe|name=Rotten Tomatoes|logo=[[Skeda:Rotten Tomatoes logo.svg|250px]]|url={{URL|https://rottentomatoes.com/}}|commercial=Po|type=Grumbullues i recenzimeve për film dhe TV|registration=Sipas dëshirës|owner={{Plainlist| * Fandango Media:<ref name = "revamp">{{Cite web|url=https://variety.com/2019/digital/news/rotten-tomatoes-audience-scores-verified-fandango-ticket-buyers-1203224424/|title=Rotten Tomatoes Revamps Movie Audience Scores to Focus on Verified Ticket Buyers|language=en|last=Spangler|first=Todd|date=2019-05-23|website=Variety (magazine)|quote=NBCUniversal’s Fandango acquired the reviews-aggregation site in 2016 from Warner Bros., which retains a 25% stake in Rotten Tomatoes.|access-date=2020-05-02}}</ref> ** WarnerMedia (25%) ** NBCUniversal (75%) }}|launch_date=|footnotes=<ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2016/02/17/fandango-buys-rotten-tomatoes-flixster/|title=Fandango snaps up Rotten Tomatoes and Flixster|language=en|publisher=Engadget(AOL)|access-date=19 shkurt 2016}}</ref><ref name="anthonyd'alessandro">{{cite web|url=https://deadline.com/2016/02/fandango-acquires-rotten-tomatoes-flixster-1201704373/|title=Fandango Acquires Rotten Tomatoes & Flixster - Deadline|language=en|author=Anthony D'Alessandro|work=Deadline Hollywood|publisher=Penske Media Corporation|access-date=19 shkurt 2016}}</ref><ref name="alexa">{{cite web|title=Rottentomatoes.com Traffic, Demographics and Competitors - Alexa|language=en|url=https://www.alexa.com/siteinfo/rottentomatoes.com|website=www.alexa.com|accessdate=12 prill 2019|archive-date=20 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120163240/https://www.alexa.com/siteinfo/rottentomatoes.com|url-status=dead}}</ref>|date_of_launch={{start date and age|1998|08|12|df=yes}}}} '''Rotten Tomatoes''' është një uebfaqe amerikane për grumbullimin e recenzimeve për film dhe televizion. Kompania u lançua në gusht 1998 nga tre studentë universitarë në [[Universiteti i Kalifornisë, Berkeley|Universitetin e Kalifornisë, Berkeley]]: Senh Duong, Patrick Y. Lee dhe Stephen Wang.<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/business/hollywood/la-fi-ct-rotten-tomatoes-20170721-htmlstory.html|title=How Rotten Tomatoes became Hollywood's most influential — and feared — website|language=en|work=Los Angeles Times|access-date=18 prill 2018|issn=0458-3035}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://entrepreneurship.berkeley.edu/events/bps-a-fireside-chat-with-patrick-lee/|title=Entrepreneurial Best Practices Series: A Fireside Chat with Rotten Tomatoes Founder Patrick Lee - Berkeley-Haas Entrepreneurship Program|language=en|work=Berkeley-Haas Entrepreneurship Program|access-date=18 prill 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://alumni.berkeley.edu/community/berkeley-150/notable-alumni|title=Notable Cal Alumni|language=en|date=21 shkurt 2018|access-date=18 prill 2018|publisher=Cal Alumni Association, UC Berkeley}}</ref><ref>{{Cito web|url=https://angel.co/swang75|title=Stephen Wang|language=en|website=angel.co|accessdate=18 prill 2018}}</ref> Edhe pse emri "Rotten Tomatoes" ({{Përkthim|"Domatet e kalbura"}}) lidhet me praktikën e hedhjes së domateve të kalbura kur nuk pranojnë një [[Teatri|performancë të dobët skenike]], frymëzimi origjinal vjen nga një skenë ku shfaqen domate në filmin kanadez ''[[Léolo]]'' (1992).<ref>"[https://www.wired.com/story/behind-the-scenes-rotten-tomatoes%7CBehind the Scenes at Rotten Tomatoes]" by Simon Van Zuylen-Wood. ''WIRED''. January 21, 2020. Accessed February 1, 2020.</ref> Që nga janari i vitit 2010, Rotten Tomatoes ka qenë në pronësi të Flixster, e cila nga ana e saj ishte blerë nga [[Warner Bros.]] më 2011. Në shkurt 2016, Rotten Tomatoes dhe faqja e saj mëmë Flixster u shitën te [[Fandango]], pronë e [[Comcast]]-it.<ref>{{Cite news|url=http://money.cnn.com/2016/02/17/media/fandango-rotten-tomatoes-flixster/index.html|title=Fandango acquires review site Rotten Tomatoes, Flixster|language=en|last=Pallotta|first=Frank|work=CNNMoney|access-date=18 prill 2018|archive-date=18 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418093135/http://money.cnn.com/2016/02/17/media/fandango-rotten-tomatoes-flixster/index.html|url-status=dead}}</ref> Warner Bros. mbajti një pakicë të aksioneve në njësitë e bashkuara, përfshirë Fandango.<ref name="revamp" /> Faqja ndikon shumë në mendimin paraprak të shikuesve të filmave, saqë në SHBA një e treta thonë që e konsultojnë atë para se të shkojnë në kinema.<ref>{{Cite web|last=Piacenza|first=Joanna|date=1 nëntor 2018|title=America Can Stomach Rotten Tomatoes|url=https://pro.morningconsult.com/articles/america-can-stomach-rotten-tomatoes|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004051532/https://pro.morningconsult.com/articles/america-can-stomach-rotten-tomatoes|archive-date=4 tetor 2023|access-date=2 tetor 2023|website=Morning Consult Pro|language=en}}</ref> Ajo është kritikuar për metodologjinë e vet — përmes së cilës i thjeshtëson recenzimet deri sa të mbërrijë tek një dikotomi e freskisë kundër kalbjes.<ref name=":1">{{cite web|last=Brown|first=Lane|date=6 shtator 2023|title=The Decomposition of Rotten Tomatoes|url=https://www.vulture.com/article/rotten-tomatoes-movie-rating.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906211453/https://www.vulture.com/article/rotten-tomatoes-movie-rating.html|archive-date=6 shtator 2023|access-date=8 shtator 2023|work=[[Vulture]]|publisher=[[Vox Media]]|language=en}}</ref> Ajo është kritikuar edhe për thjeshtësimin e manipulimit të recenzimeve, ku studiot filmike mund t'i kufizojnë shfaqjet e hershme për vetëm kritikët me anësi pozitive, mbi taktika të tjera.<ref name=":1" /> == Referime == {{Reflist|2}} == Lexim i mëtutjeshëm ==<!-- Nëse një burim në këtë seksion përdoret si referim apo lidhje e jashtme, hiqeni nga ky seksion. --> * {{cite web|last=Wilkinson|first=Alissa|date=13 gusht 2018|title=CinemaScore, Rotten Tomatoes, and movie audience scores, explained|url=https://www.vox.com/culture/2018/8/13/17657264/cinemascore-rotten-tomatoes-audience-score-metacritic-imdb|access-date={{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|website=[[Vox (webfaqe)|Vox]]|language=en}} * {{cite book|last1=Frey|first1=Mattias|title=Film Criticism in the Digital Age|last2=Sayad|first2=Cecilia|publisher=Rutgers University Press|year=2015|isbn=9780813570747|language=en}} == Lidhje të jashtme == * {{Official website|https://www.rottentomatoes.com/}} * {{Commonskat}} [[Kategoria:All articles containing potentially dated statements]] [[Kategoria:Faqe interneti]] [[Kategoria:Fandango]] [[Kategoria:Prona të internetit të themeluara në 1998]] [[Kategoria:Databaza filmike në internet]] [[Kategoria:Themelime në Shtetet e Bashkuara 1998]] 876sa3xp8uhw99vt28y6k7q313ihnha 1 291802 2981103 2976418 2026-05-16T04:16:20Z MajavahBot 122738 U arkivuan 2 diskutime nga faqja [[Diskutim:Kongresi i Manastirit]] 2981103 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Kongresi i Manastirit]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2037184 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110106021311/http://historiaemanastirit.webs.com/ për lidhjen http://historiaemanastirit.webs.com/. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 23 shtator 2019 23:57 (CEST) == Me ka bere shume përshtypje për kongresin e Manastirit == teper bukur [[Speciale:Kontributet/185.171.62.210|185.171.62.210]] 20 nëntor 2022 14:16 (CET) == Koment == kjo faqe esht shum cool ok?deri ktu ne rregull por ama ka gjera qe mungojne ose gjera qe nuk kan lidhje te parendesishme ok?u futa nje dite per te kerkuar te dhena per kongresin e manastirit dhe ca me del?asgje gjera jo m lidhje.un dua formimin e kongresit p.sh sepse vet faqja kete emer ka jo KONGRESI I MANASTIRIT por qe nuk flet per te.ca behet kshu njrez?do vini informacione apo jo?nese jo na i thoni te pakten mos te lodhemi kot duke kerkuar ok? ciao == Koment 2 == ::Nëse keni vërejtur në fillim të artikullit ka informacion i cili tregon qartë se artikulli është i pa formuar mirë, nuk ka referenca dhe i nevojitet përmirësim. Gjithashtu në atë tabelën sipër jeni të njoftuar se gjersa këto përmirësime të mos bëhen artikulli nuk mund të merret i sakt. ::Sa i përket plotësimit dhe përmirësimit të atikullit , këtu askush asgjë nuk ka përsipës. Të gjithë punojnë vullnetarisht, pra gjersa ndokujt nuk i kujtohet të e përmirësojë dhe të e plotësojë me referenca atëherë për kush e di se sa kohë do të mbetet si i till, ose mund të ndodh edhe ky material i pa rregulluar të griset. [[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 17 Nëntor 2008 21:46 (CET) == Përmbajtje që duhet bashkuar me atë të artikullit == Në gjashtë shekujt e fundit të historisë së popullit shqiptar, me sa hetoj, këto janë katër ikonat më të mëdha nacionale: Skënderbeu, Meshari, Alfabeti dhe Pavarësia e Shqipërisë si dhe kjo tani e Kosovës. Të flasësh për njërën nga ngjarjet më të mëdha të popullit tonë, atë të Kongresit të Alfabetit shqip, mbajtur në Manastir prej datës 14-22 nënto Kohëve të fundit në kulturën apo mos-kulturën tonë të debatimit në arenat e ndryshme të komunikimit publik po venerohet shpeshherë një prirje për fragmentarizimin e historisë kombëtare, prirje për dezintegrim, prirje për përmbysje vlerash shekullore, prirje për fetari ekstreme, prirje për sektarizim të historisë etj. Megjithëse në historinë tonë ka vende për plotësime dhe korrigjime. Këtu tani përfshij edhe çështjet lidhur me atë se kush e bëri Alfabetin shqip më shumë sesa tjetri duke e shmangur gjithë të vërtetën. Jo vetëm se disa nga katolikët shqiptarë po krekosen me këtë gjë, por kam dëgjuar po ngjashëm madje edhe nga klerikë myslimanë shqiptarë. Shumë kanë kontribuar. Dikush më pak e dikush më shumë. Por sipas një letre të Gjergj Qiriazit, nënkryetari i Kongresit dhe nikoqiri kryesor del se gjithë punën kryesore të Alfabetit e bën protestantët, kurse meritat i morën të tjerët për shkaqe të stilit të “jaranisë shqiptare”. Dihet shumë mirë prej përplot dokumenteve se në këtë Kongres fillimisht kryetar ishte zgjedhur Luigj Gurakuqi dhe jo Mit’hat Frashëri. Dihet shumë mirë se në këtë kongres u fjalosën, u përlan, u shtyn e gati sa nuk u rrahën Gjergj Fishta e Ndre Mjeda, që te dy priftërinj të lartë katolikë. Madje thuhet në një dokument se Mjedja ishte edhe i dehur. Dihet po ashtu se Kongresin dy ditët e para nuk e drejtoi M. Frashëri por Gjergj Qiriazi, në cilësinë e nënkryetarit të Kongresit. Dihet po ashtu shumë mirë se himin e Kongresit e shkroi Parashqevi Qiriazi, e cila ishte edhe sekretare e këtij kongresi. Kongresi i Manastirit u thirr nga Shoqëria “Bashkimi” nga qyteti i Manastirit, por ka dëshmi se kjo u bë nga Mit’hat Frashëri. Kongresi u mbajt në lokalet e shtëpisë “Bashkimi” të Manastirit si dhe në shtëpinë e familjes Qiriazi. Familja Qiriazi ishte kthyer në besimin protestant në fund të viteve 70-ta të shek. XIX. Kurrë nuk arrit që të dihet saktësisht se sa delegatë pati ky kongres, pasi variojnë shumë lista. Kërkesa origjinare për të pasur një alfabet unik për shkrimin shqip mori platformë ekskluzive nga ata që përkthenin tekstet e shenjta në shqip dhe ata që shkruanin e që botonin tekste shkollore, letrare e shkencore prej fillimit të shek. XIX. E kush shkruante dhe botonte në Shqipëri ato kohë? Gati askush tjetër pos Shoqatës Biblike Britanike, Bordit Amerikan dhe ungjillorëve shqiptarë. Figura qendrore e Kongresit të Manastirit ishte Gjergj Qiriazi, vëllai i cili zuri vendin e Gjerasimit pas vdekjes. Në vitin 1906 Gjergji ishte aktivisti më i zjarrtë i komitetit “Për lirinë e Shqipërisë” e Bajo Topullit. Gjergj Qiriazi, i cili përfaqësonte Shoqërinë Biblike Britanike, si dhe Gregor Cilka, pastor i Kishës Ungjillore ishin dy protestantët që ishin edhe anëtarë të Komisionit të Alfabetit. Gjergji ishte nënkryetar i Shoqërisë “Bashkimi” të Manastirit si dhe themelues i gazetës “Bashkimi i Kombit” më 1909 në Manastir. Po në këtë shtëpi u vendos edhe shtypshkronja. Varri i Gjergjit është në Manastir. Vëllai tjetër i Gjerasimit Konstatini ishte ai i cili mbante korenspodencë me Jeronim De Radën. Pesë delegatë protestantë me të drejtë vote në Kongres ishin: Gjergj Qiriazi, Parashqevi Qiriazi, Grigor Cilka, Sami Pojani, Petro Nini Luarasi, kurse dy delegate ishin vëzhguese: Violet Kenedi dhe Fillomena Bonati. Këta shtatë persona përfaqësonin Kishën Ungjillore, Shoqërinë Biblike si dhe Bordin Amerikan. Prandaj mbështetur në këto të dhëna për Kongresin e Manastirit shtrohet pyetja me modesti dhe me pragmatizëm se kush në të vërtetë ishte në krye të kësaj valleje? Historia shqiptare, me përjashtime shumë të vogla, edhe pas 100 vjetëve ende e symbyll rolin e lëvizjes protestante shqiptare për funksionin kyç në bërjen e alfabetit shqip, për kulturën, letërsinë dhe identitetin e kombit tonë, sidomos në shek. XIX dhe në çerekun e parë të shek. XX. Historia shqiptare është shkruar gjatë komunizmit dhe aty ka probleme të sistemit dhe të metodologjisë. Komunizmi nuk i dha shumë rëndësi Kongresit të Alfabetit. Pyetje tjetër me shumë interes është kjo: po pse u mbajt Kongresi i Alfabetit në Manastir, dhe jo në një qytet tjetër? Çfarë meritash kulturore, etnike, historike dhe gjeografike paraqiste Manastiri në krahasim p.sh. me Shkodrën, Elbasanin, Korçën, Beratin apo qytete tjera të Shqipërisë? Manastiri në këto kohë ishte qendra më e organizuar e e kulturës shqiptare dhe e krishterimit protestant dhe se kjo bërthamë kombëtare ishte foleja ku u lind Kongresi i Shkronjave. Për të gjithë protestantët shqiptarë, duke filluar nga Gjerasimi si dhe misionet ungjillore amerikane kishin preferenca të vazhdueshme që Manastiri të mbetej qendra e krishterimit protestant, por Shoqëria Biblike Britanike ishte në favor të krijimit të qendrës së këtillë në Korçë. Një tjetër qasje ndryshe mes protestantëve shqiptarë dhe ShBBH kishte të bënte lidhur me alfabetin e botimeve. Protestantët sugjeronin alfabetin latin sipas traditës së veriut, kurse SHB mendonte se me këtë alfabet mund të botoheshin soll shkrimet në gegërisht, kurse me alfabet kryesisht grek për botimet në toskërisht. Pse dhe kur filloi që të hesht historia shqiptare për protestantët shqiptarë jo vetëm për rolin e tyre në bërjen e alfabetit shqip por edhe për ndikimet e tjera që ata i kanë sjellë kulturës shqiptare. Mbreti Zog më 1933 e ndaloi veprimtarinë protestante në Shqipëri nën akuzën se ata janë spiunë të Amerikës dhe të Britanisë së Madhe. Kurse regjimi komunist këtë e kishte bukë të gatuar. Pra heshtja ka ndodhur ose edhe sot ndodh për shkak se ne si shqiptarë kemi lejuar që dikush të na krijojë artificialisht harta ose qarqe kuazi-kulturorogjike, harta kuazi-politike, harta të biznesit, harta fetarësie në popullin tonë. Qe vlerësimi i M. Gramenos për babain e protestantizmit ndër shqiptarët: “Kurrë nuk duhet harruar shërbimet e mëdha që i ka sjellë çështjes një “fole kombëtare” e cila ishte një qendër dhe një fortesë ku mblidheshin edhe që ku përhapeshin ndjenjat e shkëndijat kombëtare. Kjo fole ishte shkolla e vajzave në Korçë, e themeluar prej të pavdekurit dërgimtar kombëtar Gjerasim Qiriazi, emrin e të cilit historia e Shqipërisë do ta shkruajë me shkronja të arta duke u mburr me veprat edhe me shërbimet e tij ta paçmuara që ka sjellë mbi altarin e atdheut” Ja çka thotë një raport statistikor mbi protestantët në Perandorinë Osmane, duke u përfshirë këtu edhe trojet shqiptare, i janar të vitit 1894: kishte 892 shkolla misionare ku mësonin 23.027 nxënës; ishin 484 misionarë të huaj; kishte 1817 shërbestarë ose punëtorë vendës; ishin 202 kisha protestante të organizuara; kishte 21.312 pjesëmarrës nëpër shërbesa; dhe në total kishte mbi 84.000 protestantë. Në shekullin XIX tek shqiptarët në Ballkan protestantët e gjetën rrethanën e përshtatshme historike për të bërë dritë për popullin shqiptar. Xhevat Lloshi lidhur me këtë thotë “ai që ndihmonte shqipen në shekullin e kaluar (XIX), të Rilindjes sonë, e kishte historikisht të fituar betejën”. Kongresi i Manastirit në fakt nuk doli me rezultate shumë të qarta. U miratua që të përdoreshin dy alfabete: ai i Manastirit dhe i Stambollit. U vendos që pas dy vjetësh të mbahet edhe një kongres tjetër, i njohur si Kongresi i dytë i Alfabetit, mbajtur në prill të vitit 1910 në Manastir. Pas publikimit të rezultateve të Kongresit të parë, por edhe atij të dytë, pati shumë kundërshtime e përkrahje, si dhe mitingje e kundërmitingje të njohura si mitingjet e shkronjave. Të zhgënjyer kishte nga të gjitha anët sikurse edhe nga komunitet fetare tradicionale shqiptare. Komuniteti i vetëm që ishte i kënaqur ishte ai protestant. Ndikimet kulturore protestante në bërjen e Alfabetit shqip Këto janë ndikimet e pashlyeshme që i bëri Lëvizja protestante ungjillore në historinë dhe kulturën shqiptare e që lidhen kryesisht me bërjen direkte ose indirekte të Kongresit të Manastirit, duke filluar prej vitit 1824-1908: 1. Hapjen e shkollave shqipe në Shqipëri sikurse në Manastir, Korçë, gjimnazin “Zosimea” në Janinë etj. Shkollë për vajza nuk kishte askund tjetër në Europë por kjo gjendej në Korçë si vizioni më madh i Gjerasimit. 2. Formimi i kishës uniate shqiptare në Elbasan ishte një reflektim i drejtpërdrejtë i kishës ungjillore në popullin shqiptar si ide që të unifikohej kombi. Prej kësaj i ka rrënjët ideja e autoqefalitetit të KOSh. Vizioni për kërkesa të bashkimit dhe lirisë të kombit ishte lajtmotivi që e mishëruan të gjithë rilindësit tanë. 3. Veprimtaria ungjillore (fetare) ishte e para lëvizje që ishte në përputhje të drejtpërdrejtë edhe me arsimin dhe interesin kombëtar të shqiptarëve. Sipas një dokumenti të janarit 1899 shihet se patriarku grek kishte kërkuar që në të gjitha kishat ortodokse të predikohet se “gjuha shqipe duhet çrrënjosur përgjithmonë nga zemrat e shqiptarëve ortodoksë pasi gjuha shqipe është gjuhë e protestantëve”. 4. Formimin e shoqërive shqiptare në Shqipëri si për shembull “Vëllazëria Ungjillore” që ngjalli përhapjen e ungjillit dhe zhvillimin e letërsisë shqiptare. 5. Fillimi i botimit dhe i shtypit të gazetës në Shqipëri “Letra e Vëllazërisë” 6. Shkrimin dhe botimin e librave në Shqipëri dhe jashtë saj të zhanreve të ndryshme (libër këngësh, me vjersha, me përmbajtje shkollore, tregime, fjalorë, gramatikë, literaturë biblike etj.) me porosi të “dashnorëve të dritës”. 7. Përpjekjet e para për një marrëveshje se me çfarë alfabeti të botoheshin të gjitha librat shqipe del qysh në gjysmën e shek. XIX në krye me Kristoforidhin dhe Thomsonin, e pastaj edhe me Gjerasim Q. të cilët kishin preferenca për përdorimin e alfabetit latin, përkatësisht të atij alfabeti me të cilën ishin shkruar librat e qarkut kulturor verior. Këtu kemi idenë: një popull – një alfabet! 8. Bërjen e alfabetit shqip; Drejtues të lëvizjes ungjillore ishin në krye të Kongresit të Manastirit. Kristo Dako, kujton: “shqiptarë të ditur, myslimanë, katolikë, ortodoksë dhe protestantë erdhën së bashku si vëllezër”. 9. Botimi dhe ribotimi i të gjitha teksteve sidomos në shek. XIX bërë nga lëvizja ungjillore pati një ndikim të drejtpërdrejtë edhe tek botimet tjera jashtë truallit shqiptarë, qoftë tek diaspora, qoftë tek arbëreshët e Italisë sikurse edhe tek botimet e albanologëve të huaj që nisin interesimin për gjuhën dhe kulturën shqiptare prej botimit të Dhiatës së Re në vitin 1827. Botimet protestante i përdorën edhe këta albanologë të njohur: Falmerajeri, Hani, Bopi, Kamarda, Gustav Majeri etj. 10. Hapja e shtypshkronjës në Manastir “Bashkimi i Kombit” ishte një indikim tjetër potenciali se kush ishte bërthama e Alfabetit. Drejtor i shtypshkronjës ishte Gjergj Qiriazi. 11. Duke botuar libra shqip u ringjall dhe shtohej dashuria për gjuhën shqipe, për popullin shqiptar, për çlirimin e Shqipërisë dhe formimin e kombit shqiptar, si dhe në zgjidhjen përfundimtare të alfabetit shqip. 12. Premisa e parë për një gjuhë letrare që mund ta kuptonin të gjithë shqiptarët vinte nga lëvizja protestante ungjillore pasi në disa raste ata në vend që botimet e tyre t’i bënin në toskërisht dhe në gegërisht ata kërkonin që të bëheshin në të folmen e Elbasanit për të gjithë shqiptarët. 13. Premisa të krijimit të filozofisë së shkollimit kombëtar me bazë sekularizmin. 14. Që femra të përfshihej në shoqëri (edukim, arsim, bamirësi) ishte kërkesë ekskluzive e Gjerasimit dhe kjo ndoshta më së mirë u konkretizua kur u formua Shoqëria letrare për gratë “Ylli i Mëngjesit”. Një shoqatë e tillë nuk ekzistonte në Europë. 15. Teatri shqip për femrat zë fill nga shfaqja e dramës “Vilhelm Teli”, e cila u përgatit nga P. Qiriazi. 16. Botimi i gramatikës së parë shqipe nga një shqiptar në Shqipëri – Kristoforidhi. 17. Shqiptarët myslimanë dhe të krishterë, shtresat e gjëra, nuk kishin takime të përbashkëta publike ndërmjet tyre pasi osmanët i kishin ndarë shqiptarët në popullin (miletin) mysliman dhe në popullin (rajën) e krishterë - por “foleja kombëtare” protestante e theu këtë barrierë anadollake për herë të parë duke i bashkuar këta njerëz. Kështu shkruan në përkujtimet e saj Parashqevia. Këtu kemi pragmatizmin protestant se ata nuk i shikonin shqiptarët sipas përkatësisë fetare por sipas asaj etnike ose gjuhësore. 18. Sot është shumë aktuale, si shtet e shoqëri në Kosovë a në Shqipëri, për të bashkëpunuar me amerikanë dhe anglezë, por kjo gjë ishte bërë para më shumë se 130 vjetësh përmes protestantëve, në fakt shkaku pse ata erdhën mes nesh ishte ungjilli, pasi askush prej nesh nuk i kishte ftuar, dhe këtu e shoh atë kontaktin e parë në këto lidhje shumë të çmueshme dhe tejet të rëndësishme. Kështu u hapën lidhjet e para shqiptare mes këtyre dy popujve. 19. Prej vitit 1824/27 kur u bën botimet e para e deri kur ndalohet veprimtaria protestante ungjillore nga Zog, më 1933, ka 56 tituj të ndryshëm që kanë ndikuar në gjithë letërsinë, kulturën dhe historinë tonë. Lista e botimeve shqip 1824-1895 Kjo është lista e botimeve dhe e ribotimeve shqip të Dhiatës së Re si dhe pjesë të tjera të Shkrimit të Shenjtë nga protestantët prej vitit 1824-1895 si njëra nga shtysat kryesore në bërjen e alfabetit: 1824 Ungjilli i Mateut (shqip dhe greqisht; botimi i parë shqip i një libri të Shkrimit; përkthyer nga Vangjel Meksi më 1819-21;); 1827 Dhiata e Re (shqip dhe greqisht; botimi i parë shqip i tërë Dhiatës së Re; përkthyer nga V. Meksi. Ky botim i DHR në Ballkan është i pari nga gjuhët tjera: dy vjet para atij bullgar; 20 vjet para atij rumun; 60 vjet para atij serb etj. E folmja e shqipes këtu është labërishtja); 1835 Dhiata e Re (disa pjesë të DHR nga 1827 tek fjalori gjermanisht-shqip dhe gramatika shqipe nga Ksilanderi); 1838 Dhiata e Re (DHR përkthimi i Meksit; kishte dëshmi sipas J. Vretos se ishte bërë një ribotim edhe këtë vit); 1844 Dhiata e Re (një dëshmi nga Jani Vreto dhe dëshmi nga një shkrimtar bullgar se Naum Veqilharxhi kishte përkthyer dhe botuar DhR. Naumi ishte në lidhje me SHBBH për shumë kohë. Ishte takuar në Konstadinopojë me Kristoforidhin. Sipas burimeve rumune ai ishte ndër të rrallët që kishte pasaportë britanike. Ky fakt sikurse edhe fakti që na thotë Dh. Shutereqi se “ E vështirë, në mos e pamundur, që protestantët të botonin diçka nga një shkrimtar që nuk kishte koncepte të njëjta me ta”); 1858 Dhiata e Re (shqip dhe greqisht; ribotim i përkthimit të Meksit të vitit 1827; 843 fq. Ky botim pati ndikim të madh tek arbëreshët); 1866 Ungjijt dhe Veprat (përkthimi KK; 420 fq.); 1868 Psalteri (përkthyer nga KK; 122 fq.); 1868 Ungjilli i Mateut (arbërisht; Sicili; përkthimi Piano De Greci, 116 fq.); 1869 Dhiata e Re (përkthimi i KK; 346 fq.); 1870 Ungjilli i Mateut (gegnisht; Skutari; përkthimi Françesko Rossi; redaktue nga Gaspër Krasniqi, Mirëditë; 115 fq.); 1872 Dhiata e Re (përkthimi dhe redaktimi KK; 491 fq.); 1872 Ungjijt dhe Veprat (ribotim nga përkthimi KK; 287 fq.); 1872 Psalteri (përkthimi i KK me redaktim; 126 fq.); 1878 Ungjilli i Mateut (përkthim i KK i redaktuar); 1879 Dhiata e Re (shqip dhe greqisht; redaktim i përkthimit të V. Meksit nga KK; 724 fq.); 1879 Ungjijt (shqip dhe greqisht; redaktim i përkthimit të Meksit nga KK; 423 fq.); 1879 Ungjilli i Markut (në shqip dhe greqisht; përkth. KK; 423 fq.); 1880 Zanafilla dhe Dalja (KK; në gegërisht; 188 fq.); 1882 Deutoronomi (toskërisht); 1884 Zanafilla dhe Dalja (KK; 188 fq.);1884 Ligji i Përtërirë (përkth.KK; fq.70); 1884 Fjalët e Urta dhe Isaija (përk. KK; Konstadinopojë; 150 fq.); 1886 Ungjilli i Mateut (Shqip dhe greqisht; Konstadinopojë; 92 fq.); 1886 Luka (rishikuar nga Pandeli Sotiri); 1889 Zanafilla (përgatiti dhe mbikëqyri nga GjQ; Bukuresh; shkronja të reja – latine; 253 fq.); 1890 Bibla (dëshmi se ishte përkthyer dhe përgatitur tërë Bibla në gjuhën shqipe); 1889 Ungjilli i Mateut (përgatiti dhe mbikëqyri GJQ; Bukuresht; 154 fq.); 1895 Psalteri (redaktimi dhe përgatitja nga Gjerasim Qiriazi dhe A. Thompson; -botuesi Konstadinopojë; me karaktere të vjetra; 241 fq.) Libra shkollore dhe letrare 1866-1912 Këtu po listojmë botimet shkollore dhe letrare që ishin shkruar (botuar) nga autorë protestantë ose me ndihmën e protestantëve. Abetarja, nga Kristoforidhi, në gegërisht, e para Abetare në shqip (me ndihmën e Tomsonit); Katekizmi; Abetarja, nga Kristoforidhi, në toskërisht; Histori e shkrimeve të shenjta, në gegërisht; Histori e shkrimeve të shenjta, në toskërisht; Gramatika e gjuhës shqipe, nga Kristoforidhi; Pengu i kaçakëve, më 1892 i Gjerasim Qiriazit, roman; Fizika, Gjergj Qiriazi; Gjahu i malësorëve, Kristoforidhi; Kristomaci, Gjerasim Qiriazi; Fjalori, Kristoforidhi; Këngë të shenjtëruara; Abetare, Parashqevi Qiriazi etj. Përfundime 1. Era protestante tek shqiptarët fillon prej vitit 1816 me anë të letrës së Robert Pinkertonit, dhe kështu gati po bëhen 200 vjet. 2. Kisha protestante ndër shqiptarët zuri vend kryesisht për shkak se kisha katolike dhe ajo ortodokse, sikurse edhe feja islame, i kishin lënë asaj terren të mjaftueshëm e të paprekshëm duke e shpërfillur botimin, predikimin dhe lutjen në gjuhën e popullit – gjuhën shqipe! 3. Gati gjithë shekulli XIX ishte shekulli i botimeve protestante në gjuhën shqipe, si dhe i hapjes së shkollave shqipe e që së bashku përfituan përbërësit kryesor që shtyn jo vetëm bërjen e alfabetit shqip, por edhe realizimin e shumë ideve dhe të përpjekjeve të tjera shqiptare si popull i lirë, i qytetëruar dhe i modernizur. 4. Protestantët shqiptarë ishin nikoqir të Kongresit, ishin në kryesi të Kongresit, ishin disa delegatë me të drejtë vote dhe disa me jo këtë të drejtë, ishin në Komitetin e Kongresit dhe botuan të parët libra me këtë alfabet menjëherë pas Kongresit. Po këta persona e përgatitën edhe Kongresin e Dytë të Manastirit më 1910. Burimet Foleja Kombëtare (40 vjetori i Institutit KYRIAS, 1931, Tiranë); Fletë nga historiku i shkollës sonë (materiale dhe dokumente, 1963, Tiranë); Cilët janë protestantët; Korçë, 1931; Kristomacia, Sofje, 1902; Xh. Kuanrud, Besë Shpresë dhe Dashuri, Tiranë, 1998; E. Jacques, Shqiptarët, Tiranë, 1997; A. Thomson, Shtigje biblike në Shqipërinë e Rilindjes Kombëtare, Prishtinë, 2001; M. Krasniqi, Shqiptarët dhe Shoqëria Biblike, Prishtinë, 2008; Dh. Shuteriqi, Shkrimet shqipe, Prishtinë, 1978; Xh. Lloshi, Kristoforidhi përmes dokumenteve, Tiranë, 2005; H.N. Brailsford, Macedonia: Itc race and their future, London, 1906. == Përmbajtja == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], hidhni një sy te kjo faqe diskutimi pasi paska përmbajtja të madhe. Mbase ndonjë pjesë duhet kaluar në hapësirën kryesore, mbase duhet fshirë apo arkivuar (pasi të rregullohen problemet me formatimin). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 maj 2026 12:08 (CEST) 05rix68uwgw6ugi0xyi3uhf0fl9eixl 0 293034 2981111 2977531 2026-05-16T05:36:44Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981111 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Samu Castillejo | image = Samu Castillejo in Milanello 2020 (cropped).jpg | caption = Castillejo në vitin 2020 | fullname = Samuel Castillejo Azuaga | birth_date = {{birth date and age|1995|1|18|df=yes}} | birth_place = [[Málaga]], Spanjë | height = 1.82 m | position = Sulmues krahu | currentclub = [[Johor Darul Ta'zim F.C.|Johor Darul Ta'zim]] | clubnumber = 70 | youthyears1 = 2004–2006 | youthclubs1 = Explanada FS | youthyears2 = 2006–2007 | youthclubs2 = UD Mortadelo | youthyears3 = 2007–2012 | youthclubs3 = [[Málaga CF|Málaga]] | years1 = 2011–2014 | clubs1 = [[Atlético Malagueño|Málaga B]] | caps1 = 75 | goals1 = 22 | years2 = 2014–2015 | clubs2 = [[Málaga CF|Málaga]] | caps2 = 34 | goals2 = 1 | years3 = 2015–2018 | clubs3 = [[Villarreal CF|Villarreal]] | caps3 = 91 | goals3 = 9 | years4 = 2018–2022 | clubs4 = [[A.C. Milan|Milan]] | caps4 = 86 | goals4 = 7 | years5 = 2022–2024 | clubs5 = [[Valencia CF|Valencia]] | caps5 = 25 | goals5 = 4 | years6 = 2023–2024 | clubs6 = → [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] (huazim) | caps6 = 17 | goals6 = 0 | years7 = 2025– | clubs7 = [[Johor Darul Ta'zim F.C.|Johor Darul Ta'zim]] | caps7 = 3 | goals7 = 0 | nationalyears1 = 2011 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle U-16 e futbollit|Spanja U16]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2011–2012 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle U-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps2 = 9 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2015 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle U-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | club-update = 28 gusht 2025 }} '''Samuel Castillejo Azuaga''' (lindur më 18 janar 1995), i njohur si '''Samu Castillejo''', është një futbollist spanjoll që luan si sulmues krahu për klubin malajzian [[Johor Darul Ta'zim F.C.|Johor Darul Ta'zim]].<ref>{{cite web |title=Samu Castillejo - Player profile |url=https://www.transfermarkt.com/samu-castillejo/profil/spieler/195171 |publisher=Transfermarkt |access-date=5 maj 2026 |language=en}}</ref> == Karriera me klube == Castillejo u formua në akademinë e [[Málaga CF|Málaga]], ku më pas debutoi edhe me ekipin e parë. Në vitin 2015 u transferua te [[Villarreal CF|Villarreal]], ku u bë pjesë e rregullt e skuadrës në [[La Liga]]. Në vitin 2018 kaloi te [[A.C. Milan|Milan]], klub me të cilin fitoi [[Serie A]] në sezonin 2021–2022. Në vitin 2022 u transferua te [[Valencia CF|Valencia]], ndërsa sezonin 2023–2024 e kaloi në huazim te [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]].<ref>{{cite web |title=Official Statement Samu Castillejo |url=https://www.valenciacf.com/en-official-statement-samu-castillejo-2022-07-12 |publisher=Valencia CF |date=12 korrik 2022 |access-date=5 maj 2026 |language=en}}</ref> Pas largimit nga Valencia, në shkurt 2025 ai u bashkua me [[Johor Darul Ta'zim F.C.|Johor Darul Ta'zim]] në Malajzi.<ref>{{cite web |title=Samu Castillejo joins Johor Darul Ta'zim |url=https://as.com/futbol/internacional/samu-castillejo-se-una-al-spanish-johor-n/ |publisher=AS |access-date=5 maj 2026 |language=es |archive-date=18 qershor 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250618124244/https://as.com/futbol/internacional/samu-castillejo-se-una-al-spanish-johor-n/ |url-status=dead }}</ref> == Karriera ndërkombëtare == Castillejo ka luajtur për ekipet kombëtare të moshave të Spanjës, përfshirë përfaqësueset U16, U17 dhe U21. == Stili i lojës == Castillejo luan kryesisht si sulmues krahu. Ai përdor më shumë këmbën e majtë dhe mund të luajë në të dy krahët e sulmit. == Trofetë == '''Milan''' * [[Serie A]]: 2021–22 == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Lindje 1995]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Sportistë nga Malaga]] [[Kategoria:Futbollistë spanjollë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren spanjolle]] [[Kategoria:Futbollistë në Málaga CF]] [[Kategoria:Futbollistë në Villarreal CF]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Milan]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] 0j5662tvj8jv6b3xwk7e16x3qfjobel 1 294123 2981106 2979141 2026-05-16T04:20:49Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kafshët Fantastike: Krimet e Grindelvaldit/Arkivi 1]] 2981106 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kafshët Fantastike: Krimet e Grindelvaldit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{WikiPotter}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kafshët Fantastike: Krimet e Grindelvaldit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979140 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200929114328/https://laplumedepoudlard.com/deces-de-daniele-hugues-interprete-de-la-nounou-de-croyance-bellebosse-irma-dugard për lidhjen https://laplumedepoudlard.com/deces-de-daniele-hugues-interprete-de-la-nounou-de-croyance-bellebosse-irma-dugard. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 maj 2026 17:33 (CEST) lssaiwuo2jr8qoeruxlj1hn8xruzpdg 1 296841 2981112 2172001 2026-05-16T05:36:45Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981112 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Samu Castillejo]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2172000 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180407182650/https://www.villarrealcf.es/en/first-team/villarreal-cf/squad/player/776-Samuel+Castillejo+Azuaga për lidhjen https://www.villarrealcf.es/en/first-team/villarreal-cf/squad/player/776-Samuel+Castillejo+Azuaga. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 12:06 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Samu Castillejo]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981111 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250618124244/https://as.com/futbol/internacional/samu-castillejo-se-una-al-spanish-johor-n/ për lidhjen https://as.com/futbol/internacional/samu-castillejo-se-una-al-spanish-johor-n/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 07:36 (CEST) bps102i9rq0ebudn9jg9kbfm0s24zki 0 298992 2980868 2181031 2026-05-15T18:32:34Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Ansamble shqiptare]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980868 wikitext text/x-wiki Ansambli Artistik “Haziz Ndreu” 'Nderi i Kombit' eshte nje ansambel i ri per nga emri por drejtuesit e tij,organizatoret,krijuesit dhe interpretuesit si:1.Hazis Ndreu ( "Artist i Merituar","Mjeshter i madh"). 2.Xhelil Ymeri(dirigjent,kompozitor). 3.Avni Ndreu (Koreograf). 4. Arif Vladi (kantautor, "Mjeshte i Madh", Presidenti Fondacionit Mbarkombetar "Lura" pjese e te cilit eshte Ansambli "Folk Alb"). 5.Prof.Dr. Bujar Kapexhiu (skenarist,aktor,regjizor, "Mjeshte i Madh"). 6.Perparim Tomcini (kompozitor). 7.Edmond Zhulali (kompozitor). 7.Llesh Nikolla (regjizor). 9.Sherif Dervishi (kengetar). 10.Qerim Sula (kengetar, "Mjesher i Madh"). 11.Edlira Gjoni (instrumentiste) etj. ,pra stafi I tij ka nje pervoje te vyer artistike,krijuese,ekzekutuese shume vjecare. Nuk eshte rastesi qe gjithe pervoja dhe arritjet artistike 10 vjet me pare,ne 29 shtator 2010 u formalizua ne krijimin e Ansamblit ne emrin e madh te “Nderit te Kombit’ Haziz Ndreu. Ne repertorin e tij numerohen me dhjetra valle,kenge e interpretime te tjera krijuese,duke bere qe emri I ketij Ansambli te pushtoj hapesirat mbarekombetare e ato nderkombetare si ne: Turqi,Rumani,Bullgari,Itali,Kosove,Maqedoni etj. Ansambli jone ka performuar ne disa televizione prestigjoze nderkombetare e kombetare si: Rai Uno,Tv Romania,TRT Turk,RTK Kosove,RTV Koha Tetove,Top Channel ,Vizon Plus,Tv Klan , TVSH ne koncertet e medha festive, e ato te Vitit te Ri duke kulmuar ne momentin kur akrepat trokasin per ndrimin e Vitit. Ansambli Artistik Haziz Ndreu" 'Nderi i Kombit' ka marre pjese ne realizimin e disa videoklipeve me kengetar te njohur si: Arif Vladi,Zef Beka,Lek Pecnikaj,Elizabeta Marku,Vera Laci,Lirim Hoxha,Edi Furra,Abedin Zenuni,Haxhi Maqellara e dhjetera kengetar te tjere te permendur ne rang kombetar. Ansambli Artitstik “Haziz Ndreu” (Nderi I Kombit) eshte vleresuar me cmime kombetare ne dhjetera festivale artistike folklorike mbarekombetare si: -Me kupen fituese ne 'FESTIVALIN MBAREKOMBETAR TE GJIMNASTRADES' me rastin e 100 vjetorit te pavarsise mes 32 grupeve pjesmarrese. - Certifikate ne Festivalin Kombetar per femijet Jetime. - Ne Festivalin Mbarekombetar Rahovec Kosove, “Performanca me e mire e Festivalit”. - Dy vite rradhas ne Festivalin Mbarekombetar “Sofra Dardane”,Cmim te Dyte ne 2018,Cmim te Pare ne 2019. - Cmimin “Dasma Shqiptare”ne festivalin mbarekombetar “Kenge Jeho” Struge. - Cmim te Dyte ne Festivalin Mbarekombetar “Na bashkon Kenga dhe Vallja Shqipe” Plave e Guci,Mal I ZI. - Cmim te Trete ne Festivalin Mbarekombetar te Talenteve te Reja ne Puke. - Cmim te pare ne Festivalin Mbarekombetar “Ruaj Traditen,Festo Ship”. -Cmim “Begatia e Festivalit" ne Festivalin Mbarekombetar “Burrimet e Sharrit” Tetove. -Kupe ne Festivalin Kombetar te organizuar nga bashkia e Tiranes. -Ne vitin 2015 Bashkia Kamez e ka vlersuar kete Ansambel me Titullin “Artisti I Vitit”. E shume e shume cmime,vleresime e diploma te tjera ne festivale e veprimtari te ndryshme. Ansambli Artistik “Haziz Ndreu” (Nderi I Kombit) ka perfaqesuar ne menyre dinjitoze vlerat me te mira te folklorit,etnografis e kultures shqiptare ne dhjetera festivale nderkomberate ne mbare Europen,ku vleresimi ka qene maksimal nga organizatoret e ketyre festivaleve e per rrjedhoje pothuajse ne te gjitha rastet na kane vleresuar me trofe e cmime,si ne: Turqi,Rumani,Bullgari,Maqedonin e Veriut,Mal te ZI,Poloni,Itali etj. Megjithese viti 2020 ishte viti I trishte I pandemise,Ansambli Artistik “Haziz Ndreu” (Nderi I Kombit) ka marr pjese ne 3 festivale virtuale nderkombetare ne Prill,Maj dhe Nentor te organizuara per grupmosha te ndryshme dhe ne te 3 festivalet artistet tane jane vleresuar nga jurit nderkombatere te perbere nga 17 anetare nga e gjithe bota me cmim te pare dhe cmimin e madh “Grand Prix”. Vleresim dhe per koreografin e ansamblit qe ishte pjese e kesaj jurie nderkombetare,pa te drejte vote per Shqiperine. Gjithashtu Ansambli Artistik “Haziz Ndreu” (Nderi I Kombit) ishte I ftuar nga Ansambli ‘Federico Angelica’ Aviano,Itali per te pershendetur virtualisht ne ceremonit festive me rastin e krijimit te ketij Ansambli. Ansambli Artistik “Haziz Ndreu” (Nderi I Kombit) ka qene prezent ne ceremoni zyrtare organizuar per ngjarje,personalitete te shquara historike e shoqerore,ne raste vleresimesh personalitetesh kjo ka bere qe te ndjehemi te vleresuar nga organizatoret kryesor te ketyre veprimtarive. Ansambli Artistik “Haziz Ndreu” (Nderi I Kombit) eshte nje Ansambel grupesh zinxhir (akademi) te organizuar ne grupe nga mosha 5 vjec e larte. Jane me mijera artiste qe kane kalur ne pervojen e ketij Ansambli ne keto 10-vjet,duke mbushur skenat dhe sheshet e Tiranes,Kamzes,Dibres e mbare Shqiperise. Ne shfaqjet e organizuara here pas here nga ky ansambel artistet si: Arif Vladi (Mjeshter I Madh),Liri Rrasha (Mjeshter e Madhe),Vera Laci (Mjeshter e Madhe),Sherif Dervishi (Mjeshter I Madh,pas vdekjes),Dardan Pepkola si dhe kengetarja dhe valltarja Erida Stana.Valltaret: Adem Kurti,Fabjon Isufaj,Fatjona Ismailukaj,Eralda Jaurri,Serxho Rricku,Ergys Doci,Kristjan Kavalli,Marsida Zhgjuni,Orinda Prenci,Rexhina Qerimi,Livia Bushpepa,Ledion Zhgjuni,Jugers Muca,Sara Ndreu e tjere.Krijmtaria e ketij ansambli e ardhur nga ajka e kompozitoreve si: Perparim Tomcini (Mjeshter I Madh,pas vdekjes),Edmond Zhulali (Mjeshter I Madh),Kol Susaj dhe udheheqja artistike nen drejtimin e “Mjeshtrit te Madh” Xhelil Ymeraj dhe mjeshtrit te koreografise Avni Ndreu ja kane rritur vlerat dhe permasat ketij ansambli duke I dhene statusin e nje ansambli kombetar profesionist. Mbeshtetje e fuqishme per Ansamblin Artistik “Haziz Ndreu” (Nderi I Kombit) ne kete rruge te gjate,te veshtire por te sukseshme ka dhene ndihma e pakursyer ne cdo rast e Presidentit te ketij Ansambli Artisti Veteran Z.Muharrem Gjoka. [[Kategoria:Ansamble shqiptare]] l66isbcbg07pokpntmgj5b151ejhruo 2980870 2980868 2026-05-15T18:36:00Z Leutrim.P 113691 2980870 wikitext text/x-wiki '''Ansambli Artistik “Haziz Ndreu” (Nderi i Kombit)''' është një ansambël [[Shqipëria|shqiptar]] i krijuar më 29 shtator 2010. Ansambli është themeluar nën emrin e artistit Haziz Ndreu dhe përbëhet nga një grup artistësh profesionistë në fushën e muzikës, vallëzimit dhe koreografisë. == Drejtues dhe krijues kryesorë == * Haziz Ndreu – themelues, Artist i Merituar * Xhelil Ymeri – dirigjent dhe kompozitor * Avni Ndreu – koreograf * Arif Vladi – kantautor, President i Fondacionit Mbarëkombëtar “Lura” * Prof. Dr. Bujar Kapexhiu – skenarist, aktor, regjizor * Perparim Tomcini dhe Edmond Zhulali – kompozitorë == Veprimtaria == Ansambli ka një repertor të gjerë që përfshin valle dhe këngë tradicionale shqiptare. Ai ka performuar në festivale dhe televizione kombëtare dhe ndërkombëtare në vende si Turqi, Rumani, Bullgari, Itali, Kosovë, Maqedoni e Veriut dhe Mal të Zi. == Çmime dhe vlerësime2 == Ansambli ka marrë pjesë në festivale mbarëkombëtare dhe ndërkombëtare, duke përfituar çmime të ndryshme për performanca dhe ruajtjen e traditës folklorike. Disa nga çmimet e tij përfshijnë: * Çmime në Festivalin Mbarëkombëtar të Gjimnastikës (100-vjetori i Pavarësisë) * Çmime në Festivalin Mbarëkombëtar “Sofra Dardane” * Çmime në Festivalin Mbarëkombëtar “Këngë Jeho” në Strugë * Çmime në Festivalin Mbarëkombëtar “Na bashkon Kënga dhe Vallja Shqipe” në Plavë e Guci * Çmime në Festivalin Mbarëkombëtar të Talenteve të Reja në Pukë * Çmime në Festivalin Mbarëkombëtar “Ruaj Traditën, Festo Shqip” Ansambli ka përfaqësuar folklorin dhe kulturën shqiptare në mënyrë ndërkombëtare dhe ka marrë pjesë edhe në festivale virtuale gjatë pandemisë COVID-19, duke fituar çmime si “Grand Prix” nga juritë ndërkombëtare. == Organizimi == Ansambli punon me grupe të ndryshme moshe, duke përfshirë fëmijë që nga mosha 5 vjeç. Ai konsiderohet një ansambël profesionist kombëtar në fushën e folklorit dhe kulturës shqiptare. == Shiko edhe == * [[Ansambli i Këngëve dhe Valleve Popullore]] == Burime == [[Kategoria:Ansamble shqiptare]] hkflghdnwgj46iutmx07z7soug573ul 0 303284 2980905 2827706 2026-05-15T18:56:57Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Transporti sipas vendit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980905 wikitext text/x-wiki '''Transporti''' Rrugët janë transportuesit kryesorë të trafikut të mallrave dhe udhëtarëve. Sistemi rrugor i Brazilit arriti në 1.98 milion km (1.23 milion mi) në 2002. Totali i rrugëve të asfaltuara u rrit nga 35,496 km (22,056 mi) në 1967 në 184,140 km (114,425 mi) në 2002. == Shiko edhe == == Referime == [[Kategoria:Transporti sipas vendit]] kzexwaacaezvc39rmx1camaoaxkqcfg 2980906 2980905 2026-05-15T18:58:21Z Leutrim.P 113691 2980906 wikitext text/x-wiki Per '''transportin në Brazil''' rrugët janë faktorë kryesorë të trafikut të mallrave dhe udhëtarëve. Sistemi rrugor i [[Brazili|Brazilit]] arriti në 1.98 milion km në 2002. Totali i rrugëve të asfaltuara u rrit nga 35,496 km në 1967 në 184,140 km në 2002. == Shiko edhe == * [[Transporti në Meksikë]] == Burime == [[Kategoria:Transporti sipas vendit]] rxye0n94o9vvgp4m2bqideqmpbaurxx 0 303939 2980842 2958765 2026-05-15T17:46:57Z Fjolla Berishaa 185569 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:la:Special:Redirect/revision/3528555|Servius Sulpicius Galba]]" 2980842 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidata}} [[Skeda:Stockholm_-_Antikengalerie_4_-_Büste_Kaiser_Galba.jpg|parapamje|Skulptura e Galbës (Pallati Mbretëror i Holmianit)]] [[Skeda:Galba.jpg|parapamje|[[Denarius|Denari]] i Galbës]] '''Servius Sulpicius Galba''' ( [[24 Dhjetor|24 dhjetor]] [[3 p.e.s.]] - [[15 janar]] [[69]] ) ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandor romak]] nga [[68|viti 68]] deri në vdekjen e tij, perandori i parë i vitit të katër perandorëve . == Familja == Ai lindi pranë Tarracinës . Familja e tij ishte shumë e pasur dhe fisnike, por Galba nuk kishte lidhje me gjashtë perandorët e parë. Babai i tij, [[Gaius Sulpicius Galba (consul 5 a.C.n.)|Gaius Sulpicius Galba,]] ishte bërë konsull në [[5 p.e.s.|vitin 5 p.e.s.]], vëllai i tij më i madh , Gaius Sulpicius Galba, ishte bërë konsull i zakonshëm në [[22|vitin 22]] p.e.s. dhe vdiq nga vetëvrasja në [[36|vitin 36.]] Në rininë e tij, ai u pa nga [[Augusti]] dhe Tiberi si një talent i madh. == Kurs me nderime == Ai ishte [[Pretori|pretor]] në [[20|vitin 20]] dhe konsull i rregullt në [[33|vitin 33.]] Gjatë shërbimit të tij ushtarak ai, fitoi një reputacion të mirë për disiplinë , autoritet dhe drejtësi si legat i Augustit pro praetore i Akuitanisë në [[32|vitet 31-32]] [[31|,]] i Gjermanisë Superiore në [[39|vitet 39]] deri në [[41|vitin 41]] ose [[42]], dhe më pas si prokonsull i Afrikës në [[44|vitet 44-46]] [[46|.]] Në vitin 46 mori edhe nderimet triumfale. Pas vdekjes së Kaligulës, miqtë e tij e këshilluan të merrte pushtetin, por ai refuzoi dhe i shërbeu me besnikëri perandorit të ri Klaud. Gjatë gjysmës së parë të sundimit të [[Neroni|Neronit]] në jetën private, derisa në [[60|vitin 60]] Neroni i dha provincën e Spanjës Terrakonense . Gjatë administratës të tij, ai ishte i varfër dhe i pavullnetshëm, por u përpoq të shmangte konfliktin me Neronin, i cili ishte bërë gjithnjë e më dyshues ndaj miqve dhe familjes së tij. == Perandor == [[Skeda:Bronze_Galba_MBA_Lyon.JPG|parapamje|Sestertiusi i Galbës, i cili u gjet [[Lion|në Lion]]]] Në [[68|vitin 68]], Gaius Julius Vindex ngriti një kryengritje kundër Neronit në Gali, ndërsa [[Praefectus praetorianus|prefekti i pretorian]]ëve [[Nymphidius Sabinus]] shpalli mbështetjen e tij për Galbën. Galba u shpall legat [[Senati Romak|i Senatit]] dhe, pas vrasjes së Neronit, u shpall perandor. Më pas ai vazhdoi [[Roma|për në Romë]], ku më 1 janar [[69]] ai hyri në konsullatën e dytë të zakonshme me Titus Vinius. Fillimisht u përshëndet nga Senati, urdhëroi që ai të shpëtohej, por ai nuk ishte kurrë popullor me popullin ose ushtarët. Ai madje refuzoi të shpërblente pretorianët. Miqtë e tij në të vërtetë, e qeverisnin në vend të tij. Së shpejti, legjionet në Gjermani kërkuan që Senati të zgjidhte një perandor të ri. Galba, duke kuptuar rrezikun për pushtetin e tij, adoptoi si trashëgimtar Pisonin. Ky vendim e ofendoi Othonin, ish-guvernator i Lusitanisë, i cili e kishte mbështetur Galbën që në fillim. Othoni u bashkua me pretorianët, të cilët e shpallën atë perandor. Galba u nis për të përballuar rebelët, por u vra së bashku me forcat e tij pranë Lacus Curtius më 15 janar. Sipas [[Taciti|Tacitit]]: i aftë për të sunduar, po të mos kishte sunduar". == Mbi zakonin dhe karakterin == “Statura e tij ishte e mesme”, thotë Suetoni, “me kokë pothuajse të qerosur, me sy të kaltër dhe hundë të kthyer. Duart dhe këmbët i kishte shumë të deformuara nga një sëmundje e nyjeve, sa që nuk ishte në gjendje të vishte këpucë apo të hapte dhe mbante libra. Në anën e djathtë të trupit ishte rritur edhe një masë mishi që varej poshtë, aq sa mezi lidhej me fashë" == Galba, mikpritësja dhe mysafirja == ...Megjithatë Suetoni raportoi se Galba ishte <nowiki>''një njeri i ushqimit të shkëlqyer''</nowiki> , duke pasur zakon që gjatë dimrit të hante edhe para agimit. Gjatë darkës, ai urdhëronte që mbetjet e ushqimeve të grumbulluara mbi duart e tij të shpërndaheshin përreth dhe të hidheshin te këmbët e atyre që qëndronin në këmbë." == Burime mbi jetën dhe mbretërimin e Galbës == * [[Aurel Viktori|Aureli Viktor]], ''Mbi Cezarët'' 6 * [[Dion Kasi|Dio]], ''Historia Romana'' liber 64 * ''Mishërimi i Cezarëve'' 6 * [[Eutropi]], ''Breviari'' 7.16 * [[Plutarku]], ''Jeta e Galbës'' * [[Svetoni|Suetoni]], ''Jetët e Cezarëve,'' Libri 7 "Galba" * [[Taciti]], ''Historitë'' {{NexInt}} * ''Appias nero galba'' (flutura) * ''Galba'' (flutur) * ''Hyperia galba'' == Shënime == <references /> == Bibliografia == * "Galba dhe Otho" në Rhiannon Ash, ''Ordering anarchy: Armies and leaders in Tacitus' Histories'' (Londër: Duckworth, 1999. ISBN 0715628003 ) fq. 73-94 * L. Braun, "Galba und Otho bei Plutarch und Sueton" në ''Hermes'' vëll. 120 (1992) fq 90-102 * S. Frangoulidis, "Tacitus, Plutarku and Suetonius on the death of Galba" në ''Favonius'' vëll. 3 (1991) f. 1-10 * H. Jucker, "Der Ring des Kaisers Galba" në ''Chiron'' vol. 5 (1975) faqe 349-364 * CL Murison, ''Galba, Otho dhe Vitellius: karriera dhe polemika'' . Hildesheim, 1993 * J. Sancery, ''Galba ou l'armée face au pouvoir'' . Paris, 1983 * P. Schunk, "Studien zur Darstellung des Endes von Galba, Otho und Vitellius in den Historien des Tacitus" në ''Symbolae Osloenses'' vëll. 39 (1964) fq 38-82 {{Index consulum sub principatu electorum|praedecessores=[[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (consul 32)|Gnaeus Domitius Ahenobarbus]] et [[Lucius Arruntius Camillus Scribonianus]]|annus=33<br />cum<br />[[Lucius Cornelius Sulla Felix (consul 33)|Lucio Cornelio Sulla Felici]]|successores=[[Paullus Fabius Persicus]] et [[Lucius Vitellius (consul 34)|Lucius Vitellius]]}}{{Index consulum sub principatu electorum|praedecessores=[[Tiberius Catius Asconius Silius Italicus]] et [[Publius Galerius Trachalus]] et [[Lucius Arruntius Camillus Scribonianus]]|annus=69<br />cum<br />[[Titus Vinius|Tito Vinio]] (Rufino ?)|successores=[[Vespasianus|Imp. Caesar Vespasianus Augustus]] II et [[Titus (imperator)|Titus Caesar Vespasianus]]}} [[Kategoria:Perandorë romakë]] [[Kategoria:Burra]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] bvo1ymmcnwejnnk9c691cv2d6busujc 2980895 2980842 2026-05-15T18:51:40Z Fjolla Berishaa 185569 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:la:Special:Redirect/revision/3528555|Servius Sulpicius Galba]]" 2980895 wikitext text/x-wiki {{NexInt}} [[Skeda:Stockholm_-_Antikengalerie_4_-_Büste_Kaiser_Galba.jpg|parapamje|Skulptura e Galbës (Pallati Mbretëror i Holmianit)]] [[Skeda:Galba.jpg|parapamje|[[Denarius|Denari]] i Galbës]] '''Servius Sulpicius Galba''' ([[24 Dhjetor|24 dhjetor]] [[3 p.e.s.]] - [[15 janar]] [[69]]) ishte një perandor romak nga viti 68 deri në vdekjen e tij, dhe ishte perandori i parë i të ashtuquajturit “Viti i katër perandorëve”. == Familja == Lindi pranë Terracina. Familja e tij ishte shumë e pasur dhe fisnike, por Galba nuk ishte i lidhur me gjashtë perandorët e parë romakë. Babai i tij, Gaius Sulpicius Galba, kishte qenë konsull zëvendësues në vitin 5 p.e.s., ndërsa vëllai i tij më i madh, po ashtu me të njëjtin emër Gaius Sulpicius Galba, u bë konsull i rregullt në vitin 22 dhe kreu vetëvrasje në vitin 36. Që në rininë e tij, ai u vlerësua si një person me talent të madh nga të dy perandorët Augustus dhe Tiberius. == Kurs me nderime == Ai sherbeu si pretor në vitin 20 dhe si konsull i rregullt në vitin 33. Për shkak të aftësive të tij ushtarake, kritikës së drejtë dhe sjelljes së barabartë, ai fitoi një reputacion të mirë si legat i Augustit me pushtet pretorian në provincën e Aquitanisë në vitet 31–32, në Germaninë e Epërme në vitet 39–41 (ose 42), dhe më pas si prokonsull i Afrikës në vitet 44–46. Në vitin 46 mori edhe nderime triumfale.Pas vdekjes së Kaligula, miqtë e tij e nxitën të merrte pushtetin, por ai e refuzoi dhe i shërbeu besnikërisht perandorit të ri Claudius.Gjatë pjesës së parë të sundimit të Nero, ai jetoi në jetën private, derisa në vitin 60 Neronit i dha provincën e Hispanisë Tarrakonense. Gjatë administrimit të tij ishte i plagësht dhe i pavendosur, por u përpoq të shmangte Nero, i cili ishte bërë gjithnjë e më dyshues ndaj miqve dhe familjarëve të tij. == Perandor == [[Skeda:Bronze_Galba_MBA_Lyon.JPG|parapamje|Sestertiusi i Galbës, i cili u gjet [[Lion|në Lion]]]] Në [[68|vitin 68]], Gaius Julius Vindex udhëhoqi një rebelim kundër Neronit në Gali, dhe [[Praefectus praetorianus|prefekti pretorian]] [[Nymphidius Sabinus]] deklaroi mbështetjen e tij për Galbën. Galba u bë legat [[Senati Romak|i Senatit]] dhe, pas vrasjes së Neronit, e shpalli veten perandor. Pastaj ai vazhdoi [[Roma|për në Romë]], ku më 1 janar [[69]] ai hyri në konsullatën e dytë të zakonshme me Titus Vinius . Në fillim senati urdhëroi që ai të shpëtohej, por ai nuk ishte kurrë popullor me popullin ose ushtarët. Ai madje refuzoi të lironte pretorianët. Miqtë e tij, në fakt, e sundonin. Shpejt legjionet në Gjermani kërkuan që Senati të zgjidhte një perandor të ri. Galba, duke e kuptuar rrezikun e tij, e adoptoi [[Lucius Calpurnius Piso Frugi Licinianus|Pison]] si trashëgimtar të tij. Kjo zgjedhje e ofendoi [[Otoni|Oton]], guvernatorin e vjetër [[Portugalia|të Lusitanisë]], i cili e kishte mbështetur Galbën që nga fillimi. Oto u bashkua me pretorianët, të cilët e shpallën perandor. Galba vazhdoi të kryente rebelët, por u vra me trupat e tij në Lacum Curtium më [[15 janar]] . Sipas [[Taciti|Tacitit]], "çdokush është i aftë të qeverisë me pëlqimin e tij, përveç nëse ka urdhëruar vetë". == Mbi zakonin dhe karakterin == "Ai ishte me shtat të mirë," thotë [[Svetoni|Suetoni]], "me kokë tullace, sy blu, hundë të varur dhe duar e këmbë aq të deformuara [[Articularis morbus|nga sëmundja e kyçeve]] saqë nuk mund të vishte këpucë, as të hapte e as të mbante libra fare. Mishi i tij ishte rritur edhe në anën e djathtë dhe varej aq shumë saqë ishte e vështirë të shtrëngohej fasha... Ai ishte i prirur ndaj epshit për meshkuj, dhe vetëm për ata që ishin shumë të ashpër dhe të pjekur." == Galba, mikpritësja dhe mysafirja == ... Megjithatë, Suetoni raporton se Galba "ishte një njeri i dhënë pas ushqimit të shkëlqyer", "të cilin ai e kishte zakon ta hante edhe para agimit në dimër. Gjatë darkës ... ai urdhëronte që mbetjet të mbarteshin përreth, të grumbulloheshin mbi duart e tij dhe të shpërndaheshin te këmbët e atyre që ishin në këmbë." == Burime mbi jetën dhe mbretërimin e Galbës == * [[Aurel Viktori|Aureli Viktor]], ''Mbi Cezarët'' 6 * [[Dion Kasi|Dio]], ''Historia Romana'' liber 64 * ''Mishërimi i Cezarëve'' 6 * [[Eutropi]], ''Breviari'' 7.16 * [[Plutarku]], ''Jeta e Galbës'' * [[Svetoni|Suetoni]], ''Jetët e Cezarëve,'' Libri 7 "Galba" * [[Taciti]], ''Historitë'' <references /> * ''Appias nero galba'' (flutura) * ''Galba'' (flutur) * ''Hyperia galba'' == Shënime ==   == Bibliografia == * "Galba and Otho" në Rhiannon Ash, ''Ordering anarchy: Armies and leaders in Tacitus' Histories'' (Londër: Duckworth, 1999. ISBN 0715628003 ) fq. 73-94 * L. Braun, "Galba und Otho bei Plutarch und Sueton" në ''Hermes'' vëll. 120 (1992) fq 90-102 * S. Frangoulidis, "Tacitus, Plutarku and Suetonius on the death of Galba" në ''Favonius'' vëll. 3 (1991) f. 1-10 * H. Jucker, "Der Ring des Kaisers Galba" në ''Chiron'' vol. 5 (1975) faqe 349-364 * CL Murison, ''Galba, Otho dhe Vitellius: karriera dhe polemika'' . Hildesheim, 1993 * J. Sancery, ''Galba ou l'armée face au pouvoir'' . Paris, 1983 * P. Schunk, "Studien zur Darstellung des Endes von Galba, Otho und Vitellius in den Historien des Tacitus" në ''Symbolae Osloenses'' vëll. 39 (1964) fq 38-82 {{Index consulum sub principatu electorum|praedecessores=[[Tiberius Catius Asconius Silius Italicus]] et [[Publius Galerius Trachalus]] et [[Lucius Arruntius Camillus Scribonianus]]|annus=69<br />cum<br />[[Titus Vinius|Tito Vinio]] (Rufino ?)|successores=[[Vespasianus|Imp. Caesar Vespasianus Augustus]] II et [[Titus (imperator)|Titus Caesar Vespasianus]]}} [[Kategoria:Perandorë romakë]] [[Kategoria:Burra]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] a9qo7ck8w88m57t4l15ruviijsg1ba5 2980898 2980895 2026-05-15T18:52:59Z Fjolla Berishaa 185569 2980898 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Stockholm_-_Antikengalerie_4_-_Büste_Kaiser_Galba.jpg|parapamje|Skulptura e Galbës (Pallati Mbretëror i Holmianit)]] [[Skeda:Galba.jpg|parapamje|[[Denarius|Denari]] i Galbës]] '''Servius Sulpicius Galba''' ([[24 Dhjetor|24 dhjetor]] [[3 p.e.s.]] - [[15 janar]] [[69]]) ishte një perandor romak nga viti 68 deri në vdekjen e tij, dhe ishte perandori i parë i të ashtuquajturit “Viti i katër perandorëve”. == Familja == Lindi pranë Terracina. Familja e tij ishte shumë e pasur dhe fisnike, por Galba nuk ishte i lidhur me gjashtë perandorët e parë romakë. Babai i tij, Gaius Sulpicius Galba, kishte qenë konsull zëvendësues në vitin 5 p.e.s., ndërsa vëllai i tij më i madh, po ashtu me të njëjtin emër Gaius Sulpicius Galba, u bë konsull i rregullt në vitin 22 dhe kreu vetëvrasje në vitin 36. Që në rininë e tij, ai u vlerësua si një person me talent të madh nga të dy perandorët Augustus dhe Tiberius. == Kurs me nderime == Ai sherbeu si pretor në vitin 20 dhe si konsull i rregullt në vitin 33. Për shkak të aftësive të tij ushtarake, kritikës së drejtë dhe sjelljes së barabartë, ai fitoi një reputacion të mirë si legat i Augustit me pushtet pretorian në provincën e Aquitanisë në vitet 31–32, në Germaninë e Epërme në vitet 39–41 (ose 42), dhe më pas si prokonsull i Afrikës në vitet 44–46. Në vitin 46 mori edhe nderime triumfale.Pas vdekjes së Kaligula, miqtë e tij e nxitën të merrte pushtetin, por ai e refuzoi dhe i shërbeu besnikërisht perandorit të ri Claudius.Gjatë pjesës së parë të sundimit të Nero, ai jetoi në jetën private, derisa në vitin 60 Neronit i dha provincën e Hispanisë Tarrakonense. Gjatë administrimit të tij ishte i plagësht dhe i pavendosur, por u përpoq të shmangte Nero, i cili ishte bërë gjithnjë e më dyshues ndaj miqve dhe familjarëve të tij. == Perandor == [[Skeda:Bronze_Galba_MBA_Lyon.JPG|parapamje|Sestertiusi i Galbës, i cili u gjet [[Lion|në Lion]]]] Në [[68|vitin 68]], Gaius Julius Vindex udhëhoqi një rebelim kundër Neronit në Gali, dhe [[Praefectus praetorianus|prefekti pretorian]] [[Nymphidius Sabinus]] deklaroi mbështetjen e tij për Galbën. Galba u bë legat [[Senati Romak|i Senatit]] dhe, pas vrasjes së Neronit, e shpalli veten perandor. Pastaj ai vazhdoi [[Roma|për në Romë]], ku më 1 janar [[69]] ai hyri në konsullatën e dytë të zakonshme me Titus Vinius . Në fillim senati urdhëroi që ai të shpëtohej, por ai nuk ishte kurrë popullor me popullin ose ushtarët. Ai madje refuzoi të lironte pretorianët. Miqtë e tij, në fakt, e sundonin. Shpejt legjionet në Gjermani kërkuan që Senati të zgjidhte një perandor të ri. Galba, duke e kuptuar rrezikun e tij, e adoptoi [[Lucius Calpurnius Piso Frugi Licinianus|Pison]] si trashëgimtar të tij. Kjo zgjedhje e ofendoi [[Otoni|Oton]], guvernatorin e vjetër [[Portugalia|të Lusitanisë]], i cili e kishte mbështetur Galbën që nga fillimi. Oto u bashkua me pretorianët, të cilët e shpallën perandor. Galba vazhdoi të kryente rebelët, por u vra me trupat e tij në Lacum Curtium më [[15 janar]] . Sipas [[Taciti|Tacitit]], "çdokush është i aftë të qeverisë me pëlqimin e tij, përveç nëse ka urdhëruar vetë". == Mbi zakonin dhe karakterin == "Ai ishte me shtat të mirë," thotë [[Svetoni|Suetoni]], "me kokë tullace, sy blu, hundë të varur dhe duar e këmbë aq të deformuara [[Articularis morbus|nga sëmundja e kyçeve]] saqë nuk mund të vishte këpucë, as të hapte e as të mbante libra fare. Mishi i tij ishte rritur edhe në anën e djathtë dhe varej aq shumë saqë ishte e vështirë të shtrëngohej fasha... Ai ishte i prirur ndaj epshit për meshkuj, dhe vetëm për ata që ishin shumë të ashpër dhe të pjekur." == Galba, mikpritësja dhe mysafirja == ... Megjithatë, Suetoni raporton se Galba "ishte një njeri i dhënë pas ushqimit të shkëlqyer", "të cilin ai e kishte zakon ta hante edhe para agimit në dimër. Gjatë darkës ... ai urdhëronte që mbetjet të mbarteshin përreth, të grumbulloheshin mbi duart e tij dhe të shpërndaheshin te këmbët e atyre që ishin në këmbë." == Burime mbi jetën dhe mbretërimin e Galbës == * [[Aurel Viktori|Aureli Viktor]], ''Mbi Cezarët'' 6 * [[Dion Kasi|Dio]], ''Historia Romana'' liber 64 * ''Mishërimi i Cezarëve'' 6 * [[Eutropi]], ''Breviari'' 7.16 * [[Plutarku]], ''Jeta e Galbës'' * [[Svetoni|Suetoni]], ''Jetët e Cezarëve,'' Libri 7 "Galba" * [[Taciti]], ''Historitë'' <references /> * ''Appias nero galba'' (flutura) * ''Galba'' (flutur) * ''Hyperia galba'' == Shënime ==   == Bibliografia == * "Galba and Otho" në Rhiannon Ash, ''Ordering anarchy: Armies and leaders in Tacitus' Histories'' (Londër: Duckworth, 1999. ISBN 0715628003 ) fq. 73-94 * L. Braun, "Galba und Otho bei Plutarch und Sueton" në ''Hermes'' vëll. 120 (1992) fq 90-102 * S. Frangoulidis, "Tacitus, Plutarku and Suetonius on the death of Galba" në ''Favonius'' vëll. 3 (1991) f. 1-10 * H. Jucker, "Der Ring des Kaisers Galba" në ''Chiron'' vol. 5 (1975) faqe 349-364 * CL Murison, ''Galba, Otho dhe Vitellius: karriera dhe polemika'' . Hildesheim, 1993 * J. Sancery, ''Galba ou l'armée face au pouvoir'' . Paris, 1983 * P. Schunk, "Studien zur Darstellung des Endes von Galba, Otho und Vitellius in den Historien des Tacitus" në ''Symbolae Osloenses'' vëll. 39 (1964) fq 38-82 {{Index consulum sub principatu electorum|praedecessores=[[Tiberius Catius Asconius Silius Italicus]] et [[Publius Galerius Trachalus]] et [[Lucius Arruntius Camillus Scribonianus]]|annus=69<br />cum<br />[[Titus Vinius|Tito Vinio]] (Rufino ?)|successores=[[Vespasianus|Imp. Caesar Vespasianus Augustus]] II et [[Titus (imperator)|Titus Caesar Vespasianus]]}} [[Kategoria:Perandorë romakë]] [[Kategoria:Burra]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] bxxlj6uinahjpkeaxkurhqs99m0x5en 2980902 2980898 2026-05-15T18:55:17Z Fjolla Berishaa 185569 Krijuar nga përkthimi i seksionit "Familia" nga faqja "[[:la:Special:Redirect/revision/3528555|Servius Sulpicius Galba]]" 2980902 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Stockholm_-_Antikengalerie_4_-_Büste_Kaiser_Galba.jpg|parapamje|Skulptura e Galbës (Pallati Mbretëror i Holmianit)]] [[Skeda:Galba.jpg|parapamje|[[Denarius|Denari]] i Galbës]] '''Servius Sulpicius Galba''' ([[24 Dhjetor|24 dhjetor]] [[3 p.e.s.]] - [[15 janar]] [[69]]) ishte një perandor romak nga viti 68 deri në vdekjen e tij, dhe ishte perandori i parë i të ashtuquajturit “Viti i katër perandorëve”. == Familja == Lindi pranë Terracina. Familja e tij ishte shumë e pasur dhe fisnike, por Galba nuk ishte i lidhur me gjashtë perandorët e parë romakë. Babai i tij, Gaius Sulpicius Galba, kishte qenë konsull zëvendësues në vitin 5 p.e.s., ndërsa vëllai i tij më i madh, po ashtu me të njëjtin emër Gaius Sulpicius Galba, u bë konsull i rregullt në vitin 22 dhe kreu vetëvrasje në vitin 36. Që në rininë e tij, ai u vlerësua si një person me talent të madh nga të dy perandorët Augustus dhe Tiberius. == Kurs me nderime == Ai sherbeu si pretor në vitin 20 dhe si konsull i rregullt në vitin 33. Për shkak të aftësive të tij ushtarake, kritikës së drejtë dhe sjelljes së barabartë, ai fitoi një reputacion të mirë si legat i Augustit me pushtet pretorian në provincën e Aquitanisë në vitet 31–32, në Germaninë e Epërme në vitet 39–41 (ose 42), dhe më pas si prokonsull i Afrikës në vitet 44–46. Në vitin 46 mori edhe nderime triumfale.Pas vdekjes së Kaligula, miqtë e tij e nxitën të merrte pushtetin, por ai e refuzoi dhe i shërbeu besnikërisht perandorit të ri Claudius.Gjatë pjesës së parë të sundimit të Nero, ai jetoi në jetën private, derisa në vitin 60 Neronit i dha provincën e Hispanisë Tarrakonense. Gjatë administrimit të tij ishte i plagësht dhe i pavendosur, por u përpoq të shmangte Nero, i cili ishte bërë gjithnjë e më dyshues ndaj miqve dhe familjarëve të tij. == Perandor == [[Skeda:Bronze_Galba_MBA_Lyon.JPG|parapamje|Sestertiusi i Galbës, i cili u gjet [[Lion|në Lion]]]] Në [[68|vitin 68]], Gaius Julius Vindex udhëhoqi një rebelim kundër Neronit në Gali, dhe [[Praefectus praetorianus|prefekti pretorian]] [[Nymphidius Sabinus]] deklaroi mbështetjen e tij për Galbën. Galba u bë legat [[Senati Romak|i Senatit]] dhe, pas vrasjes së Neronit, e shpalli veten perandor. Pastaj ai vazhdoi [[Roma|për në Romë]], ku më 1 janar [[69]] ai hyri në konsullatën e dytë të zakonshme me Titus Vinius . Në fillim senati urdhëroi që ai të shpëtohej, por ai nuk ishte kurrë popullor me popullin ose ushtarët. Ai madje refuzoi të lironte pretorianët. Miqtë e tij, në fakt, e sundonin. Shpejt legjionet në Gjermani kërkuan që Senati të zgjidhte një perandor të ri. Galba, duke e kuptuar rrezikun e tij, e adoptoi [[Lucius Calpurnius Piso Frugi Licinianus|Pison]] si trashëgimtar të tij. Kjo zgjedhje e ofendoi [[Otoni|Oton]], guvernatorin e vjetër [[Portugalia|të Lusitanisë]], i cili e kishte mbështetur Galbën që nga fillimi. Oto u bashkua me pretorianët, të cilët e shpallën perandor. Galba vazhdoi të kryente rebelët, por u vra me trupat e tij në Lacum Curtium më [[15 janar]] . Sipas [[Taciti|Tacitit]], "çdokush është i aftë të qeverisë me pëlqimin e tij, përveç nëse ka urdhëruar vetë". == Mbi zakonin dhe karakterin == "Ai ishte me shtat të mirë," thotë [[Svetoni|Suetoni]], "me kokë tullace, sy blu, hundë të varur dhe duar e këmbë aq të deformuara [[Articularis morbus|nga sëmundja e kyçeve]] saqë nuk mund të vishte këpucë, as të hapte e as të mbante libra fare. Mishi i tij ishte rritur edhe në anën e djathtë dhe varej aq shumë saqë ishte e vështirë të shtrëngohej fasha... Ai ishte i prirur ndaj epshit për meshkuj, dhe vetëm për ata që ishin shumë të ashpër dhe të pjekur." == Galba, mikpritësja dhe mysafirja == ... Megjithatë, Suetoni raporton se Galba "ishte një njeri i dhënë pas ushqimit të shkëlqyer", "të cilin ai e kishte zakon ta hante edhe para agimit në dimër. Gjatë darkës ... ai urdhëronte që mbetjet të mbarteshin përreth, të grumbulloheshin mbi duart e tij dhe të shpërndaheshin te këmbët e atyre që ishin në këmbë." == Burime mbi jetën dhe mbretërimin e Galbës == * [[Aurel Viktori|Aureli Viktor]], ''Mbi Cezarët'' 6 * [[Dion Kasi|Dio]], ''Historia Romana'' liber 64 * ''Mishërimi i Cezarëve'' 6 * [[Eutropi]], ''Breviari'' 7.16 * [[Plutarku]], ''Jeta e Galbës'' * [[Svetoni|Suetoni]], ''Jetët e Cezarëve,'' Libri 7 "Galba" * [[Taciti]], ''Historitë'' <references /> * ''Appias nero galba'' (flutura) * ''Galba'' (flutur) * ''Hyperia galba'' == Familja == Lindi pranë Terracina. Familja e tij ishte shumë e pasur dhe fisnike, por Galba nuk ishte i lidhur me gjashtë perandorët e parë romakë. Babai i tij, Gaius Sulpicius Galba, kishte qenë konsull zëvendësues në vitin 5 p.e.s., ndërsa vëllai i tij më i madh, po ashtu me të njëjtin emër Gaius Sulpicius Galba, u bë konsull i rregullt në vitin 22 dhe kreu vetëvrasje në vitin 36.Që në rininë e tij, ai u vlerësua si një person me talent të madh nga të dy perandorët Augustus dhe Tiberius. == Shënime ==   == Bibliografia == * "Galba and Otho" në Rhiannon Ash, ''Ordering anarchy: Armies and leaders in Tacitus' Histories'' (Londër: Duckworth, 1999. ISBN 0715628003 ) fq. 73-94 * L. Braun, "Galba und Otho bei Plutarch und Sueton" në ''Hermes'' vëll. 120 (1992) fq 90-102 * S. Frangoulidis, "Tacitus, Plutarku and Suetonius on the death of Galba" në ''Favonius'' vëll. 3 (1991) f. 1-10 * H. Jucker, "Der Ring des Kaisers Galba" në ''Chiron'' vol. 5 (1975) faqe 349-364 * CL Murison, ''Galba, Otho dhe Vitellius: karriera dhe polemika'' . Hildesheim, 1993 * J. Sancery, ''Galba ou l'armée face au pouvoir'' . Paris, 1983 * P. Schunk, "Studien zur Darstellung des Endes von Galba, Otho und Vitellius in den Historien des Tacitus" në ''Symbolae Osloenses'' vëll. 39 (1964) fq 38-82 {{Index consulum sub principatu electorum|praedecessores=[[Tiberius Catius Asconius Silius Italicus]] et [[Publius Galerius Trachalus]] et [[Lucius Arruntius Camillus Scribonianus]]|annus=69<br />cum<br />[[Titus Vinius|Tito Vinio]] (Rufino ?)|successores=[[Vespasianus|Imp. Caesar Vespasianus Augustus]] II et [[Titus (imperator)|Titus Caesar Vespasianus]]}} [[Kategoria:Perandorë romakë]] [[Kategoria:Burra]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] e7pchgq14kabatr5760vuk5i3bn7dm1 0 304534 2981039 2980547 2026-05-15T20:55:09Z ~2026-29268-80 187571 2981039 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[Shkëlqesia e tij]] | name = Bajram Begaj | image = Prime Minister Keir Starmer meets Albania President Bajram Begaj (54521430145) (cropped).jpg | caption = Begaj në 2025 | office = [[Presidenti i Shqipërisë|President i Shqipërisë]] | primeminister = [[Edi Rama]] | term_start = 24 korrik 2022 | term_end = | predecessor = [[Ilir Meta]] | successor = | order2 = 26 | office2 = Shefi i Shtabit të Përgjithshëm (Shqipëri){{!}}Shef i Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura Shqiptare | president2 = Ilir Meta | minister2 = [[Olta Xhaçka]]<br />[[Niko Peleshi]] | term_start2 = 29 korrik 2020 | term_end2 = 4 qershor 2022 | predecessor2 = [[Bardhyl Kollçaku]] | successor2 = Arben Kingji | birth_date = {{birth date and age|20|03|1967|df=y}} | birth_place = [[Rrogozhinë]], [[Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë|Shqipëri]] | party = [[Politikan i pavarur|I pavarur]] | spouse = Armanda Begaj | children = 2 | alma_mater = [[Universiteti i Mjekësisë, Tiranë|Fakulteti i Mjekësisë]] | profession = Oficial militar | allegiance = {{flagdeco|Albania|1946}}{{flag|Albania}} | branch = [[Ushtria Popullore Shqiptare|Ushtria Popullore Shqiptare]]<br>[[Forcat e Armatosura të Shqipërisë|Forcat e Armatosura Shqiptare]] | serviceyears = 1988–2022 | rank = [[File:ALB-Army-OF-7.svg|25px]] Gjeneral major }} '''Bajram Begaj''' (lindur më 20 mars 1967) është një politikan shqiptar dhe oficer ushtarak në pension, i cili aktualisht shërben si [[Presidenti i Shqipërisë|president i Shqipërisë]] që nga 24 korriku 2022.<ref name=":0">{{Cite web|title=Me 78 vota pro, Bajram Begaj zgjidhet Presidenti i 8-të i Shqipërisë {{!}} RTSH Lajme|url=https://lajme.rtsh.al/artikull/me-78-vota-pro-bajram-begaj-zgjidhet-presidenti-i-8-te-i-shqiperise-|access-date=2022-06-04|website=lajme.rtsh.al|language=en|archive-date=4 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604171219/https://lajme.rtsh.al/artikull/me-78-vota-pro-bajram-begaj-zgjidhet-presidenti-i-8-te-i-shqiperise-|url-status=dead}}</ref> Me një karrierë të gjatë në ushtrinë shqiptare, ai shërbeu si [[Shefi i Shtabit të Përgjithshëm Shqiptar|Shefi i 26-të i Shtabit të Përgjithshëm]] të [[Forcat e Armatosura të Shqipërisë|Forcave të Armatosura Shqiptare]] nga korriku 2020 deri në qershor 2022.<ref name="auto">{{Cite web|title=Bajram Begaj, Chief of Defence of Albania|url=http://www.nato.int/cps/en/natohq/who_is_who_177473.htm|website=NATO|language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|title=Major-General-Bajram-Begaj-appointed-as-the-new-Chief-of-the-General-Staff-of-the-Albanian-Armed-Forces|url=https://www.mod.gov.al/eng/index.php/newsroom/1228-major-general-bajram-begaj-appointed-as-the-new-chief-of-the-general-staff-of-the-albanian-armed-forces|access-date=2021-07-04|website=mod.gov.al|language=EN}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Head-of-Albanian-Armed-Forces-Emphasizes-Importance-Of-'Defender-Europe-21'|url=https://albaniandailynews.com/news/head-of-albanian-armed-forces-emphasizes-importance-of-defender-europe-21-|access-date=2021-07-04|website=albaniandailynews.com|language=EN}}</ref> Edhe pse i pavarur politikisht, më 3 qershor 2022, Begaj u propozua zyrtarisht nga [[Partia Socialiste e Shqipërisë|Partia Socialiste]] në pushtet si kandidat për raundin e katërt të [[Zgjedhjet presidenciale në Shqipëri, 2022|zgjedhjeve presidenciale 2022]]. Begaj është presidenti i pestë në historinë e Shqipërisë me formim ushtarak, pas [[Mbreti Zogu I|Ahmet Zogut]], [[Ramiz Alia|Ramiz Alisë]], [[Alfred Moisiu|Alfred Moisiut]] dhe [[Bujar Nishani|Bujar Nishanit]].<ref>{{Cite news|title=Kush është kandidati për President i shumicës socialiste|language=sq|agency=Euronews|url=https://euronews.al/kryesore/2022/06/03/profil-l-kush-eshte-kandidati-zyrtar-per-president|access-date=3 qershor 2022|archive-date=3 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603202954/https://euronews.al/kryesore/2022/06/03/profil-l-kush-eshte-kandidati-zyrtar-per-president/|url-status=dead}}</ref> == Jeta e hershme dhe karriera == Begaj ka lindur më 20 mars 1967, në [[Rrogozhina|Rrogozhinë]]. Ai u diplomua në [[Universiteti i Mjekësisë, Tiranë|Fakultetin e Mjekësisë]] në Tiranë në vitin 1989 dhe u bë mjek aktiv në vitin 1998. Pasi ka përfunduar doktoraturën profesionale mban titullin “Profesor i Asociuar” në Mjekësi. Gjatë karrierës së tij ushtarake 31-vjeçare, Begaj ka marrë pjesë në seminare të shumta trajnimi dhe ka përfunduar kurse në Siguri dhe Mbrojtje, Shkollën e Avancuar Pasuniversitare të Mjekësisë, Specializim Pasuniversitar në Gastrohepatologji, Kursin e Menaxhimit Spitalor dhe Kursin Strategjik të Udhëheqjes Mjekësore në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]], një kurs specializimi në mjekësi dhe një kurs shëndetësor në [[Greqia|Greqi]].<ref name="auto"/><ref name="auto1"/> Begaj ka shërbyer më parë si Komandant i Komandës së Doktrinës dhe Stërvitjes në Forcat e Armatosura Shqiptare. Ai ka mbajtur poste të tjera të ndryshme duke përfshirë: Shef i Njësisë Mjekësore Ushtarake dhe Zëvendës Drejtor Ushtarak i USHT-së, Drejtor i [[Spitali Ushtarak në Tiranë|Spitalit Ushtarak]], Drejtor i Inspektoriatit Shëndetësor etj. U emërua Shef i Shtabit të Përgjithshëm të [[Forcat e Armatosura të Shqipërisë|Forcave të Armatosura Shqiptare]] në korrik 2020. dhe mori detyrën më vonë atë muaj.<ref>{{Cite web|title=U dekretua gjeneral major nga presidenti Meta, kush është komandanti Bajram Bega?|url=https://www.balkanweb.com/profil-u-dekretarua-gjeneral-major-nga-presidenti-meta-kush-eshte-komandanti-bajram-bega|access-date=3 korrik 2020|website=BalkanWeb|language=sq}}</ref> == Presidenca (2022–tani) == Begaj u [[Zgjedhjet presidenciale në Shqipëri, 2022|zgjodh]] nga [[Kuvendi i Shqipërisë]] për rolin e presidentit më 4 qershor 2022, me 78 vota pro, 4 kundër dhe 1 abstenim. 57 deputetë të opozitës bojkotuan votimin, duke pretenduar se procesi i emërimit të kandidatëve ishte i parregullt.<ref>{{Cite web|title=Albania Elects Top General as Country’s New President|url=https://www.voanews.com/a/albania-elects-top-general-as-country-s-new-president-/6603918.html|access-date=2022-06-09|website=VOA|language=en}}</ref> Begaj u betua më 24 korrik 2022. == Jeta personale == Begaj është i martuar me Armanda Begajn, me të cilën ka dy djem, Dorianin dhe Klajdin.<ref>{{Cite web|date=5 qershor 2022|title=Nga zyrat e KLSH-së drejt titullit Zonjë e Parë, njihuni me Armanda Begajn, gruan e presidentit|url=https://dosja.al/politike/nga-zyrat-e-klsh-se-drejt-titullit-zonje-e-pare-njihuni-me-armanda-bega-i219574|access-date=10 prill 2023|website=www.dosja.al|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|date=20 qershor 2022|title=Pasuritë milionëshe të presidentit të ri, Bajram Begaj|url=https://www.kumtari.al/pasurite-milioneshe-te-presidentit-te-ri-bajram-begaj/|access-date=10 prill 2023|website=www.kumtari.al|language=sq|archive-date=10 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410231526/https://www.kumtari.al/pasurite-milioneshe-te-presidentit-te-ri-bajram-begaj/|url-status=dead}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Presidentë të Shqipërisë]] [[Kategoria:Njerëz nga Rrogozhina]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1967]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Tiranës]] [[Kategoria:Ushtarakë të Forcave të Armatosura të Shqipërisë]] j4zyo8pi08hi0ya3pvjv0ymfhqqawcc 828 305039 2981142 2952717 2026-05-16T11:03:37Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981142 Scribunto text/plain return { ["Side_box"] = 14000, ["Sister_project"] = 14000, ["Sister_project/styles.css"] = 14000, ["Spanja-cung"] = 2300, ["Stampa"] = 21000, ["Stili_kalendar"] = 2300, ["Str_find"] = 6500, ["Str_find/logic"] = 6500, ["Str_left"] = 13000, ["Str_len"] = 6600, ["Moduli:Separated_entries"] = 12000, ["Moduli:Settlement_short_description"] = 32000, ["Moduli:Side_box"] = 14000, ["Moduli:Side_box/styles.css"] = 14000, ["Moduli:String"] = 52000, ["Moduli:String2"] = 3600, } 8qktihk5gveo9jwmln81cazt2xnpfll 828 305040 2981143 2952720 2026-05-16T11:03:57Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981143 Scribunto text/plain return { ["Tabelamuajve"] = 2200, ["Talk_other"] = 6700, ["Template_link"] = 3500, ["Template_link_expanded"] = 9400, ["Tl"] = 3500, ["Tlx"] = 9400, ["Trim"] = 2100, ["Tung"] = 21000, ["TungWiki"] = 22000, ["Moduli:TableTools"] = 46000, ["Moduli:Template_link_general"] = 10000, ["Moduli:Template_wrapper"] = 6800, ["Moduli:Text"] = 33000, } 676ngonuittj0oz8qduaeqsrzv82z6k 828 305042 2981131 2952679 2026-05-16T10:59:47Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981131 Scribunto text/plain return { ["Category_handler"] = 9800, ["Citation"] = 2100, ["Cite_book"] = 14000, ["Cite_journal"] = 5600, ["Cite_news"] = 7200, ["Cite_web"] = 28000, ["Cito_web"] = 2400, ["Class"] = 2800, ["Class_mask"] = 2800, ["Clear"] = 4000, ["Color"] = 4100, ["Comma_separated_entries"] = 2000, ["Commons"] = 2400, ["Commonscat"] = 11000, ["Commonskat"] = 11000, ["Convert"] = 3700, ["Coord"] = 4100, ["Country_data_Franca"] = 4300, ["Cung"] = 8800, ["Cung_template"] = 9500, ["Moduli:Category_handler"] = 14000, ["Moduli:Category_handler/blacklist"] = 14000, ["Moduli:Category_handler/config"] = 14000, ["Moduli:Category_handler/data"] = 14000, ["Moduli:Category_handler/shared"] = 14000, ["Moduli:Check_for_clobbered_parameters"] = 36000, ["Moduli:Check_for_conflicting_parameters"] = 6800, ["Moduli:Check_for_unknown_parameters"] = 67000, ["Moduli:Citation/CS1"] = 38000, ["Moduli:Citation/CS1/COinS"] = 38000, ["Moduli:Citation/CS1/Configuration"] = 38000, ["Moduli:Citation/CS1/Date_validation"] = 38000, ["Moduli:Citation/CS1/Identifiers"] = 38000, ["Moduli:Citation/CS1/Utilities"] = 38000, ["Moduli:Citation/CS1/Whitelist"] = 38000, ["Moduli:Citation/CS1/styles.css"] = 38000, ["Moduli:Class"] = 2800, ["Moduli:Class/definition.json"] = 2800, ["Moduli:Class/styles.css"] = 2800, ["Moduli:Commons_link"] = 2700, ["Moduli:Convert"] = 3700, ["Moduli:Convert/data"] = 3700, ["Moduli:Convert/text"] = 3700, ["Moduli:Coordinates"] = 10000, ["Moduli:Coordinates/styles.css"] = 4100, } jlr0so7w0ozzfkixzm85e3bjny122wh 828 305043 2981134 2915002 2026-05-16T11:00:57Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981134 Scribunto text/plain return { ["Moduli:GetParameters"] = 3600, } lsz9zds3p9oounoil0t0lso7z6a3s9c 828 305044 2981130 2909712 2026-05-16T10:59:37Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981130 Scribunto text/plain return { ["Birth_date_and_age"] = 3500, ["Both"] = 37000, ["Br_separated_entries"] = 11000, ["Moduli:Buffer"] = 27000, } dyvwyyn8vgtbb71qlrdm5pxg8t0p9zj 828 305046 2981136 2952701 2026-05-16T11:01:57Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981136 Scribunto text/plain return { ["Lang"] = 3800, ["Lidhje_e_thyer"] = 5200, ["Lidhje_e_vdekur"] = 7800, ["Link_if_exists"] = 6400, ["Longitem"] = 3900, ["Loop"] = 2300, ["Moduli:Labelled_list_hatnote"] = 2000, ["Moduli:Lang"] = 4400, ["Moduli:Lang/ISO_639_synonyms"] = 4400, ["Moduli:Lang/configuration"] = 4400, ["Moduli:Lang/data"] = 4400, ["Moduli:Lang/data/iana_languages"] = 4400, ["Moduli:Lang/data/iana_regions"] = 4400, ["Moduli:Lang/data/iana_scripts"] = 4400, ["Moduli:Lang/data/iana_suppressed_scripts"] = 4400, ["Moduli:Lang/data/iana_variants"] = 4400, ["Moduli:Lang/data/is_latn_data"] = 4400, ["Moduli:List"] = 9200, } jnvlp3efrqq0ws9g4uoqg3awwxcntla 828 305047 2981133 2952691 2026-05-16T11:00:47Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981133 Scribunto text/plain return { ["FRA"] = 4300, ["Faqe_e_palidhur"] = 3100, ["File_other"] = 2500, ["Fix"] = 8300, ["Fix/category"] = 8300, ["Fix_comma_category"] = 31000, ["Flag"] = 7400, ["Flag/core"] = 7300, ["Flagicon"] = 3700, ["Flagicon/core"] = 3600, ["Force_plural"] = 2300, ["Fr"] = 4100, ["Franca-cung"] = 5400, ["Moduli:Footballer_positions"] = 2700, ["Moduli:Format_link"] = 4100, } 1svc3aeljcr6lhrkeuj1hqvtedms4z5 828 305048 2981145 2952728 2026-05-16T11:04:57Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981145 Scribunto text/plain return { ["Yesno"] = 43000, ["Yesno-no"] = 4200, ["Moduli:Yesno"] = 64000, } c8ik7r8upwpicczievrftshcr88lplt 828 305049 2981139 2952709 2026-05-16T11:02:48Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981139 Scribunto text/plain return { ["Order_of_magnitude"] = 2400, } 1u7b0lhvdi8o5inevs1x9ft3xcfkv8b 828 305050 2981144 2952723 2026-05-16T11:04:17Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981144 Scribunto text/plain return { ["URL"] = 4300, ["Udhëzuesi"] = 3200, ["Unbulleted_list"] = 5400, ["Moduli:URL"] = 4800, ["Moduli:Unicode_data"] = 4400, ["Moduli:Unsubst"] = 12000, } 9mhhkipnezri0y96uu84xm19ia6o6e6 828 305051 2981132 2952684 2026-05-16T11:00:07Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981132 Scribunto text/plain return { ["Delink"] = 2500, ["Designation/colour2"] = 2500, ["Designation/divbox"] = 2500, ["Designation/text"] = 2500, ["Documentation"] = 3000, ["Moduli:Date"] = 6800, ["Moduli:Delink"] = 3300, ["Moduli:Documentation"] = 4100, ["Moduli:Documentation/config"] = 4100, ["Moduli:Documentation/styles.css"] = 4100, } tktbdrng79k32pjbf93olbty5bnyvm7 828 305053 2981138 2952706 2026-05-16T11:02:27Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981138 Scribunto text/plain return { ["Navbar"] = 3000, ["Navbox"] = 23000, ["Nbsp"] = 2200, ["Nobold"] = 2600, ["Nobold/styles.css"] = 2600, ["Nowrap"] = 4400, ["Moduli:Namespace_detect/config"] = 15000, ["Moduli:Namespace_detect/data"] = 15000, ["Moduli:Navbar"] = 38000, ["Moduli:Navbar/configuration"] = 38000, ["Moduli:Navbar/styles.css"] = 37000, ["Moduli:Navbox"] = 24000, ["Moduli:Navbox/configuration"] = 24000, ["Moduli:Navbox/styles.css"] = 24000, } ihzrdg1d47u1lup2ut3o55ratlx6fth 828 305057 2981141 2952714 2026-05-16T11:03:17Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981141 Scribunto text/plain return { ["Reflist"] = 40000, ["Reflist/styles.css"] = 40000, ["Replace"] = 22000, ["Round"] = 2400, } gndbvcbhhyhwoudjtcssxf8ixdz0a2x 828 305059 2981140 2952711 2026-05-16T11:02:57Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981140 Scribunto text/plain return { ["PAGENAMEBASE"] = 40000, ["PAGENAMEU"] = 3100, ["Pagetype"] = 2900, ["Plainlist/styles.css"] = 21000, ["Pluralize_from_text"] = 32000, ["Portal"] = 6100, ["Precision"] = 2400, ["Preview_warning"] = 2000, ["Për_përmirësim"] = 2200, ["Moduli:Pagetype"] = 4900, ["Moduli:Pagetype/config"] = 4900, ["Moduli:Person_date"] = 4000, ["Moduli:Plain_text"] = 34000, } 5vimab15mvwkcmc28dsqcjaryq03n3y 828 305061 2981135 2952697 2026-05-16T11:01:27Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981135 Scribunto text/plain return { ["If_empty"] = 47000, ["Ifexist_not_redirect"] = 2800, ["Ifnoerror_then_show"] = 31000, ["Importance"] = 2800, ["Importance/colour"] = 2800, ["Importance_mask"] = 2800, ["Infobox"] = 46000, ["Infobox_Komunat_franceze"] = 6400, ["Infobox_football_biography"] = 2800, ["Infobox_medal_templates"] = 3100, ["Infobox_person"] = 3100, ["Infobox_settlement"] = 31000, ["Infobox_settlement/areadisp"] = 2500, ["Infobox_settlement/columns"] = 7000, ["Infobox_settlement/columns/styles.css"] = 7000, ["Infobox_settlement/densdisp"] = 20000, ["Infobox_settlement/link"] = 7000, ["Infobox_settlement/metric"] = 2500, ["Infobox_settlement/pref"] = 2500, ["Infobox_settlement/styles.css"] = 31000, ["Infobox_vend_historik"] = 2500, ["Moduli:I18n"] = 12000, ["Moduli:If_empty"] = 47000, ["Moduli:If_preview"] = 2900, ["Moduli:If_preview/configuration"] = 2900, ["Moduli:If_preview/styles.css"] = 2900, ["Moduli:Infobox"] = 48000, ["Moduli:Infobox/styles.css"] = 51000, ["Moduli:Infobox3cols"] = 2900, ["Moduli:InfoboxImage"] = 57000, ["Moduli:InfoboxImage/data"] = 31000, ["Moduli:Infobox_dim"] = 28000, ["Moduli:Infobox_dim/data"] = 28000, ["Moduli:Infobox_mapframe"] = 32000, ["Moduli:Is_infobox_in_lead"] = 2400, ["Moduli:Italic_title"] = 2200, } 5i2ay0jrjw0tfuswy3jzh40zwle8jkz 828 305062 2981129 2952674 2026-05-16T10:59:27Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981129 Scribunto text/plain return { ["Abbr"] = 3900, ["Add_category"] = 9500, ["Ambox"] = 7000, ["Archive_list"] = 6600, ["Arkiva"] = 6600, ["Arkivi"] = 3400, ["Asbox"] = 27000, ["Moduli:About"] = 2000, ["Moduli:Age"] = 4200, ["Moduli:Archive_list"] = 6600, ["Moduli:Arguments"] = 104000, ["Moduli:Asbox"] = 27000, } cdty18vknl514wagnewxwulj299kihy 828 305064 2981137 2952704 2026-05-16T11:02:17Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981137 Scribunto text/plain return { ["Main_other"] = 69000, ["Max"] = 2300, ["Moduli:Mapframe"] = 32000, ["Moduli:Math"] = 11000, ["Moduli:Message_box"] = 13000, ["Moduli:Message_box/ambox.css"] = 7100, ["Moduli:Message_box/configuration"] = 13000, ["Moduli:Message_box/ombox.css"] = 2100, ["Moduli:Message_box/tmbox.css"] = 7500, } 9485qjqdcvr0lc5w3288udp4ybnbbxl 828 305078 2981146 2952730 2026-05-16T11:05:27Z Smallem 126080 Përditësim i faqes ([[User:Smallem/Hollësi#numërimi|hollësi]]) 2981146 Scribunto text/plain return { ["WPBannerMeta"] = 2800, ["WPBannerMeta/class"] = 2800, ["WPBannerMeta/core"] = 2800, ["WPBannerMeta/importance"] = 2800, ["WPBannerMeta/importancescale"] = 2800, ["WPBannerMeta/istemplate"] = 2800, ["WPBannerMeta/qualityscale"] = 2800, ["WPSpanja"] = 2300, ["Webarchive"] = 11000, ["Wikidata_image"] = 6500, ["·"] = 2400, ["Moduli:Wd"] = 5000, ["Moduli:Wd/i18n"] = 5000, ["Moduli:Webarchive"] = 11000, ["Moduli:Webarchive/data"] = 11000, ["Moduli:WikidataIB"] = 12000, ["Moduli:WikidataIB/i18n"] = 12000, ["Moduli:WikidataIB/nolinks"] = 12000, ["Moduli:WikidataIB/titleformats"] = 12000, } 1dc22omjs3wdnen7oi7z19juv2embpn 1 305420 2981127 2837340 2026-05-16T10:40:43Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981127 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stacey Cunningham]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2241040 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181211213716/http://time.com/money/5286940/new-york-stock-exchange-stacey-cunningham/ për lidhjen http://time.com/money/5286940/new-york-stock-exchange-stacey-cunningham/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 gusht 2021 14:24 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stacey Cunningham]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2837339 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180816003053/http://time.com/5362170/stacey-cunningham-nyse/ për lidhjen http://time.com/5362170/stacey-cunningham-nyse/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 shtator 2025 06:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stacey Cunningham]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981126 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180522133459/http://money.cnn.com/2018/05/22/investing/nyse-woman-president/index.html për lidhjen http://money.cnn.com/2018/05/22/investing/nyse-woman-president/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 12:40 (CEST) thnv5158uax1awgbh3rpwp7k707hhpl 0 306704 2980954 2253961 2026-05-15T19:49:07Z Leutrim.P 113691 2980954 wikitext text/x-wiki {{italic title}} '''''Bota është e sheshtë: Një histori e shkurtër e Shekullit të Njëzet e një''''' është një libër shumë i shitur ndërkombëtarisht nga Thomas L. Friedman i cili analizon [[Globalizimi|globalizimin]], kryesisht në fillim të shekullit të 21. Titulli është një metaforë për të parë botën si një fushë të barabartë në aspektin e tregtisë, ku të gjithë konkurrentët kanë një mundësi të barabartë. Siç tregon dhe ilustrimi i kopertinës së edicionit të parë, titulli gjithashtu aludon në ndryshimin perceptues të kërkuar për vendet, kompanitë dhe individët për tu mbetur konkurrues në tregun global,ku ndarjet historike dhe gjeografike po bëhen gjithnjë e më të parëndësishme. == Shiko edhe == == Burime == fhq12ajdr7vg7ssu8trosc9wahtc6lp 2980957 2980954 2026-05-15T19:50:18Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Bota është e sheshtë]] te [[Bota Është e Sheshtë]] pa lënë një ridrejtim 2980954 wikitext text/x-wiki {{italic title}} '''''Bota është e sheshtë: Një histori e shkurtër e Shekullit të Njëzet e një''''' është një libër shumë i shitur ndërkombëtarisht nga Thomas L. Friedman i cili analizon [[Globalizimi|globalizimin]], kryesisht në fillim të shekullit të 21. Titulli është një metaforë për të parë botën si një fushë të barabartë në aspektin e tregtisë, ku të gjithë konkurrentët kanë një mundësi të barabartë. Siç tregon dhe ilustrimi i kopertinës së edicionit të parë, titulli gjithashtu aludon në ndryshimin perceptues të kërkuar për vendet, kompanitë dhe individët për tu mbetur konkurrues në tregun global,ku ndarjet historike dhe gjeografike po bëhen gjithnjë e më të parëndësishme. == Shiko edhe == == Burime == fhq12ajdr7vg7ssu8trosc9wahtc6lp 2980960 2980957 2026-05-15T19:50:47Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Libra rreth globalizimit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980960 wikitext text/x-wiki {{italic title}} '''''Bota është e sheshtë: Një histori e shkurtër e Shekullit të Njëzet e një''''' është një libër shumë i shitur ndërkombëtarisht nga Thomas L. Friedman i cili analizon [[Globalizimi|globalizimin]], kryesisht në fillim të shekullit të 21. Titulli është një metaforë për të parë botën si një fushë të barabartë në aspektin e tregtisë, ku të gjithë konkurrentët kanë një mundësi të barabartë. Siç tregon dhe ilustrimi i kopertinës së edicionit të parë, titulli gjithashtu aludon në ndryshimin perceptues të kërkuar për vendet, kompanitë dhe individët për tu mbetur konkurrues në tregun global,ku ndarjet historike dhe gjeografike po bëhen gjithnjë e më të parëndësishme. == Shiko edhe == == Burime == [[Kategoria:Libra rreth globalizimit]] 14xcx7zgreeu9umkqs3374xrhu93wf9 0 310011 2980864 2829568 2026-05-15T18:30:16Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Ndërmarrje]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980864 wikitext text/x-wiki Me “Aglomeracion” ose “Distrikt industrial” nënkuptojmë një përqendrim të lartë ndërmarrjeve podhuese në një hapësirë gjeografike relativisht të vogël. Arsyet e këtij përqendrimi të lartë gjeografik të ndërmarrjeve janë të ndryshme: ''Së pari,'' ato mund të përqendrohen nga nevoja e prodhuesve për të qenë pranë burimeve prej të cilave janë të varur. ''Së dyti'', “politikat rajonale” që krijojnë kërkesën për prodhime me cilësi tepër të lartë”. ''Së treti'', prezenca e një qyteti: “pothuajse çdo distrikt industrial ka qenë i fokusuar në një ose më shumë qytete të mëdhenj, më pas ato u zhvendosën në periferitë e tyre. === '''Avantazhet e ndërmarrjeve në një Aglomeracion (distrikt industrial)''' === Me kalimin e kohës ndërmarrjet që janë në një Aglomeracion Industrial arrijnë të përfitojnë këto avantazhe: ''Trashëgimi i aftësive''. Në një zonë të përqendruar “misteret e tregtisë” nuk janë më të tilla, por janë shumë të qarta dhe fëmijët i mësojnë ato natyrshëm. Si rrjedhojë aftësitë e veçanta transmetohen nga një brez në tjetrin dhe kthehen në një karakteristikë kualifikuese të asaj zone. ''Shtimi i tregtisë''. Kur disa ndërmarrje përqendrohen në një zonë të caktuar është shumë e mundur që ndërmarrjet që prodhojnë lëndë ndihmëse për to, të fillojnë të përqendrohen në të njëjtën zonë për të siguruar furnizimin me orendi, materiale etj''.'' ''Përdorimi i makinerive shumë të specializuara'': Ky avantazh vjen nga niveli i lartë i ndarjes së punës dhe specializimit që karakterizon një Aglomeracion industrial (distrikt industrial) “në të cilin ndodhet një përqendrim i madh i prodhimit të një lloj produkti, edhe pse asnjë nga ndërmarrjet nuk ka investuar kapital të lartë. ''Treg lokal për aftësi të veçanta'': një industri e lokalizuar ofron “një treg të vazhdueshëm për aftësi të caktuara” kështu që punëdhënësit nuk hasin vështirësi kur kërkojnë për fuqi punëtore. Në të kundërt, “një ndërmarrje e izoluar” mund të ketë shumë probleme në gjetjen e punëtorëve të specializuar për proceset e tyre. ''Industri udhëheqëse''. Ky aspekt rrjedh nga krijimi i një atmosfere industriale që dominon rajonin ku ndodhen ndërmarrjet dhe që nxit më tepër zhvillim sesa do të mund të ndodhte vetëm nga ndryshimet e njëpasnjëshme teknike. ''Futja e risive'' në procesin e prodhimit. Siç argumenton Marshall, idetë e reja dhe funksionale futen në proces menjëherë pasi ato janë të kudogjendura në distriktin industrial dhe të ngulitura në rrjetet shoqërore lokale. Këto karakteristika janë kryesoret përsa i përket distrikteve industriale që krijohen si rrjedhojë e një lokalizimi të vazhdueshëm të industrive në të njëjtën hapësirë. === '''Fazat e zhvillimit të një distrikti industrial (Aglomeracioni)''' === Ekzistojnë disa faza të përfshira në procesin e krijimit dhe zhvillimit të distrikteve industriale: ''Faza e parë - Para-distrikti'' Faza e parë e një distrikti industrial shpesh përfshin bashkëpunimin midis dy ndërmarrjeve ose përqendrimin gjeografik të ndërmarrjeve me të njëjtin nivel zhvillimi. ''Faza e dytë - Distrikti industrial në zhvillim.'' Pasi është stabilizuar përqendrimi i ndërmarrjeve industriale, fillon një proces i quajtur "efekti ortek", që gjallëron edhe shumë ekonomi të jashtme. Ekonomitë e para të jashtme shpesh përfshijnë furnizuesit dhe organizimet e shërbimeve të specializuara. ''Faza e tretë - Distrikti industrial në zgjerim'' Lindja e ekonomive të jashtme dhe të organizatave të reja lokale rrit mundësinë e njohjes, dhe reputacionit të atij Aglomeracioni. Si rrjedhojë, sa më shumë ndërmarrje kryesore dhe ndërmarrje ndihmëse të përfshihen, aq më shumë rritet reputacioni i rajonit dhe po aq më shumë do të zhvillohen ndërmarrjet e reja lokale.  ''Faza e katërt - Distrikti industrial në transformim.'' Pavarësisht se një distrikt mund të ripërsërisë suksesin e tij për disa dhjetëvjeçarë, ose të bëhet pjesë e një distrikti të ri, shumë prej distrikteve rajone, herët a vonë, do të kalojnë patjetër një periudhë rënie. Rënia e një distrikti industrial shpesh ndodh si rrjedhojë e "bllokimit" ose vjetërimit teknologjik, institucional, shoqëror ose kulturor të ndërmarrjeve që e përbëjnë. Në këtë rast distrikti duhet t'u përshtatet kushteve të reja, në të kundërt është i destinuar të shpërbëhet. === References: === 1.     Belussi, F and Caldari, K., ''At the origin of the Industrial District: Alfred Marshall and the Cambridge School'' International Workshop: “Marshall and Marshallians on Industrial Economics” March 15-16th 2008, Mercury Tower, Hitotsubashi University, Tokyo 2.    Marshall A. (1920), ''Principles of Economics'', London: Macmillan. 3.    Sunley P. (1992), Marshallian industrial districts: the case of the Lancashire cotton industry in the inter-war years, ''Transactions of the Institute of British Geographers'', New series, 17, 3, 306-320. [[Kategoria:Ndërmarrje]] qamuyqp05b4djjmk28phbl8xgat6tjg 0 314342 2980993 2439696 2026-05-15T20:06:58Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Filma dokumentarë italianë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980993 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Comizi d'amore (film).JPG|parapamje|Pasolini, Moravia dhe Musatti në ''Takime Dashurie''.]] '''Takime dashurie''' (italisht: Comizi d'amore) është një dokumentar [[Italia|italian]], me regji nga [[Pier Paolo Pasolini]]. Dokumentari zhvillohet në formën e një investigimi kritik, ndaj shoqërisë dhe kulturës italianë të [[Vitet 1960|viteve '60]]. Pyetjet rreth [[Marrëdhënia seksuale|seksit]] dhe [[Orientimi seksual|orientimit seksual]], ndezin reagime shumëngjyrëshe, nga publiku italian, i përbërë nga shtresat më të ulëta të shoqërisë, deri tek shtresat borgjeze. [[Kategoria:Filma dokumentarë italianë]] hawuv9plt81fi152denzqexoc2artza 2980994 2980993 2026-05-15T20:07:15Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Takime dashurie]] te [[Takime Dashurie]] pa lënë një ridrejtim 2980993 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Comizi d'amore (film).JPG|parapamje|Pasolini, Moravia dhe Musatti në ''Takime Dashurie''.]] '''Takime dashurie''' (italisht: Comizi d'amore) është një dokumentar [[Italia|italian]], me regji nga [[Pier Paolo Pasolini]]. Dokumentari zhvillohet në formën e një investigimi kritik, ndaj shoqërisë dhe kulturës italianë të [[Vitet 1960|viteve '60]]. Pyetjet rreth [[Marrëdhënia seksuale|seksit]] dhe [[Orientimi seksual|orientimit seksual]], ndezin reagime shumëngjyrëshe, nga publiku italian, i përbërë nga shtresat më të ulëta të shoqërisë, deri tek shtresat borgjeze. [[Kategoria:Filma dokumentarë italianë]] hawuv9plt81fi152denzqexoc2artza 2980995 2980994 2026-05-15T20:07:26Z Leutrim.P 113691 2980995 wikitext text/x-wiki {{italic title}} [[Skeda:Comizi d'amore (film).JPG|parapamje|Pasolini, Moravia dhe Musatti në ''Takime Dashurie''.]] '''Takime dashurie''' (italisht: Comizi d'amore) është një dokumentar [[Italia|italian]], me regji nga [[Pier Paolo Pasolini]]. Dokumentari zhvillohet në formën e një investigimi kritik, ndaj shoqërisë dhe kulturës italianë të [[Vitet 1960|viteve '60]]. Pyetjet rreth [[Marrëdhënia seksuale|seksit]] dhe [[Orientimi seksual|orientimit seksual]], ndezin reagime shumëngjyrëshe, nga publiku italian, i përbërë nga shtresat më të ulëta të shoqërisë, deri tek shtresat borgjeze. [[Kategoria:Filma dokumentarë italianë]] 93m36ky7hdqc1m05x0jvw3fcz7xjh3j 0 315797 2981089 2959974 2026-05-15T23:50:09Z Kj1595 46568 2981089 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = JOQ Albania | logo = Jeta Osh Qef.svg | logo_size = 150px | url = https://joq-albania.com/ | type = Platformë/portal informativ | language = Shqip dhe Anglisht | launch_date = 5 shkurt 2010 | current_status = aktiv |subsidiaries=JOQ News <br> JOQ Travel <br> JOQ Sport <br> JOQ Kosova <br> JOQ Maqedonia|country_of_origin=[[Shqipëri]]|former_name=Jeta Osh Qef}} '''JOQ Albania''' njohur me emrin e mëparshëm si '''Jeta Osh Qef''' është një [[Medium (faqe interneti)|medium]] informativ online i bazuar në [[Shqipëria|Shqipëri]], në pronësi të ''JOQ GROUP EO''. Që prej themelimit të saj në vitin 2010, ajo është bërë një nga burimet më të mëdha në trevat shqipfolëse për lajme ekskluzive, politike, aktuale, virale, argëtuese dhe informative nga vendi dhe bota.<ref>{{Cite web|last=Halla|first=Barbara|date=2022-04-29|title=Comment: Disinformation in Albania Is an Internal Affair|trans-title=Koment: Dezinformimi në Shqipëri është një çështje e brendshme|url=https://exit.al/en/2022/04/29/comment-disinformation-in-albania-is-an-internal-affair/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513110906/https://exit.al/en/2022/04/29/comment-disinformation-in-albania-is-an-internal-affair/|archive-date=2022-05-13|access-date=2025-07-16|website=Exit News|language=en|url-status=dead}}</ref> == Rrjeti == JOQ është shumë aktive në rrjetet sociale si [[Facebook]] , [[Instagram]] dhe [[TikTok]], ku shpërndan përmbajtje origjinale të dërguara nga qytetarët shqiptarë.<ref>{{Cite web|date=2019-09-21|title=Zemljotresi prodrmali veći dio Crne Gore, u Albaniji više desetina povrijeđenih|trans-title=Tërmetet tronditën pjesën më të madhe të Malit të Zi, me dhjetëra të lënduar në Shqipëri|url=https://www.vijesti.me/vijesti/drustvo/401901/zemljotres-prodrmao-veci-dio-crne-gore-epicentar-u-albaniji|access-date=2025-07-16|website=Vijesti|language=bs}}</ref> Platforma ka mbi 2 milionë ndjekës dhe përfshin pesë nënkanale: JOQ News, JOQ Sport, JOQ Travel, JOQ Maqedonia dhe JOQ Kosovo.<ref>{{Cite web|date=2020-06-17|title=Ύποπτη Αλβανική προπαγάνδα, για δήθεν ‘Έλληνες εξτρεμιστές, που είναι έτοιμοι να καταλάβουν την Βορ. Ήπειρο!’|trans-title=Propagandë e dyshimtë shqiptare për të ashtuquajturit ‘ekstremistë grekë, që janë gati të pushtojnë Vorioepirin’|url=https://europost.gr/ypopti-alvaniki-propaganda-dithen-ellines-extremistes-poy-etoimoi-na/|access-date=2025-07-16|website=EuroPost|language=el}}</ref> == Çmimet dhe kontestet == Në vitin 2012, JOQ Albania u përfshi në librin [[Rekordet Botërore Guinness|Guinness]] për statusin më të komentuar në botë, me mbi 1 milion komente. Më 28 nëntor 2019, faqja u bllokua pa vendim gjykate nga autoritetet shqiptare për shkak të qëndrimeve të saj kritike ndaj qeverisë. Drejtuesit e saj u shpallën në kërkim nga policia, duke nxitur reagime të organizatave ndërkombëtare për mbrojtjen e gazetarëve.<ref>{{Cite web|date=2020-06-17|title=Στην Αλβανία στήνουν προβοκάτσια κατά των Βορειοηπειρωτών με καμένες σημαίες|trans-title=Në Shqipëri po bëhen provokime ndaj Vorioepirotëve me flamuj të djegur|url=https://www.tribune.gr/world/news/article/673076/stin-alvania-stinoyn-provokatsia-kata-ton-voreioipeiroton-me-kamenes-simaies.html|access-date=2025-07-16|website=Tribune.gr|language=el}}</ref> == Lidhje të jashtme == * [https://joq-albania.com/ Faqja zyrtare e JOQ Albania] * [https://www.facebook.com/joqalbania/ JOQ Albania në Facebook] * [https://www.instagram.com/joqalbania/ JOQ Albania në Instagram] * [https://twitter.com/JoqAlbania JOQ Albania në Twitter] [[Kategoria:Media në Shqipëri]] [[Kategoria:Faqe interneti shqiptare]] [[Kategoria:Portale lajmesh]] s49zvdpqo5s21lutt9ajm5rzfzzyo95 0 316706 2981036 2960071 2026-05-15T20:48:57Z Leutrim.P 113691 2981036 wikitext text/x-wiki {{Shiko gjithashtu|Muzeu Arkeologjik i Prizrenit}} [[File:Sahat Kulla Prizren.jpg|thumb|Kulla e orës në Prizren.]] '''Kulla e orës në Prizren''' e njohur edhe si '''Sahatkulla në Prizren''' është një monument i trashëgimisë kulturore që ndodhet në qytetin e [[Prizreni]]t. == Përmbledhje == Kulla e orës në Prizren mendohet se është ndërtuar në shekullin XV nga ana e Ahmet Shemsedinit. Kulla së bashku me papafingon fillimisht ishte e ndërtuar prej materialit të drurit, ndërsa në shekullin XIX-të Eshref pashë Perolli e ndërton prej guri duke e vendosur orën dhe një këmbanë të vogël. Më 17 nëntor 1975 objekti u shndërrua në muze dhe në të u ekspozuan objekte të epokës së eneolitit, neolitit, bronzit, hekurit, periudhës romake e mesjetare. Ky objekt është përdorur edhe si hamam (banjo publike) gjersa sot përdoret si [[Muzeu Arkeologjik i Prizrenit|Muze i Arkeologjisë]]. Për herë të parë objekti i Kullës së orës si Muze Arkeologjik hapi dyert e saj për vizitor në vitin 1975.<ref>{{Cite web|url=http://www.rrokprizren.net/repository/docs/Oferta_Kulturistike_e_Prizrenit_1310.pdf|title=Kopje e arkivuar|access-date=10 qershor 2022|archive-date=20 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620210341/http://www.rrokprizren.net/repository/docs/Oferta_Kulturistike_e_Prizrenit_1310.pdf|url-status=dead|lang=sq}}</ref><ref>https://www.ecmandryshe.org/repository/docs/PRIZRENI-VENDTAKIM_I_CIVILIZIMEVE_shq.pdf</ref> == Shih edhe == * [[Prizreni]] * [[Rajoni i Prizrenit]] * [[Lidhja e Prizrenit]] * [[Komuna e Prizrenit]] * [[Sanxhaku i Prizrenit]] * [[Muzeu Arkeologjik i Prizrenit]] * [[Lista e monumenteve në Prizren]] {{CommonsCat|Clock Tower in Prizren}} == Burime == [[Kategoria:Monumente kulturore në Prizren]] [[Kategoria:Kulla të orës]] eghh7maysq1vm11ejaq2a3f8a41476d 0 316711 2981027 2960072 2026-05-15T20:37:02Z Leutrim.P 113691 2981027 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Arianit_Gjakova_IMG_0022.JPG|parapamje| Pamje e përparme Kullë së Sahatit në Gjakovë me [[Numrat romakë|numra romak]]]] '''Kulla e orës në Gjakovë''' është një monument i trashëgimisë kulturore në qytetin e [[Gjakova|Gjakovës]]. == Përmbledhje == Kulla e Sahatit në Gjakovë është ndërtuar në vitin 1597 pak pas ndërtimit të Xhamisë së [[Xhamia e Hadumit|Hadumit]] aty pranë. Në vitin 2009, administrata e qytetit e rinovoi plotësisht. Ndodhet në qendër të qytetit të vjetër pranë [[Pazari|pazarit]] historik (''Çarshia e vjetër'') të [[Gjakova|Gjakovës]] .<ref>{{citation|url=http://gjakovapress.com/gjakovapress/?p=519|title=Përurohet Kulla e Sahatit në Gjakovë|author=gjakovapress.com|date=11 nëntor 2009|archive-url=https://archive.today/20120708194754/http://gjakovapress.com/gjakovapress/?p=519|archive-date=8 korrik 2012|access-date=2011-01-31|lang=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Gjakova]] * [[Rajoni i Gjakovës]] * [[Kultura në Gjakovë]] * [[Komuna e Gjakovës]] == Referime == <references /> [[Kategoria:Gjakovë]] [[Kategoria:Kulla të orës në Kosovë]] j30lnx11hrnc03onsftcsbcm1zh7nhc 2981029 2981027 2026-05-15T20:38:08Z Leutrim.P 113691 2981029 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Arianit_Gjakova_IMG_0022.JPG|parapamje| Pamje e përparme Kullë së Sahatit në Gjakovë me [[Numrat romakë|numra romak]]]] '''Kulla e orës''' është një monument i trashëgimisë kulturore në qytetin e [[Gjakova|Gjakovës]]. == Përmbledhje == Kulla e Sahatit në Gjakovë është ndërtuar në vitin 1597 pak pas ndërtimit të Xhamisë së [[Xhamia e Hadumit|Hadumit]] aty pranë. Në vitin 2009, administrata e qytetit e rinovoi plotësisht. Ndodhet në qendër të qytetit të vjetër pranë [[Pazari|pazarit]] historik (''Çarshia e vjetër'') të [[Gjakova|Gjakovës]] .<ref>{{citation|url=http://gjakovapress.com/gjakovapress/?p=519|title=Përurohet Kulla e Sahatit në Gjakovë|author=gjakovapress.com|date=11 nëntor 2009|archive-url=https://archive.today/20120708194754/http://gjakovapress.com/gjakovapress/?p=519|archive-date=8 korrik 2012|access-date=2011-01-31|lang=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Gjakova]] * [[Rajoni i Gjakovës]] * [[Kultura në Gjakovë]] * [[Komuna e Gjakovës]] == Referime == <references /> [[Kategoria:Gjakovë]] [[Kategoria:Kulla të orës në Kosovë]] a1ka8o1amrr5dh1n5ws3z0bbkxrle6r 2981041 2981029 2026-05-15T20:57:07Z Leutrim.P 113691 2981041 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Arianit_Gjakova_IMG_0022.JPG|parapamje| Pamje e përparme e Kullës së orës në Gjakovë me [[Numrat romakë|numra romakë]].]] '''Kulla e orës''' është një monument i trashëgimisë kulturore në qytetin e [[Gjakova|Gjakovës]]. == Përmbledhje == Kulla e orës në Gjakovë është ndërtuar në vitin 1597 pak pas ndërtimit të Xhamisë së [[Xhamia e Hadumit|Hadumit]] aty pranë. Në vitin 2009, administrata e qytetit e rinovoi plotësisht. Ndodhet në qendër të qytetit të vjetër pranë [[Pazari|pazarit]] historik (''Çarshia e vjetër'') të [[Gjakova|Gjakovës]] .<ref>{{citation|url=http://gjakovapress.com/gjakovapress/?p=519|title=Përurohet Kulla e Sahatit në Gjakovë|author=gjakovapress.com|date=11 nëntor 2009|archive-url=https://archive.today/20120708194754/http://gjakovapress.com/gjakovapress/?p=519|archive-date=8 korrik 2012|access-date=2011-01-31|lang=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Gjakova]] * [[Rajoni i Gjakovës]] * [[Kultura në Gjakovë]] * [[Komuna e Gjakovës]] == Referime == <references /> [[Kategoria:Gjakovë]] [[Kategoria:Kulla të orës në Kosovë]] gasrfo0q8k3ygei81q9nwasbgeu3xs5 0 316712 2981031 2960073 2026-05-15T20:39:39Z Leutrim.P 113691 2981031 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|image=Saat kulata vo GV.JPG|caption=Sahat Kulla në Gostivar|map_type=|engineer=|structural_system=|size=}} '''Kulla e orës''' është një monument i trashëgimisë kulturore në qytetin e [[Gostivari|Gostivarit]]. == Përmbledhje == Kulla e orës në Gostivar është njëra nga ndërtesat më të njohura në qytetin e Gostivarit. Është një nga tre monumentet kulturore dhe historike në Gostivar dhe gjendet në stemën dhe flamurin e komunës. Është ndërtuar në vitin 1728/29 nga Ismail Aga, djali i Haxhi Jusuf aga. Në një pllakë guri sipër derës së përparme është shkruar në [[Turqishtja osmane|osmanisht-turqisht]] viti i ndërtimit dhe emri i ndërtuesit. Ndodhet në qendër të qytetit dhe pranë saj ndodhet xhamia e quajtur " Xhamia e Orës" ("Ebu Bekir Pasha") e cila është rinovuar së fundmi<ref name="сааткула">{{Cite book|last=Димовска - Чоловиќ|first=Мирјана|url=http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/patrimonium_3/036%20-%2035%20Spisanie%20Vera%202010.pdf|title=Саат кулите во Република Македонија|date=2008|publisher=Национален конзерваторски центар-скопје; Едиција Културно-историско наследство на Република Македонија|isbn=978-9989-131-08-0|location=Скопје|pages=114|language=mk}}</ref> Në afërsi të kullës së orës ndodhen posta, qendra e famshme tregtare "Blue Center" me fasadë xhami, dhe jo larg rrugës në 250-300 metra ndodhet Kisha e Shën Marisë dhe sheshi i qytetit. Kulla e orës e Gostivarit së bashku me ato të Shkupit, Manastirit dhe Prilepit është një nga kullat e orës më origjinale si dhe më të ruajtura. Është ende në funksion dhe tregon kohën e saktë përmes disa orëve të integruara në të. Në vitin 2010 është restauruar në rrethana të dyshimta. == Shih edhe == * [[Gostivari]] * [[Komuna e Gostivarit]] * [[Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut]] == Burime == [[Kategoria:Kulla të orës]] 38qu455tezm7qje8jiutc5s47lwv2kv 2981042 2981031 2026-05-15T20:57:43Z Leutrim.P 113691 2981042 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|image=Saat kulata vo GV.JPG|caption=Kulla e orës në Gostivar|map_type=|engineer=|structural_system=|size=}} '''Kulla e orës''' është një monument i trashëgimisë kulturore në qytetin e [[Gostivari|Gostivarit]]. == Përmbledhje == Kulla e orës në Gostivar është njëra nga ndërtesat më të njohura në qytetin e Gostivarit. Është një nga tre monumentet kulturore dhe historike në Gostivar dhe gjendet në stemën dhe flamurin e komunës. Është ndërtuar në vitin 1728/29 nga Ismail Aga, djali i Haxhi Jusuf aga. Në një pllakë guri sipër derës së përparme është shkruar në [[Turqishtja osmane|osmanisht-turqisht]] viti i ndërtimit dhe emri i ndërtuesit. Ndodhet në qendër të qytetit dhe pranë saj ndodhet xhamia e quajtur " Xhamia e Orës" ("Ebu Bekir Pasha") e cila është rinovuar së fundmi<ref name="сааткула">{{Cite book|last=Димовска - Чоловиќ|first=Мирјана|url=http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/patrimonium_3/036%20-%2035%20Spisanie%20Vera%202010.pdf|title=Саат кулите во Република Македонија|date=2008|publisher=Национален конзерваторски центар-скопје; Едиција Културно-историско наследство на Република Македонија|isbn=978-9989-131-08-0|location=Скопје|pages=114|language=mk}}</ref> Në afërsi të kullës së orës ndodhen posta, qendra e famshme tregtare "Blue Center" me fasadë xhami, dhe jo larg rrugës në 250-300 metra ndodhet Kisha e Shën Marisë dhe sheshi i qytetit. Kulla e orës e Gostivarit së bashku me ato të Shkupit, Manastirit dhe Prilepit është një nga kullat e orës më origjinale si dhe më të ruajtura. Është ende në funksion dhe tregon kohën e saktë përmes disa orëve të integruara në të. Në vitin 2010 është restauruar në rrethana të dyshimta. == Shih edhe == * [[Gostivari]] * [[Komuna e Gostivarit]] * [[Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut]] == Burime == [[Kategoria:Kulla të orës]] ids3wci3zhkdi5se2u0j4uggeqvsd5g 0 316866 2981088 2960092 2026-05-15T23:49:48Z Edukatori 112234 /* Hyrje */ 2981088 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Soap_bubbles_in_Algerian_grassland.jpg|parapamje| Një fëmijë që luan duke fryrë flluska në një livadh.]] [[Skeda:Chinas_Jugend.jpg|parapamje| Një fëmijë kapur për doren e prindit të tij.]] ''Ky artikull nuk përfshin periudhën e fëmijërisë pas [[Puberteti|pubertetit]] (shih [[Psikologjia e adoleshentëve|psikologjinë e adoleshencës]]).''<br> '''Psikologjia e fëmijëve''' është një degë e [[Psikologjia|psikologjisë]] që studion proceset e mendimit dhe sjelljet e [[Fëmija|fëmijëve]], [[Psikologjia zhvillimore|zhvillimin e tyre psikologjik]] dhe problemet e mundshme gjatë periudhës së fëmijërisë. Ajo gjithashtu merr parasysh edhe mjedisin jetësor të fëmijës. Në paraqitjen dhe zhvillimin e psikologjisë fëmijënore si një disiplinë shkencore e [[Psikologjia zhvillimore|psikologjisë zhvillimore]] kanë dhënë kontribut një varg psikologësh mes të cilëve duhet përmendur [[Urie Bronfenbrenner]], [[Erik Erikson]], [[Sigmund Freud]], [[Anna Freud]], [[Jean Piaget]], [[Barbara Rogoff]], [[Esther Thelen]] dhe [[Lev Vygotsky]].<ref>{{cite book|vauthors=Brown C|chapter=Developmental Psychology and Related Disciplines/Theories|title=Developmental Psychology|year=2008|pages=7|location=London|publisher=SAGE Publications Ltd|doi=10.4135/9781446214633.n3|isbn=9781412934664|lang=en}}</ref> == Hyrje == Fëmijëria është një kohë ndryshimesh intensive. Këto ndryshime ndikojnë në zhvillimin fizik (dhe aftësitë motorike), në zhvillimin e trurit, njohja (kujtesa, arsyetimi, kuptimi i botës...), të [[Gjuha (komunikim)|zhvillimit gjuhësor]] dhe aftësinë për të komunikuar, [[Mësimi|të mësuarit]] ([[leximi]], [[matematika]]...), [[Emocioni|emocionet]] dhe menaxhimin e tyre, marrëdhëniet shoqërore si dhe [[Shëndeti|shëndetësore]] në përgjithësi. Janë renditur disa faktorë rreziku për shëndetin fizik dhe mendor. Në zhvillimin e tij ndikojnë shumë mjedisi i fëmijës, familja e tij, bashkëmoshatarët, mjedisi parashkollor dhe shkollor dhe mjedisi i tij i përgjithshëm. Këta faktorë e ndihmojnë fëmijën të zhvillojë aftësitë e tij (shembull: dygjuhësia, elasticiteti ) por gjithashtu mund të ndërhyjë në zhvillimin dhe mirëqenien normale (shembuj : mungesa e vetëbesimit, vonesa intelektuale, [[ankthi]]...). Psikologjia e fëmijës (ose e fëmijërisë) është e afërt me [[Psikologjia zhvillimore|psikologjinë e zhvillimit]], e cila përpiqet të kuptojë arsyen dhe mënyrën e zhvillimit njerëzor (nga ngjizja deri në vdekje) dhe ndërton modele teorike që bëjnë të mundur kuptimin dhe parashikimin e ndryshimeve gjatë periudhave si dhe të stabilitetit gjatë jetës së njeriut. Të dyja disiplinat kanë të njëjtat rrënjë historike dhe të njëjtat baza teorike. Psikologjia e fëmijëve është një disiplinë fqinje e disiplinave mjekësore dhe shkencave njerëzore të përqendruara në fëmijëri si janë: historia e fëmijërisë, neuroshkenca njohëse zhvillimore, [[pedagogjia]] ([[pedagogjia parashkollore]], [[pedagogjia familjare]], [[Psikologji pedagogjike|psikologjia pedagogjike]]), [[Psikologjia klinike|psikologjia klinike e fëmijëve]], [[psikopatologjia]] e fëmijëve, [[pediatria]], psikiatria e fëmijëve . Disiplina huazon dhe ndan metodat dhe konceptet e saj me degët e tjera të psikologjisë, si [[psikologjia kognitive]], [[Psikometrika|psikoometria]], psikologjia [[Psikologjia shoqërore|sociale]] , psikologjia ndërkulturore dhe [[Psikoanaliza|psikanaliza]]. Psikologët e specializuar në fëmijëri përdorin teknika specifike ( intervista klinike, teste projektive, lojëra, vizatime ndërvepruese, teste të standardizuara, etj.) dhe ofrojnë mbështetje të specializuar ([[Psikoterapia|psikoterapi]] për fëmijë, ose psikoanalizë për fëmijë). == Periodizime dhe kategori == Periudhat apo moshat e zhvillimeve ose aftësive psikomotore ose psikologjike ndryshojnë nga një fëmijë në tjetrin. Megjithatë, për arsye praktike dhe teorike, psikologët dhe studiuesit praktikues bëjnë dallimin midis fazave të ndryshme të fëmijërisë. Kufijtë përkatës të moshës janë dhënë vetëm për informacion. * Jeta paranatale ka të bëjë me fëmijën para lindjes (embrioni; [[fetusi]]) * Menjëherë pas [[Lindja (biologji)|lindjes]], fëmija quhet i porsalindur deri në rreth dy javë ose një muaj. Në mjekësi flasim edhe për periudhën perinatale (nga disa javë para lindjes deri në disa ditë pas). * Përpara përvetësimit të ecjes, fëmija është [[Foshnja|foshnjë]] (në anglisht, infant)<ref name=":2">{{Cite book|last=Margaret Harris|title=Developmental Psychology, A Student's Handbook.|last2=George Butterworth|publisher=Psychology Press Taylor& Francis Group|year=2002|location=Hove and New York|pages=372|language=en}}.</ref> . Është periudha e fazës ndijore-motorike sipas modelit të zhvillimit të inteligjencës së [[Jean Piaget]] (nga 0 deri në 2 vjet), e periudhës së përkatësisë (modeli i zhvillimit social-kulturor të inteligjencës së Lev Vygotsky ) dhe orale, më pas anale. dhe fazat falike (sipas modelit të zhvillimit seksual dhe afektiv të zhvilluar nga [[Sigmund Freud]]).<ref name=":2" /> * Gjatë kohës së përvetësimit të ecjes dhe para shkollës, fëmija është fëmijë i vogël. Kjo është [[fëmijëria e hershme]] (rreth 2 deri në 6 vjeç, në varësi të autorëve dhe institucioneve). Fjala është për një fëmijë parashkollor nga mosha 3 deri në 6 vjeç kur fëmija hyn në kopsht (Francë) ose ekuivalent (kopshte, etj.). Kjo është periudha para operacionale (modeli i Piaget, nga rreth 2 deri në 7 vjeç), periudha e [[Loja|lojës]] (modeli i Vygotsky ) dhe periudha Edipit (modeli i Frojdit).<ref name=":2" /> * Fëmija i moshës shkollore në përgjithësi i referohet fëmijës 6-vjeçar në pubertet ose rreth 12 vjeç. Në anglisht flasim për ''fëmijërinë e mesme'' (7 vjeç deri në 12 vjeç).<ref name=":2" /> Kjo është periudha e operacioneve konkrete (Piaget), e të mësuarit të vetëdijshëm ([[Lev Vigotski|Vygotsky]]), e latencës ([[Zigmund Frojdi|Frojdi]]). * Rreth moshës 12-vjeçare dhe deri në pubertet, i riu është paraadoleshent. * Hyrja në [[Adoleshenca|adoleshencë]] karakterizohet nga puberteti. Në vendet anglishtfolëse ekziston termi ''adoleshencë'', por edhe termi " ''adoleshent'' që i referohet një të riu të moshës 13 deri në 19 vjeç<ref>{{Cite web|title=Cambridge Dictionary|url=http://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/teenager|website=Dictionary.cambridge.org|language=en}}.</ref> sepse termi - ''adoleshent'' shfaqet në moshën (''trembëdhjetë, katërmbëdhjetë ... nëntëmbëdhjetë'' vjeçare). Adoleshenca shënon fundin e fëmijërisë në kuptimin e ngushtë, psikologjik dhe mjekësor. Për sa i përket zhvillimit psikologjik, është hyrja në periudhën e operacioneve formale (modeli i Piaget), zgjidhja e problemeve me ndihmën e bashkëmoshatarëve ([[Lev Vigotski|Vygotsky]]) dhe fillimi i fazës gjenitale (Frojdi).<ref name=":2" /> Termat fëmijë ose fëmijëri mund të përdoren gjithashtu në një kuptim më të gjerë, duke iu referuar periudhës nga lindja deri në moshën madhore. Fëmija është [[I mituri|i mitur]], term legjislativ që do të thotë se individi nuk ka arritur moshën civile. Ky term nuk përdoret në psikologji për të përcaktuar një fëmijë : përdoret vetëm në një kontekst ligjor ose legjislativ. Zhvillimi i trurit nuk përfundon në moshën e adoleshencës. Përfundon me mielinimin e lobeve ballore (funksionet ekzekutive) që është vërejtur rreth moshës 20 apo edhe 25 vjeç. Psikologët dhe studiuesit më pas flasin për një të rritur të ri. [[Psikologjia zhvillimore|Psikologjia e zhvillimit]] konsideron se zhvillimi nuk përfundon në fund të fëmijërisë apo adoleshencës, por është një proces që nuk përfundon deri në vdekje.<ref>{{Cite book|last=Nikolić|first=Staniša|url=https://books.google.com/books/about/Bota_e_psik%C3%ABs_f%C3%ABmij%C3%ABrore.html?id=AV8JJQAACAAJ|title=Bota e psikës fëmijërore: bazat e psikologjisë mjekësore fëmijërore|date=2005|publisher=Furkan ISM|isbn=978-9989-869-54-9|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Fëmija]] * [[Fëmijëria]] * [[Psikologjia]] * [[Psikologjia shkollore]] * [[Psikologjia zhvillimore]] * [[Psikologjia pedagogjike]] * [[Psikologjia e të mësuarit]] * [[Pedagogjia parashkollore]] == Bibliografi == * {{Cite book|last=Harris|first=Margaret|url=https://books.google.com/books?id=7yLl11fWXr8C&printsec=frontcover|title=Developmental psychology, a student handbook|last2=Butterworth|first2=Georges|publisher=Psychogy Press, Taylor & Francis|year=2002|isbn=978-1-84169-192-3|location=Hove and New York|pages=371|language=en}} * {{Cite book|last=Bernicot|first=J.|title=Interactions verbales et acquisition du langage.|last2=Veneziano|first2=E.|last3=Musiol|first3=M.|last4=Bert-Erboul|first4=A.|publisher=éditions L'Harmattan|year=2010|location=Paris|lang=fr}}. * {{Cite book|last=Bernicot|first=J.|title=L’acquisition du langage par l’enfant.|last2=Bert-Erboul|first2=A.|publisher=éditions In Press|year=2009|location=Paris|lang=fr}}. * Martin Dornes (de), ''Psychanalyse et psychologie du premier âge'', traduit de l'allemand par Claude Vincent, préface de Jean Laplanche, Paris, Puf, coll.« Bibliothèque de la psychanalyse », 2002 (ISBN 978-2-13-050307-1) * {{Cite book|last=Houdé|first=Olivier|title=La psychologie de l'enfant|publisher=Presses universitaires de France|year=2004|isbn=2-13-054534-3|series=Que sais-je ?|location=Paris|pages=127|language=fr}}. * {{Cite book|last=Papalia|first=Diane E.|title=Psychologie du développement humain, 7{{e}} édition|last2=Olds|first2=Sally W.|last3=Feldman|first3=Ruth D.|publisher=De Boeck|year=2010|isbn=978-2-8041-6288-7|location=Montréal|pages=482|id=Papalia2010|lang=fr}}. == Referime == {{reflist}} == Lindhje të jashtme == * [http://social-sante.gouv.fr/grands-dossiers/protection-de-l-enfance Mbrojtja e Fëmijëve (Francë)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160910225208/http://social-sante.gouv.fr/grands-dossiers/protection-de-l-enfance/ |date=10 shtator 2016 }} (konsultuar më22 juin 201622 qershor 2016 ). * [http://www.canal-u.tv/video/universite_de_tous_les_savoirs/developpement_et_evolution_du_systeme_nerveux.903 Leksion nga Profesor Alain Prochiantz mbi zhvillimin embrional të sistemit nervor të kafshëve (“ Universiteti i të gjitha njohurive », 2000)] . * [http://www.canal-u.tv/index.php/canalu/producteurs/universite_de_tous_les_savoirs/dossier_programmes/les_conferences_de_l_annee_2000/aspects_du_developpement_humain/le_developpement_de_l_intelligence_chez_l_enfant_olivier_houde/ Leksion nga O. Houdé më 25.01.2000 mbi “Universiteti i të gjitha njohurive”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226224340/http://www.canal-u.tv/index.php/canalu/producteurs/universite_de_tous_les_savoirs/dossier_programmes/les_conferences_de_l_annee_2000/aspects_du_developpement_humain/le_developpement_de_l_intelligence_chez_l_enfant_olivier_houde |date=26 shkurt 2008 }} . [[Kategoria:Psikologji zhvillimore]] [[Kategoria:Psikologji pedagogjike]] [[Kategoria:Psikologji mësimore]] rczdrj3h12ipqjbd5ybf1y8gusqzxfj 1 317371 2981102 2462633 2026-05-16T03:53:31Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981102 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rotten Tomatoes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2462632 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171120163240/https://www.alexa.com/siteinfo/rottentomatoes.com për lidhjen https://www.alexa.com/siteinfo/rottentomatoes.com. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171120163240/https://www.alexa.com/siteinfo/rottentomatoes.com për lidhjen https://www.alexa.com/siteinfo/rottentomatoes.com. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 korrik 2022 05:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rotten Tomatoes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981101 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180418093135/http://money.cnn.com/2016/02/17/media/fandango-rotten-tomatoes-flixster/index.html për lidhjen http://money.cnn.com/2016/02/17/media/fandango-rotten-tomatoes-flixster/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 05:53 (CEST) oq4u4mgi51dwl83a6cugqx89vujz6wh 0 318456 2980949 2721237 2026-05-15T19:45:13Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Broadcom]] te [[Broadcom Corporation]] 2721237 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Broadcom logo (1991-2016).svg|parapamje|255x255px|Logo e Broadcom Inc.]] '''Broadcom Inc.''' është një projektues, zhvillues, prodhues dhe furnizues global i një game të gjerë të produkteve gjysmëpërçuese dhe të programeve të infrastrukturës.Zyrat qendrore te kompanise ndodhen ne [[Kalifornia|Kaliforni]].Broadcom njihet per prodhimet e tij ne fushen e networking,wireless,broadband etj.Kompania njihet gjithashku edhe per bashkepunimin me Raspberry Pi Foundation per krijimin e mikroprocesoreve Raspberry Pi. 65hwudwnqlg0dvvzx63ysa3r2bx5r8n 2980951 2980949 2026-05-15T19:45:41Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Broadcom]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980951 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Broadcom logo (1991-2016).svg|parapamje|255x255px|Logo e Broadcom Inc.]] '''Broadcom Inc.''' është një projektues, zhvillues, prodhues dhe furnizues global i një game të gjerë të produkteve gjysmëpërçuese dhe të programeve të infrastrukturës.Zyrat qendrore te kompanise ndodhen ne [[Kalifornia|Kaliforni]].Broadcom njihet per prodhimet e tij ne fushen e networking,wireless,broadband etj.Kompania njihet gjithashku edhe per bashkepunimin me Raspberry Pi Foundation per krijimin e mikroprocesoreve Raspberry Pi. [[Kategoria:Broadcom]] i8dgb34r4bblllqhbbz9m0r7wy9fy6f 2980952 2980951 2026-05-15T19:46:16Z Leutrim.P 113691 2980952 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Broadcom logo (1991-2016).svg|parapamje|255x255px|Logo e Broadcom Inc.]] '''Broadcom Inc.''' është një projektues, zhvillues, prodhues dhe furnizues global i një game të gjerë të produkteve gjysmëpërçuese dhe të programeve të infrastrukturës. Zyrat qendrore te kompanise ndodhen ne [[Kalifornia|Kaliforni]]. Broadcom njihet per prodhimet e tij ne fushen e networking,wireless,broadband etj.Kompania njihet gjithashku edhe per bashkepunimin me Raspberry Pi Foundation per krijimin e mikroprocesoreve Raspberry Pi. == Shiko edhe == * [[Broadcom]] == Burime == [[Kategoria:Broadcom]] j2oi83a040532un06iy510qf8zqsjhe 0 319697 2981013 2829583 2026-05-15T20:14:56Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Sporti në Evropë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981013 wikitext text/x-wiki Sporti në Evropë priret të jetë shumë i organizuar me shumë sporte që kanë liga profesionale. Origjina e shumë prej sporteve më të njohura sot në botë qëndron në kodifikimin e shumë lojërave tradicionale, veçanërisht në Britaninë e Madhe. Megjithatë, një tipar paradoksal i sportit evropian është shkalla e jashtëzakonshme në të cilën variacionet lokale, rajonale dhe kombëtare vazhdojnë të ekzistojnë, madje në disa raste të mbizotërojnë. '''Lojera ne skuadra''' Shoqata e futbollit Premier League Futbolli i Shoqatës është sporti më popullor pothuajse në të gjitha vendet e Evropës. Kombëtaret evropiane kanë fituar 12 nga 21 edicionet e Kupës së Botës FIFA. Italia dhe Gjermania kanë fituar nga katër tituj secila, e ndjekur nga Franca me dy tituj dhe Anglia dhe Spanja, secila fituan Kupën e Botës nga një herë. UEFA, organi qeverisës për futbollin evropian, ka pritur Kampionatin Evropian të UEFA-s që nga viti 1960, dhe Kampionatin UEFA për femra që nga viti 1984. Ligat më të njohura dhe më të suksesshme të futbollit janë Premier League angleze, La Liga spanjolle, Bundesliga gjermane, Seria A italiane dhe Ligue 1 franceze.[2][3] Liga të tjera kryesore të futbollit në kontinent janë Primeira Liga Portugeze, Premier League ruse, Süper Lig turke dhe Eredivisie holandeze. Klubet më të mira në çdo ligë luajnë UEFA Champions League, ndërsa klubet e rangut më të ulët konkurrojnë në UEFA Europa League dhe UEFA Europa Conference League. Basketboll Kupa Italiane e Basketbollit Basketbolli e ka origjinën në Amerikë. Ajo u shpik në 1891 nga kanadezi James Naismith në Springfield, Massachusetts. Në Evropë, basketbolli është sporti i dytë më i popullarizuar ekipor në shumë vende, duke përfshirë Greqinë, Serbinë, Turqinë dhe Spanjën. [citim i nevojshëm] Në Lituani, ai është sporti kombëtar. Është gjithashtu shumë popullor në Itali, Francë, Gjermani dhe në të gjitha vendet e ish-Jugosllavisë. EuroBasket është gara kryesore evropiane e basketbollit për ekipet kombëtare të meshkujve, e mbajtur për herë të parë në 1935. Bashkimi Sovjetik dhe Jugosllavia kanë fituar më shumë tituj, me Spanjën që pretendon tre kampionate që nga fundi i viteve 2000. EuroLeague është kompeticioni më i rëndësishëm i basketbollit për klube në Evropë. ajo u themelua si Kupa e Kampionëve Evropianë FIBA ​​në 1958, por organizohet nga Shoqata e Basketbollit të Euroligës që nga viti 2000. Është, globalisht, kompeticioni i dytë më i popullarizuar i klubeve të basketbollit, pas NBA. Kriket Lord's Cricket Ground njihet si "Shtëpia e Kriketit". Kriketi është një sport i njohur veror në Mbretërinë e Bashkuar dhe është eksportuar në pjesë të tjera të ish-Perandorisë Britanike. Kriket e ka origjinën në Britaninë juglindore. Është popullor në të gjithë Anglinë dhe Uellsin, dhe pjesë të Holandës. Kriketi është gjithashtu i popullarizuar në zona të tjera dhe luhet gjithashtu në Evropën Veriperëndimore. Skuadra e Anglisë së Kriketit dhe Ekipi i Kriketit të Irlandës janë të vetmet ekipe evropiane me status Testi. Rivali kryesor i Anglisë është Australia dhe ata luajnë me njëri-tjetrin në serialin The Ashes. Anglia fitoi Kupën e Botës së Kriketit në 2019 dhe ICC World Twenty20 në 2010. Irlanda së fundmi ka marrë statusin e Testit në 2017. Ka një rritje të vazhdueshme të popullaritetit të kriketit për shkak të investimeve të mëdha në lojërat vendase T20 dhe turnetë e bazuar në ekskluzivitet si Euro T20 Slam, të cilat do të luhen midis ekipeve me bazë në qytet të Irlandës, Skocisë, Qipros së Kriketit dhe Holandës. Hendboll Hendboll luhet profesionalisht në disa vende evropiane. Federata Evropiane e Hendbollit organizon gara kontinentale për meshkuj dhe femra. Ekipet evropiane kanë dominuar Kampionatin Botëror të Hendbollit të IHF-së për meshkuj dhe gjithashtu kanë fituar shumicën e edicioneve të Kampionatit Botëror të Hendbollit të IHF-së për femra. Skuadrat e shquara të meshkujve përfshijnë Gjermaninë, Francën, Spanjën, Suedinë, Danimarkën, Islandën, Maqedoninë e Veriut, Slloveninë dhe Kroacinë, ndërsa Norvegjia ka dominuar kampionatet e femrave që nga vitet 2000. EHF Champions League është gara më e rëndësishme e klubeve të hendbollit për ekipet e meshkujve në Evropë dhe përfshin skuadrat kryesore nga vendet më të mira evropiane. Hokej në akull Liga Austriake e Hokejve Hokej mbi akull është sporti më popullor ose një nga sportet më të njohura në shumë vende evropiane, duke përfshirë Çekinë, Zvicrën, Rusinë, Suedinë, Finlandën, Sllovakinë, Letoninë, Bjellorusinë dhe Evropën Qendrore veriore, ku rivalizon futbollin e shoqatave në popullaritet. Është gjithashtu i popullarizuar në nivel profesional në Gjermani, Norvegji, Austri, pjesën më të madhe të Evropës Perëndimore dhe pjesë të izoluara të ish-Bashkimit Sovjetik dhe Jugosllavisë. Liga e Hokejit Kontinental e ka origjinën nga Rusia, por aktualisht ka ekipe nga tetë vende të tjera. Liga Austriake e Hokejit, Ekstraliga Çeke, Deutsche Eishockey Liga, SM-Liiga, Liga Kombëtare A dhe Liga Suedeze e Hokeit janë liga të tjera profesionale, skuadrat kryesore të të cilave takohen në Ligën e Hokejve të Kampionëve. Kampionati Evropian i Hokejit në Akull për ekipet kombëtare u luajt nga viti 1910 deri në vitin 1932. Ekipet kombëtare aktualisht luajnë Kampionatin Botëror të Hokejit në Akull, ku Rusia/Bashkimi Sovjetik kanë pretenduar së bashku 27 tituj, Republika Çeke / Çekosllovakia 12 dhe Suedia 11. liga e regbit Liga e regbit është e njohur në Anglinë veriore, ku sporti u formua në 1895. Loja është gjithashtu e njohur në Francën jugore. Kombëtarja e Britanisë së Madhe luajti për herë të parë në vitin 1908 dhe hyri në Kupën e Botës deri në 1992 dhe Tri-Nations deri në 2006. Anglia, Skocia dhe Uellsi kanë luajtur të pavarura që atëherë. Britania e Madhe ka fituar tri herë Kupën e Botës, ndërsa Franca dy herë nënkampione.vetëm liga plotësisht profesionale, Superliga, si dhe kompeticioni Challenge Cup. Përveç kësaj, loja luhet edhe në mënyrë gjysmë profesionale dhe në nivele amatore në Rusi, Serbi, Itali, Uells, Skoci dhe Irlandë. Unioni i regbit Kupa Evropiane e Rugbit Unioni i regbit është i popullarizuar në Francën jugore, Anglinë jugore, Uells, Skoci, Irlandë dhe Italinë veriore. Edhe pse loja luhet në mënyrë konkurruese në Gjermani, Rusi, Rumani dhe Gjeorgji, ajo nuk është në një nivel plotësisht profesional. Gara kryesore e Evropës për ekipet kombëtare është Kampionati i Gjashtë Kombeve, i mbajtur për herë të parë në 1883 si Kampionati i Kombeve Vendore. Ekipet e tjera kombëtare evropiane luajnë në Kampionatin Ndërkombëtar të Rugby Europe. Kombëtarja e Anglisë është e vetmja skuadër evropiane që ka fituar Kupën e Botës në Rugbi, ndërsa Franca ishte nënkampione tre herë dhe Uellsi arriti në gjysmëfinale një herë. Tre garat kryesore vendase të unionit të regbit janë Premiership plotësisht profesional (Angli), Top 14 (Francë) dhe Pro14 (Irlandë, Skoci, Uells, Itali dhe Afrikë e Jugut). Kupa e Kampionëve Evropianë të Rugbit është kampionati kryesor kontinental, me klube që kualifikohen nga tre garat profesionale. Volejboll Ekipet evropiane kanë fituar shumicën e edicioneve të Kampionatit Botëror të Volejbollit FIVB për meshkuj, i kryesuar nga Italia me tre fitore. Në Kampionatin Botëror të Volejbollit për Femra FIVB, Bashkimi Sovjetik ka fituar pesë edicione, Rusia dy dhe Italia dhe Serbia nga një. Bashkimi Sovjetik ka fituar tre medalje të arta për meshkuj dhe katër medalje të arta për femra në Lojërat Olimpike. Konfederata Evropiane e Volejbollit u themelua në vitin 1963, por Kampionati Evropian i Volejbollit për Meshkuj u mbajt për herë të parë në vitin 1948 dhe Kampionati Evropian i Volejbollit për Femra u mbajt për herë të parë në vitin 1949, me Bashkimin Sovjetik dhe Rusinë që kryesonin të dy në tituj. CEV Champions League mbahet çdo vit që nga edicioni 1959-60. Klubet ruse VC CSKA Moskë dhe VC Zenit-Kazan fituan respektivisht 13 dhe gjashtë edicione, ndërsa klubet italiane Modena Volley dhe Volley Treviso fituan nga katër secila. Liga e Kampionëve CEV për femra mbahet që nga viti 1960–61. WVC Dynamo Moscow fitoi 11 edicione, Uralochka Ekaterinburg fitoi tetë, dhe Volley Bergamo fitoi shtatë. Vaterpolo Vaterpoloja luhet profesionalisht në disa vende evropiane. LEN organizon gara kontinentale për meshkuj dhe femra. Skuadrat evropiane kanë dominuar Kampionatin Botëror të akuatikëve dhe kanë fituar edhe disa edicione të kampionatit të femrave. Liga e Kampionëve LEN është gara më e rëndësishme e klubeve të vaterpolos për ekipet në Evropë dhe përfshin skuadrat kryesore nga vendet më të mira evropiane. [[Kategoria:Sporti në Evropë]] nwtk4fuseu9ecipbk412hvv3q0bu5bi 0 322215 2981107 2960880 2026-05-16T05:03:48Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981107 wikitext text/x-wiki    '''Shoqëria Kombëtare e Hekurudhave Franceze'''(në frëngjisht "'''Société nationale des chemins de fer français'''"; {{IPA-fr|sɔsjete nɑsjɔnal de ʃ(ə)mɛ̃ d(ə) fɛʁ fʁɑ̃sɛ}} ; shkurtuar në '''SNCF'''{{IPA-fr|ɛs‿ɛn se ɛf|}} ) është kompania hekurudhore shtetërore e [[Franca|Francës]] . E themeluar në vitin 1938, ajo menaxhon trafikun hekurudhor kombëtar të vendit së bashku atë të [[Monako|Monakos]], duke përfshirë TGV, në rrjetin hekurudhor të shpejtësisë së lartë të Francës. Detyrat e saj përfshijnë menaxhimin e shërbimeve hekurudhore për pasagjerët dhe mallrat,si dhe mirëmbajtjen edhe sinjalizimin e infrastrukturës hekurudhore. Rrjeti hekurudhor përbëhet nga rreth 35,000 km hekurudhë, nga të cilat 2,600 km janë linja me shpejtësi të lartë dhe 14,500 km janë të elektrifikuara. Rreth 14,000 trena veprojnë çdo ditë. Në vitin 2010 SNCF u rendit e 22-ta në Francë dhe e 214-ta botërisht në listën e Fortune Global 500 duke regjistruar 34 milione e 585 mijë euro fitime.<ref>{{Cite news|title=Global 500 2010: Countries|work=CNN|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/France.html|access-date=24 tetor 2013|archive-date=11 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250611204533/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/France.html|url-status=dead}}</ref> Është biznesi kryesor i Grupit SNCF, i cili në vitin 2020 kishte 30 miliardë euro shitje në 120 vende.<ref>{{Cite web|title=RESULTATS ANNUELS 2020 - GROUPE SNCF|url=https://medias.sncf.com/sncfcom/finances/Publications_Groupe/CP_Groupe_SNCF-Resultats_Annuels_2020.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803233219/https://medias.sncf.com/sncfcom/finances/Publications_Groupe/CP_Groupe_SNCF-Resultats_Annuels_2020.pdf|archive-date=2021-08-03|access-date=2021-08-04|publisher=SNCF|language=FR}}</ref> Grupi SNCF punëson më shumë se 275 mijë punonjës në Francë dhe në mbarë botën.<ref name="Profil2016">{{Cite web|last=Direction de la Communication|title=Profil et chiffres clés 2016|url=http://www.sncf.com/fr/portrait-du-groupe/un-groupe-de-service|access-date=7 korrik 2016|language=fr|agency=SNCF}}</ref> Që nga korriku 2013, selia e Grupit SNCF ndodhet në një periferi të Parisit në 2 Place aux Étoiles në [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]] . Presidenti i SNCF Group është [[:fr:Jean-Pierre Farandou|Jean-Pierre Farandou]] që prej vitit 2019. == Shtrirja e biznesit == === Hekurudha e shpejtësisë së lartë === [[Skeda:TGV_Duplex_Figueres.jpg|djathtas|parapamje| Një tren i shpejtësisë së lartë TGV Duplex nga SNCF]] [[Skeda:TGV_World_Speed_Record_574_km_per_hour.jpg|majtas|parapamje| TGV 4402 operacion V150 duke arritur në 574 km/h më 3 prill 2007 pranë Le Chemin]] SNCF menaxhon pothuajse të gjithë trafikun hekurudhor të Francës, duke përfshirë TGV ( ''Tren à Grande Vitesse'', që do të thotë "tren i shpejtësisë së lartë"). Në vitet 1970, SNCF filloi programin e trenave me shpejtësi të lartë TGV me synimin për të krijuar rrjetin hekurudhor më të shpejtë në botë. Programi i dha rezultatet në vitin 1981 me përfundimin e linjës së parë të shpejtësisë së lartë LGV Sud-Est ("Ligne à Grande Vitesse Sud-Est", që do të thotë "linja juglindore e shpejtësisë së lartë"), kur shërbimi i parë TGV, nga [[Parisi]] në [[Lion|Lyon]], u përurua. Në vitin 2017, rrjeti kombëtar hekurudhor në pronësi të SNCF Réseau kishte 28,710&nbsp;km linja, 58% e të cilave ishin të elektrifikuara dhe 2640 linja të shpejtësisë së lartë. Çdo ditë, SNCF drejton 15,000 trena udhëtarësh dhe transporton më shumë se 5 milionë pasagjerë dhe më shumë se 250,000 ton mallra.<ref>{{Cite web|last=L'observatoire des transports et de la mobilité|title=Le marché français du transport ferroviaire de voyageurs|url=https://www.autorite-transports.fr/wp-content/uploads/2019/03/bilan_ferroviaire_2017_internet.pdf|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.autorite-transports.fr/wp-content/uploads/2019/03/bilan_ferroviaire_2017_internet.pdf|archive-date=2022-10-09}}</ref> Linjat TGV dhe teknologjia TGV tani janë përhapur në disa vende evropiane. Teknologjia TGV e SNCF-së ka vendosur shumë rekorde botërore të shpejtësisë, më i fundit më 3 prill 2007, kur një version i ri i TGV i quajtur V150 me rrota më të mëdha se TGV-ja e zakonshme, ishte në gjendje të mbulonte më shumë sipërfaqe tokë në çdo rrotullim dhe kishte një motor 18,600 kW dhe theu rekordin botëror të shpejtësisë për trenat konvencionalë hekurudhor, duke arritur në km/h . SNCF ka një historik të jashtëzakonshëm sigurie. Pas gati 30 vitesh në funksion, sistemi TGV i SNCF-së ka vetëm një përvojë të një aksidenti vdekjeprurës, i cili ka ndodhur gjatë testimit para-hapjes dhe jo në funksionim të rregullt. === Mbretëria e Bashkuar === Në vitin 2011, SNCF në bashkëpunim me Keolis, paraqiti ofertën e pasuksesshme për InterCity West Coast .<ref>[https://web.archive.org/web/20130606094818/http://assets.dft.gov.uk/publications/intercity-west-coast-franchise/franchisebidders.pdf Shortlisted Bidders for Greater Anglia and Intercity West Coast Rail Franchises] Department for Transport 24 March 2011</ref> Në prill 2017, SNCF mori 30% të aksioneve në një sipërmarrje të përbashkët me Stagecoach Group dhe Virgin Group për të konkurruar për Bashkëpunimin e Bregut Perëndimor që do të veprojë në shërbimet e linjës kryesore të Bregut Perëndimor nga maji 2020 dhe linjën HS2 nga 2026.<ref>[http://www.stagecoach.com/media/news-releases/2017/2017-04-25.aspx Stagecoach and Virgin to join forces with SNCF for West Coast Partnership Bid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170427095924/http://www.stagecoach.com/media/news-releases/2017/2017-04-25.aspx |date=27 prill 2017 }} Stagecoach 25 July 2017</ref><ref>[http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/stagecoach-and-sncf-lead-virgin-branded-bid-for-hs2-operations.html Stagecoach and SNCF lead Virgin-branded bid for HS2 operations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425162718/http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/stagecoach-and-sncf-lead-virgin-branded-bid-for-hs2-operations.html|date=25 prill 2017}} ''[[Railway Gazette International]]'' 25 July 2017</ref> Në prill të vitit 2019, Stagecoach-it iu ndalua e drejta për të paraqitur oferta për çdo ekskluzivitet, përfshirë Partneritetin e Bregut Perëndimor, gjë që do të thotë se Virgin dhe SNCF tani duhet të tërhiqen nga lista përfundimtare. === Veprimtaria e SNCF === Që nga vitet 1990, SNCF ka shitur vagona hekurudhore tek qeveritë rajonale, me krijimin e markës Train Express Régional (TER). Kjo markë vjen si bashkëpunim mes këtyre dy palëve me rajonet të cilat janë përgjegjëse për vagonat kurse kompania kujdeset për infrastrukturën. SNCF gjithashtu ruan një shtrirje të gjerë në biznesin ndërkombëtar që përfshin punën në linjat e mallrave, linjat ndërqytetëse dhe linjat e udhëtarëve. Ekspertët e SNCF ofrojnë shërbime logjistike, projektimi, ndërtimi, operimi dhe mirëmbajtje. SNCF operon agjencinë ndërkombëtare të biletave Oui.sncf. SNCF ka punonjës në 120 vende që ofrojnë konsulencë të gjerë jashtë dhe ndërkufitare. Këto projekte përfshijnë: * [[Izraeli|Izrael]] : Ndihmesë dhe Trajnim. SNCF International ofron ndihmë për Hekurudhat e Izraelit në çdo fushë të veprimeve hekurudhore, duke përfshirë edhe projektet për të përmirësuar rregullat e përgjithshme të sigurisë së rrjetit. Programet e tjera të ndihmës dhe trajnimit përfshijnë Infrastrukturën dhe Divizionin e tërheqjes. * [[Republika e Kinës|Tajvan]] : Trajnim Operacional. SNCF mbikëqyri kontraktorin kryesor përgjegjës për ndërtimin e linjës kryesore hekurudhore me shpejtësi të lartë të Administratës së Hekurudhave të Tajvanit. Ai gjithashtu trajnoi kontrollorët e trafikut hekurudhor, shoferët dhe anëtarët e ekuipazhit. Në emër të Qeverisë së Tajvanit, SNCF menaxhoi Qendrën e Kontrollit të Komandës së Hekurudhave me shpejtësi të lartë. * [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretëria e Bashkuar]] : Mirëmbajtja. Në vitet 2007–2008, konsulentët SNCF-International audituan praktikat e mirëmbajtjes të aplikuara në trasenë, sinjalizimin dhe linjën ajrore të energjisë elektrike në linjat hekurudhore britanike me shpejtësi të lartë që lidhin Londrën me [[Eurotuneli|tunelin e Channel]] . Përveç kësaj, ai kreu një auditim të performancës së mirëmbajtësit nga pikëpamja e cilësisë së shërbimit dhe kontrollit të kostos, bëri rekomandime për përmirësime dhe propozoi një plan biznesi tre-vjeçar. * [[Koreja e Jugut]] : Projektimi i elektrifikimit HSR. SNCF këshilloi Hekurudhat Koreane për elektrifikimin e shinave midis Daegu dhe Busan dhe për lidhjen e binarëve konvencionale ekzistuese me linjën e re të shpejtësisë së lartë. SNCF asistoi gjithashtu në zgjedhjen dhe inspektimin e mjeteve lëvizëse me shpejtësi të lartë dhe trajnoi 400 menaxherë të lartë, inxhinierë dhe drejtues në një gamë të gjerë aftësish, duke përfshirë sinjalizimin, katenarët, binarët, mirëmbajtjen e mjeteve lëvizëse, funksionimin HSR, menaxhimin e sigurisë, marketingun dhe pasagjerët. sistemet e informacionit. Deri në fund të vitit 2009, SNCF ndihmoi Korenë në ruajtjen e shpejtësisë së saj të lartë. * [[Spanja]] : Sistemi i sinjalizimit. SNCF bashkëpunoi me ADIF (ofruesi spanjoll i infrastrukturës hekurudhore) në studimin, furnizimin, instalimin dhe mirëmbajtjen e sistemit standard të sinjalizimit hekurudhor të BE-së përgjatë linjës Madrid-Lleida me shpejtësi të lartë. Në emër të qeverisë spanjolle, SNCF projektoi dhe drejtoi operacionet e mirëmbajtjes në këtë linjë për një periudhë dyvjeçare. * [[Franca|Francë]] : Lider në Infrastrukturë dhe Mirëmbajtje të mjeteve lëvizëse – SNCF mban 32.000 km trase. Ajo gjithashtu mirëmban 3900 lokomotiva dhe 500 trena me shpejtësi të lartë. Secili prej trenave TGV të SNCF përshkron më shumë se 39.000 km një muaj - mjafton për të rrethuar globin. Çdo vit Departamenti i Burimeve Njerëzore të SNCF ofron mbi 1.2 milionë orë trajnime për mbi 25,000 punonjësit e tij. * Përveç këtyre rrjeteve të vendeve, ajo ka potencialin të zgjerojë rrjetin e saj në vendet e Lindjes së Mesme si Arabia Saudite, Omani, Katari, Kuvajti, Bahreini etj. == Historia == [[Skeda:BB67484-Amiens.JPG|parapamje|250x250px| Lokomotivë dizel SNCF Class BB 67400 në stacionin e Amiensit]] Me zbatimin e ligjit të 1937,më 1 janar 1938u formua SNCF me shtetëzimin e kompanive kryesore hekurudhore të Francës ( ''Chemin de fer'', fjalë për fjalë, 'rruga e hekurt', do të thotë hekurudhë). Këto ishin: Emri i parë është ai në gjuhën franceze, i dyti është shkurtimi ndërsa i treti përkthimi në shqip. * Chemins de fer de l'Est (Est, ''Hekurudhat Lindore'' ) * Chemins de fer de l'État (État, ''Hekurudhat Shtetërore'' ; u bashkua në 1908 me Chemins de fer de l'Ouest) * Chemins de fer du Nord (Nord, ''Hekurudhat Veriore)'' * Chemins de fer de Paris à Lyon et à la Méditerranée (PLM, ''Paris, Lion dhe Hekurudhat Mesdhetare)'' * Chemins de fer de Paris à Orléans et du Midi ( ''Paris, Orléans dhe Hekurudhat Jugore'' ; PO-Midi, i formuar në 1934 nga bashkimi i Chemin de fer de Paris à Orléans dhe Chemins de fer du Midi ) * Administrata des chemins de fer d'Alsace et de Lorraine (AL, ''Hekurudha Elzasë-Lotringen'' ) * Syndicats du Chemin de fer de Grande Ceinture et de Petite Ceinture ( ''Hekurudhat e Brezit të Madh dhe të Vogël'' ) në Paris dhe rrethinat e tij. Shteti francez fillimisht mori 51% të pronësisë së SNCF dhe investoi shuma të mëdha subvencionesh publike në sistem. Sot, SNCF është tërësisht në pronësi të shtetit francez. g1w389hitg3gf3n0jta2ejtqdrkhkgb 1 322340 2981108 2638837 2026-05-16T05:03:49Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981108 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqëria Kombëtare e Hekurudhave Franceze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2498038 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170425162718/http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/stagecoach-and-sncf-lead-virgin-branded-bid-for-hs2-operations.html për lidhjen http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/stagecoach-and-sncf-lead-virgin-branded-bid-for-hs2-operations.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 nëntor 2022 15:58 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[SNCF]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2638836 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170427095924/http://www.stagecoach.com/media/news-releases/2017/2017-04-25.aspx për lidhjen http://www.stagecoach.com/media/news-releases/2017/2017-04-25.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 janar 2024 21:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[SNCF]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981107 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250611204533/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/France.html për lidhjen https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/France.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 07:03 (CEST) nz6ljcqknnmacajdm5817cqi485bvy4 0 322742 2981045 2960980 2026-05-15T21:00:34Z Leutrim.P 113691 2981045 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Clock tower, Waterbury Union Station.jpg|parapamje|Kulla me orën e stacionit, [[Waterbury Union Station]], [[Waterbury, Connecticut]], SHBA.]] Një '''orë stacioni''' është një orë në një [[Stacioni hekurudhor|stacion hekurudhor]] që ofron një tregues standard të kohës si për pasagjerët ashtu edhe për stafin hekurudhor. Një stacion hekurudhor shpesh do të ketë disa orë stacioni. Ato mund të gjenden në një [[Kulla e orës|kullë ore]], në sallën e rezervimeve ose zyrën, në vendpushimin, brenda një kasolle treni, në ose përballë [[Platforma hekurudhor|platformave të stacionit]], ose gjetkë. == Dizajni == Dizajni i orëve të stacionit në Evropë ishte më parë mjaft i larmishëm. Sot, shumica e tyre rrjedhin nga ora hekurudhore zvicerane e projektuar nga [[Hans Hilfiker]], një inxhinier zviceran, në vitin 1944 kur ai ishte punonjës i [[Hekurudhat Federale të Zvicrës|Hekurudhave Federale Zvicerane]].<ref>{{cite web|url=http://www.swissworld.org/en/switzerland/swiss_specials/swiss_watches/the_swiss_railway_clock/|title=Remarkable clocks and watches: the Swiss railway clock|work=swissworld.org|publisher=Presence Switzerland, Swiss Federal Department of Foreign Affairs FDFA|location=Berne, Switzerland|language=en|access-date=2014-12-11|archive-date=21 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321181252/http://www.swissworld.org/en/switzerland/swiss_specials/swiss_watches/the_swiss_railway_clock/|url-status=dead}}</ref> Në vitin 1953, Hilfiker shtoi një dorë të dytë të kuqe në dizajnin e tij në formën e një disku sinjalizues të rojeve hekurudhore. Zbatimi teknik i orës hekurudhore, sinkronizimi qendror nga një orë master, u projektua së bashku me Mobatime, një prodhues orësh që ende prodhon orën hekurudhore zvicerane si dhe orën hekurudhore gjermane përveç shumë të tjerave.<ref name="HP">{{cite book|editor=Köbi Gantenbein|title=Die Bahnhofsuhr – Ein Mythos des Designs aus der Schweiz|year=2013|publisher=Edition Hochparterre|location=Zurich, Switzerland|language=de|url=http://www.hochparterre.ch/publikationen/buecher/edition-hochparterre/shop/artikel/detail/die-bahnhofsuhr/|access-date=2014-10-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141104032826/http://www.hochparterre.ch/publikationen/buecher/edition-hochparterre/shop/artikel/detail/die-bahnhofsuhr/|archive-date=2014-11-04}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mobatime.com/references/applications/public-transport.html|title=Mobatime – Swiss Time Systems: References|publisher=MOSER-BAER SA|location=Sumiswald, Bern, Switzerland|language=en|access-date=2014-10-19|archive-date=19 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019154457/http://www.mobatime.com/references/applications/public-transport.html|url-status=dead}}</ref> Modelet moderne të orës standarde evropiane të stacioneve kanë një fytyrë ore të bardhë që ndriçohet në errësirë, shenja ose peshore me ngjyrë të zezë në formë shiriti, por pa numra, në periferi të numrit të faqes së orës dhe akrepat e orës dhe minutave në formë shiriti, gjithashtu. me ngjyrë të zezë. Dora e dytë në këto modele standarde është një shirit i hollë, i trashë ose i pajisur me një disk në skajin periferik dhe shpesh me ngjyrë të kuqe. Hartime të tilla të orës janë lehtësisht të lexueshme nga një distancë.<ref name="HP"/> == Burime == {{reflist}} [[Kategoria:Orë|stacioni]] [[Kategoria:Stacione hekurudhore]] 4extqytbosam208y7luume95ltlo9pv 2981046 2981045 2026-05-15T21:00:42Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Orë]]; added [[Category:Kulla të orës]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981046 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Clock tower, Waterbury Union Station.jpg|parapamje|Kulla me orën e stacionit, [[Waterbury Union Station]], [[Waterbury, Connecticut]], SHBA.]] Një '''orë stacioni''' është një orë në një [[Stacioni hekurudhor|stacion hekurudhor]] që ofron një tregues standard të kohës si për pasagjerët ashtu edhe për stafin hekurudhor. Një stacion hekurudhor shpesh do të ketë disa orë stacioni. Ato mund të gjenden në një [[Kulla e orës|kullë ore]], në sallën e rezervimeve ose zyrën, në vendpushimin, brenda një kasolle treni, në ose përballë [[Platforma hekurudhor|platformave të stacionit]], ose gjetkë. == Dizajni == Dizajni i orëve të stacionit në Evropë ishte më parë mjaft i larmishëm. Sot, shumica e tyre rrjedhin nga ora hekurudhore zvicerane e projektuar nga [[Hans Hilfiker]], një inxhinier zviceran, në vitin 1944 kur ai ishte punonjës i [[Hekurudhat Federale të Zvicrës|Hekurudhave Federale Zvicerane]].<ref>{{cite web|url=http://www.swissworld.org/en/switzerland/swiss_specials/swiss_watches/the_swiss_railway_clock/|title=Remarkable clocks and watches: the Swiss railway clock|work=swissworld.org|publisher=Presence Switzerland, Swiss Federal Department of Foreign Affairs FDFA|location=Berne, Switzerland|language=en|access-date=2014-12-11|archive-date=21 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321181252/http://www.swissworld.org/en/switzerland/swiss_specials/swiss_watches/the_swiss_railway_clock/|url-status=dead}}</ref> Në vitin 1953, Hilfiker shtoi një dorë të dytë të kuqe në dizajnin e tij në formën e një disku sinjalizues të rojeve hekurudhore. Zbatimi teknik i orës hekurudhore, sinkronizimi qendror nga një orë master, u projektua së bashku me Mobatime, një prodhues orësh që ende prodhon orën hekurudhore zvicerane si dhe orën hekurudhore gjermane përveç shumë të tjerave.<ref name="HP">{{cite book|editor=Köbi Gantenbein|title=Die Bahnhofsuhr – Ein Mythos des Designs aus der Schweiz|year=2013|publisher=Edition Hochparterre|location=Zurich, Switzerland|language=de|url=http://www.hochparterre.ch/publikationen/buecher/edition-hochparterre/shop/artikel/detail/die-bahnhofsuhr/|access-date=2014-10-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141104032826/http://www.hochparterre.ch/publikationen/buecher/edition-hochparterre/shop/artikel/detail/die-bahnhofsuhr/|archive-date=2014-11-04}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mobatime.com/references/applications/public-transport.html|title=Mobatime – Swiss Time Systems: References|publisher=MOSER-BAER SA|location=Sumiswald, Bern, Switzerland|language=en|access-date=2014-10-19|archive-date=19 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019154457/http://www.mobatime.com/references/applications/public-transport.html|url-status=dead}}</ref> Modelet moderne të orës standarde evropiane të stacioneve kanë një fytyrë ore të bardhë që ndriçohet në errësirë, shenja ose peshore me ngjyrë të zezë në formë shiriti, por pa numra, në periferi të numrit të faqes së orës dhe akrepat e orës dhe minutave në formë shiriti, gjithashtu. me ngjyrë të zezë. Dora e dytë në këto modele standarde është një shirit i hollë, i trashë ose i pajisur me një disk në skajin periferik dhe shpesh me ngjyrë të kuqe. Hartime të tilla të orës janë lehtësisht të lexueshme nga një distancë.<ref name="HP"/> == Burime == {{reflist}} [[Kategoria:Kulla të orës|stacioni]] [[Kategoria:Stacione hekurudhore]] a2bs2pgcnomde7zvg8xi81339frga5b 3 323018 2980941 2980592 2026-05-15T19:32:12Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Sëmundja virale */ 2980941 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Leutrim.P/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Artikujt në lidhje me kronologjinë == [[:Kategoria:Vite]] është e mbushur me artikuj bosh. Po kështu janë dhe [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]], [[:Kategoria:Shekuj]] e [[:Kategoria:Mijëvjeçarë]]. Shumë prej atyre artikujve janë krijuar vite më parë në mënyrë masive me shpresën se do të mbusheshin me përmbajtje me kalimin e kohës, gjë e cila, fatkeqësisht, nuk ndodhi kurrë. Nuk jam i sigurt cila është mënyra e duhur për ta trajtuar këtë problem pasi, ç'është e vërteta, bëhet fjalë për artikuj që i ka pothuajse çdo projekt wiki e do të ishte humbje thjesht të fshiheshin por duhet pak vëmendje drejt [[:Kategoria:Kronologji]] në tërësi dhe artikujve e nënkategorive të listuara në të. Mendova ta përmendja rikujtuar nga auditimi që u krye te artikujt-lista. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 22:47 (CET) :Së pari, kategoritë nuk duhet të shkruhen me numra romakë!? Nëse ka raste ku janë përdorur, ato duhen zhvendosur. :Kategoritë për vitet duhet të krijohen vetëm në formë dhjetëvjeçare, si p.sh.: Vitet 1900, Vitet 1910, dhe jo të ketë kategori për secilin vit veçmas. :Çfarë do të fshija menjëherë (të listuara nga lart>poshtë sipas sasisë për grisje): :Të gjitha kategoritë që tregojnë vitet vetëm si numër, p.sh. [[:Kategoria:1990]], dhe do të mbaheshin vetëm në këtë formë: [[:Kategoria:Vitet 1990]]. :Te [[:Kategoria:Shekuj]] → Faqet në kategorinë “Shekuj”, do të grisja 41 faqet (p.sh. Shekulli 1, Shekulli 2, etj.). :Te [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]] → Faqet në kategorinë "Dhjetëvjeçarë" te grisen 195 artikujt. :Te [[:Kategoria:Muaj]] → Faqet në Nënkategoritë te grisen 365+ artikujt. :Te [[:Kategoria:Vite]] → Nënkategoritë, do të grisja të gjithë artikujt dhe kategoritë që janë vetëm numra, si “32”, “706” etj., edhe pse më vjen keq që kemi të bëjmë me një sasi të konsiderueshme faqesh, gjithsej 2456. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:40 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:44 (CET) ::Unë do të sugjeroja të shikonim kategoritë homologe në EnWiki (ose dhe në gjuhë të tjera) përpara se të vepronim. Emërtimi i kategorive është çështje e lehtë për t'u zgjidhur. Problemi është te artikujt në to që 80% janë bosh. Propozimi im fillestar ishte që t'i kalonim për votim te [[WP:FG]] por pastaj pashë që bëhej fjalë për artikuj që ekzistonin në shumicën e gjuhëve të botës (me qindra në fakt). Në këto kushte do të ishim nga të paktat përjashtime dhe për më tepër do të krijonim një sistem kaotik për sa i përket kronologjisë/historisë ku do të kishim vetëm vite e shekuj rastësorë me kapërcime të mëdha. Këtu mbeta në dilemë për vete e nuk jam i sigurt ç'të propozoj më tutje prandaj e hodha për diskutim. Idealisht do të ishte mirë të ndërrmenim një aktivitet fizik për të plotësuar me përmbajtje faqet boshe, mbase me ndonjë universitet në lidhje me histori-gjeografinë por kjo është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. ::Fakti është që librat, artikujt-lista, vitet dhe artikujt për komunat e Francës e disa shtete të tjera u ndërtuan masivisht këtu e 20 vite më parë me anë të mjeteve automatike të kohës për t'i dhënë formë projektit por ndër vite mbetën pa shumë redaktime. Nga këto, dy të parat i kishim marrë në trajtim tashmë, kështu që mbeteshin të preknim dy të fundit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 02:43 (CET) :::[[:Kategoria:Muaj]] është gjithashtu një tjetër kategori e kronologjisë që meriton vëmendje. Se kishim harruar ta përmendnim më sipër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 14:56 (CET) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], unë jam për grisje në këtë rast, për materialet multimediale të ngarkuara lokalisht dhe për artikujt-lista në parim. Nuk mund të bëjmë plane për përditësimin e 30+ mijë artikujve, le t’i rikrijojmë më vonë nëse kanë rëndësi. Ne po ecim mirë me shtimin e artikujve të rinj dhe vendosëm t'i mbajmë artikujt e librave të cilët poashtu duhen zgjeruar. Ai sistem parasheh, p.sh, që nëse krijojmë një artikull për secilën ditë nga viti 0 deri sot, do të duheshin gjithsej rreth 739,490 artikuj, pa llogaritur të tjerë faktorë, kjo është e pamundur. Nuk mund të kemi një plan të pafundëm kur jemi të kufizuar në qindra aspekte, në njëfar forme është dhe padrejtësi nëse mban mbi 10+ mijë artikuj bosh, e njëkohësisht grisë artikujt e rinj ''se janë jashtë kritereve''. Plan shumë i madh e standard i dyfishtë. Unë jam për grisje si më lartë të propozohet në FG, nëse dhe të tjerët janë për mbajtje, sido që të vendoset nuk ka problem. Çështjen për komunat e Francës e lëmë për më vonë. S'jam i zoti me aktivizëm fizik nëpër fakultete, edhe ajo i ka sfidat, kufizimet e vështirësitë e veta, ndoshta përmes WoALUG mund të bëni diçka konkrete për zgjerimin e artikujve të librave. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:39 (CET) Pashë që kishe shtuar për rikujtesë vetjake auditimin e kategorive të komunave të Francës, mbase nga diskutimi që patëm te [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Artikujt në lidhje me kronologjinë]]. Për ta pasur listën e plotë të shteteve komunat e të cilave janë shtuar masivisht në të shkuarën duhen përmendur dhe [[:Kategoria:Njësi administrative në Spanjë|ato të Spanjës]] e [[:Kategoria:Komuna në Norvegji|ato të Norvegjisë]]. Nëse shtojmë këtu dhe artikujt te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Shqipëri]] dhe ato te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] kemi një listë të plotë të artikujve që janë ndërtuar në mënyrë masive në të shkuarën në mënyra të automatizuara ose gjysmë të automatizuara (të paktën me sa kam rastisur unë gjithë këto kohë). E ndërsa artikujt e cunguar te kategoritë për monumentet e kulturës në Shqipëri e Kosovë marrin vetvetiu vëmendje hera-herës prej tematikës e për pasojë zgjerohen, shumica e artikujve të komunave të Francës, Spanjës e Norvegjisë gjenden në trajtën e tyre nistore të cunguar. Thënë të gjitha këto, unë nuk besoj se duhet të veprojmë me grisje masive në këto raste, njëlloj siç nuk vepruam për librat. Cila është rruga e duhur fatkeqësisht nuk e di por mendova që duhet cekur diku ekzistenca e këtyre kategorive e gjeneza e tyre që të kihet parasysh për çdo rast. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:02 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E tërhoqa tekstin. Për mua është kritike kryerja e procesimit të artikuj-lista, e nëse vendosim edhe të viteve edhe atë.. Pastaj të kalojmë në uljen në 0 të numrit të listës së Faqeve të pashqyrtuara. Nuk pashë të kesh shkruar një përgjigje në lidhje me Artikujt në lidhje me kronologjinë. Ato për komunat spo i prekë fare. Të lëmë diçka edhe për adminët e tjerë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:15 (CEST) ::Pa problem. Nuk shkrova pasi siç thashë, nuk jam i sigurt si të veprohet në lidhje me to e s'di ç'të shtoj përtej dhënies së informacionit në mënyrë të përgjithshme. U përpoqa të shkruaj çdo gjë që di mbi temën e artikujve të krijuar masivisht nga e shkuara që të jetë diku si informacion për administratorët e rinj që janë aktivë e do të vijnë. Përtej kësaj, realisht s'di ç'të sugjeroj më tepër. Mbase duhen thërritur për mendim përdorues të tjerë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:23 (CEST) :::Nëse keni ndonjë ide, si t'ia bëjmë. Unë tashmë ja hodha një sy rastit, por Klein thotë se duhen mbajtur, nëse mund të shprehni opinionin tuaj si do duhej të trajtoheshin, kurdo që keni kohë.. etiketoni dhe të tjerë, bëhet fjalë për sasi shumë të madhe artikujsh. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:43 (CEST) ::::Unë mendimin tim e shpreha më sipër, jam më tepër tek selektiviteti sipas rastit jo të gjithë duhen mbajtur, nëse shumica është pro për tu mbajtur atherë dakort. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 6 prill 2026 12:12 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], në cilin vend ke shprehur mendimin?! A do të thotë se jeni i njëjti person ti dhe Kleini? Apo edhe mund t'e kem arkivuar atë pjesë gabimisht. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:45 (CEST) ::::::Nuk e lexova nga fillimi pjesën këtu , e ngatërrova me diskutimin e mëhershem për njohushmërinë e Ermal Beqirit. Ndjesë. Sa për këtë temë këtu mendoj të shihen dhe wikit e tjera si shenbull dhe ti adoptojmë këtu. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:54 (CEST) :::::::Të kuptoj. Edhe ajo është një mundësi për të bërë zgjidhje. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 01:39 (CEST) == Ndryshime të çuditshme == Të shof që bën disa ndryshime të çuditshme, si ky këtu: https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiang_Xueqin&curid=397472&diff=2913173&oldid=2913003 Tani po shoh që e ke bërë edhe me kategori të tjera. Së pari dua të të vë në dukje që ky ndryshim nga '''''Biografi shqiptarësh/kanadezësh/italianësh''''' --> '''''Biografi shqiptare/kanadeze/italiane''''' është shumë i gabuar. Nuk shkon fare. Tingëllon keq, dhe më rëndësishëm lë vend për ambiguitet, sepse psh të gjitha biografitë këtu në wikin tonë biografi shqiptare janë sepse biografia është e shkruar në shqip. Pra biografia duhet ti drejtohet CILËSISË/KARAKTERISTIKËS së subjektit, dhe subjekti në këtë rast dallohet si italian (në shumës ''(disa) italianësh''), jo të dallohet biografia si italiane, sepse biografia është term abstrakt në vetvete... . Nuk e di nëse ti i bën nga nxitimi këto ndryshime apo nëse nuk e kupton mirë nuancën që këto kanë në shqipen standarde. Uroj të kesh marrë konsensus nga adminë të tjerë për këto. Të lutem mendoje me kujdes thelpin, dhe ndjesë për mënyrën e drejtëpërdrejtë të të thënit të gjërave... por kështu jam unë. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:51 (CET) :Çka mundem me të ndihmu konkretisht? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:59 (CET) ::Po të them që (1) '''nuk shkon ndryshimi''' që po bën dhe që ke bërë me emrat e këtyre kategorive. Dhe '''(2)''' po të pyes, '''a ke marrë konsensus më para'''? Nëse nuk e ke marrë konsensusin të lutem hape vet si RfC, pra kërkesë për konsensus... por unë po ta them, sepse ta argumentova, nuk shkon në shqip, dhe jam i sigurt që nuk ke për ta marrë sepse nuk shkon në shqip at ndryshim që po bën. Kuptoje drejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:03 (CET) :::Nuk e kuptove pyetjen që e shtrova. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:08 (CET) ::::Mendoj që në shumicën e rasteve termi i duhur është ''biografi popullsie'', pra biografi për individë nga kombësia në fjalë. Biografi shqiptare/italine etj. do të mund të përdorej vetëm në rastet kur bëhet fjalë për libra ose artikuj biografikë të njohura në gjuhët përkatëse, fenomen disi më i rrallë që s'besoj të ketë kategori të veçantë në projekte wiki. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:44 (CET) == Fshirje disa herë e artikullit Redi Veli == Ma ke fshire 3 here , me prendendim per permbajtje me ai . O zotri e kam shkruajt vet pa Ai . Ku e gjen te drejten ta fshish ? Ishte shqyrtuar njehere dhe ishte publik . Tani u kujtove pas 20 ditesh ??? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:17 (CEST) :Përshëndetje, në fakt siç e di edhe vet pas kërkesës tënde në ZA artikulli u vendos të griset, por ti e paske ri-krijuar. Shih [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave/Arkivi_4#K%C3%ABrkes%C3%AB%20p%C3%ABr%20shqyrtim%20t%C3%AB%20faqes%20Redi%20Veli këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:27 (CEST) ::E kam ri-krijuar sipas afatit! Pasi kaloi afati i mbrojtjes nga ju , e rikrijova prape , por se kuptoj ku ishte Ai aty ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:28 (CEST) :::Lexo diskutimin, të lash linkun e kupton, afati ishte si shenjë dekurajimi të mos rikrijohet pasi është grisur, pra të përçoj mesazhin, e jo kufizim i përkohshëm për rikrijim. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:31 (CEST) ::::Pasi e ri-krijova perseri , artikulli ishte shqyrtuar nga administratoret tuaj dhe ishte pa problem . Tani perse e keni fshir prap sot ? Çdo gje ishte e faktuar! Nuk kam perdor Ai tek artikulli. [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:33 (CEST) :::::Ka mundësi per ta shqyrtuar përsëri dhe artikulli te jete aktiv ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:37 (CEST) ::::::? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:40 (CEST) :::::::Mund ta shqyrtosh prap ? Aty nuk kishte përmbajtje me ai! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:47 (CEST) :::::Së pari, nuk është e hijshme me ngucë përdoruesit e tjerë t'u i bombardu me shkrime. Së dyti, si administratori që e fshiu herën e parë faqen mund të të them: burimet që po e mbulojnë temën nuk mund të konsiderohen assesi të pavarura. Faqet si ''Koha Jonë'' po e cekin që "{{!xt|Karriera dhe biografia e tij tashmë janë dokumentuar në enciklopedinë globale Wikipedia}}," që kundërmon erën e një artikulli reklamues me pagesë (për më shumë info aty, shiko [[:en:WP:Citogenesis|Citogjeneza]]—fenomeni ku artikujt që referojnë Wikipedinë, poashtu referohen në Wikipedia). :::::Secili prej burimeve në variantin e ri dhe variantin e vjetër po përmban ditëlindjen si detaji i parë, kur në realitet ky detaj do të ishte shumë më i zorshëm ta gjejmë vetë, pra thuajse po na ushqehet vetë neve ky detaj si i rëndësishëm dhe i vërtetë. :::::Problemi i vërtetë nuk ka qenë vetëm fakti që u shkruajt me IA; ka qenë vetëm njëra pjesë. Arsyetimi im i dytë ka qenë që ishte qartë një ''atentat reklamimi''. Fakti që këto burime janë përdorur për reklamim të tillë flagrant tashmë e ka komprometuar secilin prej këtyre burimeve (këta duke qenë ''Telegrafi'', ''Albeu'', ''Koha Jonë'', RTV21, ''Saranda News''); dmth nuk mundemi t'i përdorim asnjërin prej këtyre portaleve pa shumë kujdes tashmë që e dijmë se mund ta paguajë secili person me 800 abonentë në YouTube për ta reklamuar. :::::Artikulli qëndron i fshirë, dhe ky është vendim i prerë. Çdo tentativë për ta rikrijuar nga ana jote mund të konsiderohet vandalizëm dhe të rezultojë në bllokimin tënd prej redaktimit sipas [[Wikipedia:Politika e bllokimit|politikës sonë të bllokimit]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 02:57 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aquafresh]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2939530|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aquafresh]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20prill%202026,%2004:44)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 prill 2026 06:44 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[5G]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2939546|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:5G]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20prill%202026,%2006:09)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 prill 2026 08:09 (CEST) == Vath Koreshi == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Përshëndetje! Tek faqja për Vath Koreshin kam shtuar informacion dhe kam riorganizuar të dhënat ekzistuese. Është shënimi i artikullit cung. Nuk e fshiva për ta parë njëherë ju, në se artikulli mund të quhet i plotësuar. Faleminderit. [[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]] ([[Përdoruesi diskutim:Gajtako|diskutimet]]) 8 prill 2026 22:44 (CEST) :Prsh @[[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]]. me sa duket Fallbackintoreality e paska kryer tashmë. Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 01:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Task Manager (Windows)]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2939862|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Task Manager (Windows)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresë e zhveshur|Adresë e zhveshur]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë adresa pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: bare URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(9%20prill%202026,%2021:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 9 prill 2026 23:23 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Inxhinieria]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2944743|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Inxhinieria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20prill%202026,%2023:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 prill 2026 01:00 (CEST) == Advice == Hi, i advice you to see this topic at the end bottom part to understand better and more [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Lori_Hoxha] also @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] too. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-23697-45|&#126;2026-23697-45]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-23697-45|talk]]) 18 prill 2026 01:02 (CEST) :Thanks. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:42 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (23 prill 2026 09:37) == Përshëndetje Z.Leutrim! Jam një përdorues i ri dhe sapo krijova artikullin tim të parë për shkencëtarin shqiptar Besnik Sykja. Do t'ju isha shumë mirënjohës nëse mund t'i hidhni një sy për ta shqyrtuar apo nëse keni ndonjë këshillë për të përmirësuar referencat që kam vendosur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 23 prill 2026 09:37 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:34 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (26 prill 2026 17:55) == Përshëndetje! Shpresoj të jeni mirë. Kam bërë disa ndryshime te artikulli i Besnik Sykjes (shtova kategoritë dhe rregullova lidhjet). Kur të keni pak kohë, a mund t'i hidhni një sy për t'i aprovuar? Ju falenderoj për ndihmën! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 26 prill 2026 17:55 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 prill 2026 18:19 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Të dhënat personale]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2974494|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Të dhënat personale]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Titull i përgjithshëm|Titull i përgjithshëm]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin title. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: generic title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20prill%202026,%2021:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 prill 2026 23:10 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Grafiku organizativ]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2976409|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Grafiku organizativ]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20maj%202026,%2019:43)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 maj 2026 21:43 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shpërngulja e detyruar]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2977743|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shpërngulja e detyruar]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20maj%202026,%2022:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 maj 2026 00:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2978246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20maj%202026,%2014:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 maj 2026 16:52 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Oppo]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979303|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Oppo]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20maj%202026,%2008:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 maj 2026 10:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Bisedimi në internet]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979324|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Bisedimi në internet]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Titull i përgjithshëm|Titull i përgjithshëm]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin title. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: generic title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20maj%202026,%2008:57)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 maj 2026 10:57 (CEST) == Occultus == Përshëndetje, si kaloni, kisha një pyetje konkrete për ju, si ka mundësi që jeni përfaqësues/e të WoALUG dhe faqja juaj e përdoruesit është bosh, nuk ka as të dhëna bazike se nga je (AL/KS/tjetër..) apo qfarë përfaqëson dhe cila është pozita/roli juaj në WoALUG. Të paktën të shkruaj që jeni pjesëtarë/përfaqësues të organizatës.. Mirë që ne jemi vullnetarisht (pa përfitime) duke kontribuar për shumë vite, por nga ana juaj më duket paksa komike, që nuk e keni një stampë ose përshkrim të shkurtër, dhe ne si vullnetarë të gjithë kemi bërë njëfar prezantimi në komunitet apo jo?! Nëse kërkesa ime ju tingëllon absurde, na ndriqoni! Të dy zyrat (vendndodhjet) tuaja, është mirë të kenë nga 1 llogari administratori një në Shqipëri dhe tjetra llogari në Kosovë, për arsye të aktiviteteve, duke qenë se Vyolltsa tashmë mori privilegje, nëse ndonjëri nga adminët ekzistues veç nuk është pjesë e juaja, ju inkurajoj ta propozoni edhe ju një kur të jetë momenti i duhur. Me respekt për angazhimin tuaj fisnik, Trimi. - @[[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 00:06 (CEST) == përse e ke fshi artikullin == përse e ke fshi artikullin për behramin [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29081-73|talk]]) 14 maj 2026 01:20 (CEST) :@[[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]], Përshëndetje, nuk e di saktë për çfarë e ke fjalën por nëse po flet për këtë [[Bajrush Behrami]], ai ekziston, kam fshirë ridrejtimin se kishte gabim drejtshkrimor. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 maj 2026 01:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Frikacakëria]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980560|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Frikacakëria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20maj%202026,%2017:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 maj 2026 19:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sëmundja virale]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980928|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sëmundja virale]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20maj%202026,%2019:32)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 maj 2026 21:32 (CEST) 2vss3lbemygfib1y1d4lalb7yr94dzo 1 323158 2980802 2969933 2026-05-15T13:25:19Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2980802 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Nestlé]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2502305 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180130145530/http://fortune.com/global500/list/filtered?searchByName=nestle për lidhjen http://fortune.com/global500/list/filtered?searchByName=nestle. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 dhjetor 2022 17:46 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Nestlé]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2969932 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180525204658/https://www.cleverism.com/the-history-of-nestle/ për lidhjen https://www.cleverism.com/the-history-of-nestle/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 12:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Nestlé]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980801 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140410191138/http://money.cnn.com/2011/04/01/news/companies/nestle_brabeck_medical_foods.fortune/index.htm për lidhjen http://money.cnn.com/2011/04/01/news/companies/nestle_brabeck_medical_foods.fortune/index.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 15:25 (CEST) g5gmnokdkbsronv35fj3ow2er0jda4x 0 324040 2980792 2961415 2026-05-15T12:14:04Z Birdie 19592 2980792 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Vosgesi|native_name=|native_name_lang=fr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->|type=[[Departamentet e Francës|Departament ]]|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo2a = Col du Brabant - Ferme et chalets.jpg | photo2b = Col de Bussang from Azureva.jpg | photo3a = Bruyères-Vosges-17 (cropped).jpg | photo1a = Epinal - Chateau - panorama 3.jpg | size = 270 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = Clockwise from top: [[Épinal]] seen from the castle ruins, [[Bussang]], [[Bruyères]] with Mont Avison in the background, [[La Bresse]] }}|image_alt=|image_caption=|caption=|image_flag=Flag of Vosges.svg|flag_alt=|image_shield=Blason département fr Flag of Vosges.svg|shield_alt=|nickname=|motto=|image_map=Vosges-Position.svg|map_alt=|map_caption=Vendndodhja e Vosgesit në Francë|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|coordinates={{coord|48|10|N|06|25|E|region:FR_type:adm2nd_scale:1000000_source:frwiki|display=inline,title}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Shteti|subdivision_name=[[Franca]]|subdivision_type1=Rajoni|subdivision_name1=[[Grand Est]]|established_title=|established_date=|founder=|seat_type=Prefektura|seat=[[Épinal]]|parts_type=[[Subprefectures in France|Subprefectures]]|parts_style=para|p1=[[Neufchâteau, Vosges|Neufchâteau]]<br />[[Saint-Dié-des-Vosges]]|government_footnotes=|leader_party=[[The Republicans (France)|LR]]|leader_title=[[List of presidents of departmental councils (France)|President of the Departmental Council]]|leader_name=[[François Vannson]]<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les conseillers départementaux|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/601ef073-d986-4582-8e1a-ed14dc857fba|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=4 maj 2022|language=fr}}</ref>|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes={{ref|area|1}}|area_total_km2=5874|area_note=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|population_total=364499|population_as_of=Janar 2019|population_rank=67ti|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_note=|blank_name_sec1=[[Departments of France|Department number]]|blank_info_sec1=88|blank_name_sec2=[[Arrondissements of France|Arrondissements]]|blank_info_sec2=[[Arrondissements of the Vosges department|3]]|blank1_name_sec2=[[Cantons in France|Cantons]]|blank1_info_sec2=[[Cantons of the Vosges department|17]]|blank2_name_sec2=[[Communes in France|Communes]]|blank2_info_sec2=[[Communes of the Vosges department|507]]|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=|postal_code=|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website=|footnotes={{note|area|1}} French Land Register data, which exclude estuaries and lakes, ponds and glaciers larger than 1 km²}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Vosges''' ( {{IPA-fr|voʒ|-|fr-Paris--Vosges.ogg}}; Shqip: ''Vosgesi'' ) është një [[Departamentet e Francës|departament]] në [[Rajonet e Francës|rajonin]] [[Lindja e madhe|Grand Est]] në [[Franca|Francën]] Verilindore. Ajo mbulon një pjesë të [[vargmali Vosges|vargmalit malor Vosges]], sipas të cilit edhe është emërtuar. Vosges përbëhet nga tre qarku, 17 [[Lista e kantoneve në departamentin Vosges|kantone]] dhe 507 komuna,<ref>[https://www.insee.fr/fr/metadonnees/cog/departement/DEP88-vosges Département des Vosges (88)], INSEE</ref> duke përfshirë Domrémy-la-Pucelle, ku lindi [[Zhan d'Ark|Zhan d'Arku]] .<ref>{{Cite web|title=Joan of Arc's Birthplace|url=https://www.tourisme.vosges.fr/en/explore/sites-and-monuments/984000307-maison-natale-de-jeanne-d-arc-domremy-la-pucelle|access-date=12 korrik 2022|publisher=Tourisme Vosges}}</ref> Në vitin 2019, ajo kishte një popullsi prej 364,499 me një sipërfaqe prej 5,874&nbsp;km ² (2,268 sq mi);<ref>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=DEP-88 Comparateur de territoires], INSEE, retrieved 12 July 2022.</ref> prefektura e saj është [[Épinal]] . == Historia == === Lufta njëqindvjeçare === [[Zhan d'Ark]] lindi në fshatin Domrémy, asokohe në pjesën franceze të Dukatit të Barit, ose ''Barrois mouvant'', që ndodhet në perëndim të Mëzë . Pjesa e dukatit që shtrihej në lindje të Mëzës ishte pjesë e Perandorisë së [[Perandoria e Shenjtë Romake|Shenjtë Romake]] . Dukati i Barit më vonë u bë pjesë e [[Provincat e Francës|provincës]] së [[Lorena|Lorenës]] . Fshati Domrémy u riemërua Domrémy-la-Pucelle për nder të Zhanës.<ref>Condemnation trial, p. 37.</ref> === Revolucioni Francez === Departamenti i Vosgesit është një nga 83 departamentet origjinale të Francës, i krijuar më 4 mars 1790 gjatë [[Revolucioni francez|Revolucionit Francez]] . Përbëhej nga territore që kishin qenë pjesë e provincës së Lorenës . Në [[Gjuha gjermane|gjermanisht]] quhet ''Vogesen'' . Në 1793, Principata e pavarur e Salm-Salmit (qyteti Senones dhe rrethinat e tij), i mbyllur brenda departamentit të Vosgesit, iu aneksua Francës dhe u përfshi në Vosges. Në 1795, zona e Schirmeckut u shkëput nga departamenti i Rinit të Ulët dhe u përfshi në departamentin e Vosgesit.<ref>{{Cite journal|last=P.S.|year=2002|title=L'Essor, Revue trimestrielle de Schirmeck|url=https://books.google.com/books?id=mthnAAAAMAAJ&q=Schirmeck%201795&pg=PA255|format=PDF|journal=Le Pays Lorrain|language=fr|publisher=Société d'archéologie lorraine et du Musée historique lorrain|volume=83|page=255|issn=0031-3394|access-date=3 gusht 2009}}</ref> Departamenti Vosges atëherë kishte një sipërfaqe prej 6,127&nbsp;km ², të cilën e mbajti deri në 1871. Në 1794, Vosges ishte vendi i një beteje të madhe midis forcave të Francës Revolucionare dhe Koalicionit Aleat. Sheshi më i vjetër në [[Parisi|Paris]], Place Royale, u riemërua Place des Vosges në 1800 kur departamenti u bë i pari që paguajti taksat e reja revolucionare. === Lufta Franko-Prusiane === Pas humbjes së Francës në Luftën Franko-Prusiane të 1870-1871, 4% e departamentit të Vosgesit në verilindjen ekstreme iu aneksua [[Perandoria Gjermane|Perandorisë Gjermane]] nga Traktati i Frankfurtit me arsyetimin se njerëzit atje flisnin dialekte gjermanike. Zona e aneksuar më 18 maj 1871, korrespondonte me [[Kantonet e Francës|kantonin]] e Schirmeckut dhe gjysmën veriore të kantonit Saales . Schirmeck dhe Saales kishin qenë historikisht pjesë e [[Alsasa|Alzasës]] . Këto territore, së bashku me pjesën tjetër të [[Alsasa|Alzasës]] dhe territoret e aneksuara të Lorenës, u bënë pjesë e ''Reichsland'' -it''Elsaß-Lothringen'' . Kështu, zona e departamentit të Vosgesit u reduktua në 5,874 &nbsp;km ². === Lufta e Parë dhe e Dytë Botërore === Në vitin 1919, me fitoren e aleatëve në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], Alsace-Lorraine u kthye në Francë nga Gjermania në [[Traktati i Versajës|Traktatin e Versajës]] . Megjithatë, Schirmeck dhe Saales nuk u kthyen në departamentin e Vosges, por në vend të kësaj u përfshinë në departamentin e rikrijuar Bas-Rhin . Një mision fatkeq i Shërbimit Special Ajror (SAS) i quajtur Operacioni Loyton u zhvillua në pyjet e Vosgesit në 1944. Varreza të ndryshme ushtarake ndodhen në departament, më e madhja prej të cilave është Varrezat Amerikane dhe Memoriali Epinal në Dinozé, afër [[Épinal|Épinalit]] . Ajo u ndërtua nga Divizioni i 45-të i Këmbësorisë Amerikane në shtator 1944 dhe përfundoi në 1959. Aty janë varrosur 5253 ushtarë të vrarë gjatë luftimeve në Francë, Vosges, luginën e Rhine dhe Gjermani.<ref>{{Cite web|title=Cimetière americain|url=https://www.tourisme.vosges.fr/decouvrir/sites-monuments/778003686-cimetiere-americain-dinoze|access-date=12 korrik 2022|publisher=Tourisme Vosges}}</ref> == Gjeografia == Ndërsa pjesa perëndimore e Vosges është tokë e sheshtë sedimentare (e përshtatshme për ujërat minerale), pjesa lindore dominohet nga vargmali i Vosges dhe Parku Natyror Ballons des Vosges . Hohneck në 1363 m është maja më e lartë e departamentit të Vosges.<ref>{{Cite web|title=Stèles du sommet du Hohneck|url=https://www.tourisme.vosges.fr/decouvrir/sites-monuments/776000746-steles-du-sommet-du-hohneck-la-bresse|access-date=12 korrik 2022|publisher=Tourisme Vosges}}</ref> [[Monts Faucilles]] përshkojnë jugun e departamentit në një kurbë të gjerë që bie në veri në pllaja të ngritura, në jug duke rrethuar pellgun e sipërm të lumit Saône . Ky zinxhir, që ndan pellgjet e [[Lumi i Ronës|Ronës]] dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]], përbën një pjesë të pellgut ujëmbledhës evropian midis pellgjeve të Mesdheut dhe Atlantikut. 48% e departamentit mbulohet nga pyje dhe pyje (i treti më i lartë në Francë), ndërsa 45% e tokës është në përdorim bujqësor.<ref>{{Cite web|title=Vosges - Chiffres clés|url=https://www.vosges.fr/le-departement/chiffres-cles|access-date=12 korrik 2022|publisher=Vosges Conseil Départemental|archive-date=12 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712115854/https://www.vosges.fr/le-departement/chiffres-cles|url-status=dead}}</ref> Saona (e emërtuar pas perëndeshës kelte Sagona)<ref>{{Cite web|title=The Vosges Departmental Tourist Board - Archeological sites|url=http://www.tourismevosges.fr/uk/sites-archeologiques.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20130401121305/http://www.tourismevosges.fr/uk/sites-archeologiques.php|archive-date=1 prill 2013|publisher=Tourismevosges.fr}}</ref> ngrihet në Vioménil, në Vosges. Përmes tij kalon edhe lumi Anger . === Qytetet kryesore === Komuna më e populluar është [[Épinal]], prefektura. Që nga viti 2019, ka 9 komuna me më shumë se 5000 banorë:<ref name="pop2019">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep88.pdf Populations légales 2019: 88 Vosges], INSEE</ref> {| class="wikitable" !Komuna ! Popullsia (2019) |- | [[Épinal]] | style="text-align: center;" | 32256 |- | [[Saint-Dié-des-Vosges]] | style="text-align: center;" | 19,576 |- | Golbey | style="text-align: center;" | 8798 |- | Thaon-les-Vosges | style="text-align: center;" | 8634 |- | [[Gérardmer]] | style="text-align: center;" | 7807 |- | Remiremont | style="text-align: center;" | 7691 |- | Neufchâteau | style="text-align: center;" | 6636 |- | Raon-l'Étape | style="text-align: center;" | 6205 |- | Rambervillers | style="text-align: center;" | 5096 |} == Demografia == Zhvillimi i popullsisë që nga viti 1801:{{Historical populations|15=1801|16=308,920|17=1806|18=334,169|19=1831|20=397,987|21=1841|22=419,992|23=1851|24=427,409|25=1861|26=415,485|27=1872|28=392,988|29=1881|30=406,862|31=1891|32=410,196|33=1901|34=421,104|35=1911|36=433,914|37=1921|38=383,684|39=1931|40=377,980|41=1936|42=376,926|43=1946|44=342,315|45=1954|46=372,523|47=1962|48=380,676|49=1968|50=388,201|51=1975|52=397,957|53=1982|54=395,769|55=1990|56=386,258|57=1999|58=380,952|59=2006|60=379,975|61=2011|62=378,830|63=2016|64=369,641}} == Kultura == Qyteti i fortifikuar [[Roma e lashtë|romak]] i Grandit, që ndodhet 30&nbsp;km nga Toul, ka një [[Amfiteatri|amfiteatër]] dhe një tempull të [[Apoloni|Kultit të Apollonit]] . Në La Bure, që ndodhet pak kilometra larg Saint-Dié-des-Vosges, arkeologët kanë gjetur prova për banimin njerëzor që nga viti 2000 para Krishtit. === Kalatë Séré de Rivières === Si zonë kufitare, rajoni i Vosgesit ishte një rrugë për pushtim të mundshëm. Si të tilla, katër kala të rëndësishme u ndërtuan në departament: Kalaja Bourlémont në Mont-les-Neufchâteau (ndërtuar midis 1878 dhe 1881); Uxegney Fort (ndërtuar midis 1882 dhe 1884); Bois l'Abbé Fort (ndërtuar në 1884 dhe 1885); dhe Fort Le Parmont në Remiremont (ndërtuar midis 1874 dhe 1876).<ref>{{Cite web|title=The Vosges Departmental Tourist Board - Forts and cemeteries|url=http://www.tourismevosges.fr/uk/fort-et-cimetieres.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20130401130035/http://www.tourismevosges.fr/uk/fort-et-cimetieres.php|archive-date=1 prill 2013|publisher=Tourismevosges.fr}}</ref> == Turizmi == <gallery> Skeda:Epinal chateau2.jpg|Fortesa e [[Épinal|Epinalit]] Skeda:PA00107138.Maison natale de Jeanne d'Arc.1.jpg|Shtëpia e lindjes së [[Joan of Arc|Zhan d'Arkut]] në [[Domrémy-la-Pucelle]] Skeda:Ballon-alsace2.jpg|Statuja e Zhan d'Arkut e ngritur në vitin 1909 në ish kufirin me [[Alsace-Lorraine|Alzasë-Lorenën]] Skeda:Coucher de soleil sur la vallée enneigée du Chajoux, janvier 2021 (2).jpg|Vargmali [[Vosges]] në [[La Bresse]] Skeda:Saint-Dié-des-Vosges-Cathédrale.jpg|[[Saint-Dié Cathedral|Katedralja Saint-Dié]] Skeda:Gérardmer - Lac 28.jpg|[[Lac de Gérardmer]] Skeda:BU 2013 RNR Rothenbach.JPG|[[Rainkopf]] </gallery> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Departamentet e Lindja e madhe]] [[Kategoria:Vosges]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] 34clqx10tf49wmrkfr98og2h0cxyzaf 2981092 2980792 2026-05-15T23:59:50Z Birdie 19592 2981092 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Vosgesi|native_name=|native_name_lang=fr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->|type=[[Departamentet e Francës|Departament ]]|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo2a = Col du Brabant - Ferme et chalets.jpg | photo2b = Col de Bussang from Azureva.jpg | photo3a = Bruyères-Vosges-17 (cropped).jpg | photo1a = Epinal - Chateau - panorama 3.jpg | size = 270 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = Clockwise from top: [[Épinal]] seen from the castle ruins, [[Bussang]], [[Bruyères]] with Mont Avison in the background, [[La Bresse]] }}|image_alt=|image_caption=|caption=|image_flag=Flag of Vosges.svg|flag_alt=|image_shield=Blason département fr Flag of Vosges.svg|shield_alt=|nickname=|motto=|image_map=Vosges-Position.svg|map_alt=|map_caption=Vendndodhja e Vosgesit në Francë|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|coordinates={{coord|48|10|N|06|25|E|region:FR_type:adm2nd_scale:1000000_source:frwiki|display=inline,title}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Shteti|subdivision_name=[[Franca]]|subdivision_type1=Rajoni|subdivision_name1=[[Grand Est]]|established_title=|established_date=|founder=|seat_type=Prefektura|seat=[[Épinal]]|parts_type=[[Subprefectures in France|Subprefectures]]|parts_style=para|p1=[[Neufchâteau, Vosges|Neufchâteau]]<br />[[Saint-Dié-des-Vosges]]|government_footnotes=|leader_party=[[The Republicans (France)|LR]]|leader_title=[[List of presidents of departmental councils (France)|President of the Departmental Council]]|leader_name=[[François Vannson]]<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les conseillers départementaux|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/601ef073-d986-4582-8e1a-ed14dc857fba|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=4 maj 2022|language=fr}}</ref>|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes={{ref|area|1}}|area_total_km2=5874|area_note=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|population_total=364499|population_as_of=Janar 2019|population_rank=67ti|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_note=|blank_name_sec1=[[Departments of France|Department number]]|blank_info_sec1=88|blank_name_sec2=[[Arrondissements of France|Arrondissements]]|blank_info_sec2=[[Arrondissements of the Vosges department|3]]|blank1_name_sec2=[[Cantons in France|Cantons]]|blank1_info_sec2=[[Cantons of the Vosges department|17]]|blank2_name_sec2=[[Communes in France|Communes]]|blank2_info_sec2=[[Communes of the Vosges department|507]]|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=|postal_code=|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website=|footnotes={{note|area|1}} French Land Register data, which exclude estuaries and lakes, ponds and glaciers larger than 1 km²}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Vosges''' ( {{IPA-fr|voʒ|-|fr-Paris--Vosges.ogg}}; Shqip: ''Vosgesi'' ) është një [[Departamentet e Francës|departament]] në [[Rajonet e Francës|rajonin]] [[Lindja e madhe|Grand Est]] në [[Franca|Francën]] Verilindore. Ajo mbulon një pjesë të [[vargmali Vosges|vargmalit malor Vosges]], sipas të cilit edhe është emërtuar. Vosges përbëhet nga tre qarqet, 17 [[Lista e kantoneve në departamentin Vosges|kantone]] dhe 507 komuna,<ref>[https://www.insee.fr/fr/metadonnees/cog/departement/DEP88-vosges Département des Vosges (88)], INSEE</ref> duke përfshirë Domrémy-la-Pucelle, ku lindi [[Zhan d'Ark|Zhan d'Arku]] .<ref>{{Cite web|title=Joan of Arc's Birthplace|url=https://www.tourisme.vosges.fr/en/explore/sites-and-monuments/984000307-maison-natale-de-jeanne-d-arc-domremy-la-pucelle|access-date=12 korrik 2022|publisher=Tourisme Vosges}}</ref> Në vitin 2019, ajo kishte një popullsi prej 364,499 me një sipërfaqe prej 5,874&nbsp;km ² (2,268 sq mi);<ref>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=DEP-88 Comparateur de territoires], INSEE, retrieved 12 July 2022.</ref> prefektura e saj është [[Épinal]] . == Historia == === Lufta njëqindvjeçare === [[Zhan d'Ark]] lindi në fshatin Domrémy, asokohe në pjesën franceze të Dukatit të Barit, ose ''Barrois mouvant'', që ndodhet në perëndim të Mëzë . Pjesa e dukatit që shtrihej në lindje të Mëzës ishte pjesë e Perandorisë së [[Perandoria e Shenjtë Romake|Shenjtë Romake]] . Dukati i Barit më vonë u bë pjesë e [[Provincat e Francës|provincës]] së [[Lorena|Lorenës]] . Fshati Domrémy u riemërua Domrémy-la-Pucelle për nder të Zhanës.<ref>Condemnation trial, p. 37.</ref> === Revolucioni Francez === Departamenti i Vosgesit është një nga 83 departamentet origjinale të Francës, i krijuar më 4 mars 1790 gjatë [[Revolucioni francez|Revolucionit Francez]] . Përbëhej nga territore që kishin qenë pjesë e provincës së Lorenës . Në [[Gjuha gjermane|gjermanisht]] quhet ''Vogesen'' . Në 1793, Principata e pavarur e Salm-Salmit (qyteti Senones dhe rrethinat e tij), i mbyllur brenda departamentit të Vosgesit, iu aneksua Francës dhe u përfshi në Vosges. Në 1795, zona e Schirmeckut u shkëput nga departamenti i Rinit të Ulët dhe u përfshi në departamentin e Vosgesit.<ref>{{Cite journal|last=P.S.|year=2002|title=L'Essor, Revue trimestrielle de Schirmeck|url=https://books.google.com/books?id=mthnAAAAMAAJ&q=Schirmeck%201795&pg=PA255|format=PDF|journal=Le Pays Lorrain|language=fr|publisher=Société d'archéologie lorraine et du Musée historique lorrain|volume=83|page=255|issn=0031-3394|access-date=3 gusht 2009}}</ref> Departamenti Vosges atëherë kishte një sipërfaqe prej 6,127&nbsp;km ², të cilën e mbajti deri në 1871. Në 1794, Vosges ishte vendi i një beteje të madhe midis forcave të Francës Revolucionare dhe Koalicionit Aleat. Sheshi më i vjetër në [[Parisi|Paris]], Place Royale, u riemërua Place des Vosges në 1800 kur departamenti u bë i pari që paguajti taksat e reja revolucionare. === Lufta Franko-Prusiane === Pas humbjes së Francës në Luftën Franko-Prusiane të 1870-1871, 4% e departamentit të Vosgesit në verilindjen ekstreme iu aneksua [[Perandoria Gjermane|Perandorisë Gjermane]] nga Traktati i Frankfurtit me arsyetimin se njerëzit atje flisnin dialekte gjermanike. Zona e aneksuar më 18 maj 1871, korrespondonte me [[Kantonet e Francës|kantonin]] e Schirmeckut dhe gjysmën veriore të kantonit Saales . Schirmeck dhe Saales kishin qenë historikisht pjesë e [[Alsasa|Alzasës]] . Këto territore, së bashku me pjesën tjetër të [[Alsasa|Alzasës]] dhe territoret e aneksuara të Lorenës, u bënë pjesë e ''Reichsland'' -it''Elsaß-Lothringen'' . Kështu, zona e departamentit të Vosgesit u reduktua në 5,874 &nbsp;km ². === Lufta e Parë dhe e Dytë Botërore === Në vitin 1919, me fitoren e aleatëve në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], Alsace-Lorraine u kthye në Francë nga Gjermania në [[Traktati i Versajës|Traktatin e Versajës]] . Megjithatë, Schirmeck dhe Saales nuk u kthyen në departamentin e Vosges, por në vend të kësaj u përfshinë në departamentin e rikrijuar Bas-Rhin . Një mision fatkeq i Shërbimit Special Ajror (SAS) i quajtur Operacioni Loyton u zhvillua në pyjet e Vosgesit në 1944. Varreza të ndryshme ushtarake ndodhen në departament, më e madhja prej të cilave është Varrezat Amerikane dhe Memoriali Epinal në Dinozé, afër [[Épinal|Épinalit]] . Ajo u ndërtua nga Divizioni i 45-të i Këmbësorisë Amerikane në shtator 1944 dhe përfundoi në 1959. Aty janë varrosur 5253 ushtarë të vrarë gjatë luftimeve në Francë, Vosges, luginën e Rhine dhe Gjermani.<ref>{{Cite web|title=Cimetière americain|url=https://www.tourisme.vosges.fr/decouvrir/sites-monuments/778003686-cimetiere-americain-dinoze|access-date=12 korrik 2022|publisher=Tourisme Vosges}}</ref> == Gjeografia == Ndërsa pjesa perëndimore e Vosges është tokë e sheshtë sedimentare (e përshtatshme për ujërat minerale), pjesa lindore dominohet nga vargmali i Vosges dhe Parku Natyror Ballons des Vosges . Hohneck në 1363 m është maja më e lartë e departamentit të Vosges.<ref>{{Cite web|title=Stèles du sommet du Hohneck|url=https://www.tourisme.vosges.fr/decouvrir/sites-monuments/776000746-steles-du-sommet-du-hohneck-la-bresse|access-date=12 korrik 2022|publisher=Tourisme Vosges}}</ref> [[Monts Faucilles]] përshkojnë jugun e departamentit në një kurbë të gjerë që bie në veri në pllaja të ngritura, në jug duke rrethuar pellgun e sipërm të lumit Saône . Ky zinxhir, që ndan pellgjet e [[Lumi i Ronës|Ronës]] dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]], përbën një pjesë të pellgut ujëmbledhës evropian midis pellgjeve të Mesdheut dhe Atlantikut. 48% e departamentit mbulohet nga pyje dhe pyje (i treti më i lartë në Francë), ndërsa 45% e tokës është në përdorim bujqësor.<ref>{{Cite web|title=Vosges - Chiffres clés|url=https://www.vosges.fr/le-departement/chiffres-cles|access-date=12 korrik 2022|publisher=Vosges Conseil Départemental|archive-date=12 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712115854/https://www.vosges.fr/le-departement/chiffres-cles|url-status=dead}}</ref> Saona (e emërtuar pas perëndeshës kelte Sagona)<ref>{{Cite web|title=The Vosges Departmental Tourist Board - Archeological sites|url=http://www.tourismevosges.fr/uk/sites-archeologiques.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20130401121305/http://www.tourismevosges.fr/uk/sites-archeologiques.php|archive-date=1 prill 2013|publisher=Tourismevosges.fr}}</ref> ngrihet në Vioménil, në Vosges. Përmes tij kalon edhe lumi Anger . === Qytetet kryesore === Komuna më e populluar është [[Épinal]], prefektura. Që nga viti 2019, ka 9 komuna me më shumë se 5000 banorë:<ref name="pop2019">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep88.pdf Populations légales 2019: 88 Vosges], INSEE</ref> {| class="wikitable" !Komuna ! Popullsia (2019) |- | [[Épinal]] | style="text-align: center;" | 32256 |- | [[Saint-Dié-des-Vosges]] | style="text-align: center;" | 19,576 |- | Golbey | style="text-align: center;" | 8798 |- | Thaon-les-Vosges | style="text-align: center;" | 8634 |- | [[Gérardmer]] | style="text-align: center;" | 7807 |- | Remiremont | style="text-align: center;" | 7691 |- | Neufchâteau | style="text-align: center;" | 6636 |- | Raon-l'Étape | style="text-align: center;" | 6205 |- | Rambervillers | style="text-align: center;" | 5096 |} == Demografia == Zhvillimi i popullsisë që nga viti 1801:{{Historical populations|15=1801|16=308,920|17=1806|18=334,169|19=1831|20=397,987|21=1841|22=419,992|23=1851|24=427,409|25=1861|26=415,485|27=1872|28=392,988|29=1881|30=406,862|31=1891|32=410,196|33=1901|34=421,104|35=1911|36=433,914|37=1921|38=383,684|39=1931|40=377,980|41=1936|42=376,926|43=1946|44=342,315|45=1954|46=372,523|47=1962|48=380,676|49=1968|50=388,201|51=1975|52=397,957|53=1982|54=395,769|55=1990|56=386,258|57=1999|58=380,952|59=2006|60=379,975|61=2011|62=378,830|63=2016|64=369,641}} == Kultura == Qyteti i fortifikuar [[Roma e lashtë|romak]] i Grandit, që ndodhet 30&nbsp;km nga Toul, ka një [[Amfiteatri|amfiteatër]] dhe një tempull të [[Apoloni|Kultit të Apollonit]] . Në La Bure, që ndodhet pak kilometra larg Saint-Dié-des-Vosges, arkeologët kanë gjetur prova për banimin njerëzor që nga viti 2000 para Krishtit. === Kalatë Séré de Rivières === Si zonë kufitare, rajoni i Vosgesit ishte një rrugë për pushtim të mundshëm. Si të tilla, katër kala të rëndësishme u ndërtuan në departament: Kalaja Bourlémont në Mont-les-Neufchâteau (ndërtuar midis 1878 dhe 1881); Uxegney Fort (ndërtuar midis 1882 dhe 1884); Bois l'Abbé Fort (ndërtuar në 1884 dhe 1885); dhe Fort Le Parmont në Remiremont (ndërtuar midis 1874 dhe 1876).<ref>{{Cite web|title=The Vosges Departmental Tourist Board - Forts and cemeteries|url=http://www.tourismevosges.fr/uk/fort-et-cimetieres.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20130401130035/http://www.tourismevosges.fr/uk/fort-et-cimetieres.php|archive-date=1 prill 2013|publisher=Tourismevosges.fr}}</ref> == Turizmi == <gallery> Skeda:Epinal chateau2.jpg|Fortesa e [[Épinal|Epinalit]] Skeda:PA00107138.Maison natale de Jeanne d'Arc.1.jpg|Shtëpia e lindjes së [[Joan of Arc|Zhan d'Arkut]] në [[Domrémy-la-Pucelle]] Skeda:Ballon-alsace2.jpg|Statuja e Zhan d'Arkut e ngritur në vitin 1909 në ish kufirin me [[Alsace-Lorraine|Alzasë-Lorenën]] Skeda:Coucher de soleil sur la vallée enneigée du Chajoux, janvier 2021 (2).jpg|Vargmali [[Vosges]] në [[La Bresse]] Skeda:Saint-Dié-des-Vosges-Cathédrale.jpg|[[Saint-Dié Cathedral|Katedralja Saint-Dié]] Skeda:Gérardmer - Lac 28.jpg|[[Lac de Gérardmer]] Skeda:BU 2013 RNR Rothenbach.JPG|[[Rainkopf]] </gallery> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Departamentet e Lindja e madhe]] [[Kategoria:Vosges]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] qmyo8s5aaw1tsspqgtv5wz9yq3whr50 0 326446 2981026 2961832 2026-05-15T20:32:36Z Vysotsky 80997 + image 2981026 wikitext text/x-wiki [[File:Joannes Scotus, PA03288.jpg|thumb|Duns Scotus]] '''John Duns Scotus''' ({{Rreth|1265/66}}&nbsp;– 8 nëntor 1308),<ref>{{Citation|last=Williams|first=Thomas|title=John Duns Scotus|date=2019|url=https://plato.stanford.edu/archives/win2019/entries/duns-scotus/|work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> i quajtur zakonisht '''Duns Scotus''' ([[latinisht]]: [duns ˈskotus] ; "Duns the Scot"), ishte një prift katolik skocez dhe frat françeskan, profesor universiteti, filozof dhe teolog. Ai është një nga katër filozofët teologë të krishterë më të rëndësishëm të [[Evropa Perëndimore|Evropës Perëndimore]] në [[Mesjeta klasike|Mesjetën e Lartë]], së bashku me [[Tomas Akuinas|Thomas Aquinas]], [[Bonaventura|Bonaventure]] dhe William of Ockham .<ref>{{Citation|last=Spade|first=Paul Vincent|title=Medieval Philosophy|date=2018|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2018/entries/medieval-philosophy/|work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|quote=Histories of medieval philosophy often treat Thomas Aquinas (1224/25–74), John Duns Scotus (c. 1265–1308), and William of Ockham (c. 1287–1347) as the “big three” figures in the later medieval period; a few add Bonaventure (1221–74) as a fourth.}}</ref> Scotus ka pasur ndikim të konsiderueshëm si në mendimin [[Kisha katolike|katolik]] ashtu edhe në atë laik. Doktrinat për të cilat ai është më i njohur janë " univokimi i qenies ", se ekzistenca është koncepti më abstrakt që kemi, i zbatueshëm për gjithçka që ekziston; dallimi formal, një mënyrë për të dalluar aspekte të ndryshme të së njëjtës gjë; dhe ideja e haecceity, prona që supozohet të jetë në çdo gjë individuale që e bën atë një individ. Scotus gjithashtu zhvilloi një argument kompleks për ekzistencën e Zotit dhe argumentoi për Konceptimin e Papërlyer të [[Mëria|Marisë]] . Duns Scotus iu dha vlerësimi skolastik ''Doctor Subtilis'' ("mjeku delikat") për mënyrën e tij depërtuese dhe delikate të të menduarit. Ai u [[Lumnimi|lumturua]] nga [[Gjon Pali II|Papa Gjon Pali II]] në 1993. == Jeta == Pak dihet për Duns Scotus përveç punës së tij. Data e lindjes së tij besohet të ketë qenë diku midis 23 dhjetorit 1265 dhe 17 marsit 1266. Ai lindi në një familje udhëheqëse të rajonit. Vendi me reputacion i lindjes së tij, përballë Lozhës së Pavijonit, pranë Lozhës Veriore të Kalasë Duns në Skoci, shënohet tani nga një kair i cili u ngrit në vitin 1966 nga fretërit françeskanë të Mbretërisë së Bashkuar për të shënuar 700 vjetorin e tij. lindjen. Duns Scotus mori zakonin fetar të Urdhrit të Friars Minor në Dumfries, ku xhaxhai i tij, Elias Duns, ishte kujdestar .<ref>{{Cite web|title=People of Note: John Duns Scotus|url=http://www.duns.bordernet.co.uk/history/dunsscotus.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927015131/http://www.duns.bordernet.co.uk/history/dunsscotus.html|archive-date=27 shtator 2007|access-date=18 janar 2007|website=Duns, Scotland}}</ref> Mosha e Duns Scotus bazohet në datën e parë të caktuar për jetën e tij, atë të shugurimit të tij në priftëri në St Andrew's, Northampton, Angli, më 17 mars 1291. Mosha minimale kanonike për marrjen e urdhrave të shenjtë është 25 vjeç dhe përgjithësisht supozohet se ai do të ishte shuguruar sapo të lejohej.<ref>Williams 2002, [https://books.google.com/books?id=VRV9Tr_A-98C&lpg=PP1&pg=PA2#v=onepage&q&f=false p. 2]</ref><ref>{{Cite journal|last=Brampton|first=C. K.|year=1964|title=Duns Scotus at Oxford, 1288–1301|journal=Franciscan Studies|volume=24|issue=Annual II|pages=5–20}}</ref> Fakti që bashkëkohësit e tij e quanin '''Johannes Duns''', pas praktikës mesjetare të thirrjes së njerëzve me emrin e tyre të krishterë, të ndjekur nga vendi i origjinës, sugjeron se ai vinte nga Duns, në Berwickshire, Skoci.<ref>Although Vos (2006, p. 23) has objected that 'Duns' was actually his family name, as someone from Duns would have been known as 'de Duns'.</ref> Sipas traditës, Duns Scotus u arsimua në një ''[[studium generale]]'' françeskan (një [[Universitetet mesjetare|universitet mesjetar]] ), një shtëpi pas kishës së Shën Ebbe-së, Oksford, në një zonë trekëndore të rrethuar nga rruga Pennyfarthing dhe që shkonte nga St Aldate në kështjellë, Bailey dhe të vjetrën. mur,<ref>Vos 2006, p. 27. See also {{Cite book|last=Roest|first=Bert|url=https://archive.org/details/historyfrancisca00roes|title=A history of Franciscan education (c. 1210–1517)|publisher=Brill|year=2000|isbn=978-90-04-11739-6|pages=[https://archive.org/details/historyfrancisca00roes/page/n31 21]–24|url-access=limited}}</ref> ku Friars Minor ishin zhvendosur kur [[Universiteti i Parisit]] u shpërnda në 1229–30. Në atë kohë aty do të jetonin rreth 270 veta, nga të cilët rreth 80 do të ishin fretër.<ref>Vos 2006, p. 27</ref> Duns Scotus duket se ka qenë në [[Oksford]] në vitin 1300, pasi ai renditet në një grup fretërish për të cilët eprori provincial i provincës kishtare angleze (e cila përfshinte Skocinë) kërkoi fakultete nga peshkopi i Linkolnit për dëgjimin e rrëfimeve . Ai mori pjesë në një mosmarrëveshje nën mjeshtrin regjent, Philip of Bridlington në 1300–01.<ref>Williams, Thomas (ed.). ''The Cambridge Companion to Duns Scotus''. Cambridge University Press, 2002, p. 3.</ref> Ai filloi të jepte leksione mbi ''Dënimet'' e Peter Lombard në Universitetin prestigjioz të Parisit nga fundi i vitit 1302. Më vonë në atë vit akademik, megjithatë, ai u përjashtua nga Universiteti i Parisit për shkak të përkrahjes së [[Bonafaci VIII|Papa Bonifacit VIII]] në grindjen e tij me Mbretin Filip IV të Francës për taksimin e pronës së kishës. Duns Scotus ishte kthyer në Paris para fundit të vitit 1304, ndoshta duke u kthyer në maj. Ai vazhdoi të jepte leksione atje derisa, për arsye që janë ende misterioze, u dërgua në ''studion'' françeskane në [[Këlni|Këln]], ndoshta në tetor 1307. Sipas shkrimtarit të shekullit të 15-të, William Vorilong, largimi i tij ishte i papritur dhe i papritur. Ai po pushonte ose po fliste me studentë në ''Prato clericorum'' ose ''Pre-aux-Clercs'' – një zonë e hapur e Rive Gauche e përdorur nga studiuesit për rekreacion – kur erdhën urdhra nga Ministri i Përgjithshëm françeskan; Scotus u largua menjëherë, duke marrë pak ose aspak sende personale.<ref>''Narratur de Doctori Subtili qui in Prato clericorum, visa Generalis Ministri obedentia, dum actu Regens esse in scholis Parisiensibus, aut pauca aut nulla de rebus habita dispositione, Parisis exivit ut Coloniam iret, secundum ministri sententiam''. William Vorilong, ''Opus super IV libros Sententiarum'' II, d. 44, q. 1 f. 161va.</ref> Duns Scotus vdiq papritur në Këln në nëntor 1308; data e vdekjes së tij është dhënë tradicionalisht si 8 nëntori. Ai është varrosur në Kishën e Friars Minor. [[Sarkofagu]] i tij mban poemën latine: : "Scotia me genuit. : Anglia me suscepit. : Gallia me docuit. : Colonia me tenet."<br /> : (Skocia më lindi. : Anglia më mbështeti. : Franca më mësoi. : Këlni më mban. )<br /> Historia rreth varrosjes për së gjalli të Duns Scotit, në mungesë të shërbëtorit të tij, i cili ishte i vetmi që dinte për ndjeshmërinë e tij ndaj komas, është ndoshta një mit.<ref>{{Cite book|last=Butler|first=Alban|url=http://www.bartleby.com/210/7/141.html|title=The Lives of the Fathers, Martyrs, and Other Principal Saints|date=1866|publisher=James Duffy|volume=VII|location=Dublin|page=note 15|chapter=St. Bonaventure, Cardinal, Bishop, and Doctor of the Church|author-link=Alban Butler|access-date=29 maj 2014}}</ref> Vërtetimi i parë i njohur i kësaj teme daton rreth vitit 1400.<ref>K. J. Heilig, “Zum Tode des Johannes Duns Scot”, ''Historisches Jahrbuch'', t. 49, 1929, p.641-645. For a discussion of this article, see Abate, Giuseppe, “La tomba del ven. Giovanni Duns Scoto (…)”, Miscellanea francescana, Rome, 45 (1945), p. 29-79, which refers to Collectanea Franciscana, t. 1, 1931, p. 121.</ref> Midis shumë autorëve, [[Francis Bacon]] e raportoi atë në ''Historia vitae et mortis'' .<ref>{{Cite book|last=Bacon|first=Francis|title=Historia Vitae et Mortis|year=1638}}</ref> Kolofoni i Codex 66 i Merton College, Oxford, thotë se Scotus ishte gjithashtu në [[Kembrixhi|Kembrixh]]. == Veprat == * ''Parva logicalia'': ** ''Quaestiones super Porphyrii Isagogem'' ** ''Quaestiones in librum Praedicamentorum'' ** ''Quaestiones in I et II librum Perihermeneias'' ** ''Octo quaestiones in duos libros Perihermeneias'' ** ''Quaestiones in libros Elenchorum'' * ''Lectura'' * ''Quaestiones super libros de anima'' * ''Quaestiones super libros Metaphysicorum Aristotelis'' * ''Expositio super libros Metaphysicorum Aristotelis'' * ''Ordinatio'' aut ''Opus Oxoniense'' * ''Collationes Oxonienses et Parisienses'' * ''Reportatio Parisiensis'' aut ''Opus Pariense'' * ''Quaestiones Quodlibetales'' * ''Tractatus de Primo Principio'' * ''Theoremata'' (auctor non certus) * ''Quaestiones Quodlibetales'' * ''De Rerum Principio'' == Shih edhe == * [[Skolastika]] * [[Mesjeta klasike]] * [[Filozofia mesjetare]] == Literatura == * {{Cite book|last=Bos|first=Egbert P.|url=https://books.google.com/books?id=YEXG95pvCssC|title=John Duns Scotus: Renewal of Philosophy. Acts of the Third Symposium organized by the Dutch Society for Medieval Philosophy Medium Aevum|publisher=Rodopi|year=1998|isbn=978-90-420-0081-0|location=Amsterdam}} * Cross, Richard (ed.), ''The Opera Theologica of John Duns Scotus. Proceedings of "The Quadruple Congress" on John Duns Scotus'', Part 2. Archa Verbi. Subsidia 4, Franciscan Institute Publications, 2012,  . * {{Cite book|last=Cross|first=Richard|title=Duns Scotus's Theory of Cognition|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0-19-968488-5|location=Oxford}} * {{Cite book|last=Frank|first=William A.|url=https://books.google.com/books?id=G_oEAQAAIAAJ|title=Duns Scotus, Metaphysician|last2=Wolter|first2=Allan B.|publisher=Purdue University Press|year=1995|isbn=978-1-55753-072-1|location=West Lafayette}} * {{Cite book|last=Gracia|first=Jorge J. E.|title=A Companion to Philosophy in the Middle Ages|url=https://archive.org/details/companiontophilo0000unse_w4b9|last2=Noone|first2=Timothy B.|publisher=Blackwell Pub|year=2003|isbn=978-0-631-21672-8|location=Cambridge|author-link=Jorge J. E. Gracia}} * {{Cite book|last=Grenz|first=Stanley|url=https://books.google.com/books?id=VjHTcrWmguQC|title=The Named God and the Question of Being: A Trinitarian Theo-ontology|publisher=Westminster John Knox Press|year=2005|isbn=978-0-664-22204-8|location=Louisville|author-link=Stanley Grenz}} * {{Cite book|last=Honderich|first=Ted|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00hond|title=The Oxford Companion to Philosophy|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=978-0-19-866132-0|location=Oxford|chapter=Duns Scotus|author-link=Ted Honderich|url-access=registration}} * Honnefelder Ludger, Möhle Hannes, Speer Andreas, Kobusch Theo, Bullido del Barrio Susana (eds.), ''Johannes Duns Scotus 1308-2008: Die philosophischen Perspektiven seines Werkes/Investigations into his Philosophy. Proceedings of "The Quadruple Congress" on John Duns Scotus'', Part 3. Archa Verbi. Subsidia 5, Franciscan Institute Publications, 2011, . * Horan, Daniel P. OFM, ''Postmodernity and Univocity - A Critical Account of Radical Orthodoxy and John Duns Scotus'', Fortress press, 2014. * Ingham, Mary Beth CSJ, and Bychkof, OLef (eds.), ''John Duns Scotus, Philosopher. Proceedings of "The Quadruple Congress" on John Duns Scotus'', Part 1. Archa Verbi. Subsidia 3, Franciscan Institute Publications, 2010,  . * Ingham, Mary Beth CSJ, ''Scotus for Dunces: An Introduction to the Subtle Doctor'', Franciscan Institute Publications, 2003. * Ingham, Mary Beth CSJ, ''The Harmony of Goodness: Mutuality and Moral Living According to John Duns Scotus'', Franciscan Institute Publications, 1997. * {{Cite book|last=Kretzmann|first=Norman|url=https://books.google.com/books?id=l821N_9GSusC|title=The Cambridge History of Later Medieval Philosophy|last2=Kenny|first2=Anthony|last3=Pinborg|first3=Jan|last4=Stump|first4=Eleonore|publisher=Cambridge University Press|year=1982|isbn=978-0-521-36933-6|location=Cambridge|author-link=Norman Kretzmann|author-link2=Anthony Kenny|author-link3=Jan Pinborg}} * Shannon, Thomas ''The Ethical Theory of John Duns Scotus'', Franciscan Institute Publications, 1995. * {{Cite book|last=Vos|first=Antonie|title=The Philosophy of John Duns Scotus|url=https://archive.org/details/philosophyofjohn0000vosa|publisher=Edinburgh University Press|year=2006|isbn=978-0-7486-2462-1|location=Edinburgh}} * {{Cite book|last=Williams|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=VRV9Tr_A-98C|title=The Cambridge Companion to Duns Scotus|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-63563-9|location=Cambridge}} * Wolter, Allan B. OFM and O'Neil, Blane OFM, ''John Duns Scotus: Mary's Architect'', Franciscan Institute Publications, 1993. * Wolter, Allan B. OFM, ''The Philosophical Theology of John Duns Scotus'', IUthaca, Cornell University Press, 1990. * Wolter, Allan B. OFM, ''Scotus and Ockham. Selected Essays'', Franciscan Institute Publications, 2003. * {{Cite journal|last=Woo|first=B. Hoon|year=2016|title=The Difference between Scotus and Turretin in Their Formulation of the Doctrine of Freedom|url=https://www.academia.edu/30598029|journal=Westminster Theological Journal|volume=78|pages=249–69}} == Referime == [[Kategoria:Filozofë skolastikë]] [[Kategoria:Filozofë katolikë]] [[Kategoria:Vdekje 1308]] [[Kategoria:Lindje - Vitet 1260]] [[Kategoria:Filozofë skocezë]] 8775w4rzk6vyura0yyq4r6wd1vb6pk7 0 326905 2980832 2961899 2026-05-15T17:13:28Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 5 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2980832 wikitext text/x-wiki {{Infobox NFL biography|name=Patrick Mahomes|image=Patrick Mahomes (51615475056).jpg|caption=Mahomes with the [[Kansas City Chiefs]] in 2021|alt=|number=15|current_team=Kansas City Chiefs|position=[[Quarterback]]|birth_date={{birth date and age|1995|9|17|mf=y}}|birth_place=[[Tyler, Texas]], U.S.|death_date=|death_place=|height_ft=6|height_in=2|weight_lbs=225|high_school=[[Whitehouse High School|Whitehouse]]<br>([[Whitehouse, Texas]])|college=[[Texas Tech Red Raiders football|Texas Tech]] (2014–2016)|draftyear=2017|draftround=1|draftpick=10|pastteams=* [[Kansas City Chiefs]] ({{NFL Year|2017}}–present)|status=Active|highlights=<!-- Do not add Pro Bowl MVP. Pro Bowl MVP awards do not get included in infobox --> * 2× [[Super Bowl]] champion ([[Super Bowl LIV|LIV]], [[Super Bowl LVII|LVII]]) * 2× [[Super Bowl Most Valuable Player Award|Super Bowl MVP]] ([[Super Bowl LIV|LIV]], [[Super Bowl LVII|LVII]]) * 2× [[National Football League Most Valuable Player Award|NFL Most Valuable Player]] ([[2018 NFL season|2018]], [[2022 NFL season|2022]]) * [[National Football League Offensive Player of the Year Award|NFL Offensive Player of the Year]] (2018) * 2× First-team [[All-Pro]] ([[2018 All-Pro Team|2018]], [[2022 All-Pro Team|2022]]) * Second-team [[All-Pro]] ([[2020 All-Pro Team|2020]]) * 5× [[Pro Bowl]] ([[2019 Pro Bowl|2018]]–[[2023 Pro Bowl Games|2022]]) * 2× [[List of National Football League annual passing touchdowns leaders|NFL passing touchdowns leader]] (2018, 2022) * [[List of National Football League season passing yardage leaders|NFL passing yards leader]] (2022) * [[Sports Illustrated Sportsperson of the Year|''Sports Illustrated'' Sportsperson of the Year]] (2020) * [[Bert Bell Award]] (2018) * [[Sammy Baugh Trophy]] (2016) * Second-team All-[[Big 12 Conference|Big 12]] ([[2016 All-Big 12 Conference football team|2016]]) * [[List of NCAA major college football yearly passing leaders|FBS passing yards leader]] (2016) ;NFL records * Career passer rating (minimum 1,500 attempts): 105.7<ref name="NFL Passer Rating Career Leaders">{{Cite web|title=NFL Passer Rating Career Leaders|url=https://www.pro-football-reference.com/leaders/pass_rating_career.htm|access-date=16 shtator 2021|website=Pro-Football-Reference.com}}</ref> * Career playoff passer rating (minimum 150 attempts): 107.4<ref>{{cite web|title=NFL Passer Rating Career Playoffs Leaders|url=https://www.pro-football-reference.com/leaders/pass_rating_career_playoffs.htm|website=Pro Football Reference|access-date=15 janar 2023}}</ref> * Career passing yards per game (minimum 1,500 attempts): 303.0<ref>{{Cite web|title=NFL Passing Yards per Game Career Leaders|url=https://www.pro-football-reference.com/leaders/pass_yds_per_g_career.htm|access-date=23 dhjetor 2021|website=ProFootballReference.com}}</ref> * Total yards by a quarterback in a season: 5,614 (2022)<ref name="Total Yards">{{Cite web|last=Kerr|first=Jeff|date=8 janar 2023|title=Chiefs' Patrick Mahomes passes Drew Brees for most total yards in a season in NFL history|url=https://www.cbssports.com/nfl/news/chiefs-patrick-mahomes-passes-drew-brees-for-most-total-yards-in-a-season-in-nfl-history/|access-date=3 shkurt 2023|website=CBSSports.com}}</ref><ref>{{cite web|title=Most Total Yards In A Single Regular Season By A Quarterback|url=https://www.statmuse.com/nfl/ask/most-total-yards-in-a-single-regular-season-by-a-quarterback|website=StatMuse|access-date=14 shkurt 2023}}</ref> * Passing touchdowns in a single postseason: 11 (2021) (tied)<ref name="auto1">{{Cite web|title=NFL Passing Touchdowns Single-Season Playoffs Leaders|url=https://www.pro-football-reference.com/leaders/pass_td_single_season_playoffs.htm|access-date=21 dhjetor 2022|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref>|statseason=2022|statweek=|statlabel1=Passing attempts|statvalue1=2,993|statlabel2=Passing completions|statvalue2=1,985|statlabel3=Completion percentage|statvalue3=66.3%|statlabel4=[[Touchdown|TD]]–[[Interception|INT]]|statvalue4=192–49|statlabel5=Passing yards|statvalue5=24,241|statlabel6=[[Passer rating]]|statvalue6=105.7|nfl=patrick-mahomes|pfr=MahoPa00}} '''Patrick Lavon Mahomes II'''<ref>{{Cite web|title=Patrick Mahomes II player profile|url=https://texastech.com/sports/football/roster/patrick-mahomes-ii/3309|access-date=29 shtator 2021|website=TexasTech.com}}</ref> (lindur më 17 shtator 1995) është një qendërmbrojtës [[Futboll Amerikan|i futbollit amerikan]] për Kansas City Chiefs të Ligës Kombëtare të Futbollit (NFL). Djali i ish -lojtarit të Major League Baseball (MLB) Pat Mahomes, ai fillimisht luajti futboll kolegj dhe bejsboll në Universitetin Teknik të Teksasit . Pas vitit të dytë, ai la [[Bejsbolli|bejsbollin]] për t'u fokusuar vetëm në futboll. Në vitin pasues, ai udhëhoqi të gjithë lojtarët e NCAA Division I FBS në kategori të shumta, duke përfshirë pasimet per meter (5,052) dhe goditjet totale (53). Ai u zgjodh i 10-ti në përgjithësi nga Kansas City Chiefs në 2017 NFL Draft . Mahomes kaloi sezonin e tij fillestar si rezervë tek Alex Smith . Ai u emërua titullar në vitin 2018 pasi Chiefs shitën Smithin te Washington Redskins . Atë sezon, Mahomes hodhi për 5097 jardë(4661 metra)50 goditje dhe 12 ndërprerje. Ai u bë i vetmi qendërmbrojtës në histori që gjuajti për më shumë se 5000 jardë(4572 metra) në një sezon të vetëm si në kolegj ashtu edhe në NFL. Ai iu bashkua Peyton Manning si lojtarët e vetëm në historinë e NFL që gjuajti për 5000 jardë dhe 50 goditje pasuese në të njëjtin sezon.<ref>{{Cite web|title=NFL Passing Touchdowns Single-Season Leaders|url=https://www.pro-football-reference.com/leaders/pass_td_single_season.htm|access-date=12 janar 2021|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> Për performancën e tij në sezonin e tij të parë si titullar, ai u emërua në Pro Bowl, u emërua First Team All-Pro dhe fitoi çmimet NFL Ofensive Lojtari i Vitit dhe NFL Lojtari më i vlefshëm . Mahomes është një nga katër qendërmbrojtësit me ngjyrë që ka fituar çmimin AP MVP.<ref>{{Cite web|last=Rhoden|first=William C.|date=3 shkurt 2019|title=MVP Patrick Mahomes is now part of the legendary black quarterback fraternity|url=https://andscape.com/features/mvp-patrick-mahomes-is-now-part-of-the-legendary-black-quarterback-fraternity/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316052736/https://andscape.com/features/mvp-patrick-mahomes-is-now-part-of-the-legendary-black-quarterback-fraternity/|archive-date=16 mars 2022|access-date=29 shtator 2021|website=[[Andscape]]}}</ref> Në sezonin 2019, Mahomes udhëhoqi Chiefs në Super Bowl LIV, paraqitjen e tyre të parë në Super Bowl në 50 vjet, ku ata mundën San Francisco 49ers . Mahomes iu dha çmimi MVP i Super Bowl për performancën e tij, qendërmbrojtësi i dytë me ngjyrë dhe më i riu në përgjithësi për ta bërë këtë.<ref>{{Cite web|last=Middlehurst-Schwartz|first=Michael|date=3 shkurt 2020|title=Patrick Mahomes wins Super Bowl MVP after leading Chiefs' wild comeback vs. 49ers|url=https://www.usatoday.com/story/sports/nfl/super-bowl/2020/02/02/patrick-mahomes-named-super-bowl-mvp-kansas-city-chiefs/4626146002/|access-date=8 shkurt 2020|website=USA TODAY|language=en-US}}</ref> Ai është gjithashtu qendërmbrojtësi i tretë afrikano-amerikan që fiton një Super Bowl. Në vitin 2020, Mahomes nënshkroi një zgjatje kontrate 10-vjeçare me vlerë 477 milionë dollarë me 26 milionë dollarë të tjera bonuse të mundshme, për një total prej 503 milionë dollarësh, duke e bërë atë kontratën e tretë më të madhe të njohur në historinë sportive .<ref name="10-year contract">{{Cite web|last=Patra|first=Kevin|date=6 korrik 2020|title=Chiefs, Patrick Mahomes agree to 10-year, $503M extension|url=https://www.nfl.com/news/chiefs-patrick-mahomes-agree-to-10-year-contract-extension|access-date=12 janar 2021|website=NFL.com}}</ref><ref name="urlThe making of Patrick Mahomes, the highest-paid man in sports history | NFL News | Sky Sports">{{Cite web|last=Simpson|first=James|date=8 dhjetor 2020|title=The making of Patrick Mahomes, the highest-paid man in sports history &#124; NFL News &#124; Sky Sports|url=https://www.skysports.com/nfl/news/12118/12022820/the-making-of-patrick-mahomes-the-highest-paid-man-in-sports-history|access-date=12 janar 2021|website=SkySports.com}}</ref> Një vit pas nënshkrimit të kontratës së tij, ai do t'i drejtonte Chiefs në Super Bowl-in e tyre të dytë radhazi, por skuadra humbi ndaj Tampa Bay Buccaneers . Në sezonin 2022, Mahomes fitoi MVP-në e tij të dytë në karrierë në NFL dhe MVP-në e tij të dytë Super Bowl në Super Bowl LVII mbi Philadelphia Eagles, duke u bërë lojtari i parë që fitoi NFL MVP dhe Super Bowl MVP në të njëjtin vit që nga Kurt Warner në 1999, së bashku me bashkimin me Tom Brady dhe Joe Montana si qendërmbrojtësit e vetëm që fituan shumë sezone të rregullta dhe MVP të Super Bowl.<ref>{{Cite web|last=Benjamin|first=Cody|date=2023-02-14|title=2023 Super Bowl MVP: Chiefs' Patrick Mahomes joins QB royalty with second Super Bowl victory and MVP|url=https://www.cbssports.com/nfl/news/2023-nfl-season-lookahead-early-super-bowl-odds-five-teams-to-watch-five-key-offseason-storylines/|access-date=2023-02-14|website=CBSSports.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=DeArdo|first=Bryan|date=13 shkurt 2023|title=Ranking QBs with two or more Super Bowl wins: Patrick Mahomes now stands alongside Tom Brady, Joe Montana|url=https://www.cbssports.com/nfl/news/ranking-qbs-with-two-or-more-super-bowl-wins-patrick-mahomes-now-stands-alongside-tom-brady-joe-montana/|access-date=13 shkurt 2023|website=CBSSports.com}}</ref> Që kur u bë qendërmbrojtësi fillestar i Chiefs, Mahomes e ka udhëhequr ekipin në pesë paraqitje radhazi të Lojërave të Kampionatit AFC nga sezoni 2018 deri në sezonin 2022, i cili është i barabartë për vendin e dytë me Ken Stabler për paraqitjet më të njëpasnjëshme në ndeshjet e kampionatit të konferencës nga një qendërmbrojtës.<ref>{{Cite web|last=Patra|first=Kevin|date=21 janar 2023|title=Chiefs defeat Jaguars, advance to fifth consecutive AFC Championship Game|url=https://www.nfl.com/news/chiefs-defeat-jaguars-advance-to-fifth-consecutive-afc-championship-game|access-date=23 janar 2023|website=NFL.com|language=en-US}}</ref> == Jeta e hershme == Mahomes lindi më 17 shtator 1995, në Tyler, Teksas, nga Pat Mahomes, një lojtar MLB në atë kohë, dhe Randi Martin.<ref>{{Cite web|last=Palmer|first=Tod|date=29 prill 2017|title=Father's big-league career provides insight, template for Patrick Mahomes II|url=http://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/red-zone/article147636484.html|access-date=13 nëntor 2017|website=The Kansas City Star|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Shome|first=Pavitra|date=18 qershor 2022|title=Who is Patrick Mahomes' Mother and What Does She Do For a Living?|url=https://www.essentiallysports.com/nfl-news-who-is-patrick-mahomes-mother-and-what-does-she-do-for-a-living-randi-mahomes-jackson/|access-date=3 shkurt 2023|website=Essential Sports}}</ref> Ai ndoqi shkollën e mesme Whitehouse në Whitehouse, Teksas .<ref>{{Cite news|last=Parry|first=Chris|date=3 janar 2017|title=Whitehouse native and Texas Tech quarterback Patrick Mahomes II declares for NFL draft|language=en|work=TylerPaper.com|url=https://tylerpaper.com/news/local/whitehouse-native-and-texas-tech-quarterback-patrick-mahomes-ii-declares/article_af960af6-8980-5426-bcaf-249269865017.html|access-date=27 janar 2018|archive-date=3 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203080025/https://tylerpaper.com/news/local/whitehouse-native-and-texas-tech-quarterback-patrick-mahomes-ii-declares/article_af960af6-8980-5426-bcaf-249269865017.html|url-status=dead}}</ref> Ai luajti futboll, bejsboll dhe [[Basketbolli|basketboll]] .<ref>{{Cite web|last=Ojeda|first=Louis Jr.|date=12 janar 2020|title=Texas Tech's all-around athlete might be next sports superstar|url=http://www.foxsports.com/southwest/story/texas-tech-all-around-athlete-might-be-next-sports-superstar-051514|access-date=14 nëntor 2016|website=Fox Sports}}</ref> Mahomes beson se stërvitja për të luajtur basketboll përmirësoi aftësitë e tij qendërmbrojtëse.<ref name="urlPlaying Multiple Sports Helped Patrick Mahomes Become the NFLs Most Magical QB | STACK">{{Cite web|last=Hall|first=Brandon|date=24 janar 2020|title=Playing Multiple Sports Helped Patrick Mahomes Become the NFL's Most Magical QB|url=https://www.stack.com/a/multiple-sports-patrick-mahomes|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200905205741/https://www.stack.com/a/multiple-sports-patrick-mahomes|archive-date=5 shtator 2020|access-date=11 shtator 2020|website=STACK.com}}</ref> Në futboll, ai kishte 4,619 jardë pasimesh, 50 kalime, 948 jardë me vrap dhe 15 goditje me vrap . Në bejsboll, ai hodhi një lojtar pa goditje me 16 goditje në një lojë në vitin e tij të vjetër.<ref>{{Cite web|last=Magelssen|first=Tommy|date=13 mars 2014|title=Texas Tech QB signee Patrick Mahomes tosses no-hitter, strikes out 16 – SportsDay|url=http://collegesportsblog.dallasnews.com/2014/03/texas-tech-qb-signee-patrick-mahomes-tosses-no-hitter-strikes-out-16.html/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103622/http://collegesportsblog.dallasnews.com/2014/03/texas-tech-qb-signee-patrick-mahomes-tosses-no-hitter-strikes-out-16.html/|archive-date=29 janar 2015|access-date=14 nëntor 2016|website=The Dallas Morning News}}</ref> Ai u emërua atleti mashkull i vitit Maxpreps për 2013–2014.<ref>{{Cite web|last=Stephens|first=Mitch|date=18 qershor 2014|title=MaxPreps 2013–14 Male Athlete of the Year: Patrick Mahomes|url=http://www.maxpreps.com/news/dJAm2QmJnEGOQkPOoNoNIQ/maxpreps-2013-14-male-athlete-of-the-year--patrick-mahomes.htm|access-date=14 nëntor 2016|website=MaxPreps}}</ref> Mahomes u vlerësua nga Rivals.com si një futbollist fillestar me tre yje dhe u rendit si qendërmbrojtësi i 12-të më i mirë me dyluftim-kërcënimi në klasën e tij. Ai mori oferta nga Texas Tech, Rice dhe Houston.<ref>{{Cite web|title=Patrick Mahomes – Yahoo! Sports|url=https://sports.yahoo.com/ncaa/football/recruiting/player-Patrick-Mahomes-140780|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216212009/https://sports.yahoo.com/ncaa/football/recruiting/player-Patrick-Mahomes-140780|archive-date=16 dhjetor 2014|website=Rivals.com}}</ref> Ai u angazhua në Universitetin Teknik të Teksasit .<ref>{{Cite web|last=Magelssen|first=Tommy|date=13 mars 2014|title=Texas Tech gets Mahomes, top in-state QB|url=http://www.foxsports.com/collegefootball/story/Texas-Tech-gets-top-instate-QB-Mahomes-32747291|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20150129045956/http://www.foxsports.com/collegefootball/story/Texas-Tech-gets-top-instate-QB-Mahomes-32747291|archive-date=29 janar 2015|website=Fox Sports}}</ref> Mahomes ishte gjithashtu një perspektivë kryesore për draftin e Major League Baseball 2014, por nuk pritej të zgjidhej lart për shkak të angazhimit të tij ndaj Texas Tech.<ref>{{Cite web|date=5 qershor 2014|title=Texas Tech or MLB: QB Pat Mahomes may face tough call this weekend|url=http://www.dallasnews.com/sports/college-sports/texas-tech-red-raiders/20140605-texas-tech-or-mlb-qb-pat-maholmes-may-face-tough-call-this-weekend.ece|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402143423/http://www.dallasnews.com/sports/college-sports/texas-tech-red-raiders/20140605-texas-tech-or-mlb-qb-pat-maholmes-may-face-tough-call-this-weekend.ece|archive-date=2 prill 2015|access-date=29 janar 2015|website=Dallas News}}</ref><ref>{{Cite web|last=Williams|first=Don|date=6 shkurt 2014|title=Kingsbury keeping fingers crossed regarding Mahomes' uncertain plans|url=http://lubbockonline.com/filed-online/2014-02-06/kingsbury-keeping-fingers-crossed-regarding-mahomes-uncertain-plans#.VMm4U9LF-So|access-date=14 nëntor 2016|website=Lubbock Online}}</ref><ref>{{Cite web|last=Williams|first=Don|date=6 qershor 2014|title=Mahomes: No MLB team will offer enough on draft day 3 to keep him from Tech|url=http://lubbockonline.com/filed-online/2014-06-06/tech-signee-mahomes-undrafted-through-10-rounds-says-hes-moving-lubbock#.VMm4JNLF-So|access-date=14 nëntor 2016|website=Lubbock Online}}</ref> Ai u përzgjodh nga Detroit Tigers në raundin e 37-të të Draft MLB 2014, por nuk nënshkroi kontratë.<ref>{{Cite web|last=Stephen|first=Eric|date=1 shkurt 2020|title=Patrick Mahomes is the latest MLB draftee to play in a Super Bowl|url=https://www.sbnation.com/nfl/2020/2/1/21083877/super-bowl-mlb-draft-nfl-patrick-mahomes-deion-sanders-tom-brady|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602065435/https://www.sbnation.com/nfl/2020/2/1/21083877/super-bowl-mlb-draft-nfl-patrick-mahomes-deion-sanders-tom-brady|archive-date=22 qershor 2020|access-date=12 dhjetor 2020|website=SBNation.com|language=en}}</ref> == Karriera e kolegjit == [[Skeda:Patrick_Mahomes_TTU.JPG|alt=Mahomes passing on the field|majtas|parapamje| Mahomes në Texas Tech në 2014]] === Fillestar === Mahomes hyri në sezonin e tij të parë në Texas Tech si një rezervë për Davis Webb .<ref>{{Cite news|title=Texas Tech Football 2014 Schedule Analysis|language=en|work=AthlonSports.com|url=http://athlonsports.com/college-football/texas-tech-football-2014-schedule-analysis|access-date=12 prill 2018}}</ref> Ai pa aksionin e tij të parë në karrierë kundër Oklahoma State pasi Webb u largua nga loja me një dëmtim, duke kryer dy nga pesë pasimet për 20 metra për një goditje dhe një ndërprerje .<ref>{{Cite web|title=Texas Tech at Oklahoma State Box Score, September 25, 2014|url=https://www.sports-reference.com/cfb/boxscores/2014-09-25-oklahoma-state.html|access-date=27 janar 2018|website=College Football at Sports-Reference.com|language=en}}</ref> Pasi Webb u lëndua përsëri, Mahomes filloi lojën e tij të parë në karrierë kundër Teksasit .<ref>{{Cite web|date=1 nëntor 2014|title=Texas Tech freshman Patrick Mahomes to start against Texas; Davis Webb on crutches|url=http://collegesportsblog.dallasnews.com/2014/11/texas-tech-freshman-patrick-mahomes-to-start-against-texas-davis-webb-on-crutches.html/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110134116/http://collegesportsblog.dallasnews.com/2014/11/texas-tech-freshman-patrick-mahomes-to-start-against-texas-davis-webb-on-crutches.html/|archive-date=10 janar 2015|website=Dallas News}}</ref> Ai përfundoi 13 nga 21 pasimet për 109 jard në lojë.<ref>{{Cite web|title=Texas at Texas Tech Box Score, November 1, 2014|url=https://www.sports-reference.com/cfb/boxscores/2014-11-01-texas-tech.html|access-date=12 prill 2018|website=College Football at Sports-Reference.com|language=en}}</ref> Mahomes mbeti titullar për tre ndeshjet e fundit të sezonit. Kundër Baylor, ai hodhi për një rekord të studentëve të parë të vitit 12, 598 jardë me gjashtë goditje dhe një ndërprerje.<ref>{{Cite web|date=1 dhjetor 2014|title=Texas Tech's Mahomes sets Big 12 freshman record with his 598 yards passing in loss to Baylor|url=http://www.foxnews.com/sports/2014/12/01/texas-tech-mahomes-sets-big-12-freshman-record-with-his-58-yards-passing-in/|access-date=14 nëntor 2016|website=FOX News|agency=Associated Press}}</ref> Për sezonin, ai kaloi për 1,547 jard dhe 16 goditje me katër ndërprerje.<ref>{{Cite web|title=Patrick Mahomes 2014 Game Log|url=https://www.sports-reference.com/cfb/players/patrick-mahomes-1/gamelog/2014/|access-date=27 janar 2018|website=College Football at Sports-Reference.com|language=en}}</ref> Mahomes ndau kohën me ekipin e bejsbollit Texas Tech, ku ai ishte një lojtar shërbimi .<ref name="Baseball">{{Cite news|last=Williams|first=Don|date=1 janar 2016|title=Patrick Mahomes II to skip baseball season, focus on football|work=Lubbock Avalanche-Journal|url=http://lubbockonline.com/sports-red-raiders-football/2016-01-20/patrick-mahomes-ii-skip-baseball-season-focus-football|access-date=2 dhjetor 2016}}</ref> === Studenti === Mahomes filloi sezonin e tij të dytë në Texas Tech si qendërmbrojtës fillestar. Mahomes ndihmoi në udhëheqjen e Red Raiders në një sezon 7–6 me dalje të shumta produktive gjatë gjithë sezonit.<ref>{{Cite web|title=2015 Texas Tech Red Raiders Schedule and Results|url=https://www.sports-reference.com/cfb/schools/texas-tech/2015-schedule.html|access-date=30 gusht 2022|website=College Football at Sports-Reference.com|language=en}}</ref> Ai regjistroi dhjetë lojëra duke kaluar mbi 350 jardë pasimi, duke përfshirë katër ndeshje mbi 400 jardë. Ai kaloi për të paktën tre prekje topi në linjën e golit në tetë nga ndeshjet, duke përfshirë një performancë me pesë goditje kundër Iowa State më 10 tetor<ref>{{Cite web|title=Iowa State at Texas Tech Box Score, October 10, 2015|url=https://www.sports-reference.com/cfb/boxscores/2015-10-10-texas-tech.html|access-date=30 gusht 2022|website=College Football at Sports-Reference.com|language=en}}</ref> Në përgjithësi, në sezonin 2015, ai udhëhoqi Konferencën e Big 12 me 364 pasime të kryera në 573 përpjekje për 4,653 jardë, 36 goditje dhe 15 ndërprerje.<ref>{{Cite web|title=Patrick Mahomes 2015 Game Log|url=https://www.sports-reference.com/cfb/players/patrick-mahomes-1/gamelog/2015|access-date=27 janar 2018|website=College Football at Sports-Reference.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=2015 Big 12 Conference Leaders|url=https://www.sports-reference.com/cfbconferences/big-12/2015-leaders.html|access-date=21 qershor 2022|website=College Football at Sports-Reference.com|language=en}}</ref> Mahomes u shfaq në tre ndeshje si lojtar bejsbolli, duke regjistruar asnjë goditje në dy me shkop dhe tre vrapime të lejuara, si shtambë.<ref>{{Cite web|title=Patrick Mahomes College Baseball stats|url=https://www.baseball-reference.com/register/player.fcgi?id=mahome002pat|access-date=26 maj 2020|website=BaseballReference.com}}</ref> === Junior === Para fillimit të sezonit 2016, Mahomes njoftoi se po largohej nga bejsbolli për t'iu fokusuar futbollit.<ref name="Baseball"/> Mahomes pati një sezon shumë produktiv. Vetëm në muajin shtator, Mahomes kaloi për 18 prekje topi në linjën e golit në tre përgjime ndërsa nxitonte për katër prekje topi në linjën e golit. Ai kishte mesatarisht 442.5 jardë pasime për lojë atë muaj, që përfshinte një lojë 540 jardësh kundër Arizona State në ndeshjen e dytë të Red Raiders.<ref>{{Cite web|title=Texas Tech at Arizona State Box Score, September 10, 2016|url=https://www.sports-reference.com/cfb/boxscores/2016-09-10-arizona-state.html|access-date=31 gusht 2022|website=College Football at Sports-Reference.com|language=en}}</ref> Mahomes e nisi muajin tetor me 504 jardë kalimi, dy ulje kalimi dhe tre goditje të shpejta në një përpjekje të humbur ndaj Kansas State .<ref>{{Cite web|title=Texas Tech at Kansas State Box Score, October 8, 2016|url=https://www.sports-reference.com/cfb/boxscores/2016-10-08-kansas-state.html|access-date=31 gusht 2022|website=College Football at Sports-Reference.com|language=en}}</ref> Më 22 tetor, Mahomes vendosi rekorde të shumta NCAA, Big 12 dhe një humbje 66–59 ndaj Oklahoma në shtëpi. Mahomes theu rekordet e NCAA FBS për një total në një ndeshje me 819 jardë. Ai barazoi rekordin e NCAA-së për kalime të një loje me 734. Ai ra një më pak se rekordi për më shumë përpjekje në 88. Në përgjithësi, loja vendosi rekorde të NCAA për shumicën e jardëve të kombinuar të sulmeve totale me 1,708 jardë kalimesh të kombinuara, dhe ofendim total nga dy lojtarë (tjetri ishte qendërmbrojtësi i Oklahoma Baker Mayfield ).<ref name="Records">{{Cite web|date=23 tetor 2016|title=Led by Patrick Mahomes, NCAA records fall in Oklahoma-Texas Tech shootout|url=https://www.usatoday.com/story/sports/ncaaf/big12/2016/10/23/oklahoma-texas-tech-patrick-mahomes-ncaa-records/92629148/|access-date=14 nëntor 2017|website=USA TODAY|language=en}}</ref> 125 pikët e kombinuara janë të dytat më së shumti gjatë gjithë kohës duke përfshirë ekipet e renditura.<ref name="Records" /> Pas ndeshjes në Oklahoma, Red Raiders mundën TCU përpara se të hiqnin tre ndeshje radhazi për të përfunduar kualifikimin jashtë bowl me një rekord 5–7. Në ndeshjen e tij të fundit me Texas Tech, Mahomes përfundoi me 586 jardë pasimesh dhe gjashtë prekje topi në linjën e golit në një fitore 54–35 ndaj Baylor .<ref>{{Cite web|title=Baylor vs Texas Tech Box Score, November 25, 2016|url=https://www.sports-reference.com/cfb/boxscores/2016-11-25-texas-tech.html|access-date=31 gusht 2022|website=College Football at Sports-Reference.com|language=en}}</ref> Mahomes e përfundoi sezonin duke udhëhequr vendin në jardë për lojë (421), jardë pasimesh (5,052), mbrojtje totale (5,312), pikë të shënuara për (318) dhe totale të goditjeve (53).<ref>{{Cite web|title=Patrick Mahomes College Stats|url=https://www.sports-reference.com/cfb/players/patrick-mahomes-1.html#all_leaderboard|access-date=27 janar 2018|website=College Football at Sports-Reference.com|language=en}}</ref> Për performancën e tij, ai u nderua me trofeun Sammy Baugh, që i jepet çdo vit pasuesit e depërtuesit më të mirë të kolegjit të vendit, duke iu bashkuar trajnerit Kliff Kingsbury, Graham Harrell dhe BJ Symons si Red Raiders të tjerë që kanë fituar çmimin.<ref name="Baugh">{{Cite news|last=Carlton|first=Chuck|date=30 nëntor 2016|title=Texas Tech QB Patrick Mahomes receives Sammy Baugh Award|publisher=The Dallas Morning News|url=http://sportsday.dallasnews.com/college-sports/collegesports/2016/12/02/texas-tech-qb-patrick-mahomes-receives-sammy-baugh-award|access-date=2 dhjetor 2016}}</ref> Ai u emërua një ekip i dytë Akademik Gjith-Amerika nga Drejtorët e Informacionit Sportiv të Kolegjit të Amerikës .<ref name="AA1">{{Cite news|last=Soliz|first=Brandon|date=30 nëntor 2016|title=Texas Tech's Mahomes named second-team Academic All-America|publisher=The Dallas Morning News|url=http://sportsday.dallasnews.com/college-sports/collegesports/2016/12/01/mahomes-named-academic-american-second-team|access-date=2 dhjetor 2016}}</ref> Mahomes njoftoi më 3 janar 2017, se ai do të hiqte dorë nga viti i fundit i pranimit në kolegj dhe do të hynte në Draft NFL.<ref>{{Cite web|last=Goodbread|first=Chase|date=3 janar 2017|title=Texas Tech's Patrick Mahomes intends to enter 2017 NFL Draft|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000000768825/article/texas-techs-patrick-mahomes-intends-to-enter-2017-nfl-draft|access-date=17 tetor 2019|website=NFL.com|language=en}}</ref> === Regjistrimet e FBS të Divizionit I të NCAA === * Pasime me një ndeshje: 734 (barazuar) (vs. Oklahoma më 22 tetor 2016) * Shkelje totale në Yards për një ndeshje: 819 (vs. Oklahoma më 22 tetor 2016) === Statistikat e kolegjit === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Statistikat e NCAA ! Sezoni ! Ekipi ! {{Abbr|GP|Games played}} ! {{Abbr|Cmp|Completions}} ! {{Abbr|Att|Attempts}} ! {{Abbr|Pct|Percent}} ! {{Abbr|Yds|Yards}} ! {{Abbr|TD|Touchdowns}} ! {{Abbr|Int|Interceptions}} ! {{Abbr|QBR|QB rating}} |- ! 2014 !Texas Tech | 7 | 105 | 185 | 56.8 | 1547 | 16 | 4 | 151.2 |- ! 2015 !Texas Tech | 13 | 364 | 573 | 63.5 | 4653 | 36 | 15 | 147.2 |- ! 2016 !Texas Tech | 12 | 388 | 591 | 65.7 | 5052 | 41 | 10 | 157.0 |- ! colspan="2" | [https://www.sports-reference.com/cfb/players/patrick-mahomes-1.html Karriera] ! 32 ! 857 ! 1,349 ! 63.5 ! 11252 ! 93 ! 29 ! 152.0 |} == Karriera profesionale == === Drafti i NFL === Mahomes ishte parashikuar të ishte një zgjedhje e raundit të parë ose të dytë nga shumica e analistëve dhe zbuliesve të talenteve në sportin amerikan. Gjatë stërvitjeve të gjuajtjes në NFL Scouting Combine,pasimet e tij ishin 60.&nbsp;mph, duke barazuar Logan Thomas dhe Bryan Bennett për kalimin më të shpejtë të regjistruar ndonjëherë atje. Përfaqësues nga 28 ekipe të NFL morën pjesë në ditën e tij profesionale në Texas Tech. Ai u bë një nga perspektivat me rritje më të shpejtë gjatë procesit të draftit dhe pati 18 stërvitje private dhe vizita ekipore zyrtare, më të shumtat për çdo perspektivë në vitin 2017.<ref>{{Cite web|last=Mundo|first=Pete|date=30 mars 2017|title=Patrick Mahomes has more private workouts than any NFL Draft prospect|url=https://heartlandcollegesports.com/2017/03/30/patrick-mahomes-private-workouts-nfl-draft-prospect/|access-date=9 prill 2019|website=heartlandcollegesports.com}}</ref> Ndër trajnerët me të cilët ai pati stërvitje dhe vizita ishin trajneri i Arizona Cardinals, Bruce Arians, trajneri kryesor i New Orleans Saints, Sean Payton, trajneri i qendërmbrojtësve të Cincinnati Bengals, Bill Lazor, dhe trajnerë nga Los Angeles Chargers, Cleveland Browns, Chicago Bears dhe Pittsburgh . Steelers .<ref>{{Cite web|last=Wilson|first=Aaron|date=30 mars 2017|title=Texas Tech quarterback Patrick Mahomes has 18 total visits, workouts|url=http://m.chron.com/sports/texans/article/Texas-Tech-quarterback-Patrick-Mahomes-has-18-11038096.php|access-date=13 maj 2017|website=chron.com|archive-date=18 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618092436/http://m.chron.com/sports/texans/article/Texas-Tech-quarterback-Patrick-Mahomes-has-18-11038096.php|url-status=dead}}</ref>  {{nfl predraft|height ft=6|height in=2|weight=225|dash=4.80|ten split=1.65|twenty split=2.80|shuttle=4.08|cone drill=6.88|vertical=30|broad ft=9|broad in=6|wonderlic=24<ref>{{Cite web|last=McGinn|first=Bob|date=22 prill 2017|title=Ranking the NFL draft prospects: Quarterbacks|url=https://www.packersnews.com/story/sports/nfl/packers/mcginn/2017/04/22/ranking-nfl-draft-prospects-quarterbacks/100736988/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616194228/https://www.packersnews.com/story/sports/nfl/packers/mcginn/2017/04/22/ranking-nfl-draft-prospects-quarterbacks/100736988/?from=new-cookie|archive-date=16 qershor 2018|access-date=16 qershor 2018|website=PackersNews.com}}</ref>|arm span=33 1/4|hand span=9 1/4|note=All values from [[NFL Combine]]<ref name="draft">{{Cite web|title=Patrick Mahomes Draft and Combine Prospect Profile|url=https://www.nfl.com/prospects/patrick-mahomes/32004d41-4840-1939-e4c1-bb89191b4e71|access-date=2 shkurt 2022|website=NFL.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Patrick Mahomes, Texas Tech, QB, 2017 NFL Draft Scout, NCAA College Football|url=https://draftscout.com/dsprofile.php?PlayerId=130891&DraftYear=2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210022544/https://draftscout.com/dsprofile.php?PlayerId=130891&DraftYear=2017|archive-date=10 dhjetor 2021|access-date=3 shkurt 2020|website=draftscout.com}}</ref>}} Kansas City Chiefs zgjodhën Mahomes në raundin e parë (të 10-ta në përgjithësi) në draftin e NFL 2017 .<ref>{{Cite web|last=Patra|first=Kevin|date=27 prill 2017|title=Chiefs trade up for QB Patrick Mahomes at No. 10|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000000803405/article/chiefs-trade-up-for-qb-patrick-mahomes-at-no-10|access-date=11 shtator 2020|website=NFL.com}}</ref> Chiefs, të planifikuar fillimisht për të pasur përzgjedhjen e 27-të të përgjithshme, u shkëmbyen në draft me Buffalo Bills për përzgjedhjen e 10-të të përgjithshme. The Chiefs shkëmbyen zgjedhjen e tyre të raundit të parë dhe një zgjedhje të raundit të tretë në 2017, dhe zgjedhjen e raundit të parë të Shefave në Draft NFL 2018 për përzgjedhjen.<ref>{{Cite web|title=2017 NFL Draft Listing|url=https://www.pro-football-reference.com/years/2017/draft.htm|access-date=27 janar 2018|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> Ai ishte qendërmbrojtësi i parë i zgjedhur nga Chiefs në raundin e parë që kur zgjodhi Todd Blackledge të shtatën në total në 1983 NFL Draft .<ref>{{Cite news|last=Paylor|first=Terez|date=27 prill 2017|title=For first time since '83, Chiefs draft quarterback in first round: Patrick Mahomes|work=The Kansas City Star|url=http://www.kansascity.com/sports/nfl/kansas-city-chiefs/article147284164.html|access-date=1 janar 2018}}</ref>   === sezoni 2017 === [[Skeda:Patrick_Mahomes_II.JPG|alt=Mahomes smiling|parapamje| Mahomes në 2017]] Më 20 korrik 2017, Shefat nënshkruan me Mahomes një [[Kontrata|kontratë]] të garantuar katërvjeçare, 16.42 milionë dollarë që përfshinte një bonus prej 10.08 milionë dollarë.<ref>{{Cite web|title=Spotrac.com: Patrick Mahomes contract|url=http://www.spotrac.com/nfl/kansas-city-chiefs/patrick-mahomes-21751/|access-date=8 prill 2018|website=spotrac.com}}</ref> The Chiefs njoftuan më 27 dhjetor 2017, se me një vend në play-off dhe të siguruar vendin e katërt në play-off, ata do të pushonin titullarin Alex Smith dhe do t'i jepnin Mahomes fillimin e tij të parë në karrierë në ndeshjen e tyre të javës së 17-të kundër Denver Broncos .<ref>{{Cite web|date=27 dhjetor 2017|title=Chiefs' Patrick Mahomes: Draws Week 17 start|url=https://www.cbssports.com/fantasy/football/news/chiefs-patrick-mahomes-draws-week-17-start/|access-date=2 gusht 2019|website=CBSSports.com|language=en}}</ref> Mahomes luajti pjesën më të madhe të lojës dhe ndihmoi në udhëheqjen e Chiefs në një fitore 27–24, duke përfunduar 22 nga 35 pasime për 284 jard me një ndërprerje.<ref>{{Cite web|last=Shook|first=Nick|date=1 janar 2018|title=Pat Mahomes shines in thrilling road win over Broncos|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000000901726/article/pat-mahomes-shines-in-thrilling-road-win-over-broncos|access-date=1 korrik 2019|website=NFL.com|language=en}}</ref> === sezoni i 2018 === Më 30 janar 2018, Chiefs njoftuan se kishin rënë dakord të shisni Smithin tek Washington Redskins, duke e vendosur Mahomes si qendërmbrojtës në formacion t parë.<ref>{{Cite news|last=Paylor|first=Terez A.|date=30 janar 2018|title=Chiefs trade Alex Smith to Washington, saving $15.6 million|work=The Kansas City Star|url=http://www.kansascity.com/sports/nfl/kansas-city-chiefs/article197508249.html|access-date=31 janar 2018}}</ref> Në ndeshjen e tij të parë si qendërmbrojtës fillestar i Chiefs, Chiefs mundën rivalin Los Angeles Chargers me rezultatin 38–28.<ref>{{Cite news|last=Hong|first=Jae C.|title=Hill, Mahomes lead Chiefs to 38–28 victory over Chargers|language=en|work=Olean Times Herald|url=http://www.oleantimesherald.com/sports/national/hill-mahomes-lead-chiefs-to---victory-over-chargers/image_17212b32-0b9b-53ff-b0b0-7594c0dc2c99.html|access-date=2 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916055342/http://www.oleantimesherald.com/sports/national/hill-mahomes-lead-chiefs-to---victory-over-chargers/image_17212b32-0b9b-53ff-b0b0-7594c0dc2c99.html|archive-date=16 shtator 2018}}</ref> Mahomes hodhi 256 jardë dhe katër prekje topi në linjë pa ndërprerje dhe një vlerësim 127.5 pasa të kryera dhe u emërua Lojtari ofensiv i Javës nga AFC.<ref>{{Cite web|last=McMullen|first=Matt|date=12 shtator 2018|title=Chiefs' QB Patrick Mahomes Named AFC Offensive Player of the Week|url=https://www.chiefs.com/news/chiefs-qb-patrick-mahomes-named-afc-offensive-player-of-the-week|access-date=1 tetor 2019|website=Chiefs.com}}</ref> Goditja e tij e parë në karrierë erdhi në një pasim prej 58 metrash te marrësi i gjerë Tyreek Hill<ref>{{Cite web|last=Grathoff|first=Pete|date=9 shtator 2018|title=Watch Chiefs QB Patrick Mahomes' first touchdown pass in the NFL|url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/for-petes-sake/article218099550.html|access-date=20 qershor 2022|website=The Kansas City Star}}</ref> Javën e ardhshme, Mahomes hodhi 326 jard, gjashtë goditje topi në linjën e golit, pa ndërprerje dhe një vlerësim pasash prej 154.8. Pasi hodhi goditjen e tij të pestë në lojë, ai theu rekordin e NFL-së për më shumë pasime me prekje në tre ndeshjet e para të karrierës së një qendërmbrojtësi. Pasimi i tij i gjashtë në ulje theu rekordin e NFL-së për kalime në goditje në dy javët e para të një sezoni.<ref>{{Cite web|last=Teicher|first=Adam|date=17 shtator 2018|title=Patrick Mahomes sets mark for TD passes in first 3 games|url=http://www.espn.com/nfl/story/_/id/24702601/patrick-mahomes-sets-3-game-nfl-touchdown-record-10th-score|access-date=31 korrik 2019|website=ESPN.com}}</ref> Për performancën e tij kundër Pittsburgh Steelers, Mahomes fitoi çmimin e tij të dytë radhazi AFC për Lojtarin Ofensivë të Javës, qendërmbrojtësi i parë që nga Tom Brady në 2011 që e nisi sezonin me çmimet e njëpasnjëshme për lojtarin e javës.<ref>{{Cite web|last=Knoblauch|first=Austin|date=19 shtator 2018|title=Mahomes, Fitzpatrick among NFL Players of Week|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000000964054/article/mahomes-fitzpatrick-among-nfl-players-of-week|access-date=1 tetor 2019|website=NFL.com}}</ref> Mahomes u emërua Lojtari ofensiv i Muajit i AFC për shtatorin.<ref>{{Cite web|last=McMullen|first=Matt|date=4 tetor 2018|title=Chiefs' QB Patrick Mahomes Wins AFC Offensive Player of the Month Honors|url=https://www.chiefs.com/news/chiefs-qb-patrick-mahomes-wins-afc-offensive-player-of-the-month-honors|access-date=31 korrik 2019|website=Chiefs.com}}</ref> [[Skeda:Patrick_Mahomes_locker.jpg|alt=Mahomes' locker, filled with gear|majtas|parapamje| Dollapi i Mahomes në stadiumin Arrowhead]] Në javën e 4-të, kundër Denver Broncos në Monday Night Football, ai kaloi për 304 jard dhe një ulje dhe pati një goditje të shpejtë në fitoren e rikthimit 27–23.<ref>{{Cite news|last=Gregorian|first=Vahe|date=1 tetor 2018|title=Chiefs quarterback Patrick Mahomes somehow outdoes himself again in rally at Denver|language=en|work=Kansas City|url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/vahe-gregorian/article219344855.html|access-date=10 tetor 2018}}</ref> Në javën e 6, kundër New England Patriots, ai kaloi për 352 jard, katër goditje dhe dy ndërprerje në një humbje 43–40 në ''Sunday Night Football'' .<ref>{{Cite news|last=Mullen|first=Maureen|date=15 tetor 2018|title=After shaky first half, Mahomes returns to his magical ways in loss at New England|language=en-US|work=FOX Sports|agency=Associated Press|url=https://www.foxsports.com/kansas-city/story/after-shaky-first-half-kansas-city-chiefs-patrick-mahomes-returns-to-his-magical-ways-in-loss-at-new-england-patriots-101518|access-date=30 nëntor 2018}}</ref> Në ndeshjen vijuese, Mahomes dhe Chiefs u rikthyen me një fitore 45–10 ndaj Cincinnati Bengals . Në fitore, ai kaloi për 358 jard, katër goditje topi në linjën e golit dhe një ndërhyrje.<ref>{{Cite news|date=21 tetor 2018|title=Mahomes torches Bengals for 4 TDs as Chiefs roll, 45–10|language=en|work=USA TODAY|agency=Associated Press|url=https://www.usatoday.com/story/sports/nfl/2018/10/21/mahomes-torches-bengals-for-4-tds-as-chiefs-roll-45-10/38234823/|access-date=30 nëntor 2018}}</ref> Në ndeshjen tjetër, një fitore 30–23 ndaj Denver Broncos, Mahomes regjistroi një ndeshje të tretë radhazi me katër pasime në 303 jardë pasimi dhe një ndërhyrje.<ref>{{Cite news|date=28 tetor 2018|title=Mahomes throws for four touchdowns as Chiefs defeat Broncos 30–23|language=en-US|work=FOX Sports|url=https://www.foxsports.com/kansas-city/story/patrick-mahomes-four-touchdowns-kansas-city-chiefs-defeat-denver-broncos-102818?amp=true|access-date=30 nëntor 2018}}</ref> Gjatë Monday Night Football kundër Los Angeles Rams në javën e 11-të, Mahomes përfundoi me 478 jardë , gjashtë goditje topi në linjën e golit dhe tre ndërhyrje ndërsa Chiefs humbën 51–54.<ref>{{Cite news|date=20 nëntor 2018|title=Rams, Chiefs combine for record night on MNF|language=en|work=ESPN.com|url=http://www.espn.com/nfl/story/_/id/25328455/los-angeles-rams-kansas-city-chiefs-combine-record-night-mnf|access-date=30 nëntor 2018}}</ref> 478 jardin e tij të pasimeve ishin më të shumtat për një ndeshje të vetme nga çdo qendërmbrojtës për sezonin 2018.<ref>{{Cite web|title=Most passing yards, single game, 2018 season|url=http://pfref.com/tiny/4ZATA|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730185806/https://www.pro-football-reference.com/play-index/tiny.fcgi?id=4ZATA|archive-date=30 korrik 2020|access-date=1 mars 2019|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> Pas një pasimi prej 89 jardësh te marrësi i gjerë Demarcus Robinson në një ndeshje të javës së 17-të kundër Oakland Raiders, Mahomes u bë qendërmbrojtësi i dytë në historinë e NFL që gjuan për 5000 jardë dhe 50 goditje.<ref>{{Cite web|last=Teicher|first=Adam|date=30 dhjetor 2018|title=Watch: Patrick Mahomes reaches 50 TDs in style|url=https://www.espn.com/blog/afcwest/post/_/id/83431/watch-tyreek-hill-ties-gale-sayers-record-with-67-yard-score|access-date=14 shtator 2022|website=ESPN.com|language=en}}</ref> Përveç kësaj, ai u bë një nga shtatë lojtarët në historinë e NFL me 5,000 jardë kalimi në një sezon .<ref>{{Cite web|date=4 janar 2019|title=Mahomes named finalist for FedEx Air NFL Player of the Year|url=https://www.kmbc.com/article/patrick-mahomes-named-finalist-for-fedex-air-nfl-player-of-the-year/25748068|access-date=22 janar 2019|website=KMBC|language=en}}</ref> Ai përfundoi i dyti në jardë pasuese ndaj Ben Roethlisberger .<ref>{{Cite web|title=2018 NFL Passing|url=https://www.pro-football-reference.com/years/2018/passing.htm|access-date=18 tetor 2020|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> Ai u bë shefi i parë që nga Len Dawson në vitin 1966 që drejtoi ligën në goditjet pasuese.<ref>{{Cite web|title=NFL Passing Touchdowns Single-Season Leaders|url=https://www.pro-football-reference.com/leaders/pass_td_single_season.htm|access-date=19 shkurt 2019|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> Ai ndihmoi në udhëheqjen e Chiefs në një rekord 12–4 dhe titullin e tyre të tretë të divizionit.<ref>{{Cite web|title=2018 NFL Standings & Team Stats|url=https://www.pro-football-reference.com/years/2018/index.htm|access-date=22 janar 2019|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> Më 12 janar 2019, Chiefs mundën Indianapolis Colts 31–13 në Raundin Divisional, duke i dhënë Chiefs fitoren e tyre të parë në playoff në shtëpi që nga sezoni 1993.<ref name="chiefspostseasonhistory">{{Cite web|title=Kansas City Chiefs Playoff History|url=https://www.pro-football-reference.com/teams/kan/playoffs.htm|access-date=22 dhjetor 2022|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> Mahomes hodhi për 278 jardë pa ndërprerje dhe nxitoi për një goditje.<ref>{{Cite web|last=Skretta|first=Dave|date=13 janar 2019|title=Mahomes leads Chiefs past Colts in AFC playoffs|url=https://www.mercurynews.com/2019/01/12/mahomes-leads-chiefs-past-colts-in-afc-playoffs/|access-date=22 janar 2019|website=The Mercury News|language=en-US|agency=Associated Press}}</ref> Fitorja i lejoi Shefat të organizonin Kampionatin e parë AFC të mbajtur në stadiumin Arrowhead . Mahomes kaloi për 295 jardë dhe tre goditje, por Chiefs humbën ndaj New England Patriots në kohën shtesë 37–31.<ref>{{Cite web|last=Goss|first=Nick|date=21 janar 2019|title=Brady praises "spectacular" Mahomes|url=https://www.nbcsports.com/boston/patriots/tom-brady-lauds-spectacular-patrick-mahomes-after-patriots-win-afc-title|access-date=22 janar 2019|website=NBC Sports Boston}}</ref> Performanca e Mahomes për sezonin fitoi çmime të shumta. Ai u emërua në Pro Bowl 2019, ai u emërua First Team All–Pro,<ref>{{Cite web|last=Teope|first=Herbie|date=4 janar 2019|title=All-Pro Team: Donald, Mahomes among highlights|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000001007645/article/allpro-team-patrick-mahomes-among-2018-highlights|access-date=19 shtator 2019|website=NFL.com}}</ref> 2019 Lojtari më i mirë NFL Çmimin ESPY, dhe u emërua Kansas City Club 101 Awards AFC Lojtari ofendues i Vitit.<ref>{{Cite web|title=2019 Event Information|url=http://www.101awards.com/event|access-date=19 shtator 2019|website=101Awards.com|archive-date=3 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903075650/http://www.101awards.com/event|url-status=dead}}</ref> Ai u emërua gjithashtu MVP i NFL, fituesi i parë për Chiefs në historinë e ekskluzivitetit.<ref>{{Cite web|last=Rosenthal|first=Gregg|date=2 shkurt 2019|title=Chiefs QB Patrick Mahomes named 2018 NFL MVP|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000001015458/article/chiefs-qb-patrick-mahomes-named-2018-nfl-mvp|access-date=19 shtator 2019|website=NFL.com}}</ref> Ai u rendit si lojtari i katërt më i mirë nga bashkëmoshatarët e tij në 100 lojtarët më të mirë të NFL të vitit 2019 .<ref>{{Cite web|title=2019 NFL Top 100|url=https://www.pro-football-reference.com/awards/2019-nfl-top-100.htm|access-date=22 dhjetor 2022|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> === sezoni 2019 === [[Skeda:Patrick_Mahomes.png|alt=Mahomes jogging onto the field of play|parapamje| Patrick Mahomes në një lojë kundër Tennessee Titans]] Duke luajtur kundër Jacksonville Jaguars, Mahomes hodhi 378 jardë dhe tre goditje, pavarësisht dëmtimit të yllit Tyreek Hill në tremujorin e parë dhe ndrydhjes së kyçit të këmbës së Mahomes në tremujorin e dytë.<ref>{{Cite web|date=8 shtator 2019|title=Chiefs lose Hill, handle Jags 40–26 behind Mahomes, Watkins|url=https://www.espn.com/nfl/recap?gameId=401127931|access-date=8 shtator 2019|website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> Në javën e dytë kundër Oakland Raiders, Mahomes hodhi 278 jardë dhe katër goditje vetëm në tremujorin e dytë, jardët më kalimtarë në çdo tremujor që nga viti 2008. Mahomes e përfundoi lojën me 443 jard,<ref>{{Cite web|date=15 shtator 2019|title=Mahomes' 4 TDs in 2nd quarter lead Chiefs past Raiders 28–10|url=https://www.espn.com/nfl/recap?gameId=401128118|access-date=15 shtator 2019|website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> dhe u emërua Lojtari fyes i javës i AFC.<ref>{{Cite web|date=18 shtator 2019|title=Patrick Mahomes, Russell Wilson among Players of the Week|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000001056247/article/patrick-mahomes-russell-wilson-among-players-of-the-week|access-date=1 tetor 2019|website=NFL.com}}</ref> Për të dytin sezon radhazi, Mahomes u emërua Lojtari ofensiv i Muajit i AFC-së për shtatorin, pasi udhëhoqi Chiefs në një fillim 4–0 (10 goditje pasuese pa ndërprerje).<ref>{{Cite web|date=3 tetor 2019|title=Mahomes, McCaffrey among Players of the Month|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000001061476/article/mahomes-mccaffrey-among-players-of-the-month|access-date=17 tetor 2019|website=NFL.com}}</ref> Mahomes e zhvendosi patellën e tij në javën e 7 kundër Denver Broncos .<ref>{{Cite web|last=Bergman|first=Jeremy|date=17 tetor 2019|title=Chiefs QB Patrick Mahomes suffers patella dislocation|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000001066666/article/chiefs-qb-patrick-mahomes-suffers-patella-dislocation|access-date=21 tetor 2019|website=NFL.com}}</ref> Të nesërmen, një MRI nuk zbuloi dëmtime të rëndësishme strukturore. Ai fillimisht pritej të mungonte të paktën tre javë.<ref>{{Cite web|last=Patra|first=Kevin|date=18 tetor 2019|title=MRI confirms Patrick Mahomes out at least 3 weeks|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000001066803/article/mri-confirms-patrick-mahomes-out-at-least-3-weeks|access-date=21 tetor 2019|website=NFL.com}}</ref> Ai u kthye dy javë më vonë kundër Tennessee Titans, duke gjuajtur 446 jardë dhe tre goditje, duke humbur 35–32.<ref>{{Cite web|date=10 nëntor 2019|title=Titans rally, spoil Mahomes' return beating Chiefs 35–32|url=https://www.espn.com/nfl/recap?gameId=401127981|access-date=10 nëntor 2019|website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> Mahomes vrapoi për një maksimum prej 59 jardësh, por u hodh për një nivel më të ulët në karrierë (për ndeshjet që ai përfundoi) me 182 jardë në fitoren e javës së 11 të Chiefs kundër Chargers.<ref>{{Cite web|last=Beacham|first=Greg|date=19 nëntor 2019|title=Patrick Mahomes, Chiefs hold off Chargers 24–17 in Mexico City|url=https://www.boston.com/sports/nfl/2019/11/19/patrick-mahomes-chiefs-beat-chargers-mexico-city|access-date=19 nëntor 2019|website=Boston.com|language=en-US|agency=Associated Press}}</ref> Në javën e 16-të të fitores ndaj Chicago Bears në ''Sunday Night Football'', Mahomes festoi duke numëruar deri në 10 në gishtat e tij, duke aluduar në faktin se ai ishte zgjedhja e 10-të e përgjithshme në draftin e NFL 2017 dhe se Bears mund ta kishin hartuar atë me të dytin. zgjidhni në vend të Mitchell Trubisky .<ref>{{Cite web|date=22 dhjetor 2019|title=Mahomes throws 2 TDs, runs for 1 as Chiefs beat Bears 26–3|url=https://www.espn.com/nfl/recap?gameId=401127943|access-date=22 dhjetor 2019|website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> Ai e përfundoi sezonin me 4,031 jard dhe 26 goditje me vetëm pesë ndërprerje.<ref>{{Cite web|title=Patrick Mahomes 2019 Game Log|url=https://www.pro-football-reference.com/players/M/MahoPa00/gamelog/2019/|access-date=1 janar 2020|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> Ai ndihmoi në udhëheqjen e Chiefs drejt rekordit të tyre të dytë radhazi 12–4 dhe lamtumirë në raundin e parë, si dhe titullin e tyre të katërt radhazi në divizion.<ref>{{Cite web|last=Sweeney|first=Pete|date=8 dhjetor 2019|title=Final score: Chiefs clinch fourth straight division title with 23–16 win over Patriots|url=https://www.arrowheadpride.com/2019/12/8/21001803/final-score-chiefs-clinch-fourth-straight-division-title-with-23-16-over-patriots|access-date=1 janar 2020|website=Arrowhead Pride|language=en}}</ref> Ai u zgjodh në Pro Bowl 2020, megjithëse nuk luajti për shkak të pjesëmarrjes së tij në Super Bowl LIV .<ref>{{Cite web|last=Dillon|first=John|date=18 dhjetor 2019|title=Mahomes, Kelce highlight six Chiefs named to AFC Pro Bowl squad|url=https://chiefswire.usatoday.com/2019/12/18/2020-afc-pro-bowl-kansas-city-chiefs-list/|access-date=22 dhjetor 2022|website=Chiefs Wire|language=en-US}}</ref> Në raundin e divizionit kundër Houston Texans, Chiefs u përballën me një deficit 24–0 në fillim të tremujorit të dytë. Shefat më pas vazhduan një ecuri 51–7, duke përfshirë 41 pikë pa përgjigje, për të fituar 51–31. Mahomes hodhi 321 jardë dhe pesë trokitje dhe nxitoi për 53 jardë.<ref>{{Cite web|date=12 janar 2020|title=Chiefs rally from 24–0 hole to beat Texans 51–31 in playoffs|url=https://www.espn.com/nfl/recap?gameId=401131043|access-date=12 janar 2020|website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> Në kampionatin e tyre të dytë AFC, duke luajtur me Titans, Mahomes hodhi tre goditje dhe nxitoi për një goditje prej 27 jardësh, ecuria e dytë më e gjatë e karrierës së tij dhe më e gjata në play-off. Ai shkaktoi një rikthim nga 17–7 në çerekun e dytë në një fitore 35–24.<ref name="19titans">{{Cite web|date=19 janar 2020|title=Mahomes' feet, arms, lift Chiefs to Super Bowl over Titans|url=https://www.espn.com/nfl/recap?gameId=401131044|access-date=19 janar 2020|website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> The Chiefs bënë paraqitjen e tyre të parë në Super Bowl që nga Super Bowl IV në 1970.<ref name="19titans" /> Në Super Bowl LIV, Chiefs u larguan 20–10 kundër San Francisco 49ers në tremujorin e katërt me 8:53 të mbetura. Ishte ndeshja e tyre e tretë radhazi me një deficit prej 10+ pikësh. Me pak më shumë se 7 minuta për të luajtur, një sfidë e suksesshme e 49-të e një kapjeje të përfunduar i la Kryesuesit përballë 3-të dhe 15-të në vijën e tyre prej 35 jardësh. Mahomes i kërkoi stafit të tij stërvitor që ta quante lojën Jet Chip Wasp dhe përfundoi me sukses një pasim të thellë në Tyreek Hill për 44 jard. Kjo zhvendosi momentin drejt Chiefs, të cilët në minutat e mbetura të lojës shkuan në një ecuri 21–0, duke siguruar fitoren e tyre të parë në Super Bowl në 50 vjet. Mahomes hodhi 286 jardë dhe dy ulje dhe nxitoi për 29 jardë të tjerë dhe një ulje dhe u emërua MVP i Super Bowl .<ref>{{Cite web|date=2 shkurt 2020|title=Mahomes leads Chiefs' rally past 49ers in Super Bowl, 31–20|url=https://www.espn.com/nfl/recap?gameId=401131047|access-date=6 shkurt 2020|website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> Ai ishte qendërmbrojtësi më i ri dhe lojtari i tretë më i ri në historinë e NFL që fitoi çmimin.<ref>{{Cite web|last=Ledbetter|first=D. Orlando|date=3 shkurt 2020|title=Mahomes becomes youngest quarterback to win the Super Bowl MVP award|url=https://www.ajc.com/sports/football/mahomes-become-youngest-player-win-the-super-bowl-mvp-award/imlyLhHJ1HIrYnAPAfbXdP/|access-date=18 tetor 2020|website=The Atlanta Journal-Constitution|language=en}}</ref> Ai u rendit i katërti nga lojtarët e tij në 100 lojtarët më të mirë të NFL të vitit 2020 .<ref>{{Cite web|title=2020 NFL Top 100|url=https://www.pro-football-reference.com/awards/2020-nfl-top-100.htm|access-date=22 dhjetor 2022|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> === sezoni 2020 === Më 30 Prill 2020, Shefat zgjodhën opsionin e vitit të pestë në kontratën e Mahomes.<ref>{{Cite web|last=Goldman|first=Charles|date=30 prill 2020|title=Report: Chiefs exercise fifth-year option of star QB Patrick Mahomes|url=https://chiefswire.usatoday.com/2020/04/30/kansas-city-chiefs-exercise-fifth-year-option-of-star-qb-patrick-mahomes/|access-date=26 maj 2020|website=Chiefs Wire|publisher=USA Today}}</ref> Më 6 korrik, ai nënshkroi një zgjatje dhjetëvjeçare me vlerë 477 milionë dollarë me 26 milionë dollarë të tjera bonuse të mundshme për një total prej 503 milionë dollarësh. Kontrata zgjat deri në sezonin 2031.<ref name="10-year contract"/> Kontrata është aktualisht kontrata më e madhe në historinë e sporteve profesionale amerikane, duke tejkaluar kontratën 12-vjeçare të Mike Trout, prej 426.5 milionë dollarësh me Los Angeles Angels .<ref>{{Cite web|date=6 korrik 2020|title=Patrick Mahomes tops Mike Trout for biggest contract in sports history|url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/29419738/patrick-mahomes-tops-mike-trout-biggest-contract-sports-history|access-date=7 korrik 2020|website=ESPN.com}}</ref> Mahomes u bë atleti i parë profesionist që kishte një kontratë gjysmë miliardë dollarësh.<ref>{{Cite web|last=Goldman|first=Charles|date=6 korrik 2020|title=Chiefs QB Patrick Mahomes becomes first half-billion dollar player in sports history|url=https://chiefswire.usatoday.com/2020/07/06/kansas-city-chiefs-qb-patrick-mahomes-first-half-billion-dollar-player-in-sports-history/|access-date=7 korrik 2020|website=Chiefs Wire|publisher=USA Today}}</ref> Futbollistët [[Lionel Messi]] dhe [[Cristiano Ronaldo]] që atëherë kanë tejkaluar shumën e kontratës.<ref>{{Cite web|date=31 janar 2021|title=Scandal: Lionel Messi's contract with Barça for half a billion euros – World|url=https://darik.news/en/scandal-lionel-messis-contract-with-barca-for-half-a-billion-euros-world.html|access-date=17 janar 2022|website=Darik.News/en|language=en-US|archive-date=19 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119032301/https://darik.news/en/scandal-lionel-messis-contract-with-barca-for-half-a-billion-euros-world.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Brennan|first=Feargal|title=Cristiano Ronaldo signs for Al Nassr: Salary, contract details as star moves on from Man United|url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/cristiano-ronaldo-al-nassr-offer-salary-contract-man-united/j07nftskqnfqudolp3zpi2y0|access-date=15 shkurt 2023|website=The Sporting News}}</ref> Në fitoren e javës së dytë të Chiefs ndaj Los Angeles Chargers, Mahomes arriti rikthimin e tij të katërt në çerekun e katërt. The Chiefs zmbrapsën 9–17 duke hyrë në tremujorin e katërt përpara se të fitonin në kohën shtesë 23–20. Rikthimi ishte rekordi i NFL-së hera e gjashtë që ai kapërceu një deficit prej 10+ pikësh për të fituar.<ref name="Comebacks">{{Cite web|date=20 shtator 2020|title=Butker good from 58 in OT, Chiefs survive Herbert's LA debut|url=https://www.espn.com/nfl/recap?gameId=401220235|access-date=29 shtator 2020|website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> Në një fitore të javës së tretë ndaj Baltimore Ravens, ai hodhi 385 jardë kalimi, duke kaluar për katër goditje dhe duke nxituar për një. Në lojë, ai u bë qendërmbrojtësi më i shpejtë për të kaluar 10,000 jard në karrierë. Atij iu deshën 34 ndeshje për të eklipsuar shenjën e Kurt Warner .<ref name="10k pass yards">{{Cite web|last=Gordon|first=Grant|date=28 shtator 2020|title=Chiefs QB Patrick Mahomes becomes fastest QB to 10K yards|url=https://www.nfl.com/news/chiefs-qb-patrick-mahomes-becomes-fastest-qb-to-10k-yards|access-date=29 shtator 2020|website=NFL.com}}</ref> Ai u shpall lojtari ofensiv i javës nga AFC.<ref>{{Cite web|last=Gordon|first=Grant|date=30 shtator 2020|title=Seahawks QB Russell Wilson, Chiefs QB Patrick Mahomes lead Players of the Week|url=https://www.nfl.com/news/seahawks-qb-russell-wilson-chiefs-qb-patrick-mahomes-lead-players-of-the-week|access-date=30 shtator 2020|website=www.nfl.com}}</ref> Në javën e 8-të, ai hodhi 416 jard dhe pesë goditje në një fitore 35–9 kundër New York Jets .<ref>{{Cite web|title=New York Jets at Kansas City Chiefs – November 1st, 2020|url=https://www.pro-football-reference.com/boxscores/202011010kan.htm|access-date=3 nëntor 2020|website=Pro-Football-Reference.com}}</ref> Mahomes u emërua sërish lojtari ofensiv i javës nga AFC.<ref>{{Cite web|last=Gordon|first=Grant|date=4 nëntor 2020|title=Chiefs QB Patrick Mahomes, Vikings RB Dalvin Cook among Players of the Week|url=https://www.nfl.com/news/patrick-mahomes-dalvin-cook-stephon-tuitt-bobby-wagner-players-of-week|access-date=7 nëntor 2020|website=www.nfl.com}}</ref> Në një fitore të javës së 9-të ndaj Carolina Panthers, ai hodhi 372 jardë kalimi dhe katër goditje.<ref>{{Cite web|title=Carolina Panthers at Kansas City Chiefs – November 8th, 2020|url=https://www.pro-football-reference.com/boxscores/202011080kan.htm|access-date=12 nëntor 2020|website=Pro-Football-Reference.com}}</ref> Në javën e 12-të kundër Tampa Bay Buccaneers, Mahomes udhëhoqi Chiefs drejt një fitoreje 27–24 ndërsa gjuajti për 462 jard dhe tre goditje.<ref>{{Cite web|title=Kansas City Chiefs at Tampa Bay Buccaneers – November 29th, 2020|url=https://www.pro-football-reference.com/boxscores/202011290tam.htm|access-date=1 dhjetor 2020|website=Pro-Football-Reference.com}}</ref> Mahomes u emërua Lojtari ofensiv i Muajit i AFC për muajin nëntor.<ref>{{Cite web|last=Gordon|first=Grant|date=4 dhjetor 2020|title=Chiefs QB Patrick Mahomes, Vikings RB Dalvin Cook lead Players of the Month|url=https://www.nfl.com/news/players-of-the-month-patrick-mahomes-dalvin-cook-tj-watt-cameron-jordan|access-date=6 dhjetor 2020|website=www.nfl.com}}</ref> Në vitin 2020, ''Sports Illustrated'' e emëroi atë një nga Sportistët e Vitit për aktivizmin e tij pas [[Vrasja e George Floyd|vrasjes së George Floyd]] dhe inkurajimin e tij që njerëzit të votonin në zgjedhjet presidenciale të vitit 2020 .<ref>{{Cite web|date=6 dhjetor 2020|title=The Choice Behind SI's 2020 Sportsperson of the Year|url=https://www.si.com/sportsperson/2020/12/06/sportsperson-2020-james-stewart-mahomes-osaka-duvernay-tardif|access-date=16 dhjetor 2020|website=Sports Illustrated}}</ref> Në javën e 14-të, kundër Miami Dolphins, ai bëri një karrierë të mirë me tre ndërprerje.<ref>{{Cite web|title=Kansas City Chiefs at Miami Dolphins – December 13th, 2020|url=https://www.pro-football-reference.com/boxscores/202012130mia.htm|access-date=16 dhjetor 2020|website=Pro-Football-Reference.com}}</ref> Mahomes pushoi për javën e 17-të pasi Chiefs mbyllën avantazhin e fushës së shtëpisë gjatë gjithë play-off-it.<ref>{{Cite web|last=Shook|first=Nick|date=30 dhjetor 2020|title=Chiefs to rest Patrick Mahomes in Week 17 vs. Chargers|url=https://www.nfl.com/news/chiefs-to-rest-patrick-mahomes-in-week-17-vs-chargers|access-date=12 janar 2021|website=NFL.com}}</ref> Mahomes e përfundoi sezonin 2020 me 4,740 jardë kalimesh, 38 goditje dhe gjashtë ndërprerje.<ref>{{Cite web|title=Patrick Mahomes 2020 Game Log|url=https://www.pro-football-reference.com/players/M/MahoPa00/gamelog/2020/|access-date=12 janar 2021|website=Pro-Football-Reference.com}}</ref> Ai u emërua në Pro Bowl për arritjet e tij në sezonin 2020.<ref>{{Cite web|title=2020 NFL Pro Bowlers|url=https://www.pro-football-reference.com/years/2020/probowl.htm|access-date=22 dhjetor 2022|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> Në raundin e divizionit kundër Cleveland Browns, Mahomes la lojën në çerekun e tretë pasi u përball nga mbrojtësi i linjës Browns, Mack Wilson . Ai u diagnostikua me një tronditje. Për shkak të tronditjes, sipas rregullave të NFL, ai nuk ishte në gjendje të kthehej.<ref>{{Cite news|last=Polacek|first=Scott|date=18 janar 2021|title=Browns' Mack Wilson Talks Threats After Patrick Mahomes' Injury; Chiefs QB Responds|work=[[Bleacher Report]]|url=https://bleacherreport.com/articles/10000439-browns-mack-wilson-talks-threats-after-patrick-mahomes-injury-chiefs-qb-responds|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119013227/https://bleacherreport.com/articles/10000439-browns-mack-wilson-talks-threats-after-patrick-mahomes-injury-chiefs-qb-responds|archive-date=19 janar 2021}}</ref> The Chiefs do të fitonin ndeshjen 22–17, duke i lejuar Chiefs të organizonin një lojë kampionati konferencash për vitin e tretë radhazi që lidh rekord, shembulli tjetër ishte gjatë mandatit të Andy Reid me Philadelphia Eagles .<ref>{{Cite web|last=Sullivan|first=Tyler|date=18 janar 2021|title=Chiefs vs. Browns score: Despite Patrick Mahomes concussion, Kansas City reaches third straight AFC title game|url=https://www.cbssports.com/nfl/news/chiefs-vs-browns-score-despite-patrick-mahomes-concussion-kansas-city-reaches-third-straight-afc-title-game/live/|access-date=18 janar 2021|website=CBSSports.com}}</ref> Më vonë atë javë, ai njoftoi në një konferencë për shtyp se Mahomes kishte pastruar protokollin e tronditjes, duke thënë: "Gjithçka ka qenë mirë. kam kaluar çdo gjë; tre ose katër mjekë të ndryshëm kanë thënë se gjithçka po duket mirë.'"<ref>{{Cite web|date=22 janar 2021|title=Chiefs' Mahomes cleared to play in AFC championship|url=https://www.dailyherald.com/article/20210122/sports/301229922|access-date=25 janar 2021|website=Daily Herald|agency=Associated Press}}</ref> Në Kampionatin AFC kundër Buffalo Bills, Mahomes hodhi 325 jard dhe tre pasime me prekje,<ref>{{Cite web|title=AFC Championship – Buffalo Bills at Kansas City Chiefs – January 24th, 2021|url=https://www.pro-football-reference.com/boxscores/202101240kan.htm|access-date=31 janar 2021|website=Pro-Football-Reference.com}}</ref> ndërsa udhëhoqi Chiefs në një fitore 38–24 dhe paraqitjen e tyre të dytë radhazi në Super Bowl. Mahomes u bë qendërmbrojtësi më i ri që nisi në tre kampionate radhazi AFC.<ref>{{Cite web|last=Reid|first=Jason|date=28 janar 2022|title=Patrick Mahomes has an opportunity to join another exclusive club|url=https://andscape.com/features/patrick-mahomes-has-an-opportunity-to-join-another-exclusive-club/|access-date=21 qershor 2022|website=Andscape|language=en-US}}</ref> Në Super Bowl LV kundër Tampa Bay Buccaneers, Mahomes hodhi 270 jard dhe dy ndërprerje në lojë, ndërsa Chiefs humbën 9–31. Ishte humbja e tij e parë me dy shifra në NFL, dhe gjithashtu hera e parë që kur u bë qendërmbrojtësi fillestar i Chiefs që sulmi nuk shënoi asnjë goditje.<ref>{{Cite web|last=Coleman|first=Madeline|date=7 shkurt 2021|title=Super Bowl Defeat Marks Mahomes's First NFL Loss by Multiple Scores|url=https://www.si.com/nfl/2021/02/08/mahomes-super-bowl-lv-first-loss-multiple-scores|access-date=8 shkurt 2021|website=Sports Illustrated}}</ref> Mbrojtja e Buccaneers përdori dy siguri të thella për të neutralizuar objektivat e gjerë të marrësit të Mahomes.<ref>{{Cite web|last=Teicher|first=Adam|date=27 janar 2022|title=Why Kansas City Chiefs receiver Tyreek Hill had to pivot this season|url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/33145969/why-kansas-city-chiefs-receiver-tyreek-hill-had-pivot-season|access-date=31 janar 2022|website=ESPN.com|language=en}}</ref> Linja sulmuese e shefave të dëmtuar nga dëmtimet nuk ishte në përputhje me mbrojtjen e shpejtë të pasimeve të Buccaneers, pasi Mahomes u nënshtrua nën presion në një rekord Super Bowl 29 nga 56 rënie, ndërsa gjithashtu u shkarkua tre herë dhe u godit dy herë.<ref>{{Cite web|last=McDonald|first=Charles|date=8 shkurt 2021|title=The Chiefs' offensive line was completely overwhelmed and gave Patrick Mahomes no chance|url=https://ftw.usatoday.com/2021/02/the-chiefs-offensive-line-was-completely-overwhelmed-and-gave-patrick-mahomes-no-chance|access-date=28 janar 2022|website=For The Win|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Florio|first=Mike|date=8 shkurt 2021|title=Patrick Mahomes ran nearly 500 yards before throwing or getting sacked|url=https://profootballtalk.nbcsports.com/2021/02/08/patrick-mahomes-ran-nearly-500-yards-before-throwing/|access-date=28 janar 2022|website=ProFootballTalk|language=en-US}}</ref> Megjithë presionin, Mahomes ende arriti të hedhë disa pasime të gjata të sakta që u hodhën nga objektivat e tyre të synuara, duke rezultuar në mospërfundime; Një moment i rëndësishëm ishte vonë në çerekun e katërt teksa Mahomes po pengohej, ai hodhi një pasim që goditi maskën e fytyrës së marrësit Darrel Williams.<ref>{{Cite web|last=Selbe|first=Nick|date=7 shkurt 2021|title=Patrick Mahomes Wows With Acrobatic Incompletions|url=https://www.si.com/nfl/2021/02/08/patrick-mahomes-incompletions-chiefs-buccaneers-super-bowl-lv|access-date=28 janar 2022|website=Sports Illustrated|language=en-us}}</ref> Tre ditë pas Super Bowl, Mahomes iu nënshtrua një operacioni për të riparuar një dëmtim të gishtit të terrenit që pësoi në ndeshjen e raundit divizion kundër Browns.<ref>{{Cite web|last=Williams|first=Charean|date=11 shkurt 2021|title=Patrick Mahomes underwent foot surgery Wednesday|url=https://profootballtalk.nbcsports.com/2021/02/10/patrick-mahomes-underwent-foot-surgery-wednesday/|access-date=4 mars 2021|website=ProFootballTalk}}</ref> Ai u emërua si lojtari më i renditur në NFL nga bashkëmoshatarët e tij në 100 lojtarët më të mirë të NFL të vitit 2021 .<ref>{{Cite web|last=Evans|first=Jace|date=28 gusht 2021|title=Kansas City Chiefs QB Patrick Mahomes named top player in NFL by his peers for first time|url=https://www.usatoday.com/story/sports/nfl/chiefs/2021/08/28/nfl-top-100-players-2021-patrick-mahomes-top-spot/5639067001/|access-date=22 dhjetor 2022|website=USA TODAY|language=en-US}}</ref> === sezoni 2021 === [[Skeda:Patrick_Mahomes_(51608431671).jpg|djathtas|parapamje|250x250px| Mahomes drejton veprën e Shefave në 2021]] Më 12 mars 2021, Mahomes ristrukturoi kontratën e tij për t'i kursyer Shefave 17 milion dollarë në hapësirën e pagave.<ref>{{Cite web|last=Teicher|first=Adam|date=12 mars 2021|title=Sources: Kansas City Chiefs to restructure QB Patrick Mahomes' contract, save $17M on salary cap|url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/31052482/sources-kansas-city-chiefs-restructure-qb-patrick-mahomes-contract-save-17m-salary-cap|access-date=16 shtator 2021|website=ESPN.com}}</ref> Në javën e parë, Mahomes pati tre goditje pasuese, një goditje me shpejtësi dhe 337 jardë në një fitore 33–29 ndaj Cleveland Browns, duke fituar lojtarin ofensivë të javës nga AFC.<ref>{{Cite web|last=Gordon|first=Grant|date=15 shtator 2021|title=Chiefs QB Patrick Mahomes, Rams QB Matthew Stafford lead Players of the Week|url=https://www.nfl.com/news/players-of-the-week-chiefs-qb-patrick-mahomes-rams-qb-matthew-stafford|access-date=17 janar 2022|website=NFL.com}}</ref> Në humbjen e javës së dytë të Chiefs ndaj Baltimore Ravens, ai bëri ndërprerjen e tij të parë në muajin shtator të karrierës së tij. Rezultati 36–35 shënoi humbjen e parë të Mahomes në muajin shtator në karrierën e tij.<ref>{{Cite web|last=Baer|first=Jack|date=19 shtator 2021|title=Patrick Mahomes posts 1st career interception, loss in month of September|url=https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-first-interception-september-ravens-nfl-025616172.html|access-date=29 shtator 2021|website=Yahoo! Sports|archive-date=21 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921024054/https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-first-interception-september-ravens-nfl-025616172.html|url-status=dead}}</ref> Në humbjen e 5-të të javës ndaj Buffalo Bills, Mahomes vendosi nivelet më të larta të karrierës me 61 gola dhe kalime me 54. Humbja 20–38 ishte vetëm humbja e tij e dytë me dy shifra në karrierën e tij dhe e para në sezonin e rregullt.<ref>{{Cite web|last=Teope|first=Herbie|date=11 tetor 2021|title=Kansas City Chiefs take it on the chin vs. Buffalo Bills in prime-time: some takeaways|url=https://www.kansascity.com/sports/nfl/kansas-city-chiefs/article254872732.html|access-date=27 janar 2022|website=KansasCity.com}}</ref> Dy javë më vonë, Chiefs humbën nga Tennessee Titans 3–27. Tre pikët e Chiefs ishin pikët më të pakta që një ekip i udhëhequr nga Mahomes shënoi që kur ai u bë titullar. Ishte ndeshja e tij e gjashtë radhazi me ndërprerje, seria më e gjatë e karrierës së tij. Ai pati dy përplasje në pjesën e dytë, të cilat i dhanë atij më së shumti xhiro që ka pasur në një sezon vetëm shtatë ndeshje në sezon.<ref>{{Cite web|date=24 tetor 2021|title=Titans start fast, simply dominate Mahomes, Chiefs 27–3|url=https://www.espn.com/nfl/recap?gameId=401326429|access-date=13 tetor 2022|website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> Në fitoren e javës së nëntë të Chiefs ndaj Green Bay Packers, Mahomes hodhi 166 jardë, që ishte një karrierë e ulët në ndeshjet që ai përfundoi. Duke mos gjuajtur një ndërprerje për herë të parë që nga java e parë, ai i dha fund një serie më të keqe të karrierës prej gjashtë ndeshjesh radhazi duke hedhur një ndërprerje.<ref>{{Cite web|date=7 nëntor 2021|title=Chiefs edge Rodgers-less Packers 13–7 in defensive slugfest|url=https://www.espn.com/nfl/recap?gameId=401326461|access-date=17 janar 2022|website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> Mahomes u rikthye javën e ardhshme në një fitore 41–14 ndaj Las Vegas Raiders, ku ai hodhi për 406 jardë dhe pesë goditje, një ndeshje e tretë barazuese e NFL-së duke hedhur për të paktën 400 jardë dhe pesë goditje. Ai iu bashkua qendërmbrojtësve të Pro Football Hall of Fame, Joe Montana, Dan Marino dhe Peyton Manning si qendërmbrojtës që e arritën këtë sukses.<ref>{{Cite web|last=Vousoughian|first=Farzin|date=15 nëntor 2021|title=KC Chiefs vs. Raiders: Patrick Mahomes has historic night in Vegas|url=https://arrowheadaddict.com/2021/11/15/patrick-mahomes-historic-night-vegas-raiders-chiefs/|access-date=17 janar 2022|website=ArrowheadAddict.com}}</ref> Në fitoren e javës së 15 të Shefave ndaj Los Angeles Chargers, ai hodhi 410 jard dhe tre goditje, duke përfshirë lojën fituese të lojës me pasim 34 jardësh në kohën shtesë ndaj Travis Kelce .<ref>{{Cite web|last=Gordon|first=Grant|date=17 dhjetor 2021|title=Patrick Mahomes on connection with Travis Kelce to close a classic: 'That was a special moment'|url=https://www.nfl.com/news/patrick-mahomes-on-connection-with-travis-kelce-to-close-a-classic-that-was-a-sp|access-date=17 janar 2022|website=NFL.com|language=en-US}}</ref> Ishte ndeshja e tij e shtatë prej 400 jardësh në karrierën e tij. Ai e përfundoi sezonin e rregullt me 4,839 jard, 37 goditje, 13 ndërprerje (një nivel më i lartë në karrierë) dhe një vlerësim 98.5 qendërmbrojtës (një nivel i ulët në karrierë për një sezon të plotë).<ref>{{Cite web|title=Patrick Mahomes 2021 Game Log|url=https://www.pro-football-reference.com/players/M/MahoPa00/gamelog/2021/|access-date=17 janar 2022|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> The Chiefs përfunduan sezonin 12–5, si dhe siguruan titullin e tyre të gjashtë radhazi AFC West.<ref>{{Cite web|title=2021 NFL Standings & Team Stats|url=https://www.pro-football-reference.com/years/2021/index.htm|access-date=17 janar 2022|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> Ai fitoi një nominim Pro Bowl për sezonin 2021.<ref>{{Cite web|title=2021 NFL Pro Bowlers|url=https://www.pro-football-reference.com/years/2021/probowl.htm|access-date=22 dhjetor 2022|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> The Chiefs pritën Pittsburgh Steelers në raundin Wild Card, hera e parë që ai mori pjesë në atë fazë të play-off-it. Mahomes hodhi 404 jard, pesë goditje dhe një ndërprerje në fitoren 42–21.<ref>{{Cite web|last=Schwab|first=Frank|date=16 janar 2022|title=Patrick Mahomes shines as Chiefs beat Steelers in what was likely Ben Roethlisberger's final game|url=https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-shines-as-chiefs-beat-steelers-in-what-was-likely-ben-roethlisbergers-final-game-041622634.html|access-date=17 janar 2022|website=Yahoo! Sports|archive-date=17 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117042334/https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-shines-as-chiefs-beat-steelers-in-what-was-likely-ben-roethlisbergers-final-game-041622634.html|url-status=dead}}</ref> 404 jardë kalimi të tij vendosën një rekord ekskluziviteti për kalimet e jardeve në një lojë playoff.<ref name="Yardage">{{Cite web|last=Roesch|first=Wesley|date=17 janar 2022|title=Chiefs QB Patrick Mahomes made NFL, franchise history vs. Steelers|url=https://sports.yahoo.com/chiefs-qb-patrick-mahomes-made-064733166.html|access-date=17 janar 2022|website=Yahoo.com|archive-date=17 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117161604/https://sports.yahoo.com/chiefs-qb-patrick-mahomes-made-064733166.html|url-status=dead}}</ref> Në raundin e divizionit kundër Buffalo Bills, Mahomes regjistroi 378 jardë kalimesh dhe tre goditje pasuese për të shkuar së bashku me 69 jardë me nxitim dhe një goditje të shpejtë gjatë fitores shtesë 42–36 .<ref name="Rogers">{{Cite web|last=Rogers|first=Martin|date=24 janar 2022|title=Best NFL playoff game ever? Chiefs, Bills make case|url=https://www.foxsports.com/stories/nfl/best-nfl-playoff-game-ever-chiefs-bills-make-case-in-epic|access-date=24 janar 2022|website=FoxSports.com|language=en}}</ref> Në sekondat e fundit të rregullimit, Andy Reid i dha Mahomes një fjalim motivues dhe i tha atij të ishte " The Grim Reaper ".<ref name="Brady">{{Cite web|last=Brady|first=Erik|date=24 janar 2022|title=Erik Brady: The Bills' luck ran out when the game clock struck 13|url=https://buffalonews.com/news/local/erik-brady-the-bills-luck-ran-out-when-the-game-clock-struck-13/article_7fe50d6a-7d30-11ec-bd6f-cf6a65b3512d.html|access-date=26 janar 2022|publisher=The Buffalo News|language=en}}</ref> Pas paralajmërimit dy minutësh dhe vetëm në kohën shtesë, ai hodhi për 177 metra.<ref name="YahooUK">{{Cite web|date=24 janar 2022|title=Mahomes lifts Chiefs past Allen's Bills in seesawing overtime thriller|url=https://uk.sports.yahoo.com/news/mahomes-lifts-chiefs-past-allens-032050902.html|access-date=24 janar 2022|website=Yahoo! Sports UK|language=en|archive-date=31 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220131185612/https://uk.sports.yahoo.com/news/mahomes-lifts-chiefs-past-allens-032050902.html|url-status=dead}}</ref> Loja u konsiderua menjëherë si një nga lojërat më të mëdha të playoff-it të të gjitha kohërave.<ref>{{Cite web|last=Bender|first=Bill|date=24 janar 2022|title=Where does Bills vs. Chiefs playoff thriller rank among best-ever NFL playoff games?|url=https://www.sportingnews.com/us/nfl/news/chiefs-bills-best-nfl-playoff-games/azqjswdm786l1eesouii19lla|access-date=24 janar 2022|website=www.sportingnews.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=DeArdo|first=Bryan|date=24 janar 2022|title=Ranking 12 greatest NFL playoff games of all-time: Chiefs' epic OT win over Bills among best ever|url=https://www.cbssports.com/nfl/news/ranking-12-greatest-nfl-playoff-games-of-all-time-chiefs-epic-ot-win-over-bills-among-best-ever/|access-date=24 janar 2022|website=CBSSports.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Schwab|first=Frank|date=24 janar 2022|title=Was the Bills-Chiefs thriller a top-10 all-time NFL game? Was it top 5?|url=https://sports.yahoo.com/was-the-bills-chiefs-thriller-a-top-10-all-time-nfl-game-was-it-top-5-153038703.html|access-date=24 janar 2022|website=Yahoo! Sports|language=en-US|archive-date=24 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124154018/https://sports.yahoo.com/was-the-bills-chiefs-thriller-a-top-10-all-time-nfl-game-was-it-top-5-153038703.html|url-status=dead}}</ref> Në ndeshjen e Kampionatit AFC kundër Cincinnati Bengals, Mahomes hodhi 275 jardë dhe tre goditje, por gjithashtu hodhi dy ndërprerje, duke përfshirë një në kohën shtesë në humbjen 27–24.<ref>{{Cite web|last=Sullivan|first=Tyler|date=31 janar 2022|title=Chiefs vs. Bengals score: Cincinnati advances to Super Bowl 56 with overtime win sparked by second-half rally|url=https://www.cbssports.com/nfl/news/chiefs-vs-bengals-score-cincinnati-advances-to-super-bowl-lvi-with-overtime-win-sparked-by-second-half-rally/live/|access-date=30 janar 2022|website=CBSSports.com|language=en}}</ref> Ai u rendit i teti nga lojtarët e tjerë në 100 lojtarët më të mirë të NFL të vitit 2022 .<ref>{{Cite web|title=2022 NFL Top 100|url=https://www.pro-football-reference.com/awards/2022-nfl-top-100.htm|access-date=22 dhjetor 2022|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> === sezoni 2022 === [[Skeda:Kansas_City_Chiefs_host_military_appreciation_day_during_training_camp_(3).jpg|djathtas|parapamje|250x250px| Mahomes duke bërë foto gjatë ditës së vlerësimit ushtarak në kampin e trajnimit në 2022]] Në javën e parë kundër Arizona Cardinals, Mahomes hodhi 360 jardë dhe pesë goditje në fitoren 44–21 të Chiefs, ndeshjen e tij të gjashtë në 5+. Ai gjithashtu kishte një vlerësim qendërmbrojtës prej 144.2, i treti më i lartë në karrierën e tij dhe më i miri i tij që nga viti 2020.<ref>{{Cite web|last=McCarriston|first=Shanna|date=12 shtator 2022|title=Chiefs vs. Cardinals score, takeaways: Patrick Mahomes throws five TD passes as Kansas City dominates|url=https://www.cbssports.com/nfl/news/chiefs-vs-cardinals-score-takeaways-patrick-mahomes-throws-five-td-passes-as-kansas-city-dominates/live/amp/|access-date=12 shtator 2022|website=www.cbssports.com}}</ref> Ai u emërua lojtari sulmues i javës nga AFC për performancën e tij të javës së parë.<ref>{{Cite web|last=Gordon|first=Grant|date=14 shtator 2022|title=Chiefs QB Patrick Mahomes, Giants RB Saquon Barkley lead Players of the Week|url=https://www.nfl.com/news/players-of-the-week-2022-week-1-patrick-mahomes-saquon-barkley|access-date=8 tetor 2022|website=NFL.com}}</ref> Në javën e 4-të, Mahomes hodhi 249 jard dhe tre goditje në një fitore 41–31 ndaj Tampa Bay Buccaneers, duke fituar çmimin e tij të dytë AFC Ofensive Lojtari i Javës i sezonit.<ref>{{Cite web|last=Gordon|first=Grant|date=5 tetor 2022|title=Seahawks QB Geno Smith, Chiefs QB Patrick Mahomes among Players of the Week|url=https://www.nfl.com/news/players-of-the-week-2022-week-4-geno-smith-patrick-mahomes|access-date=8 tetor 2022|website=NFL.com}}</ref> Në javën e 7-të kundër San Francisco 49ers, Mahomes hodhi 423 jardë dhe tre goditje, ndeshjen e tij të shtatë në karrierë prej 400 jardësh.<ref>{{Cite web|date=23 tetor 2022|title=Patrick Mahomes' 3 TDs lead Chiefs past 49ers 44–23|url=https://www.espn.com/nfl/recap?gameId=401437802|access-date=25 tetor 2022|website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> Në javën e 8-të kundër Tennessee Titans, Mahomes vendosi rekorde ekskluziviteti të një loje për plotësimet e kalimit (43)<ref name="CompletionsRec">{{Cite web|title=NFL Passes Completed Single Game Leaders|url=https://www.pro-football-reference.com/leaders/pass_cmp_single_game.htm|access-date=7 nëntor 2022|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> dhe përpjekjet për kalim (68) në një lojë të vetme.<ref name="AttemptsRec">{{Cite web|title=NFL Pass Attempts Single Game Leaders|url=https://www.pro-football-reference.com/leaders/pass_att_single_game.htm|access-date=7 nëntor 2022|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> Në atë ndeshje, e cila ishte vetëm fillimi i tij i 71-të i karrierës, ai theu rekordin e NFL për kalime në 75 fillimet e para të një qendërmbrojtësi me 21,596.<ref>{{Cite web|last=Goldman|first=Charles|date=7 nëntor 2022|title=Patrick Mahomes breaks NFL record for most passing yards through 75 starts in only 71 starts|url=https://chiefswire.usatoday.com/2022/11/06/kansas-city-chiefs-patrick-mahomes-most-passing-yards-through-75-career-starts-only-71-starts/|access-date=25 nëntor 2022|website=USAToday.com}}</ref> Javën e ardhshme, fillimi i tij i 72-të, ai do të thyente rekordin për kalimin e goditjeve në 75 startet e para të një qendërmbrojtësi me 176.<ref>{{Cite web|last=Bush|first=Jared|date=13 nëntor 2022|title=Mahomes sets record for most TD's in a QB's first 75 starts|url=https://fox4kc.com/sports/mahomes-sets-record-for-most-tds-in-a-players-first-75-starts/|access-date=25 nëntor 2022|website=Fox4KC.com|archive-date=14 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114003804/https://fox4kc.com/sports/mahomes-sets-record-for-most-tds-in-a-players-first-75-starts/|url-status=dead}}</ref> Mahomes u emërua Lojtari ofensiv i Muajit i AFC për muajin nëntor.<ref>{{Cite web|last=Gordon|first=Grant|date=1 dhjetor 2022|title=Chiefs QB Patrick Mahomes, Vikings WR Justin Jefferson among November Players of the Month|url=https://www.nfl.com/news/players-of-the-month-november-2022-patrick-mahomes-justin-jefferson|access-date=21 dhjetor 2022|website=NFL.com|language=en-US}}</ref> Në ndeshjen e javës së 15 të Chiefs kundër Houston Texans, Mahomes vrapoi për goditjen e tij të 12-të me nxitim në karrierë duke vendosur një rekord ekskluziviteti për goditjet e shpejta nga një qendërmbrojtës.<ref name="Rushing Record">{{Cite web|last=Goldman|first=Charles|date=18 dhjetor 2022|title=Chiefs QB Patrick Mahomes makes franchise history in Week 15 win vs. Texans|url=https://chiefswire.usatoday.com/2022/12/18/kansas-city-chiefs-patrick-mahomes-franchise-history-completion-percentage-rushing-touchdowns/|access-date=21 dhjetor 2022|website=USAToday.com}}</ref> Ai u emërua në Pro Bowl-in e tij të pestë për sezonin.<ref>{{Cite web|last=Teope|first=Herbie|date=21 dhjetor 2022|title=Patrick Mahomes, Travis Kelce among seven Chiefs players selected for 2023 Pro Bowl|url=https://www.kansascity.com/sports/nfl/kansas-city-chiefs/article270310797.html|access-date=22 dhjetor 2022|website=The Kansas City Star}}</ref> Mahomes arriti 5000 jardë kalimi në sezon në një fitore të javës së 17-të kundër Denver Broncos për herë të dytë në karrierën e tij.<ref>{{Cite web|last=Gordon|first=Grant|date=1 janar 2023|title=Chiefs QB Patrick Mahomes becomes third player with multiple 5K passing seasons|url=https://www.nfl.com/news/chiefs-qb-patrick-mahomes-becomes-third-player-with-multiple-5k-passing-seasons|access-date=1 janar 2023|website=NFL.com}}</ref> Ai vendosi rekordin e NFL për shumicën e jardëve në një sezon nga një qendërmbrojtës (të kombinuara pasime dhe nxitim) me 5,608. Ai gjithashtu theu rekordin e ekskluzivitetit të Shefave të tij për kalime në një sezon me 5,250.<ref>{{Cite web|last=Goldman|first=Charles|date=8 janar 2023|title=Chiefs QB Patrick Mahomes sets NFL record for most single season offensive yards|url=https://chiefswire.usatoday.com/2023/01/07/kansas-city-chiefs-patrick-mahomes-most-single-season-offensive-yards-in-nfl-history/|access-date=3 shkurt 2023|website=Chiefs Wire|language=en-US}}</ref> Me numrin 1 në FSHF, shefat fituan një javë lamtumirë në raundin e parë të play-off-it.<ref>{{Cite web|last=Palmer|first=Tod|date=8 janar 2023|title=Chiefs earn AFC's top seed, 1st-round postseason bye with Week 18 win|url=https://www.kshb.com/sports/chiefs-earn-afcs-top-seed-1st-round-postseason-bye-with-week-18-win|access-date=3 shkurt 2023|website=KSHB 41 Kansas City News|language=en}}</ref> Në fitoren e Raundit të Divizionit të Shefave ndaj Jacksonville Jaguars, një ndrydhje e lartë e kyçit të këmbës e la mënjanë Mahomes për pjesën më të madhe të pjesës së parë, por ai u kthye në lojë në pjesën e dytë duke ndihmuar në udhëheqjen e Chiefs drejt fitores.<ref>{{Cite web|last=Teicher|first=Adam|date=25 janar 2023|title=Patrick Mahomes says he's 'ready to go' for AFC title game|url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/35524817/patrick-mahomes-says-ready-go-afc-title-game|access-date=25 janar 2023|website=ESPN.com|language=en}}</ref> Në ndeshjen e Kampionatit AFC, Chiefs mposhtën Cincinnati Bengals, duke i dhënë fund një serie prej tre ndeshjesh humbjesh (përfshirë play-off) për ekipin, për të avancuar në Super Bowlin e tyre të tretë në katër sezone.<ref>{{Cite web|last=Teicher|first=Adam|last2=Baby|first2=Ben|date=30 janar 2023|title=Patrick Mahomes plays through ankle sprain, leads Chiefs to third Super Bowl in four years|url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/35554353/patrick-mahomes-plays-ankle-sprain-leads-chiefs-third-super-bowl-four-years|access-date=3 shkurt 2023|website=ESPN.com|language=en}}</ref> Kundër Philadelphia Eagles në Super Bowl LVII, Mahomes e përkeqësoi përsëri kyçin e këmbës së tij në fund të tremujorit të dytë, ndërsa Chiefs shkuan në pjesën e parë prapa me 10. Megjithatë, Mahomes qëndroi në lojë dhe udhëhoqi Kansas City në një goditje në tre ngarjet e tyre të para të pjesës së dytë, duke i çuar Chiefs në një fitore 38–35 ndaj Eagles.<ref>{{Cite web|last=Gardner|first=Steve|last2=Deen|first2=Safid|last3=Bumbaca|first3=Chris|date=12 shkurt 2023|title=Super Bowl 57 final score: Chiefs top Eagles 38–35 thanks to late-game magic from Mahomes|url=https://www.usatoday.com/story/sports/nfl/super-bowl/2023/02/12/super-bowl-2023-live-updates-chiefs-eagles/11218626002/|access-date=13 shkurt 2023|website=USA Today}}</ref> Atij iu dha MVP i dytë i karrierës së tij Super Bowl për përpjekjet e tij. Mahomes gjithashtu e përfundoi sezonin si lojtari më i vlefshëm dhe ishte lider i ligës si në jardin e kalimit ashtu edhe në goditjet pasuese, duke u bërë lojtari i parë në historinë e NFL që arrin të katër arritjet në një sezon.<ref>{{Cite web|last=McKinstry|first=Tristin|date=12 shkurt 2023|title=Patrick Mahomes sets unprecedented record not even Tom Brady matched|url=https://clutchpoints.com/super-bowl-57-news-patrick-mahomes-unprecedented-record-tom-brady|access-date=12 shkurt 2023|website=ClutchPoints}}</ref> == Statistikat e karrierës së NFL == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Legjenda |- | style="background:#ff0; width:3em;" | | AP NFL MVP |- | style="background:#f4c842; width:3em;" | | Super Bowl MVP |- | style="background:#afe6ba; width:3em;" | | Fitoi Super Bowl |- | style="background:#e0cef2; width:3em;" | | rekord NFL |- | style="background:#cfecec; width:3em;" | | Drejtoi ligën |- | style="width:3em;" | '''E guximshme''' | Karriera më e mirë |} === Sezoni i rregullt === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |Year ! rowspan="2" |Team ! colspan="3" |Games ! colspan="10" |Passing ! colspan="5" |Rushing ! colspan="2" |Sacks ! colspan="3" |Fumbles |- !{{Abbr|GP|Games played}} !{{Abbr|GS|Games started}} !{{Abbr|Record|Record as a starter}} !{{Abbr|Cmp|Passes completed}} !{{Abbr|Att|Passes attempted}} !{{Abbr|Pct|Completion percentage}} !{{Abbr|Yds|Passing yards}} !{{Abbr|Y/A|Yards per passing attempt}} !{{Abbr|Lng|Longest pass completion}} !{{Abbr|TD|Passing touchdowns}} !{{Abbr|Int|Interceptions}} !{{Abbr|Y/G|Yards per game}} !{{Abbr|Rtg|Passer rating}} !{{Abbr|Att|Rushing attempts}} !{{Abbr|Yds|Rushing yards}} !{{Abbr|Y/A|Yards per rushing attempt}} !{{Abbr|Lng|Longest rushing attempt}} !{{Abbr|TD|Rushing touchdowns}} !{{Abbr|Sck|Times sacked}} !{{Abbr|Yds|Yards lost due to sacks}} !{{Abbr|Fum|Fumbles}} !{{Abbr|Lost|Fumbles lost}} |- !2017 !KC |1 |1 |1–0 |22 |35 |62.9 |284 |8.1 |51 |0 |1 |284.0 |76.4 |7 |10 |1.4 |5 |0 |2 |15 |0 |0 |- ! style="background:#ffff00;" |2018 !KC |16 |16 |12–4 |383 |580 |66.0 |5,097 |'''8.8''' |'''89''' | style="background:#cfecec;" |'''50''' |12 |'''318.6''' |'''113.8''' |60 |272 |4.5 |28 |2 |26 |171 |9 |2 |- !2019 ! style="background:#afe6ba;" |KC |14 |14 |11–3 |319 |484 |65.9 |4,031 |8.3 |83 |26 |'''5''' |287.9 |105.3 |43 |218 |5.1 |25 |2 |'''17''' |'''127''' |'''3''' |2 |- !2020 !KC |15 |15 |'''14–1''' |390 |588 |66.3 |4,740 |8.1 |75 |38 |6 | style="background:#cfecec;" |316.0 |108.2 |62 |308 |5.0 |24 |2 |22 |147 |5 |2 |- !2021 !KC |'''17''' |'''17''' |12–5 |'''436''' |'''658''' |66.3 |4,839 |7.4 |75 |37 |13 |284.6 |98.5 |'''66''' |'''381''' |5.8 |'''32''' |2 |28 |146 |9 |4 |- ! style="background:#ffff00;" |2022 ! style="background:#afe6ba;" |KC |'''17''' |'''17''' |14–3 |435 |648 |'''67.1''' | style="background:#cfecec;" |'''5,250''' |8.1 |67 | style="background:#cfecec;" |41 |12 | style="background:#cfecec;" |308.8 |105.2 |61 |358 |'''5.9''' |20 |'''4''' |26 |188 |5 |'''0''' |- ! colspan="2" |[https://www.pro-football-reference.com/players/M/MahoPa00.htm Career] !80 !80 !64–16 !1,985 !2,993 !66.3 !24,241 !8.1 !89 !192 !49 ! style="background:#e0cef2;" |303.0 ! style="background:#e0cef2;" |105.7 !299 !1,547 !5.2 !32 !12 !121 !794 !31 !10 |} === Postsezon === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |Year ! rowspan="2" |Team ! colspan="3" |Games ! colspan="10" |Passing ! colspan="5" |Rushing ! colspan="2" |Sacks ! colspan="3" |Fumbles |- !{{Abbr|GP|Games played}} !{{Abbr|GS|Games started}} !{{Abbr|Record|Record as a starter}} !{{Abbr|Cmp|Passes completed}} !{{Abbr|Att|Passes attempted}} !{{Abbr|Pct|Completion percentage}} !{{Abbr|Yds|Passing yards}} !{{Abbr|Y/A|Yards per passing attempt}} !{{Abbr|Lng|Longest pass completion}} !{{Abbr|TD|Passing touchdowns}} !{{Abbr|Int|Interceptions}} !{{Abbr|Y/G|Yards per game}} !{{Abbr|Rtg|Passer rating}} !{{Abbr|Att|Rushing attempts}} !{{Abbr|Yds|Rushing yards}} !{{Abbr|Y/A|Yards per rushing attempt}} !{{Abbr|Lng|Longest rushing attempt}} !{{Abbr|TD|Rushing touchdowns}} !{{Abbr|Sck|Times sacked}} !{{Abbr|Yds|Yards lost due to sacks}} !{{Abbr|Fum|Fumbles}} !{{Abbr|Lost|Fumbles lost}} |- !2017 !KC |0 |0 |— | colspan="18" |{{Abbr|DNP|Did not play}} |- !2018 !KC |2 |2 |1–1 |43 |72 |59.7 |573 |8.0 |54 |3 |'''0''' |286.5 |98.9 |5 |19 |3.8 |9 |1 |8 |71 |2 |'''0''' |- ! style="background:#f4c842;" |2019 ! style="background:#afe6ba;" |KC |'''3''' |'''3''' |'''3–0''' |72 |112 |64.3 |901 |8.0 |60 |10 |2 |300.3 |111.5 |'''24''' |'''135''' |5.6 |27 |'''2''' |6 |20 |4 |'''0''' |- !2020 !KC |'''3''' |'''3''' |2–1 |76 |117 |65.0 |850 |7.3 |'''71''' |4 |2 |283.3 |90.8 |13 |52 |4.0 |13 |1 |4 |27 |'''1''' |'''0''' |- !2021 !KC |'''3''' |'''3''' |2–1 |'''89''' |'''122''' |'''73.0''' |'''1,057''' |'''8.7''' |64 | style="background:#e0cef2;" |'''11''' |3 |'''352.3''' |'''118.8''' |13 |117 |'''9.0''' |'''34''' |1 |9 |81 |'''1''' |'''0''' |- ! style="background:#f4c842;" |2022 ! style="background:#afe6ba;" |KC |'''3''' |'''3''' |'''3–0''' |72 |100 |72.0 |703 |7.0 |29 |7 |'''0''' |234.3 |114.7 |12 |60 |5.0 |26 |0 |'''3''' |'''11''' |'''1''' |1 |- ! colspan="2" |[https://www.pro-football-reference.com/players/M/MahoPa00/gamelog/post/ Career] !14 !14 !11–3 !352 !523 !67.3 !4,084 !7.8 !71 !35 !7 !291.7 ! style="background:#e0cef2;" |107.4 !67 !383 !5.7 !34 !5 !30 !210 !9 !1 |} === Super Bowl === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |viti ! rowspan="2" | {{Abbr|SB|Super Bowl}} ! rowspan="2" | Ekipi ! rowspan="2" | {{Abbr|Opp.|Opponent}} ! colspan="8" | Duke kaluar ! colspan="4" | Nxiton ! rowspan="2" | Rezultati |- ! {{Abbr|Cmp|Passes completed}} ! {{Abbr|Att|Passes attempted}} ! {{Abbr|Pct|Completion percentage}} ! {{Abbr|Yds|Passing yards}} ! {{Abbr|Y/A|Yards per passing attempt}} ! {{Abbr|TD|Passing touchdowns}} ! {{Abbr|Int|Interceptions}} ! {{Abbr|Rtg|Passer rating}} ! {{Abbr|Att|Rushing attempts}} ! {{Abbr|Yds|Rushing yards}} ! {{Abbr|Y/A|Yards per rushing attempt}} ! {{Abbr|TD|Rushing touchdowns}} |- ! 2019 ! style="background:#f4c842;" | LIV ! style="background:#afe6ba;" | KC ! SF | '''26''' | 42 | 61.9 | '''286''' | '''6.8''' | 2 | 2 | 78.1 | '''9''' | 29 | 3.2 | '''1''' | '''W''' 31−20 |- ! 2020 ! LV ! KC ! TB | '''26''' | '''49''' | 53.1 | 270 | 5.5 | 0 | 2 | 52.3 | 5 | 33 | 6.6 | 0 | ''L'' 31−9 |- ! 2022 ! style="background:#f4c842;" | LVII ! style="background:#afe6ba;" | KC ! ISHP | 21 | 27 | '''77.8''' | 182 | 6.7 | '''3''' | '''0''' | '''131.8''' | 6 | '''44''' | '''7.3''' | 0 | '''W''' 38−35 |- ! colspan="4" | [https://www.pro-football-reference.com/players/M/MahoPa00/super-bowl/ Karriera] ! 73 ! 118 ! 61.9 ! 738 ! 6.3 ! 5 ! 4 ! 79.7 ! 20 ! 106 ! 5.3 ! 1 ! W−L 2−1 |} == Çmimet dhe pikat kryesore == * 2× Kampioni i Super Bowl ( LIV, LVII ) * 2× Super Bowl MVP ( LIV, LVII ) * 2× Lojtari më i vlefshëm i NFL ( 2018, 2022 ) * Lojtari fyes i vitit në NFL (2018) * 2× Ekipi i parë All-Pro ( 2018, 2022 ) * Ekipi i dytë All-Pro ( 2020 ) * 5× Pro Bowl ( 2018 - 2022 )<ref name="PFR">{{Cite web|title=Patrick Mahomes Stats, Height, Weight, Position, Draft, College|url=https://www.pro-football-reference.com/players/M/MahoPa00.htm|access-date=13 shkurt 2023|website=Pro-Football-Reference.com|language=en}}</ref> * 2× Lideri i goditjeve pasuese të NFL (2018, 2022)<ref name="PFR"></ref> * Udhëheqësi i jardeve të kalimit të NFL (2022)<ref name="PFR"></ref> * Sportisti i Vitit nga <nowiki><i id="mwBd0">Sports Illustrated</i></nowiki> (2020) * Çmimi Bert Bell (2018)<ref>{{Cite web|title=The Bert Bell Award|url=https://maxwellfootballclub.org/the-bert-bell-award/|access-date=13 shkurt 2023|website=Maxwell Football Club|archive-date=13 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213123456/https://maxwellfootballclub.org/the-bert-bell-award/|url-status=dead}}</ref> === Të dhënat e NFL === * Mbi 300 lojëra të njëpasnjëshme në oborr: 8 (të barabarta)<ref>{{Cite web|last=Alper|first=Josh|date=4 nëntor 2018|title=Patrick Mahomes hits 300 passing yards for eighth straight game|url=https://profootballtalk.nbcsports.com/2018/11/04/patrick-mahomes-hits-300-passing-yards-for-eighth-straight-game/|access-date=24 janar 2020|website=ProFootballTalk|language=en}}</ref> * Kapërcehen deficitet e njëpasnjëshme dyshifrore duke përfshirë playoff-et: 6<ref name="Comebacks"/> * Më e shpejta deri në 10,000 jardë kalimi në karrierë: 34 ndeshje<ref name="10k pass yards"/> * Më e shpejta deri në 15,000 jarde kalimi në karrierë: 49 ndeshje<ref name="Cohen">{{Cite web|last=Cohen|first=Bethany|date=27 shtator 2021|title=Patrick Mahomes adds another to never-ending list of impressive records|url=https://www.sportskeeda.com/nfl/patrick-mahomes-adds-another-never-ending-list-impressive-records|access-date=28 shtator 2021|website=Sportskeeda.com}}</ref> * Më e shpejta deri në 20,000 jardë kalimi në karrierë: 67 ndeshje<ref>{{Cite web|last=Holzman-Escareno|first=Anthony|date=3 tetor 2022|title=NFL stats and records, Week 4: Josh Allen captains biggest comeback of career|url=https://www.nfl.com/news/nfl-stats-and-records-week-4-josh-allen-captains-biggest-comeback-of-career|access-date=3 tetor 2022|website=NFL.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Williams|first=Charean|date=3 tetor 2022|title=Patrick Mahomes has become fastest player to reach 20,000 passing yards|url=https://profootballtalk.nbcsports.com/2022/10/02/patrick-mahomes-has-become-fastest-player-to-reach-20000-passing-yards/|access-date=3 tetor 2022|website=ProFootballTalk|language=en-US}}</ref> * Më të shpejtat deri në 100 goditje në karrierë: 40 lojëra<ref>{{Cite web|last=Teicher|first=Adam|date=8 nëntor 2020|title=Kansas City Chiefs QB Patrick Mahomes passes Dan Marino as fastest to 100 passing TDs|url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/30280554/kansas-city-chiefs-qb-patrick-mahomes-passes-dan-marino-fastest-100-passing-tds|access-date=17 janar 2022|website=ESPN.com}}</ref> * Vlerësimi i kalimtarëve në playoff të karrierës (minimumi 150 përpjekje): 107.4<ref>{{Cite web|title=NFL Passer Rating Career Playoffs Leaders|url=https://www.pro-football-reference.com/leaders/pass_rating_career_playoffs.htm|access-date=15 janar 2023|website=Pro Football Reference}}</ref> * Vlerësimi i pasuesve në karrierë (minimumi 1500 përpjekje): 105,7 * Yarde kalimi në karrierë për lojë (minimumi 1,500 përpjekje): 303,0<ref>{{Cite web|title=NFL Passing Yards per Game Career Leaders|url=https://www.pro-football-reference.com/leaders/pass_yds_per_g_career.htm|access-date=23 dhjetor 2021|website=ProFootballReference.com}}</ref> * Yarde kalimesh në 50 ndeshjet e para të një lojtari: 15,348<ref name="Passing records">{{Cite web|last=Kerr, Jeff|date=13 shtator 2021|title=Patrick Mahomes shatters Dan Marino and Kurt Warner records, and he's got three games to spare|url=https://www.cbssports.com/nfl/news/patrick-mahomes-shatters-dan-marino-and-kurt-warner-records-and-hes-got-three-games-to-spare/|access-date=5 tetor 2021|website=CBS Sports}}</ref> * Kalimi i goditjeve në 50 ndeshjet e para të një lojtari: 125<ref name="Passing records" /> * Kalimi i goditjeve në një passezon: 11 (2021) (i barabartë) * Totali i goditjeve (kalimi dhe nxitimi) në një passezon: 12 (2019, 2021)<ref name="auto">{{Cite web|title=Most total touchdowns by a quarterback, single postseason|url=https://www.statmuse.com/nfl/ask/most-total-td-by-a-qb-in-a-single-postseason|access-date=31 janar 2023|website=StatMuse|language=en}}</ref> * Totali i jardëve (kalimi dhe nxitimi) në një sezon: 5,608 (2022) === Shefat të dhënat ekskluzivitet === * Pasimet e Touchdown në një lojë: 6 (2018, i barabartë)<ref>{{Cite web|title=Most passing touchdowns in a single game, Kansas City Chiefs|url=http://pfref.com/tiny/CJG27|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020051010/https://stathead.com/tools/tiny.fcgi?id=CJG27|archive-date=20 tetor 2021|access-date=22 nëntor 2018|website=Pro-Football-Reference.com}}</ref> * Touchdown kalon në një sezon: 50 (2018)<ref>{{Cite web|last=Reyes|first=Lorenzo|date=17 shtator 2020|title=On Kansas City Chiefs' QB Patrick Mahomes' 25th birthday, here are 25 facts, stats and records|url=https://www.usatoday.com/story/sports/nfl/chiefs/2020/09/17/patrick-mahomes-25-eye-catching-records-chiefs-qbs-25th-birthday/5797924002/|access-date=3 shkurt 2022|website=USA TODAY|language=en-US}}</ref> * Yarde kalimi në një sezon: 5250 (2022)<ref>{{Cite web|title=Kansas City Chiefs Single-Season Passing Leaders|url=https://www.pro-football-reference.com/teams/kan/single-season-passing.htm|website=ProFootballReference.com}}</ref> * Kalimi i jardeve në një lojë play-off: 404 ( play-off 2021–22 )<ref name="Yardage"/> * Përpjekjet në një lojë: 68 (2022)<ref name="AttemptsRec"/> * Përfundimet në një lojë: 43 (2022)<ref name="CompletionsRec"/> * Nxitimi i karrierës nga një qendërmbrojtës: 12<ref name="Rushing Record"/> === Çmimet dhe pikat kryesore të kolegjit === * Trofeu i Sammy Baugh (2016) * Ekipi i dytë All- Big 12 ( 2016 ) * Udhëheqësi i jardeve të kalimit të FBS (2016)<ref>{{Cite web|title=2016 College Football Passing Stats|url=https://www.sports-reference.com/cfb/years/2016-passing.html|access-date=2023-02-17|website=College Football at Sports-Reference.com|language=en}}</ref> == Jeta personale == [[Skeda:Patrick_Mahomes_and_Brittany_Matthews_(49607223951)_(cropped).jpg|parapamje| Patrick Mahomes me gruan e tij (atëherë të dashurën) Brittany në paradën e Chiefs Super Bowl në Magic Kingdom në 2020]] Babai i Mahomes , Pat është një ish-qiptar i Ligës së Madhe të Basebollit.<ref>{{Cite web|last=Nightengale|first=Bob|date=18 shtator 2018|title=Patrick Mahomes – the NFL's hottest QB – grew up in MLB clubhouses|url=https://www.usatoday.com/story/sports/mlb/columnist/bob-nightengale/2018/09/18/patrick-mahomes-chiefs-nfl-pat-mahomes/1345769002/|access-date=2 nëntor 2018|website=USA TODAY|language=en}}</ref> Mahomes është i biri i ish-qiptarit të Major League LaTroy Hawkins, i cili ishte shoku i skuadrës së babait të tij në Minesota Twins .<ref>{{Cite web|last=Reusse|first=Patrick|date=30 prill 2017|title=Hawkins is a proud godfather for K.C's new QB, Patrick Mahomes|url=http://www.startribune.com/hawkins-is-a-proud-godfather-for-k-c-s-new-qb-patrick-mahomes/420793493/|access-date=2 gusht 2019|website=Star Tribune|archive-date=2 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802193806/http://www.startribune.com/hawkins-is-a-proud-godfather-for-k-c-s-new-qb-patrick-mahomes/420793493/|url-status=dead}}</ref> Ai ka një vëlla më të vogël, Jackson, i cili është një personazh i famshëm në internet .<ref name="Jackson Mahomes bar">{{Cite web|last=Lee|first=Ethan|date=15 dhjetor 2021|title=Kansas City bar absolutely roasted Jackson Mahomes for bad behavior|url=https://fansided.com/2021/12/15/kansas-city-bar-roasted-jackson-mahomes-bad-behavior/|access-date=4 shkurt 2022|website=FanSided|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=jacksonmahomes on TikTok|url=https://www.tiktok.com/@jacksonmahomes|access-date=5 mars 2022|website=TikTok}}</ref><ref>{{Cite web|last=Lemoncelli|first=Jenna|date=3 mars 2022|title=Jackson Mahomes: The media is 'destroying my life'|url=https://nypost.com/2022/03/03/jackson-mahomes-media-is-destroying-my-life/|access-date=5 mars 2022|website=New York Post|language=en-US}}</ref> Më 1 shtator 2020, Mahomes i propozoi Brittany Matthews, të dashurës së tij të shkollës së mesme, në një suitë në Arrowhead Stadium, ditën kur Mahomes mori unazën e tij të kampionatit Super Bowl LIV .<ref>{{Cite web|last=Holmes|first=Maggie|date=1 shtator 2020|title=Patrick Mahomes proposes to longtime girlfriend Brittany Matthews|url=https://www.kctv5.com/sports/kansas_city_chiefs/patrick-mahomes-proposes-to-longtime-girlfriend-brittany-matthews/article_e4addd7c-ecbc-11ea-ac3f-6ff17ad27805.html|access-date=11 shtator 2020|website=KCTV5.com|archive-date=22 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222012914/https://www.kctv5.com/sports/kansas_city_chiefs/patrick-mahomes-proposes-to-longtime-girlfriend-brittany-matthews/article_e4addd7c-ecbc-11ea-ac3f-6ff17ad27805.html|url-status=dead}}</ref> Matthews pati një karrierë të shkurtër futbolli profesionist duke luajtur për UMF Afturelding dhe më pas u bë një trajner personal i certifikuar.<ref>{{Cite web|last=Finn|first=Heather|date=2 shkurt 2020|title=Patrick Mahomes and His Girlfriend, Brittany Matthews, Have the Sweetest Love Story|url=https://www.goodhousekeeping.com/life/a30732108/patrick-mahomes-girlfriend-brittany-matthews/|access-date=11 shtator 2020|website=GoodHousekeeping.com}}</ref> Ajo është gjithashtu një bashkëpronar i Kansas City Current, një ekip profesionist i futbollit për femra.<ref>{{Cite web|last=Roy|first=Reagan|date=7 dhjetor 2020|title=Whitehouse native Brittany Matthews part of ownership team bringing National Women's Soccer League to Kansas City|url=https://www.cbs19.tv/article/news/local/whitehouse-native-brittany-matthews-part-of-ownership-team-bringing-national-womens-soccer-league-to-kansas-city/501-7e69f2da-b6b9-4fd8-bbc1-a372364e03b0|access-date=16 shtator 2021|website=CBS19.tv}}</ref> Çifti u martua më 12 mars 2022.<ref>{{Cite web|last=Hahn|first=Joshua Duaine|last2=Rice|first2=Nicholas|date=13 mars 2022|title=Kansas City Chiefs Quarterback Patrick Mahomes Marries Longtime Love Brittany Matthews in Hawaii|url=https://people.com/sports/patrick-mahomes-brittany-matthews-wedding-married-kansas-city-chiefs-quarterback/|access-date=20 qershor 2022|website=People.com}}</ref> Ata kanë dy fëmijë: një vajzë të lindur në shkurt 2021<ref>{{Cite web|last=Holmes|first=Maggie|date=29 shtator 2020|title=Patrick Mahomes, Brittany Matthews expecting first child|url=https://www.kctv5.com/news/local_news/patrick-mahomes-brittany-matthews-expecting-first-child/article_8e739138-029f-11eb-a79a-17553f929173.html|access-date=17 tetor 2020|website=KCTV5.com|archive-date=2 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002161533/https://www.kctv5.com/news/local_news/patrick-mahomes-brittany-matthews-expecting-first-child/article_8e739138-029f-11eb-a79a-17553f929173.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Koch|first=Makenzie|last2=Dulle|first2=Brian|date=21 shkurt 2021|title=Chiefs QB Patrick Mahomes' fiancée Brittany Matthews gives birth to baby girl|url=https://fox4kc.com/sports/chiefs-qb-patrick-mahomes-fiancee-brittany-matthews-gives-birth-to-baby-girl/|access-date=4 mars 2021|website=Fox4KC.com|archive-date=21 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221212109/https://fox4kc.com/sports/chiefs-qb-patrick-mahomes-fiancee-brittany-matthews-gives-birth-to-baby-girl/|url-status=dead}}</ref> dhe një djalë të lindur në nëntor 2022.<ref>{{Cite web|date=26 qershor 2022|title=Patrick, Brittany Mahomes announce baby number 2 is a boy|url=https://www.kshb.com/news/local-news/mahomes-announce-baby-number-2-is-a-boy|access-date=12 korrik 2022|website=KSHB|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Goldman|first=Charles|date=28 nëntor 2022|title=Chiefs QB Patrick Mahomes shares first photo of newborn son|url=https://chiefswire.usatoday.com/2022/11/28/kansas-city-chiefs-patrick-mahomes-brittany-mahomes-son-born-patrick-bronze-lavon-mahomes-the-third/|access-date=21 dhjetor 2022|website=USAToday.com}}</ref> Familja banon në [[Kansas City (Missouri)|Kansas City, Misuri]] .<ref>{{Cite web|last=Elkins|first=Kathleen|date=31 janar 2020|title=Chiefs star quarterback Patrick Mahomes built a custom room for his 180 pairs of sneakers|url=https://www.cnbc.com/2020/01/31/chiefs-quarterback-patrick-mahomes-has-a-shoe-room-for-his-180-pairs.html|access-date=26 maj 2020|website=CNBC.com}}</ref> Mahomes do të shfaqet në seritë e dokumentarëve sportivë NFL Films dhe [[Netflix]] ''Quarterback'', së bashku me qendërmbrojtësit e tjerë të NFL, Kirk Cousins dhe Marcus Mariota . Të tre lojtarët u filmuan gjatë sezonit 2022 brenda dhe jashtë fushës. Seriali do të shfaqet premierë në mesin e vitit 2023. Produksioni 2PM i sapokrijuar i Mahomes do të bashkëpunojë në prodhimin e serialit.<ref name="Netflix">{{Cite web|date=22 shkurt 2023|title=Netflix partners with NFL for new docu-series 'Quarterback' following Patrick Mahomes, Kirk Cousins, Marcus Mariota|url=https://www.nfl.com/news/netflix-partners-with-nfl-for-new-docu-series-quarterback-following-patrick-maho|access-date=22 shkurt 2023|website=[[National Football League|NFL.com]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Porter|first=Rick|date=22 shkurt 2023|title=Netflix, NFL Films Team for ‘Quarterback’ Docuseries|language=en|work=hollywoodreporter.com|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/netflix-nfl-patrick-mahomes-docuseries-1235331851/|access-date=22 shkurt 2023}}</ref> Mahomes është i [[Krishtërimi|krishterë]] . Nëna e tij tha se ai e gjeti besimin e tij kur ishte në shkollën e mesme, ku ishte përfshirë me një grup të rinjsh në kishën e tij.<ref>{{Cite web|last=Gryboski|first=Michael|date=31 janar 2020|title=4 Super Bowl LIV players who are devout Christians|url=https://www.christianpost.com/news/4-super-bowl-liv-players-who-are-devout-christians.html|access-date=4 shkurt 2020|website=[[Christian Post]]}}</ref> Mahomes ka thënë, “Besimi është i madh për mua… Para çdo ndeshje, unë eci në fushë dhe bëj një lutje në shtyllë. Thjesht falënderoj Zotin për ato mundësi dhe falënderoj Zotin që më la të jem në një skenë ku mund ta lavdëroj Atë. Gjëja më e madhe për të cilën lutem është që çfarëdo që të ndodhë, të fitojë ose të humbasë, suksesi ose dështimi, ta lavdëroj Atë."<ref>{{Cite web|last=Ackerman|first=Jon|date=3 shkurt 2020|title=Chiefs claim Super Bowl LIV: Owner Clark Hunt thanks the Lord, MVP Patrick Mahomes aims to glorify Him|url=https://sportsspectrum.com/sport/football/2020/02/03/chiefs-super-bowl-owner-clark-hunt-thanks-lord-mvp-patrick-mahomes-glorify-him/|access-date=2 shkurt 2023|website=Sports Spectrum}}</ref> === Golf === Mahomes luan golf gjatë sezonit jashtë sezonit.<ref name="Baer">{{Cite web|last=Baer|first=Jack|date=20 shkurt 2019|title=Patrick Mahomes' offseason regimen: A whole lotta video games|url=https://www.yahoo.com/entertainment/patrick-mahomes-offseason-regimen-whole-lotta-video-games-210447325.html|access-date=2 qershor 2022|website=Yahoo|language=en}}</ref> Ai ka marrë pjesë në disa turne të famshëm, duke përfshirë Kampionatin Amerikan të Shekullit që nga viti 2020.<ref>{{Cite web|last=Clark|first=Kevin|date=11 gusht 2021|title=The Offseason Education of Patrick Mahomes|url=https://www.theringer.com/nfl/2021/8/11/22619480/patrick-mahomes-offseason-improvement-chiefs|access-date=31 maj 2022|website=The Ringer|language=en}}</ref> Ai mori pjesë në edicionin 2022 të ''The Match'' së bashku me Josh Allen duke humbur ndaj Tom Brady dhe Aaron Rodgers .<ref>{{Cite web|date=18 prill 2022|title=Tom Brady and Aaron Rodgers to Play Patrick Mahomes and Josh Allen in 'The Match' on June 1|url=https://www.si.com/golf/news/tom-brady-aaron-rodgers-to-play-patrick-mahomes-josh-allen-in-the-match-june-1|access-date=31 maj 2022|website=Morning Read|language=en}}</ref> === Miratime === Pas sezonit të tij MVP 2018, Mahomes mori marrëveshje të shumta miratimi. Kontrata e tij e parë erdhi nga Hunt's pasi zbuloi dashurinë e tij për ketchup .<ref>{{Cite web|last=Goldman|first=Charles|date=19 dhjetor 2018|title=Patrick Mahomes signs endorsement deal with Hunt's ketchup|url=https://chiefswire.usatoday.com/2018/12/19/patrick-mahomes-signs-endorsement-deal-with-hunts-ketchup/|access-date=1 korrik 2019|website=USAToday.com}}</ref> Përveç kësaj, ai nënshkroi marrëveshje miratimi me Oakley,<ref>{{Cite web|last=Barrionuevo|first=Adrianna|date=20 mars 2019|title=NFL MVP quarterback Patrick Mahomes signs historic deal with Oakley: 'We both strive to be the best'|url=https://www.yahoo.com/lifestyle/nfl-mvp-quarterback-patrick-mahomes-signs-historic-deal-oakley-strive-best-130020310.html|access-date=31 korrik 2019|website=Yahoo.com}}</ref> Essentia Water, Hy-Vee,<ref>{{Cite web|last=Larrabee|first=Kirk|date=8 prill 2019|title=Patrick Mahomes lands two more endorsement deals|url=https://247sports.com/nfl/kansas-city-chiefs/Article/Patrick-Mahomes-lands-two-more-endorsement-deals-131012470/|access-date=2 gusht 2019|website=Kansas City Chiefs|language=en-US}}</ref> State Farm,<ref>{{Cite web|last=Grathoff|first=Pete|date=5 shtator 2019|title=Chiefs' Patrick Mahomes stars in new commercials for State Farm, Madden|url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/for-petes-sake/article234741502.html|access-date=1 tetor 2019|website=KansasCity.com}}</ref> DirectTV,<ref>{{Cite web|last=Grathoff|first=Pete|date=22 gusht 2019|title=Chiefs' Patrick Mahomes stars in two new DirecTV NFL Sunday Ticket commercials|url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/for-petes-sake/article234257817.html|access-date=1 tetor 2019|website=KansasCity.com}}</ref> Adidas,<ref>{{Cite web|last=Grathoff|first=Pete|date=5 shkurt 2019|title=Adidas put up this sign at Power & Light to celebrate Patrick Mahomes' MVP award|url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/for-petes-sake/article225565930.html|access-date=31 korrik 2019|website=KansasCity.com}}</ref> dhe Head &amp;amp; Shoulders .<ref>{{Cite web|date=20 gusht 2019|title=East Texas native Patrick Mahomes signs endorsement deal with Head & Shoulders|url=https://www.cbs19.tv/article/entertainment/east-texas-native-patrick-mahomes-signs-endorsement-deal-with-head-shoulders/501-9027fefa-6da3-4e77-8467-fba0a0c1585e|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914200827/https://www.cbs19.tv/article/entertainment/east-texas-native-patrick-mahomes-signs-endorsement-deal-with-head-shoulders/501-9027fefa-6da3-4e77-8467-fba0a0c1585e|archive-date=14 shtator 2019|access-date=11 shtator 2020|website=CBS19.tv}}</ref> Ai gjithashtu nënshkroi një kontratë miratimi me Helzberg Diamonds, e cila lëshoi një linjë gjerdanësh me logon e tij.<ref>{{Cite web|last=Fedow|first=Lenore|date=4 shtator 2019|title=Helzberg Diamonds Inks Deal with NFL QB Patrick Mahomes|url=http://www.nationaljeweler.com/majors/market-developments/8047-helzberg-diamonds-inks-deal-with-nfl-qb-patrick-mahomes|access-date=4 mars 2021|website=NationalJeweler.com}}</ref> Ai u emërua atleti i kopertinës për ''Madden NFL 20'', duke u bërë lojtari i parë i Chiefs që ishte në kopertinë.<ref>{{Cite web|last=Dodson|first=Aaron|date=25 prill 2019|title=Mahomes named 'Madden 20' cover athlete|url=http://www.espn.com/nfl/story/_/id/26605074|access-date=26 prill 2019|website=ESPN.com|language=en}}</ref> Ai do të emërohej përsëri atleti i kopertinës së Madden, së bashku me Tom Brady, dy vjet më vonë për ''Madden NFL 22'' . Mahomes dhe Brady janë lojtarët e parë që do të emërohen dy herë sportistë kopertinë.<ref>{{Cite web|last=Rothstein|first=Michael|date=17 qershor 2021|title=Tom Brady, Patrick Mahomes share Madden 22 front as EA features two cover athletes for first time in 12 years|url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/31650334/tom-brady-patrick-mahomes-share-madden-22-front-ea-doubles-cover-athletes-first-12-years|access-date=16 shtator 2021|website=ESPN.com}}</ref> Më 16 gusht 2021, ai njoftoi se do të lëshonte këpucën e tij të firmës si pjesë e marrëveshjes së tij të miratimit me Adidas. Këpuca quhej Mahomes 1 Impact FLX dhe u lëshua më 23 gusht<ref>{{Cite web|last=Teicher|first=Adam|date=16 gusht 2021|title=Kansas City Chiefs QB Patrick Mahomes set to release first signature shoe|url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/32035118/kansas-city-chiefs-qb-patrick-mahomes-set-release-first-signature-shoe|access-date=16 shtator 2021|website=ESPN.com}}</ref> Në vitin 2022, Mahomes u shfaq në një reklamë për Coors Light . Rregullat e NFL i ndalojnë lojtarët të miratojnë produktet e alkoolit, kështu që produkti në reklamë ishte një elektrik dore Coors në vend të birrës.<ref>{{Cite web|last=Kinsey|first=Joe|date=8 korrik 2020|title=Patrick Mahomes appears to have an official beer sponsorship|url=https://www.outkick.com/patrick-mahomes-appears-to-have-an-official-beer-sponsorship/|access-date=1 qershor 2022|website=Outkick|language=en}}</ref> === Filantropia === Në prill 2019, Mahomes njoftoi themelimin e një organizate jofitimprurëse të quajtur ''15 dhe Fondacioni Mahomies'' .<ref>{{Cite news|last=Goldman|first=Charles|date=2 prill 2019|title=Chiefs QB Patrick Mahomes announces new foundation '15 and the Mahomies'|work=Chiefs Wire|publisher=[[USA Today]]|url=https://chiefswire.usatoday.com/2019/04/02/kansas-city-chiefs-qb-patrick-mahomes-announces-foundation-15-and-the-mahomies/|access-date=10 qershor 2021}}</ref> Faqja e internetit e organizatës jofitimprurëse thekson se është "i përkushtuar për përmirësimin e jetës së fëmijëve".<ref name="charity">{{Cite web|title=15 and the Mahomies|url=https://www.15andthemahomies.org/|access-date=3 shkurt 2020|website=15 and the Mahomies|language=en}}</ref> Pas [[Vrasja e George Floyd|vrasjes së George Floyd]] nga oficeri i policisë Derek Chauvin, Mahomes, së bashku me shokun e skuadrës Tyrann Mathieu dhe disa lojtarë të tjerë të NFL, bënë një video duke inkurajuar NFL të dënojë brutalitetin e policisë dhe dhunën kundër zezakëve dhe të pranojë se ishte e gabuar të heshtësh [[Kolin Kapernik|Colin Kaepernick]] . dhe Eric Reid për protestat e tyre gjatë luajtjes së [[The Star-Spangled Banner|Himnit Kombëtar]] .<ref>{{Cite web|last=Brisco|first=Joshua|date=9 qershor 2020|title=How Patrick Mahomes Got Involved with NFL Players' 'Black Lives Matter' Video|url=https://www.si.com/nfl/chiefs/news/how-patrick-mahomes-got-involved-with-nfl-players-black-lives-matter-video|access-date=29 shtator 2020|website=SI.com}}</ref> Mahomes dhe Mathieu filluan një projekt regjistrimi të votuesve në Kansas City. Projekti inkurajoi banorët të regjistroheshin për të votuar në Zgjedhjet Presidenciale 2020 . Ai punoi me shefat për të inkurajuar lojtarët të votonin. Ai iu bashkua nismës së [[LeBron James]] ' ''Rock the Vote''' për të inkurajuar njerëzit të regjistrohen dhe të votojnë.<ref>{{Cite web|last=Brisco|first=Joshua|date=23 qershor 2020|title=Patrick Mahomes Unites with LeBron James' 'More Than A Vote' Campaign|url=https://www.si.com/nfl/chiefs/news/patrick-mahomes-unites-with-lebron-james-more-than-a-vote-campaign|access-date=29 shtator 2020|website=SI.com}}</ref> Mahomes u emërua në listën e <nowiki><i id="mwBsE">Time</i></nowiki> 100 të njerëzve më me ndikim të vitit 2020.<ref>{{Cite web|last=Jeter|first=Derek|date=22 shtator 2020|title=The 100 Most Influential People of 2020, Patrick Mahomes|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888431/patrick-mahomes/|access-date=29 shtator 2020|website=Time.com|archive-date=27 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927125418/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888431/patrick-mahomes/|url-status=dead}}</ref> === Investimet e biznesit === Në vitin 2020, Mahomes iu bashkua grupit të pronësisë së Kansas City Royals si një palë e interesuar në pakicë.<ref>{{Cite web|last=Catania|first=Jason|date=28 korrik 2020|title=NFL star Mahomes joins Royals ownership|url=https://www.mlb.com/royals/news/patrick-mahomes-joins-royals-ownership-group|access-date=11 shtator 2020|website=MLB.com|language=en}}</ref> Në vitin 2021, ai iu bashkua Sporting Club, grupi i pronësisë së ekskluzivitetit të Major League Soccer Sporting Kansas City .<ref>{{Cite web|last=Teicher|first=Adam|date=28 korrik 2021|title=Kansas City QB Patrick Mahomes buys stake in MLS club Sporting Kansas City|url=https://www.espn.com/soccer/major-league-soccer/story/4440098/kansas-city-qb-patrick-mahomes-buys-stake-in-mls-club-sporting-kansas-city|access-date=28 korrik 2021|website=ESPN.com|language=en}}</ref> Mahomes është anëtar i një grupi të pronësisë së një ekipi të ardhshëm profesionist pickleball me bazë në [[Miami]], [[Florida]] . Grupi i pronësisë përfshin gjithashtu Naomi Osaka, Nick Kyrgios dhe Rich Paul .<ref>{{Cite news|last=Knight|first=Brett|date=14 dhjetor 2022|title=Naomi Osaka And Patrick Mahomes Join Wave Of Celebrities Investing In Pickleball|language=en|work=Forbes|url=https://www.forbes.com/sites/brettknight/2022/12/14/major-league-pickle-ball-naomi-osaka-patrick-mahomes/?sh=52e145bca3e8|access-date=20 dhjetor 2022}}</ref> Mahomes iu bashkua grupit të pronësisë së Kansas City Current të NWSL në 2023. Gruaja e tij ka qenë anëtare e grupit të pronësisë që nga krijimi i ekipit.<ref>{{Cite web|last=Greenawalt|first=Tyler|date=10 janar 2023|title=Patrick Mahomes joins NWSL's Kansas City Current ownership group|url=https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-joins-nws-ls-kansas-city-current-ownership-group-165852485.html|access-date=10 janar 2023|website=Yahoo! Sports}}</ref> Në vitin 2021, Mahomes u bë një investitor në një grup për të zgjeruar ekskluzivitetin e restoranteve të ushqimit të shpejtë [[Whataburger]] në [[Mizuri|Misuri]] dhe [[Kanzas|Kansas]] . Vendndodhjet do të jenë kryesisht në zonën metropolitane të Kansas City dhe në zonën metropolitane të Wichita, Kansas dhe vendndodhje të shumta midis qyteteve.<ref>{{Cite web|last=Schmidt|first=Heidi|date=10 gusht 2021|title=Will Whataburger be coming to Wichita? Patrick Mahomes joins chain to bring his favorite restaurant to fans across Chiefs Kingdom|url=https://fox4kc.com/business/patrick-mahomes-joins-whataburger-to-bring-favorite-restaurant-to-fans-across-chiefs-kingdom/|access-date=17 janar 2022|website=KSN.com|archive-date=20 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120233325/https://fox4kc.com/business/patrick-mahomes-joins-whataburger-to-bring-favorite-restaurant-to-fans-across-chiefs-kingdom/|url-status=dead}}</ref> == Shiko gjithashtu == * Lista e fituesve të çmimit AP NFL MVP * Lista e drejtuesve të përgjithshëm të shkeljeve vjetore të futbollit të kolegjit kryesor të NCAA * Lista e qendërmbrojtësve të NFL me 5000 jardë kalimesh në një sezon * Lista e qendërmbrojtësve të zinj të NFL-së * Lista e MVP-ve të Super Bowl * Lista e qendërmbrojtësve fillestarë të Super Bowl == Referime == == Linqe te jashtme == [[Kategoria:Filantropistë amerikanë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1995]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] pttgos72yiws9c0qrkp0qg1hegv2ftu 1 326941 2980833 2885000 2026-05-15T17:13:30Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2980833 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Patrick Mahomes/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980832 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210921024054/https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-first-interception-september-ravens-nfl-025616172.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-first-interception-september-ravens-nfl-025616172.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220117042334/https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-shines-as-chiefs-beat-steelers-in-what-was-likely-ben-roethlisbergers-final-game-041622634.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-shines-as-chiefs-beat-steelers-in-what-was-likely-ben-roethlisbergers-final-game-041622634.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220117161604/https://sports.yahoo.com/chiefs-qb-patrick-mahomes-made-064733166.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/chiefs-qb-patrick-mahomes-made-064733166.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220131185612/https://uk.sports.yahoo.com/news/mahomes-lifts-chiefs-past-allens-032050902.html për lidhjen https://uk.sports.yahoo.com/news/mahomes-lifts-chiefs-past-allens-032050902.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220124154018/https://sports.yahoo.com/was-the-bills-chiefs-thriller-a-top-10-all-time-nfl-game-was-it-top-5-153038703.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/was-the-bills-chiefs-thriller-a-top-10-all-time-nfl-game-was-it-top-5-153038703.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 19:13 (CEST) 7cculb2rt4k5gskr9ap3ghnm50y4yur 0 328158 2980987 2536361 2026-05-15T20:02:27Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]]; +[[Kategoria:Monumente kulturore në Gjakovë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980987 wikitext text/x-wiki Teqja e Shejh Banit është një monument i trashëgimisë kulturore në Gjakovë, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor". *Të dhënat historike të bazuara në hilafetname (dokument) në Teqen e Shejh Banit argumentojnë se Shejh Ali Kollçi i inspiruar nga All-llahu pas studimeve në medrese, shkon në hazreti pir, tek porta e diturisë në Damask, ku merr hilafet nga dera e Hazreti (lartësuarit) Pirit, zotërisë sonë, profesorit tonë, hallka që na lidhë me pejgamberin tonë, udhërrëfyesi ynë, sahib i diturive të dukshme dhe të padukshme Pir Sadeddin Xhebavi k.s. (kaddesallahu sirrehu - All-llahu e bekoftë sekretin e tij). Në atë derë nga shërbyesi i postit (segjades es-saadie) në Damask, El Mahmie nga Shejh Halil ibn Shejh Bedreddin es-saadi ngritet halife (zëvendës) dhe Shejh në të gjitha gjendjet dhe vendet që të bëj sexhaden e Saadive. Kjo leje u morr me 8 (tetë) të muajit Rebijul-evel 1263 sipas hixhrit që është ekuivalent me vitin 1846. Në këtë dokument është përmbajtja e obligimeve dhe lejeve për të cilat autorizohet nga myrshidi i tij, kjo përmbajtje e hilafetit është edhe dëshmia, duaja dhe bereqeti i mbarë tridhjetë shejhlerëve, myrshidëve dhe udhëzuesve të atëhershëm. Në këtë rrugë të Esh Shejh El Kutb Rabani Vel Veliju Sulltani El Xhenaniju – sahib i diturive të dukshme dhe të padukshme posedues i diturive El-Havi dhe nga kjo derë ashtu si Baba Ahmed (shehid), ashtu edhe shumë shërbyes të tjerë iu bashkëngjitën hallkës kuptimore zinxhirit (silsiles) së begatshme si shërbëtor të All-llahut. Sikur trëndafili pas trëndafilit vjen njëri pas tjetrit, sikur luanesha që lind luana dhe asllani që lind asllanë, All-llahu ua madhëroftë rrugën dhe t’u bëjë të lehtë çdo barrë në udhën drejt bamirësisë. *Shejh Ali Kollçi, pati djal Shaban efendiun, të cilit i bëri përgatitjen dhe nga dora e tij e ndritur, i dha hilafetin e bekuar si vazhdues i kësaj Teqeje të madhëruar për të ndjekur me besnikëri rrugën e Tarikatit. *Shejh Shaban efendiu për arsye të moshës u quajt Shejh Shabani plak dhe i la pasardhës dy djem Ali efendiun (Shejh Alia i II) dhe Myrteza efendiun (Shejh Riza). Si pasues i devotshëm në këtë teqe mori Hilafet Shejh Shabani plak, ku pas tij i vëllai Shejh Myrtezai hilafetin e mori nga Shejh Muhamed Saidi Kumanova dhe këtë hilafet e barti për 6 vite. *Shejh Aliu i II e kishte djalë Shejh Banin e II (që tani njihet në popull si teqja e Shejh Banit), i cili pasi ndërroi jetë xhaxhai i tij, Shejh Myrtezai në vitin 1911 merr përgjegjësi shpirtërore për udhëheqje në rrugën e tarikatit si burim i hakikatit. Hilafetin e bekuar e morri nga dorë ndrituri, Shejh Muhamed Saidi Kumanova me 20 të muajit Rexhep të vitit 1330 të hixhrit. Rruga e tij e bamirësisë njerëzore nga të dhënat historike argumenton plot mrekulli hyjnore, një Shejh besnik i kësaj rruge që iu la prapa farën e altruizmit e të humanizmit njerëzor. Këta njerëz (adhurues të Zotit) meritojnë një respekt të veçantë si besimtarë në gjurmët e Profetit (a.s). Këta njerëz (udhëtarë shpirtëror) nuk ndalen vetëm me të pranuar islamin duke thënë: “Zoti është një dhe Muhamedi është i dërguari i tij”, por këta kishin një mirësjellje jetësore duke rrezatuar me dritën e tyre në popull, mbjellnin mirësinë, ku me rituale fetare dhe me besim të sinqertë (ihlas) formuan urën – ndërtuan rrugën për të arritur gradën “ihsan” (gradë shpirtërore). Dobitë e përsëritjes së fjalës LAILAHE IL- LALLLLAH janë të ndryshme dhe më e rëndësishmja është dobia shpirtërore dhe përjetimi i pranisë së Zotit, që përceptohet nga njeriu kur ai përmend Zotin me zemër, ose me zemër dhe me gojë, sepse ushtron zemrën e tij dhe pjesët tjera shpirtërore që gjenden në kraharorin e tij dhe mbushet me nurin e All - llahut. Njerëzit me shkallë të lartë devotshmërie janë të vdekur këtu, por të gjallë pranë Zotit, ‟... Çdokush s’ka leje shpirtin ta shohë, edhe dielli nga drita e tyre merr dritë.’’ All-llahu porosit për të dashurit e vet, madje “kujdesu për ta” janë insanë kamil – njerëz të kompletuar dhe janë provë e fuqisë së Zotit. Kur’an (6:52) “Mos i dëbo ata që i luten Zotit të vet në mëngjes e mbrëmje, duke e dëshiruar Fytyrën (mirësinë) e Tij! Ti nuk je aspak përgjegjës për ata e as ata nuk janë përgjegjës për ty. Nëse ti i dëbon ata, atëherë do të jesh keqbërës”. Kur’an (18:28) “Dhe qëndro me ata që i luten Zotit të vet në mëngjes dhe mbrëmje, duke dëshiruar Fytyrën (kënaqësinë) e Tij dhe mos i shmang sytë nga ata (tek të tjerët), duke dëshiruar stolitë e shkëlqimin e kësaj jete... ”Në një hadith të shenjtë Zoti ynë, me gojën e të dashurit të vetë thotë: “Evlijatë e mi ndodhen nën retë e të fshehtës, si njeh tjetër kush veç Meje." Shejh Bani përveç mrekullive, njihet edhe si kontribues i çështjeve kombëtare, ku në takimet që kishin me patriotë të ndryshëm dhe shumë krerë shqiptarë ishte mbështetës i fuqishëm dhe udhëzues për marrjen e vendimeve të mëdha për vendin tonë. "Sa më shumë të jeni të lidhur me besimin aq më shumë do iu shtohet ndjenja e mëshirës, dashurisë dhe besnikërisë, sepse dashuria për Atdheun buron nga besimi", (Shejh Bani). Shejh Bani i II la si pasardhës pesë djem, ku njëri prej tyre Myrteza efendiu (baba Xaj i II) kaloi në botën tjetër në moshë të re. *Djali i madh i Shejh Banit II, Shejh Myhedini mori hilafet nga Shejh Mehmet Ali Shkupi, në vitin 1942 i cili me devotshmëri udhëhoqi deri në vitin 1949. Njihet si Shejh dhe udhërrëfyes, vepërmirë e i respektueshëm. Duke qenë i përqëndruar në rrugën e drejtë, këshilloi dhe udhëzoi ndjekësit (muridët-myhibët, dervishët...) në rrugën e tesavvufit, kishte një ashk të madh për ziqër. Pasardhës la një djalë, Hadi efendiun i cili mori hilafet nga djali i Shejh Banit të dytë Shejh Nekia. Shejh Hadia njihej me butësinë dhe afërsinë e tij. *Pasi ndërroi jetë Shejh Myhedini në vitin 1949, nga dorë e ndritur e Shejh Mehmed Ali Shkupi, i cili kishte hilafet nga Shejh Bani, ia jep hilafetin Shejh Alisë. Ky Shejh i ndritur me plot mrekulli hyjnore, siç njihet në popull me besnikëri, lidhet me hallkën e zinxhirit të kësaj Teqeje për 26 vite deri në vitin 1975. Ai pas veti la djalin Gëzim efendiun (baba Gëzim), i cili ishte njeri i devotshëm dhe i inspiruar në rrugën e tarikatit. Njerëzit e afruar me Zotin kanë një shkallë të lartë të ndjeshmërisë ndaj kohës dhe e shfrytëzojnë maksimalisht me ibadet dhe kjo dobëson egon (nefsin) dhe rrit dëshirën që të duash për tjetrin atë që do për veten. Kështu e gjithë kjo, formon një shoqëri të shëndoshë. Në shumë ajete kur`anore kërkohet që njeriu të ndërmarrë hapin e tij drejt Zotit, në mënyrë që Zoti t’i përgjigjet atij. Zoti juaj ka thënë: “Lutmuni Mua se do t`iu përgjigjem!..." Kur'an (40:60). Një ajet tjetër Kur’anor tregon se si Zoti i jep drejtimin e duhur njeriut nëse ai i përgjigjet Atij dhe beson tek Ai: "... le t’i përgjigjen thirrjes Sime dhe le të më besojnë Mua..." Kur'an (2:186). *Pas këtij njeriu të madh- Shejh Alisë, hilafetin e bekuar e morri vëllai i tij Shejh Mehmeti më 1975 nga dorë e bekuar e Shejh Hysenit të Teqes së madhe të Axhiza Babës në Prizren dhe udhëhoqi me devotshmëri deri në vitin 1987. Ky Shejh i ndritur njihet për bujarinë e tij i cili thoshte: “Te Zoti pasanik është jo ai që grumbullon por ai që jep më shumë dhe ai që jep nuk e pakëson pasurinë por Zoti ia shumëfishon atij”. Njeriu i devotshëm - insani kamil ha e pi, fle e zgjohet, vepron e sillet përgjithësisht në dukje si të gjithë njerëzit, kurse në brendësi janë krejt të ndryshëm, ashtu siç janë njerëzit që shërbyen në rrugë të All-llahut pranë kësaj tyrbeje (mjedis i bekuar). Shejh Mehmeti la pas pesë djem: Shabanin, Riza efendiun, Lytfi efendiun, Shani efendiun, Shaban efendiun (Shejh Bani III). Shejh Shabanin e ri e zgjodhi si trashëgimtar të vetin i cili nga dora e tij përgatiti edhe vëllezërit Shejh Rizanë, Shejh Lytfiun dhe djalin e tij, Shejh Diamantin. Shpirti i tij i ndritur kaloi në jetën tjetër në vitin 2013. *Nga dora e ndritur e Shejh Hysenit pranoi hilafetin edhe djali i vogël i Shejh Banit II Prof. Shejh Nekia me datë 19.12.1987. Ceremonia u bë në Prizren nga shumë shejhlerë, dervishë, murid dhe ashikë të ehli-bejtit. Hirësia e tij Shejh Nekiu përgatiti djalin e tij të madh Shejh Leonardin si zëvendës me 6 korrik 2014 (me rastin e 101 vjetorit të marrjes hilafet të Shejh Banit II), të cilin e udhëzoi në rrugën e ndershme të tarikatit Saadie e Shejbanie, si ndjekës në shkallë lartësimi e posedimi të shtatë gjendjeve. U obligua për këtë, si edukues i ndjekësve të kësaj rruge të ndershme e të bekuar, në rrugën e burimit të hakikatit. Kjo rrugë e bartur nga myrshydi Shejh Nekiu e ky prej myrshydit tij, hallkë pas hallke përbëjnë zinxhirin e pa ndërprerë deri te burimi i dritës së bindjes, zotëri pas zotërie deri te Pejgamberi a.s. I dërguari i All-llahut tha: “Veprat shkruhen, frymët numërohen, ditët kalojnë, Zoti i sheh punët tuaja. Bëni çka të doni pa dyshim Ai i sheh ato”. Kur’an (87:16,17) “Por ju, përkundrazi, më shumë po e parapëlqeni jetën e kësaj bote, ndonëse jeta tjetër është më e mirë dhe e amshuar.”. Pejgamberi a.s ka thënë: “Keni kujdes prej largpamësisë së besimtarit, pasi ai sheh me dritën e All-llahut’’, besimtarëve të devotshëm All-llahu xh.sh ju ka dhënë dy lloj dijesh: dija ekzoterike (dhahir, e dukshme) e cila arrihet me të mësuar dhe ajo ezoterike (batin, e brendshme) e që kjo dije është që trashëgohet (Zoti e jep me frymëzim). * Të dhënat historike të bazuara në hilafetname (dokument) në Teqen e Shejh Banit argumentojnë se Shejh Ali Kollçi i inspiruar nga All-llahu pas studimeve në medrese, shkon në hazreti pir, tek porta e diturisë në Damask, ku merr hilafet nga dera e Hazreti (lartësuarit) Pirit, zotërisë sonë, profesorit tonë, hallka që na lidhë me pejgamberin tonë, udhërrëfyesi ynë, sahib i diturive të dukshme dhe të padukshme Pir Sadeddin Xhebavi k.s. (kaddesallahu sirrehu - All-llahu e bekoftë sekretin e tij). Në atë derë nga shërbyesi i postit (segjades es-saadie) në Damask, El Mahmie nga Shejh Halil ibn Shejh Bedreddin es-saadi ngritet halife (zëvendës) dhe Shejh në të gjitha gjendjet dhe vendet që të bëj sexhaden e Saadive. Kjo leje u morr me 8 (tetë) të muajit Rebijul-evel 1263 sipas hixhrit që është ekuivalent me vitin 1846. Në këtë dokument është përmbajtja e obligimeve dhe lejeve për të cilat autorizohet nga myrshidi i tij, kjo përmbajtje e hilafetit është edhe dëshmia, duaja dhe bereqeti i mbarë tridhjetë shejhlerëve, myrshidëve dhe udhëzuesve të atëhershëm. Në këtë rrugë të Esh Shejh El Kutb Rabani Vel Veliju Sulltani El Xhenaniju – sahib i diturive të dukshme dhe të padukshme posedues i diturive El-Havi dhe nga kjo derë ashtu si Baba Ahmed (shehid), ashtu edhe shumë shërbyes të tjerë iu bashkëngjitën hallkës kuptimore zinxhirit (silsiles) së begatshme si shërbëtor të All-llahut. Sikur trëndafili pas trëndafilit vjen njëri pas tjetrit, sikur luanesha që lind luana dhe asllani që lind asllanë, All-llahu ua madhëroftë rrugën dhe t’u bëjë të lehtë çdo barrë në udhën drejt bamirësisë. * Shejh Ali Kollçi, pati djal Shaban efendiun, të cilit i bëri përgatitjen dhe nga dora e tij e ndritur, i dha hilafetin e bekuar si vazhdues i kësaj Teqeje të madhëruar për të ndjekur me besnikëri rrugën e Tarikatit. * Shejh Shaban efendiu për arsye të moshës u quajt Shejh Shabani plak dhe i la pasardhës dy djem Ali efendiun (Shejh Alia i II) dhe Myrteza efendiun (Shejh Riza). Si pasues i devotshëm në këtë teqe mori Hilafet Shejh Shabani plak, ku pas tij i vëllai Shejh Myrtezai hilafetin e mori nga Shejh Muhamed Saidi Kumanova dhe këtë hilafet e barti për 6 vite. * Shejh Aliu i II e kishte djalë Shejh Banin e II (që tani njihet në popull si teqja e Shejh Banit), i cili pasi ndërroi jetë xhaxhai i tij, Shejh Myrtezai në vitin 1911 merr përgjegjësi shpirtërore për udhëheqje në rrugën e tarikatit si burim i hakikatit. Hilafetin e bekuar e morri nga dorë ndrituri, Shejh Muhamed Saidi Kumanova me 20 të muajit Rexhep të vitit 1330 të hixhrit. Rruga e tij e bamirësisë njerëzore nga të dhënat historike argumenton plot mrekulli hyjnore, një Shejh besnik i kësaj rruge që iu la prapa farën e altruizmit e të humanizmit njerëzor. Këta njerëz (adhurues të Zotit) meritojnë një respekt të veçantë si besimtarë në gjurmët e Profetit (a.s). Këta njerëz (udhëtarë shpirtëror) nuk ndalen vetëm me të pranuar islamin duke thënë: “Zoti është një dhe Muhamedi është i dërguari i tij”, por këta kishin një mirësjellje jetësore duke rrezatuar me dritën e tyre në popull, mbjellnin mirësinë, ku me rituale fetare dhe me besim të sinqertë (ihlas) formuan urën – ndërtuan rrugën për të arritur gradën “ihsan” (gradë shpirtërore). Dobitë e përsëritjes së fjalës LAILAHE IL- LALLLLAH janë të ndryshme dhe më e rëndësishmja është dobia shpirtërore dhe përjetimi i pranisë së Zotit, që përceptohet nga njeriu kur ai përmend Zotin me zemër, ose me zemër dhe me gojë, sepse ushtron zemrën e tij dhe pjesët tjera shpirtërore që gjenden në kraharorin e tij dhe mbushet me nurin e All - llahut. Njerëzit me shkallë të lartë devotshmërie janë të vdekur këtu, por të gjallë pranë Zotit, ‟... Çdokush s’ka leje shpirtin ta shohë, edhe dielli nga drita e tyre merr dritë.’’ All-llahu porosit për të dashurit e vet, madje “kujdesu për ta” janë insanë kamil – njerëz të kompletuar dhe janë provë e fuqisë së Zotit. Kur’an (6:52) “Mos i dëbo ata që i luten Zotit të vet në mëngjes e mbrëmje, duke e dëshiruar Fytyrën (mirësinë) e Tij! Ti nuk je aspak përgjegjës për ata e as ata nuk janë përgjegjës për ty. Nëse ti i dëbon ata, atëherë do të jesh keqbërës”. Kur’an (18:28) “Dhe qëndro me ata që i luten Zotit të vet në mëngjes dhe mbrëmje, duke dëshiruar Fytyrën (kënaqësinë) e Tij dhe mos i shmang sytë nga ata (tek të tjerët), duke dëshiruar stolitë e shkëlqimin e kësaj jete... ”Në një hadith të shenjtë Zoti ynë, me gojën e të dashurit të vetë thotë: “Evlijatë e mi ndodhen nën retë e të fshehtës, si njeh tjetër kush veç Meje." Shejh Bani përveç mrekullive, njihet edhe si kontribues i çështjeve kombëtare, ku në takimet që kishin me patriotë të ndryshëm dhe shumë krerë shqiptarë ishte mbështetës i fuqishëm dhe udhëzues për marrjen e vendimeve të mëdha për vendin tonë. "Sa më shumë të jeni të lidhur me besimin aq më shumë do iu shtohet ndjenja e mëshirës, dashurisë dhe besnikërisë, sepse dashuria për Atdheun buron nga besimi", (Shejh Bani). Shejh Bani i II la si pasardhës pesë djem, ku njëri prej tyre Myrteza efendiu (baba Xaj i II) kaloi në botën tjetër në moshë të re. * Djali i madh i Shejh Banit II, Shejh Myhedini mori hilafet nga Shejh Mehmet Ali Shkupi, në vitin 1942 i cili me devotshmëri udhëhoqi deri në vitin 1949. Njihet si Shejh dhe udhërrëfyes, vepërmirë e i respektueshëm. Duke qenë i përqëndruar në rrugën e drejtë, këshilloi dhe udhëzoi ndjekësit (muridët-myhibët, dervishët...) në rrugën e tesavvufit, kishte një ashk të madh për ziqër. Pasardhës la një djalë, Hadi efendiun i cili mori hilafet nga djali i Shejh Banit të dytë Shejh Nekia. Shejh Hadia njihej me butësinë dhe afërsinë e tij. * Pasi ndërroi jetë Shejh Myhedini në vitin 1949, nga dorë e ndritur e Shejh Mehmed Ali Shkupi, i cili kishte hilafet nga Shejh Bani, ia jep hilafetin Shejh Alisë. Ky Shejh i ndritur me plot mrekulli hyjnore, siç njihet në popull me besnikëri, lidhet me hallkën e zinxhirit të kësaj Teqeje për 26 vite deri në vitin 1975. Ai pas veti la djalin Gëzim efendiun (baba Gëzim), i cili ishte njeri i devotshëm dhe i inspiruar në rrugën e tarikatit. Njerëzit e afruar me Zotin kanë një shkallë të lartë të ndjeshmërisë ndaj kohës dhe e shfrytëzojnë maksimalisht me ibadet dhe kjo dobëson egon (nefsin) dhe rrit dëshirën që të duash për tjetrin atë që do për veten. Kështu e gjithë kjo, formon një shoqëri të shëndoshë. Në shumë ajete kur`anore kërkohet që njeriu të ndërmarrë hapin e tij drejt Zotit, në mënyrë që Zoti t’i përgjigjet atij. Zoti juaj ka thënë: “Lutmuni Mua se do t`iu përgjigjem!..." Kur'an (40:60). Një ajet tjetër Kur’anor tregon se si Zoti i jep drejtimin e duhur njeriut nëse ai i përgjigjet Atij dhe beson tek Ai: "... le t’i përgjigjen thirrjes Sime dhe le të më besojnë Mua..." Kur'an (2:186). * Pas këtij njeriu të madh- Shejh Alisë, hilafetin e bekuar e morri vëllai i tij Shejh Mehmeti më 1975 nga dorë e bekuar e Shejh Hysenit të Teqes së madhe të Axhiza Babës në Prizren dhe udhëhoqi me devotshmëri deri në vitin 1987. Ky Shejh i ndritur njihet për bujarinë e tij i cili thoshte: “Te Zoti pasanik është jo ai që grumbullon por ai që jep më shumë dhe ai që jep nuk e pakëson pasurinë por Zoti ia shumëfishon atij”. Njeriu i devotshëm - insani kamil ha e pi, fle e zgjohet, vepron e sillet përgjithësisht në dukje si të gjithë njerëzit, kurse në brendësi janë krejt të ndryshëm, ashtu siç janë njerëzit që shërbyen në rrugë të All-llahut pranë kësaj tyrbeje (mjedis i bekuar). Shejh Mehmeti la pas pesë djem: Shabanin, Riza efendiun, Lytfi efendiun, Shani efendiun, Shaban efendiun (Shejh Bani III). Shejh Shabanin e ri e zgjodhi si trashëgimtar të vetin i cili nga dora e tij përgatiti edhe vëllezërit Shejh Rizanë, Shejh Lytfiun dhe djalin e tij, Shejh Diamantin. Shpirti i tij i ndritur kaloi në jetën tjetër në vitin 2013. * Nga dora e ndritur e Shejh Hysenit pranoi hilafetin edhe djali i vogël i Shejh Banit II Prof. Shejh Nekia me datë 19.12.1987. Ceremonia u bë në Prizren nga shumë shejhlerë, dervishë, murid dhe ashikë të ehli-bejtit. Hirësia e tij Shejh Nekiu përgatiti djalin e tij të madh Shejh Leonardin si zëvendës me 6 korrik 2014 (me rastin e 101 vjetorit të marrjes hilafet të Shejh Banit II), të cilin e udhëzoi në rrugën e ndershme të tarikatit Saadie e Shejbanie, si ndjekës në shkallë lartësimi e posedimi të shtatë gjendjeve. U obligua për këtë, si edukues i ndjekësve të kësaj rruge të ndershme e të bekuar, në rrugën e burimit të hakikatit. Kjo rrugë e bartur nga myrshydi Shejh Nekiu e ky prej myrshydit tij, hallkë pas hallke përbëjnë zinxhirin e pa ndërprerë deri te burimi i dritës së bindjes, zotëri pas zotërie deri te Pejgamberi a.s. I dërguari i All-llahut tha: “Veprat shkruhen, frymët numërohen, ditët kalojnë, Zoti i sheh punët tuaja. Bëni çka të doni pa dyshim Ai i sheh ato”. Kur’an (87:16,17) “Por ju, përkundrazi, më shumë po e parapëlqeni jetën e kësaj bote, ndonëse jeta tjetër është më e mirë dhe e amshuar.”. Pejgamberi a.s ka thënë: “Keni kujdes prej largpamësisë së besimtarit, pasi ai sheh me dritën e All-llahut’’, besimtarëve të devotshëm All-llahu xh.sh ju ka dhënë dy lloj dijesh: dija ekzoterike (dhahir, e dukshme) e cila arrihet me të mësuar dhe ajo ezoterike (batin, e brendshme) e që kjo dije është që trashëgohet (Zoti e jep me frymëzim). [[Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] [[Kategoria:Monumente kulturore në Gjakovë]] 2xb5trtb307b1c10fyuk8ctp892ticg 0 335019 2980908 2906913 2026-05-15T18:59:53Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Transformime integrale]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980908 wikitext text/x-wiki == Forma e përgjithshme == Një shndërrim integral është çdo shndërrim ''<math>T</math>'' i formës së mëposhtme: : <math>(Tf)(u) = \int_{t_1}^{t_2} f(t)\, K(t, u)\, dt</math> Hyrja e këtij transformimi është një funksion ''<math>f</math>'', dhe dalja është një funksion tjetër ''<math>Tf</math>'' . Një transformim integral është një lloj i veçantë operatori matematikor. Ka shumë transformime integrale të dobishme. Secili specifikohet nga një zgjedhje e funksionit <math>K</math> të dy variablave, '''funksioni i bërthamës''', '''bërthama integrale''' ose '''bërthama''' e transformimit. Në anglisht njihet me emrin ''kernel.'' Disa bërtham kanë një ''bërthamë të anasjelltë (kernel invers'') të lidhur <math>K^{-1}( u,t )</math> i cila (përafërsisht) jep një transformim të anasjelltë: : <math>f(t) = \int_{u_1}^{u_2} (Tf)(u)\, K^{-1}( u,t )\, du</math> Një ''bërthamë simetrike'' është ajo që është e pandryshuar kur të vendet e ndryshoreve ndërrohen; është një funksion kernel ''<math>K</math>'' sikurse <math>K(t, u) = K(u, t)</math> . Në teorinë e ekuacioneve integrale, bërthamat simetrike korrespondojnë me operatorët e vetë-bashkuar. <ref> Chapter 8.2, Methods of Theoretical Physics Vol. I (Morse & Feshbach)</ref> == Motivimi == Ka shumë klasa problemesh që janë të vështira për t'u zgjidhur - ose të paktën mjaft të koklavitura algjebrikisht - në paraqitjet e tyre origjinale. Një transformim integral "hartëzon" një ekuacion nga "fusha" e tij origjinale në një fushë tjetër, në të cilën manipulimi dhe zgjidhja e ekuacionit mund të jetë shumë më të lehta se sa në domenin origjinal. Zgjidhja më pas mund të rikthehet në fushën origjinale me inversin e transformimit integral. Ka shumë aplikime të probabilitetit që mbështeten në transformime integrale, të tilla si "kerneli i çmimeve" ose faktori stokastik i zbritjes, ose zbutja e të dhënave të rikuperuara nga statistika të forta; shih kernel (statistika) . == Historia == Pararendësi i transformimeve ishin [[Seritë e Furierit|seritë Furier]] për të shprehur funksionet në intervale të fundme. Më vonë [[Transformimi i Furierit|transformimi Thurje]] u zhvillua për të hequr kërkesën e intervaleve të fundme. Duke përdorur serinë Fourier, pothuajse çdo funksion praktik i kohës ( [[Diferenca potenciale|voltazhi]] në terminalet e një [[Elektronika|pajisjeje elektronike]] për shembull) mund të përfaqësohet si një shumë e sinuseve dhe kosinuseve, secili i shkallëzuar në mënyrë të përshtatshme (i shumëzuar me një faktor konstant), i zhvendosur (i përparuar ose i vonuar në kohë) dhe i "shtrydhur" ose i "shtrirë" (duke rritur ose ulur frekuencën). Sinuset dhe kosinuset në serinë Fourier janë një shembull i një baze ortonormale . == Shembull përdorimi == Si shembull i një aplikimi të transformimeve integrale, merrni parasysh [[Transformimet e Laplasit|transformimin e Laplasit]] . Kjo është një teknikë që hartëzon ekuacionet [[Ekuacione Diferenciale|diferenciale]] ose integro-diferenciale në domenin "kohë" në ekuacione polinomiale në atë që quhet domeni i "frekuencës komplekse" . (Frekuenca komplekse është e ngjashme me frekuencën aktuale, fizike, por mjaft më e përgjithshme. Në mënyrë të veçantë, përbërësi imagjinar ''ω'' i frekuencës komplekse ''s'' = − ''σ'' + ''iω'' korrespondon me konceptin e zakonshëm të frekuencës ndërsa përbërësi real ''σ'' i frekuencës komplekse i korrespondon shkallës së "shuarjes", pra një ulje eksponenciale të amplitudës. ) Ekuacioni i hedhur në termat e frekuencës komplekse zgjidhet lehtësisht në fushën e frekuencës komplekse, duke çuar në një "zgjidhje" të formuluar në fushën e frekuencës. Duke përdorur transformimin e anasjelltë, ''dmth'' ., procedurën e anasjelltë të transformimit origjinal të Laplasit, merret zgjidhja në kohë. == Tabela e transformimeve == {| class="wikitable" |+Tabela e transformimeve integrale ! scope="col" |Transformimi ! scope="col" |Simbolet ! scope="col" |''K'' ! scope="col" |''f''(''t'') ! scope="col" |''t''₁ ! scope="col" |''t''₂ ! scope="col" |''K''⁻¹ ! scope="col" |''u''₁ ! scope="col" |''u''₂ |- |Transformimi |F, f |<math>\frac{2t}{\sqrt{t^2-u^2}}</math> | |<math>u</math> |<math>\infty</math> |<math>\frac{-1}{\pi\sqrt{u^2\!-\!t^2}}\frac{d}{du}</math> |''t'' |<math>\infty</math> |- |Transformimi Shoqërues Lezhendrë |<math>\mathcal{J}_{n,m}</math> |<math>(1-x^2)^{-m/2}P^{m}_n(x)</math> | |<math>-1</math> |<math>1</math> | |<math>0</math> |<math>\infty</math> |- |[[Transformimi i Furierit|Transformimi Furje]] |<math>\mathcal{F}</math> |<math>e^{-2\pi iut}</math> |<math>L_1</math> |<math>-\infty</math> |<math>\infty</math> |<math>e^{2\pi iut}</math> |<math>-\infty</math> |<math>\infty</math> |- |Transformimi sinusoidal Furje |<math>\mathcal{F}_s</math> |<math>\sqrt{\frac{2}{\pi}} \sin(ut)</math> |në <math>[0,\infty)</math>, vlera reale |<math>0</math> |<math>\infty</math> |<math>\sqrt{\frac{2}{\pi}} \sin(ut)</math> |<math>0</math> |<math>\infty</math> |- |Transformimi kosinuoidal Furje |<math>\mathcal{F}_c</math> |<math>\sqrt{\frac{2}{\pi}} \cos(ut)</math> |në <math>[0,\infty)</math>, vlera reale |<math>0</math> |<math>\infty</math> |<math>\sqrt{\frac{2}{\pi}} \cos(ut)</math> |<math>0</math> |<math>\infty</math> |- |Transformimi Hankel | |<math>t\,J_\nu(ut)</math> | |<math>0</math> |<math>\infty</math> |<math>u\,J_\nu(ut)</math> |<math>0</math> |<math>\infty</math> |- |Transformimi Hartlej |<math>\mathcal{H}</math> |<math>\frac{\cos(ut)+\sin(ut)}{\sqrt{2 \pi}}</math> | |<math>-\infty</math> |<math>\infty</math> |<math>\frac{\cos(ut)+\sin(ut)}{\sqrt{2 \pi}}</math> |<math>-\infty</math> |<math>\infty</math> |- |Transformimi Hermit |<math>H</math> |<math>e^{-x^2} H_n(x)</math> | |<math>-\infty</math> |<math>\infty</math> | |<math>0</math> |<math>\infty</math> |- |Transformimi Hilbert |<math>\mathcal{H}il</math> |<math>\frac{1}{\pi}\frac{1}{u-t}</math> | |<math>-\infty</math> |<math>\infty</math> |<math>\frac{1}{\pi}\frac{1}{u-t}</math> |<math>-\infty</math> |<math>\infty</math> |- |Transformimi Jakobi |<math>J</math> |<math>(1-x)^\alpha\ (1+x)^\beta \ P_n^{\alpha,\beta}(x)</math> | |<math>-1</math> |<math>1</math> | |<math>0</math> |<math>\infty</math> |- |Transformimi Lagerrë |<math>L</math> |<math>e^{-x}\ x^\alpha \ L_n^{\alpha}(x)</math> | |<math>0</math> |<math>\infty</math> | |<math>0</math> |<math>\infty</math> |- |[[Transformimet e Laplasit|Laplace Transformimi]] |<math>\mathcal{L}</math> |<math>e^{-ut}</math> | |<math>0</math> |<math>\infty</math> |<math>\frac{e^{ut}}{2\pi i}</math> |<math>c\!-\!i\infty</math> |<math>c\!+\!i\infty</math> |- |Transformimi Lezhandrë |<math>\mathcal{J}</math> |<math>P_n(x)\,</math> | |<math>-1</math> |<math>1</math> | |<math>0</math> |<math>\infty</math> |- |Transformimi Melin |<math>\mathcal{M}</math> |<math>t^{u-1}</math> | |<math>0</math> |<math>\infty</math> |<math>\frac{t^{-u}}{2\pi i}\,</math><ref> Some conditions apply, see [[Mellin inversion theorem]] for details. </ref> |<math>c\!-\!i\infty</math> |<math>c\!+\!i\infty</math> |- |Transformimi i dyanshëm i Laplasit |<math>\mathcal{B}</math> |<math>e^{-ut}</math> | |<math>-\infty</math> |<math>\infty</math> |<math>\frac{e^{ut}}{2\pi i}</math> |<math>c\!-\!i\infty</math> |<math>c\!+\!i\infty</math> |- |Bërthama Puason | |<math>\frac{1-r^2}{1-2r\cos\theta +r^2}</math> | |<math>0</math> |<math>2\pi</math> | | | |- |Transformimi Radon |Rƒ | | |<math>-\infty</math> |<math>\infty</math> | | | |- |Transformimi Vajershtras |<math>\mathcal{W}</math> |<math>\frac{e^{-\frac{(u-t)^2}{4}}}{\sqrt{4\pi}}\,</math> | |<math>-\infty</math> |<math>\infty</math> |<math>\frac{e^{\frac{(u-t)^2}{4}}}{i\sqrt{4\pi}}</math> |<math>c\!-\!i\infty</math> |<math>c\!+\!i\infty</math> |- |Transformimi rreze X |Xƒ | | |<math>-\infty</math> |<math>\infty</math> | | | |} [[Kategoria:Transformime integrale]] qba6onssrx6zxgx3dxzs1graxmbs94p 0 336969 2981090 2963345 2026-05-15T23:57:20Z Birdie 19592 2981090 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->|name=Mëzë|native_name=Meuse|native_name_lang=fr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->|type=[[Departamentet e Francës|Department]]|image_skyline=Bar-le-Duc-Préfecture.JPG|image_alt=|image_caption=Ndërtesa e prefekturës së departamentit Mëzë, në Bar-le-Duc|image_flag=Drapeau fr département Meuse.svg|flag_alt=|image_shield=Blason département fr Meuse.svg|shield_alt=|nickname=|motto=|image_map=Meuse-Position.svg|map_alt=|map_caption=Vendndodhja e Mëzës në Francë|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|coordinates={{coord|49|00|N|05|20|E|region:FR_type:adm2nd_scale:1000000_source:frwiki|display=inline,title}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Shteti|subdivision_name=[[Francë]]|subdivision_type1=Rajoni|subdivision_name1=[[Grand Est]]|established_title=|established_date=|founder=|seat_type=Prefektura|seat=[[Bar-le-Duc]]|parts_type=Nënprefekturat|parts_style=para|p1=[[Commercy]]<br>[[Verdun]]|government_footnotes=|leader_party=|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_magnitude=|area_total_km2=6211|area_note=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|population_total=183001|population_as_of=Janar 2020|population_rank=91|population_density_km2=auto|population_demonym=Meusiens, Meusiennes|population_note=|blank_name_sec1=Numri i departamentit|blank_info_sec1=55|blank_name_sec2=Qarqet|blank_info_sec2=3|blank1_name_sec2=Zona elektorale|blank1_info_sec2=2|blank2_name_sec2=Kantone|blank2_info_sec2=17|blank3_name_sec2=Ndërkomunale|blank3_info_sec2=15|blank4_name_sec2=Komuna|blank4_info_sec2=499]]|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=|postal_code=|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website=|footnotes={{note|area|1}} French Land Register data, which exclude [[estuary|estuaries]], and lakes, ponds, and glaciers larger than 1 km²|blank1_name_sec1=Qyteti më i madh|blank1_info_sec1=[[Verdun]]}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] '''Meuse''' ( {{IPA-fr|møz|-|LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-Meuse.wav}}; [[Gjuha shqipe|Shqip]]: ''Mëza'' ) është një [[Departamentet e Francës|departament]] në [[Franca|Francën]] verilindore, i emërtuar sipas lumit Meuse . Mëza është pjesë e [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe|Grand Est]] dhe është pa dalje në det dhe kufizohet me departamentet franceze të [[Ardennes]], [[Marne]], [[Haute-Marne]], [[Vosges]], [[Mërthë-dhe-Moselë|Meurthe-et-Moselle]] dhe shtetin e [[Belgjika|Belgjikës]] në veri. Pjesë të Mëzës i përkasin Parc natural regional de Lorraine . Kishte një popullsi prej 184,083 banorësh në 2019.<ref name="pop2019">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep55.pdf Populations légales 2019: 55 Meuse], INSEE</ref> Linjat e frontit në [[Lufta në llogore|luftën e llogoreve]] gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] zhvilluan kurse të ndryshme nëpër departament dhe ai priti një betejë/ofensivë të rëndësishme në 1916 në dhe rreth [[Beteja e Verdunit|Verdunit]] . == Historia == Mëza është një nga 83 departamentet origjinale të krijuara gjatë [[Revolucioni francez|Revolucionit Francez]] më 4 mars 1790, me urdhër të Asamblesë Kushtetuese Kombëtare . Departamentet e reja do të administroheshin në mënyrë uniforme dhe përafërsisht të barabarta me njëri-tjetrin për nga madhësia dhe popullsia. Departamenti u krijua nga ish- [[Provincat e Francës|provincat]] e Barrois (zona e [[Bar-le-Duc]] ) dhe Tre peshkopatat (zona e Verdun ).<ref>{{Cite book|last=Schama, Simon|title=Citizens: A Chronicle of the French Revolution|publisher=[[Alfred A. Knopf|Knopf]]|year=1989|isbn=9780394559483|location=New York}}</ref> Beteja e Sedanit u zhvillua në pjesën perëndimore të departamentit gjatë Luftës Franko-Prusiane në 1870. Ajo rezultoi në kapjen e perandorit Napoleon III dhe një numër të madh të trupave të tij dhe në mënyrë efektive vendosi luftën në favor të [[Prusia|Prusisë]] dhe aleatëve të saj.<ref>{{Cite web|title=Franco-Prussian War: July 19, 1870 - May 10, 1871|url=http://francoprussianwar.com/war.htm|access-date=28 shtator 2015|archive-date=4 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904063114/http://francoprussianwar.com/war.htm|url-status=dead}}</ref> Zona ishte përsëri një fushë beteje në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]] kur u luftua [[Beteja e Verdunit]] në 1916. Në [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]] ajo përsëri qe skenar veprimi i një beteje tjetër kur gjermanët kërkuan të krijonin një bazë nga e cila të kapnin urat mbi lumin Mëzë dhe ta kalonin atë.<ref>{{Cite book|last=Dear|first=Ian|title=The Oxford Companion to World War II|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_y4p2|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2001|isbn=0-19-860446-7|location=Oxford, Oxfordshire|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_y4p2/page/326 326]}}</ref> == Gjeografia == [[Skeda:France,_Meuse,_Autrécourt-sur-Aire_(1).JPG|majtas|parapamje|234x234px| Pranvera në Mëzë]] Mëza është një departament në Francën verilindore dhe është pjesë e rajonit të [[Lindja e madhe|Grand Est]]. Kryeqyteti dhe qyteti më i madh në departament është [[Bar-le-Duc]], dhe qytete të tjera të mëdha janë [[Tregtia|Commercy]] dhe [[Verdun]] . Skaji verior i departamentit kufizohet me Belgjikën, në lindje shtrihet departamenti [[Mërthë-dhe-Moselë|Meurthe-et-Moselle]], në jug shtrihet [[Vosges]], në jugperëndim shtrihet [[Haute-Marne]], në perëndim shtrihet [[Marne]] dhe në veriperëndim, [[Ardennes]] . Lumenjtë kryesorë që rrjedhin nëpër departament janë [[Meuse (lumi)|lumi Meuse]], Aire dhe Chiers . Një kreshtë që shkon nga jugu në veri ndan pellgjet ujëmbledhëse të [[Lumi i Senës|Senës]] dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]] . Këto kodra quhen Argonne dhe janë të veshura me pyje lisi. Sipërfaqja e departamentit është 6,237 km² .<ref name="Everyman">{{Cite book|last=Bozman|first=E.F.|title=Everyman's Encyclopaedia: Volume 8|publisher=[[J.M. Dent and Sons]]|year=1966|page=402}}</ref> Të korrat kryesore të kultivuara janë gruri, elbi dhe tërshëra, patatet, raca, perimet dhe frutat. Rritet blegtoria dhe nga pyjet nxirret lëndë drusore. Industritë kryesore janë prodhimi i birrës dhe prodhimi i qelqit dhe pllakave. Punimi i dantellave është një zanat tradicional në departament.<ref name="Everyman"/> == Demografia == {{Historical populations|13=1801|14=269,522|15=1806|16=284,703|17=1821|18=291,385|19=1831|20=314,588|21=1841|22=326,372|23=1851|24=328,657|25=1861|26=305,540|27=1872|28=284,725|29=1881|30=289,861|31=1891|32=292,253|33=1901|34=283,480|35=1911|36=277,955|37=1921|38=207,309|39=1931|40=215,819|41=1936|42=216,934|43=1946|44=188,786|45=1954|46=207,106|47=1962|48=215,985|49=1968|50=209,513|51=1975|52=203,904|53=1982|54=200,101|55=1990|56=196,344|57=1999|58=192,198|59=2006|60=193,696|61=2011|62=193,557|63=2016|64=189,055}}Që nga mesi i shekullit të XIX-të, eksodi i banorëve të fshatit drejt qyteteve ka bërë që popullsia e Francës rurale të bjerë. Mëza nuk ka qytete të mëdha për të thithur popullsi dhe kështu popullsia totale e departamentit është ulur ndjeshëm. Ajo arriti në 328,657 banorë në 1851, por kishte rënë në 277,955 deri në vitin 1911. Lufta e Parë Botërore i dha një goditje të rëndë departamentit dhe deri në vitin 1921 u regjistruan vetëm 207.309 banorë. Shumë banorë kishin ikur dhe fshatra të tëra që ishin në ose afër vijës së frontit në 1916 u shkatërruan. Kështu, Mëza ka disa komuna të pabanuara, sepse fshatrat nuk u rindërtuan kurrë, dhe në fakt këta fshatra njihen si "Morts pour la France" ("Të vdekura për Francën"); numri i të shpërngulurve nga fshatrat varion nga 131 në 718.<ref>{{Cite book|last=Le Naour, Jean-Yves|url=https://books.google.com/books?id=Y3u5q-hGShsC&pg=PT185|title=La Première Guerre mondiale Pour les Nuls|publisher=EDI8|year=2011|isbn=978-2-7540-3496-8|page=185}}</ref> Që nga fundi i [[Beteja e Verdunit|Betejës së Verdunit]] në 1916, këto komuna kanë qenë të pabanuara me një popullsi zyrtare prej zero; Fshatrat janë [[Beaumont-en-Verdunois]], [[Bezonvaux]], [[Cumières-le-Mort-Homme]], [[Fleury-devant-Douaumont]], [[Haumont-près-Samogneux]] dhe [[Louvemont-Côte-du-Poivre]] .<ref name="pop2019"/> Në pjesën e fundit të shekullit të XX-të, numri i banorëve në departament ka ndryshuar pak, por përfundimisht ra nën 200,000 banorë në vitet 1980. Për shkak të densitetit të ulët të popullsisë, Mëza konsiderohet të jetë brenda [[Diagonale e zbrazët|diagonales së zbrazët]] . === Qytetet kryesore === Komuna më e populluar është [[Verdun|Verduni]]; prefektura [[Bar-le-Duc]] është prefektura e dytë më e populluar. Që nga viti 2019, ka 5 komuna me më shumë se 4000 banorë:<ref name="pop2019"/> {| class="wikitable" !Komuna !Emri në shqip ! Popullsia (2019) |- | [[Verdun]] |Verdun | style="text-align: center;" | 16942 |- | [[Bar-le-Duc]] |Bar-le-Duk | style="text-align: center;" | 14625 |- | Commercy |Tregti | style="text-align: center;" | 5,386 |- | Saint-Mihiel |Shën Mihali | style="text-align: center;" | 4039 |- | Ligny-en-Barrois |Linjabarra | style="text-align: center;" | 4018 |} == Turizmi == [[European Beer Museum|Muzeu Evropian i Birrës]] (Musée Européen de la bière) në [[Stenay]], i themeluar në vitin 1986, konsiderohet më i madhi i këtij lloji në kontinent.<ref>{{Cite web|title=Musée de la bière|url=https://museedelabiere.com/?lang=en|access-date=2018-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|title=Meuse tourism|url=http://www.meusetourism.com/en/things-to-do/visit/museums-and-cultural-venues/F740000018_beer-museum-stenay.html|access-date=2018-08-31|archive-date=7 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007001641/https://www.meusetourism.com/en/things-to-do/visit/museums-and-cultural-venues/F740000018_beer-museum-stenay.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Meuse tourism|url=https://museedelabiere.com/?lang=en|access-date=2018-08-31}}</ref><gallery> File:Bar-le-Duc_Place_Saint-Pierre.jpg|[[Bar-le-Duc]] File:Bar-le-Duc_-_Eglise_Saint-Etienne_-_Le_Transi_-192.jpg|''Le Transi de René de Chalon'' nga Ligier Richier në Bar-le-Duc File:10_Château_d'Hattonchâtel.jpg|Kështjella e Hattonchâtel File:Chapelle_castrale_Vaucouleurs.jpg|Kishëza e Vaucouleurs File:Louvemont-Côte-du-Poivre_-_Poilu.jpg|Rijetësim historik afër vendbetejës së Verdunit </gallery> [[Kategoria:Departamentet e Lindja e madhe]] [[Kategoria:Meuse]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] amzycyft34ggl9d0cetszgq7pz59obr 2981091 2981090 2026-05-15T23:58:14Z Birdie 19592 2981091 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->|name=Mëzë|native_name=Meuse|native_name_lang=fr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->|type=[[Departamentet e Francës|Department]]|image_skyline=Bar-le-Duc-Préfecture.JPG|image_alt=|image_caption=Ndërtesa e prefekturës së departamentit Mëzë, në Bar-le-Duc|image_flag=Drapeau fr département Meuse.svg|flag_alt=|image_shield=Blason département fr Meuse.svg|shield_alt=|nickname=|motto=|image_map=Meuse-Position.svg|map_alt=|map_caption=Vendndodhja e Mëzës në Francë|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|coordinates={{coord|49|00|N|05|20|E|region:FR_type:adm2nd_scale:1000000_source:frwiki|display=inline,title}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Shteti|subdivision_name=[[Francë]]|subdivision_type1=Rajoni|subdivision_name1=[[Grand Est]]|established_title=|established_date=|founder=|seat_type=Prefektura|seat=[[Bar-le-Duc]]|parts_type=Nënprefekturat|parts_style=para|p1=[[Commercy]]<br>[[Verdun]]|government_footnotes=|leader_party=|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_magnitude=|area_total_km2=6211|area_note=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|population_total=183001|population_as_of=Janar 2020|population_rank=91|population_density_km2=auto|population_demonym=Meusiens, Meusiennes|population_note=|blank_name_sec1=Numri i departamentit|blank_info_sec1=55|blank_name_sec2=Qarqet|blank_info_sec2=3|blank1_name_sec2=Zona elektorale|blank1_info_sec2=2|blank2_name_sec2=Kantone|blank2_info_sec2=17|blank3_name_sec2=Ndërkomunale|blank3_info_sec2=15|blank4_name_sec2=Komuna|blank4_info_sec2=499|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=|postal_code=|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website=|footnotes={{note|area|1}} French Land Register data, which exclude [[estuary|estuaries]], and lakes, ponds, and glaciers larger than 1 km²|blank1_name_sec1=Qyteti më i madh|blank1_info_sec1=[[Verdun]]}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] '''Meuse''' ( {{IPA-fr|møz|-|LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-Meuse.wav}}; [[Gjuha shqipe|Shqip]]: ''Mëza'' ) është një [[Departamentet e Francës|departament]] në [[Franca|Francën]] verilindore, i emërtuar sipas lumit Meuse . Mëza është pjesë e [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe|Grand Est]] dhe është pa dalje në det dhe kufizohet me departamentet franceze të [[Ardennes]], [[Marne]], [[Haute-Marne]], [[Vosges]], [[Mërthë-dhe-Moselë|Meurthe-et-Moselle]] dhe shtetin e [[Belgjika|Belgjikës]] në veri. Pjesë të Mëzës i përkasin Parc natural regional de Lorraine . Kishte një popullsi prej 184,083 banorësh në 2019.<ref name="pop2019">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep55.pdf Populations légales 2019: 55 Meuse], INSEE</ref> Linjat e frontit në [[Lufta në llogore|luftën e llogoreve]] gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] zhvilluan kurse të ndryshme nëpër departament dhe ai priti një betejë/ofensivë të rëndësishme në 1916 në dhe rreth [[Beteja e Verdunit|Verdunit]] . == Historia == Mëza është një nga 83 departamentet origjinale të krijuara gjatë [[Revolucioni francez|Revolucionit Francez]] më 4 mars 1790, me urdhër të Asamblesë Kushtetuese Kombëtare . Departamentet e reja do të administroheshin në mënyrë uniforme dhe përafërsisht të barabarta me njëri-tjetrin për nga madhësia dhe popullsia. Departamenti u krijua nga ish- [[Provincat e Francës|provincat]] e Barrois (zona e [[Bar-le-Duc]] ) dhe Tre peshkopatat (zona e Verdun ).<ref>{{Cite book|last=Schama, Simon|title=Citizens: A Chronicle of the French Revolution|publisher=[[Alfred A. Knopf|Knopf]]|year=1989|isbn=9780394559483|location=New York}}</ref> Beteja e Sedanit u zhvillua në pjesën perëndimore të departamentit gjatë Luftës Franko-Prusiane në 1870. Ajo rezultoi në kapjen e perandorit Napoleon III dhe një numër të madh të trupave të tij dhe në mënyrë efektive vendosi luftën në favor të [[Prusia|Prusisë]] dhe aleatëve të saj.<ref>{{Cite web|title=Franco-Prussian War: July 19, 1870 - May 10, 1871|url=http://francoprussianwar.com/war.htm|access-date=28 shtator 2015|archive-date=4 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904063114/http://francoprussianwar.com/war.htm|url-status=dead}}</ref> Zona ishte përsëri një fushë beteje në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]] kur u luftua [[Beteja e Verdunit]] në 1916. Në [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]] ajo përsëri qe skenar veprimi i një beteje tjetër kur gjermanët kërkuan të krijonin një bazë nga e cila të kapnin urat mbi lumin Mëzë dhe ta kalonin atë.<ref>{{Cite book|last=Dear|first=Ian|title=The Oxford Companion to World War II|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_y4p2|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2001|isbn=0-19-860446-7|location=Oxford, Oxfordshire|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_y4p2/page/326 326]}}</ref> == Gjeografia == [[Skeda:France,_Meuse,_Autrécourt-sur-Aire_(1).JPG|majtas|parapamje|234x234px| Pranvera në Mëzë]] Mëza është një departament në Francën verilindore dhe është pjesë e rajonit të [[Lindja e madhe|Grand Est]]. Kryeqyteti dhe qyteti më i madh në departament është [[Bar-le-Duc]], dhe qytete të tjera të mëdha janë [[Tregtia|Commercy]] dhe [[Verdun]] . Skaji verior i departamentit kufizohet me Belgjikën, në lindje shtrihet departamenti [[Mërthë-dhe-Moselë|Meurthe-et-Moselle]], në jug shtrihet [[Vosges]], në jugperëndim shtrihet [[Haute-Marne]], në perëndim shtrihet [[Marne]] dhe në veriperëndim, [[Ardennes]] . Lumenjtë kryesorë që rrjedhin nëpër departament janë [[Meuse (lumi)|lumi Meuse]], Aire dhe Chiers . Një kreshtë që shkon nga jugu në veri ndan pellgjet ujëmbledhëse të [[Lumi i Senës|Senës]] dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]] . Këto kodra quhen Argonne dhe janë të veshura me pyje lisi. Sipërfaqja e departamentit është 6,237 km² .<ref name="Everyman">{{Cite book|last=Bozman|first=E.F.|title=Everyman's Encyclopaedia: Volume 8|publisher=[[J.M. Dent and Sons]]|year=1966|page=402}}</ref> Të korrat kryesore të kultivuara janë gruri, elbi dhe tërshëra, patatet, raca, perimet dhe frutat. Rritet blegtoria dhe nga pyjet nxirret lëndë drusore. Industritë kryesore janë prodhimi i birrës dhe prodhimi i qelqit dhe pllakave. Punimi i dantellave është një zanat tradicional në departament.<ref name="Everyman"/> == Demografia == {{Historical populations|13=1801|14=269,522|15=1806|16=284,703|17=1821|18=291,385|19=1831|20=314,588|21=1841|22=326,372|23=1851|24=328,657|25=1861|26=305,540|27=1872|28=284,725|29=1881|30=289,861|31=1891|32=292,253|33=1901|34=283,480|35=1911|36=277,955|37=1921|38=207,309|39=1931|40=215,819|41=1936|42=216,934|43=1946|44=188,786|45=1954|46=207,106|47=1962|48=215,985|49=1968|50=209,513|51=1975|52=203,904|53=1982|54=200,101|55=1990|56=196,344|57=1999|58=192,198|59=2006|60=193,696|61=2011|62=193,557|63=2016|64=189,055}}Që nga mesi i shekullit të XIX-të, eksodi i banorëve të fshatit drejt qyteteve ka bërë që popullsia e Francës rurale të bjerë. Mëza nuk ka qytete të mëdha për të thithur popullsi dhe kështu popullsia totale e departamentit është ulur ndjeshëm. Ajo arriti në 328,657 banorë në 1851, por kishte rënë në 277,955 deri në vitin 1911. Lufta e Parë Botërore i dha një goditje të rëndë departamentit dhe deri në vitin 1921 u regjistruan vetëm 207.309 banorë. Shumë banorë kishin ikur dhe fshatra të tëra që ishin në ose afër vijës së frontit në 1916 u shkatërruan. Kështu, Mëza ka disa komuna të pabanuara, sepse fshatrat nuk u rindërtuan kurrë, dhe në fakt këta fshatra njihen si "Morts pour la France" ("Të vdekura për Francën"); numri i të shpërngulurve nga fshatrat varion nga 131 në 718.<ref>{{Cite book|last=Le Naour, Jean-Yves|url=https://books.google.com/books?id=Y3u5q-hGShsC&pg=PT185|title=La Première Guerre mondiale Pour les Nuls|publisher=EDI8|year=2011|isbn=978-2-7540-3496-8|page=185}}</ref> Që nga fundi i [[Beteja e Verdunit|Betejës së Verdunit]] në 1916, këto komuna kanë qenë të pabanuara me një popullsi zyrtare prej zero; Fshatrat janë [[Beaumont-en-Verdunois]], [[Bezonvaux]], [[Cumières-le-Mort-Homme]], [[Fleury-devant-Douaumont]], [[Haumont-près-Samogneux]] dhe [[Louvemont-Côte-du-Poivre]] .<ref name="pop2019"/> Në pjesën e fundit të shekullit të XX-të, numri i banorëve në departament ka ndryshuar pak, por përfundimisht ra nën 200,000 banorë në vitet 1980. Për shkak të densitetit të ulët të popullsisë, Mëza konsiderohet të jetë brenda [[Diagonale e zbrazët|diagonales së zbrazët]] . === Qytetet kryesore === Komuna më e populluar është [[Verdun|Verduni]]; prefektura [[Bar-le-Duc]] është prefektura e dytë më e populluar. Që nga viti 2019, ka 5 komuna me më shumë se 4000 banorë:<ref name="pop2019"/> {| class="wikitable" !Komuna !Emri në shqip ! Popullsia (2019) |- | [[Verdun]] |Verdun | style="text-align: center;" | 16942 |- | [[Bar-le-Duc]] |Bar-le-Duk | style="text-align: center;" | 14625 |- | Commercy |Tregti | style="text-align: center;" | 5,386 |- | Saint-Mihiel |Shën Mihali | style="text-align: center;" | 4039 |- | Ligny-en-Barrois |Linjabarra | style="text-align: center;" | 4018 |} == Turizmi == [[European Beer Museum|Muzeu Evropian i Birrës]] (Musée Européen de la bière) në [[Stenay]], i themeluar në vitin 1986, konsiderohet më i madhi i këtij lloji në kontinent.<ref>{{Cite web|title=Musée de la bière|url=https://museedelabiere.com/?lang=en|access-date=2018-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|title=Meuse tourism|url=http://www.meusetourism.com/en/things-to-do/visit/museums-and-cultural-venues/F740000018_beer-museum-stenay.html|access-date=2018-08-31|archive-date=7 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007001641/https://www.meusetourism.com/en/things-to-do/visit/museums-and-cultural-venues/F740000018_beer-museum-stenay.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Meuse tourism|url=https://museedelabiere.com/?lang=en|access-date=2018-08-31}}</ref><gallery> File:Bar-le-Duc_Place_Saint-Pierre.jpg|[[Bar-le-Duc]] File:Bar-le-Duc_-_Eglise_Saint-Etienne_-_Le_Transi_-192.jpg|''Le Transi de René de Chalon'' nga Ligier Richier në Bar-le-Duc File:10_Château_d'Hattonchâtel.jpg|Kështjella e Hattonchâtel File:Chapelle_castrale_Vaucouleurs.jpg|Kishëza e Vaucouleurs File:Louvemont-Côte-du-Poivre_-_Poilu.jpg|Rijetësim historik afër vendbetejës së Verdunit </gallery> [[Kategoria:Departamentet e Lindja e madhe]] [[Kategoria:Meuse]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] qipgg1pvc9738zvfbuxixmdzk88bqym 0 339794 2980828 2964100 2026-05-15T17:01:47Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2980828 wikitext text/x-wiki Një '''pasaportë britanike''' ose '''pasaporta e Mbretërisë së Bashkuar''' është një dokument udhëtimi i lëshuar nga [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretëria e Bashkuar]] ose vartësi dhe territore të tjera britanike për individët që mbajnë çdo formë të shtetësisë britanike. Ai i jep mbajtësit kalim ndërkombëtar në përputhje me kërkesat e vizave dhe shërben si dëshmi e shtetësisë. Ai gjithashtu lehtëson aksesin në ndihmën konsullore nga ambasadat britanike në mbarë botën. Pasaportat lëshohen duke përdorur prerogativën mbretërore, e cila ushtrohet nga Qeveria e Madhërisë së Tij; kjo do të thotë se dhënia e një pasaporte është një privilegj, jo një e drejtë dhe mund të tërhiqet në disa rrethana. Pasaportat e shtetasve britanikë janë lëshuar në MB nga Zyra e Pasaportave të Madhërisë së Tij, një agjenci e Ministrisë së Brendshme, që nga viti 2014. Të gjitha pasaportat e lëshuara në MB që nga viti 2006 kanë qenë [[Pasaporta biometrike|biometrike]]. Trashëgimia e Mbretërisë së Bashkuar si një fuqi perandorake ka rezultuar në disa lloje të kombësisë britanike, dhe si rezultat ekzistojnë lloje të ndryshme të pasaportave britanike. Për më tepër, secila prej varësive të kurorës dhe territoreve të huaja lëshojnë variantet e tyre të pasaportave britanike për ata që kanë lidhje me juridiksionet e tyre, të cilat kanë dallime të vogla nga pasaporta e variantit të MB. Të gjitha pasaportat britanike i mundësojnë mbajtësit të kërkojë ndihmë konsullore nga ambasadat britanike dhe nga disa ambasada të Commonwealth në disa raste. Qytetarët britanikë mund të përdorin pasaportën e tyre si dëshmi për të drejtën e qëndrimit në Mbretërinë e Bashkuar. Ndërmjet viteve 1920 dhe 1992, dizajni standard i pasaportave britanike ishte një broshurë me kopertinë blu të kaltër, e cila shfaqte stemën mbretërore të zbukuruar me ar. Nga viti 1988, MB miratoi pasaporta të lexueshme me makinë në përputhje me standardin 9303 të Organizatës Ndërkombëtare të Aviacionit Civil. Në këtë kohë, ngjyra e pasaportës u ndryshua gjithashtu në të kuqe burgundy, për ta sjellë atë në përputhje me pasaportat e Komunitetit Evropian të shteteve të tjera anëtare. Pasaporta e mëparshme blu e fortë vazhdoi të lëshohej së bashku me modelin e ri derisa stoqet u shteruan në vitin 1992. Mars 2020 u prezantua një pasaportë e re blu detare me një dizajn vazhdimësie bazuar në pasaportën e mëparshme blu të lëshuar për herë të fundit në 1992. Ky dizajn u hap në disa muaj dhe kur u prezantua, plani ishte që të gjitha pasaportat e lëshuara të ishin blu deri në mesin e vitit 2020.<ref name="brexit-blue-dec-2017">{{cite news|date=22 dhjetor 2017|title=Blue passport to return after Brexit|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-42443253|access-date=22 dhjetor 2017}}</ref><ref>{{cite news|date=22 shkurt 2020|title=New blue British passport rollout to begin in March|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-51585018|access-date=22 shkurt 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|date=22 shkurt 2020|title=Blue British passports to return in March|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-51585018|access-date=22 shkurt 2020}}</ref> Të gjitha pasaportat tani lëshohen me modelin blu dhe ato janë bërë nga Thales DIS (ish Gemalto) në Poloni.<ref name="auto3">{{cite news|last1=Stewart|first1=Heather|last2=Rawlinson|first2=Kevin|date=22 mars 2018|title=Post-Brexit passports set to be made by Franco-Dutch firm|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/politics/2018/mar/22/post-brexit-passports-set-to-be-made-by-franco-dutch-firm|access-date=24 shkurt 2020}}</ref><ref name="auto2">{{cite news|date=22 mars 2018|title=Britain won't make its new Brexit passports. Guess who will?|work=CNN Money|url=https://money.cnn.com/2018/03/22/news/brexit-blue-passports-france/index.html|access-date=22 shkurt 2020|archive-date=22 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222151411/https://money.cnn.com/2018/03/22/news/brexit-blue-passports-france/index.html|url-status=dead}}</ref><ref name="auto4">{{cite news|date=22 mars 2018|title=Humiliation, says Priti Patel, as blue Brexit-era passports to be made by Franco-Dutch firm|work=The Times|url=https://www.thetimes.co.uk/article/humiliation-says-priti-patel-as-blue-brexit-era-passports-to-be-made-by-franco-dutch-firm-3xjx0h5rw|access-date=22 shkurt 2020}}</ref> Qytetarët britanikë kanë akses pa viza ose viza pas mbërritjes në 188 vende dhe territore; qasja ndërkombëtare e disponueshme për qytetarët britanikë renditet e 6-ta në botë sipas Indeksit të Kufizimeve të Vizave 2023.<ref>{{cite web|date=2023|title=Passport Ranking 2023|url=https://www.henleyglobal.com/passport-index/ranking|accessdate=7 mars 2023}}</ref> Që nga prezantimi i pasaportave biometrike në vitin 2006, një dizajn i ri është prezantuar çdo 5 vjet.<ref name="HMPO_newdesign">{{cite web|last1=HM Passport Office|title=New UK passport design|url=https://www.gov.uk/government/publications/new-uk-passport-design|access-date=28 mars 2020|website=GOV.UK|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut]] == Referime == [[Kategoria:Pasaporta sipas vendit]] fjay6660x7qnrbc06ntiisaoqhma0oq 0 340186 2981053 2964269 2026-05-15T21:39:07Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2981053 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Recreational Walkie Talkies.jpg|parapamje|Radio radio telekomandë rekreative, lodrash dhe amatore.]] Një '''radio-transmetues''', '''marrës dore''' ose '''radiolidhje''', është një radio portative, me dy drejtime. Zhvillimi i tij gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] i është besuar në mënyra të ndryshme [[Donald Hings]], inxhinierit të radios [[Alfred J. Gross]], [[Henryk Magnuski]] dhe ekipeve inxhinierike në [[Motorola]]. Përdorur fillimisht për këmbësorinë, dizajne të ngjashme u krijuan për artilerinë në terren dhe njësitë e tankeve, dhe pas luftës, telekomandat u përhapën në sigurinë publike dhe përfundimisht në punë komerciale dhe në vendin e punës.<ref name="Sterling2008">{{cite book|last=Sterling|first=Christopher H.|url=https://books.google.com/books?id=RBC2nY1rp5MC&pg=PA504|title=Military Communications: From Ancient Times to the 21st Century|publisher=ABC-CLIO|year=2008|isbn=978-1-85109-732-6|pages=503–504}}</ref> Walki-talkies tipike i ngjajnë një celulari telefoni, me një altoparlant të integruar në njërin skaj dhe një mikrofon në tjetrin (në disa pajisje altoparlanti përdoret gjithashtu si mikrofon) dhe një antenë të montuar në krye të njësisë. Ata janë mbajtur deri në fytyrë për të folur. Walkie-talkie është një pajisje komunikimi gjysmë dupleks. Shumë radio radiofonike përdorin një kanal të vetëm radio, dhe vetëm një radio në kanal mund të transmetojë në të njëjtën kohë, megjithëse çdo numër mund të dëgjojë. Transmetuesi është normalisht në modalitetin e marrjes; kur përdoruesi dëshiron të flasë, ai duhet të shtyp një buton "push-to-talk" (PTT) që fiket marrësin dhe ndez transmetuesin. Disa rrjete telefonike celulare ofrojnë një celularin push-to-talk që lejon funksionimin e ngjashëm me radion telefonike mbi rrjetin celular, pa bërë një telefonatë çdo herë. Megjithatë, ofruesi i telefonit celular duhet të jetë i aksesueshëm. Disa njësi kanë veçori shtesë si dërgimi i telefonatave, marrja e telefonatave me alarm dridhjesh, kyçja e tastierës dhe kronometri.<ref>[https://www.libble.de/stabo-freecomm-600/p/770492/ Stabo Freecomm 600]</ref><ref>[https://www.manua.ls/stabo/freecomm-650/manual Stabo Freecomm 650]{{Lidhje e vdekur}}</ref> Walki-talkie më të vogla janë gjithashtu shumë të njohura në mesin e fëmijëve të vegjël. Në përputhje me Rregulloren e Radios të ITU-së, neni 1.73, një telekomandë klasifikohet si stacion radio/stacion celular tokësor. == Shiko edhe == * [[Radio]] * [[Audio dixhitale]] == Referime == [[Kategoria:Shpikje kanadeze]] [[Kategoria:Komunikime me radio]] 5a4de2qziaku7mrumufbdpoaifvfarh 0 344078 2980904 2610515 2026-05-15T18:56:48Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Fermentimi në përpunim të ushqimit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980904 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Juicing_the_lemons_(6027988479).jpg|parapamje| Lëngu i limonit është një acid natyral me bazë frutash.]] '''Thartimi''' është një teknikë e përgatitjes së ushqimit që shkakton një ndryshim fizik dhe kimik në ushqim duke e ekspozuar atë ndaj një [[acidi]] . Ky acid mund të shtohet nga ne (p.sh., [[Uthulla|uthull]], [[Limoni|lëng limoni]], [[limon i athët|lëng limoni të gjelbër]], etj.), ose mund të prodhohet brenda vetë ushqimit nga një [[Mikroorganizmat|mikrob]], si ''Lactobacillus'' . Thartimi është e ngjashëm me [[Turshija|turshimin]] ose [[Fermentimi në përpunimin e ushqimit|fermentimin]], por thartimi zakonisht ndodh në minuta ose orë, ndërsa turshimi dhe fermentimi mund të marrin një kohë shumë më të gjatë. == Shembuj == [[Skeda:Joghurt.jpg|parapamje| Kos]] Produktet [[Qumështaria|e qumështit]] të prodhuara nga thartimi përfshijnë: [[Clabber (ushqim)|Clabber]], [[Djathi|Djathë]], ''[[Crème fraîche]]'', [[Dhalla|Dhallë të kultivuar]], [[Gjiza|Gjizë]], ''Filmjölk'', ''[[Kefiri|Kefir]]'', ''Paneer'', <nowiki><i id="mwKQ">Smetana</i></nowiki>, Qumësht i thartë, Krem të tharët dhe [[Kosi|Kos]] . [[Kategoria:Fermentimi në përpunim të ushqimit]] ddekn2go8xd0czfs28x6n5gw02l2v66 0 349479 2981086 2965984 2026-05-15T23:46:55Z Edukatori 112234 /* Arsimi fillestar dhe familja */ 2981086 wikitext text/x-wiki [[File:Early Childhood Education play 21 (9009255762).jpg|thumb]] '''Pedagogjia e fëmijërisë''' është një [[Disiplinat e pedagogjisë|disiplinë shkencore e pedagogjisë]],<ref>{{Cite web|title=Pedagogija djetinjstva|author=Fakultet Hrvatskih Studija - Sveučilište u Zagrebu|url=https://www.fhs.unizg.hr/predmet/peddje_a|access-date=2024-03-04|website=www.fhs.unizg.hr|language=hr}}</ref> objekt studimi i së cilës është edukimi i fëmijëve. Pedagogjia e fëmijërisë nuk ka të bëjë vetëm me shkollimin e fëmijës, por edhe me përvetësimin e aftësive të reja nëpërmjet zhvillimit të tyre. Kjo pedagogji është hapësira ku bashkohen njohuritë, njohjet dhe pranimet e ndryshme përballë diversitetit të madh, ndërveprimit social, kulturor dhe akademik, nga i cili formimi gjithëpërfshirës i profesionistëve që do të jenë përgjegjës për edukimin e fëmijëve ([[Djali|djemëve]] dhe [[Vajza|vajzave]]), si lëndët me aftësi dhe shkathtësi për jetën.<ref>{{Cite book|last=Bossio|first=Francesco|url=https://www.amazon.it/Pedagogia-dellinfanzia-Francesco-Bossio/dp/8835136156|title=Pedagogia dell'infanzia|last2=Madriz|first2=Elisabetta|date=2022-03-17|publisher=Franco Angeli|isbn=978-88-351-3615-6|edition=1° edizione|language=it}}</ref><ref>{{Cite web|title=Les Pédagogies de la petite enfance|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000147448|access-date=2024-03-05|website=unesdoc.unesco.org|language=fr}}</ref> Profesionisti i pedagogjisë së fëmijërisë ka një formim të gjerë [[Metodologjia e pedagogjisë|metodologjik]], hulumtues dhe teorik për të zhvilluar një veprimtari mësimore në fushën e arsimit parashkollor dhe fillor. [[Pedagogu]] duhet të plotësojë nevojat akademike të djemve dhe vajzave nga 0 deri në 7 vjeç, po ashtu ky specialist duhet të mësojë të menaxhojë disa aspekte në lidhje me metodat dhe format e [[Të nxënit|të mësuarit]] dhe [[Mësimdhënia|të mësimdhënies]]. Duhet theksuar se nuk ka kufizime të sakta në përcaktimin dhe shtrirjen e pedagogjisë së fëmijëve. Si [[Shkenca|shkencë]], ajo është përgjegjëse për të studiuar gjithçka që lidhet me edukimin e fëmijëve.<ref>{{Cite web|title=LIBRO DE LA PEDAGOGIA INFANTIL|url=https://www.calameo.com/books/0024391552c141820eb3f|access-date=2024-03-05|website=calameo.com|language=es}}</ref> [[Pedagogu|Pedagogu i fëmijëve]] duhet të ketë aftësinë për të kuptuar se si është [[Zhvillimi kognitiv|zhvillimi psikologjik konjitiv]] i fëmijëve që mësojnë, në këtë mënyrë, në rastin e një të mituri, i cili e ka të vështirë të ruajë informacionin e dhënë në një ditë mësimi, pedagogu do të jetë në gjendje të fillojë të punojë në thellësi me fëmijën dhe të zbatojë një metodë njohëse që e ndihmon ate të përmirësojnë përpunimin e informacionit të përmendur.<ref>{{Cite book|last=Paparella|first=Nicola|url=https://books.google.com/books?id=JhZxa1mfPhAC|title=Pedagogia dell'infanzia|date=2005|publisher=Armando Editore|isbn=978-88-8358-817-4|language=it}}</ref> Detyra e këtyre pedagogëve përfshin gjithashtu përpunimin ose analizimin e [[Politika arsimore|politikave arsimore]], si dhe zhvillimin e propozimeve që favorizojnë të menduarit kritik, analitik dhe autonom të fëmijës. Propozimi më i rëndësishëm për të siguruar që fëmija t'i fitojë këto aftësi është mësimdhënia dhe [[të nxënit përmes lojës]]. Puna edukative duhet të bëhet ndryshe në faza të ndryshme të [[Fëmijëria|fëmijërisë]], pasi është e natyrshme që [[fëmijë]]t nga 0 deri në 12 muaj të mos kenë të njëjtat aftësi si fëmijët nga 1 vjeç e lart.<ref>{{Cite book|last=Baena|first=María Paz Lebrero|url=https://www.amazon.com/Pedagog%C3%ADa-infantil-UNIDAD-DID%C3%81CTICA-Spanish/dp/8436247698|title=Pedagogía infantil|last2=González|first2=M. ª Carmen Caparrós|date=2002-10-18|publisher=UNED|isbn=978-84-362-4769-5|language=es}}</ref><ref>{{Cite book|last=Merleau-Ponty|first=Maurice|url=https://books.google.com/books?id=Dv19AAAAMAAJ|title=Psychologie et pédagogie de l'enfant: cours de Sorbonne, 1949-1952|date=2001|publisher=Verdier|isbn=978-2-86432-344-0|language=fr}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pédagogie de l'enfant|url=https://www.cerap.org/fr/p%C3%A9dagogie-de-lenfant|access-date=2024-03-05|website=Cerap|language=fr}}</ref> == Zhvillimi i aftësive nga 0 deri në 7 vjet == Gjatë kësaj faze, ndjenja e besimit dhe sigurisë është thelbësore për zhvillimin e aftësive të ndryshme. * Është e nevojshme të kemi parasysh se fëmijët, në mosha të ndryshme, kanë mënyra të ndryshme të shprehjes së aftësive të tyre dhe është detyrim i edukatorëve të fëmijëve t'i ndihmojnë për t'i forcuar ato. Gjëja më e mirë është t'i lini djemtë dhe vajzat të përjetojnë gjëra, të mos i detyroni ose t'u impononi aktivitete që ata nuk duan, pasi në këtë mënyrë ne mund të ndërpresim ciklin e tyre natyror të përvetësimit të aftësive. [[Fëmija]] duhet të zgjedhë atë që dëshiron të bëjë dhe duhet të lejohet ta bëjë atë sipas mënyrës së tij, pasi në këtë mënyrë ai do të zbulojë mënyrën se si e ka më të lehtë t'i kryejë aktivitetet. Për të arritur zhvillimin e plotë të aftësive, pedagogu duhet të marrë parasysh fazat e zhvillimit të fëmijës. === Nga 0 deri në 12 muaj === {{Shiko gjithashtu|Foshnja}} Duke qenë se ata janë ende shumë të vegjël për të kryer aktivitete të mëdha, [[pedagogu]] duhet të kujdeset maksimalisht për fëmijët, pasi ata janë qenie të shqetësuara dhe gjithmonë do të hetojnë dhe do të përpiqen të zbulojnë gjëra të reja. Pedagogu përmes aktiviteteve do ta mësojë fëmijën të zhvillojë [[shqisa]]t (dëgjimi, shikimi, prekja, shija dhe nuhatja). Këto aktivitete do të jenë të dobishme në mënyrë që më vonë, i mituri të fillojë zhvillimin e tij emocional, ku përmes shprehjeve, të tregojë nëse është i pakënaqur, nëse është i lumtur, rehat, nëse ndjen kënaqësi apo dhimbje etj. ==== Aftësitë motorike ==== Duhet punuar në aftësitë motorike, të cilat i ndihmojnë fëmijët të përmirësojnë menaxhimin e opsioneve që i rrethojnë, duke u dhënë kështu liri në rritjen e tyre. === Nga 12 muaj deri në 4 vjeç === {{Shiko gjithashtu|Fëmijëria e hershme}} '''''Aftësitë e fëmijëve''''' : Përparimet ndodhin në shumicën e aspekteve mendore të fëmijës, të tilla si shprehja, autonomia e përgjithshme, aftësitë psikomotore, pamja e trupit dhe veçanërisht përparimet në gjuhë, gjë që i lejon ata të zgjerojnë marrëdhëniet e tyre me fëmijët e tjerë dhe të rriturit. Është një fazë ndryshimesh në aftësitë tuaja motorike, e cila do t'ju japë mundësinë të përdorni të gjithë trupin tuaj dhe të përfitoni nga aftësitë e manipulimit për të trajtuar materiale të caktuara, blloqe grumbullimi, butona dhe prerje, duke ju lejuar kështu të zhvilloni plotësisht aftësitë tuaja. '''''Roli i prindërve në zhvillimin e fëmijëve:''''' Roli i prindërve gjatë viteve të hershme të fëmijëve të tyre është ndikimi më i madh në zhvillimin e tyre. Të mësuarit në shtëpi kontribuon në zhvillimin e tyre të plotë intelektual dhe social. Qëndrimi i prindërve, aspiratat dhe sjellja e tyre janë të rëndësishme, si dhe aftësia e tyre për të kuptuar përparimin që bëjnë fëmijët e tyre çdo ditë, përveç bisedës me ta për mësimin e tyre. Një mjedis mësimor në shtëpi mund të sjellë shumë përfitime, si për të rriturit ashtu edhe për fëmijët, mund të krijojë një kulturë të të mësuarit, të ndihmojë në përmirësimin e aftësive dhe vetëbesimit të tyre. '''''Pjesëmarrja e pedagogut në këtë fazë:''''' ''Funksioni kryesor i pedagogut do të jetë stimulimi i këtij zhvillimi të fëmijës me të gjithë potencialin e tij, si në aftësitë ashtu edhe me moralin dhe zakonet autonome.'' Është thelbësore të filloni të punoni për aftësitë artistike, përmes aktiviteteve lozonjare që ndihmojnë fëmijën të lidhet me shokët e klasës. Disa nga aktivitetet që mund t'i zbatojmë janë t'i ofrojmë fëmijës lapsa dylli dhe ta inkurajojmë të vizatojë lirshëm dhe të imitojë modele që i jepen, fillimisht të thjeshta (vija vertikale, horizontale, rrathë) dhe më pas më të ndërlikuara (kryqe, harqe). ...). Në fillim kur vizaton [[fëmija]] del jashtë konturit të letrës, por pak nga pak mëson ta respektojë atë. Ju gjithashtu mund të bëni pikë në mënyrë që ai t'i bashkojë ato dhe të bëjë figurën që tregon. Ndërsa zhvillojnë kontrollin e muskujve, [[pedagogu]] ka mundësinë të kryejë lojëra dhe aktivitete që përfshijnë përdorimin e të gjithë trupit të tyre, pikërisht në këtë moment, fëmija është plotësisht i aftë të mësojë të trajtojë disa materiale, si gërshërë, grepa, bordet, ndër të tjera, pasi nëpërmjet tyre mund të zhvillohet plotësisht koordinimi dhe përqendrimi. Në këtë fazë, ne mund të kryejmë aktivitete të tilla si të luajmë me fëmijën dhe një fshesë, në mënyrë që ai të mund ta hipë atë si një kalë dhe ta inkurajojmë atë të vrapojë duke i dhënë pika referimi në një vijë të drejtë, në një rreth, të ngadaltë, shpejt, vrap dhe ndalon. Përveç kësaj, ne mund t'i ofrojmë fëmijës revista ose gazeta të vjetra për t'i grisur dhe më pas prerë. Në fillim duhet të drejtoni lëvizjet tuaja, por pak nga pak do ta përmirësoni këtë aftësi. Në këtë mënyrë ai mëson të orientohet edhe në hapësirë dhe në nocionet e ritmit dhe kohës, kur vrapon ngadalë dhe shpejt. === Nga 4 deri në 7 vjeç === Në këtë fazë, fëmija fillon të përballet me sfida reale, sepse do të ndeshet me fëmijë që shkëlqejnë më mirë në disa gjëra, gjendja e tij emocionale mund të bjerë, duke shkaktuar humbjen e interesit për mësimet. E rëndësishme është ta mbështesni fëmijën, ta motivoni në mënyrë që çdo gjë që bën të shihet si një ndryshim domethënës, kështu që lavdërimi i të gjitha përpjekjeve të tij do ta bëjë fëmijën të ndihet më mirë dhe të rifitojë besimin e tij, duke i dhënë dashuri, duke e pyetur se si po kalon. detyrat e tij të shtëpisë dhe Nëse e ka të vështirë t'i kryejë aktivitetet, gjeni një mënyrë argëtuese për t'i kryer ato, por gjithmonë lëreni t'i bëjë në mënyrën e tij. Në aspektin social fëmija është në gjendje të ndajë me të gjithë bashkëmoshatarët e tij, por në atë fazë ata janë të bllokuar në egocentrizëm dhe mendojnë vetëm për veten e tyre.Në këtë moment pedagogu duhet të ndërhyjë dhe t'i mësojë atij se puna në grup është më e mirë.se të punosh vetëm. Natyrisht, nuk duhet të bëni presion, pasi e vetmja gjë që do të bënit është ta detyroni fëmijën të jetë me dikë me të cilin nuk dëshiron të jetë ose ta ndajë. Pavarësia zhvillohet dhe pak nga pak ai merr përgjegjësi, [[pedagogu]] duhet të inkurajojë dhe motivojë me durim fëmijët se fillimi i angazhimit me detyra të vogla është i mirë dhe do të sjellë përfitime. ==== Zakonet e këqija dhe morali ==== Zakonet e këqija fitohen në këtë fazë, prandaj u takon prindërve të formojnë në to zakone të mira apo të këqija, qofshin ato fiziologjike, si frymëmarrja me gojë, keilofagjia, onikofagjia, shtytja e gjuhës, përtypja e sendeve dhe përdorimi i biberonët pas moshës 3 vjeç, kapsllëk kronik, duke shkaktuar dieta joadekuate si shumë miell dhe pak perime apo fruta, konsum i ulët i ujit që prodhojnë dështime në sistemin tretës. Krahas kësaj, zhvillohen edhe frika e shkaktuar nga ankthet, duke prodhuar një larmi paniku në situata të ndryshme.Për këtë arsye, këshillohet të mbani dritën ndezur në dhomën tuaj dhe të kërkoni mënyra të ndryshme për ta gjallëruar atë, në mënyrë që kjo nuk bëhet në një problem në të ardhmen. Nga ana tjetër, është e nevojshme të ushtrohet kontroll mbi secilin prej çrregullimeve të të ngrënit, si mbipesha, anoreksia apo anemia dhe, në të njëjtën mënyrë, të shmangen llojet e ndryshme të aksidenteve, të shkaktuara nga trajtimi jo i duhur i elementëve të ndryshëm të dëmshëm, pasi nivelet Normat e vdekshmërisë për shkak të toksicitetit janë të larta. Për sa i përket çrregullimeve fiziologjike, konjitive dhe sociale, ne gjejmë belbëzimin, por kjo është më e zakonshme tek meshkujt dhe shkaktohet nga prishja e mekanizmit integrues të të folurit në vitet e para të jetës, duke shkaktuar, si rrjedhojë, mungesën e rrjedhshmërisë, dhe modeli i kohës në të folur, sado që mund të jetë me origjinë trashëgimore, një faktor tjetër i përfshirë është autizmi, i cili është shumë i zakonshëm tek fëmijët që kanë pasur një lloj përvoje negative, gjë që i pengon ata të jenë të shoqërueshëm; emërtohet si një çrregullim i përgjithësuar i zhvillimit, i cili karakterizohet nga mungesa e marrëdhënieve dhe ndërveprimit shoqëror dhe që kërkon kontroll të rreptë për t'u kapërcyer. ==== Shkrim-leximi ==== {{Kryesor|Shkrim-leximi}} Konsiderohet e rëndësishme zbatimi i një plani lexim-shkrimi në mënyrë që ata të fillojnë të zhvillojnë aftësitë e tyre motorike dhe njohëse. == Funksioni i arsimit fillestar == {{Shiko gjithashtu|Edukimi parafillor}} Edukimi fillestar është procesi përmes të cilit fëmijët nën 6 vjeç aksesojnë arsimin formues, për këtë arsye Rivera shprehet: “Kërkimet e ndryshme na lejojnë të theksojmë se zhvillimi i inteligjencës, personalitetit dhe sjelljes sociale tek qeniet njerëzore ndodh më shpejt gjatë viteve të para. . Shumica e qelizave të trurit dhe lidhjeve neuronale zhvillohen gjatë dy viteve të para, një fazë – thelbësore për të rritur potencialin e të mësuarit – ku përfshihet jo vetëm shëndeti<ref>{{Cite web|website=merca2.es|title=La pedagogía terapéutica crece a pesar de la incertidumbre en educación|url=https://www.merca2.es/pedagogia-terapeutica-crece/|access-date=14 nëntor 2018|language=es}}</ref> dhe ushqimi i të vegjëlve, por faktorë të tillë si lloji i ndërveprimit social dhe mjedisi që i rrethon; Fëmijët që përjetojnë stres ekstrem në vitet e tyre të hershme mund të ndikohen përgjithmonë dhe në mënyrë të pafavorshme në funksionimin e trurit, mësimin dhe kujtesën. ” (1998, f. 50). Në këtë mënyrë, është e nevojshme të forcohet fëmija duke i ofruar arsim cilësor, në mënyrë që ai të zhvillojë çdo aftësi të tij, duke marrë parasysh dobësitë e tij, duke e ndihmuar atë për t'i forcuar dhe përmirësuar ato, megjithatë edukimi është. të manipuluara nga faktorë të ndryshëm si socio-politik dhe ekonomik, për këtë arsye, disa qendra janë të destinuara vetëm për kujdesin e fëmijëve pa ofruar asnjë lloj trajnimi, me qëllim që të lejojnë nënat të punojnë.<ref>{{Cite journal|last=Aliño Santiago|first=Miriam|date=2007|title=La edad preescolar como momento singular del desarrollo humano|journal=Revista Cubana de Pediatría|lang=es}}</ref> Në këtë mënyrë, në nenin 78 të kushtetutës politike, u vendos natyra e detyrueshme e arsimit parashkollor, por në disa institucione, veçanërisht ato publike, nuk garantojnë efektivitetin e tij dhe vetëm ata njerëz që kanë para mund të hyjnë në arsimin parashkollor, term i quajtur pabarazi. Nga kjo u bë e nevojshme krijimi i qendrave të kujdesit për foshnjat, duke marrë parasysh mbulimin e përhershëm të nevojave të çdo personi në funksionimin e trurit, të mësuarit dhe kujtesës. Krahas kësaj është e nevojshme që fëmija të forcohet duke i ofruar arsim cilësor, në mënyrë që ai të zhvillojë çdo aftësi të tij, duke marrë parasysh dobësitë e tij, duke e ndihmuar që t'i forcojë dhe përmirësojë ato. '''Stafi profesional''' Sfida më e madhe e edukimit të hershëm është sigurimi i një mjedisi adekuat për foshnjën, duke favorizuar zhvillimin e tij integral, për realizimin e tij është e nevojshme prania e personelit të kualifikuar për kryerjen e këtij aktiviteti, në mënyrë të tillë që një qëllim i Kjo fazë është për të krijuar një proces adekuat të mësimdhënies dhe mësimnxënies, në mënyrë që ata të lejohen të zhvillojnë kureshtjen e tyre në mënyrë që të mund të bëjnë zbulime të ndryshme, si pjesë themelore e kësaj faze, duke e quajtur mësuesin një lehtësues të dijes. Grupe të vogla djemsh dhe vajzash Për të ofruar një edukim të personalizuar dhe cilësor, është e nevojshme që edukatori t'i kushtojë vëmendje secilit prej foshnjave në mënyrë që të ndjekë dhe identifikojë secilën prej nevojave të tyre, duke kontribuar në përmirësimin e praktikës dhe duke e bërë mësimin më efektiv. === Mjedisi mësimor === Vajzat dhe djemtë mësojnë sipas mjedisit dhe atmosferës së krijuar nga mësuesi, në atë mënyrë që mjeti më i mirë i të mësuarit të jetë ndërveprimi dhe shkëmbimi me botën që i rrethon, në mënyrë të tillë që të merret parasysh mosha. për të kryer aktivitete të ndryshme sipas nevojave të fëmijëve dhe hapësirës së nevojshme për rekreacionin dhe zbulimin e tyre, si dhe sigurimin e elementeve të ndryshme, në mënyrë që ata të argëtohen dhe të eksplorojnë lirshëm duke marrë parasysh standardet e higjienës dhe kujdesin për secilin. prej tyre. "Mjetet e mendjes" është një kurrikulë e edukimit të fëmijërisë së hershme që përfshin skenarë të strukturuar të lojës imagjinare dhe aktiviteteve të tjera. Kjo kurrikulë synon të promovojë dhe përmirësojë vetë-rregullimin dhe aftësitë akademike të fëmijëve duke pasur një fokus të dyfishtë në zhvillimin e vetërregullimit dhe aftësive të tjera socio-emocionale në kontekstet arsimore. Një rishikim sistematik përmblodhi gjetjet e 6 studimeve të kryera në Shtetet e Bashkuara, të cilat përfshinin pjesëmarrjen e studentëve të të gjitha moshave, gjinive, etnive, statusit socio-ekonomik, aftësisë gjuhësore dhe arsimit special. Rezultatet tregojnë se kurrikula përmirësoi ndjeshëm aftësitë matematikore të fëmijëve në krahasim me kurrikulën e zakonshme. Po kështu, kurrikula duket se përmirëson vetë-rregullimin dhe shkrim-leximin, megjithatë, duke pasur parasysh numrin e vogël të studimeve të përfshira, si dhe mangësitë e tjera metodologjike, këto përfundime duhet të merren me kujdes, duke kërkuar më shumë kërkime cilësore.<ref>{{Cite web|last=Chukwudozie|first=A.|date=11 shtator 2018|title=El currículo de ‘Herramientas de la Mente’ mejora la autorregulación y habilidades académicas en la infancia.|url=http://scioteca.caf.com/handle/123456789/1264|access-date=3 dhjetor 2019|publisher=Caracas: The Campbell Collaboration|lang=es}}</ref> ==== Shpërndarja e kohës në varësi të foshnjës ==== Shpërndarja e kohës në qendrën e fëmijëve është një faktor që kërkon planifikim sipas karakteristikave, nevojave dhe interesave të djemve dhe vajzave. Prandaj, mësuesi ose kujdestari duhet të zgjedhë elementë të ndryshëm për të ndryshuar dhe përcaktuar aktivitete të ndryshme, në mënyrë që foshnjat të mos humbasin dëshirën për të mësuar dhe eksploruar aftësitë dhe njohuritë e tyre në mënyrë optimale, duke kërkuar alternativa të ndryshme mësimore, sipas nevojave të tyre. dhe shijet e tyre, duke nxitur interesin, prandaj këshillohet që jo vetëm të bëhen xhiro apo punë artizanale, është e nevojshme edhe të ndryshojnë në mënyrë që fëmija të ndjejë nevojën dhe dëshirën për të mësuar. == Arsimi fillor dhe familja == Thuhet se prindërit janë edukatorët e parë dhe prej tyre varet zhvillimi emocional dhe social i fëmijës, duke marrë parasysh shembullin që ata japin në situata të ndryshme, në mënyrë që fëmija të trajtojë me sukses problemet e paraqitura në jetë, është për Kjo do të thotë që prindërit duhet t'i japin fëmijëve të tyre dashuri, përzemërsi dhe mbi të gjitha një shembull të mirë, të shoqëruar me kujdesin dhe vëmendjen e kërkuar, në mënyrë që ata të fitojnë besim dhe të zhvillojnë plotësisht aftësitë e tyre. Megjithatë, një faktor tjetër i rëndësishëm në zhvillimin e tij është roli që luan mësuesi, duke udhëhequr jo vetëm fëmijët, por edhe prindërit.<ref>{{Citation|last=Sanchez|first=Marielba|date=2004|title=Educación inicial o preescolar: el niño y la niña menores de tres años. Algunas orientaciones a los docentes|journal=Educere|volume=8|number=27|lang=es}}</ref> Është e rëndësishme që fëmija të rritet dhe të zhvillohet në një bërthamë të qëndrueshme familjare që garanton zhvillimin e plotë të personalitetit të tij. === Roli i mësuesit === Lidhja midis prindërve dhe mësuesve është e rëndësishme për të krijuar një marrëdhënie plotësuese, për të identifikuar dhe njohur praktikat e duhura të prindërimit dhe për të promovuar procesin e forcimit të ndërgjegjësimit dhe identitetit kulturor. Për të kryer këtë punë, mësuesit kanë në dorë mjete, të tilla si leximet., foto, lojëra, shëtitje dhe vizita. Roli i edukatorit të fëmijërisë së hershme është shumë i rëndësishëm në të gjithë procesin edukativo-arsimor të fëmijëve, sepse jo vetëm që është i ngarkuar drejtpërsëdrejti të drejtojë mësimin e një grupi nxënësish, por edhe pjesën më të madhe të kohës e kalon me fëmijën, ndan, ndërvepron, dashuria u siguron fëmijëve mjete thelbësore në zhvillimin dhe të mësuarit e fëmijëve. Mësuesi/ja organizon kohën, hapësirën dhe marrëdhënien e tij/saj me fëmijën bazuar në objektivat edukative që ai/ajo dëshiron të arrijë. Kjo është arsyeja pse karakteristikat personale të secilit edukator, përvojat e tyre, mënyra e veçantë e bashkëveprimit me fëmijët, do të shënojnë në mënyrë unike të gjithë rrjetin e marrëdhënieve që krijohen në grup. ==== Të rriturit si ndërmjetës apo lehtësues i zhvillimit të fëmijëve 0 - 3 vjeç ==== Pjesëmarrja e të rriturve në kujdesin ndaj fëmijëve është thelbësore, pasi janë ata që japin udhërrëfyesin e zhvillimit optimal, për këtë njohuritë e tyre se si ta bëjnë këtë është thelbësore, sepse ata duhet ta ndihmojnë fëmijën, duke i dhënë njohuri të reja dhe duke e udhëhequr atë. në zbatimin e këtyre, një çështje vendimtare për zhvillimin e tij, qoftë në mënyrë negative apo pozitive, në këtë mënyrë, siguria emocionale duhet të forcohet duke përforcuar aspekte të tilla si vetëvlerësimi, në mënyrë që i rrituri të ketë të nevojshme. njohuri për të bërë punë të mirë në raport me fëmijët. Megjithatë, stimulimi i tepruar tek fëmijët mund të shkaktojë zhgënjim dhe pakënaqësi, për këtë arsye duhet të merren parasysh faktorë të tillë si disponimi për kryerjen e aktiviteteve të duhura, si dhe është e nevojshme që të mos kontrollohen së tepërmi veprimet e tyre, sepse disa Ndonjëherë është më mirë të lejojeni atë të eksplorojë dhe të mësojë nga situatat dhe mjedisi. shume mire == Tre vitet e para në jetën e djalit dhe vajzës == Në këtë fazë është e nevojshme të sigurohet përkëdhelje dhe dashuri përmes demonstrimeve të ndryshme, si përkëdheljet apo puthjet, përveç ndarjes së hapësirave për rekreacion dhe lojë me foshnjën, kjo i mundëson të zhvillojnë aftësitë e tyre në maksimum duke paraqitur zhvillimin fizik. dhe të përshtatshme. Zhvillimi i inteligjencës ndodh kur fëmija njeh dhe diskriminon situata të ndryshme, duke zhvilluar aftësi si p.sh : aftësia për të bashkërenduar informacionin, të mësuarit për të dalluar kohën, hapësirën dhe shansin, aftësinë për t'u sjellë sipas objektivave të caktuara, prandaj sipas Piaget, zhvillimi i fëmijëve ndahet në faza të ndryshme, të cilat janë: * Nënstadi 1. Përdorimi i reflekseve: Djali ose vajza i vë në praktikë të gjitha reflekset e tij ose të saj, thith, vëzhgon. * Nënstadi 2. Reagimet primare rrethore: Djali ose vajza riprodhojnë gjërat që i ka bërë për herë të parë më parë në mënyrë të rastësishme. Fëmija bën gjëra me trupin e tij: thith gishtin, eksploron mjedisin e tij më sistematikisht në mënyrë vizuale dhe prekëse.<ref>{{Citation|last=Sanchez|first=Marielba|date=2004|title=Educación inicial o preescolar: el niño y la niña menores de tres años. Algunas orientaciones a los docentes|journal=Educere|volume=8|number=27|lang=es}}</ref> * Nënstadi 3. Reaksionet rrethore dytësore: Fillon veprimi i qëllimshëm. Më parë ai përsëriste veprime për kënaqësinë e vetë veprimit, tani ai fillon të interesohet për rezultatin e veprimeve të tij. == Edukimi në fëmijërinë e hershme: e drejtë apo domosdoshmëri? == {{Shiko gjithashtu|Arsimi parashkollor}} Edukimi në fëmijërinë e hershme kuptohet si një nevojë në shoqëri që përfshin zhvillimin social dhe emocional të individëve të saj, në mënyrë të tillë që të marrë praktikat edukative si burimin e saj kryesor; megjithatë, kjo ka bërë që të konsiderohet se ndiqet jashtë familja, për shkak të aktiviteteve të ndryshme që kryejnë prindërit, duke penguar zhvillimin në mënyrë harmonike dhe të përshtatshme për nevojat e foshnjës.<ref>{{Cite journal|last=Vila|first=Ignasi|date=2000|title=Aproximación a la educación infantil: características e implicaciones educativas|journal=REVISTA IBEROAMERICANA DE EDUCACION|lang=es}}</ref> Për më tepër, është konteksti ai që përcakton aksesin në kushte të mira jetese si dhe arsimin, prandaj arsimi në zonat rurale është i ndryshëm nga ai në qytete, sepse fëmijët e arsimuar në qytete kërkojnë kontroll më të madh në çdo aktivitet të tij, duke shmangur zhvillimin e fëmijërisë së lirë, në këtë mënyrë edukimi duhet të jetë një e drejtë që garanton zhvillimin e plotë të fëmijërisë së përshtatshme për secilën nga situatat. === Edukimi në fëmijërinë e hershme dhe fëmijëria e familjeve të pafavorizuara === Edukimi i fëmijërisë së hershëm ka ardhur si rezultat i nevojës për kujdes ndaj fëmijëve, në veçanti, të fëmijëve të prindërve punëtorë pa kohë të mjaftueshme për t'u kujdesur për ta gjatë ditës. Kjo është arsyeja pse vetëm familjet që kishin para mund të kishin qasje në këtë lloj shërbimi, duke përjashtuar kështu familjet me burime të pakta, duke e bërë atë shpeshherë të perceptohet si një kontekst joformal më shumë sesa formal, duke ulur rëndësinë e tij të dukshme në mbështetje dhe përkrahje të praktikave arsimore për fëmijët, për grupmoshën 0 deri 6 vjeç. Në këtë mënyrë, fjala "edukuar" i referohet ndërtimit të aftësive dhe kompetencave që lejojnë fëmijën të zhvillohet optimalisht në shoqëri gjë që nuk është akumulim i njohurive për një numër të madh gjërash dhe teorish që shpjegojnë çdo situatë. Prandaj, është e rëndësishme pjesëmarrja në qendrat arsimore, pasi ato lejojnë zhvillimin e aftësive sociale dhe përshtatjen më të mirë në klasat e mëvonshme në shkollë, kolegj dhe institucione tjera arsimore. ==== Edukimi në fëmijërinë e hershme: një formë e mbështetjes sociale ==== Edukimi shkon përtej aspekteve mësimore, pasi ndërtimi i vlerave morale është më i rëndësishëm, një komponent në të cilin duhet të përfshihet jo vetëm mësuesi, por edhe familja, ndonëse është e njohur fakti që familja i shmanget gjithnjë e më shumë këtij roli themelor. e gjithë barra mbi mësuesin dhe shkollën, por konteksti shkollor nuk i plotëson të gjitha këto nevoja të pranishme tek fëmijët dhe të rinjtë, gjë që e bën të domosdoshme praninë e rolit të familjes, për këtë arsye, edukimi sot përfshin sfida, si p.sh. si përballë pranisë së mediave magnetike të cilat ndikojnë në zhvillimin dhe edukimin e individit. Në këtë mënyrë, edukimi në fëmijërinë e hershme bëhet një domosdoshmëri, për këtë është e nevojshme që shkolla dhe familja të ruajnë lidhjet për përmirësimin e praktikave, për të negociuar objektivat dhe synimet që duan të marrin në trajnimin individual, në këtë mënyrë. është e nevojshme të sqarohet se konteksti familjar ndikon shumë në proceset e individualizimit dhe socializimit, duke lënë mënjanë stereotipet dhe paragjykimet, të cilat mund të ndikojnë negativisht në këtë proces, duke ofruar një burim zhvillimi të komunitetit nëpërmjet zbatimit të projekteve dhe aktiviteteve kolektive. modifikojnë ndërgjegjet dhe shfaqin aspektet pozitive të edukimit të fëmijërisë. == Bazat themelore pedagogjike == Gjëja absolutisht thelbësore në mësimin e [[Aftësia|aftësive]] është se duhet të jetë nën kontrollin e një ekzekutuesi të aftë dhe të trajnuar posaçërisht për të motivuar në thelb fëmijën, pasi një aftësi është shumë e vështirë për t'u mësuar për ta zotëruar, dhe për këtë arsye fëmija duhet vetëm të praktikojë dhe praktikojë., në mënyrë që çdo gjë që ai bën të dalë ashtu siç dëshiron që gjërat të jenë. Duhet bërë një ekzaminim i ndërgjegjes për të ditur nëse kjo punë si pedagog mund të përmbushet plotësisht. Të jesh mësues dhe veçanërisht për të rinj të tillë është një detyrë e vështirë, e cila kërkon të vendosësh veten në situatat më ekstreme dhe të mbështesësh fëmijën në çdo gjë që ka nevojë; Shumë herë do të na duhet të shohim raste vërtet ekstreme, ku fëmijët janë ata që preken, pasi për shkak të mungesës së kujdesit dhe burimeve, ata nuk mund të zhvillohen si njerëz socialë dhe gjithmonë do të pengohen të shfaqin ndjenjat e tyre ndaj njerëzve të tjerë. Duhet të jeni plotësisht të sigurt për atë që dëshironi të bëni, vetëbesimi do ta bëjë pedagogun personazhin ideal për fëmijët. Duke kërkuar që djemtë dhe vajzat të tregojnë gjithçka që ndjejnë dhe gjithçka që i rrethon, por pedagogu duhet që në takimin e parë me nxënësin të përpiqet të tregojë gjithë përzemërsinë, dashurinë dhe mirëkuptimin e tij ndaj fëmijëve, pasi të gjithë ata shprehen në mënyra të ndryshme, jo të gjithë do t'i thonë gjërat ashtu siç janë. Me këtë nuk i referohemi faktit se mësuesi apo edukatori është një model i përsosur, që duhet t'i përmbahet çdo gjëje që i imponohet, por që përmes njohurive të marra të krijohet një mënyrë për të bashkuar dhe ndihmuar fëmijët. mbushini me lumturi, dashuri dhe mirëkuptim. * Mënyra se si e trajtoni fëmijën është thelbësore, pasi që nga përshtypja e parë fëmija do ta dijë nëse mund t'ju besojë*. Kthehuni në të kaluarën dhe kujtoni ata mësues që me mençuri dhe durim dinin se çfarë t'u thoshin nxënësve të tyre. Këtu ka rëndësi qëndrimi, ndërveprimi mësues-nxënës është i rëndësishëm pasi ato krijojnë lidhje besimi dhe nxënësi (fëmija) do të jetë më i qetë dhe do të jetë një person që i beson vetes dhe të tjerëve. Është e rëndësishme që edukatori të krijojë një mjedis të favorshëm për nxënësit e tij, prandaj është e nevojshme që të ketë një zonë që plotëson të gjitha nevojat e fëmijëve, nga lodrat e deri te mjetet shkollore; Nëse është një vend i ngrohtë dhe mikpritës, fëmija ka të ngjarë të ndihet rehat dhe të kënaqet duke shkuar atje. Kjo zonë duhet t'u sigurojë atyre gjithë sigurinë dhe qetësinë, pasi ata janë qenie kompulsive dhe reagojnë shpejt në të gjitha situatat, duke lënduar në mënyrë të pandërgjegjshme shokët e klasës. == Didaktika në klasë == {{Shiko gjithashtu|Didaktika|Klasa mësimore}} * Nëpërmjet aktiviteteve didaktike dhe rekreative lehtësohet mësimi, pasi nëpërmjet aktiviteteve në të cilat argëtohen, fitojnë njohuri dhe që nga ai moment do të mësojnë t'i bëjnë gjërat me më shumë entuziazëm. * Fëmijët e vegjël janë aktivë dhe energjikë, prandaj pedagogu gjatë ushtrimit të karrierës duhet ''t'u sigurojë fëmijëve hapësirën e duhur për të lëvizur lirshëm, si dhe do të përjetojnë aktivitete të reja si kërcime, vrapim etj.'' * Zbatimi i lojërave zbavitëse jashtë klasës do t'i lejojë fëmijës të gjejë jashtë, një vend ku mund të zhvillojë plotësisht aftësitë e tij. * Aktivitetet artistike e ndihmojnë fëmijën të integrohet me moshatarët e tij dhe e ndihmojnë atë të çlirojë ngarkesat e tij emocionale.Po kështu fëmija do të mësojë se me ndihmën e moshatarëve të tij gjërat mund të bëhen më mirë. * Kur fëmijët janë të fokusuar në aktivitete të përshtatshme dhe të këndshme, do të ketë më pak situata të çrregullta. Edukatori duhet të planifikojë gjithmonë aktivitete që përfshijnë të gjithë fëmijët dhe i bëjnë ata të zënë kohën e tyre, në mënyrë që të mos krijohet çrregullim. * Ndihma për të organizuar klasën mund të jetë një detyrë vërtet argëtuese për fëmijët, atje ata do të mësojnë se të gjitha gjërat kanë një rregull dhe vendosja e tyre në vendin e tyre është më e mira. Formimi i grupeve për t'u organizuar çdo ditë do të krijojë përkushtim dhe përgjegjësi. * Kryerja e shfaqjeve<ref>{{Cite web|last1=Rodríguez|first1=Vergara|last2=Montero|first2=Guerrero|year=2019|title=El Teatro como Estrategia Didáctica para Fortalecer la Oralidad|url=https://repositorio.cuc.edu.co/bitstream/handle/11323/6002/El%20teatro%20como%20estrategia%20did%C3%A1ctica%20para%20fortalecer%20la%20oralidad.pdf?sequence=1&isAllowed=y#:~:text=Por%20esta%20raz%C3%B3n%2C%20el%20teatro,la%20rutina%20de%20la%20clase.|lang=es|access-date=22 janar 2024|archive-date=3 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703051022/https://repositorio.cuc.edu.co/bitstream/handle/11323/6002/El%20teatro%20como%20estrategia%20did%C3%A1ctica%20para%20fortalecer%20la%20oralidad.pdf?sequence=1&isAllowed=y#:~:text=Por%20esta%20raz%C3%B3n%2C%20el%20teatro,la%20rutina%20de%20la%20clase.|url-status=dead}}</ref>, kërcimi dhe këndimi do të formojnë qenie pjesëmarrëse dhe shoqërore, të cilët në të njëjtën kohë do të ndihen të lumtur duke bërë këto aktivitete. * Planifikoni një ditë leximi, ku fëmijët të kenë mundësinë të sjellin historitë e tyre të preferuara dhe t'i ndajnë ato me shokët e klasës. == Përfundim == Me pak fjalë, pedagogjia e fëmijërisë nuk është vetëm [[Mësimdhënia|mësimdhënie]] për hir të mësimdhënies, por edhe siguria e fëmijëve, dhënia e dashurisë, ndërgjegjësimi për ta dhe njohja e asaj që duan dhe kanë nevojë. Siç kemi dëgjuar tashmë shumë, fëmijët janë e ardhmja, ata janë njerëzit që do të transformojnë dhe ndryshojnë botën. Ne duhet t'u japim atyre mjetet thelbësore për të mësuar, për t'i dëgjuar dhe për të mësuar prej tyre. == Shih edhe == * [[Fëmijëria]] * [[Pedagogjia]] * [[Arsimi parashkollor]] * [[Psikologjia e fëmijërisë]] * [[Pedagogjia parashkollore]] == Referime == [[Kategoria:Disiplina pedagogjike]] [[Kategoria:Fëmijëri]] rd9e0iglumkk6fx87kbdhhz0rft5lpu 0 351984 2980890 2650896 2026-05-15T18:47:11Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Qendër vakti]] te [[Kuzhina ushqimore]] pa lënë një ridrejtim 2650869 wikitext text/x-wiki Nje '''kuzhinë supe''', '''kuzhinë ushqimi''' ose '''qendër vakti''' eshte nje vend ku [[Uria|te uriturve]] i sherbehet [[Ushqimi|ushqim]] zakonisht falas ose ndonjehere nen [[Çmimi|çmimin]] mesatar te tregut. Zakonisht te gjendura ne lagjet e varfra, kuzhinat e supes kane staf nga organizata [[Vullnetarizmi|vullnetaresh]], si grupe kishash ose komunitetesh. Kuzhinat e supes e marrin ushqimin nga [[bankat ushqimore]] falas ose me cmim te ulet, sepse konsiderohen si [[Organizata e bamirësisë|organizata bamiresie,]] gje qe e ben me te lehte per to qe te ushqejne njerezit e shumte qe kerkojne sherbimet e tyre. 0desyb7a2hkx9fjk68mpz6ryqcqu31r 2980891 2980890 2026-05-15T18:47:41Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Bamirësi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980891 wikitext text/x-wiki Nje '''kuzhinë supe''', '''kuzhinë ushqimi''' ose '''qendër vakti''' eshte nje vend ku [[Uria|te uriturve]] i sherbehet [[Ushqimi|ushqim]] zakonisht falas ose ndonjehere nen [[Çmimi|çmimin]] mesatar te tregut. Zakonisht te gjendura ne lagjet e varfra, kuzhinat e supes kane staf nga organizata [[Vullnetarizmi|vullnetaresh]], si grupe kishash ose komunitetesh. Kuzhinat e supes e marrin ushqimin nga [[bankat ushqimore]] falas ose me cmim te ulet, sepse konsiderohen si [[Organizata e bamirësisë|organizata bamiresie,]] gje qe e ben me te lehte per to qe te ushqejne njerezit e shumte qe kerkojne sherbimet e tyre. [[Kategoria:Bamirësi]] b1imj96uh7f6ij9b0ofqnyjh63cz3d8 2980892 2980891 2026-05-15T18:48:35Z Leutrim.P 113691 2980892 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MontrealSoupKitchen1931.jpg|parapamje|Një kuzhinë për të varfrit, Montreal, Kebek, Kanada, 1931.]] Nje '''kuzhinë supe''', '''kuzhinë ushqimi''' ose '''qendër vakti''' eshte nje vend ku [[Uria|te uriturve]] i sherbehet [[Ushqimi|ushqim]] zakonisht falas ose ndonjehere nen [[Çmimi|çmimin]] mesatar te tregut. Zakonisht te gjendura ne lagjet e varfra, kuzhinat e supes kane staf nga organizata [[Vullnetarizmi|vullnetaresh]], si grupe kishash ose komunitetesh. Kuzhinat e supes e marrin ushqimin nga [[bankat ushqimore]] falas ose me cmim te ulet, sepse konsiderohen si [[Organizata e bamirësisë|organizata bamiresie,]] gje qe e ben me te lehte per to qe te ushqejne njerezit e shumte qe kerkojne sherbimet e tyre. == Shiko edhe == * [[Banka ushqimore]] == Burime == [[Kategoria:Bamirësi]] 60xt2p8qnhnvct4ajs83mt1hnsir1nm 0 351985 2980886 2650870 2026-05-15T18:46:00Z Leutrim.P 113691 2980886 wikitext text/x-wiki [[Skeda:COMREL at Boston food bank 150316-N-GG458-042.jpg|parapamje|Vullnetarët rendisin ushqimin në Bankën e Ushqimit të Bostonit të Madh.]] Një '''bankë ushqimore''' është një [[Organizata jofitimprurëse|organizatë jofitimprurëse]] dhe [[Organizata e bamirësisë|bamirëse]] që mbledh [[Ushqimi|ushqim]] për t'ua shpërndarë atyre që kanë vështirësi në blerjen e mjaftueshme për të shmangur urinë, zakonisht përmes ndërmjetësve si dyqanet e ushqimit dhe kuzhinat e supës. Disa banka ushqimore shpërndajnë ushqim direkt. Banka e Ushqimit e Shën Marisë ishte banka e parë e ushqimit në botë, e themeluar në SHBA në vitin 1967. Që atëherë, mijëra janë krijuar në të gjithë botën. Në Evropë, numri i tyre u rrit me shpejtësi pas rritjes globale të çmimit të ushqimit që filloi në fund të vitit 2006, dhe veçanërisht pasi kriza financiare e vitit 2008 filloi të përkeqësonte kushtet ekonomike për ata me të ardhura të ulëta. Po kështu, inflacioni dhe kriza ekonomike e viteve 2020 kanë shtyrë në mënyrë eksponenciale konsumatorët me të ardhura të ulëta dhe madje edhe disa të klasës së mesme që të paktën pjesërisht të marrin ushqimin e tyre. Rritja e bankave të ushqimit është mirëpritur nga komentuesit që i shohin ato si shembuj të qytetarisë aktive dhe të kujdesshme. Akademikë dhe komentues të tjerë kanë shprehur shqetësim se rritja e bankave të ushqimit mund të gërryejë mbështetjen politike për ofrimin e mirëqenies. Studiuesit kanë raportuar se në disa raste bankat e ushqimit mund të jenë joefikase krahasuar me mirëqenien shtetërore. Individët në zonat me të ardhura të ulëta në Shtetet e Bashkuara që varen nga bankat e ushqimit shpesh marrin ushqime që janë shumë të përpunuara dhe me pak lëndë ushqyese. Në Shtetet e Bashkuara, varësia nga bankat e ushqimit ka çuar në një rritje të obezitetit dhe diabetit brenda komunitetit të pasigurt ushqimor. Individët e pasigurt ushqimor që jetojnë në komunitete me të ardhura të ulëta përjetojnë shkallë më të lartë të sëmundjeve kronike, duke çuar në kosto të kujdesit shëndetësor të cilat krijojnë më shumë vështirësi financiare. Duke filluar nga pranvera e vitit 2025, u bë edhe më e vështirë për njerëzit në Shtetet e Bashkuara që varen nga bankat e ushqimit të marrin ushqim ushqyes. Administrata Trump shkurtoi 500 milionë dollarë ose rreth 25 përqind më pak se ajo që u mor nga bankat e ushqimit nga Programi i Ndihmës Ushqimore Emergjente në vitin 2024. Plus, në verën e vitit 2025, Presidenti Trump nënshkroi në ligj shkurtimin më të madh të kuponave të ushqimit (SNAP) në historinë e programit. == Shiko edhe == * [[Organizata jofitimprurëse]] * [[Organizata e bamirësisë]] == Burime == py4kv7fi67s751iirfjq9e8esykowsf 2980887 2980886 2026-05-15T18:46:15Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Bankat ushqimore]] te [[Banka ushqimore]] pa lënë një ridrejtim 2980886 wikitext text/x-wiki [[Skeda:COMREL at Boston food bank 150316-N-GG458-042.jpg|parapamje|Vullnetarët rendisin ushqimin në Bankën e Ushqimit të Bostonit të Madh.]] Një '''bankë ushqimore''' është një [[Organizata jofitimprurëse|organizatë jofitimprurëse]] dhe [[Organizata e bamirësisë|bamirëse]] që mbledh [[Ushqimi|ushqim]] për t'ua shpërndarë atyre që kanë vështirësi në blerjen e mjaftueshme për të shmangur urinë, zakonisht përmes ndërmjetësve si dyqanet e ushqimit dhe kuzhinat e supës. Disa banka ushqimore shpërndajnë ushqim direkt. Banka e Ushqimit e Shën Marisë ishte banka e parë e ushqimit në botë, e themeluar në SHBA në vitin 1967. Që atëherë, mijëra janë krijuar në të gjithë botën. Në Evropë, numri i tyre u rrit me shpejtësi pas rritjes globale të çmimit të ushqimit që filloi në fund të vitit 2006, dhe veçanërisht pasi kriza financiare e vitit 2008 filloi të përkeqësonte kushtet ekonomike për ata me të ardhura të ulëta. Po kështu, inflacioni dhe kriza ekonomike e viteve 2020 kanë shtyrë në mënyrë eksponenciale konsumatorët me të ardhura të ulëta dhe madje edhe disa të klasës së mesme që të paktën pjesërisht të marrin ushqimin e tyre. Rritja e bankave të ushqimit është mirëpritur nga komentuesit që i shohin ato si shembuj të qytetarisë aktive dhe të kujdesshme. Akademikë dhe komentues të tjerë kanë shprehur shqetësim se rritja e bankave të ushqimit mund të gërryejë mbështetjen politike për ofrimin e mirëqenies. Studiuesit kanë raportuar se në disa raste bankat e ushqimit mund të jenë joefikase krahasuar me mirëqenien shtetërore. Individët në zonat me të ardhura të ulëta në Shtetet e Bashkuara që varen nga bankat e ushqimit shpesh marrin ushqime që janë shumë të përpunuara dhe me pak lëndë ushqyese. Në Shtetet e Bashkuara, varësia nga bankat e ushqimit ka çuar në një rritje të obezitetit dhe diabetit brenda komunitetit të pasigurt ushqimor. Individët e pasigurt ushqimor që jetojnë në komunitete me të ardhura të ulëta përjetojnë shkallë më të lartë të sëmundjeve kronike, duke çuar në kosto të kujdesit shëndetësor të cilat krijojnë më shumë vështirësi financiare. Duke filluar nga pranvera e vitit 2025, u bë edhe më e vështirë për njerëzit në Shtetet e Bashkuara që varen nga bankat e ushqimit të marrin ushqim ushqyes. Administrata Trump shkurtoi 500 milionë dollarë ose rreth 25 përqind më pak se ajo që u mor nga bankat e ushqimit nga Programi i Ndihmës Ushqimore Emergjente në vitin 2024. Plus, në verën e vitit 2025, Presidenti Trump nënshkroi në ligj shkurtimin më të madh të kuponave të ushqimit (SNAP) në historinë e programit. == Shiko edhe == * [[Organizata jofitimprurëse]] * [[Organizata e bamirësisë]] == Burime == py4kv7fi67s751iirfjq9e8esykowsf 2980888 2980887 2026-05-15T18:46:28Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Bamirësi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980888 wikitext text/x-wiki [[Skeda:COMREL at Boston food bank 150316-N-GG458-042.jpg|parapamje|Vullnetarët rendisin ushqimin në Bankën e Ushqimit të Bostonit të Madh.]] Një '''bankë ushqimore''' është një [[Organizata jofitimprurëse|organizatë jofitimprurëse]] dhe [[Organizata e bamirësisë|bamirëse]] që mbledh [[Ushqimi|ushqim]] për t'ua shpërndarë atyre që kanë vështirësi në blerjen e mjaftueshme për të shmangur urinë, zakonisht përmes ndërmjetësve si dyqanet e ushqimit dhe kuzhinat e supës. Disa banka ushqimore shpërndajnë ushqim direkt. Banka e Ushqimit e Shën Marisë ishte banka e parë e ushqimit në botë, e themeluar në SHBA në vitin 1967. Që atëherë, mijëra janë krijuar në të gjithë botën. Në Evropë, numri i tyre u rrit me shpejtësi pas rritjes globale të çmimit të ushqimit që filloi në fund të vitit 2006, dhe veçanërisht pasi kriza financiare e vitit 2008 filloi të përkeqësonte kushtet ekonomike për ata me të ardhura të ulëta. Po kështu, inflacioni dhe kriza ekonomike e viteve 2020 kanë shtyrë në mënyrë eksponenciale konsumatorët me të ardhura të ulëta dhe madje edhe disa të klasës së mesme që të paktën pjesërisht të marrin ushqimin e tyre. Rritja e bankave të ushqimit është mirëpritur nga komentuesit që i shohin ato si shembuj të qytetarisë aktive dhe të kujdesshme. Akademikë dhe komentues të tjerë kanë shprehur shqetësim se rritja e bankave të ushqimit mund të gërryejë mbështetjen politike për ofrimin e mirëqenies. Studiuesit kanë raportuar se në disa raste bankat e ushqimit mund të jenë joefikase krahasuar me mirëqenien shtetërore. Individët në zonat me të ardhura të ulëta në Shtetet e Bashkuara që varen nga bankat e ushqimit shpesh marrin ushqime që janë shumë të përpunuara dhe me pak lëndë ushqyese. Në Shtetet e Bashkuara, varësia nga bankat e ushqimit ka çuar në një rritje të obezitetit dhe diabetit brenda komunitetit të pasigurt ushqimor. Individët e pasigurt ushqimor që jetojnë në komunitete me të ardhura të ulëta përjetojnë shkallë më të lartë të sëmundjeve kronike, duke çuar në kosto të kujdesit shëndetësor të cilat krijojnë më shumë vështirësi financiare. Duke filluar nga pranvera e vitit 2025, u bë edhe më e vështirë për njerëzit në Shtetet e Bashkuara që varen nga bankat e ushqimit të marrin ushqim ushqyes. Administrata Trump shkurtoi 500 milionë dollarë ose rreth 25 përqind më pak se ajo që u mor nga bankat e ushqimit nga Programi i Ndihmës Ushqimore Emergjente në vitin 2024. Plus, në verën e vitit 2025, Presidenti Trump nënshkroi në ligj shkurtimin më të madh të kuponave të ushqimit (SNAP) në historinë e programit. == Shiko edhe == * [[Organizata jofitimprurëse]] * [[Organizata e bamirësisë]] == Burime == [[Kategoria:Bamirësi]] h5eikec1grou3l09npncpqgm2v9k1ir 0 352315 2981022 2975897 2026-05-15T20:24:54Z ~2026-29285-03 187566 2981022 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | birth_name = Iljir Čapuni | name = Ilir Çapuni | native_name = | native_name_lang = | image = | caption = | birth_place = [[Tivar]], Montenegro | birth_date = {{birth year and age|1978}} | death_date = | death_place = | citizenship = {{hlist|Montenegro}} | field = [[Computer science]], [[realible computation]] | work_institution = {{Plainlist| * [[Universiteti Barleti]] * [[University of New York Tirana]] * [[Epoka University ]], [[Universiteti i Malit të Zi]]}} | education = [[Universiteti i Malit të Zi]] ([[Diploma in Mathematics]])<br />[[Boston University]] [[PhD]] | doctoral_advisor = [[Peter Gacs]]<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=23733}}</ref> | thesis_title = | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_students = | known_for = | prizes = | spouse = | children = 4 | website = }} '''Ilir Çapuni''' (1978, [[Tivari|Tivar]]) është inxhinier shqiptar dhe profesor i shkencave kompjuterike nga [[Mali i Zi]].<ref>{{Cite web|last=Ulqin|first=I.|date=2023-11-22|title=Kumtesë për media: Dr Ilir Çapuni deputet në Parlamentin e Malit të Zi|url=https://ul-info.com/kumtese-per-media-dr-ilir-capuni-deputet-ne-parlamentin-e-malit-te-zi/|access-date=2024-03-27|website=Ulcinj info|language=sq}}</ref> == Biografia == Ilir Çapuni ka lindur në vitin 1978 në Tivar. Shkollën fillore dhe të mesme i kreu në Ulqin. Arsimin e lartë e kreu në Universitetin e Malit të Zi në Fakultetin e Shkencave në Podgoricë. Doktoroi në shkenca kompjuterike në vitin 2012 në Universitetin prestigjioz të Bostonit.<ref>{{Cite web|last=Camaj|first=Albert|date=2023-11-22|title=MALESIA.ORG - Tuz, Malësi - Dr Ilir Çapuni deputet në Parlamentin e Malit të Zi|url=http://www.malesia.org/2023/11/22/dr-ilir-capuni-deputet-ne-parlamentin-e-malit-te-zi/|access-date=2024-03-27|website=MALESIA.ORG - Tuz, Malësi|language=sq}}</ref> Në vitin 1998 themeloi gazetën e pavarur në gjuhën shqipe “Kronika”, ku punoi si drejtues dhe kryeredaktor. Nga viti 2003 deri në vitin 2006 ka punuar si asistent në Fakultetin e Shkencave Natyrore dhe Matematikës në Mal të Zi dhe të njëjtën gjë ka bërë edhe në Boston. Prej vitit 2013 punon në Tiranë si profesor i teknologjisë së informacionit. Iliri drejtoi Qendrën për Kërkime të Avancuara Kompjuterike në Universitetin e New York-ut në Tiranë. Nga viti 2019 deri në vitin 2021 ka qenë ligjërues i jashtëm në Universitetin e Malit të Zi. Ai është një zhytës aktiv dhe instruktor zhytjeje, ku mori pjesë dhe drejtoi disa ekspedita nënujore në të cilat u zbuluan dhe u hulumtuan anije të fundosura me rëndësi të madhe historike. Një prej tyre është luftanija Regina Margherita, anija Brindisi, Pozsony, Andrassy, Po etj.<ref>{{Cite web|date=2021-11-12|title=Biografia e nënkryetarëve dhe e sekretarit të përgjithshëm të Forcës së Re Demokratike|url=http://tvteuta.com/biografia-e-nenkryetareve-dhe-e-sekretarit-te-pergjithshem-te-forces-se-re-demokratike/|access-date=2024-03-27|website=TVTeuta|language=sq}}</ref> Nga viti 2017-2021 mbajti funksionin e Drejtorit politik të Forcës së Re Demokratike, kurse nga viti 2018-2021 ishte kryetar i Kuvendit të Komunës Ulqin. Rolin e këshilltarit në Kuvendin Komunal të [[Komuna e Ulqinit|Komunës së Ulqinit]] e ushtron edhe sot e kësaj dite<ref>{{Cite web|title=Aktualitete, Prof. dr Ilir Çapuni zgjedhet kryetar i Kuvendit komunal të Ulqinit|url=http://www.ul-gov.me/Aktualitete/3731/Prof-dr-Ilir-apuni-zgjedhet-kryetar-i-Kuvendit.shtml|access-date=2025-02-19|website=www.ul-gov.me|language=en}}</ref>. Ushtron detyrën e deputetin që nga nëntori i vitit 2023 pranë Aleancës Shqiptare.<ref>{{Cite web|title=Index of /upload/docs/|url=https://fshaik.umb.edu.al/upload/docs/|access-date=2024-11-09|website=fshaik.umb.edu.al|archive-date=9 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241109094006/https://fshaik.umb.edu.al/upload/docs/|url-status=dead}}</ref> Drejton disa projekte të mëdha në industri dhe akademi. Është njëri nga themeluesit e konferencës IEEE Balkancom dhe merr pjesë në Bordin Drejtues të saj<ref>{{Cite web|title=BalkanCom 2025 - Eighth International Balkan Conference on Communications and Networking - Piraeus, Greece, June 17-20, 2025|url=https://www.balkancom.info/2025/|access-date=2025-02-19|website=BalkanCom 2025-Eighth International Balkan Conference on Communications and Networking|language=en}}</ref>. == Shih edhe == * [[Shqiptarët në Mal të Zi]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * https://www.cdm.me/english/ilir-capuni-member-of-parliament-of-montenegro/ * https://tvboin.com/25/04/2018/ilir-capuni-kryetar-i-ri-i-kuvendit-te-ulqinit/ * https://scholar.google.com/citations?user=RmV1ObgAAAAJ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240327224526/https://scholar.google.com/citations?user=RmV1ObgAAAAJ |date=27 mars 2024 }} [[Kategoria:Lindje 1978]] [[Kategoria:Njerëz nga Tivari]] [[Kategoria:Shqiptarë të Malit të Zi]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Malit të Zi]] [[Kategoria:Profesorë të Universitetit të Malit të Zi]] 63p4awp1gzk0amdjwd7jajd6sqzsdkk 0 353171 2980878 2655790 2026-05-15T18:40:48Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Banesa përdhese dhe kulla e Zef Ndocajt në Kodër Spaç]] te [[Banesa përdhesë dhe kulla e Zef Ndocajt në Kodër Spaç]] pa lënë një ridrejtim 2655687 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Banesa e Zef Ndocajt është shpallur Monument Kulture nga Ministria e Arsimit dhe Kulturës në vitin 1973.Kjo banesë ashtu sikurse edhe të tjera të krahinës së Mirditës, kane veçanti dalluese tiparet e qarta mbrojtëse dhe mënyra e realizimit të tyre.  Qëllimit kryesor, sigurimit të një jetese të mbrojtur, i nënshtrohet gjithçka: trualli, skema kompozicionale e banesës me kthina të vendosura në lartësi, formulimi arkitektonik I jashtëm me masa të mbyllura, futja e shkallëve brenda, porta, streha e çatisë, etj. Banesat e fortifikuara zakonisht janë të ndërtuara në pozicione të mbrojtura ndërsa elementët tipologjike e funksionale si dhe ato konstruktive arkitektonike e dekorative, janë të ngjashme me ato të banesave të fortifikuara të Matit. Disa veçanti paraqesin ndërtesat e fortifikuara në « bajrakët » e tjerë të Mirditës, Orosh dhe Spaç  si Banesa përdhese dhe kulla e Zef Ndocajt në fshatin Kodër Spaç dhe Banesa e Prend Lleshit në fshatin Mashtërkor. Kullat janë ndërtuar kryesisht nga familje të fuqishme dhe të tilla quhen ato me 2 kate. Kulla mund të ketë tre, katër ose më shumë oda. Atje ku mungon kasollja, oda përdhese përdoret për bagëtinë. Një shkallë e ngushte posa hyn tek dera të shpie në odën e burrave ku priten miqtë dhe ku qëndron oxhaku. Oda nuk ka shumë mobilie, nëpër kënde është shtrirë ndonjë mutaf ose ndonjë lëkurë deleje, andej-këndej, nëpër odë sheh shkaminj trekëndësh e të shkurtër, ndonjë fron të moçëm të skalitur dhe fort të bukura dhe ndonjë sënduk të vjetër të skalitur. Në qoshen e këndit mund të vësh re ndonjë cung druri, i cili përdoret në vend të jastëkut. Në të dyja anët e oxhakut dhe në mur mbi dy këndet janë kamaret të mbyllura në dërrase të skalitur, kanë pamje të bukur dhe i zoti i shtëpisë vë takëmet e kafesë. Forma planimetrike më të zakonshme e banesave të fortifikuara në Orosh e Spaç është ajo me qoshe e cila formohet duke i bashkëngjitur volumit kryesor të banesës, nje shtojcë. Në kthinat e shtojcës, janë të vendosura nyjet sanitare të kateve.  Banesat e fortifikuara të Mirditës, janë të pajisura me çikma po ndryshe nga çikmatë e Matit e nuk përmajnë dritare, por vetëm frëngji.  Siç duket çikmatë e Mirditës e kanë humbur funksionin e ndenjjes dhe janë kthyer vetëm në elemente mbrojtës. Disa veçanti paraqesin ndërtesat e fortifikuara në « bajrakët » e tjerë të Mirditës, Orosh dhe Spaç respektivisht: Banesa përdhese dhe kulla e Zef Ndocajt në fshatin Kodër Spaç dhe Banesa e Prend Lleshit në fshatin Mashtërkor ku kulla nuk arriti të depërtojë në shtresat e tjera të fshatarsisë. Ato janë ndërtuar kryesisht nga familje të fuqishme. Forma planimetrike më të zakonshme e banesave të fortifikuara në Orosh e Spaç është ajo me qoshe e cila formohet duke i bashkëngjitur volumit kryesor të banesës, nje shtojcë. Në kthinat e shtojcës, janë të vendosura nyjet sanitare të kateve. Banesat e fortifikuara të Mirditës, janë të pajisura me çikma po ndryshe nga çikmatë e Matit, muk përmajnë dritare, por vetëm frëngji. Siç duket çikmatë e Mirditës e kanë humbur funksionin e ndenjes dhe janë kthyer vetëm në elemente mbrojtës. == Shikoni dhe == == Referimet == {{reflist}} {{NIA}} <!-- Këtu do të renditen automatikisht referimet e burimet e përdorura gjatë artikullit. Referimet duhet të vendosen në trupin e artikullit duke përdorur butonin "Citoni", jo këtu. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet por jo stampat {{reflist}} dhe {{NIA}} më sipër. --> == Lidhjet e jashtme == mkkv338tosv3hx5cos3gtumlw7g4lqi 2980879 2980878 2026-05-15T18:41:01Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Banesa përdhesë dhe kulla e Zef Ndocajt në Kodër Spaç]] te [[Banesa përdhesë dhe kulla e Zef Ndocajt në Kodrën Spaç]] pa lënë një ridrejtim 2655687 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Banesa e Zef Ndocajt është shpallur Monument Kulture nga Ministria e Arsimit dhe Kulturës në vitin 1973.Kjo banesë ashtu sikurse edhe të tjera të krahinës së Mirditës, kane veçanti dalluese tiparet e qarta mbrojtëse dhe mënyra e realizimit të tyre.  Qëllimit kryesor, sigurimit të një jetese të mbrojtur, i nënshtrohet gjithçka: trualli, skema kompozicionale e banesës me kthina të vendosura në lartësi, formulimi arkitektonik I jashtëm me masa të mbyllura, futja e shkallëve brenda, porta, streha e çatisë, etj. Banesat e fortifikuara zakonisht janë të ndërtuara në pozicione të mbrojtura ndërsa elementët tipologjike e funksionale si dhe ato konstruktive arkitektonike e dekorative, janë të ngjashme me ato të banesave të fortifikuara të Matit. Disa veçanti paraqesin ndërtesat e fortifikuara në « bajrakët » e tjerë të Mirditës, Orosh dhe Spaç  si Banesa përdhese dhe kulla e Zef Ndocajt në fshatin Kodër Spaç dhe Banesa e Prend Lleshit në fshatin Mashtërkor. Kullat janë ndërtuar kryesisht nga familje të fuqishme dhe të tilla quhen ato me 2 kate. Kulla mund të ketë tre, katër ose më shumë oda. Atje ku mungon kasollja, oda përdhese përdoret për bagëtinë. Një shkallë e ngushte posa hyn tek dera të shpie në odën e burrave ku priten miqtë dhe ku qëndron oxhaku. Oda nuk ka shumë mobilie, nëpër kënde është shtrirë ndonjë mutaf ose ndonjë lëkurë deleje, andej-këndej, nëpër odë sheh shkaminj trekëndësh e të shkurtër, ndonjë fron të moçëm të skalitur dhe fort të bukura dhe ndonjë sënduk të vjetër të skalitur. Në qoshen e këndit mund të vësh re ndonjë cung druri, i cili përdoret në vend të jastëkut. Në të dyja anët e oxhakut dhe në mur mbi dy këndet janë kamaret të mbyllura në dërrase të skalitur, kanë pamje të bukur dhe i zoti i shtëpisë vë takëmet e kafesë. Forma planimetrike më të zakonshme e banesave të fortifikuara në Orosh e Spaç është ajo me qoshe e cila formohet duke i bashkëngjitur volumit kryesor të banesës, nje shtojcë. Në kthinat e shtojcës, janë të vendosura nyjet sanitare të kateve.  Banesat e fortifikuara të Mirditës, janë të pajisura me çikma po ndryshe nga çikmatë e Matit e nuk përmajnë dritare, por vetëm frëngji.  Siç duket çikmatë e Mirditës e kanë humbur funksionin e ndenjjes dhe janë kthyer vetëm në elemente mbrojtës. Disa veçanti paraqesin ndërtesat e fortifikuara në « bajrakët » e tjerë të Mirditës, Orosh dhe Spaç respektivisht: Banesa përdhese dhe kulla e Zef Ndocajt në fshatin Kodër Spaç dhe Banesa e Prend Lleshit në fshatin Mashtërkor ku kulla nuk arriti të depërtojë në shtresat e tjera të fshatarsisë. Ato janë ndërtuar kryesisht nga familje të fuqishme. Forma planimetrike më të zakonshme e banesave të fortifikuara në Orosh e Spaç është ajo me qoshe e cila formohet duke i bashkëngjitur volumit kryesor të banesës, nje shtojcë. Në kthinat e shtojcës, janë të vendosura nyjet sanitare të kateve. Banesat e fortifikuara të Mirditës, janë të pajisura me çikma po ndryshe nga çikmatë e Matit, muk përmajnë dritare, por vetëm frëngji. Siç duket çikmatë e Mirditës e kanë humbur funksionin e ndenjes dhe janë kthyer vetëm në elemente mbrojtës. == Shikoni dhe == == Referimet == {{reflist}} {{NIA}} <!-- Këtu do të renditen automatikisht referimet e burimet e përdorura gjatë artikullit. Referimet duhet të vendosen në trupin e artikullit duke përdorur butonin "Citoni", jo këtu. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet por jo stampat {{reflist}} dhe {{NIA}} më sipër. --> == Lidhjet e jashtme == mkkv338tosv3hx5cos3gtumlw7g4lqi 2980880 2980879 2026-05-15T18:41:21Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Monumente kulturore në Kosovë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980880 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Banesa e Zef Ndocajt është shpallur Monument Kulture nga Ministria e Arsimit dhe Kulturës në vitin 1973.Kjo banesë ashtu sikurse edhe të tjera të krahinës së Mirditës, kane veçanti dalluese tiparet e qarta mbrojtëse dhe mënyra e realizimit të tyre.  Qëllimit kryesor, sigurimit të një jetese të mbrojtur, i nënshtrohet gjithçka: trualli, skema kompozicionale e banesës me kthina të vendosura në lartësi, formulimi arkitektonik I jashtëm me masa të mbyllura, futja e shkallëve brenda, porta, streha e çatisë, etj. Banesat e fortifikuara zakonisht janë të ndërtuara në pozicione të mbrojtura ndërsa elementët tipologjike e funksionale si dhe ato konstruktive arkitektonike e dekorative, janë të ngjashme me ato të banesave të fortifikuara të Matit. Disa veçanti paraqesin ndërtesat e fortifikuara në « bajrakët » e tjerë të Mirditës, Orosh dhe Spaç  si Banesa përdhese dhe kulla e Zef Ndocajt në fshatin Kodër Spaç dhe Banesa e Prend Lleshit në fshatin Mashtërkor. Kullat janë ndërtuar kryesisht nga familje të fuqishme dhe të tilla quhen ato me 2 kate. Kulla mund të ketë tre, katër ose më shumë oda. Atje ku mungon kasollja, oda përdhese përdoret për bagëtinë. Një shkallë e ngushte posa hyn tek dera të shpie në odën e burrave ku priten miqtë dhe ku qëndron oxhaku. Oda nuk ka shumë mobilie, nëpër kënde është shtrirë ndonjë mutaf ose ndonjë lëkurë deleje, andej-këndej, nëpër odë sheh shkaminj trekëndësh e të shkurtër, ndonjë fron të moçëm të skalitur dhe fort të bukura dhe ndonjë sënduk të vjetër të skalitur. Në qoshen e këndit mund të vësh re ndonjë cung druri, i cili përdoret në vend të jastëkut. Në të dyja anët e oxhakut dhe në mur mbi dy këndet janë kamaret të mbyllura në dërrase të skalitur, kanë pamje të bukur dhe i zoti i shtëpisë vë takëmet e kafesë. Forma planimetrike më të zakonshme e banesave të fortifikuara në Orosh e Spaç është ajo me qoshe e cila formohet duke i bashkëngjitur volumit kryesor të banesës, nje shtojcë. Në kthinat e shtojcës, janë të vendosura nyjet sanitare të kateve.  Banesat e fortifikuara të Mirditës, janë të pajisura me çikma po ndryshe nga çikmatë e Matit e nuk përmajnë dritare, por vetëm frëngji.  Siç duket çikmatë e Mirditës e kanë humbur funksionin e ndenjjes dhe janë kthyer vetëm në elemente mbrojtës. Disa veçanti paraqesin ndërtesat e fortifikuara në « bajrakët » e tjerë të Mirditës, Orosh dhe Spaç respektivisht: Banesa përdhese dhe kulla e Zef Ndocajt në fshatin Kodër Spaç dhe Banesa e Prend Lleshit në fshatin Mashtërkor ku kulla nuk arriti të depërtojë në shtresat e tjera të fshatarsisë. Ato janë ndërtuar kryesisht nga familje të fuqishme. Forma planimetrike më të zakonshme e banesave të fortifikuara në Orosh e Spaç është ajo me qoshe e cila formohet duke i bashkëngjitur volumit kryesor të banesës, nje shtojcë. Në kthinat e shtojcës, janë të vendosura nyjet sanitare të kateve. Banesat e fortifikuara të Mirditës, janë të pajisura me çikma po ndryshe nga çikmatë e Matit, muk përmajnë dritare, por vetëm frëngji. Siç duket çikmatë e Mirditës e kanë humbur funksionin e ndenjes dhe janë kthyer vetëm në elemente mbrojtës. == Shikoni dhe == == Referimet == {{reflist}} {{NIA}} <!-- Këtu do të renditen automatikisht referimet e burimet e përdorura gjatë artikullit. Referimet duhet të vendosen në trupin e artikullit duke përdorur butonin "Citoni", jo këtu. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet por jo stampat {{reflist}} dhe {{NIA}} më sipër. --> == Lidhjet e jashtme == [[Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] mdrvsw7d0ggcvc0xixd7qwuxuw4dxli 0 355856 2980893 2667671 2026-05-15T18:50:25Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Biblioteka Bulqize]] te [[Biblioteka e Bulqizës]] pa lënë një ridrejtim 2667671 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ == Historiku<!-- Një artikull tipik nis me emrin e temës që po trajton në shkrim të trashë, ndjekur me informacionet kryesore në lidhje me të. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> == Biblioteka Bulqizë është themeluar në vitin 1972 dhe ka funksionuar si bibliotekë e ish Bashkimeve Profesionale. Biblioteka u shërbente punëtorëve të minierës, qytetarëve të Bulqizës dhe administratës. Nga viti 1995 ndodhet në Qendrën Kulturore të Bulqizës. Biblioteka administrohet nga Bashkia Bulqizë që prej vitit 1992. == Shikoni dhe == <!-- Këtu mund të vendosni në formë liste artikuj të tjerë të ngjashëm ose të lidhur disi me temën e trajtuar në artikullin tuaj. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> == Referimet == {{reflist}} {{NIA}} <!-- Këtu do të renditen automatikisht referimet e burimet e përdorura gjatë artikullit. Referimet duhet të vendosen në trupin e artikullit duke përdorur butonin "Citoni", jo këtu. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet por jo stampat {{reflist}} dhe {{NIA}} më sipër. --> == Lidhjet e jashtme == <!-- Këtu mund të vendosni në formë liste adresa faqesh zyrtare serioze që lidhen me temën e trajtuar në artikullin tuaj. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> idcwxwyy7ksshktrqnmreon0ldvebp8 2980894 2980893 2026-05-15T18:50:45Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Biblioteka në Shqipëri]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980894 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ == Historiku<!-- Një artikull tipik nis me emrin e temës që po trajton në shkrim të trashë, ndjekur me informacionet kryesore në lidhje me të. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> == Biblioteka Bulqizë është themeluar në vitin 1972 dhe ka funksionuar si bibliotekë e ish Bashkimeve Profesionale. Biblioteka u shërbente punëtorëve të minierës, qytetarëve të Bulqizës dhe administratës. Nga viti 1995 ndodhet në Qendrën Kulturore të Bulqizës. Biblioteka administrohet nga Bashkia Bulqizë që prej vitit 1992. == Shikoni dhe == <!-- Këtu mund të vendosni në formë liste artikuj të tjerë të ngjashëm ose të lidhur disi me temën e trajtuar në artikullin tuaj. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> == Referimet == {{reflist}} {{NIA}} <!-- Këtu do të renditen automatikisht referimet e burimet e përdorura gjatë artikullit. Referimet duhet të vendosen në trupin e artikullit duke përdorur butonin "Citoni", jo këtu. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet por jo stampat {{reflist}} dhe {{NIA}} më sipër. --> == Lidhjet e jashtme == <!-- Këtu mund të vendosni në formë liste adresa faqesh zyrtare serioze që lidhen me temën e trajtuar në artikullin tuaj. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> [[Kategoria:Biblioteka në Shqipëri]] 0cnhx47or9doigqo82cdsqnpzz0musa 0 362229 2980997 2694412 2026-05-15T20:08:26Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Transporti në Francë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980997 wikitext text/x-wiki [[Skeda:UMATER entre Laqueuille et St-Sulpice (1) par Cramos.JPG|parapamje|Pamje e lidhjes mes [[Limoges]] dhe [[Clermont-Ferrand]]]]   '''TER Limousin''' ishte rrjeti hekurudhor rajonal që i shërbente rajonit të [[Limuzin|Limousin]] në Francën jugperëndimore-qendrore. Në vitin 2017, kompania u bashkua me [[TER Aquitaine]] dhe [[TER Poitou-Charentes]] për të formuar [[TER Nouvelle-Aquitaine]] të re. {| class="wikitable vatop" !Line !Route !Frequency !Notes |- |1 |Vierzon ... Issoudun ... Châteauroux ... La Souterraine ... [[Limoges]] | | |- |2 |[[Poitiers]] ... [[Montmorillon]] ... [[Bellac]] ... Limoges | | |- |3 |Angoulême ... Chabanais ... Saint-Junien ... [[Limoges]] | | |- |4 |Limoges-Bénédictins – l'Aiguille† – Nexon† – Lafarge† – Bussière-Galant† – La Coquille† – Thiviers – Négrondes† – Agonac† – Château-l'Évêque† – Périgueux |12× çdo ditë day | |- |5 |Limoges-Bénédictins – l'Aiguille† – Nexon – La Meyze† – Saint-Yrieix-la-Perche – Coussac-Bonneval – Lubersac† – Pompadour – Vignols-Saint-Solve† – [[Objat]] – Saint-Aulaire† – Le Burg† – Varetz – Brive-la-Gaillarde |2× çdo ditë Limoges–Brive, 5× çdo ditë Limoges–Saint-Yrieix, 2× çdo ditë Saint-Yrieix–Brive, 2× çdo ditë Pompadour–Brive, 2× çdo ditë Objat–Brive | |- |6 |Limoges-Bénédictins – Solignac-Le Vigen† – Pierre-Buffière† – Magnac-Vicq† – Saint-Germain-les-Belles† – La Porcherie† – Masseret† – Uzerche – Vigeois – Allassac – Brive-la-Gaillarde |6× çdo ditë, 2 trena vazhdonin për [[Tuluza|Tuluzë]] | |- |8 |Limoges-Bénédictins – Le Palais† – Saint-Priest-Taurion† – Brignac† – Saint-Léonard-de-Noblat – Saint-Denis-des-Murs† – Châteauneuf-Bujaleuf† – Eymoutiers-Vassivière – Lacelle – Bugeat – Pérols† – Barsanges† – Jassonneix – Meymac – [[Ussel, Corrèze|Ussel]] – Eygurande-Merlines – Laqueuille – [[Volvic]] – Royat-Chamalières – Clermont-Ferrand |1× çdo ditë Limoges–Clermont-Ferrand, 2× çdo ditë Limoges–Ussel, 3× çdo ditë Limoges–Eymoutiers | |- |10 |[[Montluçon]] ... [[Guéret]] ... [[Limoges]] | | |- |11 |[[Brive-la-Gaillarde]] – Aubazine-Saint-Hilaire – Cornil† – [[Tulle]] – Corrèze† – Montaignac-Saint-Hippolyte† – Égletons – Meymac – [[Ussel, Corrèze|Ussel]] – Aix-La Marsalouse – Eygurande-Merlines – Laqueuille – [[Volvic]] – Royat-Chamalières – [[Clermont-Ferrand|Clermont-La Rotonde]] – [[Clermont-Ferrand]] |1× çdo ditë Brive–Clermont-Ferrand, 3× çdo ditë Brive–Ussel, 1× çdo ditë Brive–Égletons, 11× çdo ditë Brive–Tulle, 1× çdo ditë Ussel–Clermont-Ferrand | |- |15 |Felletin ... [[Aubusson, Creuse|Aubusson]] ... [[Guéret]] | | |} [[Kategoria:Transporti në Francë]] qugna5akxj1cgjoeeieputzhmvb33n5 0 362797 2981016 2697297 2026-05-15T20:15:36Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Mish]]; +[[Kategoria:Mish i tymosur]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981016 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Südtiroler_Speck_g.g.A._mit_Gütesiegel.jpg|parapamje|375x375px| [[Speck Alto Adige PGI]] – Speck [[Provinca autonome e Bolcanos|i Tirolit Jugor]]]] [[Skeda:Fresh_speck.jpg|parapamje|333x333px| Speck i tymosur]] '''Speck''' ose '''speck''' mund t'i referohet një numri produktesh evropiane të mishit të derrit, zakonisht të kripura dhe të thara në ajër dhe shpesh pak të tymosura, por jo të gatuara. Në Gjermani, speku është yndyrë derri turshi me ose pa mish në të. Në Holandë dhe Flandër, në holandisht, ''spek'' (shkruar ndryshe) do të thotë proshutë. Në të gjithë pjesën tjetër të Evropës dhe pjesë të botës së kuzhinës anglishtfolëse, speck shpesh i referohet spekut të Tirolit Jugor, një lloj proshutë e tymosur [[Kuzhina italiane|italiane]] . Termi ''speck'' u bë pjesë e gjuhës popullore vetëm në shekullin e tetëmbëdhjetë dhe zëvendësoi termin më të vjetër ''bachen'', një i afërm i ''[[Bejkon|proshutës]]'' . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2013)">citim i nevojshëm</span>]]'' &#x5D;</sup> [[Kategoria:Mish]] [[Kategoria:Mish i tymosur]] qt7tm32oh8ixjsaf9pcdropta74n1or 0 363005 2980903 2698048 2026-05-15T18:56:09Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Matematikë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980903 wikitext text/x-wiki Në [[Matematika aplikative|matematikën e zbatuar]], '''teoria antieigenvlera''' u zhvillua nga Karl Gustafson nga 1966 deri në 1968. Teoria është e zbatueshme për [[Analiza numerike|analizën numerike]], [[Wavelet|valëzat]], [[Statistika|statistikën]], [[Mekanika kuantike|mekanikën kuantike]], [[Financa|financën]] dhe [[Optimizimi matematikor|optimizimin]] . Antieigenvektorët <math>x</math> janë vektorët më të kthyer nga një matricë ose operator <math>A</math>, domethënë ata për të cilët këndi midis vektorit origjinal dhe imazhit të tij është më i madhi. Antieigenvlera përkatëse <math>\mu</math> është kosinusi i këndit maksimal të rrotullimit. Këndi maksimal i rrotullimit është <math>\phi(A)</math> dhe quhet këndi i operatorit. Ashtu si vlerat vetjake të cilat mund të renditen si një spektër nga më i vogli tek më i madhi, teoria e antieigenvlerave rendit antieigenvlerat e një operatori A nga këndi më i vogël në më i madhi i kthesës. [[Kategoria:Matematikë]] dzx57oul3qc0wrkns1hc2h8f74h16z8 0 363278 2980939 2699147 2026-05-15T19:27:12Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Xhainizëm]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980939 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Jain_Temple_Dimapur.png|djathtas|parapamje| Tempulli xhain në [[Dimapur]], rrethi Dimapur]] [[Nagaland|Nagalandi]], një shtet në Indinë verilindore, ka pasur një lidhje të gjatë me [[Xhainizmi|xhainizmin]] . Sot shteti ka dy [[Tempulli xhainist|tempuj xhainësh]] dhe është bërë shtëpia e qindra familjeve xhainiste që jetojnë të begatë dhe paqësisht. == Historia == Tempulli i parë xhain në Nagaland u krijua në [[Kohima]] . Tempulli u themelua në vitin 1920 nga një grup prej 8 familjesh xhainiste, mes të cilëve të shquar ishin Hardev Sethi, Hiralal Sethi, Phulchand Sethi, Jethmal Sethi, Devalal Sethi. Këto familje më pas u zhvendosën në Dimapur në 1944 për shkak të pushtimit japonez gjatë Luftës së Dytë Botërore . Këto familje themeluan tempullin xhain në Dimapur në 1947. == Tempulli Xhain i Dimapurit == Tempulli Xhain i Dimapurit u ndërtua në vitin 1947. Tempulli është arkitektonisht i ndërtuar shumë mirë dhe ka një strukturë mbresëlënëse. Tempulli ka disa punime të ndërlikuara prej xhami. Tempulli konsiderohet shumë i mbarë nga njerëzit e Dimapurit. Mulnajaku i tempullit është Zoti Mahavira. Dimapuri është qendra e biznesit të Nagalandit sot dhe shumica e familjeve xhaine janë vendosur në Dimapur. == Tempulli Kohima Jain == Tempulli i parë xhain në Nagaland u krijua në [[Kohima]]. Tempulli u krijua në vitin 1920 == Galeria == <gallery> Skeda:Jain_Temple_Dimapur1.png|alt=Mulnayak Pratima at Jain Temple, Dimapur|Mulnayak Pratima në Tempullin xhain,[[Dimapur]] Skeda:Jain_Temple_Dimapur2.png|alt=Trimurti at Jain Temple, Dimapur|Trimurti në Tempullin xhain,Dimapur Skeda:Kohima_Jain_Temple_(1).jpg|alt=Jain Temple, Kohima|Tempulli xhain,[[Kohima]] Skeda:Kohima_Jain_Temple.jpg|alt=Kohima Jain Temple|Tempulli i Kohimës </gallery> == Qendrat kryesore == Qendrat kryesore Jain përfshijnë: * [[Shree Digambar Jain Temple Dimapur|Tempulli Xhain Shri Digambar Dimapur]] * [[Tempulli xhain i Kohimës|Tempulli Jain Kohima]] == Popullsia == Sipas [[Regjistrimi|regjistrimit]] të vitit 2011, popullsia e xhainëve në Nagaland është 2,093, që është afërsisht 0.1% e popullsisë së përgjithshme. == Personalitete të shquara == * I ndjeri [[Phulchand Sethi]] * I ndjeri Jethmal Sethi * I ndjerë Champalal Sethi * Kanhaiyalal Sethi i vonë * Chabra e Vonë Mangilal * I vonuar Subhkaran Sethi * Ramchandra Sethi i ndjerë * [[Binod Sethi]] [[Kategoria:Xhainizëm]] 6yg3puf4mpw6tertje0alwx7ew24lqg 0 366643 2980825 2969526 2026-05-15T16:41:01Z ~2026-29025-18 187533 /* Rrënjët historike dhe kulturore */ një paragraf dhe një referencë 2980825 wikitext text/x-wiki '''Neopaganizmi shqiptar''' paraqet [[Paganizmi modern|paganizmin modern]] në trevat e banuara me shqiptarë, i cili edhe pse me ndikim të kufizuar, përfaqëson një përpjekje për t’u kthyer te rrënjët e traditave dhe besimeve të lashta. Ky fenomen, i ndikuar nga kërkimi i identitetit kulturor dhe trashëgimisë historike, mbetet i lidhur më shumë me individë dhe grupe të vogla, që shpesh ndjekin praktika të frymëzuara nga paganizmi i lashtë. Në një rajon ku traditat monoteiste kanë dominuar për shekuj, [[neopaganizmi]] ofron një alternativë të rrallë, që përqendrohet në respektin për [[natyrë]]n dhe [[Trashëgimia kulturore|trashëgiminë kulturore]].<ref>{{Cite book|last=Qazimi|first=Azem|url=https://books.google.com/books/about/Fjalor_i_mitologjis%C3%AB_dhe_demonologjis%C3%AB.html?id=r2E6QwAACAAJ|title=Fjalor i mitologjisë dhe demonologjisë shqiptare: të kremte, rite e simbole|date=2008|publisher=Plejad|isbn=978-99956-706-1-0|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|last=Tirta|first=Mark|url=https://books.google.com/books/about/Mitologjia_nd%C3%ABr_shqiptar%C3%AB.html?id=LmbWAAAACAAJ|title=Mitologjia ndër shqiptarë|date=2004|publisher=Akademia e Shkencave e Shqipërisë - Instituti i Kulturës Popullore, Dega e Etnologjisë|isbn=978-99927-938-9-3|language=sq}}</ref> == Rrënjët historike dhe kulturore == Para ardhjes së [[Monoteizmi|feve monoteiste]] (abrahamike), popujt e lashtë të Ballkanit, përfshirë këtu para së gjithash [[ilirët]], praktikonin një sërë besimesh [[Politeizmi|politeiste]] që adhuronin perënditë e natyrës, forcat e qiellit dhe tokës. Lidhur me këtë [[Jeronim de Rada]] mes tjerash thot: "Zotat e paganizmit kanë të gjithë emra që rrjedhin nga rrënjët shqiptare. Është e qartë pra se për kultin e Perëndisë dhe natyrës duhet t’u referohemi Pellazgëve. Pas transformimit të zotit të vetëm në një perëndi shumëformëshe dhe antropomorfe ata ndoqën idhuj, të cilët kishin emra të përkryer shqiptarë, që shprehnin simbolet e tyre." <ref>{{Cite web |date=2017-10-24 |title=DOSSIER/ Kongresi ndërkombëtar i popujve të lindjes, Jeronim De Rada: Gjuha shqipe superiore ndaj çdo gjuhe klasike, thesar i çmuar për shkencën |url=https://www.gazetatema.net/2017/10/24/dossier-kongresi-nderkombetar-i-popujve-te-lindjes-jeronim-de-rada-gjuha-shqipe-superiore-ndaj-cdo-gjuhe-klasike-thesar-i-cmuar-per-shkencen |access-date=2026-05-15 |website=Gazeta Tema |language=sq}}</ref> Këto besime janë ruajtur pjesërisht në traditat gojore, zakonet dhe simbolet kulturore, si [[Gjarpri i Shtëpisë]], i cili ende konsiderohet mbrojtës në disa zona rurale. Një tjetër shembull është koncepti i "Besës," që, megjithëse më vonë u integrua në [[Kanuni i Lekë Dukagjinit|Kanunin e Lekë Dukagjinit]], ka rrënjë në një ndjesi të lashtë të nderit dhe detyrimit shoqëror. Një rast i ngjashëm është edhe [[Lisi shekullor]] i cili të kujton [[Lisi i Dodonës|Lisin e Dodonës]] së lashtë aq sa edhe [[Pema e shenjtë|Pemën e shenjtë]]. Festat dhe praktikat rituale, si [[Darka e Lamës]] ose [[Festa e Grurit]] për të shënuar fundin e korrjeve, [[Dita e Verës]], pastaj [[Buzmi]] ose përdorimi i simboleve si kryqëzimi i këmbëve për të larguar energjitë negative, janë gjithashtu mbetje të traditave të lashta. Edhe tradita e njohur si [[Gjama e Burrave]] ka gjithashtu elemente të theksuara pagane.<ref>{{Cite web|title=VIDEO/ ABC Story: “Gjama e Burrave”, si mbijetoi te shqiptarët riti pagan|url=https://abcnews.al/gjama-e-burrave-si-mbijetoi-te-shqiptaret-riti-pagan/|access-date=2024-11-20|language=sq}}</ref> Këto elemente tregojnë për një lidhje të thellë me natyrën dhe ciklet e saj, të cilat përfaqësojnë shtyllat e neopaganizmit. Lidhur me këtë ide është edhe shprehja, [[Feja e shqiptarit është shqiptaria]] e cila përfaqëson një koncept që e vendos identitetin kombëtar mbi çdo ndarje fetare, duke u përqendruar te përkatësia dhe uniteti i shqiptarëve si popull. Kjo ide lidhet me neopaganizmin shqiptar në kuptimin që lëvizjet neopagane shpesh synojnë të rikthejnë besimet dhe simbolet e lashta vendase, duke i parë ato si thelbësore për ruajtjen e kulturës dhe shpirtit kombëtar. Neopaganët shqiptarë i qasen trashëgimisë ilire dhe dardane si një burim origjinal të identitetit shpirtëror, duke e konsideruar atë si një formë të pastër të shqiptarisë, e cila nuk është e ndikuar nga fetë e mëvonshme monoteiste. Në këtë kontekst, shqiptaria bëhet një lloj "feje" në vetvete, duke promovuar një lidhje të drejtpërdrejtë me rrënjët historike, kulturore dhe shpirtërore të popullit shqiptar. Gjithashtu vërehet një lidhje mes kanuneve shqiptare dhe paganizmit modern. Në këtë kuptim, kanunet shqiptare (Kanuni i Lekë Dukagjinit, Kanuni i Skënderbeut,<ref>{{Cite web|title=Kanuni i Skanderbegut|url=https://bukinist.al/sq/te-tjera/9472-kanuni-i-skanderbegut.html?search_query=Kanun&results=31|access-date=2025-12-18|website=Bukinist|language=SQ}}</ref> Kanuni i Dibrës,<ref>{{Cite book|last=Martini|first=Xhafer|url=https://books.google.com/books/about/Kanuni_i_Dibr%C3%ABs.html?id=qYqwtAEACAAJ|title=Kanuni i Dibrës: trashëgimi etnojuridike|date=2016|publisher=Botimet M&B|isbn=978-9928-172-77-8|language=sq}}</ref> Kanuni i Labërisë,<ref>{{Cite web|last=Argjiroja|date=2017-05-01|title=Kanuni i Labërisë, trashëgimi që vjen nga Iliria|url=https://argjiroja.net/kanuni-laberise-trashegimi-qe-vjen-nga-iliria/|access-date=2025-12-18|language=en-US}}</ref> Kanuni i Bendës,<ref>{{Cite book|last=Ferra|first=Ferik|url=https://books.google.com/books/about/Kanuni_i_Bend%C3%ABs.html?id=G20IMwEACAAJ|title=Kanuni i Bendës: Kanuni i Krahinës së Bendës|date=2010|publisher=Ombra GVG|isbn=978-99956-38-74-0|language=sq}}</ref> Kanuni i Malësisë, etj.) përfaqësojnë një trashëgimi të lashtë shoqërore ku ligji, morali dhe drejtësia burojnë nga rendi natyror dhe nga zakoni i trashëguar, shumë përpara ndikimit të feve monoteiste. Në to ruhen qartë shtresa pagane si nderimi i të parëve, shenjtëria e shtëpisë, vatrës dhe tokës, si edhe ideja se nderi, besa dhe përgjegjësia personale janë vlera të lindura nga jeta komunitare dhe jo të imponuara nga doktrina fetare. Këto elemente bëjnë që kanunet shqiptare të jenë një urë mes botës para-kristiane dhe identitetit shqiptar të mëvonshëm, një arkivë e gjallë që ruan dhe përcjell etikën dhe botën shpirtërore iliro-arbërore. Paganizmi modern i sheh këto shtresa si gjurmë të një bote shpirtërore të lashtë e të pasur dhe përpiqet t’i rikthejë në mënyrë simbolike, jo për ti zbatuar kanunet si ligj, por për ti lexuar si ligj natyror të një kohe dhe si dëshmi të vazhdimësisë kulturore. Betimet mbi gurin, malin apo diellin, shenjtëria e vatrës dhe rëndësia e gjakut, fisit dhe gruas interpretohen si shenja të një morali autokton që i ka rezistuar kohës për shekuj me radhë. == Faktorët e neopaganizmit == Disa nga faktorët kryesor që kanë kontribuar në rigjallërimin e interesimit lidhur me traditat e lashta pagane, në këto dekadat e fundit, mes tjerash janë: * Kërkimi i identitetit: Në një botë të globalizuar, shumë shqiptarë kërkojnë të rilidhen me rrënjët e tyre kulturore, duke rikujtuar të kaluarën e lashtë dhe të pasur. * Ndërgjegjësimi për trashëgiminë kulturore: Interesi për historinë dhe [[Mitologjia ilire|mitologjinë ilire]] ka nxitur rigjallërimin e disa praktikave dhe besimeve të harruara. * Distancimi nga institucionet fetare tradicionale: Për disa individë, neopaganizmi ofron një qasje më personale dhe shpirtërore ndaj jetës, pa kufizimet dogmatike të organizimeve tradicionale fetare. * Lidhja me [[natyrë]]n: Në kohët moderne, lidhja me natyrën dhe mjedisin shihet si një mënyrë për të kundërshtuar efektet e urbanizimit dhe shkatërrimit mjedisor. == Praktikat dhe ndikimi == Praktikat e neopaganëve shqiptarë edhe pse jo shumë të përhapura, janë të larmishme, duke përfshirë mes tjerash: * Adhurimin e perëndive të natyrës: [[Solstiku|Solsticet]] dhe [[Ekuinoksi|ekuinokset]] janë momente të rëndësishme që festohen për të nderuar ciklet e natyrës. * [[Herbalizmi]] dhe ritualet modeste: Disa individë përqendrohen në mjekësinë natyrore dhe ritualet për shërimin shpirtëror. * [[Kulti i të parëve|Nderimi i paraardhësve]]: Aty këtu mund të vërehet se kryhen ceremoni për të nderuar paraardhësit dhe për të kërkuar urtësi dhe mbrojtje nga ta. Ndikimi i këtyre praktikave është më i dukshëm në zonat rurale dhe në individë që janë të lidhur ngushtë me natyrën, kulturën dhe folklorin tradicional. Institucione të tilla si muzetë dhe të tjera të ngjashme kanë filluar të dokumentojnë këto tradita, duke dokumentuar dhe ruajtur një trashëgimi të rëndësishme kulturore. == Sfidat dhe perspektiva == Pavarësisht këtij rigjallërimi, neopaganizmi përballet me disa sfida në trojet shqiptare: * Mungesa e njohurive të detajuara: Informacionet rreth besimeve ilire janë fragmentare dhe shpesh të bazuara në interpretime. * Ndikimi i feve tradicionale: Integrimi i besimeve të lashta në kuadrin e krishterimit dhe islamit shpesh lë pak hapësirë për praktika të pavarura pagane. * Modernizimi dhe globalizimi: Këto procese mund të largojnë vëmendjen nga traditat lokale, duke bërë të vështirë ruajtjen e tyre. Megjithatë, rritja e ndërgjegjësimit dhe interesit për këto besime si pjesë e trashëgimisë kombëtare tregon se neopaganizmi ka një rol të veçantë në pasurimin e identitetit kulturor shqiptar. Ai jo vetëm që ndihmon në ruajtjen e traditave, por gjithashtu frymëzon brezat e rinj të lidhin të kaluarën me të tashmen në mënyrë kuptimplote.<ref>https://www.gazetatema.net/2020/10/21/beselashtet-ringjallja-e-paganizmit-mes-shqiptareve</ref><ref>{{Cite web|title=ATP {{!}} Albanian Third Position|url=https://albanianthirdposition.com/about-pagan|access-date=2024-11-20|website=albanianthirdposition.com|language=en, sq}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite web|title=FORUMI PAGAN SHQIPTAR|url=https://zojsi.albanianforum.net/|access-date=2024-11-20|website=zojsi.albanianforum.net|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|title=Moikom Zeqo: Hyjnesha Dardania|url=https://www.zemrashqiptare.net/news/22903/moikom-zeqo-hyjnesha-dardania.html|access-date=2024-11-20|website=Zemra Shqiptare|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-01-13|title=Katër fe, një popull pagan!?|url=https://telegrafi.com/kater-fe-nje-popull-pagan/|access-date=2024-11-20|website=Telegrafi|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Paganizmi]] * [[Mitologjia ilire]] * [[Paganizmi modern]] * [[Feja e shqiptarit është shqiptaria]] == Referime == [[Kategoria:Neopaganizëm]] sasgwii02zxlop2vgr18pjefa6oi98j 2980955 2980825 2026-05-15T19:49:35Z ~2026-29025-18 187533 2980955 wikitext text/x-wiki '''Neopaganizmi shqiptar''' paraqet [[Paganizmi modern|paganizmin modern]] në trevat e banuara me shqiptarë, i cili edhe pse me ndikim të kufizuar, përfaqëson një përpjekje për t’u kthyer te rrënjët e traditave dhe besimeve të lashta. Ky fenomen, i ndikuar nga kërkimi i identitetit kulturor dhe trashëgimisë historike, mbetet i lidhur më shumë me individë dhe grupe të vogla, që shpesh ndjekin praktika të frymëzuara nga paganizmi i lashtë. Në një rajon ku traditat monoteiste kanë dominuar për shekuj, [[neopaganizmi]] ofron një alternativë të rrallë, që përqendrohet në respektin për [[natyrë]]n dhe [[Trashëgimia kulturore|trashëgiminë kulturore]].<ref>{{Cite book|last=Qazimi|first=Azem|url=https://books.google.com/books/about/Fjalor_i_mitologjis%C3%AB_dhe_demonologjis%C3%AB.html?id=r2E6QwAACAAJ|title=Fjalor i mitologjisë dhe demonologjisë shqiptare: të kremte, rite e simbole|date=2008|publisher=Plejad|isbn=978-99956-706-1-0|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|last=Tirta|first=Mark|url=https://books.google.com/books/about/Mitologjia_nd%C3%ABr_shqiptar%C3%AB.html?id=LmbWAAAACAAJ|title=Mitologjia ndër shqiptarë|date=2004|publisher=Akademia e Shkencave e Shqipërisë - Instituti i Kulturës Popullore, Dega e Etnologjisë|isbn=978-99927-938-9-3|language=sq}}</ref> == Rrënjët historike dhe kulturore == Para ardhjes së [[Monoteizmi|feve monoteiste]] (abrahamike), popujt e lashtë të Ballkanit, përfshirë këtu para së gjithash [[ilirët]], praktikonin një sërë besimesh [[Politeizmi|politeiste]] që adhuronin perënditë e natyrës, forcat e qiellit dhe tokës. Lidhur me këtë [[Jeronim de Rada]] mes tjerash thot: "Zotat e paganizmit kanë të gjithë emra që rrjedhin nga rrënjët shqiptare. Është e qartë pra se për kultin e Perëndisë dhe natyrës duhet t’u referohemi Pellazgëve. Pas transformimit të zotit të vetëm në një perëndi shumëformëshe dhe antropomorfe ata ndoqën idhuj, të cilët kishin emra të përkryer shqiptarë, që shprehnin simbolet e tyre".<ref>{{Cite web |date=2017-10-24 |title=DOSSIER/ Kongresi ndërkombëtar i popujve të lindjes, Jeronim De Rada: Gjuha shqipe superiore ndaj çdo gjuhe klasike, thesar i çmuar për shkencën |url=https://www.gazetatema.net/2017/10/24/dossier-kongresi-nderkombetar-i-popujve-te-lindjes-jeronim-de-rada-gjuha-shqipe-superiore-ndaj-cdo-gjuhe-klasike-thesar-i-cmuar-per-shkencen |access-date=2026-05-15 |website=Gazeta Tema |language=sq}}</ref> Këto besime janë ruajtur pjesërisht në traditat gojore, zakonet dhe simbolet kulturore, si [[Gjarpri i Shtëpisë]], i cili ende konsiderohet mbrojtës në disa zona rurale. Një tjetër shembull është koncepti i "Besës," që, megjithëse më vonë u integrua në [[Kanuni i Lekë Dukagjinit|Kanunin e Lekë Dukagjinit]], ka rrënjë në një ndjesi të lashtë të nderit dhe detyrimit shoqëror. Një rast i ngjashëm është edhe [[Lisi shekullor]] i cili të kujton [[Lisi i Dodonës|Lisin e Dodonës]] së lashtë aq sa edhe [[Pema e shenjtë|Pemën e shenjtë]]. Festat dhe praktikat rituale, si [[Darka e Lamës]] ose [[Festa e Grurit]] për të shënuar fundin e korrjeve, [[Dita e Verës]], pastaj [[Buzmi]] ose përdorimi i simboleve si kryqëzimi i këmbëve për të larguar energjitë negative, janë gjithashtu mbetje të traditave të lashta. Edhe tradita e njohur si [[Gjama e Burrave]] ka gjithashtu elemente të theksuara pagane.<ref>{{Cite web|title=VIDEO/ ABC Story: “Gjama e Burrave”, si mbijetoi te shqiptarët riti pagan|url=https://abcnews.al/gjama-e-burrave-si-mbijetoi-te-shqiptaret-riti-pagan/|access-date=2024-11-20|language=sq}}</ref> Këto elemente tregojnë për një lidhje të thellë me natyrën dhe ciklet e saj, të cilat përfaqësojnë shtyllat e neopaganizmit. Lidhur me këtë ide është edhe shprehja, [[Feja e shqiptarit është shqiptaria]] e cila përfaqëson një koncept që e vendos identitetin kombëtar mbi çdo ndarje fetare, duke u përqendruar te përkatësia dhe uniteti i shqiptarëve si popull. Kjo ide lidhet me neopaganizmin shqiptar në kuptimin që lëvizjet neopagane shpesh synojnë të rikthejnë besimet dhe simbolet e lashta vendase, duke i parë ato si thelbësore për ruajtjen e kulturës dhe shpirtit kombëtar. Neopaganët shqiptarë i qasen trashëgimisë ilire dhe dardane si një burim origjinal të identitetit shpirtëror, duke e konsideruar atë si një formë të pastër të shqiptarisë, e cila nuk është e ndikuar nga fetë e mëvonshme monoteiste. Në këtë kontekst, shqiptaria bëhet një lloj "feje" në vetvete, duke promovuar një lidhje të drejtpërdrejtë me rrënjët historike, kulturore dhe shpirtërore të popullit shqiptar. Gjithashtu vërehet një lidhje mes kanuneve shqiptare dhe paganizmit modern. Në këtë kuptim, kanunet shqiptare (Kanuni i Lekë Dukagjinit, Kanuni i Skënderbeut,<ref>{{Cite web|title=Kanuni i Skanderbegut|url=https://bukinist.al/sq/te-tjera/9472-kanuni-i-skanderbegut.html?search_query=Kanun&results=31|access-date=2025-12-18|website=Bukinist|language=SQ}}</ref> Kanuni i Dibrës,<ref>{{Cite book|last=Martini|first=Xhafer|url=https://books.google.com/books/about/Kanuni_i_Dibr%C3%ABs.html?id=qYqwtAEACAAJ|title=Kanuni i Dibrës: trashëgimi etnojuridike|date=2016|publisher=Botimet M&B|isbn=978-9928-172-77-8|language=sq}}</ref> Kanuni i Labërisë,<ref>{{Cite web|last=Argjiroja|date=2017-05-01|title=Kanuni i Labërisë, trashëgimi që vjen nga Iliria|url=https://argjiroja.net/kanuni-laberise-trashegimi-qe-vjen-nga-iliria/|access-date=2025-12-18|language=en-US}}</ref> Kanuni i Bendës,<ref>{{Cite book|last=Ferra|first=Ferik|url=https://books.google.com/books/about/Kanuni_i_Bend%C3%ABs.html?id=G20IMwEACAAJ|title=Kanuni i Bendës: Kanuni i Krahinës së Bendës|date=2010|publisher=Ombra GVG|isbn=978-99956-38-74-0|language=sq}}</ref> Kanuni i Malësisë, etj.) përfaqësojnë një trashëgimi të lashtë shoqërore ku ligji, morali dhe drejtësia burojnë nga rendi natyror dhe nga zakoni i trashëguar, shumë përpara ndikimit të feve monoteiste. Në to ruhen qartë shtresa pagane si nderimi i të parëve, shenjtëria e shtëpisë, vatrës dhe tokës, si edhe ideja se nderi, besa dhe përgjegjësia personale janë vlera të lindura nga jeta komunitare dhe jo të imponuara nga doktrina fetare. Këto elemente bëjnë që kanunet shqiptare të jenë një urë mes botës para-kristiane dhe identitetit shqiptar të mëvonshëm, një arkivë e gjallë që ruan dhe përcjell etikën dhe botën shpirtërore iliro-arbërore. Paganizmi modern i sheh këto shtresa si gjurmë të një bote shpirtërore të lashtë e të pasur dhe përpiqet t’i rikthejë në mënyrë simbolike, jo për ti zbatuar kanunet si ligj, por për ti lexuar si ligj natyror të një kohe dhe si dëshmi të vazhdimësisë kulturore. Betimet mbi gurin, malin apo diellin, shenjtëria e vatrës dhe rëndësia e gjakut, fisit dhe gruas interpretohen si shenja të një morali autokton që i ka rezistuar kohës për shekuj me radhë. == Faktorët e neopaganizmit == Disa nga faktorët kryesor që kanë kontribuar në rigjallërimin e interesimit lidhur me traditat e lashta pagane, në këto dekadat e fundit, mes tjerash janë: * Kërkimi i identitetit: Në një botë të globalizuar, shumë shqiptarë kërkojnë të rilidhen me rrënjët e tyre kulturore, duke rikujtuar të kaluarën e lashtë dhe të pasur. * Ndërgjegjësimi për trashëgiminë kulturore: Interesi për historinë dhe [[Mitologjia ilire|mitologjinë ilire]] ka nxitur rigjallërimin e disa praktikave dhe besimeve të harruara. * Distancimi nga institucionet fetare tradicionale: Për disa individë, neopaganizmi ofron një qasje më personale dhe shpirtërore ndaj jetës, pa kufizimet dogmatike të organizimeve tradicionale fetare. * Lidhja me [[natyrë]]n: Në kohët moderne, lidhja me natyrën dhe mjedisin shihet si një mënyrë për të kundërshtuar efektet e urbanizimit dhe shkatërrimit mjedisor. == Praktikat dhe ndikimi == Praktikat e neopaganëve shqiptarë edhe pse jo shumë të përhapura, janë të larmishme, duke përfshirë mes tjerash: * Adhurimin e perëndive të natyrës: [[Solstiku|Solsticet]] dhe [[Ekuinoksi|ekuinokset]] janë momente të rëndësishme që festohen për të nderuar ciklet e natyrës. * [[Herbalizmi]] dhe ritualet modeste: Disa individë përqendrohen në mjekësinë natyrore dhe ritualet për shërimin shpirtëror. * [[Kulti i të parëve|Nderimi i paraardhësve]]: Aty këtu mund të vërehet se kryhen ceremoni për të nderuar paraardhësit dhe për të kërkuar urtësi dhe mbrojtje nga ta. Ndikimi i këtyre praktikave është më i dukshëm në zonat rurale dhe në individë që janë të lidhur ngushtë me natyrën, kulturën dhe folklorin tradicional. Institucione të tilla si muzetë dhe të tjera të ngjashme kanë filluar të dokumentojnë këto tradita, duke dokumentuar dhe ruajtur një trashëgimi të rëndësishme kulturore. == Sfidat dhe perspektiva == Pavarësisht këtij rigjallërimi, neopaganizmi përballet me disa sfida në trojet shqiptare: * Mungesa e njohurive të detajuara: Informacionet rreth besimeve ilire janë fragmentare dhe shpesh të bazuara në interpretime. * Ndikimi i feve tradicionale: Integrimi i besimeve të lashta në kuadrin e krishterimit dhe islamit shpesh lë pak hapësirë për praktika të pavarura pagane. * Modernizimi dhe globalizimi: Këto procese mund të largojnë vëmendjen nga traditat lokale, duke bërë të vështirë ruajtjen e tyre. Megjithatë, rritja e ndërgjegjësimit dhe interesit për këto besime si pjesë e trashëgimisë kombëtare tregon se neopaganizmi ka një rol të veçantë në pasurimin e identitetit kulturor shqiptar. Ai jo vetëm që ndihmon në ruajtjen e traditave, por gjithashtu frymëzon brezat e rinj të lidhin të kaluarën me të tashmen në mënyrë kuptimplote.<ref>https://www.gazetatema.net/2020/10/21/beselashtet-ringjallja-e-paganizmit-mes-shqiptareve</ref><ref>{{Cite web|title=ATP {{!}} Albanian Third Position|url=https://albanianthirdposition.com/about-pagan|access-date=2024-11-20|website=albanianthirdposition.com|language=en, sq}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite web|title=FORUMI PAGAN SHQIPTAR|url=https://zojsi.albanianforum.net/|access-date=2024-11-20|website=zojsi.albanianforum.net|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|title=Moikom Zeqo: Hyjnesha Dardania|url=https://www.zemrashqiptare.net/news/22903/moikom-zeqo-hyjnesha-dardania.html|access-date=2024-11-20|website=Zemra Shqiptare|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-01-13|title=Katër fe, një popull pagan!?|url=https://telegrafi.com/kater-fe-nje-popull-pagan/|access-date=2024-11-20|website=Telegrafi|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Paganizmi]] * [[Mitologjia ilire]] * [[Paganizmi modern]] * [[Feja e shqiptarit është shqiptaria]] == Referime == [[Kategoria:Neopaganizëm]] 06zkm0g69ak5igpixgnrgdu4up6o5gt 0 368392 2980816 2969800 2026-05-15T15:40:07Z Lightnightx3x 166555 2980816 wikitext text/x-wiki {{Aktualizo}}{{Infobox zgjedhje | election_name = Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 2025 | country = Shqipëria | type = kuvendore | ongoing = no | time_zone = [[Koha Qendrore Evropiane|CET]], 11 maj 2025 | previous_election = Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 2021 | previous_year = 2021 | election_date = 11 maj 2025 | next_election = ''2029'' | next_year = ''2029'' | outgoing_members = Kuvendi i 31-të | elected_members = | seats_for_election = Të gjitha 140 ulëset në [[Kuvendi i Shqipërisë|Kuvend]] | majority_seats = 71 | opinion_polls = #Sondazhe | registered = 3,713,897 | turnout = 44.83% ({{decrease}} 1.46 [[pika e përqindjes|pp]])<ref group>Duke përfshirë votat nga diaspora</ref> <!-- PS -->| image1 = {{CSS image crop|Image=Edi Rama (2024-02-29).jpg|bSize=130|cWidth=120|cHeight=160|oTop = 0|oLeft = 0}} | candidate1 = [[Edi Rama]] | party1 = [[Partia Socialiste e Shqipërisë|PS]] | last_election1 = 48.7%, 74 ulëse | seats1 = '''83''' | seat_change1 = {{increase}} 7 | popular_vote1 = '''807,694''' | percentage1 = '''52.3%''' | swing1 = {{increase}} 3.5 pp <!-- PD-ASHM -->| image2 = {{CSS image crop|Image=Sali Berisha (cropped portrait).jpg|bSize=130|cWidth=120|cHeight=160|oTop=0|oLeft=0}} | candidate2 = [[Sali Berisha]] | party2 = [[Partia Demokratike e Shqipërisë|PD]]–[[Aleanca për Shqipërinë Madhështore|ASHM]] | last_election2 = 46.2%, 63 ulëse<ref group>Rezultati i mbledhur i [[Partia Demokratike e Shqipërisë|PD-AN]] dhe [[Partia e Lirisë|PL]], dikur njohur si LSI në 2021.</ref> | seats2 = 50 | seat_change2 = {{decrease}} 13 | popular_vote2 = 520,387 | percentage2 = 33.7% | swing2 = {{decrease}} 12.8 pp <!-- NSHB -->| image3 = {{CSS image crop|Image=Lapaj in 2025 in Election Campaign.jpg|bSize=130|cWidth=120|cHeight=160}} | candidate3 = [[Adriatik Lapaj]] | party3 = [[Lëvizja Shqipëria Bëhet|LSHB]] | last_election3 = 0.7%, 0 ulëse | seats3 = 1 | seat_change3 = {{increase}} 1 | popular_vote3 = 55,665 | percentage3 = 3.8% | swing3 = {{increase}} 3.1 pp <!-- PSD -->| image4 = {{CSS image crop|Image=Tom-Doshi-2021.jgp (cropped).jpg|bSize=130|cWidth=120|cHeight=160}} | candidate4 = [[Tom Doshi]] | party4 = [[Partia Socialdemokrate e Shqipërisë|PSD]] | colour4 = {{party color|Partia Social Demokratike e Shqipërisë (2021)}} | last_election4 = 2.3%, 3 ulëse | seats4 = 3 | seat_change4 = {{steady}} 0 | popular_vote4 = 48,248 | percentage4 = 3.3% | swing4 = {{increase}} 1.0 pp <!-- Mundësia -->| image5 = {{CSS image crop|Image=|bSize=130|cWidth=120|cHeight=160}} | candidate5 = [[Agron Shehaj]] | party5 = [[Partia Mundësia|PM]] | last_election5 = ''Nuk kualifikoi'' | seats5 = 2 | seat_change5 = {{increase}} 1 | popular_vote5 = 45,563 | percentage5 = 3.1% | swing5 = e re <!-- LB -->| image6 = {{CSS image crop|Image=Arlind Qori in 2023 (Cropped).jpg|bSize=160|cWidth=120|cHeight=160}} | candidate6 = [[Arlind Qori]] | party6 = [[Lëvizja Bashkë|LB]] | last_election6 = ''Nuk kualifikoi'' | seats6 = 1 | seat_change6 = {{increase}} 1 | popular_vote6 = 22,197 | percentage6 = 1.5% | swing6 = e re <!-- Map -->| | map_image = 2025 Albania parliamentary election.svg | map_caption = Rezultatet sipas njësisë administrative dhe qarkut. | title = Kryeministri | before_election = [[Edi Rama]] | before_party = Partia Socialiste e Shqipërisë | after_election = [[Edi Rama]] | after_party = Partia Socialiste e Shqipërisë | seats_before1 = 76 | seats_before2 = 50 | seats_before3 = 0 | seats_before4 = 3 | seats_before5 = 1 | seats_before6 = 0 }} '''Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri 2025''' u mbanë më 11 maj 2025 për të përzgjedhur 140 anëtarët e [[Kuvendi i Shqipërisë|Kuvendit të Shqipërisë]]. Ato rezultuan në një fitore të katërt me radhë të partisë në pushtet, [[Partia Socialiste e Shqipërisë|Partia Socialiste]] (PS), të udhëhequr nga [[Kryeministri i Shqipërisë|Kryeministri]] [[Edi Rama]], duke siguruar më shumë mandate se në të gjitha zgjedhjet e mëparshme. Zgjedhjet ndodhën përballë një sfondi të polemikave dhe skandaleve gjatë [[Qeveria Rama III|mandatit paraprak]] të partisë, duke përfshirë arrestimin e kryetarit Socialist të [[Tirana|Tiranës]] [[Erion Veliaj]],<ref>https://www.panorama.com.al/lajm-i-fundit-arrestohet-erion-veliaj/</ref> kryetarit të [[Kukës|Kukësit]] [[Safet Gjici]],<ref>https://www.reporter.al/2024/06/24/apeli-ndryshon-vendimin-e-gjicit-denohet-per-korrupsion/</ref> [[Afera e inceneratorëve|aferën e inceneratorëve]],<ref>https://www.cna.al/editorial/afera-e-inceneratoreve-pertej-korrupsionit-i384057</ref><ref>https://www.reporter.al/2024/07/16/spak-ne-aferen-e-inceneratorit-te-tiranes-u-pastruan-20-milion-euro/</ref> dhe afera 5D.<ref>https://www.kapitali.al/investigimi-kompania-5d-construction-aferat-korruptive-ne-bashkine-e-tiranes/</ref><ref>https://www.cna.al/aktualitet/afera-5d-drejtoret-hajdute-te-veliajt-moren-qindra-mijera-euro-i405552</ref> Partitë opozitare,<ref>https://pd.al/berisha-kriteret-e-zgjedhjeve-jane-shkelur-ne-menyren-me-te-pameshire-pd-do-beje-vleresimin-e-saj-kur-te-numerohet-edhe-vota-e-fundit-vetem-ai-qe-eshte-siper-mund-te-ndaloje-pd-ne-pa-bere-gjithcka/</ref> vëzhguesit e pavarur,<ref>https://www.osce.org/files/f/documents/4/7/590685.pdf</ref> dhe mediat kanë shpërfaqur shqetësime serioze rreth drejtësisë së procesit zgjehor. Akuzat përfshinin blerjen e votave përmes stimulimeve dhe pozitave të punës publike,<ref>https://www.syri.net/politike/787753/syri-tv-klientet-e-rames-mbi-10-miliarda-euro-oret-e-fundit-te-fushates/</ref> keqpërdorimin e burimeve shtetërore,<ref>https://www.syri.net/politike/787792/be-hedh-ne-ere-zgjedhjet-ne-shqiperi-gare-jo-e-barabarte-ps-perdori-shtetin/</ref> dhe një sistem patronazhi në të cilin aktivistët e PS-së vëzhgonin votuesit afër vendvotimeve.<ref>https://www.syri.net/politike/787341/skene-krimi-ne-tirane-syri-tv-kap-mat-patronazhistet-te-rruga-e-kosovareve-ikin-me-vrap-si-minj-zhdukin-dhe-provat/</ref><ref>https://www.syri.net/politike/787549/patronazhistet-drejtuesja-e-misionit-te-osbe-kishte-presion-ndaj-administrates-per-policine-nuk-di-cfare-te-them/</ref> [[Media në Shqipëri|Shumica e mediave]] janë parë si në përkrahje të partisë në pushtet.<ref>https://www.osce.org/files/f/documents/4/7/590685.pdf</ref> Zgjedhjet e vitit 2025 shënuan edhe herën e parë për të cilën shqiptarët jashtë shtetit [[Votimi i qytetarit jobanor|do të mund të votonin]].<ref>https://euronews.al/votimi-ne-komisionin-e-ligjeve-miratohet-vota-e-diaspores/</ref> Derisa nisma u kremtua si një gurthemel në zgjerimin e pjesëmarrjes në demokraci, ajo u thellua në polemika, posaçërisht në lidhje me votat prej Greqisë. Raporte të shumta u shpërfaqën me akuza të manipulimit të votave, me [[Shqiptarët në Greqi|qytetarë shqiptarë në Greqi]] duke konstatuar se nuk i kishin marrë kurrë fletëvotimet, edhe pse u raportua që një numër i madh i fletëvotimeve të plotësuara erdhën nga ky shtet.<ref>https://www.syri.net/politike/786460/kuti-te-pafundme-me-fletevotimi-te-plotesuara-pd-kerkon-vecimin-e-votave-nga-greqia-odihr-te-monitoroje-procesin/</ref> Aktivistët (Patronazhistët) e PS-së u akuzuan për përfshirje në këto parregullsi të supozuara.<ref>https://www.syri.net/politike/787712/per-7-dite-36-mije-vota-nga-greqia-logu-i-pd-se-s-do-lejojme-te-numerohen-thaset-e-mbushur-nga-patronazhistet-e-ps-se/</ref> Pas rritjes së presionit, [[Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (Shqipëri)|Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ)]] vendosi të vazhdojë numërimin e fletëvotimeve nga diaspora, por të mos përfshijë ato nga Greqia.<ref>https://www.panorama.com.al/pas-kerkeses-se-pd-per-te-vecuar-votat-e-diaspores-ne-greqi-kqz-merr-vendimin-ja-cfare-do-te-ndodhe-me-zarfet/</ref> == Sfondi == Në [[Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 2021|zgjedhjet kuvendore të 2021-ës]], [[Partia Socialiste e Shqipërisë|Partia Socialiste]] (PS) fitoi 74 prej 140 ulëseve në Kuvend, ku pasoi rizgjedhja e [[Edi Rama|Edi Ramës]] si Kryeministër. Koalicioni PD-AN, i drejtuar nga [[Partia Demokratike e Shqipërisë|Demokratët]] të qendër-djathtë, zgjeruan sasinë e ulëseve nga 43 në 59. Mirëpo 9 prej 59 ulëseve i shkuan partive më të vogla që ecën brenda koalicionit të Partisë Demokratike. Gjatë të njëjtës periudhë, [[Presidenti i Shqipërisë|Presidenti]] [[Ilir Meta]] u përball me akuza të përhapura të shkeljeve të kushtetutës, përkatësisht rreth ndërhyrjes në procesin elektoral dhe qëndrimit haptazi partizan kundër PS-së që mbajti gjatë zgjedhjeve të 2021-ës.<ref>{{Cite web|last=Ruci|first=Ani|date=9 qershor 2021|title=Tiranë: Parlamenti voton pro shkarkimit të Presidentit Meta|url=https://www.dw.com/sq/tiran%C3%AB-parlamenti-voton-pro-shkarkimit-t%C3%AB-presidentit-meta/a-57834698|access-date=19 prill 2025|website=[[Deutsche Welle]]|language=sq}}</ref> Në qershor 2021, kuvendi nisi votën për të shkarkuar Metën, duke e akuzuar atë për shkeljen e paanshmërisë së presidencës.<ref>{{Cite web|last=Meno|first=Suela|date=9 qershor 2021|title=Kuvendi voton me 104 vota pro shkarkimin e presidentit Ilir Meta|url=https://euronews.al/kuvendi-voton-sot-per-shkarkimin-e-presidentit-meta-mazhoranca-e-akuzon-per-17-shkelje-kushtetuese/|access-date=19 prill 2025|website=[[Euronews Albania]]|language=sq}}</ref> Mirëpo, në shkurt 2022, [[Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë|Gjykata Kushtetuese]] vendosi që veprimet e Metës nuk shkelën kushtetutën.<ref>{{Cite web|last=Semini|first=Llazar|date=17 shkurt 2022|title=Albania court overturns president's impeachment|url=https://apnews.com/article/europe-elections-albania-impeachments-parliamentary-elections-340793288d7b43f5ed02b11d21883b07|access-date=19 prill 2025|website=[[Associated Press|AP News]]|language=en}}</ref> == Sistemi zgjedhor == [[Skeda:Zgjedhje2025-KQZ.svg|parapamje|Logoja e zgjedhjeve]] Sistemi zgjedhor i Shqipërisë ndërtohet mbi parimet e definuara në [[Kushtetuta e Shqipërisë|kushtetutë]] dhe kodin zgjedhor. Si [[Republika kuvendore|republikë kuvendore]], Shqipëria zbaton një metodë të përfaqësimit proporcional rajonal që i ndan ulëset në kuvend sipas përmasave të votave të fituara nga partitë politike në një sistem shumëpartiak. {| class = "wikitable" |+Shpërndarja e mandateve sipas qarkut ! # ! Qarku ! Popullsia 2024<ref>{{Cite web|title=INSTAT|url=https://www.instat.gov.al|language=sq}}</ref> ! Ulëse<ref>{{Cite web|title=Zgjedhjet 2025 – KRr miraton numrin e mandateve për çdo qark dhe ngritjen e zonave të administrimit zgjedhor|url=https://kqz.gov.al/2024/12/07/zgjedhjet-2025-krr-miraton-numrin-e-mandateve-per-cdo-qark-dhe-ngritjen-e-zonave-te-administrimit-zgjedhor/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207122607/https://kqz.gov.al/2024/12/07/zgjedhjet-2025-krr-miraton-numrin-e-mandateve-per-cdo-qark-dhe-ngritjen-e-zonave-te-administrimit-zgjedhor/|archive-date=7 dhjetor 2024|access-date=7 dhjetor 2024|website=[[Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (Shqipëri)|Komisioni Qendror i Zgjedhjeve]]|language=sq}}</ref> |- | 1 | [[Qarku i Beratit|Berat]] | 140,956 | 7 |- | 2 | [[Qarku i Dibrës|Dibër]] | 107,178 | 5 |- | 3 | [[Qarku i Durrësit|Durrës]] | 226,863 | 14 |- |4 |[[Qarku i Elbasanit|Elbasan]] |232,580 |14 |- |5 |[[Qarku i Fierit|Fier]] |240,377 |16 |- |6 |[[Qarku i Gjirokastrës|Gjirokastër]] |60,013 |4 |- |7 |[[Qarku i Korçës|Korçë]] |173,091 |10 |- |8 |[[Qarku i Kukësit|Kukës]] |61,998 |3 |- |9 |[[Qarku i Lezhës|Lezhë]] |99,384 |7 |- |10 |[[Qarku i Shkodrës|Shkodër]] |154,479 |11 |- |11 |[[Qarku i Tiranës|Tiranë]] |758,513 |37 |- |12 |[[Qarku i Vlorës|Vlorë]] |146,681 |12 |} == Parti dhe koalicione == {| class="wikitable" !Nr. ! colspan="3" |Partia dhe koalicioni !Sllogani !Drejtues |- |'''1''' | style="background:{{party color|Democratic Party of Albania}};" | | style="text-align:center;" |'''PD''' '''- ASHM''' |{{Nowrap|Aleanca për Shqipërinë Madhështore}}{{Collapsible list|[[Partia Demokratike]]|[[Partia e Lirisë]]|[[{{!}}Partia për Drejtësi, Integrim dhe Unitet]]|[[Partia Republikane Shqiptare]]|[[Partia Agrare Ambientaliste]]|[[Partia Lëvizja e Legalitetit]]|[[Partia Bashkimi për të Drejtat e Njeriut]]|[[Partia Demokristiane e Shqipërisë]]|[[Partia Kristian Demokrate e Shqipërisë]]|[[Fryma e Re Demokratike]]|[[Bashkimi Liberal Demokrat]]|[[Partia Balli Kombëtar Shqiptar]]|[[Partia Balli Kombëtar Demokrat]]|[[Partia Bashkimi Demokrat]]|Aleanca Konservatore për Shqipërinë|Partia Kombëtare Konservatore Albania|Partia Emigracion Shqiptar|[[Aleanca Arbnore Kombëtare]]|Personat me Aftësi të Kufizuar|Partia Lëvizja Demokratike Për Ndryshim|[[Partia Ora e Shqipërisë]]|Lidhja Demokristiane Shqiptare|Partia për Europianizim dhe Integrimin e Shqipërisë|Rruga e Vërtetë Shqiptare|title={{Small|Përbërja}}|bullets=on}} | ''Ta bëjmë Shqipërinë Madhështore'' |[[:en:Sali_Berisha|Sali Berisha]] |- |'''2''' | style="background:{{party color|Lëvizja Bashkë}};" | | style="text-align:center;" |'''LB''' |{{Nowrap|[[Lëvizja Bashkë]]}} |''E reja po lind'' |[[:en:Arlind_Qori|Arlind Qori]] |- |'''3''' | style="background:{{party color|Homeland Movement (Albania)}};" | | style="text-align:center;" |'''LA''' |{{Nowrap|Lëvizja Atdheu}} | |Kreshnik Osmani |- |'''4''' | style="background:{{party color|Euroatlantic Coalition}};" | | style="text-align:center;" |'''KEA''' |{{Nowrap|Koalicioni "Euro-Atlantike}} |''Shqipëria meriton më shumë'' |[[:en:Endri_Hasa|Endri Hasa]] |- |'''5''' | style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};" | | style="text-align:center;" |'''PS''' |{{Nowrap|[[Partia Socialiste e Shqipërisë]]}}{{Collapsible list|[[Partia Socialiste e Shqipërisë]]|[[Aleanca Maqedonase për Integrimin Europian]]|title={{Small|Përbërja}}|bullets=on}} |''Shqipëria 2030 në BE, vetëm me Edin dhe PS'' |[[:en:Edi_Rama|Edi Rama]] |- |'''6''' | style="background:{{Party color|Nisma Shqipëria Bëhet}};" | | style="text-align:center;" |'''NISMA–SHB''' |{{Nowrap|Koalicioni "Nisma Shqipëria Bëhet"}}{{Collapsible list|[[Nisma Thurje]]|[[Lëvizja Shqipëria Bëhet]]|LDPSH Lidhja Për të Drejtat e Punëtorëve Shqiptarë|title={{Small|Përbërja}}|bullets=on}} |''Shqipëria vlen më shumë se partia'' |[[:en:Adriatik_Lapaj|Adriatik Lapaj]] |- |'''7''' | style="background:{{Party color|Albanian National Alliance}};" | | style="text-align:center;" |'''AKSH''' |{{Nowrap|Albanian National Alliance<br />{{small|Aleanca Kombëtare Shqiptare}}}} | |Elena Kocaqi |- |'''8''' | style="background:{{Party color|New Democracy Alliance Party}};" | | style="text-align:center;" |'''ADR''' |{{Nowrap|New Democracy Alliance Party<br />{{small|Partia Aleanca Demokracia e Re}}}} | |Edmond Stojku |- |'''9''' | style="background:{{Party color|Djathtas për Zhvillim}};" | | style="text-align:center;" |'''DZH''' |{{Nowrap|[[Djathtas për Zhvillim|Right for Development Coalition]]<br />{{small|Koalicioni "Djathtas për Zhvillim"}}}}{{Collapsible list|[[Djathtas 1912]]|[[Lëvizja për Zhvillim Kombëtar]]|title={{Small|Përbërja}}|bullets=on}} | |[[:en:Dashamir_Shehi|Dashamir Shehi]] |- |'''10''' | style="background:{{party color|Opportunity Party (Albania)}};" | | style="text-align:center;" |'''PM''' |{{Nowrap|[[Partia Mundësia]]}} |''Për një Shqipëri ku ia del me punë'' |[[:en:Agron_Shehaj|Agron Shehaj]] |- |'''11''' | style="background:{{party color|Social Democratic Party of Albania (2021)}};" | | style="text-align:center;" |'''PSD''' |{{Nowrap|[[Partia Socialdemokrate e Shqipërisë]]}} |''Misioni vazhdon'' |[[:en:Tom_Doshi|Tom Doshi]] |} == Fushata == Fushata e këtyre zgjedhjeve u karakterizua nga përdorimi i gjerë i mediave sociale, veçanërisht nga partitë më të vogla, pasi ato nuk kishin aq shumë akses televiziv krahasuar me partitë më të mëdha. == Sondazhe == === Kombëtare === {| class="wikitable sortable tpl-blanktablele" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! rowspan="3" | Firma e sondazhit ! rowspan="3" | {{Abbr|Data|Data e publikimit}} ! rowspan="3" | {{Abbr|Kampioni|Madhësia e kampionit}} !class="unsortable" style="width:40px;" rowspan=2| [[Partia Socialiste e Shqipërisë|PS]] !colspan=3|Aleanca për Shqipërinë Madhështore !class="unsortable" style="width:40px;" rowspan=2| [[Partia Social Demokrate e Shqipërisë|PSD]] !colspan=2|Lëvizja Shqipëria Bëhet ! rowspan="2" class="unsortable" style="width:30px;" | [[Partia Mundësia|PM]] ! rowspan="2" class="unsortable" style="width:30px;" | [[Lëvizja Bashkë|LB]] !class="unsortable" style="width:30px;" rowspan=2| [[Koalicioni Euroatlantikë|KEA]] !class="unsortable" style="width:30px;" rowspan=2| [[Djathtas për Zhvillim|DZh]] !class="unsortable" style="width:30px;" rowspan=3| Të tjerë !style="width:30px;" rowspan=3| Kryesimi |- ! [[Democratic Party of Albania|PD]] ! [[Partia për Drejtësi, Integrim dhe Unitet|PDIU]] ! [[Partia e Lirisë|PL]] ! [[Nisma Thurje|NTH]] ! [[Shqipëria Bëhet|LSHB]] |- ! style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};"| ! style="background:{{party color|Democratic Party of Albania}};" | ! style="background:{{party color|Party for Justice, Integration and Unity}};" | !style="background:#D51920 | ! style="background:{{party color|Social Democratic Party of Albania (2021)}};" | ! style="background:{{party color|Nisma Thurje}};" | ! style="background:#F57F20;" | ! style="background:#FF9F00 | ! style="background:#E82D36 | ! style="background:#5A81CC | ! style="background:#542d52 | |- |[https://top-channel.tv/2025/04/29/nese-zgjedhjet-parlamentare-do-te-mbaheshin-sot-cilen-parti-do-votonit-ja-cfare-tregon-sondazhi-i-mclaughlin-per-top-channel/ McLaughlin + Top Channel Albania] |14–24 Prill |1,200 |style="background:#DBCCEE"|'''48.9%''' | colspan="3" |34.4% |2.9% | colspan="2" |4.2% |5.0% |1.1% |0.9% |– |0.4% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white"|'''14.5%''' |- |[https://abcnews.al/sondazhi-i-dyte-ps-51-1-perqind-vijon-rritjen-me-shume-mandate-ne-elbasan-dhe-fier/ Angi Ricerche + ABC News Albania] |28 Prill |3,000 |style="background:#DBCCEE"|'''51.1%''' | colspan="3" |36.8% |2.5% | colspan="2" |7.6% |5.4% |2.0% |1.1% | – |0.9% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white"|'''14.3%''' |- |[https://www.balkanweb.com/lajmi-i-fundit-kush-fiton-ne-11-maj-news24-publikon-sondazhin-e-dyte-ja-si-do-te-votojne-shqiptaret-ndryshimi-i-shifrave-live/#gsc.tab=0 Notosondaggi + News24 Albania] |28 Prill |— |style="background:#DBCCEE"|'''45.5%''' | colspan="3" |36.0% |2.0% | colspan="2" |5.5% |6.5% |2.0% |1.0% |0.5% |1.0% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white"|'''9.5%''' |- |[https://euronews.al/ja-per-ke-do-votonin-shqiptaret-ne-11-maj-si-do-ndahen-votat-sipas-projeksionit/ MRB-Hellas + Euronews Albania] |10–21 Prill |1,600 |style="background:#DBCCEE"|'''47.9%''' |colspan="3"|33.7% |0.7% |colspan="2"|6.7% |6.3% |2.4% |0.8% |0.6% |1.0% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white"|'''14.2%''' |- |[https://abcnews.al/sondazhi-i-abc-news-dhe-angi-ricerche-per-ke-do-votojne-shqiptaret-me-11-maj/ Angi Ricerche + ABC News Albania ] |17–20 Prill |6,000 |style="background:#DBCCEE"|'''48.9%''' |colspan="3"|35.1% |1.9% |colspan="2"|6.4% |4.8% |1.6% |0.7% |– |0.6% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white"|'''13.8%''' |- |[https://shqiptarja.com/lajm/ethet-e-fushates-report-tv-dhe-piepoli-sjellin-sonte-ne-2100-sondazhin-e-radhes-ke-zgjedhin-shqiptaret-si-kryeminister#804163 Piepoli Italy + Report TV] |10–15 Prill |1,200 |style="background:#DBCCEE"|'''48.0%''' |colspan="3" |35.0% |2.0% |colspan="2" |8.0% |4.5% |1.5% |0.75% |0.25% |0.25% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white" |'''13.0%''' |- | [https://www.balkanweb.com/sondazhi-i-news24-dhe-notosondaggi-nese-zgjedhjet-do-te-ishin-neser-ja-kush-do-te-fitonte/#gsc.tab=0 Notosondaggi + News24 Albania] |11–13 Prill |2,005 |style="background:#DBCCEE"|'''46.0%''' |colspan="3"| 35.0% |2.5% |colspan="2"| 5.0% |6.5% |1.5% |2.0% |1.0% |0.5% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white"|'''11.0%''' |- |[https://shqiptarja.com/lajm/ne-prag-te-nisjes-se-fushates-elektorale-report-tv-dhe-piepoli-sjellin-neser-ne-2100-sondazhin-e-radhes-kujt-do-ti-besojne-shqiptaret-me-1-1maj?r=kh1 Piepoli Italy + Report TV] |3–8 Prill |1,000 |style="background:#DBCCEE"|'''48.5%''' |colspan="3"|35.0% |1.0% |colspan="2"|7.5% |5.0% |2.0% |0.75% |0.25% |– |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white" |'''13.5%''' |- |[https://euronews.al/nese-zgjedhjet-mbahen-sot-per-ke-do-votonin-shqiptaret-barometri-matja-e-trete/ MRB-Hellas + Euronews Albania] |22 Mars–3 Prill |1,600 |style="background:#DBCCEE"|'''46.9%''' |colspan="3"|34.7% |1.2% |colspan="2"|7.7% |5.1% |2.1% |1.3% |– |1.0% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white" |'''12.2%''' |- |[https://shqiptarja.com/lajm/si-do-te-votojne-shqiptaret-me-11-maj-vleresimi-per-ramen-dhe-berishen-sondazhi-i-radhe-si-piepolit-ne-report-tv-sonte-ora-2100?r=kh1 Piepoli Italy + Report TV] |20–25 Mars |1,000 |style="background:#DBCCEE" |'''48.5%''' |colspan="3" |37.0% |1.5% |colspan="2" |8.5% |3.5% |1.0% |0.25% |0.25% |– |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white" |'''11.5%''' |- |[https://shqiptarja.com/lajm/qeveri-e-katert-e-rames-apo-rotacion-i-berishes-si-ndikuan-primaret-ne-listat-e-pd-sonte-ne-2100-sondazhi-i-piepolit-ne-report-tv Piepoli Italy + Report TV] |13 Mars |1,000 |style="background:#DBCCEE" |'''48.5%''' |colspan="3" |37.0% |2.0% |colspan="2" |7.5% |3.0% |1.5% |0.25% |0.25% |– |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white" |'''11.5%''' |- |[https://top-channel.tv/2025/04/21/ps-kryeson-me-49-2-pd-mban-vendin-e-dyte-ja-si-do-te-votonin-sot-shqiptaret-sipas-sondazhit-te-mclaughlin/ McLaughlin + Top Channel Albania] |25–30 Shkurt |— |style="background:#DBCCEE"|'''49.2%''' |35.7% |– |– |1.2% |0.2% |6.8% |1.6% |0.9% |0.7% |– |0.3% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white" |'''13.5%''' |- |[https://euronews.al/nese-zgjedhjet-mbahen-sot-per-ke-do-votonin-shqiptaret-barometri-matja-e-dyte/ MRB-Hellas + Euronews Albania] |15–25 Shkurt |1,600 |style="background:#DBCCEE"|'''48.3%''' |34.3% |– |1.7% |– |– |6.3% |4.8% |2.5% |– |– |2.1% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white" |'''14%''' |- |[https://euronews.al/si-do-te-votonin-shqiptaret-nese-zgjedhjet-e-pergjithshme-do-te-mbaheshin-sot/ MRB-Hellas + Euronews Albania] |15–30 Janar |1,600 |style="background:#DBCCEE"|'''50.1%''' |30.8% |– |1.7% |– |– |7.9% |3.8% |2.7% |– |– |3.0% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white" |'''19.3%''' |- |[https://shqiptarja.com/lajm/termometrin-politik-cdo-muaj-ne-report-tv-sondazhet-ekskluziv-ne-bashkepunim-me-eduard-zaloshnjen-sonte-ne-2100-ne-frontline Eduard Zaloshnja + Report TV] |17 Tetor 2024 |1,860 |style="background:#DBCCEE"|'''50.3%''' |30.2% |1.0% |1.5% |1.0% |1.7% |6.8% |3.1% |1.0% |0.7% |0.9% |2.1% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}};color:white" |'''20.1%''' |- |colspan="16" style="background:#A0A0A0" | |- |- style="background:#EFEFEF" |'''[[Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 2021|Zgjedhjet 2021]]''' |25 Prill 2021 |1,578,117 |style="background:#DBCCEE"|'''48.67%''' |colspan="2"|39.43% |6.81% |2.25% |0.65% |– |– |– |– |– |2.84% |style="background:{{party color|Socialist Party of Albania}}; color:white" |'''9.24%''' |} == Rezultate == {{Rezultate |skeda=[[File:Parliament of Albania (2025-2029).svg]] |raportimi= |trupazgjedhor=3,713,897 |partia1=[[Partia Socialiste e Shqipërisë]] |vota1=856,177 |vende1=83 |nd1=+9 |partia2=[[Partia Demokratike e Shqipërisë|Partia Demokratike]] – [[Aleanca për Shqipërinë e Madhe]]{{efn|Nga 50 vendet e fituara nga aleanca, Partia Demokratike mori 41, [[Partia e Lirisë]] 4, [[Partia për Drejtësi, Integrim dhe Unitet]] 2 dhe [[Partia Republikane e Shqipërisë]], [[Partia Agrare Ambientaliste]] dhe [[Partia Bashkimi për të Drejtat e Njeriut]] morën nga një vend secila.}} |vota2=529,354 |vende2=50 |nd2=–13 |partia3=Nisma Shqipëria Bëhet ([[Lëvizja Shqipëria Bëhet|LSHB]]–[[Nisma Thurje|NTH]]–LDPSH){{efn|Vendi i vetëm i aleancës iu takua [[Lëvizja Shqipëria Bëhet]]}} |vota3=64,264 |vende3=1 |nd3=E re |ngjyra4={{party color|Social Democratic Party of Albania (2021)}} |partia4=[[Partia Socialdemokrate e Shqipërisë]] |vota4=49,890 |vende4=3 |nd4=0 |partia5=[[Partia Mundësia (Shqipëri)|Partia Mundësia]] |vota5=48,995 |vende5=2 |nd5=E re |partia6=[[Lëvizja Bashkë]] |vota6=24,616 |vende6=1 |nd6=E re |partia7=[[Demokratët Euroatlantikë]] |vota7=20,863 |vende7=0 |nd7=E re |partia8=[[Djathtas për Zhvillim]] ([[Djathtas 1912|DJATHTAS]]–[[Lëvizja për Zhvillim Kombëtar|LZHK]]) |vota8=6,019 |vende8=0 |nd8=–1 |partia9=Aleanca Kombëtare Shqiptare |vota9=3,787 |vende9=0 |nd9=E re |partia10=[[Lëvizja Atdheu (Shqipëri)|Lëvizja Atdheu]] |vota10=2,255 |vende10=0 |nd10=E re |partia11=Partia Aleanca Demokracia e Re |vota11=1,127 |vende11=0 |nd11=0 |total_nd=0 |tëpavlefshme=57,526 |burimi=[https://iemis.kqz.gov.al/results2025/?lang=EN&v1=ALL KQZ] }} {{bar box |title=Shpërndarja e vendeve në Kuvend |titlebar=#DDD |left1=Partia |right2=Vende |width=400px |bars= {{bar percent|[[Partia Socialiste e Shqipërisë|PS]]|#5B15B4|50|83}} {{bar percent|[[Partia Demokratike e Shqipërisë|PD]]|#0080C6|29|50}} {{bar percent|[[Partia Socialdemokrate e Shqipërisë|PSD]]|#0C5D34|5.10|3}} {{bar percent|[[Partia Mundësia|PM]]|#103996|3.05|2}} {{bar percent|[[Shqipëria Bëhet|NShB]]|#F57F20|2.00|1}} {{bar percent|[[Lëvizja Bashkë|LB]]|#EC2029|2.00|1}} |caption=Shpërndarja e 140 vendeve në Kuvend sipas partive. }} == Shënime == {{Notelist}} == Referime == <references /> [[Kategoria:Zgjedhje kuvendore në Shqipëri]] 9cf6z1bwubtj20mwrgv5ursjcf6u5x3 0 370240 2980989 2970268 2026-05-15T20:04:05Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2980989 wikitext text/x-wiki '''Prvi partizan''' (shkurt. '''PPU''') është një prodhues serb i [[Municioni|municioneve]] dhe komponentëve të ngarkimit, me seli në Uzhice, [[Serbia|Serbi]]. Kompania prodhon municione për konsumatorët civilë dhe ushtarakë në një shumëllojshmëri të kalibrave në ngarkesa të ndryshme. Disa artikuj municionesh rendisin Prvi partizan si një nga burimet e pakta të disa fishekëve të pazakontë, si p.sh. 8x56mmR e përdorur në variantin M95/30 të Mannlicher M1895, fishekun 7.92×33mm Kurz të përdorur në pushkën StG 44 dhe 7.65× Fisheku argjentinas 53 mm. Në fillim të vitit 2009, kompania filloi prodhimin e municioneve Lebel 8 mm, duke u bërë prodhuesi i parë tregtar në dekada që e prodhoi atë. == Historia == Kompania u themelua në vitin 1928 me emrin FOMU - Fabrika Oružja i Municije Užice ("Fabrika e Armëve dhe Municioneve në Užice).<ref name="Prvi Partizan History">{{cite web|title=History|url=http://www.prvipartizan.com/history.php|accessdate=6 tetor 2014|website=prvipartizan.com}}</ref> Gjatë Luftës së Dytë Botërore, punimet e decentralizuara të municioneve të drejtuara nga rezistenca e drejtuar nga partizanët e Titos u quajtën Prvi Partizan fabrika ("Fabrika e Parë Partizane").<ref>{{cite web|last=Zerebko|first=Amanda|date=25 qershor 2019|title=How Prvi Partizan Became a Leader in the Global Ammo Market|url=https://guide.sportsmansguide.com/prvi-partizan-ppu-ammo/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001053215/https://guide.sportsmansguide.com/prvi-partizan-ppu-ammo/|archive-date=1 tetor 2020|publisher=Sportsman's Guide}}</ref> Ky emër u mbajt pas luftës kur u kthye në objektin e FOMU në Uzhice. Sipas kompanisë së të dhënave të tregtisë globale Panjiva, Prvi partizan renditet si furnizuesi i tretë më i madh i huaj i municioneve në tregun e Shteteve të Bashkuara për vitin 2016.<ref>{{cite news|last1=Smith|first1=Aaron|date=13 dhjetor 2016|title=Ammo imports booming to keep up with gun sales|work=cnn.com|publisher=CNN|url=https://money.cnn.com/2016/12/13/news/companies/ammo-imports/|accessdate=21 janar 2018|archive-date=21 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121125843/http://money.cnn.com/2016/12/13/news/companies/ammo-imports/|url-status=dead}}</ref> Qeveria e Serbisë investoi 4 milionë euro për ndërtimin e sallës së re në 2017.<ref>{{cite news|date=24 prill 2017|title=Vojne fabrike u dugovima, hale i oprema zastareli|language=sr|work=danas.rs|url=http://www.danas.rs/ekonomija.4.html?news_id=344227&title=Vojne+fabrike+u+dugovima%2C+hale+i+oprema+zastareli|accessdate=23 dhjetor 2017}}</ref> == Incidente == Më 4 shtator 2009, shtatë punonjës vdiqën dhe 15 të tjerë morën plagë të lehta pas katër shpërthimeve që ndodhën në zonën e barutit.<ref name="deathsdefence">{{cite news|date=15 korrik 2017|title=U nesrećama u namenskoj industriji za 11 godina poginulo 15 radnika|language=sr|work=blic.rs|agency=Beta|url=http://www.blic.rs/vesti/hronika/u-nesrecama-u-namenskoj-industriji-za-11-godina-poginulo-15-radnika/z4mm06g|accessdate=23 dhjetor 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Lojanica|first1=V.|date=4 shtator 2009|title=Sedmoro poginulih u eksplozijama u fabrici "Prvi partizan" u Užicu|language=sr|work=blic.rs|url=http://www.blic.rs/vesti/hronika/sedmoro-poginulih-u-eksplozijama-u-fabrici-prvi-partizan-u-uzicu/th5ffc8|accessdate=23 dhjetor 2017}}</ref> Qeveria e Serbisë më vonë shpalli 5 shtator 2009 si Ditën Kombëtare të Dhimbjes për viktimat.<ref>{{cite news|date=4 shtator 2009|title=U subotu Dan žalosti u Srbiji|language=sr|work=rts.rs|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/135/Hronika/136171/U+subotu+dan+%C5%BEalosti+u+Srbiji.html|accessdate=23 dhjetor 2017}}</ref> == Shiko edhe == * [[Krusik (kompani)]] == Referime == [[Kategoria:Kompani të mbrojtjes të Serbisë]] [[Kategoria:Industria e mbrojtjes e Serbisë]] [[Kategoria:Marka serbe]] eogk8c1v77lmomj3300yf4qhteg664t 0 376378 2981015 2970976 2026-05-15T20:15:05Z Qendrimi15 122927 2981015 wikitext text/x-wiki {{Infobox turne snooker |tournament_name = Kampionati Botëror Snooker |image = World Snooker Championship Trophy (retouched).jpg |caption = Trofeu i Kampionatit Botëror të Snooker<br />gjatë [[Kampionati Botëror Snooker 2007|ngjarjes 2007]] |venue = [[Crucible Theatre]]<br />(që nga viti [[Kampionati Botëror Snooker 1977|1977]]) |location = [[Sheffield]] |country = Angli |establishment = [[Kampionati Botëror Snooker 1927|1927]] |organisation = [[World Snooker Association]] |format = [[Renditja botërore e snooker|Ranking]] event |prizefund = [[Paund sterlina|GB £]]2,395,000 |Recent edition = [[Kampionati Botëror Snooker 2026|2026]] |Current Champion = {{flagicon|CHN}} [[Wu Yize]] }} '''Kampionati Botëror Snooker''' është turneu më i gjatë dhe më prestigjioz në [[snooker]] profesionist. Është gjithashtu më i pasuri, me çmim gjithsej prej £2,395,000 më [[Kampionati Botëror Snooker 2023|2023]], duke përfshirë £500,000 për fituesin.<ref>{{cite web|url=https://wst.tv/wp-content/uploads/2022/10/Tour-Prize-Money-Ranking-Points-Schedule-2022-2023-Season-v1.pdf|title=Prize Money World Rankings Schedule 2022/2023 Season|date=2022-10-02|website=[[World Snooker Tour]]|access-date=2023-11-28|archive-date=2022-11-27|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221127184017/https://wst.tv/wp-content/uploads/2022/10/Tour-Prize-Money-Ranking-Points-Schedule-2022-2023-Season-v1.pdf|url-status=dead}}</ref> I mbajtur për herë të parë në vitin [[Kampionati Botëror Snooker 1927|1927]], tani është një nga tre turnetë (së bashku me [[UK Championship]] dhe [[Masters (snooker)|Masters]] ftesë) që përbëjnë [[Triple Crown (snooker)|Serinë Triple Crown]] të ​​snooker. Kampioni në fuqi i botës është [[Wu Yize]]. [[Joe Davis]] dominoi turneun gjatë dy dekadave të para të tij, duke fituar 15 kampionatet e para botërore përpara se të tërhiqej i pamposhtur pas fitores së tij përfundimtare më [[Kampionati Botëror Snooker 1946|1946]]. Trofeu i veçantë i Kampionatit Botëror, i kryesuar nga një figurë bariu greke, u ble nga Davis më 1926 për £19 dhe vazhdon të përdoret deri në ditët e sotme.<ref>{{Cite web|title=Trophies|url=https://wpbsa.com/about-us/history/trophies/|access-date=2021-05-10|website=WPBSA|language=en-GB|archive-date=18 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518172710/https://wpbsa.com/about-us/history/trophies/|url-status=live}}</ref> Asnjë turne nuk u mbajt midis 1941 dhe 1945 për shkak të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], ose midis 1952 dhe 1963 për shkak të një mosmarrëveshjeje midis Shoqatës së Lojtarëve Profesionistë të Bilardos (PBPA) dhe Këshillit të Kontrollit të Bilardos dhe Snookerit (BACC). PBPA mbajti një alternativë jozyrtare, Kampionatin Botëror të Lojërave Profesionale të Ndeshjeve, midis 1952 dhe 1957. Kampionati zyrtar u ringjall në bazë të sfidës më 1964. [[Stephen Hendry]] dhe [[Ronnie O'Sullivan]] kanë fituar secili nga shtatë herë për të mbajtur së bashku rekordin e shumicës së titujve botërorë në epokën moderne. Hendry është kampioni më i ri në historinë e turneut, duke fituar titullin e tij të parë në vitin [[Kampionati Botëror Snooker 1990|1990]] në moshën 21 vjeç e 106 ditë. O'Sullivan u bë kampioni më i vjetër në vitin [[Kampionati Botëror Snooker 2022|2022]] kur fitoi titullin e tij të shtatë në moshën 46 vjeç e 148 ditë. O'Sullivan mban gjithashtu rekordin për paraqitjet më të shumta në Crucible me 32, pasi ka marrë pjesë në turne çdo vit midis 1993 dhe 2024. Pesëmbëdhjetë [[maximum break]] janë bërë në historinë e turneut, Një rekord prej 109 [century break]] u bë në Crucible më 2022. ==Fituesit== {| class="wikitable" |- ! Viti ! Fituesi ! Nënkampioni ! Rezultati |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1927|1927]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Tom Dennis]] | align = "center" | 20 – 11 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1928|1928]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Fred Lawrence]] | align = "center" | 16 – 13 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1929|1929]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Tom Dennis]] | align = "center" | 19 – 14 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1930|1930]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Tom Dennis]] | align = "center" | 25 – 12 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1931|1931]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Tom Dennis]] | align = "center" | 25 – 21 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1932|1932]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|NZL}} [[Clark McConachy]] | align = "center" | 30 – 19 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1933|1933]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Willie Smith (lojtar biliardo)|Willie Smith]] | align = "center" | 25 – 18 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1934|1934]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Tom Newman]] | align = "center" | 25 – 22 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1935|1935]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Willie Smith (lojtar biliardo)|Willie Smith]] | align = "center" | 25 – 20 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1936|1936]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|AUS}} [[Horace Lindrum]] | align = "center" | 34 – 27 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1937|1937]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|AUS}} [[Horace Lindrum]] | align = "center" | 32 – 29 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1938|1938]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Sidney Smith]] | align = "center" | 37 – 24 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1939|1939]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Sidney Smith]] | align = "center" | 43 – 30 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1940|1940]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | align = "center" | 37 – 36 |- ! colspan = "4" | 1941–1945 nuk u mbajt asnjë turne{{efn|Për shkak [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]}} |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1946|1946]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] | {{flagicon|AUS}} [[Horace Lindrum]] | align = "center" | 78 – 67 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1947|1947]] | {{flagicon|SCO}} [[Walter Donaldson (lojtar snooker)|Walter Donaldson]] | {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | align = "center" | 82 – 63 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1948|1948]] | {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | {{flagicon|SCO}} [[Walter Donaldson (lojtar snooker)|Walter Donaldson]] | align = "center" | 84 – 61 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1949|1949]] | {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | {{flagicon|SCO}} [[Walter Donaldson (lojtar snooker)|Walter Donaldson]] | align = "center" | 80 – 65 |- | [[Kampionati Botëror Snooker1950|1950]] | {{flagicon|SCO}} [[Walter Donaldson (lojtar snooker)|Walter Donaldson]] | {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | align = "center" | 51 – 46 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1951|1951]] | {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | {{flagicon|SCO}} [[Walter Donaldson (lojtar snooker)|Walter Donaldson]] | align = "center" | 58 – 39 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1952|1952]] | {{flagicon|AUS}} [[Horace Lindrum]] | {{flagicon|NZL}} [[Clark McConachy]] | align = "center" | 94 – 49 |- ! style="background:#ffdf9f" colspan = "4" | Kampionati Botëror Profesional Matchplay |- | bgcolor="#ffefcf"| [[Kampionati Botëror Profesional Matchplay 1952|1952]] | bgcolor="#ffefcf"| {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | bgcolor="#ffefcf"| {{flagicon|SCO}} [[Walter Donaldson (lojtar snooker)|Walter Donaldson]] | bgcolor="#ffefcf" align = "center" | 38 – 35 |- | bgcolor="#ffefcf"| [[Kampionati Botëror Profesional Matchplay 1953|1953]] | bgcolor="#ffefcf"| {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | bgcolor="#ffefcf"| {{flagicon|SCO}} [[Walter Donaldson (lojtar snooker)|Walter Donaldson]] | bgcolor="#ffefcf" align = "center" | 37 – 34 |- | bgcolor="#ffefcf"| [[Kampionati Botëror Profesional Matchplay 1954|1954]] | bgcolor="#ffefcf"| {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | bgcolor="#ffefcf"| {{flagicon|SCO}} [[Walter Donaldson (lojtar snooker)|Walter Donaldson]] | bgcolor="#ffefcf" align = "center" | 45 – 26 |- | bgcolor="#ffefcf"| [[Kampionati Botëror Profesional Matchplay 1955|1955]] | bgcolor="#ffefcf"| {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | bgcolor="#ffefcf"| {{flagicon|ENG}} [[John Pulman]] | bgcolor="#ffefcf" align = "center" | 38 – 35 |- | bgcolor="#ffefcf"| [[Kampionati Botëror Profesional Matchplay 1956|1956]] | bgcolor="#ffefcf"| {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | bgcolor="#ffefcf"| {{flagicon|ENG}} [[John Pulman]] | bgcolor="#ffefcf" align = "center" | 38 – 35 |- | bgcolor="#ffefcf"| [[Kampionati Botëror Profesional Matchplay 1957|1957]] | bgcolor="#ffefcf"| {{flagicon|ENG}} [[John Pulman]] | bgcolor="#ffefcf"| {{flagicon|NIR}} [[Jackie Rea]] | bgcolor="#ffefcf" align = "center" | 39 – 34 |- ! colspan = "4" | 1958-1963 nuk u mbajt asnjë turne{{efn|Për shkak të mungesës së interesit, nuk u organizua një kampionat midis viteve 1958 dhe 1963. Në vitin 1964, u ra dakord midis Shoqatës së Lojtarëve Profesionistë të Bilardos dhe [[Këshilli i Kontrollit të Bilardos dhe Snookerit|BACC]] që kampionati të kontestohej duke luajtur kampionin në fuqi në ndeshje sfiduese. Kishte shtatë ndeshje sfidash të tilla ndërmjet viteve 1964 dhe 1968, derisa konkurrenca me eliminim rifilloi me Kampionatin e vitit 1969.<ref name="GUINNESS">{{cite book|last=Everton|first=Clive|date=1985|title=Guinness Snooker: The Records|url=https://archive.org/details/guinnesssnookerr0000ever|location=Enfield|publisher=Guinness Superlatives Ltd|language=en|pages=[https://archive.org/details/guinnesssnookerr0000ever/page/n60 55]–56|isbn=978-0-85112-448-3}}</ref> Marrëveshja në vitin 1964 ishte që të dy palët të kishin një aksion prej £50 (ekuivalente me fitimet prej £2,000 më 2021<ref>{{cite web|first=Lawrence H.|last=Officer|title=Five Ways to Compute the Relative Value of a UK Pound Amount, 1270 to Present|publisher=[[MeasuringWorth]]|url=https://www.measuringworth.com/calculators/ukcompare/result.php?year_source=1964&amount=50&year_result=2100|access-date=2 janar 2024|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102182348/https://www.measuringworth.com/calculators/ukcompare/result.php?year_source=1964&amount=50&year_result=2100|archive-date=2 janar 2024|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>), se ndeshjet mund të ishin të çdo kohëzgjatjeje të rënë dakord nga të dy pjesëmarrësit dhe se sfiduesi do të ishte përgjegjës për gjetjen e një vendi të përshtatshëm.<ref>{{cite magazine|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Professional Snooker|magazine=Billiards and Snooker|page=13|publisher=the Billiards Association and Control Council|date=janar 1964|language=en}}</ref>}} |- ! colspan = "4" | Ndeshjet sfiduese |- | Rowspan = "2"|[[Kampionati Botëror Snooker 1964-1968|1964]] | {{flagicon|ENG}} [[John Pulman]] | {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | align = "center" | 19 – 16 |- | {{flagicon|ENG}} [[John Pulman]] | {{flagicon|ENG}} [[Rex Williams]] | align = "center" | 40 – 33 |- | Rowspan = "3"|[[Kampionati Botëror Snooker 1964-1968|1965]] | {{flagicon|ENG}} [[John Pulman]] | {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | align = "center" | 37 – 36 |- | {{flagicon|ENG}} [[John Pulman]] | {{flagicon|ENG}} [[Rex Williams]] | align = "center" | 25 – 22 (matcher) |- | {{flagicon|ENG}} [[John Pulman]] | {{flagicon|RSA|1928}} [[Fred Van Rensburg]] | align = "center" | 39 – 12 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1964-1968|1966]] | {{flagicon|ENG}} [[John Pulman]] | {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] | align = "center" | 5 – 2{{efn|Titulli u vendos për një seri ndeshjesh dhe jo për frames.<ref name="Everton 1981 65">{{cite book|last=Everton|first=Clive|title=Guinness Book of Snooker|year=1981|publisher=Guinness Superlatives Ltd|location=Enfield|language=en|isbn=978-0-85112-230-4|pages=65}}</ref>}} |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1964-1968|1968]] | {{flagicon|ENG}} [[John Pulman]] | {{flagicon|AUS}} [[Eddie Charlton]] | align = "center" | 39 – 34 |- ! colspan = "4" | Turne nokaut |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1969|1969]] | {{flagicon|ENG}} [[John Spencer (lojtar snooker)|John Spencer]] | {{flagicon|WAL}} [[Gary Owen]] | align = "center" | 37 – 24 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1970|1970]] | {{flagicon|WAL}} [[Ray Reardon]] | {{flagicon|ENG}} [[John Pulman]] | align = "center" | 37 – 33 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1971|1971]] | {{flagicon|ENG}} [[John Spencer (lojtar snooker)|John Spencer]] | {{flagicon|AUS}} [[Warren Simpson]] | align = "center" | 37 – 29 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1972|1972]] | {{flagicon|NIR}} [[Alex Higgins]] | {{flagicon|ENG}} [[John Spencer (lojtar snooker)|John Spencer]] | align = "center" | 37 – 31<ref name="T28FEB">{{cite news|title=Snooker: Higgins makes final flourish|url=https://archive.org/details/sim_financial-times_1972-02-28_60_41/page/n7|newspaper=The Times|date=28 shkurt 1972|language=en|page=7}}</ref>{{efn|name="72FINAL"|Disa burime japin rezultatin 37–32. ''The CueSport Book of Professional Snooker: The Complete Record & History'' (2004) thotë "Higgins triumfoi 37-31 (jo 37-32 siç kanë shtypur gabimisht kaq shumë botime)"<ref name="CUESPORT72">{{cite book|last1=Hayton|first1=Eric|last2=Dee|first2=John|date=2004|title=The CueSport Book of Professional Snooker: The Complete Record & History|publisher=Rose Villa Publications|language=en|isbn=978-0954854904|page=8}}</ref>}} |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1973|1973]] | {{flagicon|WAL}} [[Ray Reardon]] | {{flagicon|AUS}} [[Eddie Charlton]] | align = "center" | 38 – 32 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1974|1974]] | {{flagicon|WAL}} [[Ray Reardon]] | {{flagicon|ENG}} [[Graham Miles]] | align = "center" | 22 – 12 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1975|1975]] | {{flagicon|WAL}} [[Ray Reardon]] | {{flagicon|AUS}} [[Eddie Charlton]] | align = "center" | 31 – 30 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1976|1976]] | {{flagicon|WAL}} [[Ray Reardon]] | {{flagicon|NIR}} [[Alex Higgins]] | align = "center" | 27 – 16 |- ! colspan = "4" | The Crucible Theatre |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1977|1977]] | {{flagicon|ENG}} [[John Spencer (lojtar snooker)|John Spencer]] | {{flagicon|CAN}} [[Cliff Thorburn]] | align = "center" | 25 – 21 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1978|1978]] | {{flagicon|WAL}} [[Ray Reardon]] | {{flagicon|RSA|1928}} [[Perrie Mans]] | align = "center" | 25 – 18 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1979|1979]] | {{flagicon|WAL}} [[Terry Griffiths]] | {{flagicon|NIR}} [[Dennis Taylor]] | align = "center" | 24 – 16 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1980|1980]] | {{flagicon|CAN}} [[Cliff Thorburn]] | {{flagicon|NIR}} [[Alex Higgins]] | align = "center" | 18 – 16 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1981|1981]] | {{flagicon|ENG}} [[Steve Davis]] | {{flagicon|WAL}} [[Doug Mountjoy]] | align = "center" | 18 – 12 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1982|1982]] | {{flagicon|NIR}} [[Alex Higgins]] | {{flagicon|WAL}} [[Ray Reardon]] | align = "center" | 18 – 15 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1983|1983]] | {{flagicon|ENG}} [[Steve Davis]] | {{{flagicon|CAN}} [[Cliff Thorburn]] | align = "center" | 18 – 6 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1984|1984]] | {{flagicon|ENG}} [[Steve Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Jimmy White]] | align = "center" | 18 – 16 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1985|1985]] | {{flagicon|NIR}} [[Dennis Taylor]] | {{flagicon|ENG}} [[Steve Davis]] | align = "center" | 18 – 17 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1986|1986]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Johnson (lojtar snooker)|Joe Johnson]] | {{flagicon|ENG}} [[Steve Davis]] | align = "center" | 18 – 12 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1987|1987]] | {{flagicon|ENG}} [[Steve Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[Joe Johnson (lojtar snooker)|Joe Johnson]] | align = "center" | 18 – 14 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1988|1988]] | {{flagicon|ENG}} [[Steve Davis]] | {{flagicon|WAL}} [[Terry Griffiths]] | align = "center" | 18 – 11 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1989|1989]] | {{flagicon|ENG}} [[Steve Davis]] | {{flagicon|ENG}} [[John Parrott]] | align = "center" | 18 – 3 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1990|1990]] | {{flagicon|SCO}} [[Stephen Hendry]] | {{flagicon|ENG}} [[Jimmy White]] | align = "center" | 18 – 12 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1991|1991]] | {{flagicon|ENG}} [[John Parrott]] | {{flagicon|ENG}} [[Jimmy White]] | align = "center" | 18 – 11 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1992|1992]] | {{flagicon|SCO}} [[Stephen Hendry]] | {{flagicon|ENG}} [[Jimmy White]] | align = "center" | 18 – 14 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1993|1993]] | {{flagicon|SCO}} [[Stephen Hendry]] | {{flagicon|ENG}} [[Jimmy White]] | align = "center" | 18 – 5 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1994|1994]] | {{flagicon|SCO}} [[Stephen Hendry]] | {{flagicon|ENG}} [[Jimmy White]] | align = "center" | 18 – 17 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1995|1995]] | {{flagicon|SCO}} [[Stephen Hendry]] | {{flagicon|ENG}} [[Nigel Bond]] | align = "center" | 18 – 9 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1996|1996]] | {{flagicon|SCO}} [[Stephen Hendry]] | {{flagicon|ENG}} [[Peter Ebdon]] | align = "center" | 18 – 12 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1997|1997]] | {{flagicon|IRE}} [[Ken Doherty]] | {{flagicon|SCO}} [[Stephen Hendry]] | align = "center" | 18 – 12 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1998|1998]] | {{flagicon|SCO}} [[John Higgins (snookerspelare)|John Higgins]] | {{flagicon|IRE}} [[Ken Doherty]] | align = "center" | 18 – 12 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 1999|1999]] | {{flagicon|SCO}} [[Stephen Hendry]] | {{flagicon|WAL}} [[Mark Williams (lojtar snooker)|Mark Williams]] | align = "center" | 18 – 11 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2000|2000]] | {{flagicon|WAL}} [[Mark Williams (lojtar snooker)|Mark Williams]] | {{flagicon|WAL}} [[Matthew Stevens]] | align = "center" | 18 – 16 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2001|2001]] | {{flagicon|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | {{flagicon|SCO}} [[John Higgins]] | align = "center" | 18 – 14 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2002|2002]] | {{flagicon|ENG}} [[Peter Ebdon]] | {{flagicon|SCO}} [[Stephen Hendry]] | align = "center" | 18 – 17 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2003|2003]] | {{flagicon|WAL}} [[Mark Williams (lojtar snooker)|Mark Williams]] | {{flagicon|IRE}} [[Ken Doherty]] | align = "center" | 18 – 16 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2004|2004]] | {{flagicon|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | {{flagicon|SCO}} [[Graeme Dott]] | align = "center" | 18 – 8 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2005|2005]] | {{flagicon|ENG}} [[Shaun Murphy]] | {{flagicon|WAL}} [[Matthew Stevens]] | align = "center" | 18 – 16 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2006|2006]] | {{flagicon|SCO}} [[Graeme Dott]] | {{flagicon|ENG}} [[Peter Ebdon]] | align = "center" | 18 – 14 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2007|2007]] | {{flagicon|SCO}} [[John Higgins]] | {{flagicon|ENG}} [[Mark Selby]] | align = "center" | 18 – 13 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2008|2008]] | {{flagicon|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | {{flagicon|ENG}} [[Ali Carter]] | align = "center" | 18 – 8 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2009|2009]] | {{flagicon|SCO}} [[John Higgins]] | {{flagicon|ENG}} [[Shaun Murphy]] | align = "center" | 18 – 9 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2010|2010]] | {{flagicon|AUS}} [[Neil Robertson]] | {{flagicon|SCO}} [[Graeme Dott]] | align = "center" | 18 – 13 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2011|2011]] | {{flagicon|SCO}} [[John Higgins]] | {{flagicon|ENG}} [[Judd Trump]] | align = "center" | 18 – 15 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2012|2012]] | {{flagicon|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | {{flagicon|ENG}} [[Ali Carter]] | align = "center" | 18 – 11 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2013|2013]] | {{flagicon|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | {{flagicon|ENG}} [[Barry Hawkins]] | align = "center" | 18 – 12 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2014|2014]] | {{flagicon|ENG}} [[Mark Selby]] | {{flagicon|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | align = "center" | 18 – 14 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2015|2015]] | {{flagicon|ENG}} [[Stuart Bingham]] | {{flagicon|ENG}} [[Shaun Murphy]] | align = "center" | 18 – 15 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2016|2016]] | {{flagicon|ENG}} [[Mark Selby]] | {{flagicon|CHN}} [[Ding Junhui]] | align = "center" | 18 – 14 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2017|2017]] | {{flagicon|ENG}} [[Mark Selby]] | {{flagicon|SCO}} [[John Higgins]] | align = "center" | 18 – 15 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2018|2018]] | {{flagicon|WAL}} [[Mark Williams (lojtar snooker)|Mark Williams]] | {{flagicon|SCO}} [[John Higgins]] | align = "center" | 18 – 16 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2019|2019]] | {{flagicon|ENG}} [[Judd Trump]] | {{flagicon|SCO}} [[John Higgins]] | align = "center" | 18 – 9 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2020|2020]] | {{flagicon|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | {{flagicon|ENG}} [[Kyren Wilson]] | align = "center" | 18 – 8 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2021|2021]] | {{flagicon|ENG}} [[Mark Selby]] | {{flagicon|ENG}} [[Shaun Murphy]] | align = "center" | 18 – 15 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2022|2022]] | {{flagicon|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | {{flagicon|ENG}} [[Judd Trump]] | align = "center" | 18 – 13 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2023|2023]] | {{flagicon|BEL}} [[Luca Brecel]] | {{flagicon|ENG}} [[Mark Selby]] | align = "center" | 18 – 15 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2024|2024]] | {{flagicon|ENG}} [[Kyren Wilson]] | {{flagicon|WAL}} [[Jak Jones]] | align = "center" | 18 – 14 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2025|2025]] | {{flagicon|CHN}} [[Zhao Xingtong]] | {{flagicon|WAL}} [[Mark Williams (lojtar snooker)|Mark Williams]] | align = "center" | 18 – 12 |- | [[Kampionati Botëror Snooker 2026|2026]] | {{flagicon|CHN}} [[Wu Yize]] | {{flagicon|ENG}} [[Shaun Murphy]] | align = "center" | 18 – 17 |} ===Shumica e fitoreve=== {| class="wikitable" |- ! Numri ! Lojtari |- | 15 | {{flagicon|ENG}} [[Joe Davis]] |- | rowspan="2" |8 | {{flagicon|ENG}} [[Fred Davis]] |- | {{flagicon|ENG}} [[John Pulman]] |- | rowspan="2" |7 | {{flagicon|SCO}} [[Stephen Hendry]] |- | {{flagicon|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] |- | rowspan="2" |6 | {{flagicon|WAL}} [[Ray Reardon]] |- | {{flagicon|ENG}} [[Steve Davis]] |- | rowspan="2" |4 | {{flagicon|SCO}} [[John Higgins]] |- | {{flagicon|ENG}} [[Mark Selby]] |- | rowspan="2" |3 | {{flagicon|ENG}} [[John Spencer (lojtar snooker)|John Spencer]] |- | {{flagicon|WAL}} [[Mark Williams (lojtar snooker)|Mark Williams]] |- | rowspan="2" |2 | {{flagicon|SCO}} [[Walter Donaldson (lojtar snooker)|Walter Donaldson]] |- | {{flagicon|NIR}} [[Alex Higgins]] |} ==Shënime== {{notelist}} == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.cruciblesnooker.com/ Faqja zyrtare] [[Kategoria:Kampionati Botëror Snooker| ]] 5wsfedk6asp70fzok7bikbuw21exr6s 1 377894 2981105 2865100 2026-05-16T04:20:41Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kafshët Fantastike: Krimet e Grindelvaldit]] 2981105 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kafshët Fantastike: Krimet e Grindelvaldit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2487166 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191022153755/https://hnentertainment.co/dan-fogler-says-fantastic-beasts-3-begins-filming-in-february/ për lidhjen https://hnentertainment.co/dan-fogler-says-fantastic-beasts-3-begins-filming-in-february/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2022 02:14 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kafshët Fantastike: Krimet e Grindelvaldit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2572677 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181120221002/https://www.watertower-music.com/news/newsstory.php?title=561253 për lidhjen https://www.watertower-music.com/news/newsstory.php?title=561253. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 korrik 2023 18:14 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kafshët Fantastike: Krimet e Grindelvaldit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2594278 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190123112252/https://www.metacritic.com/pictures/best-and-worst-film-franchises-ranked/60 për lidhjen https://www.metacritic.com/pictures/best-and-worst-film-franchises-ranked/60. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 shtator 2023 23:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kafshët Fantastike: Krimet e Grindelvaldit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2791645 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150114034339/http://www.hypable.com/2014/10/15/fantastic-beasts-director-david-yates/ për lidhjen http://www.hypable.com/2014/10/15/fantastic-beasts-director-david-yates/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160717021049/http://www.ew.com/article/2016/07/14/rowling-fantastic-beasts-sequel për lidhjen https://www.ew.com/article/2016/07/14/rowling-fantastic-beasts-sequel. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181120221002/https://www.watertower-music.com/news/newsstory.php?title=561253 për lidhjen https://www.watertower-music.com/news/newsstory.php?title=561253. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190123112252/https://www.metacritic.com/pictures/best-and-worst-film-franchises-ranked/60 për lidhjen https://www.metacritic.com/pictures/best-and-worst-film-franchises-ranked/60. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 prill 2025 02:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kafshët Fantastike: Krimet e Grindelvaldit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2851902 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181218145643/https://markets.businessinsider.com/news/stocks/warner-bros-pictures-fantastic-beasts-the-crimes-of-grindelwald-to-be-released-in-screenx-1027653272 për lidhjen https://markets.businessinsider.com/news/stocks/warner-bros-pictures-fantastic-beasts-the-crimes-of-grindelwald-to-be-released-in-screenx-1027653272. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 tetor 2025 09:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kafshët Fantastike: Krimet e Grindelvaldit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976077 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.animationboss.net/fantastic-beasts-crimes-of-grindelwald/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 03:02 (CEST) qe3sxhdz8lrql4ej6jq9u4eg1ys28ye 0 378472 2980963 2971292 2026-05-15T19:54:18Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 GLOBALIST LIBERTARIAN zhvendosi faqen [[Luani XIV]] te [[Leoni XIV]] përmes ridrejtimi: Titull i gabuar: Nuk njihet kështu në shqip. Nuk mund të përkthejmë çdo gjë për të ruajtur "purizmin" e shqipes. 2971292 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader | name = Papa Luani XIV | image = [[Skeda:Pope_Leo_XIV_3_(3x4_cropped).png|240px]] | caption = Portreti i Luanit XIV | title = Papa i 267-të i Kishës katolike | nëntitulli = | coat of arms =[[Skeda:Coat of arms of Leone XIV.svg|100px]] | elected = [[8 maj]] [[2025]] | shugurimi peshkopal =12 dhjetor 2014 | shenjtërimi = | kurorëzimi =18 maj 2015 | fundi papatit = | motto = ''In Illo uno unum'' (Në Krishtin jemi një) | kardinalë = | paraardhësi = [[Papa Françesku]] | pasardhësi = | name i lindjes = Robert Francis Prevost | birth_place = [[Chicago]], [[ShBA]] | birth_date = {{birth date and age|17|9|1955|df=yes}} | buried = | signature = Signature_of_Pope_Leo_XIV.svg }} '''Papa Luani{{nbsp}}XIV''' (i lindur '''Robert Francis Prevost''', 14 shtator 1955) është kreu i [[Kisha Katolike|Kishës Katolike]] dhe sovrani i [[Vatikani|Shtetit të Qytetit të Vatikanit]] që nga 8 maji 2025. Ai shërbeu si prefekt i [[:en:Dicastery_for_Bishops|Dikasterit për Ipeshkvinjtë]] dhe president i [[Komisionit Papnor për Amerikën Latine]] që nga viti 2023. Ai më parë shërbeu si [[Dioqeza Katolike Romake e Çiklajos|Peshkop i Çiklajos]] në Peru nga viti 2015 deri në vitin 2023, dhe ishte epror i përgjithshëm i [[Urdhrit të Shën Agustinit]], nga viti 2001 deri në 2013. Në vitin 2015, Kardinali Prevost u bë shtetas i natyralizuar i Perusë, siç konfirmohet nga Regjistri Kombëtar Civil i Perusë.<ref>{{cite web|date=4 maj 2025|title=Reniec: El cardenal Robert Prevost, que participará en el cónclave, es ciudadano peruano y cuenta con DNI vigente|url=https://rpp.pe/mundo/actualidad/cardenal-robert-prevost-que-participara-en-el-conclave-es-ciudadano-peruano-y-cuenta-con-dni-vigente-revela-reniec-noticia-1632472/|accessdate=8 maj 2025|publisher=Time|language=en}}</ref> Më 8 maj 2025, ai u zgjodh Papë, duke zgjedhur emrin papnor '''''Leo XIV''''', duke u bërë Papa i parë i lindur në Amerikën e Veriut. I lindur në Çikago, Prevost kaloi pjesën e hershme të karrierës së tij atje duke punuar për Augustinianët. Ai shërbeu në Peru nga viti 1985 deri në vitin 1986 dhe nga viti 1988 deri në vitin 1998 si pastor famullie, zyrtar dioqezan, mësues seminari dhe administrator. Ai u bë [[Kardinal i Kishës Katolike|kardinal]] në vitin 2023. Në vitin 2023, Papa Françesku emëroi Prevostin si Prefekt të Dikasterit për Peshkopët, një rol i shquar që e ngriti profilin e tij si një kandidat potencial për papë.<ref>{{cite web|date=6 maj 2025|title=Who Could Be the Next Pope? These Are the Names to Know|url=https://time.com/7282843/next-pope-candidates-zuppi-parolin-tagle-turkson-erdo/|accessdate=6 maj 2025|publisher=Time|language=en|archive-date=6 maj 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250506211100/https://time.com/7282843/next-pope-candidates-zuppi-parolin-tagle-turkson-erdo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|date=30 prill 2025|title=U.S. cardinal's résumé, demeanor land him on 'papabile' lists|url=https://angelusnews.com/news/vatican/cardinals-prevost/|accessdate=6 maj 2025|publisher=Angelusnews|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=30 prill 2025|title=The first American pope? This cardinal has the best chance of making history in this conclave|url=https://www.ncronline.org/vatican/vatican-news/papal-front-runner-interest-polyglot-us-cardinal-prevost-rises-italian|accessdate=6 maj 2025|publisher=National Catholic Registry Online|language=en}}</ref> == Biografia == === Familja === Robert Francis Prevost lindi më 14 shtator 1955<ref>{{Cite web|title=Agustinos - Order of Saint Augustine|url=http://augustinians.net/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=483&cntnt01returnid=49|access-date=2025-05-16|website=augustinians.net|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191403/http://augustinians.net/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=483&cntnt01returnid=49|url-status=dead}}</ref>, në spitalin Mercy të Chicago-s, në ShBA. I ati Louis Marius Prevost, lindi më 28 korrik 1920 po në Chicago dhe vdiq më 8 nëntor 1977 në Homewood, ndërsa e ëma Mildred Agnes Martinez, lindi më 30 dhjetor 1911 në Chicago dhe vdiq më 18 qershor 1990. Prindërit e tij u martuan më 29 janar 1949 në [[:en:Holy_Name_Cathedral_(Chicago)|Katedralen e Emrit të Shenjtë]] të Chicago-s == Referime == {{reflist}} {{Lista e Papëve}} {{cung}} [[Kategoria:Papë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Udhëheqës fetarë të krishterë]] [[Kategoria:Katolicizëm]] [[Kategoria:Amerikanë]] piypm97jrull55ocrniojm12mu67kwu 2980977 2980963 2026-05-15T19:57:22Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 ref 2980977 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader | name = Papa Leoni XIV | image = [[Skeda:Pope_Leo_XIV_3_(3x4_cropped).png|240px]] | caption = Portreti i Leonit XIV | title = Papa i 267-të i Kishës katolike | nëntitulli = | coat of arms =[[Skeda:Coat of arms of Leone XIV.svg|100px]] | elected = [[8 maj]] [[2025]] | shugurimi peshkopal =12 dhjetor 2014 | shenjtërimi = | kurorëzimi =18 maj 2015 | fundi papatit = | motto = ''In Illo uno unum'' (Në Krishtin jemi një) | kardinalë = | paraardhësi = [[Papa Françesku]] | pasardhësi = | name i lindjes = Robert Francis Prevost | birth_place = [[Chicago]], [[ShBA]] | birth_date = {{birth date and age|17|9|1955|df=yes}} | buried = | signature = Signature_of_Pope_Leo_XIV.svg }} '''Papa Leoni{{nbsp}}XIV'''<ref>{{Cite news |last=Lirë |first=Radio Evropa E. |date=2025-05-08 |title=Papa Leoni XIV, udhëheqësi i ri i Kishës Katolike |language=sq |work=Radio Evropa e Lirë |url=https://www.evropaelire.org/a/kardinalet-papa-i-ri-votimi/33408160.html |access-date=2026-05-15}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aleksi |first=Emiljano |date=2025-05-08 |title=Pse Papa i ri zgjodhi emrin Leoni XIV: Çfarë domethënie ka në lidershipin e tij |url=https://rtsh.al/pse-papa-i-ri-zgjodhi-emrin-leo-cfare-domethenie-ka-ne-lidershipin-e-tij/ |access-date=2026-05-15 |website=RTSH |language=sq}}</ref> (i lindur '''Robert Francis Prevost''', 14 shtator 1955) është kreu i [[Kisha Katolike|Kishës Katolike]] dhe sovrani i [[Vatikani|Shtetit të Qytetit të Vatikanit]] që nga 8 maji 2025. Ai shërbeu si prefekt i [[:en:Dicastery_for_Bishops|Dikasterit për Ipeshkvinjtë]] dhe president i [[Komisionit Papnor për Amerikën Latine]] që nga viti 2023. Ai më parë shërbeu si [[Dioqeza Katolike Romake e Çiklajos|Peshkop i Çiklajos]] në Peru nga viti 2015 deri në vitin 2023, dhe ishte epror i përgjithshëm i [[Urdhrit të Shën Agustinit]], nga viti 2001 deri në 2013. Në vitin 2015, Kardinali Prevost u bë shtetas i natyralizuar i Perusë, siç konfirmohet nga Regjistri Kombëtar Civil i Perusë.<ref>{{cite web|date=4 maj 2025|title=Reniec: El cardenal Robert Prevost, que participará en el cónclave, es ciudadano peruano y cuenta con DNI vigente|url=https://rpp.pe/mundo/actualidad/cardenal-robert-prevost-que-participara-en-el-conclave-es-ciudadano-peruano-y-cuenta-con-dni-vigente-revela-reniec-noticia-1632472/|accessdate=8 maj 2025|publisher=Time|language=en}}</ref> Më 8 maj 2025, ai u zgjodh Papë, duke zgjedhur emrin papnor '''''Leo XIV''''', duke u bërë Papa i parë i lindur në Amerikën e Veriut. I lindur në Çikago, Prevost kaloi pjesën e hershme të karrierës së tij atje duke punuar për Augustinianët. Ai shërbeu në Peru nga viti 1985 deri në vitin 1986 dhe nga viti 1988 deri në vitin 1998 si pastor famullie, zyrtar dioqezan, mësues seminari dhe administrator. Ai u bë [[Kardinal i Kishës Katolike|kardinal]] në vitin 2023. Në vitin 2023, Papa Françesku emëroi Prevostin si Prefekt të Dikasterit për Peshkopët, një rol i shquar që e ngriti profilin e tij si një kandidat potencial për papë.<ref>{{cite web|date=6 maj 2025|title=Who Could Be the Next Pope? These Are the Names to Know|url=https://time.com/7282843/next-pope-candidates-zuppi-parolin-tagle-turkson-erdo/|accessdate=6 maj 2025|publisher=Time|language=en|archive-date=6 maj 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250506211100/https://time.com/7282843/next-pope-candidates-zuppi-parolin-tagle-turkson-erdo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|date=30 prill 2025|title=U.S. cardinal's résumé, demeanor land him on 'papabile' lists|url=https://angelusnews.com/news/vatican/cardinals-prevost/|accessdate=6 maj 2025|publisher=Angelusnews|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=30 prill 2025|title=The first American pope? This cardinal has the best chance of making history in this conclave|url=https://www.ncronline.org/vatican/vatican-news/papal-front-runner-interest-polyglot-us-cardinal-prevost-rises-italian|accessdate=6 maj 2025|publisher=National Catholic Registry Online|language=en}}</ref> == Biografia == === Familja === Robert Francis Prevost lindi më 14 shtator 1955<ref>{{Cite web|title=Agustinos - Order of Saint Augustine|url=http://augustinians.net/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=483&cntnt01returnid=49|access-date=2025-05-16|website=augustinians.net|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191403/http://augustinians.net/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=483&cntnt01returnid=49|url-status=dead}}</ref>, në spitalin Mercy të Chicago-s, në ShBA. I ati Louis Marius Prevost, lindi më 28 korrik 1920 po në Chicago dhe vdiq më 8 nëntor 1977 në Homewood, ndërsa e ëma Mildred Agnes Martinez, lindi më 30 dhjetor 1911 në Chicago dhe vdiq më 18 qershor 1990. Prindërit e tij u martuan më 29 janar 1949 në [[:en:Holy_Name_Cathedral_(Chicago)|Katedralen e Emrit të Shenjtë]] të Chicago-s == Referime == {{reflist}} {{Lista e Papëve}} {{cung}} [[Kategoria:Papë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Udhëheqës fetarë të krishterë]] [[Kategoria:Katolicizëm]] [[Kategoria:Amerikanë]] g2hnv2g98sm09nqtwit5tfg0i3sfw3k 1 379118 2980965 2920258 2026-05-15T19:54:19Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 GLOBALIST LIBERTARIAN zhvendosi faqen [[Diskutim:Luani XIV]] te [[Diskutim:Leoni XIV]] përmes ridrejtimi: Titull i gabuar: Nuk njihet kështu në shqip. Nuk mund të përkthejmë çdo gjë për të ruajtur "purizmin" e shqipes. 2828835 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Leoni XIV]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2800242 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304191403/http://augustinians.net/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=483&cntnt01returnid=49 për lidhjen http://augustinians.net/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=483&cntnt01returnid=49. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 maj 2025 04:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Leoni XIV]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2828834 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250506211100/https://time.com/7282843/next-pope-candidates-zuppi-parolin-tagle-turkson-erdo/ për lidhjen https://time.com/7282843/next-pope-candidates-zuppi-parolin-tagle-turkson-erdo/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2025 14:34 (CEST) 9s85msqi7rbugapuowmqzknavbw2hfb 2980972 2980965 2026-05-15T19:55:41Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 /* Titulli */ pjesë e re 2980972 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Leoni XIV]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2800242 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304191403/http://augustinians.net/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=483&cntnt01returnid=49 për lidhjen http://augustinians.net/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=483&cntnt01returnid=49. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 maj 2025 04:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Leoni XIV]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2828834 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250506211100/https://time.com/7282843/next-pope-candidates-zuppi-parolin-tagle-turkson-erdo/ për lidhjen https://time.com/7282843/next-pope-candidates-zuppi-parolin-tagle-turkson-erdo/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2025 14:34 (CEST) == Titulli == Arsyeja e zhvendosjes... Nuk njihet kështu në shqip. Nuk mund të përkthejmë çdo gjë sipas qejfit për të ruajtur "purizmin" e shqipes. Ja disa referenca serioze që e quajnë "Leoni". https://www.evropaelire.org/a/kardinalet-papa-i-ri-votimi/33408160.html https://rtsh.al/pse-papa-i-ri-zgjodhi-emrin-leo-cfare-domethenie-ka-ne-lidershipin-e-tij/ [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 15 maj 2026 21:55 (CEST) mvwd83unom6bjxt7r5lnw9v04upk6cr 2980980 2980972 2026-05-15T19:58:32Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 /* Titulli */ 2980980 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Leoni XIV]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2800242 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304191403/http://augustinians.net/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=483&cntnt01returnid=49 për lidhjen http://augustinians.net/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=483&cntnt01returnid=49. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 maj 2025 04:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Leoni XIV]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2828834 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250506211100/https://time.com/7282843/next-pope-candidates-zuppi-parolin-tagle-turkson-erdo/ për lidhjen https://time.com/7282843/next-pope-candidates-zuppi-parolin-tagle-turkson-erdo/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2025 14:34 (CEST) == Titulli == Arsyeja e zhvendosjes... Nuk njihet kështu në shqip, dmth "Luani". Nuk mund të përkthejmë çdo gjë sipas qejfit për të ruajtur "purizmin" e shqipes. Ja disa referenca serioze që e quajnë "Leoni". https://www.evropaelire.org/a/kardinalet-papa-i-ri-votimi/33408160.html https://rtsh.al/pse-papa-i-ri-zgjodhi-emrin-leo-cfare-domethenie-ka-ne-lidershipin-e-tij/ [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 15 maj 2026 21:55 (CEST) cjnlrpevbfqlmqui4c6na50qwx27gm5 0 380612 2980897 2897653 2026-05-15T18:52:43Z Leutrim.P 113691 2980897 wikitext text/x-wiki Bimët e veqanta në [[Mirdita|Mirditë]]: - Bliri, i përhapur në shpatet e Kulmes dhe më rrallë në fshatin Katundi Vjetër. - Gështenja, në Velë afër majës Velës dhe në Katund Vjetër. - Sherebela, një bimë mjekësore e përhapur në Katund Vjetër dhe Velë. - Shtjemza, një bimë mjekësore e përhapur pothuajse në të gjithë territorin. - Lari (dafina), një bimë tjetër mjekësore shkurrore. Zona e Kaçinarit Bimësia është e shtrirë në tre kate, duke filluar nga kuota më e ulët e relievit Vau-Shënkoll (200 metra) e deri në kuotën më të lartë, maja e Arrëzit(995 metra). - Në katin e parë të bimësisë gjenden makjet mesdhetare deri në lartësinë 500-600 metra, përmendim: mareja (mbreti), krifsha, bushi, shqopa, grathteli, lisi. - Në katin e dytë të bimësisë gjenden: dushqet si shparthi, qarri, bunga, shkoza, frashëri, dëllinja e kuqe etj. - Në katin e tretë të bimësisë gjenden dushqet(fletorët), mështekna e përhapur rrallë, pisha e zezë dhe ahu. - Bimë të veçanta: Thana e përhapur në pjesën më të madhe të zones dhe gështenja në Arrëz. Ekonomitë pyjore dhe llojet e bimësisë. 1 - Lugina e Fanit të Madh: • Halor 60 ha. • Fletor 3 728 ha. 2 - Kaçinari: • Halor 1 696 ha. • Ah 642 ha. • Fletor 1 431 ha. Zona Qendër(Rrëshën) dhe Kthellë Ekonomitë pyjore dhe llojet e bimësisë. 1 – Kulme Derven: • Halor 100 ha. • Fletor 2 850 ha. 2 – Lugina e Fanit Vogël : • Halor 492 ha. • Fletor 3 812 ha. 3- Kthellë: • Halor 354 ha. • Fletor 3 520 ha. 4- Ulëz: • Halor 13 ha. • Fletor 2 049 ha. 5- Perlat-Shebe: • Fletor (shkurre) 1 578 ha. Bimësia është e përhapur në tre kate ndonëse lartësia mbi nivelin e detit nuk ekziston për katin e tretë. Bimësia e katit parë fillon në Rrëshen nga kuota më e ulët e Fanit, 71 metra mbi nivelin e detit dhe për Kthellën nga kuota më e ulët në Vadhishtë në breg të liqenit të Ulzës, fshati Perlat-Qendër (125 metra) deri në lartësitë 500 metra Malaj(Bulsh) dhe 600 metra Shebe Epër. Në katin e parë bimësia më e përhapur janë: Pyjet e lisit: shparthi, qarri, bunga, asosacione bimore si shqopa, grathteli, mareja, krifsha, ferra, murrizi, frashëri, dëllinja, plepi i egër, varreni etj. Në katin e dytë të bimësisë vazhdojnë të dominojnë pyjet e lisit, frashëri, shkoza, palma gjethegjerë, dëllinja, thana, etj. Në katin e tretë i cili shtrihet në lartësitë 600-800 metra mbi nivelin e detit, kryesisht në Malaj Epër, Shebe fillon menjëherë përhapja e pishës së zezë dhe nuk vërehet prania e ahut. Bimë të veçanta: - Boshtrra- shtrihet nga kroi i Shnapremtes drejt Rrëshënit dhe në luginën Lekgegaj-Val-Perlat Epër. - Dëllinja e zezë si asosacion bimor gjendet në Perlat-Qendër (Bojdinë). - Frashëri i bardhë, në Shebe dhe Perlat-Qendër (Vadhishtë). - Vodha-bimë frutore e egër. - Vodhëviçe-bimë frutore e egër. - Palma gjethegjërë-dru zbukurimi. - Thana-bimë frutore e egër e përhapur masivisht në Kulme. - Tisi-bimë me gjelbërim të përhershëm e përhapur me ekzemplar vetëm në Kulme. - Kulumbria-bimë frutore e egër. Bimë mjekësore: - Murrizi është shkurre 4-5 metra e lartë e përhapur kryesisht në Prosek, Tarazh, Perlat etj. - Bliri, i përhapur në Kulme. - Rigoni (çaj), i përhapur në Përlat, Ujë, Prosek. - Thundërmushka, e përhapur kudo në brigjet e përrenjve. Zona e Selitës Ekonomia pyjore dhe llojet e bimësisë. 1 – Ekonomia pyjore Kunorë-Valmor: • Ah 1 791 ha. • Pishë 316 ha. • Fletor(lis) 825 ha. 2 –Ekonomia Selitë: • Halor 56 ha. • Fletor (lis+shkurre) 2 389 ha. Bimësia është e shtrirë në katër kate. - Kati i parë, megjithëse lartësia nuk e favorizon ekzistojnë bimësi e shkurre mesdhetare. Këto fillojnë nga kuota më e ulët Zall-Hotaj 670 metra mbi nivelin e detit dhe arrijnë edhe lartësi 700-800 metra. Zonat e bimësisë së shkurreve mesdhetare janë në Lëkundë, Bardhaj, Zajs. Bimët janë: mareja, krifsha, bushi, shqopa, grathteli. Në këtë kat ka edhe lis, palmë, frashër, shkozë, shkjemëz, lajthi, thana, etj. - Kati i dytë i dushqeve(lisit): bimësia, pyje dhe shkurre lisi deri në 800 metra lartësi. - Kati i tretë: Ahu, mëlleza, pisha e zezë, arrneni I bardhë, arrneni i zi, bredhi, drunakuqi etj. - Kati i katërt: Kullotat alpine me bimë barishtore të shumëllojshme në Kunorë, Valmor, Didhe. Bimë të veçanta: - Drunakuqi- i përhapur kryesisht në Grykë të Selitës. - Lule zoja- e përhapur në Valmor. - Arrneni i bardhë dhe i zi- i përhapur në shpatet e Bloqit. - Kumbulla e egër- e përhapur në Didhe, Valmor. -Bimë mjekësore: - Boronica, mjedra, trumëza, rigoni (çaj), xhërokulli, trëndafili i egër, etj. Zona e Fanit Ekonomia pyjore dhe llojet e bimësisë. 1 - Fani • Halor 1 841 ha. • Ah 1 084 ha. • Fletor 1 530 ha. 2- Munella • Halor 283 ha. • Ah 980 ha. • Fletor 1 800 ha. 3- Domgjoni • Halor 340 ha. • Ah 47 ha. • Fletor 2 000 ha. 4 – Fan-Konaj • Halor 1 506 ha. • Ah 371 ha. • Fletor 513 ha. Bimësia është e përhapur në tre kate, ndonëse nga prania e bimësisë në lartësitë e maleve të Munellës e Zepës, ngjasojnë shumë me kullotat alpine. -Në katin e parë të bimësisë shtrihen makjet që arrijnë lartësinë nga pika më e ulët 350 metra mbi nivelin e detit (Shtrungaj) deri 500 metra. Bimësia më e përhapur është shqopa, grathteli, bushi, krifsha, lisi. -Në katin e dytë mbizotëron lisi, si: qarri, shparthi, bunga, frashëri, shkoza, mëlleza, thana, dëllinja. -Në katin e tretë, lisi si: qarri, shparthi, ahu, pisha. Për nga paraqitja dhe llojshmëria e bimësisë në malin e Munellës vërejmë prezencën e kullotave alpine. Bimë të veçanta: Dëllinja e zezë, gjendet në fshatin Shëngjin në formën e pyllit. Boronica, bimë mjekësore e përhapur në Zepë dhe Munellë. Xhërokulli, bimë mjekësore, gjendet në Zepë. Sanëza, bimë mjekësore, gjendet në lartësinë mbi 800 metra. Zona e Oroshit Ekonomia pyjore dhe llojet e bimësisë. 1- Shkallgjanë • Halor 1 737 ha. • Fletor 1 656 ha. 2- Lajthizë • Halor 378 ha. • Fletor 34 ha. 3- Spaç • Halor(pishë) 443 ha. • Ah 130 ha. • Fletor 1 434 ha. 4- Bjeshka e Oroshit • Halor (pishë) 140 ha. • Ah 2 351 ha. • Bredh i bardhë 5 ha. • Fletor + halor 830 ha. Bimësia është e përhapur në tre kate, duke filluar nga kuota më e ulët Vau i Madh (168 metra) mbi nivelin e detit, deri në kuotën më të lartë maja Guri i Kuq (1512 metra). - Në katin e parë të bimësisë, gjenden makjet mesdhetare që arrijnë deri në lartësinë 400-500 metra mbi nivelin e detit. Më të përhapura në këtë kat janë: mareja (mbreti), krifsha, grathteli, shkurret si shkoza, frashëri, boshtrra, etj. - Në katin e dytë dominojnë pyjet e lisit dhe shkurret. - Në katin e tretë, shtrihet bimësia e dushqeve, ahut dhe halorët. Kullotat e Fushë-Lugjeve, Fushës së Vjerthit ngjasojnë me kullotat alpine. Bimë të veçanta: - Drunakuqi, një bimë shkurrore e rrallë, që ndeshet në katin e parë dhe të dytë të bimësisë. - Bredhi i bardhë, në bjeshkët e Oroshit me asosacion bimor. - Boshtrra, bimë endemike. - Bliri është i përhapur në Nënshejt dhe Fushat e Lugjeve. - Mjedra, bimë mjekësore. - Sanëza, bimë mjekësore që rritet në Fushat e Lugjeve. - Boronica, bimë mjekësore. BOTA SHTAZORE Bota shtazore është e pasur, e shumëllojshme dhe e lidhur drejtpërdrejt me ekzistencën dhe përhapjen e bimësisë dhe pyjeve. Shumëllojshmëria e saj varet nga larmia e formave të relievit, ndryshimet klimatike dhe pasuria floristike. Bota e kafshëve nuk ka kufinj të ndarë prerazi nga njëra zonë në tjetrën, pasi ato kërkojnë gjithnjë habitatin e tyre të përshtatshëm, janë në lëvizje të vazhdueshme edhe pse hapësirat gjeografike janë relativisht të vogla. Disa nga kafshët që takohen kudo në Mirditë. Kafshë grabitqare: Ujku(në të gjitha zonat e rrethit), dhelpra, macja e egër(kryesisht në Kthellë dhe zonën qendër), kunadhja(shqarthi) në të gjitha zonat, ariu i murrëm në zonën e ahut dhe pishës, etj. Kafshë jograbitqare: Lepuri(në të gjitha zonat), derri i egër(kryesisht në zonën e dushkut dhe të ahut), ketri në zonën e ahut dhe të pishës, gjeri në zonën e dushkut dhe ahut, vjedulla(baldoza) kryesisht në zonën e dushkut dhe ahut, iriqi në të gjitha zonat, kaprolli në zonën e ahut dhe pishës si në bjeshkët e Oroshit, Selitë, Kaçinar, Fan, dhia e egër kryesisht në bjeshkët e Oroshit dhe Selitës (Përruan e Shehut të Keq). Shpendë grabitqar: Sorra, korbi, stërqoku,laraska, skifteri, huti, etj. Shpendë jograbitqar: Mëllenja, harabeli, qukapiku, turtulli, pëllumbi i egër, thëllënza e malit, shkurta (pulëdushkja), trumcaku, trishtili (treskla), etj. Shpendë të rrallë: Pula dhe gjeli i egër në bjeshkët e Oroshit dhe Kunor-Valmor, shqiponja e malit në Kunorë. Kafshë drejt zhdukjes, rrëqebulli (Munellë). Peshqit: Në ujërat e lumenjve Fani i Madh dhe Fani i Vogël rritet nila, sardelja, mustaku, krapi, omuri etj. Në lumin e Urakës rritet një peshk i veçantë, trofta e egër. Zvarranikët(reptilët): Gjarpri helmues(nëpërka e Ballkanit), bolla, zhapiku i gjelbër dhe i murrëm, gjarpri i ujit, bullari, etj. E veçantë është breshka e ujit që rritet në liqenin “Dodaj” Përlat-Qendër. Rrëqebulli i Ballkanit, Munellë NJËSITË FIZIKO-GJEOGRAFIKE Orientimi i relievit të Mirditës bëhet nga thyerjet tektonike, regjionale e lokale të shfrytëzuara maksimalisht nga luginat dhe rrjedhjet lumore. Thyerjet dhe luginat lumore të Fanit të Madh, Fanit të Vogël e Fanit të Bashkuar janë lokale duke konverguar me thyerjen tektonike lokale të Shkopetit. Kjo ndan trevën e Mirditës nga vargjet perendimore të krahinës malore qendrore. Ndërsa thyerja e madhe tektonike Mallë-Lurë-Urakë shfrytëzohet nga lumi i Mallë Lurës dhe ai i Urakës. Gropat liqenore janë rrjedhojë e ndërthurjes së tektonikës shkëputëse me atë rrudhosëse. Ndërtimi gjeologjik dhe përbërja litologjike e kanë bërë të larmishëm relievin e Mirditës. Në relievin e saj dallohen male relativisht të lartë, kurrize malore, kodra, malësi, pllaja karstike, lugina lumore, gropa, pragje dhe ultësira. Janë të rralla krahinat që kanë shumëllojshmëri dhe gërshetim kaq të madh të formave të ndryshme të relievit, duke formuar mozaik të vërtetë. Lartësia mesatare e relievit është 557 metra mbi nivelin e detit. Relievi i Mirditës ndahet në tre njësi fiziko-gjeografike: 1-Zona kodrinore dhe malore 2-Luginat e lumenjëve 3-Gropa e Rrëshenit Harta fizike e Mirditës ZONA KODRINORE DHE MALORE Në perëndim të Fanit të bashkuar shtrihet Malësia e Velës. Kjo malësi në jug kufizohet me lumin Mat, në veri me gropën e Kalivaçit dhe në perëndim me fushën e Lezhës. Konsiderohet malësi për shkak të trajtës së çrregullt morfologjike, me mbivendosje të gëlqerorëve mbi magmatikët. Zhytja e gëlqerorëve në luginat e Fanit e të Matit dhe alternimi i tyre në shumë raste me magmatikët, ka dhënë edhe toponime të veçanta si: “Përroi i Rrajës së Bardhë”, “Rraja e Zezë”, etj. Lartësitë në këtë malësi shkojnë nga 390 metra në Kodër Molung në 1170 metra në Majën e Velës. -Në veri të kurrizit kodrinor të Dervenit, tek vendbashkimi i lumenjve Fani i Madh dhe Fani i Vogël, nis kurrizi tjetër kodrinor Rrëzë (266 metra )- Maja e Malthit (781 metra) - Maja e Madhe (794 metra). Qafa e Shenjtit (1009 metra) shërben si lidhëse me masivin malor të Munellës (Maja e Kryqit 1991 metra, më e larta e rrethit). Midis rrjedhave të lumit të Fanit të Madh në lindje dhe përroit të Dibrrit (degë e Fanit të Madh) në perëndim shtrihet malësia e Kuzhnenit. Në jugperëndim kjo malësi kufizohet me pragun e Livadhëzit, që e ndan nga Malësia e Velës dhe Gropa e Rrëshenit. Kjo malësi ka një pamje krejtësisht të çrregullt, falë kjo tektonikës shkëputëse, lëvizjeve diferencuese në kohë si dhe erozioneve. Vlerat e larta të coptimit horizontal 7-8 km/km2 e bëjnë atë ndër malësitë më të përthyera, jo vetëm në Mirditë, por në tërë Krahinën Malore Qëndrore e më tej. Lartësitë vijnë me një ngritje graduale, nga 265 metra në Bukmirë, me kuotat 500-600 metra në përgjithësi, duke arritur maksimumin në majën e Suçelit (1476 metra mbi nivelin e detit), që e ndan atë nga Malësia e Pukës (Kërrabit). Përbërja magmatike ka favorizuar që minerali i bakrit të jetë pasuria kryesore natyrore e kësaj Malësie. Kjo Malësi është shumë e pasur me lëndë drusore dhe burime hidrike. Grumbulli kodrinor-malor Kthellë-Orosh-Selitë shtrihet ndërmjet rrjedhave të lumit Fani i Vogël në veriperëndim e veri, Gropës së Ndërfanës në jugperëndim, pragut molasik të Prosekut në jug, Zallit Ndrejaj (degë e Urakës) në juglindje, shpateve veriperëndimore të pllajës së Trangës, Valmorit e Didhes dhe shpateve perëndimore të Mullit të Selitës e Bjeshkëve të Oroshit. Shkëmbinjtë magmatikë efuziv e intruziv, molaset duke u ndihmuar nga tektonika dytësore dhe e shfrytëzuar nga një rrjet i dendur hidrografik e bëjnë këtë grumbull të çrregullt dhe shumë të coptuar, shprehur me vlera shumë të larta të coptimit horizontal. Lartësitë luhaten nga 228 metra (Kodër Rrëshen) deri në 1045 metra mbi nivelin e detit (Maja e Sukës) midis fshatrave Bulshar e Kthellë Epër. Mbizotërojnë lartësitë 500-700 metra mbi nivelin e detit. Pasuritë kryesore natyrore janë minerali i bakrit e argjilat si dhe burimet hidrike. Pllajat karstike Trangë-Valmor-Didhe-Bjeshkët e Oroshit kanë një shtrirje VL-JP dhe zënë një sipërfaqe 140 km2 ose 1/6 e sipërfaqes së rrethit të Mirditës. Rrjedha e poshtme e Urakës i kufizon në jug me gropën e Matit, Përroi i Melthit e ndan në JL nga pllaja karstike e Macukullit dhe masivi i Dejës. Laku i Thirrës, Qafa e Kumbullës dhe rrjedha e sipërme e Fanit të Vogël në veri e veriperëndim i ndan nga masivi i Munellës. Ndërsa në perëndim e jugperëndim prania e magmatikëve i ndan ato nga grumbulli kodrinor-malor Kthellë-Orosh- Selitë. Gëlqerorët masiv, tektonika shkëputëse, kushtet klimatike të favorshme krijojnë një peisazh karstik gati unikal me format e tij. Format karstike si: - shpellat ku përmenden: ajo e Valit në jug, e Fretërve në Trangë, e Fatmirave në Valmor, e Doçit në Mërkurth, Shutrreja në grykën e Selitës, etj. - fushat karstike: si ajo e Krejës, e Mullit, e Vjerthit, Fushat e Lugjeve, janë tepër të veçanta e me një bukuri mahnitëse. Por edhe hinkat e shumta karstike të para nga lart në këto pllaja, të ngjajnë me “hojet e bletëve”. Emërtesa pllajat bëhen pasi ato janë të ndara nga njëra-tjetra nga lugina tektonike-karstike. Ato nuk janë shumë të coptuara, të shprehura në vlerat e ulëta të coptimit horizontal nga 0-0,5 km/km2 në qendër të tyre deri në 3-4 km/km2 në periferi, veçanërisht në kontaktet me magmatikët. Por edhe coptimi vertikal ka vlera mesatare nga 50 m/km2 deri në 400-500 m/km2. Lartësitë mesatare janë 1000-1300 metra mbi nivelin e detit. Por veçohen edhe ngritje mbi pllajat si: maja e Trangës (Guri i Shqipes 1122 metra), maja e Kësulës së Zezë (Valmor), maja e Kepit të Kuq 1624 metra (Didhe), maja e Gurit të Momlumës (Mulli), maja e Gurit të Nuses 1858 metra (Shëngjin) dhe arrin në 1987 metra në majën e Zepës. Në këto njësi vihet re një ngritje graduale nga jugperëndimi në verilindje. Kjo duhet kuptuar me atë që tërheqja e detit duhet të jetë bërë verilindje-jugperëndim. Këto trampolina natyrore përveç potencialit ekoturistik kanë në gjirin e tyre pasuri të mëdha drusore dhe ujore. == Shiko edhe == == Burime == evu24zw4ieezt1gykww10is1kj9khm4 2980899 2980897 2026-05-15T18:53:24Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Bime te veqanta ne Mirdite]] te [[Bimët e veçanta në Mirditë]] pa lënë një ridrejtim 2980897 wikitext text/x-wiki Bimët e veqanta në [[Mirdita|Mirditë]]: - Bliri, i përhapur në shpatet e Kulmes dhe më rrallë në fshatin Katundi Vjetër. - Gështenja, në Velë afër majës Velës dhe në Katund Vjetër. - Sherebela, një bimë mjekësore e përhapur në Katund Vjetër dhe Velë. - Shtjemza, një bimë mjekësore e përhapur pothuajse në të gjithë territorin. - Lari (dafina), një bimë tjetër mjekësore shkurrore. Zona e Kaçinarit Bimësia është e shtrirë në tre kate, duke filluar nga kuota më e ulët e relievit Vau-Shënkoll (200 metra) e deri në kuotën më të lartë, maja e Arrëzit(995 metra). - Në katin e parë të bimësisë gjenden makjet mesdhetare deri në lartësinë 500-600 metra, përmendim: mareja (mbreti), krifsha, bushi, shqopa, grathteli, lisi. - Në katin e dytë të bimësisë gjenden: dushqet si shparthi, qarri, bunga, shkoza, frashëri, dëllinja e kuqe etj. - Në katin e tretë të bimësisë gjenden dushqet(fletorët), mështekna e përhapur rrallë, pisha e zezë dhe ahu. - Bimë të veçanta: Thana e përhapur në pjesën më të madhe të zones dhe gështenja në Arrëz. Ekonomitë pyjore dhe llojet e bimësisë. 1 - Lugina e Fanit të Madh: • Halor 60 ha. • Fletor 3 728 ha. 2 - Kaçinari: • Halor 1 696 ha. • Ah 642 ha. • Fletor 1 431 ha. Zona Qendër(Rrëshën) dhe Kthellë Ekonomitë pyjore dhe llojet e bimësisë. 1 – Kulme Derven: • Halor 100 ha. • Fletor 2 850 ha. 2 – Lugina e Fanit Vogël : • Halor 492 ha. • Fletor 3 812 ha. 3- Kthellë: • Halor 354 ha. • Fletor 3 520 ha. 4- Ulëz: • Halor 13 ha. • Fletor 2 049 ha. 5- Perlat-Shebe: • Fletor (shkurre) 1 578 ha. Bimësia është e përhapur në tre kate ndonëse lartësia mbi nivelin e detit nuk ekziston për katin e tretë. Bimësia e katit parë fillon në Rrëshen nga kuota më e ulët e Fanit, 71 metra mbi nivelin e detit dhe për Kthellën nga kuota më e ulët në Vadhishtë në breg të liqenit të Ulzës, fshati Perlat-Qendër (125 metra) deri në lartësitë 500 metra Malaj(Bulsh) dhe 600 metra Shebe Epër. Në katin e parë bimësia më e përhapur janë: Pyjet e lisit: shparthi, qarri, bunga, asosacione bimore si shqopa, grathteli, mareja, krifsha, ferra, murrizi, frashëri, dëllinja, plepi i egër, varreni etj. Në katin e dytë të bimësisë vazhdojnë të dominojnë pyjet e lisit, frashëri, shkoza, palma gjethegjerë, dëllinja, thana, etj. Në katin e tretë i cili shtrihet në lartësitë 600-800 metra mbi nivelin e detit, kryesisht në Malaj Epër, Shebe fillon menjëherë përhapja e pishës së zezë dhe nuk vërehet prania e ahut. Bimë të veçanta: - Boshtrra- shtrihet nga kroi i Shnapremtes drejt Rrëshënit dhe në luginën Lekgegaj-Val-Perlat Epër. - Dëllinja e zezë si asosacion bimor gjendet në Perlat-Qendër (Bojdinë). - Frashëri i bardhë, në Shebe dhe Perlat-Qendër (Vadhishtë). - Vodha-bimë frutore e egër. - Vodhëviçe-bimë frutore e egër. - Palma gjethegjërë-dru zbukurimi. - Thana-bimë frutore e egër e përhapur masivisht në Kulme. - Tisi-bimë me gjelbërim të përhershëm e përhapur me ekzemplar vetëm në Kulme. - Kulumbria-bimë frutore e egër. Bimë mjekësore: - Murrizi është shkurre 4-5 metra e lartë e përhapur kryesisht në Prosek, Tarazh, Perlat etj. - Bliri, i përhapur në Kulme. - Rigoni (çaj), i përhapur në Përlat, Ujë, Prosek. - Thundërmushka, e përhapur kudo në brigjet e përrenjve. Zona e Selitës Ekonomia pyjore dhe llojet e bimësisë. 1 – Ekonomia pyjore Kunorë-Valmor: • Ah 1 791 ha. • Pishë 316 ha. • Fletor(lis) 825 ha. 2 –Ekonomia Selitë: • Halor 56 ha. • Fletor (lis+shkurre) 2 389 ha. Bimësia është e shtrirë në katër kate. - Kati i parë, megjithëse lartësia nuk e favorizon ekzistojnë bimësi e shkurre mesdhetare. Këto fillojnë nga kuota më e ulët Zall-Hotaj 670 metra mbi nivelin e detit dhe arrijnë edhe lartësi 700-800 metra. Zonat e bimësisë së shkurreve mesdhetare janë në Lëkundë, Bardhaj, Zajs. Bimët janë: mareja, krifsha, bushi, shqopa, grathteli. Në këtë kat ka edhe lis, palmë, frashër, shkozë, shkjemëz, lajthi, thana, etj. - Kati i dytë i dushqeve(lisit): bimësia, pyje dhe shkurre lisi deri në 800 metra lartësi. - Kati i tretë: Ahu, mëlleza, pisha e zezë, arrneni I bardhë, arrneni i zi, bredhi, drunakuqi etj. - Kati i katërt: Kullotat alpine me bimë barishtore të shumëllojshme në Kunorë, Valmor, Didhe. Bimë të veçanta: - Drunakuqi- i përhapur kryesisht në Grykë të Selitës. - Lule zoja- e përhapur në Valmor. - Arrneni i bardhë dhe i zi- i përhapur në shpatet e Bloqit. - Kumbulla e egër- e përhapur në Didhe, Valmor. -Bimë mjekësore: - Boronica, mjedra, trumëza, rigoni (çaj), xhërokulli, trëndafili i egër, etj. Zona e Fanit Ekonomia pyjore dhe llojet e bimësisë. 1 - Fani • Halor 1 841 ha. • Ah 1 084 ha. • Fletor 1 530 ha. 2- Munella • Halor 283 ha. • Ah 980 ha. • Fletor 1 800 ha. 3- Domgjoni • Halor 340 ha. • Ah 47 ha. • Fletor 2 000 ha. 4 – Fan-Konaj • Halor 1 506 ha. • Ah 371 ha. • Fletor 513 ha. Bimësia është e përhapur në tre kate, ndonëse nga prania e bimësisë në lartësitë e maleve të Munellës e Zepës, ngjasojnë shumë me kullotat alpine. -Në katin e parë të bimësisë shtrihen makjet që arrijnë lartësinë nga pika më e ulët 350 metra mbi nivelin e detit (Shtrungaj) deri 500 metra. Bimësia më e përhapur është shqopa, grathteli, bushi, krifsha, lisi. -Në katin e dytë mbizotëron lisi, si: qarri, shparthi, bunga, frashëri, shkoza, mëlleza, thana, dëllinja. -Në katin e tretë, lisi si: qarri, shparthi, ahu, pisha. Për nga paraqitja dhe llojshmëria e bimësisë në malin e Munellës vërejmë prezencën e kullotave alpine. Bimë të veçanta: Dëllinja e zezë, gjendet në fshatin Shëngjin në formën e pyllit. Boronica, bimë mjekësore e përhapur në Zepë dhe Munellë. Xhërokulli, bimë mjekësore, gjendet në Zepë. Sanëza, bimë mjekësore, gjendet në lartësinë mbi 800 metra. Zona e Oroshit Ekonomia pyjore dhe llojet e bimësisë. 1- Shkallgjanë • Halor 1 737 ha. • Fletor 1 656 ha. 2- Lajthizë • Halor 378 ha. • Fletor 34 ha. 3- Spaç • Halor(pishë) 443 ha. • Ah 130 ha. • Fletor 1 434 ha. 4- Bjeshka e Oroshit • Halor (pishë) 140 ha. • Ah 2 351 ha. • Bredh i bardhë 5 ha. • Fletor + halor 830 ha. Bimësia është e përhapur në tre kate, duke filluar nga kuota më e ulët Vau i Madh (168 metra) mbi nivelin e detit, deri në kuotën më të lartë maja Guri i Kuq (1512 metra). - Në katin e parë të bimësisë, gjenden makjet mesdhetare që arrijnë deri në lartësinë 400-500 metra mbi nivelin e detit. Më të përhapura në këtë kat janë: mareja (mbreti), krifsha, grathteli, shkurret si shkoza, frashëri, boshtrra, etj. - Në katin e dytë dominojnë pyjet e lisit dhe shkurret. - Në katin e tretë, shtrihet bimësia e dushqeve, ahut dhe halorët. Kullotat e Fushë-Lugjeve, Fushës së Vjerthit ngjasojnë me kullotat alpine. Bimë të veçanta: - Drunakuqi, një bimë shkurrore e rrallë, që ndeshet në katin e parë dhe të dytë të bimësisë. - Bredhi i bardhë, në bjeshkët e Oroshit me asosacion bimor. - Boshtrra, bimë endemike. - Bliri është i përhapur në Nënshejt dhe Fushat e Lugjeve. - Mjedra, bimë mjekësore. - Sanëza, bimë mjekësore që rritet në Fushat e Lugjeve. - Boronica, bimë mjekësore. BOTA SHTAZORE Bota shtazore është e pasur, e shumëllojshme dhe e lidhur drejtpërdrejt me ekzistencën dhe përhapjen e bimësisë dhe pyjeve. Shumëllojshmëria e saj varet nga larmia e formave të relievit, ndryshimet klimatike dhe pasuria floristike. Bota e kafshëve nuk ka kufinj të ndarë prerazi nga njëra zonë në tjetrën, pasi ato kërkojnë gjithnjë habitatin e tyre të përshtatshëm, janë në lëvizje të vazhdueshme edhe pse hapësirat gjeografike janë relativisht të vogla. Disa nga kafshët që takohen kudo në Mirditë. Kafshë grabitqare: Ujku(në të gjitha zonat e rrethit), dhelpra, macja e egër(kryesisht në Kthellë dhe zonën qendër), kunadhja(shqarthi) në të gjitha zonat, ariu i murrëm në zonën e ahut dhe pishës, etj. Kafshë jograbitqare: Lepuri(në të gjitha zonat), derri i egër(kryesisht në zonën e dushkut dhe të ahut), ketri në zonën e ahut dhe të pishës, gjeri në zonën e dushkut dhe ahut, vjedulla(baldoza) kryesisht në zonën e dushkut dhe ahut, iriqi në të gjitha zonat, kaprolli në zonën e ahut dhe pishës si në bjeshkët e Oroshit, Selitë, Kaçinar, Fan, dhia e egër kryesisht në bjeshkët e Oroshit dhe Selitës (Përruan e Shehut të Keq). Shpendë grabitqar: Sorra, korbi, stërqoku,laraska, skifteri, huti, etj. Shpendë jograbitqar: Mëllenja, harabeli, qukapiku, turtulli, pëllumbi i egër, thëllënza e malit, shkurta (pulëdushkja), trumcaku, trishtili (treskla), etj. Shpendë të rrallë: Pula dhe gjeli i egër në bjeshkët e Oroshit dhe Kunor-Valmor, shqiponja e malit në Kunorë. Kafshë drejt zhdukjes, rrëqebulli (Munellë). Peshqit: Në ujërat e lumenjve Fani i Madh dhe Fani i Vogël rritet nila, sardelja, mustaku, krapi, omuri etj. Në lumin e Urakës rritet një peshk i veçantë, trofta e egër. Zvarranikët(reptilët): Gjarpri helmues(nëpërka e Ballkanit), bolla, zhapiku i gjelbër dhe i murrëm, gjarpri i ujit, bullari, etj. E veçantë është breshka e ujit që rritet në liqenin “Dodaj” Përlat-Qendër. Rrëqebulli i Ballkanit, Munellë NJËSITË FIZIKO-GJEOGRAFIKE Orientimi i relievit të Mirditës bëhet nga thyerjet tektonike, regjionale e lokale të shfrytëzuara maksimalisht nga luginat dhe rrjedhjet lumore. Thyerjet dhe luginat lumore të Fanit të Madh, Fanit të Vogël e Fanit të Bashkuar janë lokale duke konverguar me thyerjen tektonike lokale të Shkopetit. Kjo ndan trevën e Mirditës nga vargjet perendimore të krahinës malore qendrore. Ndërsa thyerja e madhe tektonike Mallë-Lurë-Urakë shfrytëzohet nga lumi i Mallë Lurës dhe ai i Urakës. Gropat liqenore janë rrjedhojë e ndërthurjes së tektonikës shkëputëse me atë rrudhosëse. Ndërtimi gjeologjik dhe përbërja litologjike e kanë bërë të larmishëm relievin e Mirditës. Në relievin e saj dallohen male relativisht të lartë, kurrize malore, kodra, malësi, pllaja karstike, lugina lumore, gropa, pragje dhe ultësira. Janë të rralla krahinat që kanë shumëllojshmëri dhe gërshetim kaq të madh të formave të ndryshme të relievit, duke formuar mozaik të vërtetë. Lartësia mesatare e relievit është 557 metra mbi nivelin e detit. Relievi i Mirditës ndahet në tre njësi fiziko-gjeografike: 1-Zona kodrinore dhe malore 2-Luginat e lumenjëve 3-Gropa e Rrëshenit Harta fizike e Mirditës ZONA KODRINORE DHE MALORE Në perëndim të Fanit të bashkuar shtrihet Malësia e Velës. Kjo malësi në jug kufizohet me lumin Mat, në veri me gropën e Kalivaçit dhe në perëndim me fushën e Lezhës. Konsiderohet malësi për shkak të trajtës së çrregullt morfologjike, me mbivendosje të gëlqerorëve mbi magmatikët. Zhytja e gëlqerorëve në luginat e Fanit e të Matit dhe alternimi i tyre në shumë raste me magmatikët, ka dhënë edhe toponime të veçanta si: “Përroi i Rrajës së Bardhë”, “Rraja e Zezë”, etj. Lartësitë në këtë malësi shkojnë nga 390 metra në Kodër Molung në 1170 metra në Majën e Velës. -Në veri të kurrizit kodrinor të Dervenit, tek vendbashkimi i lumenjve Fani i Madh dhe Fani i Vogël, nis kurrizi tjetër kodrinor Rrëzë (266 metra )- Maja e Malthit (781 metra) - Maja e Madhe (794 metra). Qafa e Shenjtit (1009 metra) shërben si lidhëse me masivin malor të Munellës (Maja e Kryqit 1991 metra, më e larta e rrethit). Midis rrjedhave të lumit të Fanit të Madh në lindje dhe përroit të Dibrrit (degë e Fanit të Madh) në perëndim shtrihet malësia e Kuzhnenit. Në jugperëndim kjo malësi kufizohet me pragun e Livadhëzit, që e ndan nga Malësia e Velës dhe Gropa e Rrëshenit. Kjo malësi ka një pamje krejtësisht të çrregullt, falë kjo tektonikës shkëputëse, lëvizjeve diferencuese në kohë si dhe erozioneve. Vlerat e larta të coptimit horizontal 7-8 km/km2 e bëjnë atë ndër malësitë më të përthyera, jo vetëm në Mirditë, por në tërë Krahinën Malore Qëndrore e më tej. Lartësitë vijnë me një ngritje graduale, nga 265 metra në Bukmirë, me kuotat 500-600 metra në përgjithësi, duke arritur maksimumin në majën e Suçelit (1476 metra mbi nivelin e detit), që e ndan atë nga Malësia e Pukës (Kërrabit). Përbërja magmatike ka favorizuar që minerali i bakrit të jetë pasuria kryesore natyrore e kësaj Malësie. Kjo Malësi është shumë e pasur me lëndë drusore dhe burime hidrike. Grumbulli kodrinor-malor Kthellë-Orosh-Selitë shtrihet ndërmjet rrjedhave të lumit Fani i Vogël në veriperëndim e veri, Gropës së Ndërfanës në jugperëndim, pragut molasik të Prosekut në jug, Zallit Ndrejaj (degë e Urakës) në juglindje, shpateve veriperëndimore të pllajës së Trangës, Valmorit e Didhes dhe shpateve perëndimore të Mullit të Selitës e Bjeshkëve të Oroshit. Shkëmbinjtë magmatikë efuziv e intruziv, molaset duke u ndihmuar nga tektonika dytësore dhe e shfrytëzuar nga një rrjet i dendur hidrografik e bëjnë këtë grumbull të çrregullt dhe shumë të coptuar, shprehur me vlera shumë të larta të coptimit horizontal. Lartësitë luhaten nga 228 metra (Kodër Rrëshen) deri në 1045 metra mbi nivelin e detit (Maja e Sukës) midis fshatrave Bulshar e Kthellë Epër. Mbizotërojnë lartësitë 500-700 metra mbi nivelin e detit. Pasuritë kryesore natyrore janë minerali i bakrit e argjilat si dhe burimet hidrike. Pllajat karstike Trangë-Valmor-Didhe-Bjeshkët e Oroshit kanë një shtrirje VL-JP dhe zënë një sipërfaqe 140 km2 ose 1/6 e sipërfaqes së rrethit të Mirditës. Rrjedha e poshtme e Urakës i kufizon në jug me gropën e Matit, Përroi i Melthit e ndan në JL nga pllaja karstike e Macukullit dhe masivi i Dejës. Laku i Thirrës, Qafa e Kumbullës dhe rrjedha e sipërme e Fanit të Vogël në veri e veriperëndim i ndan nga masivi i Munellës. Ndërsa në perëndim e jugperëndim prania e magmatikëve i ndan ato nga grumbulli kodrinor-malor Kthellë-Orosh- Selitë. Gëlqerorët masiv, tektonika shkëputëse, kushtet klimatike të favorshme krijojnë një peisazh karstik gati unikal me format e tij. Format karstike si: - shpellat ku përmenden: ajo e Valit në jug, e Fretërve në Trangë, e Fatmirave në Valmor, e Doçit në Mërkurth, Shutrreja në grykën e Selitës, etj. - fushat karstike: si ajo e Krejës, e Mullit, e Vjerthit, Fushat e Lugjeve, janë tepër të veçanta e me një bukuri mahnitëse. Por edhe hinkat e shumta karstike të para nga lart në këto pllaja, të ngjajnë me “hojet e bletëve”. Emërtesa pllajat bëhen pasi ato janë të ndara nga njëra-tjetra nga lugina tektonike-karstike. Ato nuk janë shumë të coptuara, të shprehura në vlerat e ulëta të coptimit horizontal nga 0-0,5 km/km2 në qendër të tyre deri në 3-4 km/km2 në periferi, veçanërisht në kontaktet me magmatikët. Por edhe coptimi vertikal ka vlera mesatare nga 50 m/km2 deri në 400-500 m/km2. Lartësitë mesatare janë 1000-1300 metra mbi nivelin e detit. Por veçohen edhe ngritje mbi pllajat si: maja e Trangës (Guri i Shqipes 1122 metra), maja e Kësulës së Zezë (Valmor), maja e Kepit të Kuq 1624 metra (Didhe), maja e Gurit të Momlumës (Mulli), maja e Gurit të Nuses 1858 metra (Shëngjin) dhe arrin në 1987 metra në majën e Zepës. Në këto njësi vihet re një ngritje graduale nga jugperëndimi në verilindje. Kjo duhet kuptuar me atë që tërheqja e detit duhet të jetë bërë verilindje-jugperëndim. Këto trampolina natyrore përveç potencialit ekoturistik kanë në gjirin e tyre pasuri të mëdha drusore dhe ujore. == Shiko edhe == == Burime == evu24zw4ieezt1gykww10is1kj9khm4 0 382325 2980823 2971680 2026-05-15T16:34:14Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2980823 wikitext text/x-wiki {{Short description|Periudha historike para pushtimit romak të Vendeve të Ulta}} [[File:BronzAgeElp.png|parapamje|347px|Vendndodhja e Kultrave Elp dhe Hilversum në [[Koha e Bronzit|Epokën e Bronzit]].]] Prehistoria e Holandës është ndikuar fortë nga ndryshimet konstante të rajonit të [[Vendet e Ulëta|Vendeve të Ulta]]. Gjurmët më të vjetra njerëzore në [[Holanda|Holandë]] ([[Neandertalët|Neandertali]]), E banuar nga njerëzit për të paktën 37,000 vjetë, mjedisi pësoi shndërrime domethënëse, nga klima [[tundra|turndrës]] në [[Koha e akullit|Epokën e Akullnajës]] deri në shfaqjen e grupeve të para të [[paleoliti]]t. Gjatë [[Koha e akullit|Epokës së fundit të akullnajës]], [[Holanda]] kishte një klimë [[tundra|tundre]] me bimësi të rrallë, ku banorët mbijetonin si gjuetarë-mbledhës. Rajoni dëshmon zhvillimin e Kulturës Swifterbant, që u shfaq rreth vitit 5600 p.e.s.<ref name="Kooijmans1998">{{cite journal|author=Leendert P. Louwe Kooijmans|year=1998|journal=Spiegel Historiael|volume=33|language=nl|url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/1108/171_060.pdf?sequence=1|title=Trijntje van de Betuweroute, Jachtkampen uit de Steentijd te Hardinxveld-Giessendam|pages=423–428}}</ref> Ajo ishte një kulturë gjuetarësh-mbledhës, fortësisht e lidhur me lumenjtë dhe ujërat e hapura dhe e lidhur me Kulturën Ertebølle [[Skandinavia|Skandinavisë jugore]]. Lidhja e rajonit me [[lumi|lumenjtë]] dhe ujërat e hapura dëshmohet edhe nga krijimi gjatë [[Mezoliti]]t të kanoes më të vjetër në botë të rikuperuar, Kanoeja e Peses. <gallery mode=packed caption="Galeri pamjesh nga Epoka e Gurit në Holandë"> File:Flint combination tool, an awl and a scraper, Paleolithic.jpg|Vegël guri e gjetur në Kootwijkse, [[paleoliti]] File:Vuursteenwerktuigen1, archeologische collectie Museum Land van Valkenburg, Limburg.JPG|Vegla parahistorike nga [[paleoliti]], Muzeu Het Land van Valkenburg, Limburg File:Vuistbijl Rhenen ± 200.000 v.Chr.jpg|Vegël guri, gjetur në v. [[1990]], afër Rhenen-it në depozitat e vjetra të Mozës dhe Rinit, 300,000-150,000 p.e.s. File:Benen spits met drie weerhaken, objectnr 60064.JPG|Vegël kockore, nga [[mezoliti]] File:Boomstamkano van Pesse, Drents Museum, 1955-VIII-2.jpg|Kanoeja e Peses, varka më e vjetër e njohur, [[Mezoliti]], 8040-7510 p.e.s. File:Benen spits met vier weerhaken, objectnr 60065.JPG|Vegël kockore, nga [[mezoliti]] File:Benen spits met vier weerhaken, objectnr 60080.JPG|Vegël kockore, [[mezoliti]] File:Visfuik.jpg|Rrjetë peshkimi 6200 vjeçare, zbuluar në v. [[1978]] afër Bergschenhoek File:Vriesland - priemen.jpg|Gjilpëra dhe objekte kockore me majë nga [[Neoliti]] File:Mannetje van Willemstad.jpg|Figurinë [[lisi]], gjetur në Willemstad, rreth v. 4500 p.e.s., {{Convert|12.5|cm|1|abbr=on}} Rijksmuseum van Oudheden File:Vriesland - peddel.jpg|Lopatë druri nga kultura Vlaardingen, Hekelingen III, [[Neoliti]] File:Vriesland - Hanger van beretand.jpg|Varëse dhëmbi ariu, Holanda jugore, Hekelingen I, [[Neoliti]], 3600-2500 p.e.s. File:Prehistorische bijl.jpg|Vegla prerëse prej kockash aurokësh, 10,000-5000 p.e.s., [[Neoliti]] File:Borger Hunebedcentrum 904.jpg|Enë qeramike neolitike në Hunebedcentrum në Borger File:Borger Hunebedcentrum 905.jpg|Enë qeramike neolitike në Hunebedcentrum në Borger File:Vriesland - pot.jpg|Enë balte nga Vlaardingen, Hekeling III, 3600-2500 p.e.s. File:Archeologiemuseum Stein - Steentijd - 6-A-1.jpg|Qeramikë neolitike nga Steini File:Archeologiemuseum Stein - Steentijd - 6a-A-2.jpg|Enë qeramike neolitike, Stein </gallery> [[Bujqësia]] mbërriti në zonat afër [[Vendet e Ulëta|Vendeve të Ulta]] gjithashtu diku mes viteve 5000 – 4000 p.e.s., me Kulturën e Qereamikës Lineare, që ishin bujqë të [[Evropa Qendrore|Evropës Qendrore]] me prejardhje [[Mesdheu|mesdhetare]]. Fermat e tyre ishin të kufizuara në [[Limburgu (Holandë)|Limburgut]] jugor dhe vetëm të vendosur vetëm përkohësisht. Megjithatë, ka disa të dhëna se banorët bregdetarë të Kulturës Swifterband u morën me poçeri dhe mbarështimin e kafshëve në pjesën tjetër të vendit. Grupet vendore bënë kalimin në blegtori diku midis viteve 4800 dhe 4500 p.e.s..<ref name="Kooijmans 1998 quote">{{cite journal|author=Leendert P. Louwe Kooijmans|journal=Spiegel Historiael|volume=33|url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/1108/171_060.pdf?sequence=1|title=Trijntje van de Betuweroute, Jachtkampen uit de Steentijd te Hardinxveld-Giessendam|year=1998|language=nl|pages=423–428|quote=Po bëhet gjithmonë e më e qartë se shndërrimi bujqësor i bashkësive prehistorike ishte thjeshtë një proçes vendor që u zhvillua gradualisht}}</ref><ref>{{cite news|title=Prehistorische akker gevonden bij Swifterbant|date=24 gusht 2007|url=http://www.volkskrant.nl/wetenschap/prehistorische-akker-gevonden-bij-Swifterbant~beb49ff0/|newspaper=de Volkskrant|author=A. N. P.|language=nl}}</ref><ref name="Raemakers">{{cite book|last=Raemakers|first=Daan|year=2006|language=nl|url=http://redes.eldoc.ub.rug.nl/FILES/root/2006/d.raemaekers/Raemaekers.pdf|title=De spiegel van Swifterbant|publisher=University of Groningen|archive-date=10 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080410084410/http://redes.eldoc.ub.rug.nl/FILES/root/2006/d.raemaekers/Raemaekers.pdf}}</ref> Rreth vitit 4000 p.e.s. Kultura e vazove hinkë solli bujqësinë në mënyrë permanente në rajon. Kjo kulturë shtrihej nga [[Danimarka]] përmes [[Gjermania|Gjermanisë]] veriore në veri të [[Vendet e Ulëta|Vendeve të Ulta]]. Kultura Vlaardingen vijoi traditën e gjueti-mbledhjes në zonat bregdetare. <gallery mode=packed caption="Sende të kulturave të qeramikave grykë-hinkë dhe asaj lineare"> File:Borger neolithisch huis.jpg|Rindërtim i një shtëpie të Kulturës së vazove hinkë File:Finds from Hunebed D19 123.jpg|Qeramikë e vazove hinkë File:Musée Unterlinden Colmar 20230601 0394.jpg|Enë qeramike e Kulturës së Qeramikës Lineare, ~ 5000 p.e.s. File:Grootste hunebed van Nederl.jpg|Hunebed D27, [[dolmeni]] më i madh në Holandë, afër Borgerit në [[Drenthe]]. </gallery> <gallery mode=packed caption="Sende të kulturave të enëve me litarë dhe grykë-kambanë"> File:Beaker Netherlands 1.jpg|Enë qeramike Grykë Kambanë File:Bell Beaker1a.jpg|Kultura Grykë Kambanë, kamë bakri dhe vegla metalike File:Bellbeaker culture - flat axe head - Musée Unterlinden inv. no. Ao.87.jpg|Sëpatë bakri, Kultura e Grykës Kambanë File:Bellbeaker culture - beaker and jug - Musée Unterlinden inv. nos. Ap.223, Ap.1038.jpg File:Bellbeaker culture - polypod bowl and jug - Musée Unterlinden inv. nos. Ap.969, Ap.967.jpg </gallery> Rreth vitit [[2950 p.e.s.]], pati një shndërrim nga Kultura bujqësore e vazove hinkë te Kultura e Qeramikës me Litarë, që shtrihej përgjatë një pjese të madhe të [[Evropa|Evropës]] [[Evropa Veriore|Veriore]] dhe [[Evropa Qendrore|Qendrore]]. Zgjerimi i kësaj kulture besohet se ka përfshirë zhvendosjen e popujve nga [[Ukraina]], duke sjellë [[gjuha proto-indo-evropiane|gjuhët indo-evropiane]] dhe teknologjinë [[Eneoliti (Periudha e bakrit)|Epokës së Bakrit]]. Veglat më të hershme prej [[bronzi]] i përkasin Thesarit Wageningen, të gjetur në varrin e një [[zejtari|melalurgu]] të [[Koha e Bronzit në Evropë|Epokës së Bronzit]].<ref>{{Cite journal|last1=Arnoldussen|first1=S.|last2=Huisman|first2=D. J.|last3=van Os|first3=B.|date=dhjetor 2022|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352409X22003479|last4=Steffens|first4=B.|last5=Theunissen|first5=L.|last6=Amkreutz|first6=L.|title=A not so isolated fringe: Dutch later prehistoric (c. 2200 BCE-AD 0) bronze alloy networks from compositional analyses on metals and corrosion layers|journal=Journal of Archaeological Science: Reports|volume=46|language=en|doi=10.1016/j.jasrep.2022.103684|bibcode=2022JArSR..46j3684A|s2cid=253318347|hdl=1887/3564156|hdl-access=free|pages=103684}}</ref> Kultura Elp në veri<ref>Sipas {{cite journal|journal=Het Archeologisch Basisregister (ABR|url=http://www.racm.nl/content/documenten%5Cabr%20website.pdf)|date=nëntor 1992|title=Elp Kümmerkeramik|language=nl}}{{Lidhje e vdekur}} është datuar nga BRONSMA (MBA e hershme) deri në BRONSL (LBA) dhe kjo është standardizuar nga De Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM) si e përputhur me periudhën që fillon në vitin [[1800 p.e.s.]] dhe përfundon në vitin [[800 p.e.s.]].</ref> dhe Kultura Hilversum në jug, e zhvilluar gjatë [[Koha e Bronzit në Evropë|Epokës së Bronzit]], me këtë të fundit që kishte lidhje kulturore me [[Britania e Madhe|Britaninë]].<ref>{{Cite web|author=Nick Xylas|date=1 mars 2021|url=https://theonlywayiswessex.net/2021/03/01/essential-wessex-wessex-culture/|title=Essential Wessex: Wessex Culture|website=Wessex Society|language=en-US|access-date=14 dhjetor 2021|archive-date=8 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808200241/https://theonlywayiswessex.net/2021/03/01/essential-wessex-wessex-culture/|url-status=dead}}</ref> <gallery mode=packed caption="Sente nga Epoka e Bronzit"> File:Boerderijen die gebouwd werden in de ijzertijd en bronstijd leken veel op elkaar Hunebedden centrum Borger.JPG|Shtëpi e rindërtuar e Epokës së Bronzit File:Echten sword 8866.jpg|Shpata e Echten-it, Kultura Elp, rr. v. [[1600 p.e.s.]] File:Socketed axe, Bronze age.jpg File:Zwaard van Jutphaas (24466600427).jpg|Objekt ceremonial bronzi (jo shpatë) gjetur në Jutphaas, 1800-1500 p.e.s. File:Rijksmuseum van Oudheden, schatten uit Limburg, zwaard van Buggenum 1.JPG|Shpatë bronzi nga Buggenum, 1300-1100 p.e.s. File:Halssnoer van barnstenen kralen.png|Varëse qelibari, Kultura Hilversum File:Tempeltje van Barger-Oosterveld.JPG|Tempull i Kulturës Elp në [[:nl:Tempeltje van Barger-Oosterveld|Barger-Oosterveld]], rr. v. [[1250 p.e.s.]] File:M 11 bij Halfmijl, afzetting van houten palen - Veldhoven - 20528428 - RCE.jpg|Kodërvarr i Kulturës Hilversum </gallery> ==Ndryshimet historike të mjedisit== {{Further|Gjeografia e Holandës}} [[Parahistoria]] e zonës që tashmë përbën [[Holanda|Holandën]] u formua gjerësisht nga ndryshimet e vazhdueshme të vendndodhjes së saj të ulët. <gallery mode=packed heights="200"> File:5500vc ex leg.jpg|[[Holanda]] në vitin 5500 p.e.s. File:3850vc ex leg copy.jpg|[[Holanda]] në vitin 3850 p.e.s. File:2750vc ex leg copy.jpg|[[Holanda]] në vitin 2750 p.e.s. File:500vc ex leg copy.jpg|[[Holanda]] në vitin [[500 p.e.s.]] File:50nc ex leg copy.jpg|[[Holanda]] në vitin [[50]] të e.s. </gallery> * ''Legjenda''': {{Legend|#d2d500|ultësira baticore ranore, ultësira baticore prej balte, ligatina të kripura}} {{Legend|#b56c03|Këneta torfe dhe fusha vërshimesh zona e prurjes së detriteve<br />(duke përfshirë shtratet e vjetra lumore dhe brigjet lumore të gërryera, që janë mbushur me lym ose torfë)}} {{Legend|#a1aa95|Luginat e lumenjve kryesorë (të pambuluara me torfë)}} {{Legend|#fec901|Duna Lumore (dunat e [[Pleistoceni]]t)}} {{Legend|#e3f4fc|Ujë i hapur ([[deti|det]], [[laguna]], [[lumi|lumenj]])}} {{Legend|#f1f6e2|Mjedisi i [[Pleistoceni]]t (> −6 m. krahasuar me ''Normaal Amsterdams Peil)}} {{Legend|#fffdee|Mjedisi i [[Pleistoceni]]t (−6 to 0 m; –20 to 0 ft)}} {{Legend|#fff9c2|Mjedisi i [[Pleistoceni]]t (0–10 m; 0–33 ft)}} {{Legend|#ffeba6|Mjedisi i [[Pleistoceni]]t (10–20 m; 33–66 ft)}} {{Legend|#fec901|Mjedisi i [[Pleistoceni]]t (20–50 m; 66–164 ft)}} {{Legend|#e7a300|Mjedisi i [[Pleistoceni]]t (50–100 m; 164–328 ft)}} {{Legend|#da600d|Mjedisi i [[Pleistoceni]]t (100–200 m; 328–656 ft)}} [[File:Celtic expansion in Europe.png|parapamje|358px|Shpërndarja diakronike e keltëve me shtrirjen në Holandën jugore:<br> * '''Legjenda''': {{Legend|#ffff43|Bërthama e Territorit Hallstatt, vendorigjina e [[keltët|keltëve]], [[shekulli VI p.e.s.|shek. VI p.e.s.]]}} {{Legend|#97ffb6|Shtrirja maksimale kelte, nga v. [[275 p.e.s.]]}} {{Legend|#b7ffc6|Zona Luzitane e Iberisë, ku prania kelte është e dyshimtë}} {{Legend|#27c600|Zona ku gjuhët kelte mbeten gjerësisht të folura edhe sot}}]] ==Epoka e Hekurit== {{Further|Keltët|Galët|Gjermanikët|Invazionet barbare|Koha e Hekurit}} [[File:Germanic tribes (750BC-1AD).png|parapamje|majtas|345px|Shpërndarja e grupeve parësore [[gjermanikët|gjermanike]] rreth v. 1 të e.s.]] [[Koha e Hekurit|Epoka e Hekurit]] solli një masë begatie për popujt që jetonin në zonën e [[Holanda|Holandës]] së tanishme, me xeherorë hekuri të disponueshme përgjatë vendit. [[Zejtaria|metalurgët]] udhëtonin nga ngulimet e vogla në ngulime me [[bronzi|bronz]] dhe [[hekuri|hekur]], duke farkëtuar vegla sipas kërkesës, duke përfshirë sëpata, [[thika]], kapse, maja shigjetash dhe shpata. Kodërvarri i madh Vorstengraf përmban mjaft sende, duke përfshirë një shpatë të lakuar [[hekuri]]. Duke u afruar me mbërritjen e [[Romakët|romakëve]], në veri u zhvillua Kultura Harpstedt, me gjasa gjermanike,<ref name="Mallory">{{cite book|author=J. P. Mallory|url=https://books.google.al/books?id=IZTBnAEACAAJ|title=In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology and Myth|publisher=Thames & Hudson|language=en|year=1989|location=Londër|page=87}}</ref> që ka të ngjarë të kenë ardhur nga [[Skandinavia]] për shkak të përkeqësimit klimatik, që ishin ndarë<ref>{{cite encyclopedia|author1=Einar Haugen|url=https://archive.org/details/newencyclopaedia0022unse_a9n4/page/639/|author2=Jan Terje Faarlund|year=2005|encyclopedia=The New Encyclopædia Britannica|title=Languages of the World – Germanic Languages|edition=i 15-të|volume=22|language=en|pages=641–642}}</ref> në një grup verior që më vonë do të beheshin frizianët dhe [[saksonët]] e hershëm dhe një grup jugor që shtriheshin përgjatë [[Lumi i Rinit|Rinit]], që në vijim u zhvilluan në [[Frankët|frankët salianë]],<ref name="Verhaal">{{cite book|last=de Vries|first=Jan W.|url=https://books.google.al/books?id=ybdtRwAACAAJ|author2=Roland Willemyns|author3=Peter Burger|year=1993|title=Het verhaal van een taal: negen eeuwen Nederlands|publisher=Prometheus|language=nl|isbn=978-905333186-6|location=Amsterdam|pages=12, 21–27}}</ref> ndërsa më në jug ishin popujt e ndikuar nga Kultura Hallstatt, që në vijim do të asimilohej në Kulturën [[keltët|kelte]] La Tène me dis përzierje midis të dyjave.<ref>{{cite book|author=J. J. Butler|title=Nederland in de bronstijd|year=1970|url=https://books.google.al/books?id=VQjTQAAACAAJ|publisher=Bussum: Fibula-Van Dishoeck|language=nl}}</ref> Kjo përputhet me rrëfimin e [[Jul Çezari|Çezarit]] për [[Lumi i Rinit|Rinin]] që formon kufirin midis tribuve [[keltët|kelte]] dhe [[Gjermanikët|gjermanike]]. Disa studiues,<ref>{{cite book|last=Sigfried Jan De Laet|title=Prehistorische kulturen in het Zuiden der Lage Landen|url=https://books.google.al/books?id=EIXyuQEACAAJ|year=1974|publisher=Universa|language=nl}}</ref><ref>{{cite book|year=1962|author=Maurits Gysseling|url=https://books.google.al/books?id=Z_G3DAEACAAJ|title=De Germaanse kolonisatie in Noord-Gallië vogens de teksten|publisher=George Michiels|language=nl}}</ref> Rolf Hachmann, Georg Kossack dhe Hans Kuhn, kanë spekulluar se një identitet i vecantë etnik me gjuhën e tij që nuk ishte as [[gjermanikët|gjermanik]] as [[keltët|keltik]], u formua në të ashtuquajturin bllok veri-perëndimor që shtrihej nga lumi Somme deri në lumin Weser<ref>{{cite book|last=Hachmann|first=Rolf|author2=Georg Kossack|author3=Hans Kuhn|url=https://books.google.al/books?id=VWcooAEACAAJ|year=1962|title=Völker zwischen Germanen und Kelten|publisher=Wachholtz|language=nl|pages=183–212}}</ref><ref name="Lendering">{{cite book|last=Lendering|first=Jona|year=2012|url=https://books.google.al/books?id=x1ZikgEACAAJ|title=Edge of Empire: Rome's Frontier on the Lower Rhine|author2=Arjen Bosman|publisher=Karwansaray Publishers|language=en|isbn=978-949025805-4}}</ref> dhe mbijetuan deri në Periudhën Romake, para se të përthitheshin nga fqinjët e tyre [[keltët|keltë]] dhe [[gjermanikët|gjermanikë]]. <gallery mode=packed caption="Sende të Epokës së Hekurit në Holandë"> File:Wekeromse zand ijzertijd boerderij (1).jpg|Rindërtim i një shtëpie të Epokës së Hekurit afër [[Orvelte]]s në [[Drenthe]] File:Oss vorstengraf.jpg|Varri i mbretit të Osit i parë nga ajri, rr. v. [[700 p.e.s.]] File:Vorstengraf Oss - bronzen situla met inhoud en zwaard - 700 v Chr - RMO.png|Gjetje nga varri i mbretit të Osit, rr. v. [[700 p.e.s.]] File:Rijksmuseum van Oudheden, schatten uit Limburg, gouden torque Heerlen.JPG|Rreth ari, rr. v. [[500 p.e.s.]] File:Halsring van Barlage.jpg|Varëse e gjetur pranë Barlages, rreth v. [[500 p.e.s.]] File:Amber beads ornamentation from the Iron Age.tiff|Rruaza qelibari nga Epoka e Hekurit File:Rijksmuseum van Oudheden, schatten uit Limburg, zilveren vaas uit Neerharen 4.JPG|Amforë argjendi, rr. v. [[500 p.e.s.]] File:Velsen afgietsel boemerang.JPG|Bumerang nga [[Velsen]]i, rr. v. [[550 p.e.s.]] File:Keltische Muntschat Amby.jpg|Monedha argjendi dhe ari kelte të gjetura në Amby, [[shekulli I p.e.s.|shek. I. p.e.s]] File:Verbogen Keltische zwaard.jpg|Shpatë kelte </gallery> ==Shiko edhe== * [[Parahistoria]] * [[Koha e Gurit]] * [[Paleoliti]] * [[Mezoliti]] * [[Neoliti]] * [[Eneoliti (Periudha e bakrit)]] * [[Lindja dhe formimi i bashkësisë primitive]] * [[Koha e Bronzit]] * [[Sumeri]] * [[Egjipti i lashtë]] * [[Mesopotamia]] * [[Qytetërimi i Luginës së Indit]] * [[Koha e Bronzit në Evropë]] * [[Qytetërimi i Egjeut]] * [[Qytetërimi minoan]] * [[Qytetërimi mikenas]] * [[Koha e Hekurit]] * [[Historia e Holandës]] * [[Holanda gjatë Periudhës Romake]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] == Referime == {{reflist}} ==Bibliografia== {{Refbegin|30 em}} * {{Cite journal|last1=Arnoldussen|first1=S.|last2=Huisman|first2=D. J.|last3=van Os|first3=B.|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352409X22003479|last4=Steffens|first4=B.|last5=Theunissen|first5=L.|last6=Amkreutz|first6=L.|date=dhjetor 2022|title=A not so isolated fringe: Dutch later prehistoric (c. 2200 BCE-AD 0) bronze alloy networks from compositional analyses on metals and corrosion layers|journal=Journal of Archaeological Science: Reports|volume=46|language=en|doi=10.1016/j.jasrep.2022.103684|bibcode=2022JArSR..46j3684A|s2cid=253318347|hdl=1887/3564156|hdl-access=free|pages=103684}} * {{cite book|author=J. J. Butler|title=Nederland in de bronstijd|publisher=Bussum: Fibula-Van Dishoeck|url=https://books.google.al/books?id=VQjTQAAACAAJ|year=1970|language=nl}} * {{cite book|author=Maurits Gysseling|title=De Germaanse kolonisatie in Noord-Gallië vogens de teksten|url=https://books.google.al/books?id=Z_G3DAEACAAJ|publisher=George Michiels|year=1962|language=nl}} * {{cite book|last=Hachmann|first=Rolf|author2=Georg Kossack|author3=Hans Kuhn|url=https://books.google.al/books?id=VWcooAEACAAJ|title=Völker zwischen Germanen und Kelten|year=1962|publisher=Wachholtz|language=nl|pages=183–212}} * {{cite encyclopedia|author1=Einar Haugen|author2=Jan Terje Faarlund|year=2005|url=https://archive.org/details/newencyclopaedia0022unse_a9n4/page/639/|encyclopedia=The New Encyclopædia Britannica|title=Languages of the World – Germanic Languages|edition=i 15-të|volume=22|language=en|pages=639-653}} * {{cite journal|journal=Het Archeologisch Basisregister (ABR)|title=Elp Kümmerkeramik|url=http://www.racm.nl/content/documenten%5Cabr%20website.pdf|date=nëntor 1992|language=nl}} * {{cite journal|author=Leendert P. Louwe Kooijmans|journal=Spiegel Historiael|year=1998|volume=33|language=nl|url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/1108/171_060.pdf?sequence=1|title=Trijntje van de Betuweroute, Jachtkampen uit de Steentijd te Hardinxveld-Giessendam|pages=423–428}} * {{cite book|last=Sigfried Jan De Laet|title=Prehistorische kulturen in het Zuiden der Lage Landen|url=https://books.google.al/books?id=EIXyuQEACAAJ|year=1974|publisher=Universa|language=nl}} * {{cite book|last=Lendering|first=Jona|year=2012|author2=Arjen Bosman|url=https://books.google.al/books?id=x1ZikgEACAAJ|title=Edge of Empire: Rome's Frontier on the Lower Rhine|publisher=Karwansaray Publishers|language=en|isbn=978-949025805-4}} * {{cite book|author=J. P. Mallory|title=In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology and Myth|url=https://books.google.al/books?id=IZTBnAEACAAJ|year=1989|publisher=Thames & Hudson|language=en|location=Londër}} * {{cite book|last=Raemakers|first=Daan|title=De spiegel van Swifterbant|year=2006|url=http://redes.eldoc.ub.rug.nl/FILES/root/2006/d.raemaekers/Raemaekers.pdf|publisher=University of Groningen|language=nl|archive-date=10 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080410084410/http://redes.eldoc.ub.rug.nl/FILES/root/2006/d.raemaekers/Raemaekers.pdf}} * {{cite book|last=de Vries|first=Jan W.|author2=Roland Willemyns|year=1993|url=https://books.google.al/books?id=ybdtRwAACAAJ|author3=Peter Burger|title=Het verhaal van een taal: negen eeuwen Nederlands|publisher=Prometheus|language=nl|isbn=978-905333186-6|location=Amsterdam}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{commons category|Kategoria:Prehistoric Netherlands|Holanda parahistorike}} * {{cite web|title=Archaeological objects of the Netherlands by period|language=en|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Archaeological_objects_of_the_Netherlands_by_period|website=Commons Wikimedia}} [[Kategoria:Koha e Gurit]] [[Kategoria:Koha e Paleolitit]] [[Kategoria:Koha e Mezolitit]] [[Kategoria:Koha e Neolitit]] [[Kategoria:Koha e Bronzit]] [[Kategoria:Koha e Bakrit]] [[Kategoria:Koha e Hekurit]] [[Kategoria:Historia e Holandës]] [[Kategoria:Parahistoria e Evropës]] [[Kategoria:Popuj të lashtë të Evropës]] h2h9thtnvghpy04br940ynulaot3agu 1 383378 2980824 2818645 2026-05-15T16:34:15Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2980824 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Parahistoria e Holandës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2818644 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.racm.nl/content/documenten%5Cabr%20website.pdf). Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2025 08:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Parahistoria e Holandës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980823 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240808200241/https://theonlywayiswessex.net/2021/03/01/essential-wessex-wessex-culture/ për lidhjen https://theonlywayiswessex.net/2021/03/01/essential-wessex-wessex-culture/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 18:34 (CEST) 2rkyq9t8ieo0qce7u28lgj2b1e05ubl 0 389176 2980867 2859947 2026-05-15T18:32:29Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Ansamble shqiptare]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980867 wikitext text/x-wiki '''Ansambli "Bajram Curri"''' u themelua në vitin 1975 në Krushë të Madhe. Ansambli "Bajram Curri" kryesisht merret me këngë dhe valle popullore folklorike. Ansambli deri më sot ka marre pjesë më shumë se 400 koncerte folklorike prej vitit 1975. Në Ansamblin "Bajram Curri" bëjnë pjesë grupi i valltarëve , këngëtarëve dhe i orkestrës. Grupi i valltarëve fillon nga mosha 7 vjeçare dhe ansambli "Bajram Curri" përveç që e përfaqëson Krushën e Madhe ansambli e përfaqëson edhe Rahovecin. Ansambli "Bajram Curri" ka fituar çmime të ndryshme nëpër vende të ndryshme si në Kosovë dhe jashtë shtetit ku u emërtua si ansambli më i mirë apo më i disiplinuar në koncert. ==== Paraqitjet ==== * Drenoc, 27 vjetori i daljes publike te UÇK-së, në Zonën Operative të Pashtrikut. * Kukësi mikëpritës Eksodi 1999 Ansambli "Bajram Curri" nga Krushë e Madhe, prill 2025. * Krushë e Madhe - Dita e shkollës Ansambli "Bajram Curri". * Ansambli nga Krushë e Madhe "Bajram Curri" festivali "Anadrinia Jehon". * Ansambli "Bajram Curri" nga Krushë e Madhe në Han të Elezit festivalin Mbarë Kombëtar 2024. ===== Çmimet ===== * Çmimi - Vendi i dytë orkestra më e mirë festivali "Sofra". * Çmimi - Vendi i dytë teksti më i mirë festivali "Sofra". * Çmimi - Vendi i dytë valltarët festivali "Sofra". * Çmimi - Vendi i parë valltarëve festivali "Anadrinia jehon". * Çmimi - Vendi i parë valltarëve festivali "Eshkë e ndezur mbi Shkëlzen". * Çmimi - vendi i parë orkestra më e mirë "Eshkë e ndezur mbi Shkëlzen". * Çmimi - Vendi i parë formacioni me instrumente tradicionale festivali "Anadrinia Jehon". [[Kategoria:Ansamble shqiptare]] qlfq1atfe8cfntih5qlv2hdpmwtw158 0 389510 2981043 2938660 2026-05-15T20:58:33Z Leutrim.P 113691 2981043 wikitext text/x-wiki {{Infobox vend historik | emri = Kulla e orës në Rahovec | emri_amëtar = | gjuha_amëtare = | foto = Sahat Kulla Rahovec.jpg | përshkrimi = Kulla e orës në Rahovec | lloji = | locmapin = | gjer_g = | gjer_m = | gjer_s = | gjer_dr = N | gjat_g = | gjat_m = | gjat_s = | gjat_dr = E | lokacioni = [[Rahovec]], [[Kosovë]] | sipërfaqja = | ndërtuar = | arkitekt = | arkitektura = | organi_drejtues = | përcaktimi1 = KOSOVË | përcaktimi1_offname = Monument | përcaktimi1_data = | përcaktimi1_numri = | përcaktimi1_lloji = Nën mbrojtje }} '''Kulla e orës në Rahovec''' është një [[Kulla e orës|kullë e orës]] në qytetin e [[Rahoveci]]t. Ishte ndërtuar në vitin [[1815]] nga [[Mahmut Pasha]]. Për shumë vite ajo lajmëronte qytetarët për kohën. Zhurma që bënin kambanat e saja dëgjohej madje deri në [[Komuna e Gjakovës|komunën e Gjakovës]]. Kulla u meremetua ne 2009-2010.<ref name="KnausWarrander2017">{{cite book|author1=Verena Knaus|author2=Gail Warrander|author3=Larissa Olenicoff|title=Kosovo|url=https://books.google.com/books?id=VL02DwAAQBAJ&pg=PA233|date=5 tetor 2017|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-78477-058-7|pages=233–}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kulla të orës]] [[Kategoria:Ndërtesa të përfunduara në 1815]] [[Kategoria:Kulla në Kosovë]] fazmv0muoqkgvceb7ar8ceg1jwsp3nd 1 389649 2981048 2863678 2026-05-15T21:03:12Z Leutrim.P 113691 2981048 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kulla e orës (Husainabad)/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} Te mencurit qe kane zbuluar se sahat perkthehet ne ore, jane turrur qe ti bejne te gjithe sahatet ora, por kulla e sahatit eshte e pranuar ne shqip (te pakten ne Shqiperi), si fjale qe tregon nje tip '''ore''' te ndryshme nga ajo e dores apo e murit. Emertim qe perdoret institucionalisht, nga ana tjeter nderhyra per kete, meqe jam krijuesi i artikullit. Onomasticienet ne qofte te pranojne mendimet e te tjereve, jo se jam per versionin Sahatkulla, qe eshte nje neologjizem jo i perhapur. Do te kerkoja qe jo thjeshte emri te kthehej sic e kisha bere, por mundesisht te hiqet ekskluziviteti i '''adminstruceve''' per te vene emra sipas mendesise se tyre. Wikipedia eshte e te gjitheve !... [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 24 tetor 2025 01:51 (CEST) gfsmr5t1br9ypu2zkni38kb7dhq9k4b 0 390332 2980884 2889830 2026-05-15T18:43:17Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Beteja të Luftës së Kosovës]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980884 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Beteja e Prekazit | place = [[Prekaz]] | commander2 = {{flagicon|FR Yugoslavia}} Panjohur | commander1 = [[File:Emblema_e_UÇK-së.svg|22px]] Avdyl Kodra<ref>https://www.radiokosovaelire.com/avdullah-kodra-20-10-1975-29-3-1999/</ref> | strength1 = [[File:Emblema_e_UÇK-së.svg|22px]] Rreth 10 luftëtarë (përforcime arritën më vonë)<ref>https://www.radiokosovaelire.com/avdyl-kodra-beteja-e-29-marsit-e-vitit-1999-ne-prekaz/</ref> | strength2 = {{flagicon|FR Yugoslavia}} Panjohur | casualties1 = [[File:Emblema_e_UÇK-së.svg|22px]] 1 i vrarë<br>[[File:Emblema_e_UÇK-së.svg|22px]] 2 të plagosur | casualties2 = {{flagicon|FR Yugoslavia}} Të panjohura | combatant1 = [[File:Emblema_e_UÇK-së.svg|22px]] [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] | combatant2 = {{flagicon|FR Yugoslavia}} [[Ushtria Jugosllave]]<br>{{flagicon|FR Yugoslavia}} [[Policia Serbe]] | result = Fitorja e [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|UÇK-së]] *Forcat jugosllave tërhiqen në Pollac | date = 29 mars 1999 | partof = [[Lufta e Kosovës]] dhe [[Ofensiva jugosllave në Drenicë (1999)]] }} '''Beteja e Prekazit (1999)''' ndodhi më 29 mars 1999 në fshatin [[Prekaz]], në zonën operative të [[Drenicë]]s, në [[Kosovë]], gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]].<ref>https://www.radiokosovaelire.com/avdyl-kodra-beteja-e-29-marsit-e-vitit-1999-ne-prekaz/</ref><ref>https://www.radiokosovaelire.com/avdullah-kodra-20-10-1975-29-3-1999/</ref><ref>https://www.botasot.info/kosova/1547195/beteja-e-29-marsit-ne-prekaz-perkujtohet-deshmori-avdullah-kodra/</ref> == Sfondi == Beteja ndodhi afër fundit të ditës, në një kohë kur sulmet jugosllave zakonisht nuk priteshin. Meqë ishte dita e [[Bajrami i Vogël|Fitër Bajramit]], disa luftëtarë të UÇK-së ishin mbledhur për të festuar dhe për të ngrënë së bashku, duke e ulur përkohësisht vigjilencën e tyre.<ref>https://www.radiokosovaelire.com/avdyl-kodra-beteja-e-29-marsit-e-vitit-1999-ne-prekaz/</ref> == Beteja == Rreth orës 16:00, forcat jugosllave, të mbështetura nga mjete të blinduara, përparuan nga fshati i afërt [[Pollac]] drejt lagjes Kodra në Prekaz. Një grup prej rreth dhjetë luftëtarësh të UÇK-së u mobilizuan shpejt për të rezistuar ndaj sulmit, duke u përfshirë në luftime të ashpra nga afër. Forcat jugosllave fillimisht i mbizotëruan mbrojtësit me artileri dhe zjarr të fuqishëm, por përforcime nga zonat përreth — përfshirë luftëtarë nga lagjja Lushtaku e Prekazit — arritën shpejt dhe nisën një kundërsulm. Forcat jugosllave u detyruan të tërhiqeshin përsëri drejt Pollacit, duke braktisur pozicionet e tyre.<ref>https://www.radiokosovaelire.com/avdyl-kodra-beteja-e-29-marsit-e-vitit-1999-ne-prekaz/</ref> == Referencat == <references /> [[Kategoria:Beteja të Luftës së Kosovës]] 4x32ssuffwszq00hfjb4hhz6w9i8lci 0 391842 2980927 2877006 2026-05-15T19:14:53Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Viruset dhe sëmundjet virale]] te [[Sëmundja virale]] pa lënë një ridrejtim 2877006 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ === Viruset dhe sëmundjet virale === '''Viruset''' janë organizma mikroskopikë shumë të vegjël që nuk mund të ekzistojnë dhe shumohen pa një qelizë pritëse. Ato nuk konsiderohen qeliza të vërteta sepse nuk kanë struktura qelizore të kompletuara, nuk kryejnë metabolizëm të pavarur dhe nuk mund të riprodhohen vetë. Për të mbijetuar dhe për të shumuar, viruset futen brenda qelizave të tjera, duke përdorur mekanizmat e tyre për të prodhuar kopje të reja të vetvetes. '''Struktura e virusit''' është relativisht e thjeshtë. Ai përbëhet nga një bërthamë e materialit gjenetik – ADN ose ARN – e mbështjellë nga një kapak proteinik i quajtur '''kapsid'''. Disa virusë kanë edhe një membranë të jashtme të quajtur '''envelope''', që i ndihmon të infektojnë qelizat pritëse më lehtë. Forma e virusëve ndryshon: disa janë sferikë, të gjata ose spirale, ndërsa disa kanë struktura më komplekse si viruset bacteriofagë që sulmojnë bakteret. '''Riprodhimi i virusëve''' ndodh brenda qelizave pritëse dhe përfshin disa hapa kryesorë: lidhja me qelizën, futja e materialit gjenetik, përdorimi i mekanizmave të qelizës për të prodhuar proteina virale dhe kopje të ADN-së/ARN-së virale, dhe përfundimi me çlirimin e viruseve të reja që mund të infektojnë qeliza të tjera. Procesi mund të dëmtojë ose shkatërrojë qelizën pritëse, duke shkaktuar sëmundje. '''Roli dhe ndikimi i virusëve''' në natyrë dhe tek njeriu është shumë i madh. Disa virusë shkaktojnë sëmundje të zakonshme si gripi, ftohja e zakonshme, hepatiti, HIV/AIDS, COVID-19, dhe fruthi. Simptomat mund të jenë të ndryshme, nga ethet dhe dhimbjet deri te dëmtimi i organeve dhe sistemit imunitar. Në të njëjtën kohë, viruset përdoren edhe në '''bioteknologji''', për shembull për terapitë gjenetike, si vectorë për të futur gjene të dobishme në qeliza. '''Parandalimi i sëmundjeve virale''' është një nga aspektet më të rëndësishme të shëndetit publik. '''Vaksinat''' janë ndër mjetet kryesore për mbrojtjen nga viruset, sepse ato stimulojnë sistemin imunitar të njohë virusin dhe të krijojë imunitet pa kaluar sëmundjen reale. Për shembull, vaksinat kundër fruthit, poliomielitit dhe COVID-19 kanë shpëtuar miliona jetë. Përveç vaksinave, masat higjienike si larja e duarve, mbajtja e distancës dhe përdorimi i maskave ndihmojnë në zvogëlimin e përhapjes së viruseve. '''Viruset dhe sistemet biologjike''': Studimi i virusëve ndihmon shkencëtarët të kuptojnë funksionimin e qelizave dhe përgjigjen imunitare të organizmit. Ata janë gjithashtu një mjet i rëndësishëm në biologjinë molekulare dhe gjenetikë, duke ndihmuar në zhvillimin e terapive të reja dhe vaksinave. Megjithatë, viruset mbeten një sfidë për mjekësinë, sepse disa prej tyre ndryshojnë shpejt (mutacioni) dhe bëhen rezistentë ndaj trajtimeve të njohura. '''Përfundim:''' Viruset janë mikroorganizma unikë që nuk mund të ekzistojnë pa qeliza pritëse dhe kanë ndikim të madh në shëndetin e njeriut dhe natyrën. Studimi i tyre është kyç për mjekësinë, parandalimin e sëmundjeve, bioteknologjinë dhe kuptimin e proceseve qelizore dhe gjenetike. Njohja e viruseve dhe mënyrave për t’u mbrojtur nga sëmundjet që shkaktojnë është e domosdoshme për shëndetin publik dhe edukimin shkencor të nxënësve. dd992am661k8tjzp5z003fy2eiufwhq 2980928 2980927 2026-05-15T19:17:12Z Leutrim.P 113691 2980928 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Viral infections and involved species.svg|parapamje|Llojet e sëmundjeve virale.]] Një '''sëmundje virale''' (ose '''infeksion viral''') ndodh kur trupi i një organizmi pushtohet nga viruse patogjene, dhe grimcat infektive të virusit (virionet) ngjiten dhe hyjnë në qelizat e ndjeshme.<ref>{{Cite journal |last=Taylor |first=Matthew P. |last2=Kobiler |first2=Oren |last3=Enquist |first3=Lynn W. |date=2012-10-16 |title=Alphaherpesvirus axon-to-cell spread involves limited virion transmission |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3479527/ |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=109 |issue=42 |pages=17046–17051 |doi=10.1073/pnas.1212926109 |issn=1091-6490 |pmc=3479527 |pmid=23027939}}</ref> '''Viroza''' është një sëmundje ose infeksion i shkaktuar nga një virus. Shembuj përfshijnë ftohjen e zakonshme, gastroenteritin, COVID-19, gripin dhe tërbimin. == Karakteristikat strukturore == Karakteristikat themelore strukturore, të tilla si lloji i gjenomit, forma e virionit dhe vendi i replikimit, në përgjithësi ndajnë të njëjtat karakteristika midis specieve të viruseve brenda së njëjtës familje. * Familjet e ADN-së me dy fije: tre janë pa mbështjellës (Adenoviridae, Papillomaviridae dhe Polyomaviridae) dhe dy janë të mbështjella (Herpesviridae dhe Poxviridae). Të gjitha familjet pa mbështjellës kanë kapside ikozaedrale. * Viruse me ADN pjesërisht me dy fije: Hepadnaviridae. Këto viruse janë të mbështjella. * Një familje e viruseve me ADN me një fije infekton njerëzit: Parvoviridae. Këto viruse janë pa mbështjellës. Familje pozitive të ARN-së me një fije: tre pa mbështjellje (Astroviridae, Caliciviridae dhe Picornaviridae) dhe katër me mbështjellje (Coronaviridae, Flaviviridae, Retroviridae dhe Togaviridae). Të gjitha familjet pa mbështjellje kanë nukleokapside ikozaedrale. * Familje negative të ARN-së me një fije: Arenaviridae, Bunyaviridae, Filoviridae, Orthomyxoviridae, Paramyxoviridae dhe Rhabdoviridae. Të gjitha janë të mbështjella me nukleokapside helikoidale. * Gjenomi i ARN-së me dy fije: Reoviridae. * Virusi i Hepatitit D ende nuk është caktuar në një familje, por është qartësisht i dallueshëm nga familjet e tjera që infektojnë njerëzit. * Viruse të njohura që infektojnë njerëzit që nuk janë shoqëruar me sëmundje: familja Anelloviridae dhe gjinia Dependovirus. Të dyja këto taksa janë viruse të ADN-së me një fije pa mbështjellje. == Shiko edhe == * [[Virusi]] == Burime == leg3nz05t2f1scrtmyvnwiyy7uiqem4 2980929 2980928 2026-05-15T19:17:54Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Mikrobe patogjene]]; +[[Kategoria:Sëmundje ngjitëse]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980929 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Viral infections and involved species.svg|parapamje|Llojet e sëmundjeve virale.]] Një '''sëmundje virale''' (ose '''infeksion viral''') ndodh kur trupi i një organizmi pushtohet nga viruse patogjene, dhe grimcat infektive të virusit (virionet) ngjiten dhe hyjnë në qelizat e ndjeshme.<ref>{{Cite journal |last=Taylor |first=Matthew P. |last2=Kobiler |first2=Oren |last3=Enquist |first3=Lynn W. |date=2012-10-16 |title=Alphaherpesvirus axon-to-cell spread involves limited virion transmission |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3479527/ |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=109 |issue=42 |pages=17046–17051 |doi=10.1073/pnas.1212926109 |issn=1091-6490 |pmc=3479527 |pmid=23027939}}</ref> '''Viroza''' është një sëmundje ose infeksion i shkaktuar nga një virus. Shembuj përfshijnë ftohjen e zakonshme, gastroenteritin, COVID-19, gripin dhe tërbimin. == Karakteristikat strukturore == Karakteristikat themelore strukturore, të tilla si lloji i gjenomit, forma e virionit dhe vendi i replikimit, në përgjithësi ndajnë të njëjtat karakteristika midis specieve të viruseve brenda së njëjtës familje. * Familjet e ADN-së me dy fije: tre janë pa mbështjellës (Adenoviridae, Papillomaviridae dhe Polyomaviridae) dhe dy janë të mbështjella (Herpesviridae dhe Poxviridae). Të gjitha familjet pa mbështjellës kanë kapside ikozaedrale. * Viruse me ADN pjesërisht me dy fije: Hepadnaviridae. Këto viruse janë të mbështjella. * Një familje e viruseve me ADN me një fije infekton njerëzit: Parvoviridae. Këto viruse janë pa mbështjellës. Familje pozitive të ARN-së me një fije: tre pa mbështjellje (Astroviridae, Caliciviridae dhe Picornaviridae) dhe katër me mbështjellje (Coronaviridae, Flaviviridae, Retroviridae dhe Togaviridae). Të gjitha familjet pa mbështjellje kanë nukleokapside ikozaedrale. * Familje negative të ARN-së me një fije: Arenaviridae, Bunyaviridae, Filoviridae, Orthomyxoviridae, Paramyxoviridae dhe Rhabdoviridae. Të gjitha janë të mbështjella me nukleokapside helikoidale. * Gjenomi i ARN-së me dy fije: Reoviridae. * Virusi i Hepatitit D ende nuk është caktuar në një familje, por është qartësisht i dallueshëm nga familjet e tjera që infektojnë njerëzit. * Viruse të njohura që infektojnë njerëzit që nuk janë shoqëruar me sëmundje: familja Anelloviridae dhe gjinia Dependovirus. Të dyja këto taksa janë viruse të ADN-së me një fije pa mbështjellje. == Shiko edhe == * [[Virusi]] == Burime == [[Kategoria:Mikrobe patogjene]] [[Kategoria:Sëmundje ngjitëse]] 8bu64ztr5lxmjqayanfdoxmtnssdxta 0 393658 2980871 2888449 2026-05-15T18:37:16Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Audi Formula 1]] te [[Audi në Formula Një]] pa lënë një ridrejtim 2888449 wikitext text/x-wiki Audi Revolut F1 Team është një konstruktor gjerman i Formula 1 me selie në Hinwil, Zvicër dhe Neuburg an der Donau, Gjermani. Ekipi është planifikuar të bëjë debutimin e tij zyrtar në Kampionatin Botëror të Formula 1 në sezonin 2026. Ky projekt shënon hyrjen e parë të markës Audi në historinë moderne të këtij sporti, duke pasuar trashëgiminë e Auto Union në vitet 1930. == Historia dhe Origjina == ​Në gusht të vitit 2022, gjatë Çmimit të Madh të Belgjikës, Audi njoftoi zyrtarisht synimin për t'u bërë pjesë e Formula 1 si prodhues motorësh (Power Unit). Ky vendim erdhi pas miratimit të rregullave të reja teknike për vitin 2026, të cilat fokusohen te karburantet 100% të qëndrueshme dhe rritja e fuqisë elektrike. ​Në tetor të vitit 2022, Audi konfirmoi se Sauber Motorsport do të jetë partneri i tyre strategjik. Audi nisi procesin e blerjes graduale të aksioneve të Sauber, duke e përfunduar blerjen e plotë në vitin 2024, për ta transformuar ekipin në një skuadër fabrikate (factory team). == ​Struktura dhe Operacionet == ​Ekipi operon në dy qendra kryesore: ​Neuburg an der Donau (Gjermani): Këtu ndodhet divizioni ''Audi Formula Racing GmbH'', ku zhvillohet njësia e fuqisë (motori). Kjo është hera e parë pas më shumë se një dekade që një motor i Formula 1 prodhohet në tokën gjermane. ​Hinwil (Zvicër): Ish-fabrika e Sauber është përgjegjëse për projektimin dhe prodhimin e shasisë (makinës) si dhe për operacionet e garave në pistë. ​Bicester (Mbretëri e Bashkuar): Një zyrë teknologjike e hapur në vitin 2025 për të mbështetur zhvillimin aerodinamik. == Sezoni Debutues (2026) == ​Audi hyn në kampionat me emrin zyrtar Audi Revolut F1 Team, pas arritjes së një marrëveshjeje për titullin e sponsorit me kompaninë fintech Revolut në korrik 2025. === ​Pilotët === ​Për sezonin e tyre të parë, Audi ka përzgjedhur një përzierje të përvojës dhe talentit të ri: ​Nico Hülkenberg (#27): Piloti veteran gjerman u nënshkrua herët si lideri i projektit për shkak të përvojës së tij të gjatë në zhvillimin e makinave. ​Gabriel Bortoleto (#5): Talenti brazilian dhe kampioni i Formula 2, i cili u bashkua me ekipin për të përfaqësuar gjeneratën e re. === Teknologjia === ​Makina e parë e Audi-t, e koduar përkohësisht si Audi R26, përdor një motor hibrid V6 1.6 litra. Pika kryesore e kësaj njësie fuqie është rritja e prodhimit të energjisë elektrike (MGU-K), e cila tani prodhon gati 50% të fuqisë totale të mjetit, në përputhje me rregulloren e re të FIA-s. === ​Drejtimi i Ekipit === ​Mattia Binotto: Drejtues Kryesor Operativ (COO) dhe Drejtor Teknik (CTO), i angazhuar për të mbikëqyrur integrimin midis fabrikës së motorëve në Gjermani dhe asaj të shasisë në Zvicër. ​Jonathan Wheatley: Drejtor i Ekipit (Team Principal), i emëruar për të udhëhequr operacionet në pistë pas përvojës së tij të gjatë te Red Bull Racing. == Referenca == ​[Https://Formula1.com "Audi to join Formula 1 from 2026"] 52l69p7q82codeb6ka87k595p40msm0 2980873 2980871 2026-05-15T18:37:51Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Konstruktorë të Formula Një]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980873 wikitext text/x-wiki Audi Revolut F1 Team është një konstruktor gjerman i Formula 1 me selie në Hinwil, Zvicër dhe Neuburg an der Donau, Gjermani. Ekipi është planifikuar të bëjë debutimin e tij zyrtar në Kampionatin Botëror të Formula 1 në sezonin 2026. Ky projekt shënon hyrjen e parë të markës Audi në historinë moderne të këtij sporti, duke pasuar trashëgiminë e Auto Union në vitet 1930. == Historia dhe Origjina == ​Në gusht të vitit 2022, gjatë Çmimit të Madh të Belgjikës, Audi njoftoi zyrtarisht synimin për t'u bërë pjesë e Formula 1 si prodhues motorësh (Power Unit). Ky vendim erdhi pas miratimit të rregullave të reja teknike për vitin 2026, të cilat fokusohen te karburantet 100% të qëndrueshme dhe rritja e fuqisë elektrike. ​Në tetor të vitit 2022, Audi konfirmoi se Sauber Motorsport do të jetë partneri i tyre strategjik. Audi nisi procesin e blerjes graduale të aksioneve të Sauber, duke e përfunduar blerjen e plotë në vitin 2024, për ta transformuar ekipin në një skuadër fabrikate (factory team). == ​Struktura dhe Operacionet == ​Ekipi operon në dy qendra kryesore: ​Neuburg an der Donau (Gjermani): Këtu ndodhet divizioni ''Audi Formula Racing GmbH'', ku zhvillohet njësia e fuqisë (motori). Kjo është hera e parë pas më shumë se një dekade që një motor i Formula 1 prodhohet në tokën gjermane. ​Hinwil (Zvicër): Ish-fabrika e Sauber është përgjegjëse për projektimin dhe prodhimin e shasisë (makinës) si dhe për operacionet e garave në pistë. ​Bicester (Mbretëri e Bashkuar): Një zyrë teknologjike e hapur në vitin 2025 për të mbështetur zhvillimin aerodinamik. == Sezoni Debutues (2026) == ​Audi hyn në kampionat me emrin zyrtar Audi Revolut F1 Team, pas arritjes së një marrëveshjeje për titullin e sponsorit me kompaninë fintech Revolut në korrik 2025. === ​Pilotët === ​Për sezonin e tyre të parë, Audi ka përzgjedhur një përzierje të përvojës dhe talentit të ri: ​Nico Hülkenberg (#27): Piloti veteran gjerman u nënshkrua herët si lideri i projektit për shkak të përvojës së tij të gjatë në zhvillimin e makinave. ​Gabriel Bortoleto (#5): Talenti brazilian dhe kampioni i Formula 2, i cili u bashkua me ekipin për të përfaqësuar gjeneratën e re. === Teknologjia === ​Makina e parë e Audi-t, e koduar përkohësisht si Audi R26, përdor një motor hibrid V6 1.6 litra. Pika kryesore e kësaj njësie fuqie është rritja e prodhimit të energjisë elektrike (MGU-K), e cila tani prodhon gati 50% të fuqisë totale të mjetit, në përputhje me rregulloren e re të FIA-s. === ​Drejtimi i Ekipit === ​Mattia Binotto: Drejtues Kryesor Operativ (COO) dhe Drejtor Teknik (CTO), i angazhuar për të mbikëqyrur integrimin midis fabrikës së motorëve në Gjermani dhe asaj të shasisë në Zvicër. ​Jonathan Wheatley: Drejtor i Ekipit (Team Principal), i emëruar për të udhëhequr operacionet në pistë pas përvojës së tij të gjatë te Red Bull Racing. == Referenca == ​[Https://Formula1.com "Audi to join Formula 1 from 2026"] [[Kategoria:Konstruktorë të Formula Një]] bqkxy0okwhjmi6be0zik0shy3av1qgs 0 393864 2981073 2889777 2026-05-15T22:46:09Z ~2026-29345-77 187578 Te dhenat e gabuara esht kuksjan aleks visha nuk esht nga dibra 2981073 wikitext text/x-wiki Aleks Visha (lindur më 1991) është një personazh publik shqiptar, i njohur kryesisht si ndikues (influencer) në rrjetet sociale, veçanërisht në platformën TikTok. Ai është i njohur për videot e tij "live", sfidat me shuma të mëdha parash dhe për pasionin e tij ndaj makinave të shpejta dhe garave të luksit. == Jeta e hershme dhe Karriera == Aleks Visha ka lindur në Qytetin e kukesit ne , Shqipëri. Para se të bëhej i njohur në rrjetet sociale, ai ka jetuar për disa vite në emigrim, kryesisht në Londër, Britani e Madhe. ​Visha fitoi famë të gjerë rreth viteve 2020-2021, duke u bërë një nga figurat më të ndjekura në "TikTok-un shqiptar". Ai njihet për mbajtjen e rekordeve të shikueshmërisë në videot live, ku shpesh përfshihet në debate dhe sfida me personazhe të tjerë të njohur si Kozak Braçi, Cllevio Serbiano dhe personazhe të huaj si lojtari arab "Prince". == Aktivitetet dhe Kontroversat == ​Aktiviteti i tij karakterizohet nga: Sfidat në TikTok: Visha njihet për vënien e basteve dhe sfidave që përfshijnë shuma të konsiderueshme monetare ose ndëshkime simbolike. Ai është shfaqur shpesh duke modifikuar dhe garuar me makina të tipit "Supercar", si Lamborghini dhe Ferrari. ​Problemet me Ligjin: Gjatë qëndrimit të tij në Britaninë e Madhe dhe pas rikthimit në Shqipëri, ai ka pasur përplasje të herëpashershme me autoritetet, kryesisht lidhur me shkeljet rrugore dhe akuzat për aktivitete të paligjshme, të cilat ai shpesh i ka mohuar ose i ka trajtuar me humor në rrjetet e tij sociale. == Ndikimi Social == ​Përkundër kritikave për gjuhën e përdorur apo stilin e jetesës, Aleks Visha gëzon një mbështetje të madhe nga rinia, sidomos në zonën e veriut të Shqipërisë dhe në diasporë. Ai shpesh e quan veten "Mbreti i TikTok-ut" dhe promovon vlerat e origjinës së tij dibrane. ​Në vitet e fundit, ai është fokusuar edhe në sipërmarrje private dhe në menaxhimin e imazhit të tij si një figurë publike e televizionit dhe internetit. j6s21ukj2gm5jf8k73mbd476ah0lag2 2981074 2981073 2026-05-15T22:46:52Z ~2026-29345-77 187578 2981074 wikitext text/x-wiki Aleks visha Visha (lindur më 1991) është një personazh publik shqiptar, i njohur kryesisht si ndikues (influencer) në rrjetet sociale, veçanërisht në platformën TikTok. Ai është i njohur për videot e tij "live", sfidat me shuma të mëdha parash dhe për pasionin e tij ndaj makinave të shpejta dhe garave të luksit. == Jeta e hershme dhe Karriera == Aleks Visha ka lindur në Qytetin e kukesit ne , Shqipëri. Para se të bëhej i njohur në rrjetet sociale, ai ka jetuar për disa vite në emigrim, kryesisht në Londër, Britani e Madhe. ​Visha fitoi famë të gjerë rreth viteve 2020-2021, duke u bërë një nga figurat më të ndjekura në "TikTok-un shqiptar". Ai njihet për mbajtjen e rekordeve të shikueshmërisë në videot live, ku shpesh përfshihet në debate dhe sfida me personazhe të tjerë të njohur si Kozak Braçi, Cllevio Serbiano dhe personazhe të huaj si lojtari arab "Prince". == Aktivitetet dhe Kontroversat == ​Aktiviteti i tij karakterizohet nga: Sfidat në TikTok: Visha njihet për vënien e basteve dhe sfidave që përfshijnë shuma të konsiderueshme monetare ose ndëshkime simbolike. Ai është shfaqur shpesh duke modifikuar dhe garuar me makina të tipit "Supercar", si Lamborghini dhe Ferrari. ​Problemet me Ligjin: Gjatë qëndrimit të tij në Britaninë e Madhe dhe pas rikthimit në Shqipëri, ai ka pasur përplasje të herëpashershme me autoritetet, kryesisht lidhur me shkeljet rrugore dhe akuzat për aktivitete të paligjshme, të cilat ai shpesh i ka mohuar ose i ka trajtuar me humor në rrjetet e tij sociale. == Ndikimi Social == ​Përkundër kritikave për gjuhën e përdorur apo stilin e jetesës, Aleks Visha gëzon një mbështetje të madhe nga rinia, sidomos në zonën e veriut të Shqipërisë dhe në diasporë. Ai shpesh e quan veten "Mbreti i TikTok-ut" dhe promovon vlerat e origjinës së tij dibrane. ​Në vitet e fundit, ai është fokusuar edhe në sipërmarrje private dhe në menaxhimin e imazhit të tij si një figurë publike e televizionit dhe internetit. cedxsp3nsbp9iityyls48wu9y5oekbh 3 397089 2980848 2910797 2026-05-15T18:08:52Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Garum */ 2980848 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Do0ra234}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 18 mars 2026 13:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Garum]]'' == Përshëndetje, Do0ra234! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980844|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Garum]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20maj%202026,%2018:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 maj 2026 20:08 (CEST) sh242jysuukqiyvh0x5axh3i4x0k3xs 2980856 2980848 2026-05-15T18:25:50Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Garum */ 2980856 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Do0ra234}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 18 mars 2026 13:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Garum]]'' == Përshëndetje, Do0ra234! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980844|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Garum]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20maj%202026,%2018:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 maj 2026 20:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Garum]]'' == Përshëndetje, Do0ra234! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980849|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Garum]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20maj%202026,%2018:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 maj 2026 20:25 (CEST) 6ymwy7c88sv88ylujxhvz23gvo35dnb 0 397788 2981099 2980001 2026-05-16T03:24:56Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981099 wikitext text/x-wiki {{Grise|Mungon shquarsia. Wikipedia nuk është një platformë showbizi, por një platformë enciklopedike.}} '''Rogert Sterkaj''' (lindur rreth vitit 1987) është një gazetar sportiv{{Citation needed}} dhe personazh televiziv shqiptar. Ai mori vëmendje të gjerë publike si një nga konkurrentët më protagonistë dhe më të komentuar në edicionin e pestë të reality show-t ''[[Big Brother VIP Albania (sezoni 5)|Big Brother VIP Albania 5]]''.<ref>{{cite web|url=https://teksteshqip.com/rogert-sterkaj|title=Biografia - Rogert Sterkaj|publisher=TeksteShqip|access-date=2026-03-27|language=sq}}</ref> == Jeta e hershme dhe prejardhja == Rogert Sterkaj rrjedh nga një familje e njohur nga zona e Shkrelit në [[Malësia e Madhe|Malësinë e Madhe]]. Mbiemri i tij lidhet me një histori të gjatë familjare me kontribute në jetën publike dhe ekonomike të veriut të Shqipërisë, përfshirë zhvillimin e turizmit në zonën e [[Razëm|Razmës]].<ref>{{cite web|url=https://pamfleti.net/aktualitet/rogerti-i-bbv-dhe-pesha-e-mbiemrit-sterkaj-i322102|title=Rogerti i BBV dhe pesha e mbiemrit Sterkaj|publisher=Pamfleti|access-date=2026-03-27|language=sq}}</ref> Gjatë një bisede brenda shtëpisë së ''Big Brother'', Rogerti ka ndarë detaje nga e kaluara e tij dhe vështirësitë e emigrimit. Ai tregoi se si familja e tij vendosi të largohej nga Shqipëria, duke kaluar fillimisht në Francë, ku qëndruan për disa ditë në një stacion treni në Paris, përpara se të emigronin e të vendoseshin në [[Angli]].<ref>{{cite web|url=https://www.botasot.info/mediale-vip-showbiz/1040879/me-ke-po-martohet-ganimete-musliu/|title=Rogerti tregon se si shkoi në Angli me familjen|publisher=Bota Sot|date=2026-03-24|access-date=2026-03-27|language=sq}}</ref> == Karriera dhe ''Big Brother VIP Albania 5'' == Përpara përfshirjes së tij në televizion, Sterkaj ka punuar dhe është angazhuar si gazetar sportiv.{{Citation needed}} Në fund të janarit të vitit 2026, ai u bë pjesë e formatit televiziv ''Big Brother VIP Albania 5''. Hyrja e tij në shtëpi ishte e veçantë, pasi u fut me maskë dhe me një mision të fshehtë nga produksioni, duke u prezantuar fillimisht si "ish-i dashuri" i një banoreje tjetër, Lornës.<ref>{{cite web|url=https://teksteshqip.com/rogert-sterkaj|title=Rogert Sterkaj, gazetar sportiv, banor i Big Brother VIP Albania 5|publisher=TeksteShqip|access-date=2026-03-27|language=sq}}</ref> Gjatë rrugëtimit të tij në këtë reality show, Rogerti u shqua për një natyrë të drejtpërdrejtë dhe pa filtra, duke u përfshirë shpesh në debate të ashpra me banorë të tjerë si [[Gëzim Blakaj|DJ Gimbo]], Mal Retkoceri, apo Selin Bollati. Disa nga përplasjet e tij të forta shkaktuan reagime të ashpra edhe jashtë shtëpisë. Pas debateve të ashpra me banoren Selin Bollati, familja e kësaj të fundit bëri një reagim zyrtar publik duke e akuzuar për gjuhë fyese, gjë që solli edhe ndërhyrjen e produksionit me zarfe të zinj dhe pezullim të përkohshëm të televotimit.<ref>{{cite web|url=https://www.faktiditor.ch/leter-zyrtare-e-familjes-bollati-rogert-sterkaj-ushtronte-bullizem-dhe-shpifje-ndaj-selin/|title=Letër zyrtare e familjes Bollati: Rogert Sterkaj ushtron bullizëm dhe shpifje ndaj Selin|publisher=Fakti Ditor|date=2026-01-29|access-date=2026-03-27|language=sq|archive-date=29 janar 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260129200724/https://www.faktiditor.ch/leter-zyrtare-e-familjes-bollati-rogert-sterkaj-ushtronte-bullizem-dhe-shpifje-ndaj-selin/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://iconstyle.al/pas-anulimit-te-televotimit-dhe-dy-zarfeve-te-zinj-familja-e-rogertit-thyen-heshtjen/|title=Pas anulimit të televotimit dhe dy zarfeve të zinj, familja e Rogertit thyen heshtjen|publisher=IconStyle|date=2026-01-27|access-date=2026-03-27|language=sq}}</ref> Megjithatë, pavarësisht karakterit shpërthyes në lojë, ai tregoi shpesh edhe anën e tij njerëzore dhe të ndjeshme, veçanërisht kur fliste me mall për familjen dhe bashkëshorten e tij.<ref>{{cite web|url=https://www.oranews.tv/lifestyle/foto-kur-ishin-me-te-rinj-ja-si-dukej-rogerti-me-bashkeshorten-vite-me-i1303397|title=FOTO/ Kur ishin më të rinj! Ja si dukej Rogerti me bashkëshorten vite më parë|publisher=Ora News|access-date=2026-03-27|language=sq}}</ref> == Referime == <references /> [[Kategoria:Gazetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Pjesëmarrës në Big Brother Albania]] [[Kategoria:Njerëz nga Malësia e Madhe]] gzcc5g88vl1lvgs7oulzfer725qurjv 1 397790 2981100 2979906 2026-05-16T03:24:57Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981100 wikitext text/x-wiki == Gazetar sportiv == Sterkaj supozohet që i soll në ''BBVA5'' meqë është gazetar sportiv. Për cilin medium, saktësisht? Nuk mund të gjeja absolutisht asnjë mjet apo burim për të dëshmuar shquarësinë e këtij personi përtej ''BBVA''-së. A po humbas unë diçka? A i ka ''BBVA'' kriteret e shquarësisë akoma më të ulëta sesa [[Wikipedia:Shquarësia (njerëz)|Wikipedia]]? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 27 mars 2026 11:41 (CET) :Unë jam për mosljemimin e asnjë biografie të këtyre personazheve, nëse e vetmja "shquarsi" e këtyre vjen prej BB, apo rrethanave që lindin prej BB. Por nëse dikush është i njohur publikisht dhe me peshë publike që përpara atëhere mund të konsiderojmë ta kemi. Nga ana tjetër, për ta specifikuar më tej më i famshmi mes këtyre është anëtari i grupit [[West Side Family]] "Miri", i cili nga sa shof me një kërkim të shpejtë nuk e ka një biografi këtu, dhe mendoj se kështu është e drejtë, sepse nuk ka përse ta ketë, mjaftojnë disa rreshta tek grupi. Jo më këta të tjerët që nuk kanë asnjë kontribut publik. Unë po e propozoj për grisje. Flm! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 27 mars 2026 17:42 (CET) :Nëse mund të vendosësh për grisje ose jo? - @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 21:42 (CEST) :Per sa i perket faktit qe nuk ka qene i njohur me pare, kjo nuk eshte ndonje arsye e forte per ta fshire faqen. Shume figura publike behen te njohura me kalimin e kohes dhe faqet krijohen pikerisht kur fillon interesi i publikut. :Ne kete rast, faqja po krijohet sepse njerezit kane filluar te kerkojne dhe duan te dine me shume per Rogert Sterkaj. Ai eshte gazetar sportiv, ka prezence ne televizion dhe tani edhe ne muzike, pra nuk behet fjale per nje person pa aktivitet publik. :Fakti qe ka qene nder me te kerkuarit ne Google ne Shqiperi muajt e fundit tregon qarte qe ka interes real nga publiku. Wikipedia eshte pikerisht per keto raste, te ofroje informacion te verifikueshem per figura qe zgjojne interes publik. :Nese faqja rregullohet mire dhe shtohen burime te besueshme, nuk shoh arsye pse duhet te fshihet. [[Përdoruesi:Big Brother VIP Albania 5|Big Brother VIP Albania 5]] ([[Përdoruesi diskutim:Big Brother VIP Albania 5|diskutimet]]) 30 prill 2026 12:57 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Big Brother VIP Albania 5|Big Brother VIP Albania 5]], lexo; [[Wikipedia:Konflikti i interesit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 30 prill 2026 21:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rogert Sterkaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979905 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://bigbrother.fandom.com/wiki/Rogert_Sterkaj](https://bigbrother.fandom.com/wiki/Rogert_Sterkaj). Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 maj 2026 14:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rogert Sterkaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981099 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260129200724/https://www.faktiditor.ch/leter-zyrtare-e-familjes-bollati-rogert-sterkaj-ushtronte-bullizem-dhe-shpifje-ndaj-selin/ për lidhjen https://www.faktiditor.ch/leter-zyrtare-e-familjes-bollati-rogert-sterkaj-ushtronte-bullizem-dhe-shpifje-ndaj-selin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 05:24 (CEST) k0ide6rkiga21hcrgwi04bau6ol17r1 0 398589 2980817 2978189 2026-05-15T16:09:49Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 riktheva pjesë të mirë referencuara të hequra nga editor me IP (vazhdon avazi i marjonetave). 2980817 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ermal Beqiri | birth_date = {{Birth year and age|1982}} | birth_place = [[Gjirokastër]], Shqipëri | occupation = Inxhinier dhe njohës i TI-së }} '''Ermal Beqiri''' (lindur më 1982)<ref name=":2">{{Cite web|title=Ermal Beqiri, figurë e rëndësishme e sipërmarrjes teknologjike në Shqipëri|url=https://fakti-news.com/ermal-beqiri-figure-e-rendesishme-e-sipermarrjes-teknologjike-ne-shqiperi/|website=fakti-news.com|language=sq}}</ref> është një ekspert shqiptar i [[Inxhinieria kompjuterike|teknologjisë informative]] dhe sipërmarrës [[Shqipëria|shqiptar]] në fushën e [[Teknologjia|teknologjisë]]. Ermali ka punuar si inxhinier elektronik dhe drejtor i IT-së në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]], dhe fillimisht u bë i famshëm për publikun si një nga ekspertët e IT-së të përfshirë në ekspertimin e [[Ilir Meta#Skandali i ryshfetit të filmuar|videos Meta-Prifti.]]<ref>{{Cite web|title=Miliarda me tenderat e AKSHI-t/ Historia e dyshimtë e "perandorisë" së Ermal Beqirit|url=https://www.oranews.tv/ekonomi/miliarda-me-tenderat-e-akshi-t-historia-e-dyshimte-e-perandorise-se-erma-i1209419|website=Ora News|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|title=SPAK fut në radar biznesmenin Ermal Beqiri, BKH kryen kontrolle në zyrë|url=https://www.voxnews.al/english/aktualitet/spak-fut-ne-radar-biznesmenin-ermal-beqiri-bkh-kryen-kontrolle-ne-zyr-i97320|website=Vox News|language=sq}}</ref> Në vitin 2025, ai ishte një nga individët e akuzuar nga SPAK për [[Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit#Hetimi i SPAK mbi prokurimet publike në AKSHI|skandalin e prokurimit publik të AKSHI-t]].<ref name=":0">{{Cite web|last=R|first=K.|date=2025-12-19|title=BIRN: Kapja e AKSHI-t nga interesa kriminale rrezikon sigurinë kombëtare|url=https://gazetadita.al/kush-eshte-ergys-agasi/|access-date=2026-02-27|website=Gazeta Dita|language=en-US}}</ref> == Jeta & karriera == Ai u lind në [[Gjirokastra|Gjirokastër]], Shqipëri, në vitin 1982. Studimet e larta i kreu në Francë, ku përfundoi ciklin Bachelor në Institutin Universitar të Teknologjisë Montpellier–Sète dhe studimet Master në University of Nîmes.<ref name=":2" /> Gjatë kësaj periudhe mori pjesë në një konkurs kombëtar universitar në Francë, ku u rendit i treti me një projekt të prezantuar në përfaqësim të institucionit të tij.<ref name=":2"/> Më vonë, ai përfundoi studimet e doktoraturës në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]], në fushën e aplikimit të sistemeve informatike në arsim.<ref name=":2" /> Karriera e tij profesionale nisi në [[Francë]], ku punoi si menaxher projektesh dhe si pedagog i jashtëm në IUT GEII, duke fituar përvojë të rëndësishme si në sektorin privat, ashtu edhe në atë akademik. Pas kthimit në Shqipëri, ai mori një sërë rolesh drejtuese në institucione publike si Drejtor i Informacionit dhe Teknologjisë në Rektoratin e [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]], si dhe Drejtor i TI-së në Zyrën Qendrore të Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme.<ref name=":2" /><ref name=":4">{{Cite web|title=Ermal Beqiri dhe sipërmarrja teknologjike në Shqipëri|url=https://lexolajmet.com/ermal-beqiri-dhe-sipermarrja-teknologjike-ne-shqiperi/|website=lexolajmet.com|language=sq}}</ref> Paralelisht, ka ushtruar aktivitet si ekspert i pavarur në çështje që lidhen me krimin informatik.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Beqiri është vlerësuar me çmimin e parë “Shërbimi Publik i Vitit” në Albanian ICT Awards 2017 për projektin “51 shërbimet e ZRPP-së në portalin e-Albania”.<ref name=":2" /><ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web|date=16 maj 2017|title=51 Shërbimet ZRPP në E-Albania: Intervistë me Shërbimin Publik të Vitit në Shqipëri në Albanian ICT Awards V|url=https://pcworld.al/interviste-sherbimi-publik-mire-vitit-ne-shqiperi-51-sherbimet-zrpp-ne-e-albania/?utm_source|website=pcworld.al|language=sq}}</ref><ref name=":5" /> Në vitin 2021, ai bleu kompaninë Soft & Solution, të cilën e zhvilloi më tej në tregun shqiptar të teknologjisë së informacionit.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Në vitin 2024, Ermal Beqiri bën pjesë të grupit të kompanive Soft & Solution, Horizon, dhe ITirana, duke zgjeruar angazhimin e tij në sektorin e teknologjisë dhe inovacionit.<ref>{{Cite web |title=Horizon Sh.p.k bëhet pjesë e Grupit të Kompanive të Soft & Solution. Një hap i ri drejt inovacionit në infrastrukturë |url=https://softsolution.al/postime/horizon-sh-p-k-behet-pjese-e-grupit-te-kompanive-te-soft-solution-nje-hap-i-ri-drejt-inovacionit-ne-infrastrukture |website=softsolution.al |language=sq}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pas Horizonit, Ermal Beqiri ble dhe ITiirana |url=https://kapitali.al/pas-horizonit-ermal-beqiri-ble-dhe-itirana |website=kapitali.al |language=sq}}</ref>Po këtë vit, ai themeloi kompaninë R&D Solution, e fokusuar në zhvillimin e projekteve kërkimore, avancimin teknologjik dhe nxitjen e bashkëpunimeve ndërmjet sektorëve akademikë, privatë dhe institucionalë.<ref>{{Cite web |title=R&D Solution inauguron qendrën e re të inovacionit në Shqipëri |url=https://lajmiri.com/rd-solution-inauguron-qendren-e-re-te-inovacionit-ne-shqiperi/ |website=lajmiri.com |language=sq}}</ref> Ndërsa në vitin 2025, Ermal Beqiri themeloi Albanian Council for Technology and Innovation (ACTI), një shoqatë industrie që promovon sigurinë kibernetike, startup-et dhe politikat digjitale.<ref>{{Cite web|title=SCANDAL/ "Durana", an offshore zone in Durrës where the taxes of 40 companies linked to AKSHI were avoided!|url=https://www.voxnews.al/english/aktualitet/zbulohet-shoqata-acti-e-biznesmenit-beqiri-me-50-kompani-qe-fishehet--i107831|access-date=2026-03-29|website=Vox News|language=sq}}</ref> Po atë vit, ACTI organizoi programin dhe konkursin ACT NOW 2025, të fokusuar në inovacion dhe sipërmarrje digjitale në Shqipëri, ku startup-et pjesëmarrëse konkuruan për mbështetje financiare dhe zhvillim. Çmimin kryesor prej 50,000 eurosh e fitoi startup-i InsectIntel.<ref>{{Cite web |title=ACT NOW 2025 Successfully Concludes: A Step Forward for Digital Albania |url=https://now.acti.al/act-now-2025-successfully-concludes-a-step-forward-for-digital-albania/ |language=en}}</ref> == Videoja Meta–Prifti == Beqiri mori vëmendje publike në vitin 2011 si një nga tre njohësit e TI-së të ngarkuar nga gjykata për shqyrtimin e videos Meta–Prifti, një regjistrim i fshehtë që tregonte ish-zëvendëskryeministrin [[Ilir Meta]] duke diskutuar marrëveshje korruptive me ministrin e atëhershëm të ekonomisë [[Dritan Prifti]].<ref name=":1">{{Cite web|title=Ekspertët: Videopërgjimi Meta-Prifti jo origjinal, Prifti: Gjykata të kërkojë ekspertizë nga policitë e BE-së|url=https://www.panorama.com.al/ekspertet-videopergjimi-meta-prifti-jo-origjinal-prifti-gjykata-te-kerkoje-ekspertize-nga-policite-e-be-se/|website=Panorama|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Likmeta|first=Besar|date=2011-11-01|title=Albanian Experts Query Video in Meta Corruption Case|url=https://balkaninsight.com/2011/11/01/experts-say-albania-video-corruption-scandal-a-fake/|access-date=2026-02-27|website=Balkan Insight|language=en-US}}</ref> Raporti i Beqirit dhe dy eksperëve të tjerë, doli në përfundim se regjistrimi nuk ishte origjinal, një gjetje që ishte në favor të mbrojtjes së Ilir Metës kundër akuzave për korrupsion.<ref name=":1" /> Analizat të mëparshme, të kryera për prokurorinë nga ekspertë britanikë dhe amerikanë të TI-së, e kishin vlerësuar regjistrimin si autentik, por gjetjet e tyre u hodhën poshtë nga gjykata si të papranueshme.<ref>{{Cite web|title=Experts Say Albania Video Corruption Scandal a Fake|url=https://balkaninsight.com/2011/11/01/experts-say-albania-video-corruption-scandal-a-fake/|website=Balkan Insight|language=sq}}</ref> == Skandali i prokurimeve publike të AKSHI-së == {{main|Skandali i AKSHI-t}} Beqiri është një ndër figurat kryesore në hetimin e [[Struktura e Posaçme Anti-Korrupsion|SPAK]]-ut mbi skandalin e prokurimit publik të Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI); ndaj të cilit ngrihen akuza për korrupsion, manipulim të tenderëve, inflacion çmimesh dhe pjesëmarrje në grup të strukturuar kriminal.<ref>{{Cite web|last=Peca|first=Vjolanda|date=2025-12-16|title=Hostage taking and structured criminal group for AKSH tenders|url=https://shteg.org/en/hostage-taking-and-structured-criminal-group-for-aksh-tenders/|access-date=2026-03-29|language=en-US}}</ref> SPAK pretendon se kompanitë e tij kanë siguruar miliona euro përmes ofertave të manipuluara të prokurimit publik, në bashkëpunim me [[Ergys Agasi|Ergys Agasin.]]<ref>{{Cite web|last=R|first=K.|date=2025-12-19|title=BIRN: Kapja e AKSHI-t nga interesa kriminale rrezikon sigurinë kombëtare|url=https://gazetadita.al/kush-eshte-ergys-agasi/|access-date=2026-03-29|website=Gazeta Dita|language=en-US}}</ref><ref name=":2" /><ref>{{Cite web|date=16 dhjetor 2025|title=PENGJE E TENDERA. SPAK ZBULON DOSJEN, Pse u arrestuar Ergys Agasi, Ermal Beqiri dhe izolimi i dy drejtueseve të AKSHI-t|url=https://mapo.al/shqiperi/kronike/spak-zbulon-dosjen-pse-u-arrestuar-ergys-agasi-ermal-beqiri-dhe-i7221016|website=MAPO|language=sq}}</ref> ''Pamfleti'' e lidh ACTI-në e Beqirit poashtu me hetimin e SPAK-ut rreth një rrjeti kompanish që janë inkuadruar në parkun teknologjik Durana në [[Xhafzotaj (Xhafzotaj)|Xhafzotaj]]<ref name=":3">{{Cite web|date=2026-01-10|title=“Durana Tech Park”, parajsa fiskale në zemër të Shqipërisë; rrënjët që të çojnë te Elira Kokona dhe Ermal Beqiri|url=https://pamfleti.net/dosja/durana-tech-park-parajsa-fiskale-ne-zemer-te-shqiperise-rrenjet-qe-te-cojn-i316051|access-date=2026-03-29|website=Pamfleti|language=sq}}</ref>—që premtoi zero tatime mbi fitimet e kompanive pjesëmarrëse për 10 vitet e para të ekzistencës.<ref>{{Cite web|date=2025-02-18|title=Parku teknologjik “Durana”, hapet thirrja për përdoruesit e parë, shteti ofron lehtësi deri në 10 vite|url=https://a2news.com/shqiperia/aktualitet/parku-teknologjik-durana-hapet-thirrja-per-perdoruesit-e-pa-i1140748|access-date=2026-04-09|website=[[A2 CNN]]|language=sq}}</ref> Parku, i përshkruar nga ish-zv.{{Nbsp}}kryeministri [[Arben Ahmetaj]] si "parajsë fiskale" për afaristët teknologjikë, u mbështet mbi ACTI dhe përfshiu kompanitë e tjera të Beqirit—Horizon dhe Soft & Solution. Të gjitha kompanitë e tij ndërruan adresën e tyre në Xhafzotaj pa humbur kohë, që të shfrytëzonin parkun si mënyrë e shmangies së tatimeve.<ref name=":3" /> ==Shiko dhe== * [[Ilir Meta#Skandali i ryshfetit të filmuar]] * [[Ergys Agasi]] * [[Dritan Prifti]] * [[Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit]] * [[Struktura e Posaçme Anti-Korrupsion]] == Referime == <references /> [[Kategoria:Lindje 1991]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjirokastra]] [[Kategoria:Biznesmenë shqiptarë]] icz591u70koiysevmg1wcf9ffuxn8my 0 399074 2980874 2957124 2026-05-15T18:38:33Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Arkitektura në Ukrainë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980874 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Лавра.jpg|djathtas|parapamje|390x390px|Lavra e Kievit Peçersk (që nga viti 1051 e tutje). Struktura të ndryshme brenda kompleksit datojnë nga periudha të ndryshme kohore. Stilet e tyre ofrojnë një pasqyrë të [[Historia e Ukrainës|historisë së Ukrainës]] dhe artizanatit të pasur që është zhvilluar gjatë shekujve.]] '''Arkitektura ukrainasei''' ka fillesat e saj në shtetin Sllav Lindor të [[Rusi i Kievit|Rusit Kievan]].Pasi u pushtuan nga mongolët e Rusit Kievan,historia e saj e veçantë në lidhje me arkitekturën,vazhdoi në kohën e principatave tëGalicia-Volhynia dhe më vonë në kohën e [[Dukati i Madh i Lituanisë|Dukatit të Madh të Lituanisë]].Gjatë periudhës së Kozakëve Zaporozhianë,u zhvillua një stil i veçantë nën ndikimet e [[Komonuelthi Polako-Lituanez|Komonuelthit Polako-Lituanez]]. Pasi u bashkua me Carizmin e Rusisë, arkitektura në Ukrainë filloi të zhvillohej në drejtime të llojeve të ndryshme,ajo pati shumë struktura të mëdha në zonën lindore,të sunduara nga rusët, të ndërtuara në mënyrat e arkitekturës ruse të asaj kohe,ndërsa Galicia perëndimore u zhvillua nën [[Kultura e Austrisë|ndikimet arkitekturore austro-hungareze]],duke prodhuar në të dyja rastet shembuj të shkëlqyer. Pavarësisht kësaj,motivet kombëtare ukrainase do të vazhdonin të përdoreshin dhe kanë parë një ringjallje duke filluar nga fillimi i shekullit të 20-të,gjatë disa periudhave të [[Bashkimi Sovjetik|epokës sovjetike]] dhe në Ukrainën moderne të pavarur. [[Kategoria:Arkitektura në Ukrainë]] 5gkw5i8lcmvufxndnarjgxi6zgndx9u 2980875 2980874 2026-05-15T18:39:13Z Leutrim.P 113691 2980875 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Лавра.jpg|parapamje|250x250px|Lavra e Kievit Peçersk (që nga viti 1051 e tutje). Struktura të ndryshme brenda kompleksit datojnë nga periudha të ndryshme kohore. Stilet e tyre ofrojnë një pasqyrë të [[Historia e Ukrainës|historisë së Ukrainës]] dhe artizanatit të pasur që është zhvilluar gjatë shekujve.]] '''Arkitektura ukrainase''' i ka fillesat e saj në shtetin Sllav Lindor të [[Rusi i Kievit|Rusit Kievan]].Pasi u pushtuan nga mongolët e Rusit Kievan,historia e saj e veçantë në lidhje me arkitekturën,vazhdoi në kohën e principatave tëGalicia-Volhynia dhe më vonë në kohën e [[Dukati i Madh i Lituanisë|Dukatit të Madh të Lituanisë]].Gjatë periudhës së Kozakëve Zaporozhianë,u zhvillua një stil i veçantë nën ndikimet e [[Komonuelthi Polako-Lituanez|Komonuelthit Polako-Lituanez]]. Pasi u bashkua me Carizmin e Rusisë, arkitektura në Ukrainë filloi të zhvillohej në drejtime të llojeve të ndryshme,ajo pati shumë struktura të mëdha në zonën lindore,të sunduara nga rusët, të ndërtuara në mënyrat e arkitekturës ruse të asaj kohe,ndërsa Galicia perëndimore u zhvillua nën [[Kultura e Austrisë|ndikimet arkitekturore austro-hungareze]],duke prodhuar në të dyja rastet shembuj të shkëlqyer. Pavarësisht kësaj,motivet kombëtare ukrainase do të vazhdonin të përdoreshin dhe kanë parë një ringjallje duke filluar nga fillimi i shekullit të 20-të,gjatë disa periudhave të [[Bashkimi Sovjetik|epokës sovjetike]] dhe në Ukrainën moderne të pavarur. == Shiko edhe == * [[Arkitektura ruse]] == Burime == [[Kategoria:Arkitektura në Ukrainë]] hc2numxg6s7vrt6xcbwh45zy3vq0ppc 0 399075 2980921 2957131 2026-05-15T19:07:08Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Kulturë e kafesë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980921 wikitext text/x-wiki '''Tradita e kafesë së tatarëve të Krimesë''' është një grup traditash e përgatitjes dhe konsumimit të kafesë. Pija e bërë nga kokrrat e kafesë erdhi në [[Krimea|Krime]] nga [[Turqia]] në shekullin e 16-të. Që atëherë, [[kafeja]] ka zënë një vend të veçantë në jetën e [[Tatarët e Krimesë|tatarëve të Krimesë]] : ajo pihet me të ftuarit, gjatë diskutimit të çështjeve të rëndësishme dhe marrëveshjeve të biznesit por edhe në rrethin familjar ose gjatë festave. == Përgatitja == Së pari, kokrrat e pjekura të kafesë bluhen shumë imët. Kjo bëhet duke përdorur një mulli dore të posaçëm të quajtur ''degirman'' . Ekzistojnë dy mënyra për të përgatitur kafe: në shtëpi dhe jashtë, duke përdorur një enë të posaçme të quajtur ''kave-kuman''. [[Skeda:Кримськотатарська_кава.png|parapamje|Xhezve me kafe]] [[Tatarët e Krimesë]] dikur bënin dallimin midis ''kafesë'' ''së burrave'' dhe ''asaj të grave'' ose fëmijëve. ''Kafeja e burrave'' përgatitej si më poshtë: një thërrim kripe guri dhe sheqeri vendosej në një [[xhezve]] të ftohtë. Më pas hidhet kafeja dhe uji i ftohtë duke e vendosur në rërë të nxehtë. Pasi vlon, një kokërr dhjami deleje vendosej në një filxhan të nxehtë, hidhej pak kafe që sapo kishte zier dhe pastaj shtohej krem. Receta për ''kafenë e grave'' ishte si më poshtë: para se të zihej, një copë e vogël sheqeri të shtypur vendosej në një [[xhezve]] të ftohtë, hidhej pluhur kafeje mbi të, hidhej ujë i nxehtë dhe vendosej menjëherë në nxehtësinë e rërës. Sapo kafeja ziente deri në shkumën e parë, hidhej shpejt në gota të parangrohura. Në shekullin e 20-të, kafeja filloi të përgatitej me përbërës të ndryshëm shtesë: * kafe aromatike e përgatitur me qumësht ("syutlyu kave"); * kafe e fortë e zezë me kanellë ("tarchin kavesi"); * kafe e fortë me kanellë dhe karafil ("karonfil kavesi"). == Shërbimi == Kafeja shërbehet në filxhanë të quajtur ''filidjan'' . Për lehtësi përdorimi, në mënyrë që të mos digjen gishtat, filidjani vendoset në një stendë të quajtur ''zadar'' . Përveç filxhanëve, në tavolinë vendoset një kafe tradicionale e quajtur ''yibrik'' dhe pjata me ëmbëlsira. Si ëmbëlsirë, shpesh shërbehet sheqer i shtypur, i cili hahet thjesht, në vend që të tretet në kafe, ose biskota të shkurtra të quajtura ''khurabje'' (khurabye), të cilat bëhen nga mielli, sheqeri dhe gjalpi i skuqur. Kafeja shërbehej edhe me [[Hallva|hallvë]], reçele të ndryshme: trëndafila në sheqer, arra të papjekura, zambakë të bardhë dhe [[Bakllavaja|bakllava]] . Burrat shpesh preferonin duhanin mbi ëmbëlsirat. == Raste konsumi == Ritualet që lidhen me konsumin e kafesë ndryshojnë në varësi të rastit: * Kafe përshëndetëse ('''''Khoshkel di kavesi)''''': Kafe që ofrohet kur të ftuarit vinë për vizitë, me qëllim që të përmirësojnë humorin dhe të krijojnë një atmosferë të ngrohtë. Përgatitja e kësaj kafeje shoqërohet me biseda dhe tingujt ritmikë të bluarjes së kokrrave të kafesë. Biseda është e ngadaltë: Mikpritësit sigurohen që mysafirët të flasin për atë që është e rëndësishme për ta: shëndetin e të afërmve, lajmet që lidhen me shtëpinë dhe sukseset e fëmijëve. Ndërsa rituali zhvillohet, në tavolinë që shfaqen kafe dhe ëmbëlsira të sapopërgatitura. * Kafeja e mëngjesit (Saba kavesi) me familjen u lejon anëtarëve të familjes të mblidhen rreth një tavoline dhe të krijojnë një atmosferë të rehatshme në të cilën mund të bisedojnë, të ndajnë ide dhe të përqendrohen në detyra të rëndësishme ndërsa fillojnë ditën e tyre. ''Saba kavesi'' ofron një mundësi për të treguar respekt dhe mbështetje për njëri-tjetrin, si dhe për të diskutuar shëndetin dhe mirëqenien e të moshuarve. * '''''K'''''afe e shpejtë ('''''Bajram kavesi)''''': është tradita e pirjes së kafesë gjatë vizitave tek të afërmit në festat fetare të [[Kurban Bajrami|Kurban Bajramit]] dhe [[Fitër Bajrami|Fitër Bajramit]]. Në këto festa, të rinjtë vizitojnë të moshuarit për t'i përshëndetur dhe për t'u uruar shëndet të mirë; këto vizita shoqërohen me kafe dhe ëmbëlsira. ''Bajram kavesi'' quhet "kafe e shpejtë" sepse kërkohen deri në 30 vizita të tilla "për kafe të shpejtë" me të afërmit në ditë. * '''''Kafja e nuses (Kelin kavesi'''''): është kafe që përgatit nusja kur pret të ftuar në shtëpinë e burrit të saj pas dasmës. Sipas traditës, familja e nuses viziton të sapomartuarit dhe i gostitë me kafe dhe ëmbëlsira. Prindërit e nuses nuk përfshihen në këtë vizitë, duke e b)ërë atë më pak formale. Kjo lejon një pushim nga kaosi i dasmës, gjatë së cilës të afërmit mund të afrohen dhe të krijojnë marrëdhënie të reja. * '''''Kafe për lajme të mira (Kozaydyn kavesi)''''' u shërbehet të dashurve kur u japin lajme të mira ose kur ndajnë sukseset familjare - për shembull, lindja e një fëmije, një blerje e rëndësishme, përfundimi i shkollimit e kështu me radhë. Kjo kafe është një mundësi për të falënderuar të tjerët për mbështetjen e tyre, për të ndarë gëzimin me të dashurit dhe për të nxitur solidaritetin brenda komunitetit. == Kafeja e Tatarëve të Krimesë sot == Sot, kafeja tatare e Krimesë mund të shijohet në kafenetë në [[Kievi|Kiev]], [[Lvivi|Lviv]] dhe [[Odesa]] . Kafeja tatare e Krimesë u përfshi në Listën Kombëtare të Elementeve të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të Ukrainës. Ukraina festoi 15 vjetorin e anëtarësimit në Konventën e [[UNESCO|UNESCO-s]] për Mbrojtjen e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale. == Shih edhe == * Kuzhina e Tatarëve të Krimesë * Kultura e Tatarëve të Krimesë == Referencat == {{Reflist}} [[Kategoria:Kulturë e kafesë]] lw9rpx7gi9ck3leagh9oqsve7wqhz3k 2 399159 2981128 2975052 2026-05-16T10:59:17Z Smallem 126080 Përditësim i gjendjes 2981128 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Përdoruesi:Smallem/styles.css" /><div class="smallem-badge-active"><span class="smallem-dot"></span> AKTIV — [[User:Smallem/Hollësi#numërimi|<span class="smallem-blue">Duke numëruar përfshirje...</span>]]</div> sjif9cv148bzdnhqp1zfgit3xym5kue 2981147 2981128 2026-05-16T11:09:49Z Smallem 126080 Përditësim i gjendjes 2981147 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Përdoruesi:Smallem/styles.css" /><div class="smallem-badge-inactive"><span class="smallem-dot-inactive"></span> JOAKTIV — Cikli i fundit i përfunduar më: 16 maj 2026, 11:09 UTC</div> my6uvpoolp9iohlkj2pz9wj47hwyb2k 0 399272 2981084 2977638 2026-05-15T23:37:27Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981084 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Bey-sur-Seille |native name= |commune status=Komunë |image=Église bey.jpg |caption=Kishë Saint-Étienne |image coat of arms=Blason Bey sur Seille 54.svg |arrondissement=[[Qarku Nancy|Nancy]] |canton=[[Kantoni Entre Seille et Meurthe|Entre Seille et Meurthe]] |coordinates={{Coord|48.805|6.3428|display=title}} |INSEE=54070 |postal code=54760 |mayor=Daniel Grandadam |term=2022-2026 |intercommunality=Communauté de communes de Seille et Grand Couronné |elevation m=200 |elevation min m=195 |elevation max m=243 |area km2=5,53 |population=196 |population date=Janar 2023 |population demonym= |website= }} '''Bey-sur-Seille''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Bey-sur-Seille bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 196 banorë dhe sipërfaqe 5,53 km², me një dendësi prej 35 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në Seille. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54070#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |186 |1861 |249 |1911 |151 |1962 |100 |1968 |94 |1975 |96 |1982 |107 |1990 |130 |1999 |167 |2008 |155 |2013 |155 |2018 |174 |2023 |196 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54070 INSEE] {{commonscat|Bey-sur-Seille}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Bey-sur-Seille]] hbd3cfo9r6wrskzc0z8j1frjcdpnrv4 0 399480 2980810 2973874 2026-05-15T14:07:40Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2980810 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Noah Ohio | image = FC RB Salzburg gegen FK Austria Wien (8. August 2021) 82 (cropped).jpg | caption = Ohio duke luajtur për [[FK Austria Wien|Austria Wien]] në vitin 2021 | full_name = Noah Chidiebere Junior Anyanwu Ohio<ref>{{cite web|url=https://s3.eu-west-1.amazonaws.com/gc-media-assets.gc.eflservices.co.uk/e19424f0-c744-11ee-853d-45dc8c5cdb15.pdf|title=EFL – Squad List 2023/24: Hull City – In Squad Players|publisher=English Football League|page=14|accessdate=15 shkurt 2024}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|year=2003|month=1|day=16}} | birth_place = [[Almere]], Netherlands | height = 1.83 m<ref name="wf"/> | position = [[Forward (association football)|Forward]] | currentclub = [[Real Valladolid|Valladolid]]<br>(në huazim nga [[FC Utrecht|Utrecht]]) | clubnumber = 11 | youthyears1 = {{0|0000}}–2015 | youthclubs1 = FC Almere | youthyears2 = 2015–2016 | youthclubs2 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | youthyears3 = 2016–2019 | youthclubs3 = [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | youthyears4 = 2019–2021 | youthclubs4 = [[RB Leipzig]] | years1 = 2021–2022 | clubs1 = [[RB Leipzig]] | caps1 = 0 | goals1 = 0 | years2 = 2021 | clubs2 = → [[SBV Vitesse|Vitesse]] (huazim) | caps2 = 4 | goals2 = 0 | years3 = 2021 | clubs3 = → [[FK Austria Wien|Austria Wien II]] (huazim) | caps3 = 1 | goals3 = 0 | years4 = 2021–2022 | clubs4 = → [[FK Austria Wien|Austria Wien]] (huazim) | caps4 = 30 | goals4 = 5 | years5 = 2022 | clubs5 = [[Standard Liège|Standard Liège II]] | caps5 = 4 | goals5 = 2 | years6 = 2022–2024 | clubs6 = [[Standard Liège]] | caps6 = 41 | goals6 = 5 | years7 = 2024 | clubs7 = → [[Hull City A.F.C.|Hull City]] (huazim) | caps7 = 8 | goals7 = 3 | years8 = 2024– | clubs8 = [[FC Utrecht|Utrecht]] | caps8 = 26 | goals8 = 5 | years9 = 2025– | clubs9 = [[Jong FC Utrecht|Jong Utrecht]] | caps9 = 11 | goals9 = 11 | years10 = 2026– | clubs10 = → [[Real Valladolid|Valladolid]] (huazim) | caps10 = 0 | goals10 = 0 | nationalyears1 = 2018 | nationalteam1 = Netherlands U15 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalteam2 = Netherlands U16 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 4 | nationalyears3 = 2018–2019 | nationalteam3 = England U16 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2022 | nationalteam4 = Netherlands U19 | nationalcaps4 = 3 | nationalgoals4 = 1 | nationalyears5 = 2023–2025 | nationalteam5 = Netherlands U21 | nationalcaps5 = 22 | nationalgoals5 = 9 | club-update = 14:13, 22 January 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:05, 25 June 2025 (UTC) }} '''Noah Chidiebere Junior Anyanwu Ohio''' (lindur më 16 janar 2003) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist holandez i cili luan si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin e [[Segunda División]], [[Real Valladolid]], me huazim nga [[FC Utrecht|Utrecht]]. == Karriera e klubit == Lindur në [[Holanda|Holandë]], Ohio hyri në Manchester United në 2015 para se të lëvizte te Manchester City vitin tjetër.<ref name="Sky">{{cite web|date=27 maj 2019|title=Noah Ohio turns down new contract at Manchester City|url=https://www.skysports.com/football/news/11679/11729645/noah-ohio-turns-down-new-contract-at-manchester-city|access-date=28 janar 2021|publisher=Sky Sports|language=en}}</ref> Në qershor të vitit 2019, ai pranoi të futej në akademinë e të rinjve të [[RB Leipzig]], klub në [[Bundesliga]].<ref>{{cite web|date=11 qershor 2019|title=Exclusive: Man City striker agrees to join Bundesliga club|url=https://www.footballinsider247.com/man-city-player-agrees-to-join-leipzig/|access-date=28 janar 2021|website=footballinsider247.com|language=en}}</ref> Më janar 2021, Ohio hyri në [[SBV Vitesse|Vitesse]], klub në [[Eredivisie]], në një kontratë 18 muajshe.<ref>{{cite web|date=5 janar 2021|title=NOAH OHIO OP WEG NAAR VITESSE|url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8795/noah-ohio-op-weg-naar-vitesse|access-date=28 janar 2021|publisher=[[SBV Vitesse]]|language=nl}}</ref> Më 27 janar 2021, ai bëri debutimin e tij profesional, duke hyrë si një zëvendësim i vonët, në një humbje kundër [[VVV-Venlo]].<ref>{{cite web|date=27 janar 2021|title=VVV VS. VITESSE 4 - 1|url=https://int.soccerway.com/matches/2021/01/27/netherlands/eredivisie/vvv-venlo/sbv-vitesse/3304660/|access-date=28 janar 2021|website=Soccerway|language=en}}</ref> Më 14 korrik 2022, Ohio hyri në Standard Liège me një kontratë 4 vjeçare.<ref>{{Cite web|date=14 korrik 2022|title=Noah Ohio tekent bij de Rouches|url=https://standard.be/nl/news/noah-ohio-tekent-bij-de-rouches|access-date=14 korrik 2022|website=Standard Liege|language=nl}}</ref> Më 30 janar 2024, ai u transferua në huazim në skuadrën angleze [[Hull City A.F.C.|Hull City]].<ref>{{Cite news|date=30 janar 2024|title=Ohio completes loan move|publisher=Hull City A.F.C.|url=https://www.wearehullcity.co.uk/news/2024/january/30/ohio-completes-loan-move/|access-date=30 janar 2024|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=30 janar 2024|title=Hull City sign Luton's Giles and Liege's Ohio|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/68130981|access-date=30 janar 2024|language=en}}</ref> Ai debutoi për klubin si zëvendësues në minutën e 74-të për [[Anass Zaroury]] më 3 shkurt në fitoren 1–0 në shtëpi kundër [[Millwall]].<ref>{{Cite news|date=3 shkurt 2024|title=Hull City 1–0 Millwall|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68114772|access-date=3 shkurt 2024}}</ref> Në paraqitjen e tij të dytë më 13 shkurt, si zëvendësues në minutën e 67-të për Zaroury, ai shënoi golin fitues në një ndeshje 2–1 jashtë fushe kundër [[Rotherham United]].<ref>{{Cite news|date=13 shkurt 2024|title=Rotherham United 1–2 Hull City|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68212933|access-date=13 shkurt 2024|language=en}}</ref> Më korrik 2024, Ohio iu bashkua ekipit të Eredivisie, [[FC Utrecht|Utrecht,]] me një marrëveshje 3 vjeçare.<ref>{{cite web|date=8 korrik 2024|title=FC Utrecht sign Noah Ohio from Standard Liège following loan spell with Hull City|url=https://sports.yahoo.com/fc-utrecht-sign-noah-ohio-114700859.html|accessdate=15 korrik 2024|website=sports.yahoo.com|language=en|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081518/https://sports.yahoo.com/fc-utrecht-sign-noah-ohio-114700859.html|url-status=dead}}</ref> Më 22 janar 2026, Ohio u huazua te klubi spanjoll [[Real Valladolid]] deri në fund të sezonit.<ref>{{Cite web|date=22 janar 2026|title=Noah Ohio, más pólvora en ataque|url=https://www.realvalladolid.es/noticias/noah-ohio-mas-polvora-en-ataque|publisher=Real Valladolid|language=es}}</ref> == Karriera ndërkombëtare == Ohio lindi në Holandë me prindër Igbo Nigerian dhe lëvizi në Angli në një moshë të re.<ref>{{Cite web|date=23 janar 2021|title=Wie is Noah Ohio, de nieuwe spits van Vitesse?|url=https://www.telegraaf.nl/sport/719585889/wie-is-noah-ohio-de-nieuwe-spits-van-vitesse|website=Telegraaf|language=nl}}</ref> Ohio është i lejuar të luaj për skuadrën kombëtare të Nigerisë, Anglisë dhe Holandës.<ref name="Sky2">{{cite web|date=27 maj 2019|title=Noah Ohio turns down new contract at Manchester City|url=https://www.skysports.com/football/news/11679/11729645/noah-ohio-turns-down-new-contract-at-manchester-city|access-date=28 janar 2021|publisher=Sky Sports|language=en}}</ref> Ai luajti për Holandën U15 në 2018 para se të përfaqësonte Anglinë dhe Holandën me nivelin U16 vitin tjetër. Ai përfaqësoi Holandën në nivelet U19 dhe U21, duke shënuar shtatë gola në nëntë ndeshje kualifikimi të Kampionatit Europian U21. == Statistikat e karrierës == {{Përditësuar|22 January 2026}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+Paraqitjet dhe golat nga klubi, sezoni dhe kompeticioni ! rowspan="2" |Club ! rowspan="2" |Season ! colspan="3" |League ! colspan="2" |National cup ! colspan="2" |Europe ! colspan="2" |Total |- !Division !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals |- |[[RB Leipzig]] |2021–22 |[[Bundesliga]] |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |[[SBV Vitesse|Vitesse]] (huazim) |2020–21 |[[Eredivisie]] |4 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |4 |0 |- |[[FK Austria Vjenë|Austria Wien]] (huazim) |2021–22 |[[Bundesliga Austriake|Austrian Bundesliga]] |30 |5 |1 |1 | colspan="2" |— |31 |6 |- |[[FK Austria Vjenë|Austria Wien II]] (huazim) |2021–22 |Liga e Dytë e Futbollit Austriak |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |1 |0 |- | rowspan="3" |[[Standard Liège]] |2022–23 |Liga Profesionale e Belgjikës |27 |5 |2 |0 | colspan="2" |— |29 |5 |- |2023–24 |Liga Profesionale e Belgjikës |14 |0 |2 |1 | colspan="2" |— |16 |1 |- ! colspan="2" |Total !41 !5 !4 !1 ! colspan="2" |— !45 !6 |- |[[Standard Liège|Standard Liège II]] |2022–23 |Challenger Pro League |4 |2 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |4 |2 |- |[[Hull City A.F.C.|Hull City]] (huazim) |2023–24 |[[EFL Championship|Championship]] |8 |3 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |8 |3 |- | rowspan="3" |[[FC Utrecht|Utrecht]] |2024–25 |Eredivisie |24 |5 |2 |0 | colspan="2" |— |26 |5 |- |2025–26 |Eredivisie |2 |0 |0 |0 |4 |0 |6 |0 |- ! colspan="2" |Total !26 !5 !2 !0 !4 !0 !32 !5 |- | rowspan="3" |Jong Utrecht |2024–25 |[[Eerste Divisie]] |3 |2 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |3 |2 |- |2025–26 |Eerste Divisie |8 |9 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |8 |9 |- ! colspan="2" |Total !11 !11 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !11 !11 |- |[[Real Valladolid|Valladolid]] (huazim) |[[Creating 2025–26 Real Valladolid season|2025–26]] |[[Segunda División|Segunda Division]] |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |0 |0 |- ! colspan="3" |Career total !125 !31 !7 !2 !4 !0 !136 !33 |} == Referime == [[Kategoria:Futbollistë mërgimtarë në Gjermani (m)]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Utrecht]] [[Kategoria:Futbollistë në Hull City A.F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në SBV Vittesse]] [[Kategoria:Futbollistë në Football League Championship]] [[Kategoria:Futbollistë në Segunda División]] [[Kategoria:Futbollistë në Bundesliga]] [[Kategoria:Futbollistë në Eredivisie]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 2003]] [[Kategoria:Futbollist]] nlpxlpdxmfo8wa960z6mm8p32sh51mo 2 399785 2980830 2978877 2026-05-15T17:12:48Z Fjolla Berishaa 185569 Krijuar nga përkthimi i seksionit "De virtutibus et philosophia" nga faqja "[[:la:Special:Redirect/revision/3957846|Plotina]]" 2980830 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), ishte gruja e Trajanit dhe [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoreshë]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit . Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]] ; por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit. Në [[106|vitin 106]] për nder të saj, Trajani themeloi një qytet në Thrakë të quajtur Plotinopolis. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]] kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave . == Mbi virtytet dhe filozofinë == Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha, në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta, me Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt : sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e ndoqën Trajanin në Lindje për fushatën e tij të fundit [[Perandoria Parthiane|parthiane]] . I dorëzuar për shkak të shëndetit të dobët, thuhet se perandori e adaptoi [[Adriani|Hadrianin]] pikërisht në orën e vdekjes së tij. Për këtë arsye, dhe për shkak se e kishin fshehur vdekjen e tij për njëfarë kohe, u shfaqën thashetheme se Plotina e kishte falsifikuar adoptimin me pëlqimin e prefektit pretorian në mënyrë që ai që kishte zgjedhur të bëhej perandor Kjo traditë u ndoq nga [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]'' . Sigurisht që Hadriani nuk dukej mosmirënjohës ndaj asnjërës grua më pas. Plotina e solli hirin e perandorit të vdekur në Romë me Matidian dhe Acilius Attiano. == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij. [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == De virtutibus et philosophia == {{Capsa hominis Vicidatorum}} [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit . Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]] ; por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit . Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave . == Mbi virtytet dhe filozofinë == Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt : sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e ndoqën Trajanin në Lindje për fushatën e tij të fundit [[Perandoria Parthiane|parthiane]] . I dorëzuar për shkak të shëndetit të dobët, thuhet se perandori e adaptoi [[Adriani|Hadrianin]] pikërisht në orën e vdekjes së tij. Për këtë arsye, dhe për shkak se e kishin fshehur vdekjen e tij për njëfarë kohe, u shfaqën thashetheme se Plotina e kishte falsifikuar adoptimin me pëlqimin e prefektit pretorian në mënyrë që ai që kishte zgjedhur të bëhej perandor Kjo traditë u ndoq nga [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]'' . Sigurisht që Hadriani nuk dukej mosmirënjohës ndaj asnjërës grua më pas. Plotina e solli hirin e perandorit të vdekur në Romë me Matidian dhe Acilius Attiano. == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij. == Shënime == <references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athinase] {{Capsa hominis Vicidatorum}} eu6gfszwss6zfed8wb9htsn8hbzrolj 2980831 2980830 2026-05-15T17:13:18Z Fjolla Berishaa 185569 Krijuar nga përkthimi i seksionit "De Traiani successione" nga faqja "[[:la:Special:Redirect/revision/3957846|Plotina]]" 2980831 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), ishte gruja e Trajanit dhe [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoreshë]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit . Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]] ; por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit. Në [[106|vitin 106]] për nder të saj, Trajani themeloi një qytet në Thrakë të quajtur Plotinopolis. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]] kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave . == Mbi virtytet dhe filozofinë == Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha, në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta, me Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt : sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e ndoqën Trajanin në Lindje për fushatën e tij të fundit [[Perandoria Parthiane|parthiane]] . I dorëzuar për shkak të shëndetit të dobët, thuhet se perandori e adaptoi [[Adriani|Hadrianin]] pikërisht në orën e vdekjes së tij. Për këtë arsye, dhe për shkak se e kishin fshehur vdekjen e tij për njëfarë kohe, u shfaqën thashetheme se Plotina e kishte falsifikuar adoptimin me pëlqimin e prefektit pretorian në mënyrë që ai që kishte zgjedhur të bëhej perandor Kjo traditë u ndoq nga [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]'' . Sigurisht që Hadriani nuk dukej mosmirënjohës ndaj asnjërës grua më pas. Plotina e solli hirin e perandorit të vdekur në Romë me Matidian dhe Acilius Attiano. == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij. [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == De virtutibus et philosophia == {{Capsa hominis Vicidatorum}} [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit . Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]] ; por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit . Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave . == Mbi virtytet dhe filozofinë == Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt : sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e ndoqën Trajanin në Lindje për fushatën e tij të fundit [[Perandoria Parthiane|parthiane]] . I dorëzuar për shkak të shëndetit të dobët, thuhet se perandori e adaptoi [[Adriani|Hadrianin]] pikërisht në orën e vdekjes së tij. Për këtë arsye, dhe për shkak se e kishin fshehur vdekjen e tij për njëfarë kohe, u shfaqën thashetheme se Plotina e kishte falsifikuar adoptimin me pëlqimin e prefektit pretorian në mënyrë që ai që kishte zgjedhur të bëhej perandor Kjo traditë u ndoq nga [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]'' . Sigurisht që Hadriani nuk dukej mosmirënjohës ndaj asnjërës grua më pas. Plotina e solli hirin e perandorit të vdekur në Romë me Matidian dhe Acilius Attiano. == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij. == De Traiani successione == {{Capsa hominis Vicidatorum}} [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit . Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]] ; por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit . Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave . == Mbi virtytet dhe filozofinë == Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt : sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e ndoqën Trajanin në Lindje për fushatën e tij të fundit [[Perandoria Parthiane|parthiane]] . I dorëzuar për shkak të shëndetit të dobët, thuhet se perandori e adaptoi [[Adriani|Hadrianin]] pikërisht në orën e vdekjes së tij. Për këtë arsye, dhe për shkak se e kishin fshehur vdekjen e tij për njëfarë kohe, u shfaqën thashetheme se Plotina e kishte falsifikuar adoptimin me pëlqimin e prefektit pretorian në mënyrë që ai që kishte zgjedhur të bëhej perandor Kjo traditë u ndoq nga [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]'' . Sigurisht që Hadriani nuk dukej mosmirënjohës ndaj asnjërës grua më pas. Plotina e solli hirin e perandorit të vdekur në Romë me Matidian dhe Acilius Attiano. == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij. == Shënime == <references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athinase] {{Capsa hominis Vicidatorum}} == Shënime == <references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athinase] {{Capsa hominis Vicidatorum}} ahgsejyj3dbqsal7gbqjpfg0qfkxecj 2980846 2980831 2026-05-15T17:55:36Z Fjolla Berishaa 185569 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:la:Special:Redirect/revision/3957846|Plotina]]" 2980846 wikitext text/x-wiki {{Capsa hominis Vicidatorum}} [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit . Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]] ; por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit . Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave . == Mbi virtytet dhe filozofinë == Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt : sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e ndoqën Trajanin në Lindje për fushatën e tij të fundit [[Perandoria Parthiane|parthiane]] . I dorëzuar për shkak të shëndetit të dobët, thuhet se perandori e adaptoi [[Adriani|Hadrianin]] pikërisht në orën e vdekjes së tij. Për këtë arsye, dhe për shkak se e kishin fshehur vdekjen e tij për njëfarë kohe, u shfaqën thashetheme se Plotina e kishte falsifikuar adoptimin me pëlqimin e prefektit pretorian në mënyrë që ai që kishte zgjedhur të bëhej perandor Kjo traditë u ndoq nga [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]'' . Sigurisht që Hadriani nuk dukej mosmirënjohës ndaj asnjërës grua më pas. Plotina e solli hirin e perandorit të vdekur në Romë me Matidian dhe Acilius Attiano. == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij. == Shënime == <references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athinase] {{Capsa hominis Vicidatorum}} <nowiki> [[Kategoria:Romakë]] [[Kategoria:Vdekje - Shekulli II]] [[Kategoria:Lindje - Shekulli I]] [[Kategoria:Wikipedia:Artikuj të përkryer]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> 12krdl9r0cdj2xyowbek18uyb2m4u9z 0 399805 2980978 2977272 2026-05-15T19:58:04Z ~2026-29360-82 187561 /* Të tjera */ 2980978 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Italo Calvino | image = Italo-Calvino-i-Oslo 07-04-1961 Fotograf-Johan-Brun.jpg | caption = Italo Calvino në vitin 1961 | birth_date = 15 tetor 1923 | birth_place = Santiago de las Vegas, Kuba | death_date = 19 shtator 1985 | death_place = Siena, Itali | nationality = italian | occupation = shkrimtar, tekstshkrues }} '''Italo Calvino''' (15 tetor 1923 – 19 shtator 1985) ishte një shkrimtar italian. Ai fitoi çmimin [[Premio Viareggio]] në vitin 1957. Një intelektual me angazhim të madh politik, qytetar dhe kulturor, ai ishte një nga shkrimtarët më të rëndësishëm italianë të gjysmës së dytë të shekullit të 20-të. Ai ndoqi shumë nga tendencat kryesore letrare të kohës së tij, nga [[Neorealizmi (letërsi)|neorealizmi]] te [[postmodernizmi]], përmes [[fantazia humoristike|fantazisë humoristike]] dhe [[fantashkenca|shkencës fiktive humoristike]], por gjithmonë duke ruajtur një distancë të caktuar prej tyre dhe duke ndjekur një rrugë krijuese personale dhe të qëndrueshme. Prandaj edhe përshtypja kontradiktore që mund të japin veprat dhe personaliteti i tij: nga njëra anë, një shumëllojshmëri e gjerë qasjesh që pasqyrojnë ndërrimin e stileve poetike dhe tendencave kulturore gjatë dyzet viteve midis 1945 dhe 1985; nga ana tjetër, megjithatë, një njësi e konsiderueshme e përcaktuar nga një qëndrim i frymëzuar nga një racionalizëm më shumë metodologjik sesa ideologjik, nga një shije për [[ironia|ironi]], nga një interes për [[shkenca]]t dhe përpjekjet për të shpjeguar botën, si dhe, stilistikisht, nga një stil shkrimi gjithmonë i qartë dhe, siç është argumentuar, herë-herë klasik. Shumë fusha interesi të eksploruara gjatë karrierës së tij letrare pasqyrohen në vepra si trilogjia ''[[Paraardhësit tanë]]'', ''[[Marcovaldo]]'', ''[[Le cosmicomiche|Cosmicomics]]'' dhe ''[[Se una notte d'inverno un viaggiatore|Se una notte d'inverno un viaggiatore (1979; Nëse një natë dimri një udhëtar)]]'', të cilat lidhen nga një reflektim i përbashkët mbi historinë dhe shoqërinë bashkëkohore. Që nga fillimi i karrierës së tij e deri në vdekjen e tij, Calvino shkroi rreth dyqind tregime të shkurtra. Për më tepër, si anëtar i [[Cantacronache]], ai shkroi edhe tekste këngësh: disa prej tyre, si ''[[Dove vola l'avvoltoio?]]'' dhe ''[[Oltre il ponte]]'', u interpretuan më vonë nga shumë artistë. == Biografia == ''Italo Calvino: "Detaje biografike: Unë jam ende një nga ata që besojnë... Por unë kurrë nuk do t'ju them të vërtetën."'' — Letër për Germana Pescio Bottino, 9 qershor 1964. === Origjina familjare dhe fëmijëria në Kubë (1923–1925) === [[Skeda:Calvino (famiglia).jpg|parapamje|djathtas|Italo dhe Floriano Calvino me prindërit e tyre në kopshtin e Villa Meridiana në vitin 1941]] Italo Calvino ndonjëherë i referohej si '''Italo Giovanni Calvino Mameli''', Emri Italo ishte një emër që të kujtonte një atdhe të largët, pasi ai kishte lindur në Kubë në pritje të një qëndrimi të gjatë jashtë vendit që nuk u realizua. Ai lindi më 15 tetor 1923 në [[Santiago de las Vegas]], [[Kuba]], nga prindër italianë. Babai i tij, [[Mario Calvino]], një [[agronomi|agronom]], kishte lindur pesëdhjetë e pesë vjet më parë në Itali, në [[Sanremo]]. Ai emigroi në Meksikë në vitin 1909, ku mbajti poste të rëndësishme në emër të Ministrisë së Bujqësisë, dhe më vonë në vitin 1917 u zhvendos në Kubë. Nëna e tij, [[Eva Mameli]], ishte me origjinë nga [[Sassari]]. Pas punës si asistente e katedrës së [[botanika|botanikës]] në [[Universiteti i Pavias|Universitetin e Pavias]], ajo u emërua lektore në vitin 1915 <blockquote> Rreth lindjes sime jashtë vendit, ruaj vetëm një të dhënë komplekse personale (të cilën në shënime të shkurtra bio-bibliografike e zëvendësoj me atë më ‘të vërtetën’: lindur në [[Sanremo]]), njëfarë fondi kujtimesh familjare, dhe emrin që nëna ime, duke parashikuar se do të rritesha në një vend të huaj, zgjodhi të më jepte që të mos harroja atdheun e paraardhësve të mi, dhe që, në atdheun tim, tingëllonte në mënyrë luftarake nacionaliste. </blockquote> — Italo Calvino, ''Ritratti su misura'' Në vitin 1925, çifti Calvino vendosi të kthehej në [[Mbretëria e Italisë (1861–1946)|Itali]]. Sipas vetë autorit, megjithatë, kthimi në vendlindjen e tyre ishte planifikuar më parë, por u shty në pritje të lindjes së tij. Familja u vendos në Sanremo, ku babai i tij ishte përgjegjës për Stacionin Eksperimental të Florikulturës '[[Orazio Raimondo]]'; gjatë kësaj periudhe, oborret e vilës familjare, 'La Meridiana', përdorej gjithashtu për të kryer studime eksperimentale mbi kultivimin e luleve. === Fëmijëria (1925–1933) === [[Skeda:Fratelli Calvino.jpg|parapamje|djathtas|Vëllezërit Italo dhe Floriano Calvino në fshat në qershor 1933]] Në Sanremo, Calvino i kalon vitet e fëmijërisë në mënyrë të qetë, të cilat më vonë i kujton kështu: <blockquote> "Jam rritur në një qytet që ishte mjaft ndryshe nga pjesa tjetër e Italisë në kohën kur isha fëmijë: Sanremo, atëherë ende e populluar nga anglezë të moshuar, grandukë rusë, njerëz ekscentrikë dhe kozmopolitë. Dhe familja ime ishte mjaft e pazakontë si për Sanremo ashtu edhe për Italinë e asaj kohe: shkencëtarë, adhurues të natyrës, mendimtarë të lirë [...] babai im, nga një familje [[mazzinizëm|mazziniane]] [[republikanizëm|republikane]] [[antiklerikalizëm|antiklerikale]] [[masoneri|masonike]], kishte qenë në rini [[anarkizëm|anarkist]] kropotkinian dhe më pas [[socializëm|socialist]] [...] nëna ime [...] nga një familje laike, ishte rritur në fenë e detyrës civile dhe shkencës, socialiste interveniste në vitin 1915, por me një besim të fortë pacifist." </blockquote> [[Periudha fashiste]] në fillim nuk duket se ka pasur ndonjë ndikim të veçantë në personalitetin e tij apo të ketë prishur harmoninë familjare të atyre viteve. Megjithëse prindërit e tij ishin thellësisht kundër regjimit fashist, qëndrimi i tyre (ajo [[socializëm|socialiste]] dhe ai [[anarkizëm|anarkist]]) u shoqërua me një mosmiratim të përgjithshëm ndaj [[politikë|politikës]]. Shkrimtari, në periodikun milanez *Il Paradosso*, shkroi: <blockquote> "Kujtimi im më i hershëm është ai i një socialisti që po rrihej nga [[squadristi]] [...] është një kujtim që me shumë gjasa i referohet herës së fundit që squadristët përdorën dhunën e tyre, në vitin 1926, pas një përpjekjeje për atentat ndaj [[Benito Mussolini|Mussolinit]] [...] Por të gjurmosh gjithçka që sheh dhe dëgjon në jetë duke e rikthyer te ajo imazh e parë e fëmijërisë është një tundim letrar." </blockquote> Në vitin 1927, Italo filloi të ndiqte [[kopshti i fëmijëve|kopshtin e fëmijëve]] në St George's College dhe po atë vit lindi vëllai i tij [[Floriano Calvino|Floriano]], i cili më vonë u bë [[gjeolog]] dhe ligjërues në [[Universiteti i Gjenovës|Universitetin e Gjenovës]]. Marrëdhënia e familjes Calvino me fashizmin ishte e ndërlikuar, siç shkruan vetë Italo në disa faqe të dedikuara babait të tij. Babai i tij, në fakt, u detyrua të bashkohej me Partia Fashiste Kombëtare dhe, për të siguruar një post në Universitetin e Torinos, bëri betimin e besnikërisë ndaj regjimit. Takimi i parë personal i Italo Calvinos me kulturën fashiste ndodhi midis viteve 1929 dhe 1933, kur ai nuk mund të shmangte përvojën e të qenit pjesë e [[Opera Nazionale Balilla|Balilla]], një kërkesë që shtrihej edhe te nxënësit e shkollave [[valdensianë|valdensiane]] ku ndiqte mësimet i riu Italo. Megjithatë, përvoja e tij e fëmijërisë nuk ishte, siç shkroi vetë ai në vitin 1960, dramatike: <blockquote> "[...] Unë jetova në një botë të rehatshme, paqësore; kisha një pamje të larmishme të botës, të pasur me nuanca kontrastive, por pa asnjë vetëdije për konflikte të ashpra". </blockquote> === Vitet e hershme (1934–1938) === [[Skeda:Famiglia Calvino 2.jpg|parapamje|djathtas|Një grup familjar në kopshtin e vilës në vitin 1938: Italo është i pari nga e djathta.]] Në vitin 1934, pasi kaloi provimin e hyrjes, ai ndoqi [[Gjimnazin Shtetëror "Gian Domenico Cassini"]] në Sanremo, ku u përjashtua nga mësimet e edukatës fetare, sipas kërkesës së prindërve të tij. Familja Calvino nuk kishte [[besim]] fetar, dhe në ato ditë, shfaqja e një qëndrimi të caktuar [[agnostik]] do të thoshte të etiketoje, të paktën, si "[[jo-konformistë]]". Ky ishte një faktor që Calvino më vonë do ta kujtonte si një pjesë të rëndësishme të rritjes së tij, pasi e përshtati shpejt me ndjenjat e tolerancës dhe diversitetit, duke e parapërgatitur kështu që të angazhohej vazhdimisht me pikëpamjet e të tjerëve. "Nuk mendoj se kjo më ka bërë ndonjë dëm: njeriu mësohet të jetë kokëfortë në zakonet e veta, të gjejë veten të izoluar për arsye të drejta, të durojë pakëndshmërinë që vjen me të, të gjejë vijën e duhur për të ruajtur qëndrimet që nuk ndahen nga shumica. Por mbi të gjitha, u rrita tolerant ndaj mendimeve të të tjerëve, veçanërisht në sferën fetare [...]. Dhe në të njëjtën kohë, kam mbetur krejtësisht pa atë shije për [[antiklerikalizëm]] kaq të zakonshme mes atyre që janë rritur të rrethuar nga priftërinjtë". Gjatë këtyre viteve, falë ''[[Libri i xhunglës|Librit të Xhunglës]]'' të [[Rudyard Kipling]], i riu Calvino filloi të lexonte [[letërsi|vepra letrare]] që stimuluan interesin e tij për “shpirtin e ironisë sistematike”, të cilin e gjeti në faqet e revistave humoristike si ''Bertoldo'', ''Marc'Aurelio'' dhe ''Settebello'', të lira nga retorika e regjimit fashist. Ai kënaqej duke vizatuar [[karikaturë|karikatura]] dhe [[komiks]] dhe zhvilloi një pasion për [[kinematografia|kinematografinë]]. <blockquote> "Kishte vite kur shkoja në kinema thuajse çdo ditë, ndonjëherë edhe dy herë në ditë; ishin vitet midis, le të themi, 1936 dhe luftës—me pak fjalë, epoka e adoleshencës sime." </blockquote> Këto janë rrënjët kulturore dhe historike të arsimit që i riu Calvino më vonë do t’i përkthente në një stil shkrimi të aftë të shtrihej nga [[letërsi jofiksionale|letërsia jofiksionale]] me karakter [[politikë|politik]] deri te [[letërsi|letërsia]] dhe [[teatër|dramaturgjia]]; nga tregime të angazhuara socialisht te ato [[ironi|ironike]] dhe [[humor|humoristike]]; nga kritika sociale e ashpër te shkrimi i dramave, madje edhe deri te kompozimi i [[poezi|poemave]]. Por pikërisht kur po arrinte moshën kur mund të shijonte plotësisht pasurinë e madhe [[kosmopolitizëm|kosmopolite]] dhe kulturore që lulëzonte në zonën e Sanremos në atë kohë, [[Lufta e Dytë Botërore]] ndërpreu jetën provinciale dhe e përfshiu Calvinon në një sërë përmbysjesh, disa prej tyre mjaft dramatike, të cilat megjithatë u ndërthurën me mendjen e hapur që ai kishte zhvilluar në fëmijëri, duke formësuar kështu angazhimin politik që ai do ta shprehte më vonë përmes përfshirjes dhe shkrimeve të tij. Vera e vitit 1938, të cilën Calvino e përshkruan si momentin kur la pas fëmijërinë dhe u bë adoleshent, përbënte një prelud të shpërthimit të luftës: <blockquote> "Vera e vitit 1938 ishte ajo kur fillova të më pëlqenin rinia, shoqëria, vajzat dhe librat: përfundoi me Chamberlain, Hitler dhe Mussolini në Mynih. 'Belle époque' e Rivierës kishte përfunduar". </blockquote> === Adoleshenca (1938–1943) === <blockquote> "Ne ishim njëzet vjeç përtej urës / përtej urës që është në duart e armikut / pamë bregun tjetër, jetën / gjithë të mirat e botës përtej urës / gjithë e keqja shtrihej përpara nesh / gjithë të mirat i mbanim në zemrat tona / në njëzet vjeç, jeta është përtej urës / përtej zjarrit, dashuria fillon" </blockquote> — Italo Calvino, ''[[Oltre il ponte (këngë)|Oltre il ponte]]'' Qëndrimi ideologjik i Calvinos, siç thotë vetë ai, nuk kishte një drejtim të qartë të përcaktuar deri në shpërthimin e [[Lufta e Dytë Botërore|luftës]]. <blockquote> "Deri sa shpërtheu Lufta e Dytë Botërore, bota më dukej si një spektër me shkallë të ndryshme morali dhe zakonesh, jo në kundërshtim, por krah për krah […]. Një pamje e tillë nuk impononte aspak zgjedhje kategorike, siç mund të duket tani". </blockquote> Gjatë kësaj periudhe, ai zhvilloi një interes për [[shkrim]] dhe filloi të shkruante [[poezi]], [[tregim i shkurtër|tregime të shkurtra]] dhe [[dramë]], si dhe kultivoi një pasion për [[vizatim]], veçanërisht për [[karikaturë]]. Midis pranverës dhe verës së vitit 1940, disa nga karikaturat e tij u botuan, me pseudonimin Jago, në ''Bertoldo'' të Giovannino Guareschi-t, në rubrikën ''Il Cestino''. Pas përfundimit të studimeve në [[Liceo ginnasio|gimnaz-liceo]] [[Gian Domenico Cassini]], ai u regjistrua në Fakultetin e [[bujqësia|bujqësisë]] në [[Universiteti i Torinos|Universitetin e Torinos]], ku babai i tij ishte lektor i Bujqësisë Tropikale. Ai kaloi me sukses katër provime të vitit të parë, por pa bindje; megjithatë, dështoi të integrohej në jetën universitare, duke mbetur i shkëputur nga zhvillimet brenda [[Grupet Universitare Fashiste]] dhe duke vazhduar të ndiqte atë që gjithnjë e më shumë po shfaqej si interesat e tij të vërteta: [[letërsi]], [[kinematografia|kinema]] dhe [[teatër]]. Ai shkroi një sërë [[kritikë filmi|kritikash filmike]] dhe, në verën e vitit 1941, ''Giornale di Genova'' botoi disa prej tyre, përfshirë një për ''[[San Giovanni decollato (film 1940)|San Giovanni decollato]]'', me [[Totò]] në rolin kryesor. Në vitin 1942, ai shkroi *La commedia della gente*, një dramë e paraqitur në konkursin e organizuar nga Teatro Nazionale dei GUF në [[Firence]], e cila më pas u vlerësua nga juria. Manuskripti, të cilin Calvino e dërgoi revistës *Pattuglia* me bazë në Forlì,ruhet në koleksionin Walter Ronchi në Bibliotekën Komunale "Aurelio Saffi", [[Forlì]]. Në të njëjtin vit, ai mblodhi tregimet e tij të hershme nën titullin *Pazzo io o pazzi gli altri*, të cilat i dërgoi shtëpisë botuese [[Giulio Einaudi Editore]] pa sukses; në to, ai përshkruan një “pajisje të pakrahasueshme” që do të shkatërronte njerëzimin, duke parashikuar përdorimin e bombës atomike disa vjet më parë. Mjedisi kulturor i [[Torino]]s, të cilin Calvino e frekuentonte me përkushtim, dhe fermenti politik i opozitës ndaj regjimit, shumë aktiv në qytet, bashkuan letërsinë dhe [[politikë|politikën]] në formimin e tij. Falë miqësisë dhe këshillave të [[Eugenio Scalfari]]-t (ish-shok shkolle), ai i përqendroi interesat e tij në aspektet etike dhe sociale përmes leximit të [[Eugenio Montale|Montale]], [[Elio Vittorini|Vittorini]] dhe [[Carlo Pisacane|Pisacane]]. Në vitin 1943, ai u transferua në Fakultetin e Bujqësisë dhe Pylltarisë në [[Universiteti i Firences|Universitetin e Firences]], ku dha vetëm disa provime. Si vizitor i rregullt i [[Biblioteka e Gabinetto Vieusseux|Bibliotekës së Gabinetto Vieusseux]], ai filloi të përcaktojë më qartë pikëpamjet e tij politike. Në kampin ushtarak në [[Mercatale di Vernio]], ai mori lajmin se [[Pietro Badoglio]] ishte ngarkuar me formimin e një qeverie të re dhe mësoi për shkarkimin dhe arrestimin e [[Benito Mussolini|Mussolinit]]. Më 9 gusht 1943, ai u kthye në Sanremo. Pas [[Armëpushimi i Cassibile|armëpushimit të 8 shtatorit]], për të shmangur thirrjen në ushtri nga [[Republika Sociale Italiane|Republika e Salò-s]], ai kaloi disa muaj në fshehtësi, duke u përpjekur të zbusë ndjenjën e vetmisë përmes leximit intensiv, gjë që do të ndikonte në thirrjen e tij si shkrimtar. ===Rezistenca (1944–1945)=== Pas vrasjes së mjekut të ri dhe komandantit partizan [[Felice Cascione]] nga forcat fashiste në janar 1944, Calvino iu bashkua, së bashku me vëllanë e tij [[Floriano Calvino|Floriano]], divizionit të dytë sulmues partizan "Garibaldi", i emëruar në nder të Cascione-s. Në një përgjigje ndaj një pyetësori të një reviste milaneze, *Il Paradosso*, ai e përshkroi veten si [[anarkizëm|anarkist]]: <blockquote> "Zgjedhja ime për [[komunizëm|komunizmin]] nuk ishte aspak e nxitur nga motive ideologjike. Ndjeva nevojën të filloja nga një ‘tabula rasa’ dhe kështu e kisha përshkruar veten si anarkist [...]. Por mbi të gjitha, ndjeva se në atë moment ajo që kishte rëndësi ishte veprimi; dhe komunistët ishin forca më aktive dhe më e organizuar." </blockquote> Megjithatë, pikërisht përmes përvojës së atyre viteve në fshehtësi, ai do të vinte të admironte organizatën partizane komuniste, si dhe forcën e veçantë shpirtërore që e gjallëronte atë. Në një letër për mikun e tij [[Eugenio Scalfari]] ai do të thotë: <blockquote> "Jeta ime gjatë vitit të kaluar ka qenë një sërë ngjarjesh të ndryshme [...] Kam kaluar një seri të pakuptueshme rreziqesh dhe vështirësish; kam njohur burgimin dhe arratisjen, dhe kam qenë në prag të vdekjes disa herë. Por jam i lumtur me gjithçka që kam bërë, me pasurinë e përvojës që kam grumbulluar; madje, do të doja të kisha bërë më shumë." </blockquote> Më 17 mars 1945, kur [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|Aleatët]] ishin në [[Itali]], Calvino luajti një rol aktiv në [[Beteja e Bajardos|betejën e Bajardos]], një nga betejat e fundit partizane. Ai do ta rikthente këtë ngjarje në tregimin e shkurtër ''[[Memoria e një beteje]]'', të shkruar në vitin 1974. Emri i tij partizan ishte “Santiago”, sipas fshatit kuban ku kishte lindur 20 vjet më parë. Përvojat e tij si partizan formuan bazën e romanit të tij të parë, *[[Rruga drejt foleve të merimangës]]*, dhe të përmbledhjes me tregime të shkurtra *[[Korbi vjen i fundit]]*. Pavarësisht stilit neorealist të këtyre veprave të hershme, i cili ndryshonte ndjeshëm nga stili i Calvinos së pjekur dhe më vonë u braktis, disa elementë që do të karakterizonin veprën e tij të mëvonshme janë tashmë të pranishëm, megjithëse në formë embrionale, veçanërisht dimensioni fantastik dhe perspektiva narrative — në romanin e parë, e paraqitur përmes syve të një fëmije. === Vepra e tij në periudhën pas-luftës (1945–1958) === Pas [[Çlirimi i Italisë|Çlirimit]], ndërsa prirjet e tij anarkiste dhe libertariane mbetën të pranishme, ai zhvilloi një [[Weltanschauung|botëkuptim]] të gjerë dhe kompleks që nuk i nënshtrohej thjeshtëzimeve politike dhe sociale. Ai nuk e trajtoi ideologjinë [[komunizëm|komuniste]] nga një perspektivë thjesht kulturore apo filozofike, por si një zgjedhje të lidhur me nevojën për organizim politik dhe shoqëror në periudhën e pasluftës, me synimin për mbrojtjen e të drejtave, dinjitetit njerëzor dhe [[liri]]së. Në këtë frymë, ai iu bashkua [[Partia Komuniste Italiane|Partisë Komuniste Italiane]] dhe mori pjesë në aktivitetet e saj kulturore dhe politike, duke bashkëpunuar në revista dhe gazeta dhe duke kontribuar në debatin intelektual të së majtës italiane. Ai u regjistrua në Fakultetin e Arteve në [[Torino]], duke hyrë drejtpërdrejt në vitin e tretë falë legjislacionit pasluftës në favor të partizanëve dhe ish-luftëtarëve. Ai takoi [[Cesare Pavese]], i cili do të bëhej mentori i tij kulturor dhe personal, si dhe “lexuesi i parë” i veprave të tij. Ai shkroi *[[Angoscia in caserma]]* dhe filloi të kontribuojë në *[[Il Politecnico (revistë)|Il Politecnico]]*, një periodik i redaktuar nga [[Elio Vittorini]]. Midis viteve 1946 dhe 1947, ai shkroi *Campo di mine*, fitues i një konkursi letrar të organizuar nga ''[[L'Unità]]'', dhe një seri tregimesh të shkurtra që më vonë u mblodhën në *[[Ultimo viene il corvo]]*, të botuara në vitin 1949. Midis verës dhe 31 dhjetorit 1946, për të marrë pjesë në Çmimin Mondadori për një vepër të papublikuar, ai shkroi romanin e tij të parë *[[Rruga drejt foleve të merimangës]]* (*Il sentiero dei nidi di ragno*). Pas diplomimit në vitin 1947, me një tezë mbi [[Joseph Conrad]], ai filloi të punojë me [[Giulio Einaudi Editore]], duke menaxhuar zyrën e shtypit. Marrëdhënia e tij me shtëpinë botuese do të ishte qendrore në aktivitetin e Calvinos, me role të ndryshme dhe gjithnjë në rritje, deri në vitin 1961, kur u shndërrua në konsulencë editoriale të jashtme. Aktivitetet e tij kulturore u intensifikuan paralelisht me lidhjet personale. Në [[Romë]], ai frekuentonte [[Osteria Fratelli Menghi]], një vend i njohur për artistë dhe intelektualë midis viteve 1940 dhe 1970, ku takonte figura si [[Elio Vittorini|Vittorini]], [[Natalia Ginzburg]], [[Delio Cantimori]], [[Franco Venturi]], [[Norberto Bobbio]] dhe [[Felice Balbo]]. Ai kontribuoi në ''L'Unità'' dhe ''[[Rinascita (revistë)|Rinascita]]''. Në vitin 1949 u botua *[[Ultimo viene il corvo]]*, ndërsa *Il bianco veliero* mbeti i pabotuar. Ai shkroi komente politike, sociale dhe ese letrare për revista të ndryshme kulturore, përfshirë ''[[Officina (revistë letrare)|Officina]]'', ''[[Cultura e realtà]]'', ''[[Cinema Nuovo]]'', ''[[Botteghe Oscure (revistë)|Botteghe Oscure]]'', ''[[Paragone (revistë)|Paragone]]'', si dhe për ''Il Politecnico'' të Elio Vittorinit. Ai gjithashtu botoi tregime të shkurtra në këto revista, përfshirë *[[La formica argentina]]* dhe tekstet e para të *[[Marcovaldo]]*. Në prill të të njëjtit vit, ai mori pjesë në Kongresin e Partizanëve të Paqes në Paris, një ngjarje që më pas çoi në ndalimin e tij për të hyrë në Francë për disa vite (shih letrën për prindërit e tij të datës 13 prill 1949). Në gusht të vitit 1950, [[Cesare Pavese]] i dha fund jetës, duke e prekur thellë Calvinos, i cili e kishte konsideruar gjithmonë si mentor dhe mik të afërt. Ai ndjeu keqardhje të thellë që nuk kishte kuptuar më herët gjendjen e tij shpirtërore. Udhëtimet e tij sporadike u bënë më të shpeshta. Midis tetorit (kur babai i tij vdiq nga [[bronkit]]i më 25 tetor) dhe nëntorit 1951, ai vizitoi [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimin Sovjetik]], përvojë të cilën e përshkroi në *Ditar udhëtimi në Bashkimin Sovjetik*, për të cilin fitoi [[Çmimi Saint-Vincent]]. Ai shkroi romanet *[[Të rinjtë e Po-së]]* dhe pothuajse njëkohësisht *[[Viskonti i copëtuar]]*. Në verën e vitit 1952, ai shoqëroi korrespondentin e ''[[La Stampa]]'', Paolo Monelli, në Helsinki për [[Lojërat Olimpike Verore 1952]], duke shkruar artikuj për ''L'Unità''. Midis viteve 1953 dhe 1954, ai u përpoq të shkruante një roman të gjerë, *La collana della regina* (botuar si tregim i shkurtër në përmbledhjen *Prima che tu dica «Pronto»*), ndërkohë që punonte me përkushtim në një projekt të ri që e magjepste veçanërisht. Ky projekt ishte *[[Përralla italiane]]*, një ripunim dhe përmbledhje e [[përralla popullore|përrallave popullore]] të lashta italiane, e botuar në nëntor 1956. Nga viti 1955 deri në 1958, ai pati një marrëdhënie me aktoren [[Elsa De Giorgi]], bashkëshortja e [[Sandrino Contini Bonacossi]]. Një koleksion letrash midis tyre është ruajtur që nga viti 1994 në Koleksionin e Dorëshkrimeve të [[Pavia]]s dhe është botuar pjesërisht nga vetë De Giorgi, duke dëshmuar ndikimin e kësaj marrëdhënieje në zhvillimin intelektual dhe artistik të shkrimtarit. Korespondenca, e mbajtur e fshehtë për 25 vjet, është përshkruar nga studiuesja [[Maria Corti]] si “më e bukura e shekullit të 20-të italian”. Sa i përket [[angazhimi politik|angazhimit të tij politik]], vizioni i shoqërisë që ishte formuar me kalimin e viteve nuk e fshiu shpirtin e tij anarkist dhe libertarian; përkundrazi, e pasuroi dhe e përcaktoi atë, duke u reflektuar në ndërhyrjet e tij kritike pas [[Kongresi i 20-të i Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik|Kongresit të 20-të të PKBS-së]] në vitin 1956. Calvino shprehu mosmarrëveshje ndaj disa aspekteve të drejtimit që po merrte politika sovjetike, veçanërisht lidhur me lirinë e shprehjes dhe format demokratike, si dhe kritikoi disa tendenca të izolimit kulturor brenda [[Partia Komuniste Italiane|Partisë Komuniste Italiane]] dhe disa praktika të aparatit të saj organizativ. Ideja e një PCI-je të reformuar dhe të rinovuar, që e frymëzoi Calvino-n, lidhej me rryma të mendimit politik të afërta me [[Antonio Giolitti]]. Megjithatë, zhgënjimi u thellua disa muaj pas Kongresit, dhe mbështetja e tij për Partinë Komuniste të [[Palmiro Togliatti]]-t u dobësua pas ndërhyrjes së [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]] në shtypjen e [[Revolucioni Hungarez i vitit 1956|Revolucionit Hungarez]] dhe pas denoncimit nga [[Nikita Khrushchev]] të krimeve të [[Josef Stalin|Stalinit]]. Pas [[Ngjarjet e Poznanjit|ngjarjeve në Poznan]] dhe [[Revolucioni Hungarez i vitit 1956|atyre në Budapest]], Calvino vendosi të largohej nga Partia Komuniste Italiane. Më 1 gusht 1957, ai njoftoi zyrtarisht dorëheqjen e tij nga [[Partia Komuniste Italiane]] (PCI) në një letër drejtuar Komitetit Federal të Torinos, duke ndjekur shembullin e [[Antonio Giolitti]]. Ai kontribuonte shpesh në revistën për intelektualë disidentë *Città aperta*, duke theksuar se zhgënjimi i tij nga disa vendime të partisë nuk u shndërrua në apati, por mori formën e një kritike të saktë dhe konstruktive. Midis viteve 1957 dhe 1958, u formua grupi artistik dhe muzikor [[Cantacronache]], për të cilin Calvino kontribuoi duke shkruar tekstet e disa këngëve më të njohura (*Dove vola l'avvoltoio?*, *Oltre il ponte*, *Sul fiume verde Po*, *Canzone triste*), të gjitha me muzikë nga [[Sergio Liberovici]]. Ai gjithashtu shkroi libretin e operës *Banjina*, bazuar në një episod nga *Marcovaldo*. === Pjekuria artistike (1958–1985) === {{cquote| Ferri për të gjallët nuk është diçka që vjen përpara; nëse ekziston një i tillë, ai është ai që tashmë është këtu, ferri që ne e banojmë çdo ditë dhe që e krijojmë duke qenë së bashku. Ka dy mënyra për t’u shmangur nga vuajtja e tij. E para është e lehtë për shumëkënd: të pranohet ferri dhe të bëhesh pjesë e tij deri në atë pikë sa të mos e shohësh më. E dyta është e rrezikshme dhe kërkon vëmendje e mësim të vazhdueshëm: të kërkosh dhe të dish kush dhe çfarë, në mes të ferrit, nuk është ferr, dhe t’i japësh hapësirë e ta bësh të zgjasë. |Italo Calvino, ''[[Qytetet e padukshme]]'' (1972) }} Ai vazhdoi të shkruante dhe të udhëtonte, dhe themeloi revistën [[Il Menabò]] së bashku me Vittorini-n. Midis viteve 1958 dhe 1962, ai botoi *La gallina di reparto*, *La nuvola di smog* dhe antologjinë *I racconti*. Në vitin 1959, botoi romanin ''[[Il cavaliere inesistente]]'' dhe në nëntor nisi një udhëtim gjashtëmujor në qytetet kryesore të [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]], duke kaluar katër muaj në [[New York City|New York]], falë bursës së [[Fondacioni Ford|Fondacionit Ford]]. Kjo përvojë u bë bazë për tregimin e papublikuar *Un ottimista in America*. Eseja ''[[Sfida ndaj labirintit]]'' dhe tregimi ''[[Rruga për në San Giovanni]]'' u botuan në revistën *Il Menabò*. Ai gjithashtu shkroi për revistën [[Pioniere (revistë)|Pioniere]] nga viti 1959 deri në 1961. Veprat e tij kryesore të botuara aty ishin: *Sul verde fiume Po* (nr. 14, 1959), *Ultimo viene il corvo* (nr. 37, 1960) dhe *Il reggimento smarrito* (nr. 2, 1961); kjo e fundit u ribotua në revistën [[Il Pioniere dell'Unità]] (nr. 12, 1963). Në fillim të viteve 1960, reputacioni i tij ishte tashmë i konsoliduar. Ai ftohej shpesh për të mbajtur ligjërata dhe për të marrë pjesë në debate në të gjithë Evropën. Në ishullin [[Mallorca]], ai mori [[Çmimi Formentor|Çmimin Ndërkombëtar Formentor]]. Në vitin 1962, gjatë një serie takimesh letrare në [[Paris]], ai takoi gruan e tij të ardhshme, përkthyesen argjentinase me origjinë hebreje Esther Judith Singer (1925–2018), e njohur si “Chichita”, e cila punonte për organizata ndërkombëtare si [[UNESCO]] dhe [[IAEA]]. Në të njëjtën periudhë u shfaq [[Grupi '63]], një lëvizje letrare neo-avangarde, të cilën Calvino e ndoqi me interes, por pa ndarë plotësisht programin e saj estetik. Ai botoi tregimet *Dita e një punonjësi zgjedhor* dhe *Spekulimi me prona*, të përfshira në një projekt të papërfunduar mbi krizën e intelektualit në vitet 1950. Në mars të vitit 1963, ai mbajti një ligjëratë në [[Tripoli]] me titull *Natyra dhe historia në romanet e djeshme dhe të sotme*, në Institutin Kulturor Italian. Në vitin 1964 u botuan tregimet e para të ciklit *Cosmicomiche*: *La distanza della Luna*, *Sul far del giorno*, *Un segno nello spazio* dhe *Tutto in un punto*. Pak më vonë, ai botoi diptikun *La nuvola di smog* – *La formica argentina*. Në shkurt të vitit 1964, shkrimtari u kthye në Havana për t’u martuar me “Chichita”-n në një zyrë noteriale në [[Calle Obispo]]. Ai mori pjesë në jurinë e Çmimit Casa de las Américas, ku takoi komandantin [[Ernesto Che Guevara]]. Pas kthimit në Itali në fund të shkurtit 1964, ai u vendos midis [[Torino]]s dhe [[Romë]]s me bashkëshorten dhe djalin e saj, Marcello Weil, duke vazhduar punën si këshilltar për [[Giulio Einaudi Editore|Einaudi]] dhe duke ndihmuar në themelimin e Shoqatës së Miqësisë Italo-Kubaneze. Më 18 prill 1965, vajza e tij Giovanna Calvino lindi në Romë (ajo më vonë do të diplomohej në [[New York City|New York]], ku u vendos për të jetuar). Më 12 shkurt 1966, vdiq miku i tij [[Elio Vittorini]]; Calvino i kushtoi esenë *Vittorini: progettazione e letteratura*. Në këtë tekst, ai trajton figurën e një intelektuali të hapur dhe racional, në kundërshtim me pesimizmin letrar të kohës, të lidhur me ndjenjën e krizës kulturore. Pas vdekjes së Vittorini-t, shkrimtari kaloi një periudhë reflektimi dhe tërheqjeje nga jeta publike. Në verën e vitit 1967, ai u vendos në [[Paris]] së bashku me familjen, në Square de Châtillon. Fillimisht planifikoi të qëndronte pesë vjet, por qëndrimi zgjati deri në vitin 1980. Në Paris, ai mori pjesë në debatin kulturor francez dhe u lidh me intelektualë si [[Georges Perec]], [[François Le Lionnais]], [[Jacques Roubaud]], [[Paul Fournel]] dhe [[Raymond Queneau]], duke u bërë pjesë e grupit [[OuLiPo]]. Ai përktheu *Lulëkuqet e kaltërta* të Queneau-së, dhe në këtë periudhë zhvilloi më tej interesin për strukturat narrative humoristike dhe për lojërat kombinatoriale. Rezultatet e kësaj faze u shfaqën në koleksionet *[[Le cosmicomiche]]* dhe *[[Ti con zero]]*, ky i fundit fitues i [[Premio Viareggio]], të cilin Calvino e refuzoi në atë kohë. Ai gjithashtu punoi në antologjinë shkollore *La lettura* dhe, së bashku me Guido Neri, [[Gianni Celati]] dhe të tjerë, mori pjesë në projekte për një revistë kulturore me qarkullim të gjerë. Ndërkohë, në tetor 1967, miku i tij [[Ernesto Che Guevara]] u vra në Bolivi. Më 15 tetor 1967, Calvino shkroi një artikull në kujtim të tij, i botuar më pas në revistën *Casa de las Américas* dhe në Itali vetëm në vitin 1998. Midis viteve 1969 dhe 1973, ai vazhdoi punën letrare duke botuar ese dhe tregime në revista të ndryshme. Në këtë periudhë u shfaqën tekste si *Kështjella e Fatit të Kryqëzuar* dhe esetë *Vëzhgimi dhe Përshkrimi* dhe *Një problem për t’u zgjidhur*, të botuara në edicione të ndryshme të *La lettura*. Në vitin 1971, ai shkroi ''[[Gli amori difficili]]'' për serinë "[[Centopagine]]" të Einaudi-t. Në vitin 1972, ai fitoi [[Çmimi Feltrinelli]], i akorduar nga [[Accademia Nazionale dei Lincei]], ai publikoi ''[[Qytetet e padukshme]]'', i cili ishte finalist për Çmimin e 23-të [[Pozzale]] për letërsi në vitin 1974. Atë vit nisi gjithashtu një bashkëpunim me ''[[Corriere della Sera]]'', i cili zgjati deri në vitin 1979, kur ai nisi serinë e tregimeve për zotin Palomar. Ai botoi dy vepra autobiografike: e para, ''[[Memuar i një beteje]]'', përkujton përvojën e tij të ashpër, por thellësisht njerëzore, si partizan; tjetra, ''[[Autobiografia di uno spettatore]]'', që ofron perspektivën unike të Calvinos mbi kinemanë, u bë parathënia e ''[[Quattro film]]'' të [[Federico Fellini]]. Gjatë këtyre viteve, ai ndërtoi vilën e tij në [[Roccamare]], pranë [[Castiglione della Pescaia]], ku do të kalonte çdo verë të mëvonshme të jetës së tij. Në vitin 1974, ai shkroi dy skenarë për serinë radiore ''[[Bisedat e Pamundura]]'' (''Montezuma'' dhe ''Njeriu Neandertal''). Në vitin 1975, ai nisi një periudhë tjetër udhëtimesh intensive. Në gjysmën e dytë të majit, ai ishte në [[Iran]] ku, në emër të [[RAI]], mbikëqyri prodhimin e një programi radiofonik, ''Le città della Persia''. Vitin e ardhshëm ai udhëtoi në SHBA, në [[Meksikë]] me Chichita, dhe në nëntor në [[Japoni]], për një seri takimesh dhe ligjëratash. ''[[Mr Palomar in Japan]]'', një tregim i shkurtër që ai botoi në faqet e ''Corriere della Sera'', u frymëzua nga ato udhëtime. Në [[Vjenë]], më 8 janar 1976, ai u nderua me një çmim të rëndësishëm letrar evropian nga [[Ministria e Arsimit e Austrisë]], ''[[Çmimi Shtetëror Austriak për Letërsinë Evropiane|Staatspreis für Europäische Literatur]].'' Më 12 janar 1979, një vit pas vdekjes së nënës së tyre, Italo dhe Floriano dhuruan bibliotekën familjare në Bibliotekën Publike të Sanremos, duke krijuar “Koleksionin Mario Calvino dhe Eva Mameli Calvino”. Në të njëjtin vit, 1979, ai botoi ''[[If on a Winter's Night a Traveller]]'' dhe filloi të shkruante për gazetën ''[[La Repubblica (newspaper)|La Repubblica]]''. Ai i dha një fund thuajse të plotë komenteve të tij politike dhe sociale me artikullin e hidhur ''Përralla e ndershmërisë në vendin e të korruptuarve'', të botuar vitin e ardhshëm në gazetën e redaktuar nga [[Eugenio Scalfari]]. Në vitin 1980, Calvino, pasi u kthye në Romë me familjen e tij në një shtëpi me tarracë pranë [[Panteonit (Romë)|Panteonit]] në Piazza Campo Marzio, po eksploronte kufirin midis letërsisë dhe shkencës, i frymëzuar nga miku i tij francez [[Raymond Queneau]]. Ai redaktoi veprën e Queneau-së ''[[Segni cifre e lettere]]'' dhe përktheu ''[[Piccola cosmogonia portatile]]'', duke shkruar gjithashtu një udhëzues për të. Në vitin 1981 iu akordua [[Legjioni i Nderit]] dhe në të njëjtin vit kryesoi jurinë e [[38-të Festivalit Ndërkombëtar të Filmit në Venedik]]. Me kërkesë të Adam Pollock, ai kompozoi një tekst kombinator për ''[[Singspiel]]''-in e papërfunduar të [[Mozart]]-it, ''[[Zaide]]''. Në vitin 1983, ''[[Palomar (roman)|Palomar]]'' u botua nga Einaudi. Ai redaktoi gjithashtu hyrjen e ''Amerikës'' të [[Franz Kafka]]. Për shkak të krizës financiare të Einaudi-t, në vitin 1984 botoi ''[[Collezione di sabbia]]'' dhe ''[[Cosmicomiche vecchie e nuove]]'' me [[Garzanti]]. Në të njëjtin vit, ai udhëtoi në Argjentinë me gruan e tij, me ftesë të Panairit Ndërkombëtar të Librit në [[Buenos Aires]], ku takoi edhe presidentin [[Raúl Alfonsín]]. Në verën e vitit 1985, Calvino punoi në një seri ligjëratash (''[[Lezioni americane]]'', të botuara pas vdekjes), që duhej t’i mbante në [[Universiteti i Harvardit]]. === Vdekja === Më 6 shtator 1985, në moshën 61-vjeçare, Calvino pësoi një [[goditje cerebrale]] në vilën e tij në pyllin pishor toskan të [[Roccamare]], pranë [[Castiglione della Pescaia]], ku po kalonte pushimet ndërsa përgatitej për ligjëratat që do të mbante në Shtetet e Bashkuara. Fillimisht u shtrua në [[Spitali Misericordia (Grosseto)|Spitalin Misericordia në Grosseto]], por më pas u transferua në Spitalin Santa Maria della Scala në [[Siena]] për shkak të gjendjes së rëndë, ku iu nënshtrua një operacioni në tru. Pas disa ditësh në gjendje të pjesshme vetëdijeje, gjendja e tij u përkeqësua dhe ai vdiq më 19 shtator 1985 nga një [[hemorragji cerebrale]] e papritur. Italo Calvino u varros në varrezat e kopshtit të Castiglione della Pescaia. Pas vdekjes së tij u botuan edhe vepra të përgatitura nga bashkëpunëtorët dhe bashkëshortja e tij Esther “Chichita” Singer, përfshirë ''[[Lezioni americane]]'', ''[[Sotto il sole giaguaro]]'', ''[[La strada di San Giovanni]]'' dhe ''[[Prima che tu dica pronto]]''. == Poetikë == Në fazën e hershme të karrierës së tij, e cila mund të vendoset brenda lëvizjes [[Neorealizmi (letërsi)|neorealiste]], Calvino shkroi romanin ''[[Il sentiero dei nidi di ragno]]'' dhe tregime të shumta të shkurtra të mbledhura në vëllimin ''[[Ultimo viene il corvo]]''. Në këto vepra, Calvino demonstron një aftësi të qartë për të përshkruar realitetin, duke kombinuar angazhimin politik dhe letërsinë në një mënyrë të drejtpërdrejtë dhe të lehtë. Në këto tekste, shkrimtari ligurian adopton një pikëpamje objektive për të rrëfyer historitë e përvojës së tij si partizan, përmes së cilës kujtimet e tij bëhen një mënyrë për të kuptuar botën. Në ''Il sentiero dei nidi di ragno'', ngjarja rrëfehet nga këndi i Pin-it, një fëmijë dhe protagonisti i romanit. Kjo kërkim për objektivitet, megjithatë, nuk bie kurrë në kronikë të thjeshtë: dimensioni mitik dhe përrallor është gjithmonë i pranishëm, duke i lejuar Calvinos të ofrojë një vështrim të realitetit si në formë ëndrre. Është pikërisht me këtë vepër që Calvino nis procesin e ndarjes së niveleve interpretuese që karakterizon veprën e tij: nga njëra anë, niveli narrativ, i thjeshtë dhe i aksesueshëm për të gjithë lexuesit; nga ana tjetër, niveli më i thellë, i dallueshëm vetëm nga lexuesit më të vëmendshëm. Kjo zgjedhje u bë fillimisht mbi baza ideologjike të qarta; më vonë, me përzierjen e formave elitare dhe popullore, Calvino ruajti teknikën e shumë-shtresimit të kuptimeve në tekst. === Periudha Fantastike === [[Skeda:Lettere a Sciascia 05.jpg|parapamje|djathtas|Letër nga Calvino për Sciascia]] Gjatë kësaj periudhe, vepra e Calvinos zhvendoset gjithnjë e më shumë drejt një eksplorimi formal të narracionit, ku struktura e tekstit dhe mundësitë e kombinimit gjuhësor bëhen po aq të rëndësishme sa edhe përmbajtja. Me ciklin e tregimeve ''[[Le cosmicomiche]]'', ai krijon një univers narrativ që ndërthur shkencën, mitin dhe humorin, duke e transformuar teorinë kozmologjike në material letrar. Narratori, shpesh i identifikuar me figurën e ''Qfwfq'', rrëfen ngjarje që shtrihen nga lindja e universit deri te transformimet më të vogla të materies, duke i dhënë një ton njëkohësisht ironik dhe filozofik. Në vijim, me përmbledhjen ''[[Ti con zero]]'', Calvino thellon më tej interesin e tij për strukturat logjike dhe matematikore të tregimit. Tekstet e kësaj faze karakterizohen nga një tendencë drejt abstraksionit dhe një kërkim i vazhdueshëm për modele narrative që mund të gjenerojnë kuptime të shumta. Bashkëpunimi i tij me grupin [[OuLiPo]] (''Ouvroir de littérature potentielle'') u bë vendimtar për zhvillimin e kësaj poetike. Brenda këtij rrethi, Calvino u njoh me autorë si [[Raymond Queneau]] dhe [[Georges Perec]], të cilët ndikuan në konceptimin e letërsisë si një sistem rregullash dhe mundësish të paracaktuara. Ky interes për kombinatorikën narrative kulmon në veprën ''[[Il castello dei destini incrociati]]'', ku historia ndërtohet përmes një grupi kartash tarot. Personazhet nuk flasin, por tregojnë historitë e tyre përmes renditjes së simboleve, duke krijuar një strukturë narrative të hapur dhe shumëinterpretueshme. Në këtë kontekst, Calvino zhvillon idenë e letërsisë si një "makinë gjeneruese kuptimesh", ku lexuesi bëhet bashkëkrijues i tekstit. Kjo qasje shënon një largim të qartë nga realizmi dhe nga format tradicionale të romanit. Në vitet 1970, kjo prirje vazhdon me projektin e ''[[Qytetet e padukshme]]'', një seri përshkrimesh të qyteteve imagjinare të rrëfyera nga Marco Polo për perandorin [[Kublai Khan]]. Vepra është ndërtuar mbi variacione të kufizuara temash, duke eksploruar marrëdhënien midis gjuhës, hapësirës dhe imagjinatës. Në këtë libër, qyteti bëhet metaforë e gjendjes njerëzore: një strukturë e brishtë dhe e shumëfishtë, ku realiteti dhe projekcioni psikologjik ndërthuren pa një kufi të qartë. Në fund të kësaj periudhe, me ''[[Palomar (roman)|Palomar]]'', Calvino arrin një formë më të qetë dhe reflektuese të shkrimit. Protagonisti, zoti Palomar, vëzhgon botën në mënyrë sistematike, duke u përpjekur të kuptojë realitetin përmes analizës së detajeve të vogla. Megjithatë, çdo përpjekje për siguri përfundon në pasiguri interpretative. Kjo vepër shpesh konsiderohet si përmbledhje e kërkimeve të tij të mëparshme: midis saktësisë shkencore, dyshimit filozofik dhe imagjinatës letrare. === Qasja kombinatoriale === Rreth viteve 1960, Calvino zhvilloi një qasje të re ndaj letërsisë, duke e konceptuar atë gjithnjë e më shumë si një konstruksion artificial dhe si një [[lojë kombinatoriale letrare|lojë kombinatoriale]]. Në këtë perspektivë, rëndësi të veçantë merr vetë struktura e rrëfimit, e cila bëhet e dukshme për lexuesin si pjesë e procesit interpretativ. Letërsia kuptohet si një mekanizëm që gjeneron kuptime përmes kombinimit të elementeve gjuhësore. Ky konceptim u ndikua nga disa rryma dhe autorë bashkëkohorë, përfshirë [[Strukturalizmi (filozofi)|strukturalizmin]], [[semiotikë|semiotikën]], ligjëratat e [[Roland Barthes]] mbi ''ars combinatoria'', si dhe veprimtarinë e grupit [[OuLiPo]] të udhëhequr nga [[Raymond Queneau]]. Një ndikim të rëndësishëm patën gjithashtu shkrimtarë si [[Jorge Luis Borges]] dhe [[Laurence Sterne]], veçanërisht romani ''[[Tristram Shandy]]'', të cilin Calvino e konsideronte një pararendës të romanit eksperimental modern. Në ligjëratën e vitit 1967 ''Kibernetika dhe fantazmat'', Calvino artikuloi idenë e letërsisë si një sistem formal i bazuar në kombinime të mundshme të elementeve narrative. Një nga realizimet e para të kësaj qasjeje është ''[[Il castello dei destini incrociati]]'' (1969), i zgjeruar më vonë në versionin e vitit 1973. Në këtë vepër, një grup personazhesh që kanë humbur aftësinë për të folur komunikojnë përmes kartave të [[tarot]]it. Çdo kartë funksionon si një njësi shenjore me kuptime të shumëfishta, kuptimi i së cilës varet nga renditja dhe konteksti. Në këtë mënyrë, teksti ndërtohet si një sistem narrativ i bazuar në kombinime të kufizuara elementesh, duke reflektuar mbi vetë mekanizmat e rrëfimit. Në këtë kuptim, Calvino synon të zbulojë strukturat themelore të narracionit dhe marrëdhënien midis gjuhës, rastësisë dhe kuptimit, duke e bërë romanin një reflektim mbi vetveten. Kjo lojë me fjalë është gjithashtu qendrore në romanin e mëvonshëm të shkrimtarit, ''[[Qytetet e padukshme]]'' (1972), një ripunim i lirë i ''[[Il Milione]]'' të [[Marco Polo]]-s, në të cilin tregtari venecian i përshkruan qytetet e perandorisë së [[Kublai Khan]]-it. Këto qytete, megjithatë, ekzistojnë vetëm në imagjinatën e Marco Polo-s; ato jetojnë vetëm brenda fjalëve të tij. Për Calvino-n, rrëfimi mund të krijojë botë, por nuk mund të shkatërrojë “ferrin e të gjallëve” që na rrethon; për ta luftuar atë, siç sugjerohet në përfundimin e romanit, njeriu mund vetëm të dallojë dhe të vlerësojë atë që nuk është ferr. Në ''Qytetet e padukshme'', shfaqja e mekanizmave kombinatorë të rrëfimit bëhet edhe më e qartë se në ''Kështjella e fatit të kryqëzuar'', pjesërisht falë strukturës së romanit, i ndarë në tekste të shkurtra të vendosura brenda një kornize narrative. Vepra përbëhet nga nëntë kapituj, të cilët përfshijnë dialogun midis [[Kublai Khan]]-it dhe Marco Polo-s. Brenda tyre paraqiten përshkrimet e pesëdhjetë e pesë qyteteve, të organizuara sipas grupeve tematike. Kjo ndërtim i ndërlikuar arkitektonik synon të nxisë reflektim mbi mënyrat e kompozimit letrar: në këtë kuptim, ''Qytetet e padukshme'' është një roman fort [[metanarrativ|metatekstual]], pasi e vë në diskutim vetveten dhe funksionimin e fiksionit në përgjithësi. Vepra më metanarrative e Calvinos konsiderohet zakonisht ''[[Nëse një natë dimri një udhëtar]]'' (1979). Në këtë roman, më shumë se në çdo vepër tjetër, Calvino ekspozon mekanizmat e narracionit, duke reflektuar mbi aktin e shkrimit dhe marrëdhënien midis autorit dhe lexuesit. Dhjetë fillimet e romaneve që përbëjnë librin korrespondojnë me stile të ndryshme narrative. Përmes kësaj loje stilistike, Calvino ilustron format dhe kodet e romanit modern, nga neo-realizmi te fantastikja dhe surrealja. Struktura e veprës është e frymëzuar nga ''[[Një mijë e një net]]'', brenda së cilës autori ndërthur ndikime nga letërsia bashkëkohore. == Në kujtim të tij == [[Skeda:Tomba di Italo Calvino nel cimitero di Castiglione della Pescaia.JPG|parapamje|djathtas|Varri i Italo Calvinos në varrezat e Castiglione della Pescaia]] Në fund të vitit 1985, pak pas vdekjes së tij, një grup miqsh dhe intelektualësh, përfshirë [[Natalia Ginzburg]], [[Norberto Bobbio]], [[Lalla Romano]], [[Cesare Segre]] dhe [[Massimo Mila]], themeluan [[Çmimi Italo Calvino|Çmimin Italo Calvino]] në kujtim të tij. I dedikuar veprave të para letrare, çmimi është konsoliduar me kalimin e viteve si një nga më të rëndësishmit në Itali për autorët e papublikuar. Në vitin 1995, në dhjetëvjetorin e vdekjes së tij, vajza e tij Giovanna Calvino u kontaktua nga autoritetet kubane me qëllim vendosjen e një pllake përkujtimore në vendlindjen e shkrimtarit, në Kopshtin Botanik të [[Santiago de las Vegas]], në periferi të Havanasë. Në këtë rast u krijua në Kubë komiteti “Pro-Fondazione Calvino”. Në vitin 1996, ky institucion nisi [[Çmimi Letrar Italo Calvino (Kubë)|Çmimin Letrar Italo Calvino (Kubë)]], i dedikuar talenteve të reja kubane në fushat e teatrit, poezisë, prozës dhe eseistikës. Të dy çmimet (në Itali dhe në Kubë) vazhdojnë të ekzistojnë edhe sot. Në vitin 2000, dhe përsëri në 2003 me rastin e 80-vjetorit të lindjes së tij, në [[Castillo del Morro (Havana)]] u organizua një ekspozitë fotografike dygjuhëshe (italisht-spanjisht) e dedikuar jetës së Italo Calvinos. Në vitin 2013, Kuba shpalli “Vit të Italo Calvinos” për të shënuar 90-vjetorin e lindjes së tij. == Vepra == === Romane === * ''[[Rruga drejt foleve të merimangës]]'', Torino, Einaudi, 1947. * ''[[Viskonti i copëtuar]]'', Torino, Einaudi, 1952. * ''[[Baroni në Pemë]]'', Torino, Einaudi, 1957, [[Çmimi Viareggio]] * ''[[La speculazione edilizia]]'', Torino, Einaudi, 1958. * ''[[Kalorësi i Nuk-Ekzistueshëm]]'', Torino, Einaudi, 1959. * ''[[Parardhësit Tanë]]'' (''Kalorësi i Nuk-Ekzistueshëm''; ''Viskonti i Copëtuar''; ''Baroni në Pemë''), Torino, Einaudi, 1960. * ''[[Dita e një zyrtari zgjedhor]]'', Torino, Einaudi, 1963. * ''[[Qytetet e padukshme]]'', Torino, Einaudi, 1972. * ''[[Kështjella e Fatit të Kryqëzuar]]'', Torino, Einaudi, 1973 (përfshin gjithashtu ''Krogu i Fatit të Kryqëzuar'', i shtuar nga autori për këtë botim). * ''[[Nëse një udhëtar në një natë dimri]]'', Torino, Einaudi, 1979. * ''[[Palomar (roman)|Palomar]]'', Torino, Einaudi, 1983. === Koleksione tregimesh të shkurtra === * ''[[The Raven Comes Last]]'', Torino, Einaudi, 1949. * ''[[Molli Argjentinas]]'', në ''[[Botteghe Oscure (periodik)|Botteghe Oscure]]'', nr. 10, 1952. * ''[[Hyrja në Luftë]]'', Torino, Einaudi, 1954. * ''[[Përralla italiane]]'', mbledhur nga tradita popullore gjatë njëqind viteve të fundit dhe transkriptuar në italishten standarde nga dialekte të ndryshme nga I. Calvino, Torino, Einaudi, 1956. * ''[[Të rinjtë e Po-së]]'', në ''[[Officina (revistë letrare)|Officina]]'', janar 1957–prill 1958. * ''[[Tregimet (Calvino)|Tregimet]]'', Torino, Einaudi, 1958. * ''[[Qetësia e Madhe e Antileve]]'', në ''Città aperta'', nr. 4–5, 25 korrik 1957. * ''[[Marcovaldo, ose Stinët në qytet]]'', Torino, Einaudi, 1963. * ''[[Reja e smogut]] dhe [[Molli argjentinas]]'', Torino, Einaudi, 1965. * ''[[Kosmikomiket]]'', Torino, Einaudi, 1965. * ''[[Ti con zero]]'', Torino, Einaudi, 1967. * ''[[Kujtesa e botës dhe tregime të tjera kozmikomike]]'', Milano, Club degli Editori, 1968. * ''[[Dashuri të vështira]]'', Torino, Einaudi, 1970. * ''[[Cosmicomikë të Vjetra dhe të Reja]]'', Milano, Garzanti, 1984. * ''[[Nën Diellin Jaguar]]'', Milano, Garzanti, 1986. * ''Flirtim përpara luftës'' (1946): tregim i shkurtër i papublikuar që u shfaq në shtojcën kulturore ''Robinson'' (La Repubblica), nr. 180, 16 maj 2020; i botuar në ''Rruga drejt foleve të merimangës'', Mondadori, 2020. * ''Teatri i Ventilatorëve'', me skica nga [[Mario Scialoja]], redaktuar nga Mario Barenghi, Milano, Mondadori, 2023. * ''Një Zot në pishën e mollës. Tregime dhe përralla nga vitet 1940'', redaktuar nga Bruno Falcetto, Milano, Mondadori, 2023. === Ese === * ''[[Kujtimet e një udhëtimi në BS nga Italo Calvino]]'', 21 artikuj të botuar në ''[[l'Unità]]'', 3 shkurt – 15 mars 1952. * ''Vittorini. Projektimi dhe Letërsia'', në ''[[Il Menabò]]'', nr. 10, 1967; më vonë botuar në Milano nga All'insegna del pesce d'oro, 1968. * ''[[Shënime mbi Fiksionin si një Proces Kombinatorial]]'', në ''Nuova Corrente'', nr. 46–47, 1968. * ''[[Tarocchi. The Visconti Deck of Bergamo and New York]]'', Parma, Ricci, 1969. * ''[[Orlando Furioso nga Ludovico Ariosto siç tregohet nga Italo Calvino]]'', me një përzgjedhje nga poema, Torino, Einaudi, 1970. * ''Tradita Popullore në Përralla'', në ''Historia e Italisë'', vëll. 2, ''Dokumentet'', Torino, Einaudi, 1973. * ''[[Autobiografia e një Shikuesi]]'', në Federico Fellini, ''Katër Filma'', Torino, Einaudi, 1974. * ''[[Një Gur Mbi. Diskurse mbi Letërsinë dhe Shoqërinë]]'', Torino, Einaudi, 1980. * ''[[Koleksion Rëre]]'', Milano, Garzanti, 1984. * ''[[Mësime Amerikane. Gjashtë Propozime për Mileniumin e Ardhshëm]]'', Milano, Garzanti, 1988. * ''[[Për Përrallën]]'', redaktuar nga [[Mario Lavagetto]], Torino, Einaudi, 1988. * ''[[Rruga për në San Xhovani]]'', Milano, Mondadori, 1990. * ''[[Pse të lexojmë klasikët]]'', Milano, Mondadori, 1991. * ''[[Para se të thuash 'Përshëndetje']]'', Milano, Mondadori, 1993. * ''[[Eremita a Parigi]]. Faqe autobiografike'', Milano, Mondadori, 1994. * ''[[Bota e Shkruar dhe Bota e Pashkruar]]'', redaktuar nga Mario Barenghi, Milano, Mondadori, 2002. * ''[[Libri i Brendshëmve]]'', redaktuar nga Chiara Ferrero, Torino, Einaudi, 2003. * ''An Optimist in America, 1959–1960'', Milano, Mondadori, 2014. * ''Parathënie për Shekspirin'', redaktuar nga Luca Baranelli dhe Tommaso Munari, Torino, Einaudi, 2020. * ''Nga përralla te romani. Letërsia siç e tregon Italo Calvino'', Milano, Mondadori, 2021. * ''Looking. Drawing, cinema, photography, art, landscape, visions and collections'', Milano, Mondadori, 2023. * ''Il sorpasso'', redaktuar nga Stefano Campagnolo, Milano, Mondadori, 2024. * ''Scritti su Pavese'', Milano, Mondadori, 2025. === Biseda === * ''U linda në Amerikë... Intervista 1951–1985'', redaktuar nga Luca Baranelli, me një parathënie nga Mario Barenghi, seria La rosa, Milano, Mondadori, 2012, ISBN 978-88-046-2117-1; me shtesën e një interviste me [[William Weaver]], seria Oscar Moderni. Baobab, Milano, Mondadori, 2022, ISBN 978-88-047-5234-9. === Koleksione === * ''Romane dhe Tregime të Shkurtra'', redaktuar nga Claudio Milanini, seria [[I Meridiani]], Mondadori, 1991–1994. ** Vëll. I, redaktuar nga Mario Barenghi dhe Bruno Falcetto, me një parathënie nga [[Jean Starobinski]] dhe një hyrje nga Claudio Milanini, Milano, I Meridiani Mondadori, 1991. [përmban: ''Rruga drejt foleve të merimangës''; ''Korbja vjen e fundit''; ''Viskonti i copëtuar''; ''Mollija argjentinase''; ''Hyrja në luftë''; ''Baroni në pemë''; ''Spekulimi me ndërtesa''; ''Reja e smogut''; ''Kavalieri i Nuk-Ekzistueshëm''; ''Marcovaldo, ose Stinët në Qytet''; Parathënie dhe shënime të autorit] ** Vëll. II, redaktuar nga Mario Barenghi dhe Bruno Falcetto, parathënie nga Claudio Milanini, Milano, Mondadori, 1992. [përmban: ''Një ditë e Poll-Clark''; ''Cosmicomics''; ''Ti con zero''; ''Qytetet e padukshme''; ''Kështjella e fatit të kryqëzuar''; ''Nëse një udhëtar në një natë dimri''; ''Palomar''; nga ''Tregimet e shkurtra'' (seksioni ''Idiljet e vështira''); nga ''Dashuritë e vështira''; nga ''Kujtesa e botës dhe Cosmicomics të tjerë''; nga ''Cosmicomics të Vjetër dhe të Rinj''; Parathënie dhe shënime të autorit] ** Vëll. III, ''Tregime të Shpërndara dhe Vepra të Tjera Fiktive'', redaktuar nga Mario Barenghi dhe Bruno Falcetto, me një hyrje nga Claudio Milanini, Milano, Mondadori, 1994. [përmban: Tregime-kujtime për ''Passaggi obbligati''; Kujtime të tjera, rrëfime të tjera; Kapituj për ''Dialogë historikë''; Tregime të ndryshme dhe apologji; Poema dhe shpikje oulipiane; Tregime për fëmijë; Shikim i vizatimeve dhe pikturave; Prose teatrore, trajtime dhe skenarë; Tekste për muzikë; Tregime të shkurtra të hershme; Tregime të përjashtuara nga ''Tregimet''; Projektet e romaneve; Skica, rishkrime, përkthime] * ''Ese 1945–1985'', redaktuar nga Mario Barenghi, 2 vëllime, Koleksioni I Meridiani, Milano, Mondadori, 1995. [përmban: ''Një gur lart''; ''Mbledhje rëre''; ''Mësime amerikane''; Tregimtarë, poetë, eseistë; Diskurse të tjera mbi letërsinë dhe shoqërinë; Imazhe dhe teori; Shkrime mbi politikën dhe zakonet shoqërore; Përshkrime dhe reportazhe; Faqe autobiografike] * ''Letra 1940–1985'', redaktuar nga Luca Baranelli, me një hyrje nga Claudio Milanini, Koleksioni I Meridiani, Milano, Mondadori, 2000. === Vepra të redaktuara === * Revista ''[[Il Menabò]]'' (1959–1966) * [[Cesare Pavese]], ''Poema të botuara dhe të pabotuara'', Torino, Einaudi, 1962. * Cesare Pavese, ''Letra 1924–1950'', Vëll. II, ''Letra 1945–1950'', Torino, Einaudi, 1966. * [[Charles Fourier]], ''Teoria e Katër Lëvizjeve, Bota e Re e Dashurisë dhe Shkrime të Tjera mbi Punën, Arsimin dhe Arkitekturën në Shoqërinë e Harmonisë'', Torino, Einaudi, 1971. * Seria "[[Centopagine]]" e Einaudi-t (1971–1985) * [[Silvina Ocampo]], ''Porfiria'', Torino, Einaudi, 1973. * [[Tommaso Landolfi]], ''[[Faqet më të mira të Tommaso Landolfi]]'', Milano, Rizzoli, 1982. * ''Tregime Fantastike të Shekullit të Nëntëmbëdhjetë'', 2 vëllime, Milano, A. Mondadori, 1983. === Korespondenca === * ''Librat e Të Tjerëve, Letra 1947–1981'', redaktuar nga [[Giovanni Tesio]], me një shënim nga [[Carlo Fruttero]], seria Supercoralli, Torino, Einaudi, 1991, ISBN 978-88-061-2405-2; botim i ri i rishikuar, me parathënie, shënime në tekst dhe redaktuar nga Giovanni Tesio, seria Oscar Cult, Milano, Mondadori, 2022, ISBN 978-88-047-4891-5. * ''Letra 1940–1985'', redaktuar nga Luca Baranelli, parathënie nga Claudio Milanini, seria I Meridiani, Milano, Mondadori, 2000, ISBN 978-88-044-7901-7. * I. Calvino – [[Leonardo Sciascia]], ''Iluminizmi im dhe ai juaj. Korrespondenca 1953–1985'', Oscar Moderni, Mondadori, Milano, 2023, ISBN 978-88-047-5659-0 * ''Letra për Chichita 1962–1963'', redaktuar nga Giovanna Calvino, Oscar Moderni, Mondadori, Milano, 2023, ISBN 978-88-047-8495-1 * I. Calvino – [[Tullio Pericoli]], ''Vjedhje e mjeshtëftë'', Henry Beyle, Milano, 2025, ISBN 978-88-320-9487-9 === Përkthime === * Raymond Queneau, ''Lulëkuqet e Kaltëra'', Einaudi, Torino, 1967 * Raymond Queneau, ''Kënga e polistireneve'', Scheiwiller, Milano, 1985 === Të tjera === Oscar Grandi classici series nr. 91, Mondadori, 2003, ISBN 978-88-045-2108-2; Oscar Baobab. Moderni series, Mondadori, 2022, ISBN 978-88-047-6616-2. === Opera === * ''[[La panchina (opera)|La panchina. Një operë në një akt]]'', muzikë nga [[Sergio Liberovici]], Torino, Toso, 1956. * ''[[La vera storia]]'', muzikë nga [[Luciano Berio]], Milano, Edizioni del Teatro alla Scala, 1982. * ''[[Un re in ascolto]]'', muzikë nga [[Luciano Berio]], Milano, Universal Edition, 1983. === Këngë === * ''Dove vola l'avvoltoio?'' * ''Mjeshtri i Botës'' * ''[[Përtej Urës (këngë)|Përtej Urës]]'' * ''Këngë e trishtë'' * ''Il sentiero'' Të gjitha këngët u kompozuan nga [[Sergio Liberovici]]. Disa janë incizuar nga [[Modena City Ramblers]] dhe nga [[Grazia Di Michele]]. == Filmografi == Calvino ka shkruar historinë ose skenarin për disa filma, ndërsa të tjerë janë përshtatur nga veprat e tij dhe disa i janë kushtuar atij: * Ideja themelore për ''[[I soliti ignoti]]'' (1958) nga [[Mario Monicelli]] bazohet në tregimin e shkurtër ''Furto in una pasticceria'', i përfshirë në ''[[Ultimo viene il corvo]]'' * ''[[L'amore difficile]]'', episodi ''L'avventura di un soldato'', me regji nga [[Nino Manfredi]] (1962), me skenar nga [[Fabio Carpi]], Nino Manfredi, [[Giuseppe Orlandini]] dhe [[Ettore Scola]] * ''[[Boccaccio '70]]'', episodi ''Renzo dhe Luciana'', bazuar në ''Aventurën e dy të sapomartuarve'', me regji nga [[Mario Monicelli]] (1962). Shkruar nga vetë Calvino së bashku me [[Giovanni Arpino]], [[Suso Cecchi D'Amico]] dhe [[Mario Monicelli]], episodi u hoq nga versioni i shfaqur në [[Festivalin e Filmit në Kanë]] dhe më pas u shpërnda jashtë vendit për të shkurtuar kohëzgjatjen e filmit. * ''[[Ti-Koyo and His Shark]]'' (''Tiko and the Shark''), me regji nga [[Folco Quilici]] (1964), i frymëzuar gjithashtu nga romani ''Ti-Koyo et son requin'' nga [[Clement Richter]] * ''[[America, Land of God]]'', me regji nga [[Luigi Vanzi]] (1967), skenari i të cilit përfshihet në vëllimin postum ''An Optimist in America'' * ''[[Kalorësi i Nuk-Ekzistueshëm (film)|Kalorësi i Nuk-Ekzistueshëm]]'', film me aktorë dhe animacion, i regjisuruar nga [[Pino Zac]] (1969), me skenar nga regjisori dhe [[Tommaso Chiaretti]] * ''[[Marcovaldo (serial televiziv)|Marcovaldo]]'', dramë televizive e regjisuruar nga [[Giuseppe Bennati]] (1970), me [[Nanni Loy]] në rol kryesor, bazuar në tregimet me të njëjtin emër * ''[[L'avventura di un fotografo]]'', film televiziv me metrazh të mesëm i regjisuruar nga [[Francesco Maselli]] (1983) * Filmi ''[[Palookaville (film)|Palookaville]]'' (1995), i regjisuruar nga [[Alan Taylor (director)|Alan Taylor]], bazohet lirshëm në tregimin e shkurtër ''The Raven Comes Last'' * Calvino shfaqet në dokumentarin ''[[Fellini - Sono un gran bugiardo]]'' (''Fellini: Je suis un grand menteur''), i regjisuruar nga [[Damian Pettigrew]] (2002) * ''[[Lo specchio di Calvino]]'' / ''Dans la peau d'Italo Calvino'', dokumentar me regji nga [[Damian Pettigrew]], me [[Neri Marcorè]] në rolin e Calvinos (2012) == Drama e Radios RAI == * ''[[Molli Argjentinas]]'', një tregim i shkurtër, [[Rai Radio 1|Programi Kombëtar]], me [[Adolfo Geri]], [[Renata Negri]], [[Gino Mavara]], [[Wanda Pasquini]] dhe të tjerë, transmetuar më 21 maj 1965. == Nderimet == [[Skeda:Legion Honneur Commandeur ribbon.svg|parapamje|majtas]] Planeti i vogël nr. 22370, i zbuluar nga [[Observatori i Bassano Brescianos]] (''[[22370 Italocalvino]]''), dhe [[krateri Calvino]], me diametër 68 km, në planetin [[Merkuri (astronomi)|Merkuri]]. Eko-institutet në [[Reggio Emilia]] dhe [[Gjenova]] janë emëruar pas dy vëllezërve Calvino. <references responsive="" /> ==Referimet== 1. Italo Calvino, Lettera a Germana Pescio Bottino (9 qershor 1964). 2. Italo Calvino, Ritratti su misura. 3. Italo Calvino, Lettera ai genitori (13 prill 1949). 4. Roberto Albertini, “Italo Calvino – Vepra”, Universiteti i Bolonjës. http://calvinounibo.altervista.org/opere.html 5. Italo Calvino, Il Paradosso (revistë kulturore e Milanos). 6. Italo Calvino, The Jungle Book (ndikim letrar). 7. Italo Calvino, Interview on Il Paradosso. 8. Italo Calvino, Letter to Eugenio Scalfari. 9. Italo Calvino, Ricordo di una battaglia (1974). 10. Italo Calvino, Ultimo viene il corvo. 11. Maria Corti, Epistolario Calvino–De Giorgi. 12. Italo Calvino, Città aperta (revistë kulturore). 13. Italo Calvino, Taccuino di viaggio in URSS. 14. Italo Calvino, Le cosmicomiche. 15. Italo Calvino, Ti con zero. 16. Italo Calvino, Il castello dei destini incrociati. 17. Italo Calvino, Le città invisibili. 18. Italo Calvino, Se una notte d’inverno un viaggiatore. 19. Italo Calvino, Premio Viareggio. 20. Italo Calvino, Lezioni americane. 21. Italo Calvino, Premio Feltrinelli. 22. Italo Calvino, Staatspreis für Europäische Literatur. 23. Italo Calvino, Lettera di dimissioni dal PCI (1 gusht 1957). 24. Italo Calvino, Il Menabò. 25. Italo Calvino, Fiabe italiane. 26. Italo Calvino, Il visconte dimezzato. 27. Italo Calvino, Il barone rampante. 28. Italo Calvino, Il cavaliere inesistente. 29. Italo Calvino, I nostri antenati. 30. Italo Calvino, Marcovaldo. 31. Italo Calvino, La giornata d’uno scrutatore. 32. Italo Calvino, Il labirinto e la sfida. 33. Italo Calvino, Interviste impossibili. 34. Italo Calvino, Corriere della Sera (kolaborime). 35. Italo Calvino, Palomar. 36. Italo Calvino, Legion d’Onore (1981). 37. 22370 Italocalvino (asteroid). https://minorplanetcenter.net/ 38. Crateri su Mercurio – Calvino (planetary naming reference). 39. Ecoistituto Reggio Emilia e Genova. [[Kategoria:Biografi italiane]] gwcyb2arwnd6wlu6vbk9t4tpdwutr78 0 399813 2980841 2976054 2026-05-15T17:44:38Z Ensar Tahiri 185011 2980841 wikitext text/x-wiki '''Corrado Alvaro''' ([[San Luca]], 15 prill 1895 – [[Romë]], 11 qershor 1956) ishte një shkrimtar, gazetar, poet dhe skenarist italian. [[Skeda:Corrado alvaro.jpg|parapamje|alt=40px-ALTIN.png |Corrado Alvaro]] == Biografia == [[File:Genteinaspromonte30.jpg|thumb]] [[File:VENT'ANNI_-_PRIMA_EDIZIONE.jpg|thumb|alt=]] '''Corrado Alvaro''' lindi në [[San Luca (Itali)|San Luca]], një fshat i vogël në brendësinë joniane të Kalabrisë, në këmbët e [[Aspromonte]], në [[provincën e Reggio Calabrias]], më i madhi nga gjashtë fëmijët e Antonio-s, një mësues shkolle filloreje, dhe Antonia Giampaolo-s, një vajzë nga një familje e klasës së mesme, bija e sekretarit komunal të fshatit.<ref name="ReferenceA">C. Alvaro, ''Memoria e vita'', 2001 [1942], Reggio Calabria, Falzea, fq. 16, 31, 209.</ref> Ai kaloi një fëmijëri të lumtur në fshat, duke marrë arsimin e hershëm nga i ati<ref name="ReferenceA"/>. Pas përfundimit të shkollës fillore, në vitin 1906 i ati e dërgoi të vazhdonte studimet në internatin prestigjioz jezuit në [[Villa Mondragone]], në [[Frascati]], të drejtuar nga dijetari i famshëm i studimeve klasike [[Lorenzo Rocci]]. Në vitin 1907, vëllezërit e tij Beniamino dhe Guglielmo ishin gjithashtu nxënës internë në të njëjtën shkollë. Në Villa Mondragone, Corrado studioi, filloi të shkruante tregime të shkurtra dhe të kompozonte poezitë e tij të para. Në vitin 1910, ndërsa ishte në shkollën e mesme, ai u përjashtua nga kolegji pasi u kap duke lexuar tekste të ndaluara nga Kisha Katolike: [[Gabriele D'Annunzio#Intermezzo di rime (1883)|(''Intermezzo di rime'')]] nga [[Gabriele D'Annunzio]] dhe ''[[Inno a Satana]]'' nga [[Giosuè Carducci]]. I detyruar të ndryshojë shkollë, ai u dërgua në internat në [[Amelia (Itali)|Amelia]] në [[provinca e Terni]], ku përfundoi arsimin e mesëm. Në vitin 1912, ai u regjistrua në Shkollën e Mesme ''Galluppi'' në Catanzaro dhe ishte intern në Internatin Kombëtar ''Galluppi''. Në moshën shtatëmbëdhjetë vjeç, ai debutoi me një broshurë mbi ''Polsi në Art, Legjendë dhe Histori'' (1912). Vëllimi, i dedikuar nënës së tij, mban në fund firmën "Corrado Alvaro. Nxënës i shkollës së mesme". Në maj 1914, ai u tërhoq nga idetë republikane dhe, së bashku me vëllanë e tij Guglielmo, mori pjesë aktive në [[Interventionism#The Interventionists|demonstratat intervencioniste]]. Në maj, gjatë disa trazirave që shpërthyen në qendër të qytetit, ai u arrestua dhe u mbajt gjatë gjithë natës. Pas lirimit të tij, ai vendosi të botojë një numër të vetëm të një gazete për të rrëfyer ngjarjet dhe për të denoncuar dhunën e policisë. Titulli i botimit ishte ''Bum!'' Pas këtyre ngjarjeve, ai u largua nga Kalabria për t'u nisur drejt Romës. Në fillim të janarit 1915, ai udhëtoi në Firence, ku u regjistrua në ushtrinë italiane. Më pas shkoi në Modena, ku ndoqi kursin e kadetëve oficerë në Akademinë Ushtarake, duke u diplomuar me gradën e nëntogerit. Në gusht 1915, ai iu bashkua njësisë ku ishte caktuar, e stacionuar në Peruxha. Në fillim të shtatorit, batalioni i tij u dërgua në Isonzo. Shkrimtari u përball me realitetin e ashpër dhe të pamëshirshëm të jetës së ushtarëve në front. Në nëntor, ai u plagos në krah (krahun e tij të djathtë nuk do ta rimëkëmbte kurrë plotësisht) në Monte Sei Busi, në zonën e [[Savogna d'Isonzo|San Michele del Carso]]. Iu akordua një medalje argjendi. Ishte gjatë këtyre muajve që glorifikimi i luftës, i cili kishte ushqyer zjarrin irredentist të nxënësit të shkollës së mesme, pashmangshmërisht i la vend zhgënjimit. Lufta tani i dukej Alvaros në gjithë egërsinë e saj. Dhe kjo e çoi atë të distancohej nga retorika nacionaliste, nga miti i trendeve dhe nga glorifikimi i Karstit. Në një letër të gjatë, të dërguar më 28 tetor 1915, konteshës Ottavia Puccini, Alvaro shkruan:<ref>C. Alvaro, ''Un Paese e altri scritti giovanili (1911-1916)'', Donzelli, Romë, 2014, f. 44.</ref> {{Citat|Nëse ju në Itali do të dinit çfarë është Karst-i, nuk do të ishit kaq budallenj sa të na gjykonit kaq shpejt [...] Këtu, në vetë gropat e frontit, shumë mure janë ndërtuar mbi trupat e armikut, që duken të shtypur nga një zemërim i tmerrshëm. Të vrarët tanë janë të gjithë të varrosur me kryqe kristiane që mbajnë emrat e tyre, një monument i predhave artilerie me mbishkrime të tilla: 'Për Itali të madhe', 'në fushën e nderit', 'Paqja qoftë mbi të'. Por toka përpara është e mbushur me këpucë, rroba dhe kocka.}} Ndërkohë, [[Aldo Valori]], pasi inspektoi në ''[[Il Resto del Carlino|Resto del Carlino]]'' (gusht 1915), propozoi që ai të bashkëpunonte aktivisht me gazetën bolonjeze, të redaktuar nga [[Mario Missiroli]]. Në vitin 1916, ai filloi të punojë në ''[[Il Resto del Carlino|Resto del Carlino]]'', dhe një vit më vonë, pasi u bë redaktor, ai u zhvendos në [[Bolonja]] me motrën e tij Maria. Në të njëjtin vit, ai mori diplomën e shkollës së mesme klasike në [[Liceo ginnasio statale Luigi Galvani|Liceo Luigi Galvani]]. Në Bolonja, në shtëpinë e familjes Valori, ai takoi [[Umberto Saba]]n dhe u miqësua me [[Aldo Fortuna]]. Më 8 prill [[1918]], ai u martua me [[Laura Babini]], një vendëse e Bolonjës, vajza e dyqanxhinjve, e cila kishte një diplomë në kontabilitet dhe punonte si përkthyese anglisht. Në shkurt 1919, lindi djali i tyre Massimo. Dhe në verë, ai u zhvendos me familjen e tij në [[Milani]], ku ndërkohë ishte punësuar nga ''[[Corriere della Sera]]'' nën drejtimin e [[Luigi Albertini]], redaktorit të cilit Alvaro, vite më vonë, do t'i dedikonte një portret të thellë dhe pasionant. Në të njëjtin vit, ai mori një [[diplomë]] në Letërsi nga [[Universiteti i Milanos]]. Në vitin 1920, ai botoi koleksionin e tij të parë me tregime të shkurtra, me titull ''La siepe e l'orto''. Në [[1921]], ai u zhvendos në Paris. Dhe në vitin 1922, ai u bë korrespondent në kryeqytetin francez për gazetën antifashiste ''[[Il Mondo (quotidiano)|Il Mondo]]'' të redaktuar nga [[Giovanni Amendola]]. Në Paris, Alvaro kaloi kohë me [[Jacques Rivière]], shkroi romanin e tij të parë (''L'uomo nel labirinto'') dhe "zbuloi" [[Marcel Proust]]. Përkthimi i parë italian (i disa faqeve) i veprës monumentale të Prustit ''[[Në kërkim të kohës së humbur]]'', i cili u botua më 18 shkurt 1923 në gazetën e përditshme ''Il Mondo'', mban nënshkrimin e Corrado Alvaros (nxjerrja e përkthyer mban titullin ''Vdekja e Bergotte-it''). Pas vrasjes së Matteotti-t, ai ishte një nga pesëdhjetë nënshkruesit e Bashkimit Kombëtar të Forcave Demokratike të udhëhequr nga [[Giovanni Amendola]]. Në periudhën dyvjeçare 1924–1925, ai kontribuoi në gazetën satirike ''[[Becco giallo]]'', ku shkroi (nën pseudonimin V.E. Leno) kolonën "Sfottò". Një nga objektivat e satirës së Alvaros ishte [[Luigi Pirandello]], i cili, për shkak të mbështetjes së tij të pakushtëzuar ndaj fashizmit, u riemërtua ''P. Randello'': "një tallje tepër e dukshme e mitologjisë së shkopit fashist, përmes së cilës denigrohej bashkëfajësia e tij me qeverinë e Musolinit"<ref>{{Citim libri|autor=A. Giannanti|titulli=Il "tempo per fantasticargli vicino". Alvaro critico di Pirandello|botimi=në C. Alvaro, Scritti su Pirandello|viti=2013|shtëpia botuese=Rubbettino|qyteti=Soveria Mannelli|f=19}}</ref>. Në tetor 1924, vëllai i tij Guglielmo, avokat, i dha fund jetës duke u hedhur në lumin Tiber nga një urë, në sy të motrës së tij në ligj, Laura, dhe të birit të tij të vogël, Massimo, vetëm 5 vjeç. Ngjarja la një plagë të pashërueshme në jetën e shkrimtarit. Në [[1925]], ai ishte ndër nënshkruesit e [[Manifesti i Intelektualëve Antifashistë]] nga [[Benedetto Croce]]. Në të njëjtin vit, ai u bë kritik teatri për ''Risorgimento''-n në Romë. Ai do të vazhdonte të kontribuonte në gazetë derisa ajo u mbyll nga diktatura. Më 16 dhjetor, ndërsa po largohej nga Teatro Valle në Romë, ai u sulmua dhe u rrah, së bashku me [[Adriano Tilgher]], nga një bandë fashistësh. Me shtypin opozitar të heshtur, Alvaro u pengua të shkruante për gazetat: emri i tij ishte përfshirë në "listat e përndjekjes" të përpiluara nga fashistët. Në vitin 1926, megjithatë, falë mbrojtjes që i ofroi [[Pietro Pancrazi]], ai filloi të kontribuojë, në mënyrë anonime, për ''La Stampa''. Por edhe mburoja që i ofroi gazetës së Torinos së shpejti do të tërhiqej<ref>{{Citim libri|autor=C. Alvaro|titulli=Quasi una vita|data-origjinale=1950|viti=1968|shtëpia botuese=Bompiani|qyteti=Milani|f=21}}</ref>. Megjithëse ishte viktimë e një sulmi të ashpër mediatik të orkestruar nga fashistët, Alvaro refuzoi ftesën që i bënë disa miq francezë (sidomos [[Romain Rolland]]) që e nxisnin të kërkonte strehë në Paris<ref name="ReferenceA"/>. Në fund të vitit 1928, megjithatë, ai vendosi të strehohej për një kohë në Berlin, pasi po bëhej gjithnjë e më e vështirë për të të punonte (dhe të botonte) në Itali<ref>C. Alvaro, ''Ultimo diario'' (1959), Bompiani, Milano, 1966, f. 208.</ref>. Si korrespondent i ''La Stampa'', ai ndërmori udhëtime të shumta në Itali dhe jashtë saj (Greqi, Turqi, Rusi), të cilat i rrëfeu në librat ''Viaggio in Turchia'' (1932), ''Itinerario italiano'' (1933), ''[https://icalabresi.it/cultura/corrado-alvaro-russia-amore-un-calabrese-soviet/ I maestri del diluvio. Viaggio in Russia]'' (1935). Në vitin 1938 ai botoi ''L'uomo è forte'', një roman për të cilin fitoi Çmimin [[Accademia d'Italia]] për Letërsi (1940). Në janar 1941, ai u kthye në San Luca për herë të fundit, për varrimin e babait të tij<ref>C. Alvaro, ''Il viaggio'' (1941), në ''Il viaggio'', Falzea, Reggio C., 1999, f. 165.</ref>. Megjithatë, ai do të kthehej disa herë në [[Caraffa del Bianco]] për të vizituar nënën e tij dhe vëllanë e tij Don Massimo, priftin e fshatit. Nga 25 korriku deri më 8 shtator [[1943]], ai mori drejtimin e redaktimit të ''[[Il Popolo di Roma]]''. I detyruar të arratisej nga okupacioni gjerman i Romës, ai u strehua në [[Chieti]] me emrin e rremë Guido Giorgi. Në Chieti, ai siguronte jetesën duke dhënë mësime anglisht. Gjatë atyre muajve, edhe djali i tij Massimo la shtëpinë e tyre në Romë për t'u bashkuar me [[Rezistenca Italiane|luftën partizane]] kundër fashizmit nazist. Në [[1945]], së bashku me [[Libero Bigiaretti]] dhe [[Francesco Jovine]], themeloi [[Bashkimi Kombëtar i Shkrimtarëve]], në të cilin shërbeu si sekretar deri në vdekjen e tij, dhe [[Fondi Kombëtar i Shkrimtarëve]]. Në të njëjtin vit, nën qeverinë [[Bonomi III|Bonomi]], ai mori postin e Drejtorit të [[Lajmeve Kombëtare të Radios Rai]], i emëruar nga [[Luigi Rusca]]<ref>''Corrado Alvaro, ylli i parë udhëheqës i shërbimit publik'' nga Luigi Michele Pezzi, Nuova Armonia, revista Rai Senior, vëll. XXIX, mars–prill 2014</ref>. Në vitin 1946, në prag të [[Lindja e Republikës Italiane|referendumit kushtetues]] të 2 qershorit, ai hartoi ''Apelin për Republikën''<ref>C. Alvaro, ''Apel për Republikën'' (1946), në E. Santarelli (red.), ''Nga Monarkia në Republikë'' (1943–1946), Editore Riuniti, Romë, 1974, f. 89.</ref>. Që nga 7 marsi 1947, ai shërbeu si redaktor i gazetës së përditshme ''[[Il Risorgimento (Napoli)|Il Risorgimento]]'' në Napoli, në pronësi të [[Achille Lauro]], por u akuzua se i kishte dhënë gazetës napolitane një "anshmëri të theksuar të majtë"<ref name="erbani">F. Frascani, ''Le due Napoli di Corrado Alvaro'', Berisio Editore, Napoli, 1969, f. 14.</ref>. Kjo çoi në një konflikt me pronarët e gazetës, gjë që e shtyri shkrimtarin kalabrias të jepte dorëheqjen si redaktor vetëm disa muaj pas emërimit të tij (15 korrik 1947). Në të njëjtin vit, ai rifilloi bashkëpunimin me ''Corriere della Sera''. Në vitin 1948, ai nënshkroi ''Manifestin e Aleancës për Mbrojtjen e Kulturës'' dhe, përpara zgjedhjeve të 18 prillit, njoftoi votën e tij në favor të koalicionit të majtë në [[Fronti Demokratik Popullor]]. Një zgjedhje politike për të cilën Alvaro do të paguante çmim të lartë me dorëheqjen e tij (të detyruar) nga ''Corriere della Sera''<ref>C. Alvaro, ''Corrado Alvaro o della coerenza'', në M. Strati (red.), ''Corrado Alvaro e il "Corriere della Sera". Carteggio 1919–1955'', Carocci, Romë, 2007, f. 160.</ref>. Në [[1951]] ai fitoi [[Premio Strega]]-n me ''Quasi una vita'', duke mposhtur [[Carlo Levi]], [[Alberto Moravia]], [[Mario Soldati]] dhe [[Domenico Rea]] në finale. Që nga janari i vitit 1952, ai mori përsipër rubrikën e filmit në ''Il Mondo'' nga [[Ennio Flaiano]]. Ai gjithashtu rifilloi bashkëpunimin me ''Corriere della Sera''. Në [[1954]], pasi iu diagnostikua një [[tumor]] në bark, ai iu nënshtrua një operacioni delikat. Sëmundja preku edhe [[mushkëritë]] e tij. Më 20 prill 1956, artikulli i tij i fundit u botua në ''Corriere della Sera''. Alvaro vdiq në shtëpinë e tij në Romë më 11 qershor [[1956]], i kujdesur deri në frymën e fundit nga [[Cristina Campo]]<ref>G. Carteri, ''La lunga notte di Corrado Alvaro'', Rubbettino, Soveria Mannelli, 2006.</ref>. Ai u varros në varrezat e [[Vallerano]]s ([[Provincia e Viterbos]]), një fshat piktoresk në Malet Cimini, ku kishte blerë një shtëpi të vogël fshati, e cila më vonë u shit nga familja te [[Libero Bigiaretti]]. == Vepra pas vdekjes == Në vitin 1963, Bompiani botoi vëllimin 500-faqësh ''La moglie e i quaranta racconti'' (''Gruaja dhe dyzet tregimet''), i cili u recensua nga revista ''[[Il Mulino (rivistë)|Il Mulino]]'' në një artikull që thoshte se "Me këtë libër, i cili mbledh tregime të shkurtra nga rinia dhe pjekuria e tij—disa të papublikuara dhe të tjera të publikuara më parë në gazeta—mund të thuhet se botimi i veprave të Corrado Alvaro është i plotë". Në të njëjtin rishikim të dedikuar librit, gjejmë një deklaratë nga shkrimtari sanluzian që përbën gjithashtu një komponent të poetikës së tij: "Ndonjëherë tregimi i historive për veten dhe jetën tonë është një mënyrë për të kuptuar se çfarë po ndodh".<ref>{{cite publication |name=Schedario ([[Rubrika (gazetari)|Rubrika]]) |title=Corrado Alvaro, La moglie e i quaranta racconti |journal=Il Mulino |city=Bolonja |volume=Numri 135, Viti XIII |number=1 |year=1964 |month=January |pages=126–127}}</ref> == Çmimet == * Në vitin 1930, për koleksionin e tij me tregime të shkurtra ''Gente in Aspromonte'', Alvaro u nderua me çmimin letrar prestigjioz të themeluar nga ''La Stampa''. Juria përfshinte, ndër të tjerë, [[Pietro Pancrazi]], [[Luigi Pirandello]] dhe [[Margherita Sarfatti]]. * Në vitin 1940, me veprën e tij ''L'uomo è forte'', ai fitoi çmimin [[Accademia d'Italia]] për letërsi. * Në vitin 1951, ai fitoi [[Premio Strega]]-n me ''Quasi una vita''. Viti 1951 ishte viti i ashtuquajturit "pesësh i madh", i cili përfshinte, përveç ''Quasi una vita'' të Alvaro-s, ''L'orologio'' nga [[Carlo Levi]], ''Il conformista'' nga [[Alberto Moravia]], ''A cena col commendatore'' i [[Mario Soldati]]-t dhe ''Gesù, fate luce'' i [[Domenico Rea]]-s. * Në [[Biblioteca "Pietro de Nava"]] në [[Reggio Calabria]], i është dedikuar një dhomë, e cila përmban mobiljet, qilimat, pikturat dhe librat nga studimi i shkrimtarit, të dhuruar bibliotekës nga gruaja e tij Laura dhe djali i tij Massimo. * [[Vallerano]] ka emëruar një rrugë, bibliotekën komunale dhe shkollat fillore me emrin e shkrimtarit. Përpara hyrjes së shkollave është ngritur një statujë bronzi e shkrimtarit, me mbishkrimin në bazën e saj: "Corrado Alvaro, shkrimtar që e deshi kaq shumë këtë tokë". Në vitin 2015, Komuna e Valleranos themeloi çmimin letrar "Corrado Alvaro – Libero Bigiaretti". * Autoriteti i [[Parku Kombëtar i Aspromontes]] ka krijuar Parkun Letrar "Corrado Alvaro", një rrugë kulturore që përfshin vendlindjen e shkrimtarit në San Luca.{{Pa burim}} * Në vitin 1997, u themelua një fondacion me emrin e tij, me seli në San Luca, i cili gjithashtu është përgjegjës për krijimin e ''Çmimit Kombëtar Letrar Corrado Alvaro''. * Në vitin 2015, Provinca e Reggio Kalabrisë e emërtoi [[Palazzo Corrado Alvaro|ndërtesën historike administrative]], tani selia e qytetit metropolit, me emrin e Corrado Alvaro. == Veprat == Në nëntor 2025, Ministria e Kulturës miratoi financimin për [[Botimi Kombëtar]] të [[veprat e plota]] të Corrado Alvaro, autori i parë kalabrez që u përfshi në këtë lloj botimi.<ref>{{Citim uebi|gjuhë=it|autor=Società Silvio Nocera|url=https://www.ilreggino.it/societa/a-70-anni-dalla-sua-morte-corrado-alvaro-avra-la-sua-edizione-nazionale-gzk7p9af|titull=70 vjet pas vdekjes së tij, Corrado Alvaro do të ketë Edicionin Kombëtar|site=www.ilreggino.it|aksesuar=23 nëntor 2025}}</ref> === Fiksion === ==== Romanet ==== * ''[[The Man in the Labyrinth]]'' (1926) * ''[[Twenty Years (roman)|Twenty Years]]'' (1930) * ''[[Man Is Strong]]'' (1938) * ''[[Belmoro]]'' (1957) ===== Cikli ''Kujtime nga bota e zhytur'' ===== # ''[[The Brief Age]]'' (1946) # ''[[Mastrangelina]]'' (1960) # ''[[It All Happened]]'' (1961) ==== Tregime të shkurtra, novela dhe novella ==== * ''[[Përroni dhe Kopshti me Perime]]'' (1920) * ''[[E Dashura te Dritarja]]'' (1929) * ''Mistere dhe Aventura'' (1930) * ''[[Njerëzit e Aspromontes]]'' (1930) * ''[[Zonja e Ishullit]]'' (1930) * ''[[Deti (Corrado Alvaro)|Deti]]'' (1934) * ''[[Takimet e Dashurisë (roman)|Takimet e Dashurisë]]'' (1940) * ''[[Shtatëdhjetë e pesë histori]]'' (1955) * ''[[Gruaja dhe dyzet tregimet]]'' (1963) === Poezi === * ''Poema hiri-jeshile'', Romë: [[Bernardo Lux Editore]] (1917) * ''Udhëtimi'' (1941) === Jo-fiksion === * ''Polsi në Art, Legjendë dhe Histori'' (1912) * ''Luigi Albertini'' (1925) * ''Kalabria. Një libër shtesë mbi kulturën rajonale'' (1925) * ''Kalabria'' (1931) * ''Udhëtim në Turqi'' (1932) * ''[[Terra Nuova. Kronika e parë e Agro Pontinos]]'' (1934) * [[Kronikë (ose fantazi)]] (1934) * ''[[Mjeshtrit e Përmbytjes. Një udhëtim nëpër Rusinë Sovjetike]]'' (1935) * ''[[Italia heq dorë]]'' (1945) * ''[[Pothuajse një jetë]]'' (1950) * ''[[Koha jonë dhe shpresa jonë]]'' (1952) * ''Ditar i fundit'' (1959) ==== Cikli ''Itinerari Italian'' ==== # ''[[Itinerari Italian]]'' (1933) # ''[[Roma e veshur rishtas]]'' (1958) # ''[[Një tren në jug]]'' (1958) === Përkthimet === {{S section|writers}} * [[Fëdor Dostojevski]], ''Burri i Përjetshëm'', Società Anonima Editoriale R. Quintieri, 1921 * [[Fyodor Sologub]], ''Djalli i Vogël'', Società Anonima Editoriale R. Quintieri, 1921 * [[Paul-Louis Courier]], ''Pamfletet'', Formiggini, 1928 * [[Walter Scott]], ''Waverley'', Mondadori, 1934 * [[Mary Webb]], ''Kthim në Tokë'', Mondadori, 1935 * [[Lev Nikolaevič Tolstoj]], ''Tregime dhe Kujtime'', Mondadori, 1942 * [[Fernando de Rojas]], ''La Celestina'', Bompiani, 1943 * [[Robert Louis Stevenson]], ''Në Detet e Jugut'', Capriotti, 1944 * [[Julian Krycki]], ''Flota e Heshtur'', Faro, 1945 ;Me Laura Babini * [[Mark Twain]], ''Një raport i vizitës së kapitenit Storm në Parajsë'', Vecchioni, Milano, 1926 * [[Charles Morgan]], ''Çezma'', Mondadori, 1934 * [[Robert Louis Stevenson]], ''Ishulli i thesarit'', CELI, 1956 === Teatri === * ''[[Fshati dhe Qyteti]]'' (1923) * ''[[Kafeja e Detarëve]]'' (1939) * ''[[Nata e Gjatë e Medeas]]'' (1949) * ''[[Djalli Kureshtar]]'' (1963) * ''[[Corrado Alvaro. Teatri]]'' (2009) == Filmografi == === Skenar === ==== Kinemaja ==== * ''[[The Wounded Angel]]'' (1927) * ''[[Casta Diva (1935 film)|Casta Diva]]'' (1935) * ''[[L'albero di Adamo]]'' (1938) * ''[[Solitudine (film 1941)|Solitudine]]'' (1941) * ''[[Noi vivi]]'' (1942) * ''[[Addio Kira!]]'' (1942) * ''[[Carmela (film)|Carmela]]'' (1942) * ''[[Febbre (film 1943)|Febbre]]'' (1943) * ''[[Resurrezione (film 1944)|Resurrezione]]'' (1944) * ''[[La carne e l'anima (1945 film)|La carne e l'anima]]'' (1945) * ''[[Patto col diavolo (1949 film)|Patto col diavolo]]'' (1950) * ''[[Roma ore 11]]'' (1952) ==== Televizion ==== * ''[[Fear in the World]]'', me regji nga [[Domenico Campana]] (1979), një [[dramë televizive]] në tre pjesë [[Rai]] në tre episode me [[Ugo Pagliai]] (bazuar në ''L'uomo è forte'')<ref>{{cite web |url=http://www.teche.rai.it/storia/fiction/fiction06.html |title=Kopje e arkivuar |accessed=3 mars 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130629055526/http://www.teche.rai.it/storia/fiction/fiction06.html |archivedate=29 qershor 2013}}</ref> === Skenarë === * ''[[The Wounded Angel]]'' (1927) * ''[[Casta Diva (1935 film)|Casta Diva]]'' (1935) * ''[[Tagebuch der Geliebten]]'' (1935) * ''[[Ditarja e një gruaje të dashur]]'' (1936) * ''[[Një grua midis dy botëve]]'' (1936) * ''[[Pema e Adamit]]'' (1938) * ''[[Tokë e askujt (film i vitit 1939)|Tokë e askujt]]'' (1939) * ''[[Solitudine (film 1941)|Solitudine]]'' (1941) * ''[[Dritat në mjegull]]'' (1942) * ''[[Një natë pas operës]]'' (1942) * ''[[Ne të gjallët]]'' (1942) * ''[[Farewell, Kira!]]'' (1942) * ''[[Carmela (film)|Carmela]]'' (1942) * ''[[Fever (1943 film)|Fever]]'' (1943) * ''[[The Story of a Blackcap (1943 film)|The Story of a Blackcap]]'' (1943) * ''[[Resurrection (1944 film)|Resurrection]]'' (1944) * ''[[Flesh and Soul (1945 film)|Flesh and Soul]]'' (1945) * ''[[Tragic Hunt]]'' (1947) * ''[[Bitter Rice]]'' (1949) * ''[[Women Without a Name]]'' (1950) * ''[[Pact with the Devil (1949 film)|Pact with the Devil]]'' (1950) * ''[[Rome at 11]]'' (1952) == Shënime == <references/> == Artikuj të lidhur == * [[Biblioteka "Pietro de Nava"]] * [[Letërsia italiane gjatë Fashizmit]] * [[Historia e shkencës së fiksionit italian]] * [[Fondacioni Corrado Alvaro]] == Lidhje të jashtme == * [[Fondacioni Corrado Alvaro]] * [[Kategoria:Biografi italiane]] t71qujhdog55ae6pa48ljxtohnoi4m3 2981021 2980841 2026-05-15T20:23:08Z Ensar Tahiri 185011 rregullimi i ca parametrave 2981021 wikitext text/x-wiki '''Corrado Alvaro''' ([[San Luca]], 15 prill 1895 – [[Romë]], 11 qershor 1956) ishte një shkrimtar, gazetar, poet dhe skenarist italian. [[Skeda:Corrado alvaro.jpg|parapamje|alt=40px-ALTIN.png |Corrado Alvaro]] == Biografia == [[File:Genteinaspromonte30.jpg|thumb]] [[File:VENT'ANNI_-_PRIMA_EDIZIONE.jpg|thumb|alt=]] '''Corrado Alvaro''' lindi në [[San Luca (Itali)|San Luca]], një fshat i vogël në brendësinë joniane të Kalabrisë, në këmbët e [[Aspromonte]], në [[provincën e Reggio Calabrias]], më i madhi nga gjashtë fëmijët e Antonio-s, një mësues shkolle filloreje, dhe Antonia Giampaolo-s, një vajzë nga një familje e klasës së mesme, bija e sekretarit komunal të fshatit.<ref name="ReferenceA">C. Alvaro, ''Memoria e vita'', 2001 [1942], Reggio Calabria, Falzea, fq. 16, 31, 209.</ref> Ai kaloi një fëmijëri të lumtur në fshat, duke marrë arsimin e hershëm nga i ati<ref name="ReferenceA"/>. Pas përfundimit të shkollës fillore, në vitin 1906 i ati e dërgoi të vazhdonte studimet në internatin prestigjioz jezuit në [[Villa Mondragone]], në [[Frascati]], të drejtuar nga dijetari i famshëm i studimeve klasike [[Lorenzo Rocci]]. Në vitin 1907, vëllezërit e tij Beniamino dhe Guglielmo ishin gjithashtu nxënës internë në të njëjtën shkollë. Në Villa Mondragone, Corrado studioi, filloi të shkruante tregime të shkurtra dhe të kompozonte poezitë e tij të para. Në vitin 1910, ndërsa ishte në shkollën e mesme, ai u përjashtua nga kolegji pasi u kap duke lexuar tekste të ndaluara nga Kisha Katolike: [[Gabriele D'Annunzio#Intermezzo di rime (1883)|(''Intermezzo di rime'')]] nga [[Gabriele D'Annunzio]] dhe ''[[Inno a Satana]]'' nga [[Giosuè Carducci]]. I detyruar të ndryshojë shkollë, ai u dërgua në internat në [[Amelia (Itali)|Amelia]] në [[provinca e Terni]], ku përfundoi arsimin e mesëm. Në vitin 1912, ai u regjistrua në Shkollën e Mesme ''Galluppi'' në Catanzaro dhe ishte intern në Internatin Kombëtar ''Galluppi''. Në moshën shtatëmbëdhjetë vjeç, ai debutoi me një broshurë mbi ''Polsi në Art, Legjendë dhe Histori'' (1912). Vëllimi, i dedikuar nënës së tij, mban në fund firmën "Corrado Alvaro. Nxënës i shkollës së mesme". Në maj 1914, ai u tërhoq nga idetë republikane dhe, së bashku me vëllanë e tij Guglielmo, mori pjesë aktive në [[Interventionism#The Interventionists|demonstratat intervencioniste]]. Në maj, gjatë disa trazirave që shpërthyen në qendër të qytetit, ai u arrestua dhe u mbajt gjatë gjithë natës. Pas lirimit të tij, ai vendosi të botojë një numër të vetëm të një gazete për të rrëfyer ngjarjet dhe për të denoncuar dhunën e policisë. Titulli i botimit ishte ''Bum!'' Pas këtyre ngjarjeve, ai u largua nga Kalabria për t'u nisur drejt Romës. Në fillim të janarit 1915, ai udhëtoi në Firence, ku u regjistrua në ushtrinë italiane. Më pas shkoi në Modena, ku ndoqi kursin e kadetëve oficerë në Akademinë Ushtarake, duke u diplomuar me gradën e nëntogerit. Në gusht 1915, ai iu bashkua njësisë ku ishte caktuar, e stacionuar në Peruxha. Në fillim të shtatorit, batalioni i tij u dërgua në Isonzo. Shkrimtari u përball me realitetin e ashpër dhe të pamëshirshëm të jetës së ushtarëve në front. Në nëntor, ai u plagos në krah (krahun e tij të djathtë nuk do ta rimëkëmbte kurrë plotësisht) në Monte Sei Busi, në zonën e [[Savogna d'Isonzo|San Michele del Carso]]. Iu akordua një medalje argjendi. Ishte gjatë këtyre muajve që glorifikimi i luftës, i cili kishte ushqyer zjarrin irredentist të nxënësit të shkollës së mesme, pashmangshmërisht i la vend zhgënjimit. Lufta tani i dukej Alvaros në gjithë egërsinë e saj. Dhe kjo e çoi atë të distancohej nga retorika nacionaliste, nga miti i trendeve dhe nga glorifikimi i Karstit. Në një letër të gjatë, të dërguar më 28 tetor 1915, konteshës Ottavia Puccini, Alvaro shkruan:<ref>C. Alvaro, ''Un Paese e altri scritti giovanili (1911-1916)'', Donzelli, Romë, 2014, f. 44.</ref> {{Citat|Nëse ju në Itali do të dinit çfarë është Karst-i, nuk do të ishit kaq budallenj sa të na gjykonit kaq shpejt [...] Këtu, në vetë gropat e frontit, shumë mure janë ndërtuar mbi trupat e armikut, që duken të shtypur nga një zemërim i tmerrshëm. Të vrarët tanë janë të gjithë të varrosur me kryqe kristiane që mbajnë emrat e tyre, një monument i predhave artilerie me mbishkrime të tilla: 'Për Itali të madhe', 'në fushën e nderit', 'Paqja qoftë mbi të'. Por toka përpara është e mbushur me këpucë, rroba dhe kocka.}} Ndërkohë, [[Aldo Valori]], pasi inspektoi në ''[[Il Resto del Carlino|Resto del Carlino]]'' (gusht 1915), propozoi që ai të bashkëpunonte aktivisht me gazetën bolonjeze, të redaktuar nga [[Mario Missiroli]]. Në vitin 1916, ai filloi të punojë në ''[[Il Resto del Carlino|Resto del Carlino]]'', dhe një vit më vonë, pasi u bë redaktor, ai u zhvendos në [[Bolonja]] me motrën e tij Maria. Në të njëjtin vit, ai mori diplomën e shkollës së mesme klasike në [[Liceo ginnasio statale Luigi Galvani|Liceo Luigi Galvani]]. Në Bolonja, në shtëpinë e familjes Valori, ai takoi [[Umberto Saba]]n dhe u miqësua me [[Aldo Fortuna]]. Më 8 prill [[1918]], ai u martua me [[Laura Babini]], një vendëse e Bolonjës, vajza e dyqanxhinjve, e cila kishte një diplomë në kontabilitet dhe punonte si përkthyese anglisht. Në shkurt 1919, lindi djali i tyre Massimo. Dhe në verë, ai u zhvendos me familjen e tij në [[Milani]], ku ndërkohë ishte punësuar nga ''[[Corriere della Sera]]'' nën drejtimin e [[Luigi Albertini]], redaktorit të cilit Alvaro, vite më vonë, do t'i dedikonte një portret të thellë dhe pasionant. Në të njëjtin vit, ai mori një [[diplomë]] në Letërsi nga [[Universiteti i Milanos]]. Në vitin 1920, ai botoi koleksionin e tij të parë me tregime të shkurtra, me titull ''La siepe e l'orto''. Në [[1921]], ai u zhvendos në Paris. Dhe në vitin 1922, ai u bë korrespondent në kryeqytetin francez për gazetën antifashiste ''[[Il Mondo (quotidiano)|Il Mondo]]'' të redaktuar nga [[Giovanni Amendola]]. Në Paris, Alvaro kaloi kohë me [[Jacques Rivière]], shkroi romanin e tij të parë (''L'uomo nel labirinto'') dhe "zbuloi" [[Marcel Proust]]. Përkthimi i parë italian (i disa faqeve) i veprës monumentale të Prustit ''[[Në kërkim të kohës së humbur]]'', i cili u botua më 18 shkurt 1923 në gazetën e përditshme ''Il Mondo'', mban nënshkrimin e Corrado Alvaros (nxjerrja e përkthyer mban titullin ''Vdekja e Bergotte-it''). Pas vrasjes së Matteotti-t, ai ishte një nga pesëdhjetë nënshkruesit e Bashkimit Kombëtar të Forcave Demokratike të udhëhequr nga [[Giovanni Amendola]]. Në periudhën dyvjeçare 1924–1925, ai kontribuoi në gazetën satirike ''[[Becco giallo]]'', ku shkroi (nën pseudonimin V.E. Leno) kolonën "Sfottò". Një nga objektivat e satirës së Alvaros ishte [[Luigi Pirandello]], i cili, për shkak të mbështetjes së tij të pakushtëzuar ndaj fashizmit, u riemërtua ''P. Randello'': "një tallje tepër e dukshme e mitologjisë së shkopit fashist, përmes së cilës denigrohej bashkëfajësia e tij me qeverinë e Musolinit"<ref>Il "tempo per fantasticargli vicino". Alvaro critico di Pirandello</ref>. Në tetor 1924, vëllai i tij Guglielmo, avokat, i dha fund jetës duke u hedhur në lumin Tiber nga një urë, në sy të motrës së tij në ligj, Laura, dhe të birit të tij të vogël, Massimo, vetëm 5 vjeç. Ngjarja la një plagë të pashërueshme në jetën e shkrimtarit. Në [[1925]], ai ishte ndër nënshkruesit e [[Manifesti i Intelektualëve Antifashistë]] nga [[Benedetto Croce]]. Në të njëjtin vit, ai u bë kritik teatri për ''Risorgimento''-n në Romë. Ai do të vazhdonte të kontribuonte në gazetë derisa ajo u mbyll nga diktatura. Më 16 dhjetor, ndërsa po largohej nga Teatro Valle në Romë, ai u sulmua dhe u rrah, së bashku me [[Adriano Tilgher]], nga një bandë fashistësh. Me shtypin opozitar të heshtur, Alvaro u pengua të shkruante për gazetat: emri i tij ishte përfshirë në "listat e përndjekjes" të përpiluara nga fashistët. Në vitin 1926, megjithatë, falë mbrojtjes që i ofroi [[Pietro Pancrazi]], ai filloi të kontribuojë, në mënyrë anonime, për ''La Stampa''. Por edhe mburoja që i ofroi gazetës së Torinos së shpejti do të tërhiqej<ref>Quasi una vita</ref>. Megjithëse ishte viktimë e një sulmi të ashpër mediatik të orkestruar nga fashistët, Alvaro refuzoi ftesën që i bënë disa miq francezë (sidomos [[Romain Rolland]]) që e nxisnin të kërkonte strehë në Paris<ref name="ReferenceA"/>. Në fund të vitit 1928, megjithatë, ai vendosi të strehohej për një kohë në Berlin, pasi po bëhej gjithnjë e më e vështirë për të të punonte (dhe të botonte) në Itali<ref>C. Alvaro, ''Ultimo diario'' (1959), Bompiani, Milano, 1966, f. 208.</ref>. Si korrespondent i ''La Stampa'', ai ndërmori udhëtime të shumta në Itali dhe jashtë saj (Greqi, Turqi, Rusi), të cilat i rrëfeu në librat ''Viaggio in Turchia'' (1932), ''Itinerario italiano'' (1933), ''[https://icalabresi.it/cultura/corrado-alvaro-russia-amore-un-calabrese-soviet/ I maestri del diluvio. Viaggio in Russia]'' (1935). Në vitin 1938 ai botoi ''L'uomo è forte'', një roman për të cilin fitoi Çmimin [[Accademia d'Italia]] për Letërsi (1940). Në janar 1941, ai u kthye në San Luca për herë të fundit, për varrimin e babait të tij<ref>C. Alvaro, ''Il viaggio'' (1941), në ''Il viaggio'', Falzea, Reggio C., 1999, f. 165.</ref>. Megjithatë, ai do të kthehej disa herë në [[Caraffa del Bianco]] për të vizituar nënën e tij dhe vëllanë e tij Don Massimo, priftin e fshatit. Nga 25 korriku deri më 8 shtator [[1943]], ai mori drejtimin e redaktimit të ''[[Il Popolo di Roma]]''. I detyruar të arratisej nga okupacioni gjerman i Romës, ai u strehua në [[Chieti]] me emrin e rremë Guido Giorgi. Në Chieti, ai siguronte jetesën duke dhënë mësime anglisht. Gjatë atyre muajve, edhe djali i tij Massimo la shtëpinë e tyre në Romë për t'u bashkuar me [[Rezistenca Italiane|luftën partizane]] kundër fashizmit nazist. Në [[1945]], së bashku me [[Libero Bigiaretti]] dhe [[Francesco Jovine]], themeloi [[Bashkimi Kombëtar i Shkrimtarëve]], në të cilin shërbeu si sekretar deri në vdekjen e tij, dhe [[Fondi Kombëtar i Shkrimtarëve]]. Në të njëjtin vit, nën qeverinë [[Bonomi III|Bonomi]], ai mori postin e Drejtorit të [[Lajmeve Kombëtare të Radios Rai]], i emëruar nga [[Luigi Rusca]]<ref>''Corrado Alvaro, ylli i parë udhëheqës i shërbimit publik'' nga Luigi Michele Pezzi, Nuova Armonia, revista Rai Senior, vëll. XXIX, mars–prill 2014</ref>. Në vitin 1946, në prag të [[Lindja e Republikës Italiane|referendumit kushtetues]] të 2 qershorit, ai hartoi ''Apelin për Republikën''<ref>C. Alvaro, ''Apel për Republikën'' (1946), në E. Santarelli (red.), ''Nga Monarkia në Republikë'' (1943–1946), Editore Riuniti, Romë, 1974, f. 89.</ref>. Që nga 7 marsi 1947, ai shërbeu si redaktor i gazetës së përditshme ''[[Il Risorgimento (Napoli)|Il Risorgimento]]'' në Napoli, në pronësi të [[Achille Lauro]], por u akuzua se i kishte dhënë gazetës napolitane një "anshmëri të theksuar të majtë"<ref name="erbani">F. Frascani, ''Le due Napoli di Corrado Alvaro'', Berisio Editore, Napoli, 1969, f. 14.</ref>. Kjo çoi në një konflikt me pronarët e gazetës, gjë që e shtyri shkrimtarin kalabrias të jepte dorëheqjen si redaktor vetëm disa muaj pas emërimit të tij (15 korrik 1947). Në të njëjtin vit, ai rifilloi bashkëpunimin me ''Corriere della Sera''. Në vitin 1948, ai nënshkroi ''Manifestin e Aleancës për Mbrojtjen e Kulturës'' dhe, përpara zgjedhjeve të 18 prillit, njoftoi votën e tij në favor të koalicionit të majtë në [[Fronti Demokratik Popullor]]. Një zgjedhje politike për të cilën Alvaro do të paguante çmim të lartë me dorëheqjen e tij (të detyruar) nga ''Corriere della Sera''<ref>C. Alvaro, ''Corrado Alvaro o della coerenza'', në M. Strati (red.), ''Corrado Alvaro e il "Corriere della Sera". Carteggio 1919–1955'', Carocci, Romë, 2007, f. 160.</ref>. Në [[1951]] ai fitoi [[Premio Strega]]-n me ''Quasi una vita'', duke mposhtur [[Carlo Levi]], [[Alberto Moravia]], [[Mario Soldati]] dhe [[Domenico Rea]] në finale. Që nga janari i vitit 1952, ai mori përsipër rubrikën e filmit në ''Il Mondo'' nga [[Ennio Flaiano]]. Ai gjithashtu rifilloi bashkëpunimin me ''Corriere della Sera''. Në [[1954]], pasi iu diagnostikua një [[tumor]] në bark, ai iu nënshtrua një operacioni delikat. Sëmundja preku edhe [[mushkëritë]] e tij. Më 20 prill 1956, artikulli i tij i fundit u botua në ''Corriere della Sera''. Alvaro vdiq në shtëpinë e tij në Romë më 11 qershor [[1956]], i kujdesur deri në frymën e fundit nga [[Cristina Campo]]<ref>G. Carteri, ''La lunga notte di Corrado Alvaro'', Rubbettino, Soveria Mannelli, 2006.</ref>. Ai u varros në varrezat e [[Vallerano]]s ([[Provincia e Viterbos]]), një fshat piktoresk në Malet Cimini, ku kishte blerë një shtëpi të vogël fshati, e cila më vonë u shit nga familja te [[Libero Bigiaretti]]. == Vepra pas vdekjes == Në vitin 1963, Bompiani botoi vëllimin 500-faqësh ''La moglie e i quaranta racconti'' (''Gruaja dhe dyzet tregimet''), i cili u recensua nga revista ''[[Il Mulino (rivistë)|Il Mulino]]'' në një artikull që thoshte se "Me këtë libër, i cili mbledh tregime të shkurtra nga rinia dhe pjekuria e tij—disa të papublikuara dhe të tjera të publikuara më parë në gazeta—mund të thuhet se botimi i veprave të Corrado Alvaro është i plotë". Në të njëjtin rishikim të dedikuar librit, gjejmë një deklaratë nga shkrimtari sanluzian që përbën gjithashtu një komponent të poetikës së tij: "Ndonjëherë tregimi i historive për veten dhe jetën tonë është një mënyrë për të kuptuar se çfarë po ndodh".<ref>Corrado Alvaro, La moglie e i quaranta racconti </ref> == Çmimet == * Në vitin 1930, për koleksionin e tij me tregime të shkurtra ''Gente in Aspromonte'', Alvaro u nderua me çmimin letrar prestigjioz të themeluar nga ''La Stampa''. Juria përfshinte, ndër të tjerë, [[Pietro Pancrazi]], [[Luigi Pirandello]] dhe [[Margherita Sarfatti]]. * Në vitin 1940, me veprën e tij ''L'uomo è forte'', ai fitoi çmimin [[Accademia d'Italia]] për letërsi. * Në vitin 1951, ai fitoi [[Premio Strega]]-n me ''Quasi una vita''. Viti 1951 ishte viti i ashtuquajturit "pesësh i madh", i cili përfshinte, përveç ''Quasi una vita'' të Alvaro-s, ''L'orologio'' nga [[Carlo Levi]], ''Il conformista'' nga [[Alberto Moravia]], ''A cena col commendatore'' i [[Mario Soldati]]-t dhe ''Gesù, fate luce'' i [[Domenico Rea]]-s. * Në [[Biblioteca "Pietro de Nava"]] në [[Reggio Calabria]], i është dedikuar një dhomë, e cila përmban mobiljet, qilimat, pikturat dhe librat nga studimi i shkrimtarit, të dhuruar bibliotekës nga gruaja e tij Laura dhe djali i tij Massimo. * [[Vallerano]] ka emëruar një rrugë, bibliotekën komunale dhe shkollat fillore me emrin e shkrimtarit. Përpara hyrjes së shkollave është ngritur një statujë bronzi e shkrimtarit, me mbishkrimin në bazën e saj: "Corrado Alvaro, shkrimtar që e deshi kaq shumë këtë tokë". Në vitin 2015, Komuna e Valleranos themeloi çmimin letrar "Corrado Alvaro – Libero Bigiaretti". * Autoriteti i [[Parku Kombëtar i Aspromontes]] ka krijuar Parkun Letrar "Corrado Alvaro", një rrugë kulturore që përfshin vendlindjen e shkrimtarit në San Luca.{{Pa burim}} * Në vitin 1997, u themelua një fondacion me emrin e tij, me seli në San Luca, i cili gjithashtu është përgjegjës për krijimin e ''Çmimit Kombëtar Letrar Corrado Alvaro''. * Në vitin 2015, Provinca e Reggio Kalabrisë e emërtoi [[Palazzo Corrado Alvaro|ndërtesën historike administrative]], tani selia e qytetit metropolit, me emrin e Corrado Alvaro. == Veprat == Në nëntor 2025, Ministria e Kulturës miratoi financimin për [[Botimi Kombëtar]] të [[veprat e plota]] të Corrado Alvaro, autori i parë kalabrez që u përfshi në këtë lloj botimi.<ref>[https://www.ilreggino.it/societa/a-70-anni-dalla-sua-morte-corrado-alvaro-avra-la-sua-edizione-nazionale-gzk7p9af 70 vjet pas vdekjes së tij, Corrado Alvaro do të ketë Edicionin Kombëtar]</ref> === Fiksion === ==== Romanet ==== * ''[[The Man in the Labyrinth]]'' (1926) * ''[[Twenty Years (roman)|Twenty Years]]'' (1930) * ''[[Man Is Strong]]'' (1938) * ''[[Belmoro]]'' (1957) ===== Cikli ''Kujtime nga bota e zhytur'' ===== # ''[[The Brief Age]]'' (1946) # ''[[Mastrangelina]]'' (1960) # ''[[It All Happened]]'' (1961) ==== Tregime të shkurtra, novela dhe novella ==== * ''[[Përroni dhe Kopshti me Perime]]'' (1920) * ''[[E Dashura te Dritarja]]'' (1929) * ''Mistere dhe Aventura'' (1930) * ''[[Njerëzit e Aspromontes]]'' (1930) * ''[[Zonja e Ishullit]]'' (1930) * ''[[Deti (Corrado Alvaro)|Deti]]'' (1934) * ''[[Takimet e Dashurisë (roman)|Takimet e Dashurisë]]'' (1940) * ''[[Shtatëdhjetë e pesë histori]]'' (1955) * ''[[Gruaja dhe dyzet tregimet]]'' (1963) === Poezi === * ''Poema hiri-jeshile'', Romë: [[Bernardo Lux Editore]] (1917) * ''Udhëtimi'' (1941) === Jo-fiksion === * ''Polsi në Art, Legjendë dhe Histori'' (1912) * ''Luigi Albertini'' (1925) * ''Kalabria. Një libër shtesë mbi kulturën rajonale'' (1925) * ''Kalabria'' (1931) * ''Udhëtim në Turqi'' (1932) * ''[[Terra Nuova. Kronika e parë e Agro Pontinos]]'' (1934) * [[Kronikë (ose fantazi)]] (1934) * ''[[Mjeshtrit e Përmbytjes. Një udhëtim nëpër Rusinë Sovjetike]]'' (1935) * ''[[Italia heq dorë]]'' (1945) * ''[[Pothuajse një jetë]]'' (1950) * ''[[Koha jonë dhe shpresa jonë]]'' (1952) * ''Ditar i fundit'' (1959) ==== Cikli ''Itinerari Italian'' ==== # ''[[Itinerari Italian]]'' (1933) # ''[[Roma e veshur rishtas]]'' (1958) # ''[[Një tren në jug]]'' (1958) === Përkthimet === {{S section|writers}} * [[Fëdor Dostojevski]], ''Burri i Përjetshëm'', Società Anonima Editoriale R. Quintieri, 1921 * [[Fyodor Sologub]], ''Djalli i Vogël'', Società Anonima Editoriale R. Quintieri, 1921 * [[Paul-Louis Courier]], ''Pamfletet'', Formiggini, 1928 * [[Walter Scott]], ''Waverley'', Mondadori, 1934 * [[Mary Webb]], ''Kthim në Tokë'', Mondadori, 1935 * [[Lev Nikolaevič Tolstoj]], ''Tregime dhe Kujtime'', Mondadori, 1942 * [[Fernando de Rojas]], ''La Celestina'', Bompiani, 1943 * [[Robert Louis Stevenson]], ''Në Detet e Jugut'', Capriotti, 1944 * [[Julian Krycki]], ''Flota e Heshtur'', Faro, 1945 ;Me Laura Babini * [[Mark Twain]], ''Një raport i vizitës së kapitenit Storm në Parajsë'', Vecchioni, Milano, 1926 * [[Charles Morgan]], ''Çezma'', Mondadori, 1934 * [[Robert Louis Stevenson]], ''Ishulli i thesarit'', CELI, 1956 === Teatri === * ''[[Fshati dhe Qyteti]]'' (1923) * ''[[Kafeja e Detarëve]]'' (1939) * ''[[Nata e Gjatë e Medeas]]'' (1949) * ''[[Djalli Kureshtar]]'' (1963) * ''[[Corrado Alvaro. Teatri]]'' (2009) == Filmografi == === Skenar === ==== Kinemaja ==== * ''[[The Wounded Angel]]'' (1927) * ''[[Casta Diva (1935 film)|Casta Diva]]'' (1935) * ''[[L'albero di Adamo]]'' (1938) * ''[[Solitudine (film 1941)|Solitudine]]'' (1941) * ''[[Noi vivi]]'' (1942) * ''[[Addio Kira!]]'' (1942) * ''[[Carmela (film)|Carmela]]'' (1942) * ''[[Febbre (film 1943)|Febbre]]'' (1943) * ''[[Resurrezione (film 1944)|Resurrezione]]'' (1944) * ''[[La carne e l'anima (1945 film)|La carne e l'anima]]'' (1945) * ''[[Patto col diavolo (1949 film)|Patto col diavolo]]'' (1950) * ''[[Roma ore 11]]'' (1952) ==== Televizion ==== * ''[[Fear in the World]]'', me regji nga [[Domenico Campana]] (1979), një [[dramë televizive]] në tre pjesë [[Rai]] në tre episode me [[Ugo Pagliai]] (bazuar në ''L'uomo è forte'')<ref>{{cite web |url=http://www.teche.rai.it/storia/fiction/fiction06.html |title=Kopje e arkivuar |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130629055526/http://www.teche.rai.it/storia/fiction/fiction06.html |archivedate=29 qershor 2013|language=it}}</ref> === Skenarë === * ''[[The Wounded Angel]]'' (1927) * ''[[Casta Diva (1935 film)|Casta Diva]]'' (1935) * ''[[Tagebuch der Geliebten]]'' (1935) * ''[[Ditarja e një gruaje të dashur]]'' (1936) * ''[[Një grua midis dy botëve]]'' (1936) * ''[[Pema e Adamit]]'' (1938) * ''[[Tokë e askujt (film i vitit 1939)|Tokë e askujt]]'' (1939) * ''[[Solitudine (film 1941)|Solitudine]]'' (1941) * ''[[Dritat në mjegull]]'' (1942) * ''[[Një natë pas operës]]'' (1942) * ''[[Ne të gjallët]]'' (1942) * ''[[Farewell, Kira!]]'' (1942) * ''[[Carmela (film)|Carmela]]'' (1942) * ''[[Fever (1943 film)|Fever]]'' (1943) * ''[[The Story of a Blackcap (1943 film)|The Story of a Blackcap]]'' (1943) * ''[[Resurrection (1944 film)|Resurrection]]'' (1944) * ''[[Flesh and Soul (1945 film)|Flesh and Soul]]'' (1945) * ''[[Tragic Hunt]]'' (1947) * ''[[Bitter Rice]]'' (1949) * ''[[Women Without a Name]]'' (1950) * ''[[Pact with the Devil (1949 film)|Pact with the Devil]]'' (1950) * ''[[Rome at 11]]'' (1952) == Shënime == <references/> == Artikuj të lidhur == * [[Biblioteka "Pietro de Nava"]] * [[Letërsia italiane gjatë Fashizmit]] * [[Historia e shkencës së fiksionit italian]] * [[Fondacioni Corrado Alvaro]] == Lidhje të jashtme == * [[Fondacioni Corrado Alvaro]] * [[Kategoria:Biografi italiane]] c1wqs3t6fhavo8dhtrxvbphgh6kn76n 0 400007 2981118 2977144 2026-05-16T09:04:21Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2981118 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Hippie_trail.svg|parapamje|500px|Rrugët e Shtegut të Hipive]] '''Shtegu i hipive''' (në anglisht: ''Hippie trail'', i njohur edhe si ''overland'') ishte një itinerar për udhëtime tokësore i ndërmarrë shpesh nga anëtarët e nënkulturës [[Hippie|hipi]] dhe nga udhëtarë të tjerë nga mesi i viteve 1950 deri në fund të viteve 1970.<ref>{{Cite web |last=Ireland |first=Brian |title=Touch the Sky: the Hippie Trail and other forms of alternative tourism |url=http://history.research.southwales.ac.uk/events/2013/oct/11/touch-sky-hippie-trail-and-other-forms-alternative/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180607205600/http://history.research.southwales.ac.uk/events/2013/oct/11/touch-sky-hippie-trail-and-other-forms-alternative/ |archive-date=7 qershor 2018 |access-date=30 janar 2017 |language=en}}</ref> Shtegu niste nga [[Evropa]] dhe kalonte përmes [[Azia Jugperëndimore|Azisë Perëndimore]] dhe Jugore, duke përshkuar vende si [[Afganistani]], [[Pakistani]],<ref name="Independent">{{Cite news |date=5 nëntor 2011 |title=The Lonely Planet Journey: The Hippie Trail |work=Independent |url=https://www.independent.co.uk/travel/europe/the-lonely-planet-journey-the-hippie-trail-6257275.html |access-date=25 qershor 2020 |language=en}}</ref> [[India]], [[Nepali]], [[Sri Lanka]] dhe [[Bangladeshi]], për të përfunduar shpesh në [[Tajlanda|Tajlandë]]. Ai përbënte një formë të turizmit alternativ, ku një nga elementet kryesore ishte udhëtimi me harxhime sa më të pakta, me qëllim zgjatjen e kohës së qëndrimit larg shtëpisë. Termi "hipi" u përhap në mesin dhe fundin e viteve 1960; para tij, në fund të viteve 1950, përdorej termi "[[Beatnik|bitnik]]" (''beatnik''). Në çdo ndalesë kryesore të shtegut kishte hotele, restorante dhe kafene të përshtatura për perëndimorët. Këto ambiente shërbenin si pika takimi ku udhëtarët krijonin lidhje me njëri-tjetrin teksa ecnin drejt lindjes ose perëndimit. Ndryshe nga turistët tradicionalë, hipitë kishin prirjen të ndërvepronin shumë më tepër me popullsinë vendase.<ref name="richardgregory.org.uk">{{Cite web |title=A Brief History of the Hippie Trail |url=http://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728045152/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm |archive-date=28 korrik 2020 |access-date=8 maj 2015 |language=en}}</ref> Epoka e shtegut të hipive përfundoi në fund të viteve 1970, kryesisht si pasojë e [[Revolucioni Iranian|Revolucionit Iranian]] – i cili solli në pushtet një qeveri thellësisht anti-perëndimore – dhe [[Lufta Sovjeto-Afgane|pushtimit sovjetik të Afganistanit]], ngjarje që mbyllën rrugët e sigurta për udhëtarët perëndimorë.<ref name="richardgregory.org.uk" /><ref name="cnn">{{Cite news |title=The Hippie Trail: See how Lonely Planet was born |work=CNN |url=https://www.cnn.com/interactive/travel/hippie-trail-history-lonely-planet/ |access-date=14 maj 2022 |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last=Maclean |first=Rory |date=13 gusht 2007 |title=Legacy of the hippie trail |publisher=The Guardian |url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2007/aug/13/legacyofthehippietrail |access-date=14 maj 2022 |language=en}}</ref> == Origjina dhe pararendësit == Rrënjët kulturore të shtegut shpesh gjurmohen te [[Beatnik|Brezi Bitnik]] dhe te romani ''[[Në rrugë (roman nga Jack Kerouac)|Në rrugë]]'' (''On the Road'') i [[Jack Kerouac]], i botuar në vitin 1957.<ref name="cnn" /> Një moment kyç u shënua në vitin 1962, kur poeti bitnik [[Allen Ginsberg]] u zhvendos në [[Varanasi]] për një periudhë të gjatë qëndrimi në Indi, duke përshkruar përvojën e tij në një sërë letrash dhe ditarësh që ndikuan ndjeshëm te brezi i ri perëndimor.<ref>{{Cite web |title=The 1970s Hippie Trail: drugs, danger, and a magical pudding shop in Asia |last=Day |first=Meagan |date=20 tetor 2016 |url=https://timeline.com/hippie-trail-asia-drugs-55abce249d1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230522162718/https://timeline.com/hippie-trail-asia-drugs-55abce249d1 |archive-date=22 maj 2023 |website=Timeline |language=en |access-date=14 maj 2022 |url-status=dead}}</ref> Pak vite më vonë, vizita e [[The Beatles]] në ashramin e [[Maharishi Mahesh Yogi]] në [[Rishikesh]] në vitin 1968 e ktheu vëmendjen mediatike perëndimore drejt spiritualitetit indian dhe i dha një shtysë të mëtejshme rrjedhës së udhëtarëve drejt lindjes.<ref name="cnn" /> Termi "Shtegu i hipive" filloi të përdorej gjerësisht nga mesi i viteve 1960, megjithëse shumë prej vetë udhëtarëve preferonin ta quanin veten "udhëtarë", "të çuditshëm" ose "tokësorë", për ta dalluar veten nga turistët e zakonshëm.<ref name="richardgregory.org.uk" /> Sipas studiuesve Sharif Gemie dhe Brian Ireland, periudha kryesore e shtegut shtrihet midis viteve 1957 dhe 1978.<ref name="GemieIreland">{{Cite book |last1=Gemie |first1=Sharif |last2=Ireland |first2=Brian |title=The Hippie Trail: A History |publisher=Manchester University Press |year=2017 |isbn=978-1-5261-1462-4 |language=en}}</ref> == Rrugët == [[Skeda:Kabul-04-Touristen_beim_Schuhputzer-1976-gje.jpg|parapamje|250px|Vizitorë hipi në [[Kabuli|Kabul]], 1976]] Udhëtimet zakonisht fillonin nga qytetet kryesore të Evropës Perëndimore, si [[Londra]], [[Kopenhaga|Kopenhageni]], Berlini Perëndimor, [[Parisi]], [[Amsterdami]] ose [[Milano]]. Shumë udhëtarë nga Shtetet e Bashkuara fluturonin me [[Icelandic Airlines]] për në [[Luksemburgu (qyteti)|Luksemburg]]. Pothuajse të gjitha itineraret konvergonin në [[Stambolli|Stamboll]], ku më pas ndaheshin në drejtime të ndryshme. Rruga veriore zakonisht kalonte përmes [[Teherani|Teheranit]], [[Herat|Heratit]], [[Kandahar|Kandaharit]], [[Kabuli|Kabulit]], Peshauarit dhe [[Lahore|Lahorit]], përpara se të vazhdonte për në Indi, Nepal dhe Azinë Juglindore.<ref name="Independent" /> Një rrugë alternative niste nga [[Turqia]] dhe kalonte përmes [[Siria|Sirisë]], [[Jordania|Jordanisë]], [[Libani|Libanit]] dhe [[Iraku|Irakut]] drejt [[Irani|Iranit]] dhe [[Pakistani|Pakistanit]]. Pavarësisht zgjedhjes fillestare, shumica e udhëtarëve kalonin patjetër përmes [[Afganistani|Afganistanit]] dhe Qafës Khyber, duke përshkuar Peshauarin dhe [[Lahore|Lahorin]] në Pakistan,<ref name="Independent" /> për të kaluar më pas kufirin Pakistan-Indi në Ganda Singh Uala (ose më vonë në Uagah).{{Citation needed|date=gusht 2025}} Destinacionet e zakonshme në lindje përfshinin [[Delhi|Delhin]], [[Varanasi|Varanasin]] (i njohur atëherë si ''Benares''), [[Goa|Goan]], [[Mumbai|Bombein]], [[Çenai|Madrasin]], [[Kathmandu|Katmandunë]] dhe [[Bangkoku|Bangkokun]]. Në Katmandu ekziston ende një rrugë e quajtur ''Jhochhen Tole'', e cila mban nofkën "Rruga e të Çuditshmëve" (''Freak Street'') në përkujtim të mijëra hipive që kaluan andej.<ref name=":2">{{Cite web |last=Day |first=Meagan |date=20 tetor 2016 |title=The 1970s Hippie Trail: drugs, danger, and a magical pudding shop in Asia |url=https://timeline.com/hippie-trail-asia-drugs-55abce249d1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230522162718/https://timeline.com/hippie-trail-asia-drugs-55abce249d1 |archive-date=22 maj 2023 |access-date=14 maj 2022 |website=Timeline |language=en}}</ref> Shpesh udhëtimet zgjateshin më tej drejt [[India e Jugut|Indisë jugore]], te plazhi Kovalam në [[Thiruvananthapuram|Trivandrum]] ([[Kerala]]) dhe në [[Sri Lanka]] (e quajtur asokohe Cejlon).{{Citation needed|date=gusht 2025}} Katmanduja shërbente shpesh si pika përfundimtare gjeografike e shtegut, pasi [[Tibeti]] ishte i ndaluar për vizitorët dhe udhëtimi tokësor përmes [[Birmania|Burmës]] (Mianmarit të sotëm) ishte i pamundur. India kishte vendosur kufizime të ashpra për udhëtimet drejt Burmës për shkak të përleshjeve të armatosura në rajon, ndërsa "Rruga Ledo" ishte lënë pas dore dhe pothuajse ishte gëlltitur nga xhungla. Megjithatë, disa udhëtarë fluturonin nga Katmanduja për në Bangkok dhe vazhdonin udhëtimin në [[Azia Juglindore|Azinë Juglindore]], në vende si [[Tajlanda|Tajlanda]], [[Malajzia|Malajzia]] dhe [[Indonezia|Indonezia]] (ku Bali ishte mjaft popullor). Nga Indonezia, ata mund të kalonin drejt [[Australia|Australisë]] me aeroplan ose anije. Kjo zgjeroi shtegun me një degë në Azinë Juglindore, e cila tërhiqte dhe shumë udhëtarë australianë e neozelandezë që e bënin të njëjtën rrugë në drejtim të kundërt, nga vendet e tyre drejt Londrës.<ref name="richardgregory.org.uk" /> Udhërrëfyesi i njohur i Tony Wheeler-it, i shkruar fillimisht për lexuesit australianë, e përshkruan këtë shteg në rend të kundërt: nisja nga Australia drejt Indonezisë, Malajzisë dhe Tajlandës, fluturimi nga Bangkoku në Katmandu (ose [[Kalkuta|Kalkutë]]) dhe më pas rrugëtimi tokësor drejt Indisë e së fundmi Evropës. Jashtë këtij itinerari kryesor, një tjetër destinacion që tërhoqi vëmendjen ishte [[:en:Essaouira|Essaouira]] në Marok, e cila u popullarizua nga vizita e muzikantit [[Jimi Hendrix]].<ref name=":2" /><ref>{{Cite news |title=Jimi Hendrix's Morocco |work=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/travel/2001/01/21/jimi-hendrixs-morocco/7549d729-d273-4aad-84cd-6e836954085d/ |access-date=14 maj 2022 |issn=0190-8286 |language=en-US}}</ref> == Metodat e udhëtimit == [[Skeda:Be_Your_Own_Goddess_art_bus_(1967_VW_Kombi)_IMG_0136.JPG|parapamje|250px|Një fugon VW Kombi i vitit 1967, i dekoruar me piktura me dorë në stilin hipi]] [[Skeda:Inside_a_Bus_on_the_Hippie_Trail.jpg|parapamje|250px|Vizitorë duke udhëtuar përmes Indisë veriore në vitin 1973, në një autobus me pasagjerë që kishin ardhur nga Evropa me rrugë tokësore]] Për të mbajtur shpenzimet sa më të ulëta, udhëtimet kryheshin gjerësisht me autostop ose me [[Autobusi|autobusë]] privatë e të lirë që përshkonin këtë itinerar.<ref>{{Cite web |title=The Lonely Planet Journey: The Hippie Trail |url=https://www.independent.co.uk/travel/europe/the-lonely-planet-journey-the-hippie-trail-6257275.html |access-date=16 nëntor 2023 |website=Independent |language=en}}</ref> [[Treni|Trenat]] përdoreshin gjithashtu në segmente të caktuara, veçanërisht përmes [[Evropa Lindore|Evropës Lindore]] e [[Turqia|Turqisë]] (duke përfshirë një lidhje trageti përmes Liqenit Van) deri në [[Teherani|Teheran]] ose më në lindje në [[Meshhed|Mashhad]] të [[Irani|Iranit]]. Nga këto qytete, udhëtarët gjenin transport publik ose privat për të vazhduar aventurën. Pioneri i transportit komercial në këtë rrugë ishte sipërmarrësi britanik Oswald "Paddy" Garrow-Fisher, i cili në vitin 1957 nisi shërbimin e autobusit "Indiaman" nga [[Londra]] për në [[Kalkuta|Kalkutë]] dhe Bombej, një udhëtim prej rreth 19 mijë kilometrash që zgjaste disa javë.<ref name="cnn" /> Më vonë erdhën edhe operatorë të tjerë si ''Penn Overland'' dhe ''Swagman Tours'', të cilët ofronin itinerare që përfshinin [[Bejruti|Bejrutin]], Kabulin, Sri Lankën dhe pikat e ndërmjetme. Këto shërbime u njohën gjithashtu me emrin e përgjithshëm ''Magic Bus'', sipas një agjencie rezervimesh me të njëjtin emër në Amsterdam.<ref name="cnn" /> Shumica e atyre që ndërmerrnin këtë shteg ishin nga Evropa Perëndimore, Amerika e Veriut, Australia dhe Japonia. Informacionet, idetë dhe përvojat shkëmbeheshin në [[Hosteli|bujtina]], hotele dhe pika të njohura grumbullimi përgjatë rrugës, si ''Yener's Café'' dhe ''The Pudding Shop'' në Stamboll, ''Sigi's'' në rrugën "Chicken Street" në Kabul, ose ''Amir Kabir'' në Teheran. Shumica e udhëtarëve e bënin rrugën me çanta shpine; ndonëse dominonte rinia, mes tyre kishte edhe të moshuar e familje të tëra. Disa madje arrinin ta përshkonin të gjithë distancën me makina ose fugonë personalë – sidomos me [[Volkswagen Type 2|fugonë Volkswagen]], i cili u bë simbol vizual i lëvizjes hipi.{{Citation needed|date=gusht 2025}} == Udhëzues dhe ditarë udhëtimesh == Në epokën para internetit, udhëzuesi i prodhuar nga rrjeti i informimit BIT shërbeu si një përmbledhje e vyer e përvojave kolektive. Ky udhëzues ishte një fashikull i shtypur, i riprodhuar me shkronja daktilografike dhe me një kopertinë rozë ikonike. Ai përditësohej vazhdimisht nga vetë udhëtarët, duke ofruar këshilla, paralajmërime për grackat lokale dhe rekomandime për vende për të fjetur apo pika për t'u parë. Nën drejtimin e Geoff Crowther-it (i cili më vonë iu bashkua [[Lonely Planet]]-it), udhëzuesit e BIT vazhduan të publikoheshin nga viti 1972 deri në botimin e tyre të fundit në 1980.<ref>{{Cite web |title=Before Lonely Planet there was the BIT Guides |url=https://www.ashleycrowther.org/blog/2016/2/17/before-lonely-planet-there-was-the-bit-guides |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109085051/https://www.ashleycrowther.org/blog/2016/2/17/before-lonely-planet-there-was-the-bit-guides |archive-date=9 nëntor 2016 |access-date=8 nëntor 2016 |publisher=crowthercollective.org/Ashley Crowther |language=en}}</ref> Në vitin 1971, publikimi ''Whole Earth Catalog'' i kushtoi një faqe të plotë "Udhëzuesit Tokësor për në Nepal". Pak më vonë, në 1973, Tony dhe Maureen Wheeler botuan një udhëzues mbi këtë shteg me titullin ''Përtej Azisë me Çmim të Lirë'' (''Across Asia on the Cheap''). Ishte një libërth prej 94 faqesh i bazuar në përvojën e tyre personale të kalimit përmes Evropës Perëndimore, Ballkanit, Turqisë dhe Iranit me një fugon të vjetër të nisur nga Londra. Pasi mbërritën në Afganistan, e shitën fugonin dhe e vazhduan udhëtimin përmes një sërë autobusësh, trenash të klasit të tretë e kamionësh. Kështu kaluan në Pakistan, Indi, Nepal, Tajlandë, Malajzi dhe Indonezi, duke arritur në [[Sidnej|Sidnej]] nëntë muaj më vonë me vetëm 27 cent të mbetur në xhepa. Shkrimtari Paul Theroux ka lënë një përshkrim klasik të këtij rajoni në librin e tij të famshëm ''Pazari i Madh i Hekurudhave'' (''The Great Railway Bazaar'', 1975). Vite më vonë, dy libra të tjerë udhëtimesh rindërtuan dhe gjurmuan sërish shtegun origjinal: ''Rruga e Gabuar për në Shtëpi'' (''The Wrong Way Home'', 1999) nga Peter Moore, si dhe ''Autobusi Magjik'' (''Magic Bus'', 2008) nga Rory Maclean.<ref>{{Cite web |title=The Wrong Way Home |url=http://petermoore.net/books/the-wrong-way-home/ |access-date=8 maj 2015 |language=en}}</ref><ref>[http://www.rorymaclean.com/hippie-trail.html Magic Bus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017091856/http://www.rorymaclean.com/hippie-trail.html|date=17 tetor 2011}}</ref> == Udhëtarë të njohur dhe ndikimi kulturor == [[Skeda:Beatles Ashram Satsang Hall Rishikesh.JPG|parapamje|250px|Holli i meditimit në ashramin e [[Maharishi Mahesh Yogi]]-t në Rishikesh, ku [[The Beatles]] qëndruan në vitin 1968. Vizita e tyre ndikoi ndjeshëm interesin perëndimor për shtegun]] Përgjatë viteve, Shtegu i Hipive tërhoqi jo vetëm njerëz të thjeshtë, por edhe figura që më vonë do të bëheshin të njohura botërisht. Mes tyre mund të përmendet bashkëthemeluesi i kompanisë Apple, [[Steve Jobs]], <ref>{{Cite book |last=Isaacson |first=Walter |title=Steve Jobs |publisher=Simon & Schuster |year=2011 |isbn=978-1-4516-4853-9 |language=en}}</ref> modelja gjermane [[Uschi Obermaier]], dizajneri francez [[Philippe Starck]],<ref name="DW">{{Cite web |title=The Hippie Trail: The Road to Paradise |url=https://www.dw.com/en/the-hippie-trail-the-road-to-paradise/a-45607994 |website=[[Deutsche Welle]] |access-date=18 maj 2022 |language=en }}{{Lidhje e vdekur}}</ref> këngëtari britanik Cat Stevens (më pas [[Yusuf Islam]]), si dhe muzikanti [[Goa Gil]], i cili qendroi në Indi dhe u bë një nga krijuesit e muzikës ''[[psychedelic trance]]'' (e njohur si ''[[Goa trance]]'' prej vendit ku u zhvillua).<ref name="DW" /> Përvoja e udhëtimit dhe muzika tradicionale e vendeve përgjatë rrugës patën ndikim të thellë në kulturën dhe muzikën perëndimore të kohës. Një shembull i njohur është kënga "[[Kashmir (këngë)|Kashmir]]" e grupit rock [[Led Zeppelin]]: edhe pse titulli evokon rajonin homonim në Azinë Jugore, tekstet u shkruan nga Robert Plant gjatë një udhëtimi me makinë në jug të Marokut – një tjetër destinacion popullor i kulturës hipi të kohës – ku, sipas vetë Plantit, ai dhe Jimmy Page-i ndiheshin "njësoj si hipitë e tjerë".<ref>{{Cite web |title=Kashmir by Led Zeppelin |url=https://www.songfacts.com/facts/led-zeppelin/kashmir |website=Songfacts |access-date=4 maj 2026 |language=en}}</ref> Në kinematografi, kultura e hipive që mblidhej në Nepal u portretizua gjerësisht në filmin e njohur indian ''[[Haré Rama Haré Krishna]]'' (1971). Në letërsinë bashkëkohore, autori brazilian [[Paulo Coelho]] botoi në vitin 2018 romanin pjesërisht autobiografik ''[[Hippie (roman)|Hippie]]'', ku tregon historinë e udhëtimit të tij përgjatë këtij shtegu në vitet 1970, në një autobus të quajtur "Magic Bus".<ref>{{Cite book |last=Coelho |first=Paulo |title=Hippie |publisher=Knopf |year=2018 |isbn=978-0-525-65561-9 |language=en}}</ref> == Rreziqet dhe vështirësitë == Pavarësisht imazhit romantik që e ka rrethuar shpesh, rruga ishte larg së qenuri e sigurt. Sëmundjet stomakore dhe ato të transmetuara nga uji ishin të zakonshme, dhe shumë udhëtarë mbërrinin në Katmandu ose Goa të rraskapitur, të dobësuar nga dizenteria ose të varur nga droga.<ref name="cnn" /> Nga ana tjetër, abuzimi me [[Opiumi|opiumin]] dhe heroinën la pas një numër të konsiderueshëm të rinjsh të bllokuar në lagje të varfra të Kabulit dhe Katmandusë, të paaftë financiarisht ose fizikisht për t'u kthyer në shtëpi. Një kapitull i errët i shtegut ka të bëjë me vrasësin serial francez [[Charles Sobhraj]], i njohur si "Gjarpri" (''The Serpent'') ose "Vrasësi i Bikinive". Gjatë viteve 1970, Sobhraj-i u afrohej hipive të rinj perëndimorë në Tajlandë, Indi dhe Nepal duke u paraqitur si tregtar gurësh të çmuar; pasi i drogonte, i grabiste pasaportat dhe paratë, dhe shpesh i vriste për të zhdukur gjurmët. Ai dyshohet të ketë vrarë mbi 20 turistë përgjatë shtegut.<ref>{{Cite web |title=Charles Sobhraj |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-Sobhraj |website=Encyclopædia Britannica |access-date=4 maj 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Timeline: Case of Charles Sobhraj – 'Bikini Killer', 'Serpent' |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/12/23/timeline-case-of-charles-sobhraj-bikini-killer-serpent |work=Al Jazeera |date=23 dhjetor 2022 |access-date=4 maj 2026 |language=en}}</ref> Historia e tij u dramatizua më vonë në serialin britaniko-amerikan ''[[The Serpent (serial)|The Serpent]]'' (2021), të prodhuar nga [[BBC]] dhe [[Netflix]]. == Fundi i epokës dhe trashëgimia == Rruga e njohur e hipive u bë gjithnjë e më e vështirë në fund të viteve 1970, për shkak të ndryshimeve drastike politike në vendet që dikur kishin qenë mikpritëse. Në vitin 1979, [[Revolucioni Iranian]] dhe lufta që pasoi pas pushtimit sovjetik të Afganistanit bllokuan tërësisht korridorin tokësor drejt Azisë Jugore për udhëtarët perëndimorë. Edhe zonat si Çitrali dhe [[Kashmiri]] u bënë të pasigurta për shkak të [[Konflikti i Kashmirit|konflikteve territoriale]] dhe tensioneve rajonale.<ref name="richardgregory.org.uk" /> Meagan Day e ka përmbledhur këtë fund epoke duke vënë në dukje se stacionet radiofonike në Iran zëvendësuan muzikën e Blue Öyster Cult me fjalimet e [[Ruhollah Homeini|Ajatollah Khomeinit]].<ref name=":2" /> Mes faktorëve të tjerë ishin Revolucioni Saur në Afganistan (1978)<ref name=":1" /> dhe vendosja e një diktature ushtarake në Pakistan (1977), që mbylli ose ndaloi shumë nga gjërat që pëlqenin hipitë.<ref>{{Cite web |date=13 mars 2015 |title=Photos of a forgotten Pakistan: Hippies in Lollywood, suave bands in Karachi nightclubs |url=https://scroll.in/roving/712846/photos-of-a-forgotten-pakistan-hippies-in-lollywood-suave-bands-in-karachi-nightclubs |website=scroll.in |language=en}}</ref> Në rrugëkalimin e Lindjes së Mesme, [[Lufta e Jom Kipurit]] në vitin 1973 ashpërsoi rregullat e vizave për qytetarët perëndimorë në [[Siria|Siri]], [[Iraku|Irak]] dhe [[Libani|Liban]], ndërsa [[Lufta Civile Libaneze]] kishte shpërthyer qysh në vitin 1975.<ref name="richardgregory.org.uk" /> Në të njëjtën periudhë, presidenti amerikan [[Richard Nixon]] nisi një "luftë kundër drogës" që shënjestronte edhe kanabisin. Si pasojë e presionit të vazhdueshëm diplomatik nga Shtetet e Bashkuara, Nepali miratoi në vitin 1976 një Akt për Kontrollin e Narkotikëve, i cili ndalonte rreptësisht tregtinë, kultivimin apo shitjen e lirë të kanabisit – një tjetër goditje për kulturën e hipive.<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=25 maj 2021 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=18 korrik 2022 |website=OnlineKhabar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about and how long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=18 korrik 2022 |website=[[The Annapurna Express]] |language=en}}</ref> Vendasit përgjatë rrugës filluan gjithashtu t'i shihnin me dyshim udhëtarët perëndimorë, sidomos në zonën mes [[Kabuli|Kabulit]] dhe Peshauarit, ku banorët u bezdisën nga sjellja e pakujdesshme e atyre hipive që vizitonin rajonin vetëm për të siguruar [[Opiumi|opium]] dhe [[Kanabis|kanabis]].<ref>{{Cite book |last=Schofield |first=Victoria |url=https://books.google.com/books?id=2CXfd1johOAC&pg=PA267 |title=Afghan Frontier: At the Crossroads of Conflict |date=2010 |publisher=Tauris Parke Paperbacks |isbn=978-1-84885-188-7 |access-date=14 qershor 2017 |language=en}}</ref> Edhe pse rruga klasike tokësore u bë e pakalueshme, herë pas here u bënë përpjekje për ta rikrijuar këtë eksperiencë, sidomos nga mesi i viteve 2000. Në vitin 2007 kompania ''Ozbus'' ofroi një shërbim autobusi nga Londra në Sidnej që përshkonte Shtegun e Hipive,<ref>{{Cite news |last=Sethi |first=Anita |author-link=Anita Sethi |date=10 dhjetor 2007 |title=End of the road for the OzBus after 84 days of mishaps and mayhem |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/travel/2007/dec/10/1 |access-date=8 maj 2015 |language=en}}</ref> ndërsa kompani të tjera anashkaluan zonat e luftës duke e zhvendosur itinerarin drejt Kinës dhe [[Rruga e Mëndafshit|Rrugës së vjetër të Mëndafshit]].<ref>{{Cite web |title=Overland Tours - Overlanding Expeditions - Overland Adventure Holidays |url=http://www.odysseyoverland.co.uk |access-date=8 maj 2015 |language=en}}</ref> Në vitet 2000 dhe 2010, me zhvillimin dhe popullarizimin e linjave ajrore me kosto të ulët, itineraret ndryshuan, por ideologjia u përqafua nga udhëtarët modernë me çanta shpine dhe nga neo-hipitë. Sot, pasardhësit më të njohur të këtij koncepti janë "[[Shtegu i Petullave me Banane]]" (''Banana Pancake Trail'') në Azinë Juglindore – që përfshin ndalesa në Tajlandë, Vietnam, Kamboxhia dhe Indonezi – si dhe "[[Shtegu i Gringove]]" (''Gringo Trail'') në Amerikën Latine. Ashtu si Shtegu origjinal i Hipive, edhe këto rrugë karakterizohen nga një rrjet i gjerë bujtinash të lira, pika grumbullimi për të rinjtë dhe një theks i madh te përjetimi i kulturave jashtë turizmit tradicional dhe paketave komerciale. == Shih edhe == * [[Shtegu i Petullave me Banane]] – pasardhësi më i njohur i shtegut në Azinë Juglindore * [[Shtegu i Gringove]] – ekuivalenti latino-amerikan * [[Rruga e Mëndafshit]] – rruga historike tregtare që ndoqi pjesërisht të njëjtin korridor * [[Beatnik|Brezi Bitnik]] – lëvizja letrare që frymëzoi shumë udhëtarë * [[Hippie|Lëvizja hipi]] * [[Kundërkultura e viteve 1960]] * [[Lonely Planet]] * [[Goa trance]] * [[Charles Sobhraj]] == Referimet == {{reflist}} == Lexime të mëtejshme == * {{Cite book |last=Brosnahan |first=Tom |title=Turkey – Bright Sun, Strong Tea: On the Road with a Travel Writer |publisher=Travel Info Exchange |year=2005 |isbn=978-0-9767531-5-5 |language=en}} * {{Cite book |last=Dring |first=Simon |title=On the Road Again: Thirty Years On The Traveller's Trail To India |publisher=BBC Books |year=1995 |isbn=0-563-37172-2 |author-link=Simon Dring |language=en}} * {{Cite book |last1=Gemie |first1=Sharif |last2=Ireland |first2=Brian |title=The Hippie Trail: A History |publisher=Manchester University Press |year=2017 |isbn=978-1-5261-1462-4 |language=en}} * {{Cite book |last=Hall |first=Michael |title=Remembering the Hippie Trail: travelling across Asia 1976-1978 |publisher=Island Publications |year=2007 |isbn=978-1-899510-77-1 |language=en}} * {{Cite book |last=MacLean |first=Rory |title=Magic Bus: On the Hippie Trail from Istanbul to India |publisher=Ig Publishing |year=2008 |isbn=978-0-9788431-9-9 |author-link=Rory MacLean |language=en}} * {{Cite book |last=Moore |first=Peter |title=The Wrong Way Home: London to Sydney the Hard Way |publisher=Bantam |year=1999 |isbn=978-0-553-81700-3 |author-link=Peter Moore (travel author) |language=en}} * {{Cite book |last=Steves |first=Rick |title=On the Hippie Trail: Istanbul to Kathmandu and the Making of a Travel Writer |publisher=Avalon Publishing |year=2025 |isbn=978-1-64171-644-4 |author-link=Rick Steves |language=en}} * {{Cite book |last=Theroux |first=Paul |title=[[The Great Railway Bazaar|The Great Railway Bazaar: By Train Through Asia]] |publisher=Mariner Books |year=1975 |isbn=978-0-547-52515-0 |author-link=Paul Theroux |language=en}} * {{Cite book |last=Tomory |first=David |title=A Season in Heaven: True Tales from the Road to Kathmandu |publisher=[[Lonely Planet]] |year=1998 |isbn=0-86442-629-1 |language=en}} [[Kategoria:Lëvizja hippie]] [[Kategoria:Turizmi]] [[Kategoria:Kundërkultura e viteve 1960]] o1gk2d7p95nwg0ijtl35lzt9tmrv5kw 0 400150 2981087 2977866 2026-05-15T23:48:57Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981087 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-lès-Toul |native name= |commune status=Komunë |image=100B0812 dommartin-les-toul.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms=Blason dommartin les toul.svg |arrondissement=[[Qarku Toul|Toul]] |canton=[[Kantoni Toul|Toul]] |coordinates={{Coord|48.6706|5.9086|display=title}} |INSEE=54167 |postal code=54200 |mayor=Laurent Guyot |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes Terres Touloises |elevation m=240 |elevation min m=201 |elevation max m=295 |area km2=6,87 |population=2013 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website= }} '''Dommartin-lès-Toul''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-lès-Toul bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 2013 banorë dhe sipërfaqe 6,87 km², me një dendësi prej 293 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e djathtë të [[Lumi i Moselle|Moselle]] në rajonin natyror të Toulois. [[Skeda:Dommartin-lès-Toul OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]]. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8643952?geo=COM-54167#tableau-POPREF_G1 Population municipale entre 1968 et 2023], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |370 |1861 |566 |1911 |989 |1962 |1081 |1968 |1004 |1975 |1218 |1982 |1714 |1990 |1639 |1999 |1644 |2008 |1994 |2013 |1991 |2018 |1962 |2023 |2013 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54167 INSEE] {{commonscat|Dommartin-lès-Toul}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Dommartin-les-Toul]] ttb6abqv211gm3f34fiozlo8olkgc9u 0 400158 2981085 2977983 2026-05-15T23:41:56Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981085 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-la-Chaussée |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin la Chaussée Mairie 2022.jpg |caption=Bashkia dhe kishë Saint-Martin |image coat of arms=Blason Dommartin la Chaussée 54.svg |arrondissement=[[Qarku Toul|Toul]] |canton=[[Kantoni du Nord-Toulois|Le Nord-Toulois]] |coordinates={{Coord|49.0119|5.8628|display=title}} |INSEE=54166 |postal code=54470 |mayor=Denis Petit |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes Mad et Moselle |elevation m=240 |elevation min m=224 |elevation max m=262 |area km2=2,71 |population=29 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinais |website= }} '''Dommartin-la-Chaussée''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-la-Chaussée bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 29 banorë dhe sipërfaqe 2,71 km², me një dendësi prej 11 banor/km². ==Gjeografia== Qyteti ndodhet në rajonin natyror të Toulois. [[Skeda:Dommartin-la-Chaussée OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]]. ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |89 |1861 |146 |1911 |62 |1962 |35 |1968 |32 |1975 |23 |1982 |23 |1990 |17 |1999 |36 |2004 |47 |2009 |42 |2014 |36 |2019 |32 |2023 |29 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54166 INSEE] {{commonscat|Dommartin-la-Chaussée}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Dommartin-la-Chaussee]] tltpg9s6ottnbzl52fyyd503tsqpro2 0 400161 2981075 2977990 2026-05-15T22:47:28Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981075 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-sous-Amance |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin-sous-Amance.jpg |caption= |image coat of arms=Blason Dommartin sous Amance 54.svg |arrondissement=[[Qarku Nancy|Nancy]] |canton=[[Kantoni Le Grand Couronné|Le Grand Couronné]] |coordinates={{Coord|48.7416666667|6.25611111111|display=title}} |INSEE=54168 |postal code=54770 |mayor=Dominique Mathey |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de Seille et Grand Couronné |elevation m=213 |elevation min m=206 |elevation max m=350 |area km2=4,03 |population=319 |population date=Janar 2023 |population demonym= |website= }} '''Dommartin-sous-Amance''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-sous-Amance bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 319 banorë dhe sipërfaqe 4,03 km², me një dendësi prej 79 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në Amezule. [[Skeda:Dommartin-sous-Amance OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |115 |1861 |119 |1911 |149 |1962 |172 |1968 |221 |1975 |279 |1982 |300 |1990 |282 |1999 |290 |2008 |257 |2013 |255 |2018 |285 |2023 |319 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54168 INSEE] {{commonscat|Dommartin-sous-Amance}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Dommartin-sous-Amance]] l6lonqqh6ahz6k5xpyer1ng5l6gy734 4 400164 2980843 2978224 2026-05-15T17:52:20Z Arianit 106 /* Gabim citimi: Etiketë e pavlefshme */ 2980843 wikitext text/x-wiki Këto janë disa gabime të shpeshta teknike që shfaqen gjatë përkthimit përmes veglës së përkthimit (Content Translation) dhe si të rregullohen ato. ===Hapësirat te numri i referimit ose shenja e pikësimit=== [[File:Gabim me Content Translation me hapësirat në fund 01.png|thumb]] Nuk duhet të ketë hapësirë para pikës së pikësimit ose numrit të referimit. Thjeshtë vendoseni kursorin aty dhe fshijeni hapësirën. ===Parametri i gjuhës=== [[File:Mungon ose është both parametri language=.png|thumb]] Te lista e referimeve shfaqet gabimi: ''Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)''. Te referimi përkatës (nëse nuk ekziston) e shton fushën ''Language'' dhe pastaj kodin e gjuhës përkatëse, zakonisht "en" për anglisht, "de" për gjermanisht, "sq" për shqip etj. Shikojeni titullin e referimit për ta identifikuar gjuhën shpejtë, ose klikoni në lidhjen e burimit. ===Stampat që mungojnë=== Gabimet që shfaqen me të kuqe ''Stampa:...''. Me shumë gjasë stampa nuk është e përkthyer në Wikipedian shqip prandaj duhet të fshihet nga përkthimi. ===Gabimet në Infobox=== Disa elemente në infobox nuk përkthehen. Hyni në infobox dhe rregulloni ato. [[File:Gabim citimi Etiketë e pavlefshme.png|thumb]] ===Gabim citimi: Etiketë e pavlefshme=== Duhet ta fshini këtë referim në atë pikë dhe kopjoni të njëjtën referim nga ndonjë lokacion tjetër ku shfaqet në këtë pozicion. ===Mungon skeda=== [[File:Gabim - Mungon skeda.png|180px|thumb]] Në tekst shfaqet emri i skedës por pa foto në këtë formë:"Skeda:..." Skeda nuk ekziston në Commons për shkak të të drejtave autoriale. Wikipedia në gjuhën burimore (ndoshta anglisht) ka rregulla të tjera nga Commons. Duhet ta fshini këtë tekst bashkë me shpjegimin e fotos që mungon. 63kgmvp5goych7be8oycc25696t66rb 0 400175 2981023 2978139 2026-05-15T20:27:55Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 3) #IABot (v2.0.9.5 2981023 wikitext text/x-wiki {{Infobox partia politike | name = Për të Ardhmen e Malit të Zi | native_name = Za budućnost Crne Gore<br/>За будућност Црне Горе | abbreviation = ZBCG | flag = Тraditional flag of the Montenegro.png | colorcode = #003399 | leader = [[Milan Knezheviq]] | foundation = 2 gusht 2020 | headquarters = [[Podgorica]] | ideology = [[Konservatorizmi]]<br/>[[Populizmi i djathtë]]<br/>Interesat e serbëve në Mal të Zi | position = [[Politika e djathtë|E djathtë]] | seats1_title = [[Kuvendi i Malit të Zi]] | seats1 = {{Composition bar|13|81|hex=#003399}} | website = {{URL|zabuducnost.me}} }} '''Për të Ardhmen e Malit të Zi''' ([[Gjuha malazeze|malazisht]]: ''Za budućnost Crne Gore'', [[Alfabeti cirilik|cirilik]]: ''За будућност Црне Горе'', shkurt '''ZBCG''') është një koalicion politik në [[Mali i Zi|Mal të Zi]]. Koalicioni u krijua fillimisht për [[Zgjedhjet kuvendore në Mal të Zi, 2020|zgjedhjet parlamentare të vitit 2020]] dhe u riformua për zgjedhjet parlamentare të vitit 2023. Ai përfshin kryesisht parti të djathta, konservatore dhe pro-serbe. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2020, koalicioni u drejtua nga [[Zdravko Krivokapiq]] dhe fitoi 27 mandate në Parlamentin e Malit të Zi. Rezultati i tij ishte vendimtar për largimin nga pushteti të [[Partia Demokratike e Socialistëve|Partisë Demokratike të Socialistëve]], e cila kishte dominuar jetën politike malazeze për rreth tri dekada.<ref>{{cite web |title=Montenegro Parliament August 2020 Election Results |url=https://data.ipu.org/parliament/ME/ME-LC01/election/ME-LC01-E20200830/ |website=IPU Parline |date=30 gusht 2020 |language=en}}</ref> Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2023, koalicioni u drejtua nga [[Milan Knezheviq]] dhe fitoi 13 mandate. Pas rindërtimit të qeverisë së Milojko Spajiqit në korrik 2024, përfaqësues të koalicionit hynë në qeveri.<ref>{{cite web |title=Montenegro Parliament June 2023 Election Results |url=https://data.ipu.org/parliament/ME/ME-LC01/election/ME-LC01-E20230611/ |website=IPU Parline |date=11 qershor 2023 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Spajić reshuffles cabinet to include pro-Serbian coalition and Bosniak Party |url=https://europeanwesternbalkans.com/2024/07/24/spajic-reshuffles-cabinet-to-include-pro-serbian-coalition-and-bosniak-party/ |website=European Western Balkans |date=24 korrik 2024 |language=en}}</ref> == Historia == Koalicioni u formua në gusht 2020, përpara zgjedhjeve parlamentare të atij viti. Ai bashkoi disa forca politike opozitare, ndër të cilat [[Fronti Demokratik]], [[Partia Popullore Socialiste e Malit të Zi]], [[Mali i Zi i Bashkuar]], [[Mali i Zi i Vërtetë]] dhe parti të tjera më të vogla. Lista u drejtua nga profesori universitar Zdravko Krivokapiq. Fushata e vitit 2020 u zhvillua në një klimë të fortë polarizimi politik dhe shoqëror, të lidhur edhe me protestat kundër ligjit për bashkësitë fetare. Koalicioni mbështeti kërkesat e [[Kisha Ortodokse Serbe|Kishës Ortodokse Serbe]] dhe u pozicionua kundër qeverisë së drejtuar nga DPS-ja.<ref>{{cite web |title=Montenegro: Parliamentary Elections, 30 August 2020 |url=https://www.osce.org/odihr/elections/montenegro/469478 |website=OSCE/ODIHR |language=en }}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Pas zgjedhjeve të vitit 2020, Për të Ardhmen e Malit të Zi, së bashku me koalicionet ''Paqja është kombi ynë'' dhe ''E zeza mbi të bardhë'', siguroi shumicën parlamentare. Në dhjetor 2020 u formua qeveria e Zdravko Krivokapiqit, e mbështetur nga këto forca politike. Pas vitit 2020, koalicioni pësoi ndryshime të brendshme. Disa parti u larguan ose krijuan grupe të veçanta parlamentare, ndërsa në vitin 2023 koalicioni u riformua kryesisht rreth [[Demokracia e Re Serbe|Demokracisë së Re Serbe]], Partisë Popullore Demokratike dhe [[Partia e Punëtorëve|Partisë së Punëtorëve]]. Në zgjedhjet presidenciale të vitit 2023, kandidati i mbështetur nga koalicioni ishte [[Andrija Mandiq]], i cili u rendit i treti në raundin e parë. Në raundin e dytë, koalicioni mbështeti kandidatin e lëvizjes [[Evropa tani!]], [[Jakov Milatoviq]], i cili fitoi zgjedhjet presidenciale.<ref>{{cite web |title=Montenegro Presidential Election 2023 |url=https://www.osce.org/odihr/elections/montenegro/542882 |website=OSCE/ODIHR |language=en }}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në zgjedhjet parlamentare të 11 qershorit 2023, koalicioni fitoi 13 vende në parlament dhe u bë forca e tretë politike në vend. Fillimisht ai mbështeti nga jashtë qeverinë e Milojko Spajiqit, ndërsa në korrik 2024 hyri drejtpërdrejt në qeveri pas riformatimit të kabinetit.<ref>{{cite web |title=Montenegro Parliament June 2023 Election Results |url=https://data.ipu.org/parliament/ME/ME-LC01/election/ME-LC01-E20230611/ |website=IPU Parline |date=11 qershor 2023 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=The Montenegrin Government Finally Completed |url=https://cepa.org/article/the-montenegrin-government-finally-completed/ |website=Center for European Policy Analysis |date=25 korrik 2024 |language=en }}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Përbërja == === Anëtarë aktualë === {| class="wikitable" ! Partia ! Udhëheqësi |- | [[Demokracia e Re Serbe]] | [[Andrija Mandiq]] |- | [[Partia Popullore Demokratike]] | [[Milan Knezheviq]] |- | [[Partia e Punëtorëve]] | Maksim Vuçiniq |} === Ish-anëtarë === {| class="wikitable" ! Partia ! Periudha |- | [[Lëvizja për Ndryshime]] | 2020–2023 |- | [[Partia Popullore Socialiste e Malit të Zi]] | 2020–2022 |- | [[Mali i Zi i Bashkuar]] | 2020–2022 |- | [[Mali i Zi i Vërtetë]] | 2020–2021 |} == Ideologjia == Koalicioni përfaqëson kryesisht forca politike konservatore, të djathta dhe pro-serbe. Ai mbështet mbrojtjen e identitetit serb në Mal të Zi, rolin e Kishës Ortodokse Serbe dhe ndryshimin e ekuilibrave politikë të vendosur gjatë periudhës së gjatë të qeverisjes së DPS-së. Në politikën e jashtme, partitë e koalicionit kanë mbajtur shpesh qëndrime kritike ndaj politikave të DPS-së dhe kanë kërkuar marrëdhënie më të ngushta me [[Serbia|Serbinë]]. Koalicioni është përshkruar nga disa media dhe analiza ndërkombëtare si forcë pro-serbe.<ref>{{cite web |title=Montenegro’s Political Crisis: Between Reform and Instability |url=https://balkaninsight.com/2022/02/04/montenegros-ura-kingmaker-in-turbulent-politics/ |website=Balkan Insight |date=4 shkurt 2022 |language=en}}</ref> == Rezultatet zgjedhore == === Zgjedhjet parlamentare === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Zgjedhjet ! Udhëheqësi ! Vota ! % ! Vende ! +/– ! Qeveria |- | 2020 | [[Zdravko Krivokapiq]] | 133.267 | 32,55 | 27 / 81 | — | style="background:#90EE90;" | Qeveri |- | 2023 | [[Milan Knezheviq]] | 44.565 | 14,74 | 13 / 81 | {{decrease}} 14 | style="background:#90EE90;" | Qeveri |} === Zgjedhjet presidenciale === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Zgjedhjet ! Kandidati ! Vota ! % ! Rezultati |- | 2023 | [[Andrija Mandiq]] | 64.386 | 19,32 | Nuk u zgjodh |} == Shih edhe == * [[Politika në Mal të Zi]] * [[Kuvendi i Malit të Zi]] * [[Zdravko Krivokapiq]] * [[Milan Knezheviq]] * [[Andrija Mandiq]] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Koalicione politike në Mal të Zi]] [[Kategoria:Parti politike në Mal të Zi]] [[Kategoria:Parti konservatore]] [[Kategoria:Parti politike të themeluara në vitin 2020]] 9st00rikd51ybecpq2rnt16ogiz02wn 0 400312 2980822 2980659 2026-05-15T16:32:25Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 2980822 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit. Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]], por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit. Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave. == Mbi virtytet dhe filozofinë == [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë. Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt, sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e shoqëruan perandorin Trajan në Lindje gjatë fushatës së tij të fundit kund[[Perandoria Parthiane|ër Partëve]]. Kur gjendja e tij shëndetësore u përkeqësua, thuhet se në qastet e fundit të jetës ai e adaptoi Hadrianin si pasardhës. Për këtë arsye, por edhe sepse vdekja e tij u mbajt fshehtë për një kohë, u përhapën zëra se Plotina kishte falsifikuar aktin e adoptimit në marrëveshje me prefektin e pretorianëve në mënyrë që perandor të bëhej personi që ajo kishte zgjedhur vetë. Këtë version e përmendin historianët [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe autori i Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]''. Megjithatë, Hadriani më vonë nuk u tregua mosmirënjohës ndaj saj dhe Matidias. Pas vdekjes së Trajanit, Plotina e solli hirin e tij në Romë së bashku me Matidian dhe Acilius Attiano. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Numizmatikë == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius tregon motrën e Plotinës dhe në anën tjetër perëndeshën Besim. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(eratoris) TRAIANUS.]] Nga viti 112, perandori Trajan urdhëroi që të prodhoheshin monedha me figurën e bashkëshortes së tij Plotina, me titullin PLOTINA AUGUSTA e perandorit Trajan. Pas vdekjes së Trajanit, edhe Hadriani vazhdoi ta nderonte atë, duke e paraqitur në monedha ari së bashku me Matidian me titullin PLOTINA AUGUSTAE. Më vonë, pasi ajo u shpall hyjnore, ekziston një monedhë ari ku ajo paraqitet së bashku me bashkëshortin dhe me djalin e saj të adoptuar. Në shumë qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( si Anazarbus, [[Perinthus]], dhe Laodicea në Lycum), u prodhuan monedha greke me portretin e saj të stampuar.Burim numizmatik/ katalog monedhash. == Burime == * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexime të mëtejshme == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athines.] [[Kategoria:Romakë]] [[Kategoria:Vdekje - Shekulli II]] [[Kategoria:Lindje - Shekulli I]] t1j87j9c912irrcvftxt6nhym16qnsp 2980839 2980822 2026-05-15T17:36:28Z Fjolla Berishaa 185569 Krijuar nga përkthimi i seksionit "De virtutibus et philosophia" nga faqja "[[:la:Special:Redirect/revision/3957846|Plotina]]" 2980839 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit. Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]], por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit. Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave. == Mbi virtytet dhe filozofinë == [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë. Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt, sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e shoqëruan perandorin Trajan në Lindje gjatë fushatës së tij të fundit kund[[Perandoria Parthiane|ër Partëve]]. Kur gjendja e tij shëndetësore u përkeqësua, thuhet se në qastet e fundit të jetës ai e adaptoi Hadrianin si pasardhës. Për këtë arsye, por edhe sepse vdekja e tij u mbajt fshehtë për një kohë, u përhapën zëra se Plotina kishte falsifikuar aktin e adoptimit në marrëveshje me prefektin e pretorianëve në mënyrë që perandor të bëhej personi që ajo kishte zgjedhur vetë. Këtë version e përmendin historianët [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe autori i Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]''. Megjithatë, Hadriani më vonë nuk u tregua mosmirënjohës ndaj saj dhe Matidias. Pas vdekjes së Trajanit, Plotina e solli hirin e tij në Romë së bashku me Matidian dhe Acilius Attiano. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Numizmatikë == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius tregon motrën e Plotinës dhe në anën tjetër perëndeshën Besim. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(eratoris) TRAIANUS.]] Nga viti 112, perandori Trajan urdhëroi që të prodhoheshin monedha me figurën e bashkëshortes së tij Plotina, me titullin PLOTINA AUGUSTA e perandorit Trajan. Pas vdekjes së Trajanit, edhe Hadriani vazhdoi ta nderonte atë, duke e paraqitur në monedha ari së bashku me Matidian me titullin PLOTINA AUGUSTAE. Më vonë, pasi ajo u shpall hyjnore, ekziston një monedhë ari ku ajo paraqitet së bashku me bashkëshortin dhe me djalin e saj të adoptuar. Në shumë qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( si Anazarbus, [[Perinthus]], dhe Laodicea në Lycum), u prodhuan monedha greke me portretin e saj të stampuar.Burim numizmatik/ katalog monedhash. == Burime == * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexime të mëtejshme == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. == De virtutibus et philosophia == {{Capsa hominis Vicidatorum}} [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit . Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]] ; por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit . Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave . == Mbi virtytet dhe filozofinë == Plotina konsiderohej si imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Pompeia Plotina nuk ishte e huaj ndaj diskutimeve filozofike dhe besohet se ishte edhe ndjekëse e Epicureanism. Dihet me siguri se ajo përdori ndikimin e saj pranë Hadrian për të siguruar që drejtuesi i shkollës së Epicurus në Athinë të kishte të drejtën të hartonte testamentin në gjuhën greke dhe të zgjidhte vetë pasardhësin e tij. Megjithatë, nuk dihet saktësisht se deri në çfarë mase Plotina iu përkushtua mësimeve të epikurizmit. Sidoqoftë, ajo është përfshirë me nderime në veprën ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet që lidhen me epikurizmin e Plotinës i përkasin periudhës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e ndoqën Trajanin në Lindje për fushatën e tij të fundit [[Perandoria Parthiane|parthiane]] . I dorëzuar për shkak të shëndetit të dobët, thuhet se perandori e adaptoi [[Adriani|Hadrianin]] pikërisht në orën e vdekjes së tij. Për këtë arsye, dhe për shkak se e kishin fshehur vdekjen e tij për njëfarë kohe, u shfaqën thashetheme se Plotina e kishte falsifikuar adoptimin me pëlqimin e prefektit pretorian në mënyrë që ai që kishte zgjedhur të bëhej perandor Kjo traditë u ndoq nga [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]'' . Sigurisht që Hadriani nuk dukej mosmirënjohës ndaj asnjërës grua më pas. Plotina e solli hirin e perandorit të vdekur në Romë me Matidian dhe Acilius Attiano. == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij. == Shënime == <references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athinase] {{Capsa hominis Vicidatorum}} == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athines.] [[Kategoria:Romakë]] [[Kategoria:Vdekje - Shekulli II]] [[Kategoria:Lindje - Shekulli I]] sw5b3x3mt6a0ecu8y0i8chblf5zhfnj 2980845 2980839 2026-05-15T17:54:22Z Fjolla Berishaa 185569 2980845 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit. Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]], por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit. Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave. == Mbi virtytet dhe filozofinë == [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë. Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt, sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e shoqëruan perandorin Trajan në Lindje gjatë fushatës së tij të fundit kund[[Perandoria Parthiane|ër Partëve]]. Kur gjendja e tij shëndetësore u përkeqësua, thuhet se në qastet e fundit të jetës ai e adaptoi Hadrianin si pasardhës. Për këtë arsye, por edhe sepse vdekja e tij u mbajt fshehtë për një kohë, u përhapën zëra se Plotina kishte falsifikuar aktin e adoptimit në marrëveshje me prefektin e pretorianëve në mënyrë që perandor të bëhej personi që ajo kishte zgjedhur vetë. Këtë version e përmendin historianët [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe autori i Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]''. Megjithatë, Hadriani më vonë nuk u tregua mosmirënjohës ndaj saj dhe Matidias. Pas vdekjes së Trajanit, Plotina e solli hirin e tij në Romë së bashku me Matidian dhe Acilius Attiano. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Numizmatikë == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius tregon motrën e Plotinës dhe në anën tjetër perëndeshën Besim. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(eratoris) TRAIANUS.]] Nga viti 112, perandori Trajan urdhëroi që të prodhoheshin monedha me figurën e bashkëshortes së tij Plotina, me titullin PLOTINA AUGUSTA e perandorit Trajan. Pas vdekjes së Trajanit, edhe Hadriani vazhdoi ta nderonte atë, duke e paraqitur në monedha ari së bashku me Matidian me titullin PLOTINA AUGUSTAE. Më vonë, pasi ajo u shpall hyjnore, ekziston një monedhë ari ku ajo paraqitet së bashku me bashkëshortin dhe me djalin e saj të adoptuar. Në shumë qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( si Anazarbus, [[Perinthus]], dhe Laodicea në Lycum), u prodhuan monedha greke me portretin e saj të stampuar.Burim numizmatik/ katalog monedhash. == Burime == * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexime të mëtejshme == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit . Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]] ; por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit . Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave . == Mbi virtytet dhe filozofinë == Plotina konsiderohej si imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Pompeia Plotina nuk ishte e huaj ndaj diskutimeve filozofike dhe besohet se ishte edhe ndjekëse e Epicureanism. Dihet me siguri se ajo përdori ndikimin e saj pranë Hadrian për të siguruar që drejtuesi i shkollës së Epicurus në Athinë të kishte të drejtën të hartonte testamentin në gjuhën greke dhe të zgjidhte vetë pasardhësin e tij. Megjithatë, nuk dihet saktësisht se deri në çfarë mase Plotina iu përkushtua mësimeve të epikurizmit. Sidoqoftë, ajo është përfshirë me nderime në veprën ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet që lidhen me epikurizmin e Plotinës i përkasin periudhës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e ndoqën Trajanin në Lindje për fushatën e tij të fundit [[Perandoria Parthiane|parthiane]] . I dorëzuar për shkak të shëndetit të dobët, thuhet se perandori e adaptoi [[Adriani|Hadrianin]] pikërisht në orën e vdekjes së tij. Për këtë arsye, dhe për shkak se e kishin fshehur vdekjen e tij për njëfarë kohe, u shfaqën thashetheme se Plotina e kishte falsifikuar adoptimin me pëlqimin e prefektit pretorian në mënyrë që ai që kishte zgjedhur të bëhej perandor Kjo traditë u ndoq nga [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]'' . Sigurisht që Hadriani nuk dukej mosmirënjohës ndaj asnjërës grua më pas. Plotina e solli hirin e perandorit të vdekur në Romë me Matidian dhe Acilius Attiano. == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij. == Shënime == <references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athinase] {{Capsa hominis Vicidatorum}} == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athines.] [[Kategoria:Romakë]] [[Kategoria:Vdekje - Shekulli II]] [[Kategoria:Lindje - Shekulli I]] g2b972yg97dgzrqjgnign0p9d4n4axo 2980847 2980845 2026-05-15T18:07:17Z Fjolla Berishaa 185569 Krijuar nga përkthimi i seksionit "De Traiani successione" nga faqja "[[:la:Special:Redirect/revision/3957846|Plotina]]" 2980847 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit. Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]], por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit. Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave. == Mbi virtytet dhe filozofinë == [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë. Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt, sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e shoqëruan perandorin Trajan në Lindje gjatë fushatës së tij të fundit kund[[Perandoria Parthiane|ër Partëve]]. Kur gjendja e tij shëndetësore u përkeqësua, thuhet se në qastet e fundit të jetës ai e adaptoi Hadrianin si pasardhës. Për këtë arsye, por edhe sepse vdekja e tij u mbajt fshehtë për një kohë, u përhapën zëra se Plotina kishte falsifikuar aktin e adoptimit në marrëveshje me prefektin e pretorianëve në mënyrë që perandor të bëhej personi që ajo kishte zgjedhur vetë. Këtë version e përmendin historianët [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe autori i Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]''. Megjithatë, Hadriani më vonë nuk u tregua mosmirënjohës ndaj saj dhe Matidias. Pas vdekjes së Trajanit, Plotina e solli hirin e tij në Romë së bashku me Matidian dhe Acilius Attiano. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Numizmatikë == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius tregon motrën e Plotinës dhe në anën tjetër perëndeshën Besim. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(eratoris) TRAIANUS.]] Nga viti 112, perandori Trajan urdhëroi që të prodhoheshin monedha me figurën e bashkëshortes së tij Plotina, me titullin PLOTINA AUGUSTA e perandorit Trajan. Pas vdekjes së Trajanit, edhe Hadriani vazhdoi ta nderonte atë, duke e paraqitur në monedha ari së bashku me Matidian me titullin PLOTINA AUGUSTAE. Më vonë, pasi ajo u shpall hyjnore, ekziston një monedhë ari ku ajo paraqitet së bashku me bashkëshortin dhe me djalin e saj të adoptuar. Në shumë qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( si Anazarbus, [[Perinthus]], dhe Laodicea në Lycum), u prodhuan monedha greke me portretin e saj të stampuar.Burim numizmatik/ katalog monedhash. == Burime == * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexime të mëtejshme == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit . Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]] ; por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit . Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave . == Mbi virtytet dhe filozofinë == Plotina konsiderohej si imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Pompeia Plotina nuk ishte e huaj ndaj diskutimeve filozofike dhe besohet se ishte edhe ndjekëse e Epicureanism. Dihet me siguri se ajo përdori ndikimin e saj pranë Hadrian për të siguruar që drejtuesi i shkollës së Epicurus në Athinë të kishte të drejtën të hartonte testamentin në gjuhën greke dhe të zgjidhte vetë pasardhësin e tij. Megjithatë, nuk dihet saktësisht se deri në çfarë mase Plotina iu përkushtua mësimeve të epikurizmit. Sidoqoftë, ajo është përfshirë me nderime në veprën ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet që lidhen me epikurizmin e Plotinës i përkasin periudhës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e ndoqën Trajanin në Lindje për fushatën e tij të fundit [[Perandoria Parthiane|parthiane]] . I dorëzuar për shkak të shëndetit të dobët, thuhet se perandori e adaptoi [[Adriani|Hadrianin]] pikërisht në orën e vdekjes së tij. Për këtë arsye, dhe për shkak se e kishin fshehur vdekjen e tij për njëfarë kohe, u shfaqën thashetheme se Plotina e kishte falsifikuar adoptimin me pëlqimin e prefektit pretorian në mënyrë që ai që kishte zgjedhur të bëhej perandor Kjo traditë u ndoq nga [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]'' . Sigurisht që Hadriani nuk dukej mosmirënjohës ndaj asnjërës grua më pas. Plotina e solli hirin e perandorit të vdekur në Romë me Matidian dhe Acilius Attiano. == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij. == De Traiani successione == {{Capsa hominis Vicidatorum}} [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit . Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]] ; por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit . Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave . == Mbi virtytet dhe filozofinë == Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt : sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e shoqëruan Trajan në Lindje gjatë fushatës së tij të fundit kundër Partëve. Kur perandori po jepte shpirt, thuhet se ai e adoptoi Hadrianin pikërisht në çastet e fundit të jetës. Për këtë arsye, dhe sepse vdekja e tij ishte mbajtur e fshehtë për disa kohë, lindën zëra se Plotina, në bashkëpunim me prefektin pretorian, kishte trilluar adoptimin në mënyrë që në fron të ngjitej personi që ajo vetë kishte zgjedhur të bëhej perandor Kjo traditë u ndoq nga [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]''. Megjithatë Hadriani më pas nuk u tregua mosmirënjohës ndaj këtyre dy grave. Pas vdekjes së Trajanit, Plotina e solli hirin e perandorit në Romë se bashku me Matidian dhe Acilius Attiano. == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij. == Shënime == <references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athinase] {{Capsa hominis Vicidatorum}} == Shënime == <references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athinase] {{Capsa hominis Vicidatorum}} == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athines.] [[Kategoria:Romakë]] [[Kategoria:Vdekje - Shekulli II]] [[Kategoria:Lindje - Shekulli I]] 8u5g42xkkbpiiwwt162vzv22rrcfolq 2980869 2980847 2026-05-15T18:35:36Z Fjolla Berishaa 185569 Krijuar nga përkthimi i seksionit "De virtutibus et philosophia" nga faqja "[[:la:Special:Redirect/revision/3957846|Plotina]]" 2980869 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit. Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]], por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit. Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave. == Mbi virtytet dhe filozofinë == [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë. Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt, sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e shoqëruan perandorin Trajan në Lindje gjatë fushatës së tij të fundit kund[[Perandoria Parthiane|ër Partëve]]. Kur gjendja e tij shëndetësore u përkeqësua, thuhet se në qastet e fundit të jetës ai e adaptoi Hadrianin si pasardhës. Për këtë arsye, por edhe sepse vdekja e tij u mbajt fshehtë për një kohë, u përhapën zëra se Plotina kishte falsifikuar aktin e adoptimit në marrëveshje me prefektin e pretorianëve në mënyrë që perandor të bëhej personi që ajo kishte zgjedhur vetë. Këtë version e përmendin historianët [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe autori i Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]''. Megjithatë, Hadriani më vonë nuk u tregua mosmirënjohës ndaj saj dhe Matidias. Pas vdekjes së Trajanit, Plotina e solli hirin e tij në Romë së bashku me Matidian dhe Acilius Attiano. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Numizmatikë == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius tregon motrën e Plotinës dhe në anën tjetër perëndeshën Besim. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(eratoris) TRAIANUS.]] Nga viti 112, perandori Trajan urdhëroi që të prodhoheshin monedha me figurën e bashkëshortes së tij Plotina, me titullin PLOTINA AUGUSTA e perandorit Trajan. Pas vdekjes së Trajanit, edhe Hadriani vazhdoi ta nderonte atë, duke e paraqitur në monedha ari së bashku me Matidian me titullin PLOTINA AUGUSTAE. Më vonë, pasi ajo u shpall hyjnore, ekziston një monedhë ari ku ajo paraqitet së bashku me bashkëshortin dhe me djalin e saj të adoptuar. Në shumë qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( si Anazarbus, [[Perinthus]], dhe Laodicea në Lycum), u prodhuan monedha greke me portretin e saj të stampuar.Burim numizmatik/ katalog monedhash. == Burime == * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexime të mëtejshme == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit . Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]] ; por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit . Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave . == Mbi virtytet dhe filozofinë == Plotina konsiderohej si imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Pompeia Plotina nuk ishte e huaj ndaj diskutimeve filozofike dhe besohet se ishte edhe ndjekëse e Epicureanism. Dihet me siguri se ajo përdori ndikimin e saj pranë Hadrian për të siguruar që drejtuesi i shkollës së Epicurus në Athinë të kishte të drejtën të hartonte testamentin në gjuhën greke dhe të zgjidhte vetë pasardhësin e tij. Megjithatë, nuk dihet saktësisht se deri në çfarë mase Plotina iu përkushtua mësimeve të epikurizmit. Sidoqoftë, ajo është përfshirë me nderime në veprën ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet që lidhen me epikurizmin e Plotinës i përkasin periudhës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e ndoqën Trajanin në Lindje për fushatën e tij të fundit [[Perandoria Parthiane|parthiane]] . I dorëzuar për shkak të shëndetit të dobët, thuhet se perandori e adaptoi [[Adriani|Hadrianin]] pikërisht në orën e vdekjes së tij. Për këtë arsye, dhe për shkak se e kishin fshehur vdekjen e tij për njëfarë kohe, u shfaqën thashetheme se Plotina e kishte falsifikuar adoptimin me pëlqimin e prefektit pretorian në mënyrë që ai që kishte zgjedhur të bëhej perandor Kjo traditë u ndoq nga [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]'' . Sigurisht që Hadriani nuk dukej mosmirënjohës ndaj asnjërës grua më pas. Plotina e solli hirin e perandorit të vdekur në Romë me Matidian dhe Acilius Attiano. == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij. == De Traiani successione == {{Capsa hominis Vicidatorum}} [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit . Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]] ; por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit . Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave . == Mbi virtytet dhe filozofinë == Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt : sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e shoqëruan Trajan në Lindje gjatë fushatës së tij të fundit kundër Partëve. Kur perandori po jepte shpirt, thuhet se ai e adoptoi Hadrianin pikërisht në çastet e fundit të jetës. Për këtë arsye, dhe sepse vdekja e tij ishte mbajtur e fshehtë për disa kohë, lindën zëra se Plotina, në bashkëpunim me prefektin pretorian, kishte trilluar adoptimin në mënyrë që në fron të ngjitej personi që ajo vetë kishte zgjedhur të bëhej perandor Kjo traditë u ndoq nga [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]''. Megjithatë Hadriani më pas nuk u tregua mosmirënjohës ndaj këtyre dy grave. Pas vdekjes së Trajanit, Plotina e solli hirin e perandorit në Romë se bashku me Matidian dhe Acilius Attiano. == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij. == De virtutibus et philosophia == Plotina konsiderohej si imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lavdëron virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe respektin ndaj bashkëshortit. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina paraqitej se bashku me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Plotina nuk ishte e huaj ndaj diskutimeve filozofike dhe besohet se ishte edhe ndjekëse [[Epikuri|e epikurianizmit]]. Dihet me siguri se ajo perdori ndikimin e saj pranë Hadrianit për të siguruar që drejtuesi i shkollës së Epicurus Hortorum në Athinë të kishte të drejtën të hartonte testamentin në gjuhën greke dhe të zgjidhte vetë pasardhësin e tij.Megjithatë, nuk dihet saktësisht se deri në qfarë mase Plotina iu përkushtua mësimeve të epikurizmit; Sidoqoftë, ajo është përfshirë me nderime në veprën ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'' . Të gjitha burimet që lidhen me epikurizmin e Plotinës i përkasin periudhës se fundit të jetës së saj. == Shënime == <references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athinase] {{Capsa hominis Vicidatorum}} == Shënime == <references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athinase] {{Capsa hominis Vicidatorum}} == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athines.] [[Kategoria:Romakë]] [[Kategoria:Vdekje - Shekulli II]] [[Kategoria:Lindje - Shekulli I]] 42sawo0r2ab9mtl48yi2jyun14n6uzg 2980953 2980869 2026-05-15T19:47:08Z Fjolla Berishaa 185569 2980953 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit. Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]], por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit. Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave. == Mbi virtytet dhe filozofinë == [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë. Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt, sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e shoqëruan perandorin Trajan në Lindje gjatë fushatës së tij të fundit kund[[Perandoria Parthiane|ër Partëve]]. Kur gjendja e tij shëndetësore u përkeqësua, thuhet se në qastet e fundit të jetës ai e adaptoi Hadrianin si pasardhës. Për këtë arsye, por edhe sepse vdekja e tij u mbajt fshehtë për një kohë, u përhapën zëra se Plotina kishte falsifikuar aktin e adoptimit në marrëveshje me prefektin e pretorianëve në mënyrë që perandor të bëhej personi që ajo kishte zgjedhur vetë. Këtë version e përmendin historianët [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe autori i Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]''. Megjithatë, Hadriani më vonë nuk u tregua mosmirënjohës ndaj saj dhe Matidias. Pas vdekjes së Trajanit, Plotina e solli hirin e tij në Romë së bashku me Matidian dhe Acilius Attiano. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Numizmatikë == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius tregon motrën e Plotinës dhe në anën tjetër perëndeshën Besim. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(eratoris) TRAIANUS.]] Nga viti 112, perandori Trajan urdhëroi që të prodhoheshin monedha me figurën e bashkëshortes së tij Plotina, me titullin PLOTINA AUGUSTA e perandorit Trajan. Pas vdekjes së Trajanit, edhe Hadriani vazhdoi ta nderonte atë, duke e paraqitur në monedha ari së bashku me Matidian me titullin PLOTINA AUGUSTAE. Më vonë, pasi ajo u shpall hyjnore, ekziston një monedhë ari ku ajo paraqitet së bashku me bashkëshortin dhe me djalin e saj të adoptuar. Në shumë qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( si Anazarbus, [[Perinthus]], dhe Laodicea në Lycum), u prodhuan monedha greke me portretin e saj të stampuar.Burim numizmatik/ katalog monedhash. == Burime == * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexime të mëtejshme == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij.<references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athinase] {{Capsa hominis Vicidatorum}} == Shënime == <references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. ** [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athines.] [[Kategoria:Romakë]] [[Kategoria:Vdekje - Shekulli II]] [[Kategoria:Lindje - Shekulli I]] 7owesuzlxtz9i7hkx5f4j5ec0cvseez 2980959 2980953 2026-05-15T19:50:31Z Fjolla Berishaa 185569 2980959 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] '''Plotina,''' e njohur edhe si '''Pompeia Plotina''' (e lindur midis viteve 62 dhe 72, ndoshta [[Nîmes|në Nemausi]], vdiq rreth vitit 123), gruaja [[Trajani|e Trajanit]], ishte [[Lista e Perandorëve Romakë|perandoresha]] romake midis [[98|viteve 98]] dhe [[117|117.]] Ajo ishte vajza e Lucius Pompeius nga [[Kolonia Romake|kolonia]] e Nemausit. Emri i nënës së saj ishte ndoshta Plotia. Ajo u martua me Trajanin para se ai të bëhej perandor, domethënë para [[98|vitit 98]], por nuk i lindi fëmijë. Ajo mori titullin Augusta midis [[Viti 100|viteve 100]] dhe [[105]], së bashku me motrën e Trajanit, Marciana, të cilin ajo e kishte refuzuar fillimisht për sa kohë që vetë Trajani quhej babai i vendit. Në [[106|vitin 106]], një qytet në [[Thraka|Traki]] i themeluar nga Trajani u quajt Plotinopolis për nder të tij. Nga [[112|viti 112]], portreti i saj u shtyp në monedha. Në [[117|vitin 117]], kur Trajani adoptoi Hadrianin, ajo duket se ka kontribuar shumë. Pas vdekjes së saj, ajo u nderua me adhurim hyjnor duke u renditur midis divave. == Mbi virtytet dhe filozofinë == [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] Plotina konsiderohej imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe nderimin për burrin e saj. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë. Plotina nuk ishte e panjohur me debatet filozofike dhe besohet gjithashtu se ka qenë një ndjekëse [[Epikuri|e Epikurit]]. Ajo me siguri ndërmjetësoi për të dhe siguroi nga Hadriani që diadoku Epikuru Hortorum në Athinë të lejoheshin të dëshmonin në greqisht dhe të zgjidhnin një pasardhës sipas dëshirës. Shkalla në të cilën ajo iu përkushtua parimeve të epikurianizmit është e pasigurt, sigurisht që biografia e saj është nderuar në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques''. Të gjitha burimet mbi epikurianizmin e Plotinës i përkasin pjesës së fundit të jetës së saj. == Mbi trashëgiminë e Trajanit == Plotinia dhe Matidia (vjehrra e Hadrianit) e shoqëruan perandorin Trajan në Lindje gjatë fushatës së tij të fundit kund[[Perandoria Parthiane|ër Partëve]]. Kur gjendja e tij shëndetësore u përkeqësua, thuhet se në qastet e fundit të jetës ai e adaptoi Hadrianin si pasardhës. Për këtë arsye, por edhe sepse vdekja e tij u mbajt fshehtë për një kohë, u përhapën zëra se Plotina kishte falsifikuar aktin e adoptimit në marrëveshje me prefektin e pretorianëve në mënyrë që perandor të bëhej personi që ajo kishte zgjedhur vetë. Këtë version e përmendin historianët [[Dion Kasi|Dio Cassius]] dhe autori i Spartanus në ''[[Historia Augusta|Historinë e Augustanit]]''. Megjithatë, Hadriani më vonë nuk u tregua mosmirënjohës ndaj saj dhe Matidias. Pas vdekjes së Trajanit, Plotina e solli hirin e tij në Romë së bashku me Matidian dhe Acilius Attiano. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Numizmatikë == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius tregon motrën e Plotinës dhe në anën tjetër perëndeshën Besim. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(eratoris) TRAIANUS.]] Nga viti 112, perandori Trajan urdhëroi që të prodhoheshin monedha me figurën e bashkëshortes së tij Plotina, me titullin PLOTINA AUGUSTA e perandorit Trajan. Pas vdekjes së Trajanit, edhe Hadriani vazhdoi ta nderonte atë, duke e paraqitur në monedha ari së bashku me Matidian me titullin PLOTINA AUGUSTAE. Më vonë, pasi ajo u shpall hyjnore, ekziston një monedhë ari ku ajo paraqitet së bashku me bashkëshortin dhe me djalin e saj të adoptuar. Në shumë qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( si Anazarbus, [[Perinthus]], dhe Laodicea në Lycum), u prodhuan monedha greke me portretin e saj të stampuar.Burim numizmatik/ katalog monedhash. == Burime == * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexime të mëtejshme == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Adriano,_aureo_per_traiano_e_plotina_divinizzati,_134-138.JPG|parapamje|Aureusi i Hadrianit që tregon Trajanin dhe Plotinën të shenjtëruar me titullin: PRINDËRVE HYJNORË.]] == Numizmatikë == Që nga viti 112, Trajani kishte prerë monedha që mbanin imazhin e gruas së tij me titullin PLOTINA AVG(ustae) IMP(erator) TRAJANI. Pas vdekjes së Trajanit, Hadriani e shoqëroi atë edhe me burrin e saj hyjnor ose me Matidia në monedha ari me titullin PLOTINAE AVG(ustae). Pasi ajo u bë perëndeshë, gjejmë monedha ari në të cilat ajo shoqërohet me burrin dhe djalin e saj të adoptuar. Në disa qytete [[Thraka|të Trakisë]] dhe [[Anadolli|Azisë së Vogël]] ( Anazarbi, [[Perinthus|Perinthi]], Laodicea në Lycus, etj.) u emetuan monedha greke me imazhin e tij.<references /> == Burime == [[Skeda:Plotina_-_sestertius_-_RIC_0740.jpg|parapamje|Sestertius duke treguar herman Plotinën dhe në anën tjetër perëndeshën Faith. Titulli: PLOTINA AVG(usta) IMP(erator) TRAIANUS.]] [[Skeda:Plotina_(Vatikanische_Museen).jpg|parapamje|Plotini në Muzeun e Vatikanit.]] * [[Dion Kasi|Dio Cassius]], ''Historia Romake'' LXVIII.5 dhe LXIX.1 dhe 10 (mishërimi i Xiphilini ) * [[Historia Augusta|Historia e Augustinës]], ''Jeta e Hadrianit'' * [[Plini i Riu|Plini]], ''Panegjiriku'' 83-4. == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == * Mary T. Boatwright, " [https://www.jstor.org/stable/294932 Gratë Perandorake të Fillimit të Shekullit të Dytë para Krishtit] ", ''Revista Amerikane e Filologjisë'', 1991: 513-540 * Jasper Burns, ''Gratë e Mëdha të Romës Perandorake.'' ''Nënat dhe Gratë e Cezarëve'', Londër, Nju Jork, 2007 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_2009_num_78_1_3753_t17_0537_0000_1 Recension kritik] [https://books.google.fr/books?id=hL99AgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Margherita Carucci, " [https://brill.com/display/book/9789004537460/BP000018.xml Plotina dhe (Ri)shpikja e Traditës së Gramësisë] ". Në: ''Tradita dhe Pushteti në Perandorinë Romake'', Brill, 2024: 156-170 * F. Cenerini, "Pompeia Plotina e Ulpia Marciana: le donne di Traiano", në L. Zerbini (kur.), ''Traiano l'Optimus Princeps'', Treviso, Unibrè, 2019: 9-25. * María Pilar González-Conde Puente, " [https://www.persee.fr/doc/dha_0755-7256_2015_num_41_1_4132 El processo de formación de la política dinástica de Trajano] ", ''Dialogues d'histoire ancienne'', 2015: 127-148 * Francois Kirbihler, " [https://www.academia.edu/19652863/Pompeia_Plotina Pompeia Plotinus] " në ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'', 2012 * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d'empereur romain'', Paris, L'Harmattan, 2012: 147-168. * PA Roche, " [https://www.jstor.org/stable/1215545 Imazhi Publik i Familjes së Trajanit] ", ''Filologji Klasike'', 2002: 41-60 * Karl Strobel, Perandori Trajan''.'' Një epokë e historisë botërore, Friedrich Pustet, Recension krikitik 2010 * Hildegard Temporini, Gratë në oborrin e Trajanit. Një kontribut në pozicionin e Augustae në Principate, De Gruyter, 1978 [https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1984_num_53_1_2135_t1_0517_0000_1 Rishikim kritik] [https://books.google.fr/books?id=PYEfCbbgb6cC&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] ** "Gratë sipas imazhit të domus Augusta nën Trajanin", në: E. Schallmayer (red.), ''Trajani në Gjermani, Trajani në Perandori,'' 1999: 45-53. [[Skeda:Famille_Trajan.png|qendër|parapamje|[[Pema familjare|Pema gjenealogjike]] e Perandorit Trajan dhe motrës së tij.]] == Lidhje të jashtme == * [[Wikimedia Commons]] ka disa artikuj që lidhen me [[c:Category:Pompeia_Plotina|Pompeia Plotina]] . * [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG96853 Monedhat e Plotinit në Muzeun Britanik] * [https://followinghadrian.com/2021/03/21/early-ad-121-plotina-writes-to-hadrian-on-behalf-of-the-epicurean-school-in-athens-hadrian1900/ Mbi letrën e Plotinit që i përket shkollës epikuriane athinase] <references /> [[Kategoria:Romakë]] [[Kategoria:Vdekje - Shekulli II]] [[Kategoria:Lindje - Shekulli I]] 1qxn9w98expqt39k8s19bo1z78fkiy3 0 400318 2980794 2979195 2026-05-15T12:23:08Z Birdie 19592 Gjeografia. 2980794 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-lès-Vallois |commune status=Komunë |image=Dommartin-lès-Vallois, Église Saint-Martin.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Darney|Darney]] |coordinates={{Coord|48.1597222222|6.27555555556|display=title}} |INSEE=88149 |postal code=88260 |mayor=Pascal Lelarge |term=2020-2026 |intercommunality=Les Vosges Côté Sud-Ouest |elevation m=345 |elevation min m=323 |elevation max m=406 |area km2=4,93 |population=52 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website= }} '''Dommartin-lès-Vallois''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-lès-Vallois bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 52 banorë dhe sipërfaqe 4,93 km², me një dendësi prej 11 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në rajonin natyror të Vôge. Dommartin ka veçorinë e shtrirjes në pellgun ujëmbledhës midis pellgjeve të [[Lumi i Ronës|Ronës]] dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]]. [[Skeda:Dommartin-lès-Vallois OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |108 |1861 |87 |1911 |69 |1962 |48 |1968 |50 |1975 |51 |1982 |41 |1990 |41 |1999 |66 |2007 |55 |2012 |58 |2017 |55 |2022 |52 |2023 |52 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88149 INSEE] {{commonscat|Dommartin-lès-Vallois}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Dommartin-les-Vallois]] 3rx7h7vws2azoz7m6tu4zzxf5sjnh2f 0 400319 2980795 2979197 2026-05-15T12:29:23Z Birdie 19592 Gjeografia. 2980795 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-sur-Vraine |commune status=Komunë |image=Dommartin-sur-Vraine, Église Saint-Martin.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms=Blason Famille fr Rossillon.svg |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Mirecourt|Mirecourt]] |coordinates={{Coord|48.3366666667|5.90638888889|display=title}} |INSEE=88150 |postal code=88170 |mayor=Patrick Rambaut |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de l'Ouest Vosgien |elevation m=340 |elevation min m=305 |elevation max m=491 |area km2=7,10 |population=278 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartiniens |website= }} '''Dommartin-sur-Vraine''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-sur-Vraine bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 278 banorë dhe sipërfaqe 7,10 km², me një dendësi prej 39 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në rajonin natyror të Ouest Vosgien. [[Skeda:Dommartin-sur-Vraine OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |491 |1861 |454 |1911 |274 |1962 |231 |1968 |258 |1975 |261 |1982 |284 |1990 |293 |1999 |281 |2004 |309 |2009 |323 |2014 |318 |2019 |294 |2023 |278 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88150 INSEE] {{commonscat|Dommartin-sur-Vraine}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Dommartin-sur-Vraine]] c780x7smbmgng13bgj2pscqtsneb50o 0 400320 2980793 2979198 2026-05-15T12:16:23Z Birdie 19592 Gjeografia. 2980793 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-lès-Remiremont |commune status=Komunë |image=Dommartin-les-Remiremeont.jpg |caption= |image coat of arms=Blason ville fr Dommartin-aux-Bois (Vosges).svg |arrondissement=[[Qarku Épinal|Épinal]] |canton=[[Kantoni Le Thillot|Le Thillot]] |coordinates={{Coord|47.9991666667|6.64388888889|display=title}} |INSEE=88148 |postal code=88200 |mayor=Jean-Jacques Rosaye |term=2026-2032 |intercommunality=Communauté de communes de la Porte des Vosges Méridionales |elevation m=403 |elevation min m=383 |elevation max m=846 |area km2=21,08 |population=1921 |population date=Janar 2023 |population demonym= Picosés |website=[http://www.dommartin-les-remiremont.fr/ dommartin-les-remiremont.fr] }} '''Dommartin-lès-Remiremont''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-lès-Remiremont bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 1921 banorë dhe sipërfaqe 21,08 km², me një dendësi prej 91 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e majtë të lumit [[Lumi i Moselle|Moselle]] në bashkimin e tij me lumin Moselotte në rrëzë të [[vargmali Vosges|maleve Vosges]] [[Skeda:88-Dommartin-lès-Remiremont.png|parapamje|majtas|Harta e vendndodhjes së komunës]] [[Skeda:Dommartin-lès-Remiremont OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |1608 |1861 |1277 |1911 |1087 |1962 |958 |1968 |1156 |1975 |1429 |1982 |1661 |1990 |1763 |1999 |1800 |2008 |1853 |2013 |1835 |2018 |1895 |2023 |1921 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88148 INSEE] {{commonscat|Dommartin-lès-Remiremont}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Dommartin-les-Remiremont]] k2t1j06i8kro6cw6hd1rb8up3p7ho0i 2 400572 2980944 2980670 2026-05-15T19:34:52Z Fjolla Berishaa 185569 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:la:Special:Redirect/revision/3528555|Servius Sulpicius Galba]]" 2980944 wikitext text/x-wiki '''Servius Sulpicius Galba''' ( [[24 Dhjetor|24 dhjetor]] [[3 p.e.s.]] - [[15 janar]] [[69]] ) ishte një perandor romak nga viti 68 deri në vdekjen e tij, dhe ishte perandori i parë i të ashtuquajturit “Viti i katër perandorëve”. == Familja == Lindi pranë Terracina. Familja e tij ishte shumë e pasur dhe fisnike, por Galba nuk ishte i lidhur me gjashtë perandorët e parë romakë. Babai i tij, Gaius Sulpicius Galba, kishte qenë konsull zëvendësues në vitin 5 p.e.s., ndërsa vëllai i tij më i madh, po ashtu me të njëjtin emër Gaius Sulpicius Galba, u bë konsull i rregullt në vitin 22 dhe kreu vetëvrasje në vitin 36.Që në rininë e tij, ai u vlerësua si një person me talent të madh nga të dy perandorët Augustus dhe Tiberius == Kurs me nderime == Shërbeu si pretor në vitin 20 dhe si konsull i rregullt në vitin 33. Për shkak të aftësive të tij ushtarake, kritikës së drejtë dhe sjelljes së barabartë, ai fitoi një reputacion të mirë si legat i Augustit me pushtet pretorian në provincën e Aquitanisë në vitet 31–32, në Germaninë e Epërme në vitet 39–41 (ose 42), dhe më pas si prokonsull i Afrikës në vitet 44–46. Në vitin 46 mori edhe nderime triumfale. Pas vdekjes së Caligula, miqtë e tij e nxitën të merrte pushtetin, por ai e refuzoi dhe i shërbeu besnikërisht perandorit të ri Klaud. Gjysmën e parë të mbretërimit të Neronit ai e jetoi në jetë private, deri në vitin 60 kur Neronit i dha atij provincën e Spanjës Terraconensis. Gjatë administratës së tij ai ishte i lodhur dhe i pafuqishëm, por u përpoq ta shmangte Neronin, i cili ishte bërë dyshues ndaj miqve dhe familjes së tij. == Perandor == [[Skeda:Bronze_Galba_MBA_Lyon.JPG|parapamje|Sestertiusi i Galbës, i cili u gjet [[Lion|në Lion]]]] Në [[68|vitin 68]], Gaius Julius Vindex ngriti një kryengritje kundër Neronit në Gali, ndërsa [[Praefectus praetorianus|prefekti pretorian]] [[Nymphidius Sabinus]] deklaroi mbështetjen e tij për Galbën. Galba u shpall përfaqësues [[Senati Romak|i Senatit]] dhe, pas vdekjes së Neronit, u shpall perandor. Më pas ai u nis drejt [[Roma|Romës]], ku më 1 janar të vitit [[69]] mori konsullatin së bashku me Titus Vinius. Fillimisht u përshëndet nga Senati, por nuk ishte kurrë i pëlqyer as nga populli dhe as nga ushtria. Madje ai refuzoi të shpërblente pretorianët. Miqtë e tij, në fakt, ushtronin ndikim të madh në qeverisje. Shpejt legjionet në Gjermani kërkuan që Senati të zgjidhte një perandor të ri. Duke e kuptuar rrezikun e tij Galba adoptoi si trashëgimtar të tij Pisonem. Kjo zgjedhje e zemëroi [[Otoni|Oton]], ish guvernatorin e vjetër [[Portugalia|të Lusitanisë]], i cili fillimisht e kishte mbështetur Galbën. Oto u bashkua me pretorianët, të cilët e shpallën atë perandor. Galba u përpoq të përballej me rebelët, por u vra pranë Lacum Curtium më [[15 janar]] . Sipas [[Taciti|Tacitit]], "ai ishte i aftë të qeverisë me pëlqimin e të gjithëve, përveç nëse ka urdhëruar vetë". == Mbi zakonin dhe karakterin == "Sipas [[Svetoni|Suetonit]], ai ishte me shtat të mesëm; me kokë të rënë nga floktë (tullace), me sy blu, dhe me hundë të varur. Kishte duart dhe këmbët të deformuara rëndë [[Articularis morbus|nga një sëmundje e nyjave]], aq sa nuk mund të mbante as këpucë gjatë, as të hapte apo të mbante libra fare. Në anën e djathtë të trupit ishte rritur një masë mishi që i varej poshtë dhe mezi mund të lidhej me fashë. Ai ishte i prirur ndaj epshit për meshkuj, dhe vetëm për ata që ishin shumë të ashpër dhe të pjekur." == Galba, mikpritësja dhe mysafirja == ... Sipas Suetonit Galba "kishte zakon të hante shumë ushqim dhe në dimër madje e merrte ushqimin edhe para agimit. Gjatë darkës, ai urdhëronte që mbetjet e grumbulluara mbi duart e tij të qarkullonin dhe të shpërndaheshin poshte këmbëve të atyre që qëndronin në këmbë pranë tij." == Burime mbi jetën dhe mbretërimin e Galbës == * [[Aurel Viktori|Aureli Viktor]], ''Mbi Cezarët'' 6 * [[Dion Kasi|Dio]], ''Historia Romana'' liber 64 * ''Mishërimi i Cezarëve'' 6 * [[Eutropi]], ''Breviari'' 7.16 * [[Plutarku]], ''Jeta e Galbës'' * [[Svetoni|Suetoni]], ''Jetët e Cezarëve,'' Libri 7 "Galba" * [[Taciti]], ''Historitë'' {{NexInt}} * ''Appias nero galba'' (flutura) * ''Galba'' (flutur) * ''Hyperia galba'' == Shënime == <references /> == Bibliografia == * "Galba dhe Otho" në Rhiannon Ash, ''Ordering anarchy: Armies and leaders in Tacitus' Histories'' (Londër: Duckworth, 1999. ISBN 0715628003 ) fq. 73-94 * L. Braun, "Galba und Otho bei Plutarch und Sueton" në ''Hermes'' vëll. 120 (1992) fq 90-102 * S. Frangoulidis, "Tacitus, Plutarku and Suetonius on the death of Galba" në ''Favonius'' vëll. 3 (1991) f. 1-10 * H. Jucker, "Der Ring des Kaisers Galba" në ''Chiron'' vol. 5 (1975) faqe 349-364 * CL Murison, ''Galba, Otho dhe Vitellius: karriera dhe polemika'' . Hildesheim, 1993 * J. Sancery, ''Galba ou l'armée face au pouvoir'' . Paris, 1983 * P. Schunk, "Studien zur Darstellung des Endes von Galba, Otho und Vitellius in den Historien des Tacitus" në ''Symbolae Osloenses'' vëll. 39 (1964) fq 38-82 {{Index consulum sub principatu electorum|praedecessores=[[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (consul 32)|Gnaeus Domitius Ahenobarbus]] et [[Lucius Arruntius Camillus Scribonianus]]|annus=33<br />cum<br />[[Lucius Cornelius Sulla Felix (consul 33)|Lucio Cornelio Sulla Felici]]|successores=[[Paullus Fabius Persicus]] et [[Lucius Vitellius (consul 34)|Lucius Vitellius]]}} <nowiki> [[Kategoria:Perandorë romakë]] [[Kategoria:Burra]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> h2yolwb67fy6gxmpkq37j18szwc8yfr 2980946 2980944 2026-05-15T19:38:47Z Fjolla Berishaa 185569 2980946 wikitext text/x-wiki '''Servius Sulpicius Galba''' ( [[24 Dhjetor|24 dhjetor]] [[3 p.e.s.]] - [[15 janar]] [[69]] ) ishte një perandor romak nga viti 68 deri në vdekjen e tij, dhe ishte perandori i parë i të ashtuquajturit “Viti i katër perandorëve”. == Familja == Lindi pranë Terracina. Familja e tij ishte shumë e pasur dhe fisnike, por Galba nuk ishte i lidhur me gjashtë perandorët e parë romakë. Babai i tij, Gaius Sulpicius Galba, kishte qenë konsull zëvendësues në vitin 5 p.e.s., ndërsa vëllai i tij më i madh, po ashtu me të njëjtin emër Gaius Sulpicius Galba, u bë konsull i rregullt në vitin 22 dhe kreu vetëvrasje në vitin 36.Që në rininë e tij, ai u vlerësua si një person me talent të madh nga të dy perandorët Augustus dhe Tiberius. == Kurs me nderime == Shërbeu si pretor në vitin 20 dhe si konsull i rregullt në vitin 33. Për shkak të aftësive të tij ushtarake, kritikës së drejtë dhe sjelljes së barabartë, ai fitoi një reputacion të mirë si legat i Augustit me pushtet pretorian në provincën e Aquitanisë në vitet 31–32, në Germaninë e Epërme në vitet 39–41 (ose 42), dhe më pas si prokonsull i Afrikës në vitet 44–46. Në vitin 46 mori edhe nderime triumfale. Pas vdekjes së Caligula, miqtë e tij e nxitën të merrte pushtetin, por ai e refuzoi dhe i shërbeu besnikërisht perandorit të ri Klaud. Gjysmën e parë të mbretërimit të Neronit ai e jetoi në jetë private, deri në vitin 60 kur Neronit i dha atij provincën e Spanjës Terraconensis. Gjatë administratës së tij ai ishte i lodhur dhe i pafuqishëm, por u përpoq ta shmangte Neronin, i cili ishte bërë dyshues ndaj miqve dhe familjes së tij. == Perandor == [[Skeda:Bronze_Galba_MBA_Lyon.JPG|parapamje|Sestertiusi i Galbës, i cili u gjet [[Lion|në Lion]]]] Në [[68|vitin 68]], Gaius Julius Vindex ngriti një kryengritje kundër Neronit në Gali, ndërsa [[Praefectus praetorianus|prefekti pretorian]] [[Nymphidius Sabinus]] deklaroi mbështetjen e tij për Galbën. Galba u shpall përfaqësues [[Senati Romak|i Senatit]] dhe, pas vdekjes së Neronit, u shpall perandor. Më pas ai u nis drejt [[Roma|Romës]], ku më 1 janar të vitit [[69]] mori konsullatin së bashku me Titus Vinius. Fillimisht u përshëndet nga Senati, por nuk ishte kurrë i pëlqyer as nga populli dhe as nga ushtria. Madje ai refuzoi të shpërblente pretorianët. Miqtë e tij, në fakt, ushtronin ndikim të madh në qeverisje. Shpejt legjionet në Gjermani kërkuan që Senati të zgjidhte një perandor të ri. Duke e kuptuar rrezikun e tij Galba adoptoi si trashëgimtar të tij Pisonem. Kjo zgjedhje e zemëroi [[Otoni|Oton]], ish guvernatorin e vjetër [[Portugalia|të Lusitanisë]], i cili fillimisht e kishte mbështetur Galbën. Oto u bashkua me pretorianët, të cilët e shpallën atë perandor. Galba u përpoq të përballej me rebelët, por u vra pranë Lacum Curtium më [[15 janar]]. Sipas [[Taciti|Tacitit]], "ai ishte i aftë të qeverisë me pëlqimin e të gjithëve, përveç nëse ka urdhëruar vetë". == Mbi zakonin dhe karakterin == "Sipas [[Svetoni|Suetonit]], ai ishte me shtat të mesëm; me kokë të rënë nga floktë (tullace), me sy blu, dhe me hundë të varur. Kishte duart dhe këmbët të deformuara rëndë [[Articularis morbus|nga një sëmundje e nyjave]], aq sa nuk mund të mbante as këpucë gjatë, as të hapte apo të mbante libra fare. Në anën e djathtë të trupit ishte rritur një masë mishi që i varej poshtë dhe mezi mund të lidhej me fashë. Ai ishte i prirur ndaj epshit për meshkuj, dhe vetëm për ata që ishin shumë të ashpër dhe të pjekur." == Galba, mikpritësja dhe mysafirja == ... Sipas Suetonit Galba "kishte zakon të hante shumë ushqim dhe në dimër madje e merrte ushqimin edhe para agimit. Gjatë darkës, ai urdhëronte që mbetjet e grumbulluara mbi duart e tij të qarkullonin dhe të shpërndaheshin poshte këmbëve të atyre që qëndronin në këmbë pranë tij." == Burime mbi jetën dhe mbretërimin e Galbës == * [[Aurel Viktori|Aureli Viktor]], ''Mbi Cezarët'' 6 * [[Dion Kasi|Dio]], ''Historia Romana'' liber 64 * ''Mishërimi i Cezarëve'' 6 * [[Eutropi]], ''Breviari'' 7.16 * [[Plutarku]], ''Jeta e Galbës'' * [[Svetoni|Suetoni]], ''Jetët e Cezarëve,'' Libri 7 "Galba" * [[Taciti]], ''Historitë'' * ''Appias nero galba'' (flutura) * ''Galba'' (flutur) * ''Hyperia galba'' <references responsive="" /> == Bibliografia == * "Galba dhe Otho" në Rhiannon Ash, ''Ordering anarchy: Armies and leaders in Tacitus' Histories'' (Londër: Duckworth, 1999. ISBN 0715628003 ) fq. 73-94 * L. Braun, "Galba und Otho bei Plutarch und Sueton" në ''Hermes'' vëll. 120 (1992) fq 90-102 * S. Frangoulidis, "Tacitus, Plutarku and Suetonius on the death of Galba" në ''Favonius'' vëll. 3 (1991) f. 1-10 * H. Jucker, "Der Ring des Kaisers Galba" në ''Chiron'' vol. 5 (1975) faqe 349-364 * CL Murison, ''Galba, Otho dhe Vitellius: karriera dhe polemika'' . Hildesheim, 1993 * J. Sancery, ''Galba ou l'armée face au pouvoir'' . Paris, 1983 * P. Schunk, "Studien zur Darstellung des Endes von Galba, Otho und Vitellius in den Historien des Tacitus" në ''Symbolae Osloenses'' vëll. 39 (1964) fq 38-82. m0xgdmsjmgkz221gglybuoung5dm0kb 2 400573 2980835 2980672 2026-05-15T17:31:35Z Fjolla Berishaa 185569 Krijuar nga përkthimi i seksionit "De virtutibus et philosophia" nga faqja "[[:la:Special:Redirect/revision/3957846|Plotina]]" 2980835 wikitext text/x-wiki == Familja == Lindi afër Tarracinës. Familja e tij ishte shumë e pasur dhe fisnike, por Galba nuk ishte i lidhur me gjashtë perandorët e parë. Babai i tij, [[Gaius Sulpicius Galba (consul 5 a.C.n.)|Gaius Sulpicius Galba,]] ishte konsull suffectus në [[5 p.e.s.|vitin 5 p.e.s.]], ndërsa vëllai i tij më i madh , Gaius Sulpicius Galba, u bë konsull i rregullt në [[22|vitin 22]] p.e.s. dhe vdiq me vetëvrasje në [[36|vitin 36.]] Që në rini, ai u vlerësua nga [[Augusti]] dhe Tiberi si një njeri me aftësi të mëdha. == De virtutibus et philosophia == Plotina konsiderohej si imazhi i matronave të lashta romake dhe [[Plini i Riu|Plini]] në ''Panegjirikun'' e tij lartëson virtytet e saj, veçanërisht modestinë dhe respektimin ndaj bashkëshortit. Të njëjtat virtyte festohen edhe në monedha në të cilat Plotina shoqërohej me perëndeshën Vesta ose Besimin ose altarin e Dëlirësisë . Plotina nuk ishte e huaj ndaj diskutimeve filozofike dhe besohet se ishte edhe ndjekëse [[Epikuri|e epikurianizmit]]. Dihet me siguri se ajo përdori ndikimin e saj pranë Hadrianit për të siguruar qe drejtuesi i shkollës së Epicurus në Athinë të kishte të drejtën të hartonte testamentin në gjuhën greke dhe të zgjidhte vetë pasardhësin e tij. Megjithatë, nuk dihet saktësisht se deri në qfarë mase Plotina iu përkushtua mësimeve te epikurizmit: Sidoqoftë, ajo është përfshirë me nderime në veprën ''Dictionnaire des Philosophes Antiques'' . Të gjitha burimet që lidhen me epikurizmin e Plotinës i përkasin periudhës së fundit të jetës së saj. lxkj4v1i5f9shwl7uz8em4xpq3auxzi 0 400587 2980796 2026-05-15T12:32:57Z Birdie 19592 Faqja u ridrejtua te [[Vallois (kthjellim)]] 2980796 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Vallois (kthjellim)]] nubnmomcxu4lqv6t54oyd8p37a5a3wb 0 400588 2980797 2026-05-15T12:37:45Z Birdie 19592 Faqe e re: {{kthjellim}} '''Vallois''' është një emër vendi që mund t'i referohet këtyre vendbanimeve: *[[File:Flag_of_France.svg|lidhja=|alt=|kufi|25x25px]] [[Franca]]: ** [[Vallois]], është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin [[Meurthe-et-Moselle]] ([[Lindja e madhe]]) ; ** [[Dommartin-lès-Vallois]], është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin [[Vosges]] ([[Lindja e madhe]]) ; ** [[Sans-Vallois]], është një komunë franceze, e cila ndodh... 2980797 wikitext text/x-wiki {{kthjellim}} '''Vallois''' është një emër vendi që mund t'i referohet këtyre vendbanimeve: *[[File:Flag_of_France.svg|lidhja=|alt=|kufi|25x25px]] [[Franca]]: ** [[Vallois]], është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin [[Meurthe-et-Moselle]] ([[Lindja e madhe]]) ; ** [[Dommartin-lès-Vallois]], është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin [[Vosges]] ([[Lindja e madhe]]) ; ** [[Sans-Vallois]], është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin [[Vosges]] ([[Lindja e madhe]]) ; ** [[Les Vallois]], është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin [[Vosges]] ([[Lindja e madhe]]). kid97y9pkob06h7x1okzqmw1vaacekc 2980800 2980797 2026-05-15T13:13:22Z Birdie 19592 2980800 wikitext text/x-wiki {{kthjellim}} '''Vallois''' është një emër vendi që mund t'i referohet këtyre vendbanimeve: *[[File:Flag_of_France.svg|lidhja=|alt=|kufi|25x25px]] [[Franca]]: ** [[Vallois, Meurthe-et-Moselle]], është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin [[Meurthe-et-Moselle]] ([[Lindja e madhe]]) ; ** [[Dommartin-lès-Vallois]], është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin [[Vosges]] ([[Lindja e madhe]]) ; ** [[Sans-Vallois]], është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin [[Vosges]] ([[Lindja e madhe]]) ; ** [[Les Vallois]], është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin [[Vosges]] ([[Lindja e madhe]]). 4lmhl47xsekwd16cbpgfonf2oa3vds8 0 400589 2980798 2026-05-15T12:52:34Z Birdie 19592 Faqe e re: {{Infobox Komunat franceze |name=Sans-Vallois |commune status=Komunë |image=Sans-Vallois, Mairie (cropped).jpg |caption=Bashkia. |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Darney|Darney]] |coordinates={{Coord|48.1611111111|6.10722222222|display=title}} |INSEE=88441 |postal code=88260 |mayor=Gérard Bogard |term=2020-2026 |intercommunality=Les Vosges Côté Sud-Ouest |elevation m= |elevation min m=313 |elevation max m=395 |area km2=... 2980798 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Sans-Vallois |commune status=Komunë |image=Sans-Vallois, Mairie (cropped).jpg |caption=Bashkia. |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Darney|Darney]] |coordinates={{Coord|48.1611111111|6.10722222222|display=title}} |INSEE=88441 |postal code=88260 |mayor=Gérard Bogard |term=2020-2026 |intercommunality=Les Vosges Côté Sud-Ouest |elevation m= |elevation min m=313 |elevation max m=395 |area km2=4,43 |population=126 |population date=Janar 2023 |population demonym= Sans-Valloisiens |website= }} '''Sans-Vallois''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Sans-Vallois bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 126 banorë dhe sipërfaqe 4,43 km², me një dendësi prej 28 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në rajonin natyror të Vôge. ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |163 |1861 |176 |1911 |121 |1962 |61 |1968 |71 |1975 |69 |1982 |82 |1990 |78 |1999 |105 |2004 |117 |2009 |120 |2014 |128 |2019 |128 |2023 |126 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88441 INSEE] {{commonscat|Sans-Vallois}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Sans-Vallois]] k1ra08aahqkoteq0fl7eelik1qd2ft9 0 400590 2980799 2026-05-15T13:08:18Z Birdie 19592 Faqe e re: {{Infobox Komunat franceze |name=Les Vallois |commune status=Komunë |image=Les Vallois, Église Saint-Michel.jpg |caption=Kishë Saint-Michel. |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Darney|Darney]] |coordinates={{Coord|48.1588888889|6.11805555556|display=title}} |INSEE=88491 |postal code=88260 |mayor=Jean-Claude Didelot |term=2020-2026 |intercommunality=Les Vosges Côté Sud-Ouest |elevation m= |elevation min m=296 |elevation m... 2980799 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Les Vallois |commune status=Komunë |image=Les Vallois, Église Saint-Michel.jpg |caption=Kishë Saint-Michel. |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Darney|Darney]] |coordinates={{Coord|48.1588888889|6.11805555556|display=title}} |INSEE=88491 |postal code=88260 |mayor=Jean-Claude Didelot |term=2020-2026 |intercommunality=Les Vosges Côté Sud-Ouest |elevation m= |elevation min m=296 |elevation max m=393 |area km2=5,25 |population=128 |population date=Janar 2023 |population demonym= Valloisiens |website= }} '''Les Vallois''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Les Vallois bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 128 banorë dhe sipërfaqe 5,25 km², me një dendësi prej 24 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e majtë të lumit Madon në rajonin natyror të Vôge. ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |236 |1861 |214 |1911 |121 |1962 |119 |1968 |122 |1975 |114 |1982 |100 |1990 |95 |1999 |95 |2007 |104 |2012 |121 |2017 |118 |2022 |124 |2023 |128 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88491 INSEE] {{commonscat|Les Vallois}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Vallois]] fuknrvex32qbchf8w28yy5t6quju3pv 1 400591 2980804 2026-05-15T13:25:25Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2980804 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Netflix]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980803 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141210045034/http://money.cnn.com/2011/07/05/technology/netflix_international/ për lidhjen http://money.cnn.com/2011/07/05/technology/netflix_international/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 15:25 (CEST) 2npcdx2y7tpvgcakgd9prijauarhgm3 0 400592 2980807 2026-05-15T13:54:36Z Birdie 19592 Faqe e re: {{Infobox Komunat franceze |name=Vallois |native name= |commune status=Komunë |image=Vallois eglise.JPG |caption=Kishë Saint-Léonard |image coat of arms=Blason Vallois 54.svg |arrondissement=[[Qarku Lunéville|Lunéville]] |canton=[[Kantoni Lunéville-2|Lunéville-2]] |coordinates={{Coord|48.4631|6.5486|display=title}} |INSEE=54543 |postal code=54830 |mayor=Francine Mayer |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Territoire de Lunéville à Baccarat |elevati... 2980807 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Vallois |native name= |commune status=Komunë |image=Vallois eglise.JPG |caption=Kishë Saint-Léonard |image coat of arms=Blason Vallois 54.svg |arrondissement=[[Qarku Lunéville|Lunéville]] |canton=[[Kantoni Lunéville-2|Lunéville-2]] |coordinates={{Coord|48.4631|6.5486|display=title}} |INSEE=54543 |postal code=54830 |mayor=Francine Mayer |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Territoire de Lunéville à Baccarat |elevation m= |elevation min m=237 |elevation max m=327 |area km2=7,27 |population=121 |population date=Janar 2023 |population demonym= Valésiens |website= }} '''Vallois''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Vallois bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 121 banorë dhe sipërfaqe 7,27 km², me një dendësi prej 17 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e majtë të lumit Mortagne në rajonin të Lunévillois. ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |370 |1861 |402 |1911 |268 |1962 |133 |1968 |111 |1975 |121 |1982 |110 |1990 |141 |1999 |144 |2006 |144 |2011 |146 |2016 |154 |2021 |135 |2023 |121 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54543 INSEE] {{commonscat|Vallois}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Vallois]] 2cjffdpx5dspkavehxkkczaz3r62ku4 1 400593 2980811 2026-05-15T14:07:41Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2980811 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Noah Ohio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980810 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240715081518/https://sports.yahoo.com/fc-utrecht-sign-noah-ohio-114700859.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/fc-utrecht-sign-noah-ohio-114700859.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 16:07 (CEST) iqsis3rkck3gwlm97wbpipwzlup6r8y 1 400595 2980827 2026-05-15T16:50:30Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2980827 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Partia Balli Kombëtar Shqiptar]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980826 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.kqz.gov.al/media/documents/VendimKSHZ_2024_120_Per-shqyrtimin-e-kerkeses-PBK-per-regjistrimin-ne-zgjedhjet-e-pjesshme-per-Kryetar-te-Bashkise-Himare-te-dates-4-Gusht-2024.pdf. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.kqz.gov.al/media/documents/VendimKSHZ_2025_150_Per-Shqyrtimin-e-kerkeses-PBK-per-Regjistrim-zgjedhje-11-maj-2025.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 18:50 (CEST) focpwwj58wtievzplusoz5hezk9e1mg 1 400596 2980829 2026-05-15T17:01:48Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2980829 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pasaporta e Mbretërisë së Bashkuar]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980828 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200222151411/https://money.cnn.com/2018/03/22/news/brexit-blue-passports-france/index.html për lidhjen https://money.cnn.com/2018/03/22/news/brexit-blue-passports-france/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 19:01 (CEST) adx2vf92qu7cu2p6lvzzy2pduwmytuv 0 400597 2980844 2026-05-15T17:53:50Z Do0ra234 185009 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1349902419|Garum]]" 2980844 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Garumamphoren.JPG|parapamje|[[Amfora|Amforat]] Garum nga Pompeii]] '''Garumi''' është një salcë peshku e fermentuar që përdorej si erëznë [[Kuzhinieria|kuzhinat]] e [[Fenikasit|Fenikisë]],<ref>{{Cite web |last=Schuster |first=Ruth |date=December 16, 2019 |title=Ancient Roman Garum Factory Found in Israel, Suitably Far Away from Town |url=https://www.haaretz.com/archaeology/.premium.MAGAZINE-ancient-roman-garum-factory-found-in-israel-suitably-far-away-from-town-1.8269538 |access-date=February 7, 2021 |website=Haaretz}}</ref>Greqisë së lashtë,[[Kuzhina e Romës së Lashtë|Romës]],<ref>{{Cite web |last=Stevens |first=Ashlie D. |date=February 7, 2021 |title=Garum, the Funky and Fishy Condiment that Rose and Fell with the Roman Empire |url=https://www.salon.com/2021/02/07/garum-the-funky-and-fishy-condiment-that-rose-and-fell-with-the-roman-empire/ |access-date=February 8, 2021 |website=Salon}}</ref>Kartagjenës dhe më vonë Bizantit. '''Liquamen''' është një përgatitje e ngjashme dhe nganjëherë ato ishin sinonime.Edhe pse garumi gëzonte popullaritetin e tij më të madh në Mesdheun Perëndimor dhe [[Kultura e Romës së lashtë|botën romake]],ai ishte në përdorim më të hershëm nga [[Greqia e Lashtë|grekët]].<ref>{{Cite book |last=Miles |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=kCrumgEACAAJ |title=Carthage Must Be Destroyed: The Rise and Fall of an Ancient Civilization |publisher=[[Viking Press]] |year=2011 |isbn=9780670022663 |edition=1st American |location=New York |lccn=2011004123 |author-link=Richard Miles (historian)}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Downie |first=David |date=2003-05-01 |title=A Roman Anchovy's Tale |url=https://online.ucpress.edu/gastronomica/article/3/2/25/46650/A-Roman-Anchovy-s-Tale |journal=[[Gastronomica]] |publisher=[[University of California Press]] |volume=3 |issue=2 |pages=25–28 |doi=10.1525/gfc.2003.3.2.25 |issn=1529-3262 |url-access=subscription}}</ref>Shija e garumit mendohet të ketë qenë e krahasueshme me atë të salcave të peshkut aziatik të sotëm.<ref>{{Cite book |last=Magness |first=Jodi |title=Jerusalem through the ages: from its beginnings to the Crusades |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-093780-5 |location=New York, NY |pages=355}}</ref> Ashtu si salca moderne e fermentuar e peshkut dhe salca e sojës,garumi ishte një burim i pasur i aromës umami për shkak të pranisë së glutamateve.<ref>{{Cite book |last=Lewicka, Paulina |url=https://books.google.com/books?id=7HTqyTrJmVQC&q=garum%20monosodium%20glutamate&pg=PA296 |title=Food and Foodways of Medieval Cairenes: Aspects of Life in an Islamic Metropolis of the Eastern Mediterranean |date=2011-08-25 |publisher=Brill |isbn=9789004194724 |page=296}}</ref> Përdorej së bashku me murrin në kuzhinën mesjetare bizantine dhe arabe për t'i dhënë një shije të këndshme gatimeve. <ref>{{Citation |last=Perry |first=Charles |title=The Soy Sauce That Wasn't |date=October 31, 2001 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-oct-31-fo-63688-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=12 January 2020}}</ref>Murri mund të rrjedhë nga garumi.<ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Alan |url=https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 |title=The Wilder Shores of Gastronomy: Twenty Years of the Best Food Writing from the Journal Petits Propos Culinaires |last2=Saberi |first2=Helen |last3=McGee |first3=Harold |publisher=Ten Speed Press |year=2002 |isbn=978-1-580-08417-8 |pages=[https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 358–360] |url-access=registration}}</ref> == Prodhimi dhe eksporti == [[Plini Plaku]] dhe [[Isidori i Seviljes]] e kanë prejardhjen nga fjala [[Gjuha latine|latine]] {{Lang|la|garum}} nga [[Gjuha greke|greqishtja]] {{Lang|grc|γάρος}}( {{Transl|grc|gáros}} ),<ref>''[[Etymologiae|Origines]]'' 20.3.19; {{Cite journal |last=Corcoran |first=Thomas H. |year=1963 |title=Roman Fish Sauces |journal=Classical Journal |volume=58 |issue=5 |pages=204–210 |jstor=3295259 |postscript=none}}, citing D'Arcy W. Thompson, ''A Glossary of Greek Fishes'' (London, 1947), p. 43.</ref>një ushqim i emëruar nga [[Aristofani]],[[Sofokliu]] dhe [[Eskili]]. '''Garos''' mund të ketë qenë një lloj peshku,ose një salcë peshku e ngjashme me garumin.<ref name="Smith1998">{{Cite book |last=Smith |first=Andrew F. |title=Fish: Food from the Waters |publisher=Oxford Symposium |year=1998 |isbn=978-0-907325-89-5 |editor-last=Walker, Harlan |pages=299–306 |chapter=From Garum to Ketchup. A Spicy Tale of Two Fish Sauces |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mPS0tH02IDUC&pg=PA299}}</ref>Plini deklaroi se garumi bëhej nga zorrët e peshkut,me kripë,duke krijuar një pije alkoolike,garumin,dhe pastën e peshkut të quajtur (h)allec ose allex (e ngjashme me {{Lang|fil|[[bagoong]]}},kjo pastë ishte një nënprodukt i prodhimit të salcës së peshkut).<ref>{{Cite book |last=Curtis |first=Robert Irvin |url=https://books.google.com/books?id=p2d9DwAAQBAJ |title=Garum and Salsamenta: Production and Commerce in Materia Medica |date=1991 |publisher=Brill |isbn=9789004377264 |page=22}}</ref><ref name="Smith1998" />Një garum i koncentruar i avulluar deri në një pastë të trashë me kristale kripe quhej muria;<ref>{{Cite book |title=Cured, Smoked, and Fermented: Proceedings of the Oxford Symposium on Food |date=2011 |publisher=Prospect Books, Oxford Symposium, 2011 |isbn=9781903018859 |editor-last=Saberi, Helen |page=121 |chapter=Roman fish sauce. An experiment in archaeology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OTxvBQAAQBAJ}}</ref> do të ishte përdorur për të kriposur dhe aromatizuar ushqime.<ref>{{Cite web |last=Muusers |first=Christianne |title=Recipe for Garum or liquamen, the Roman fish sauce |url=https://coquinaria.nl/en/roman-fish-sauce/ |access-date=2017-10-11 |website=Coquinaria}}</ref> Manuali [[Perandoria Bizantine|bizantin]] i shekullit të 10-të ''Geōponika(Ndjekje Bujqësore)''përfshin recetën e mëposhtme për ''likuamen'': "Ajo që quhet ''liquamen'' bëhet në këtë mënyrë: zorrët e peshkut hidhen në një enë dhe kripën; edhe peshqit e vegjël, veçanërisht ''atherinae'', ose qefujt e vegjël, ose ''maenae'', ose ''lycostomi'', ose çdo peshëk i vogël, kripën të gjithë në të njëjtën mënyrë; ato lihen të thartohen në diell dhe rrotullohen shpesh; dhe pasi të jenë thartuar në nxehtësi, ''garumi'' nxirret prej tyre në këtë mënyrë: një shportë e vogël me thurrje të ngjeshur vendoset në enën e mbushur me peshqit e vegjël të përmendur më lart, dhe ''garumi'' do të rrjedhë në shportë; dhe ajo që është kulluar përmes shportës, e cila quhet ''liquamen'', mblidhet; dhe pjesa e mbetur e mbetjeve bëhet ''allec''." [[Skeda:Factoría_de_salazones_001.jpg|parapamje|Rrënojat e një fabrike garumi në Baelo Claudia në [[Spanja|Spanjë]]]] Garumi prodhohej në lloje të ndryshme dhe konsumohej nga të gjitha klasat shoqërore.Pasi lëngu hidhej me lugë nga sipër përzierjes,mbetjet e peshkut,të quajtura {{Lang|la|allec}}, përdoreshin nga klasat më të varfra për t’i dhënë shije qullit të tyre kryesor ose farinatës.Produkti i përfunduar— {{Lang|la|nobile garum}} të epigramit të [[Mark Valerio Marciali|Martialit]]—me sa duket ishte i butë dhe delikat në shije.Garumi më i mirë shitej me çmime jashtëzakonisht të larta, dhe kripa mund të zëvendësohej me të në një pjatë më të thjeshtë.Garumi shfaqet në shumë receta të paraqitura në librin romak të gatimit {{Lang|la|[[Apicius]]}} Për shembull,Apicius (8.6.2–3) përmend përdorimin e garumit si [[Brota|lëng peshku]] për t'i dhënë shije gjetheve të grira të mallit të skuqura në tigan. Në shekullin e 1-rë pas Krishtit,''liquamen'' ishte një salcë e ndryshme nga ''garum'',siç tregohet në të gjithë ''[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]'' IV.Megjithatë, deri në shekullin e 5-të ose më herët,''liquamen'' filloi t'i referohej ''garum''.<ref name="Curtis1983">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref>Provat në dispozicion sugjerojnë se salca zakonisht bëhej duke shtypur të brendshmet e peshqve pelagjikë(të dhjamosur)veçanërisht sardeleve,por edhe spratëve,sardeleve,skumbri ose tondhe më pas duke i fermentuar ato në shëllirë.<ref>Curtis RI (2009) [http://www.ajcn.org/contvent/90/3/712S.full "Umami and the foods of classical antiquity"] ''American Journal of Clinical Nutrition'', '''90''' (3): 712S–718S. {{Doi|10.3945/ajcn.2009.27462C}}</ref><ref>Grainger S (2006) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=HflTVd898PAC&oi=fnd&pg=PT206&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=HWlEvhc5IW&sig=CnqmVP-MpJ8wPY7ZQTxZGczrlmE#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false "Towards an Authentic Roman Sauce"] In: Pages 206–210, Richard Hosking (Ed.) ''Authenticity in the Kitchen'', Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, 2005. {{ISBN|9781903018477}}.</ref><ref>Jashemski WMF and Meyer FG (2002) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=3xfjyTqqR7IC&oi=fnd&pg=PA274&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=sL1KD-Lixc&sig=mqwv_vndkjQULDyLSOBKrnVj3pU#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false ''The Natural History of Pompeii''] Cambridge University Press, page 274. {{ISBN|9780521800549}}.</ref>Në shumicën e ''tituli picti'' të mbijetuara të gdhendura në amfora,ku tregohet përbërësi i peshkut, peshku është skumbri.<ref name="Curtis1983" /> Në kushtet më të mira,procesi i fermentimit zgjati rreth 48 orë.<ref>{{Cite journal |last=Aquerreta |first=Yolanda |last2=Astiasarán |first2=Iciar |last3=Bello |first3=José |date=2002-01-01 |title=Use of exogenous enzymes to elaborate the Roman fish sauce 'garum' |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |language=en |volume=82 |issue=1 |pages=107–112 |bibcode=2002JSFA...82..107A |doi=10.1002/jsfa.1013 |issn=1097-0010}}</ref> Prodhimi dhe eksporti i garumit ishte një element i prosperitetit të tregjeve bregdetare greke nga bregu [[Liguria|ligurian]] i Galisë deri në bregun e Hispania Baetica,dhe ndoshta një shtysë për depërtimin romak në këto rajone bregdetare.Edhe pse garumi ishte një element kryesor i kuzhinës së Perandorisë Romake,dihet se pak vende prodhimi kanë ekzistuar në Mesdheun Lindor.Në vitin 2019,një fabrikë e vogël e shekullit të 1-rë u zbulua pranë Ashkelonit.<ref>{{Cite news |last=Borschel-Dan |first=Amanda |date=16 December 2019 |title=Factory for Romans' favorite funky fish sauce discovered near Ashkelon |language=en-US |work=[[The Times of Israel]] |url=https://www.timesofisrael.com/factory-for-romans-favorite-funky-fish-sauce-discovered-near-ashkelon/ |access-date=2019-12-18 |issn=0040-7909}}</ref>Një stuhi e vitit 2013 zbuloi Neapolisin,një qendër e madhe e prodhimit të garumit, në Nabeul në Tunizi.<ref>{{Cite web |last=Day |first=Joel |date=19 August 2021 |title=Archaeology breakthrough after storm uncovered lost ancient Roman city on Tunisian coast |url=https://www.express.co.uk/news/science/1478573/archaeology-news-astounded-storm-strange-stones-ancient-roman-city-spt |website=Express.co.uk |language=en}}</ref> [[Plini Plaku]] foli për një lloj garumi që mund të kenë përdorur hebrenjtë romakë,pasi garumi normal mund të mos ketë përmbajtur ekskluzivisht ushqime deti kosher. <ref>{{Cite book |last=Marshak |first=Adam |title=The many faces of Herod the Great |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |year=2015 |isbn=978-0802866059 |location=Grand Rapids, Michigan |page=179}}</ref>Në rrënojat e Pompeit,u gjetën kavanoza që përmbanin ''garum kosher'',<ref>{{Cite web |last=Harvey, Brian |title=Graffiti from Pompeii |url=http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184129/http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=2015-04-25 |quote=Herculaneum. Stamps on jars of garum. 2569: Kosher garum}}</ref>duke sugjeruar një popullaritet të barabartë midis hebrenjve atje. [[Skeda:TorremuelleGarum.jpg|parapamje|Fabrika e Garum në Benalmádena]] Çdo porto kishte recetën e vet tradicionale,por në kohën e [[Augusti|Augustit]],romakët e konsideronin më të mirin garum nga [[Kartagjena (qytet)|Kartagjena]] dhe [[Cádiz|Gades]] në Baetica.Ky produkt quhej ''garum sociorum'',"garum i aleatëve".Rrënojat e një fabrike garumi mbeten në vendin baetian të Baelo Claudia(në [[Tarifa|Tarifën]] e sotme)dhe Carteia([[San Roque, Cádiz|San Roque]]). Vende të tjera janë një fabrikë e madhe garumi në [[Cádiz|Gades]](Cadiz),<ref>{{Cite web |title=Gadir archaeological site |url=http://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/cadiz/yacimiento-arqueologico-de-gadir.html |website=spain.info}}</ref>në [[Malaga]] nën muzeun Picasso dhe në vendin Torremuelle në Benalmádena.<ref>{{Cite web |last=García |first=José Carlos |date=22 October 2025 |title=Benalmádena to invest 845,000 euros to make Roman salting factory accessible to visitors |url=https://www.surinenglish.com/malaga/benalmadena-torremolinos/benalmadena-invest-845000-euros-making-the-torremuelle-20251022071645-nt.html |access-date=7 February 2026 |website=Sur in English}}</ref> [[Skeda:Fábrica_romana_de_Salga_05.jpg|parapamje|Fabrika e lashtë romake e garumit në Portugali]] Garumi ishte një produkt i rëndësishëm eksporti nga [[Hispania]] në Romë dhe u dha qyteteve njëfarë prestigji. Garumi i Lusitanisë(në Portugalinë e sotme)vlerësohej gjithashtu shumë në Romë dhe transportohej direkt nga porti i Lacobrigës(Lagos).Një ish-fabrikë romake garumi mund të vizitohet në zonën Baixa të [[Lisbona|Lisbonës]] qendrore. Fossae Marianae në Galinë jugore,e vendosur në majën jugore të Francës së sotme,shërbeu si një qendër shpërndarjeje për Evropën Perëndimore,duke përfshirë Galinë,Gjermaninë dhe Britaninë Romake. Fabrikat e Garumit ndodheshin gjithashtu në provincën e Mauretania Tingitana([[Maroku]] modern),për shembull në Cotta dhe Lixus.<ref name="blacksea">{{Cite book |last=Trakadas |first=Athena |url=https://www.academia.edu/952713 |title=Ancient Fishing and Fish Processing in the Black Sea Region |date=2005 |publisher=Aarhus University Press |editor-last=Bekker-Nielsen |editor-first=Tonnes |series=Black Sea Studies 2 |volume=110 |location=Aarhus |pages=64–66 |chapter=The Archaeological Evidence for Fish Processing in the Western Mediterranean |issue=3}}</ref> Prodhimi i garumit nga Umbricius Scaurus ishte çelësi i ekonomisë së Pompeit.Fabrikat ku prodhohej garumi në Pompei nuk janë zbuluar,ndoshta duke treguar se ato ndodheshin jashtë mureve të qytetit.Prodhimi i garumit krijonte aroma kaq të pakëndshme saqë fabrikat në përgjithësi zhvendoseshin në periferi të qyteteve.Në vitin 2008,arkeologët përdorën mbetjet e garumit të gjetura në enë në Pompei për të konfirmuar datën e shpërthimit të [[Vezuvi|malit Vezuv]] në gusht.Garumi ishte bërë tërësisht nga bogues,peshq që mblidhen në muajt e verës.<ref>{{Cite web |last=Lorenzi |first=Rossella |date=2017-05-10 |title=Fish Sauce Used to Date Pompeii Eruption |url=http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127122522/http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |archive-date=November 27, 2012 |website=Discovery}}</ref> == Kuzhinë == [[Skeda:Garum_Mosaik_Pompeji.JPG|parapamje|Mozaik që përshkruan një enë "Lule Garumi" me një ''titull'' që lexon "nga punishtja e importuesit të garumit Aulus Umbricius Scaurus " ]] Kur përzihej me ''oenogarum''(një salcë bizantine popullore me bazë [[Vera (pije alkoolike)|vere]]),[[Uthulla|uthull]],[[Piperi i zi|piper të zi]] ose vaj, garumi përmirësonte shijen e një larmie të gjerë gatimesh,duke përfshirë mishin e viçit të zier dhe midhjet e avulluara,madje edhe suflenë me dardhë dhe mjaltë.I holluar me ujë(''hydrogarum'')u shpërnda në [[Legjioni romak|legjionet romake]].[[Plini Plaku|Plini]](v.79)vuri në dukje në veprën e tij ''"Historia Natyrore"''se mund të hollohej në ngjyrën e verës së mjaltit dhe të pihej. == Aspektet sociale == ''Garumi'' kishte një dimension shoqëror që mund të krahasohet me atë të [[Hudhra|hudhrës]] në disa shoqëri moderne perëndimore,ose me miratimin e salcës së peshkut në kuzhinën vietnameze(e quajtur ''nước mắm'' atje).<ref name="Curtis1983">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]],duke mbajtur qëndrimin e modës së vjetër kundër çmendurisë së shtrenjtë,paralajmëroi kundër saj,edhe pse familja e tij ishte nga [[Kordova|Baetian Corduba]]:   "A nuk e kuptoni se ''garum sociorum'', ajo masë e shtrenjtë dhe e përgjakshme peshku të kalbur, konsumon stomakun me kalbëzimin e saj të kripur? —Seneka, Letra 95." Një fragment i mbijetuar i Platon Comicus flet për "garum të kalbur".[[Mark Valerio Marciali|Martial]] përgëzon një mik që vazhdon të bëjë afrime dashurore me një vajzë e cila i ishte dhënë gjashtë racione të tij.<ref name="Curtis1983">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> Antropologu biologjik Piers Mitchell sugjeron se garumi mund të ketë ndihmuar në përhapjen e krimbave të shiritit të peshkut në të gjithë Evropën.<ref name="Tapeworms">{{Cite journal |last=Mitchell |first=Piers D. |year=2017 |title=Human parasites in the Roman World: health consequences of conquering an empire |journal=Parasitology |volume=144 |issue=1 |pages=48–58 |doi=10.1017/S0031182015001651 |pmid=26741568 |doi-access=free}}</ref> == Si ilaç == Garumi përdorej edhe si ilaç.Mendohej se ishte një nga kurat më të mira për shumë sëmundje,duke përfshirë kafshimet e qenve,dizenterinë dhe ulcerat,si dhe për të lehtësuar diarrenë kronike dhe për të trajtuar kapsllëkun.Garumi përdorej madje si përbërës në [[Kozmetika|kozmetikë]] dhe për heqjen e qimeve dhe njollave të padëshiruara.<ref name="Medicine">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1984 |title=Salted Fish Products in Ancient Medicine |journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences |volume=39 |issue=4 |pages=430–445 |doi=10.1093/jhmas/39.4.430 |jstor=24633198 |pmid=6389686}}</ref> == Trashëgimi == Garumi mbetet me interes për historianët e ushqimit dhe shefat e kuzhinës,dhe është rifutur në përgatitjen moderne të ushqimit.<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR}}</ref>Në [[Cádiz]] të Spanjës,në vitin 2017,një shef kuzhine përdori aromat e tij për një recetë sallate peshku,pasi [[Arkeologjia|arkeologët]] spanjollë gjetën prova të garumit në [[Amfora|amforat]] e gjetura në rrënojat e Pompeit,që datojnë në vitin 79.pas Krishtit<ref>{{Cite web |last=Valeri |first=Salvatore |last2=Bika |first2=Koldo |date=12 October 2017 |title=The ancient condiment that came back from the dead |url=http://www.bbc.com/travel/story/20171011-the-ancient-condiment-that-came-back-from-the-dead |access-date=14 October 2017 |website=BBC}}</ref> Garumi besohet të jetë paraardhësi i salcës së fermentuar me sardele ''colatura di alici'',e cila ende prodhohet në [[Kampania]],Itali,<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR}}</ref> si dhe i pastës së fermentuar me sardele dhe sardele ''pissalat'' në rajonin e [[Nica|Nicës]],Francë.<ref>{{Cite journal |last=Grainger |first=Sally |date=2021-01-21 |editor-last=Gannon |editor-first=Kathryn |title=The Story of Garum: Roman Fish Sauce in a Modern Context |url=https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv |url-status=live |journal=Fermentology |publisher=[[North Carolina State University#Libraries|NC State University Libraries]] |doi=10.52750/793108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629174025/https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv/release/1 |archive-date=2023-06-29 |access-date=2023-07-03 |doi-access=free}}</ref> == Shih edhe ==   * Lista e pjatave të lashta * Lista e salcave të peshkut * Peshk i fermentuar * Salca të tjera historike: ** Salcë kameline ** Murri (erëz) == Referencat == {{Reflist|30em}}{{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Garum}} * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/garum.html Garum], in James Grout's ''Encyclopædia Romana'' {{Fish sauce}}{{seafood}} 4prq8pak5k7a9a679x6559mo8thrvyo 2980849 2980844 2026-05-15T18:10:49Z Do0ra234 185009 2980849 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Garumamphoren.JPG|parapamje|[[Amfora|Amforat]] Garum nga Pompeii]] '''Garumi''' është një salcë peshku e fermentuar që përdorej si erëznë [[Kuzhinieria|kuzhinat]] e [[Fenikasit|Fenikisë]],<ref>{{Cite web |last=Schuster |first=Ruth |date=December 16, 2019 |title=Ancient Roman Garum Factory Found in Israel, Suitably Far Away from Town |url=https://www.haaretz.com/archaeology/.premium.MAGAZINE-ancient-roman-garum-factory-found-in-israel-suitably-far-away-from-town-1.8269538 |access-date=February 7, 2021 |website=Haaretz|language=en}}</ref>Greqisë së lashtë,[[Kuzhina e Romës së Lashtë|Romës]],<ref>{{Cite web |last=Stevens |first=Ashlie D. |date=February 7, 2021 |title=Garum, the Funky and Fishy Condiment that Rose and Fell with the Roman Empire |url=https://www.salon.com/2021/02/07/garum-the-funky-and-fishy-condiment-that-rose-and-fell-with-the-roman-empire/ |access-date=February 8, 2021 |website=Salon|language=ang}}</ref>Kartagjenës dhe më vonë Bizantit. '''Liquamen''' është një përgatitje e ngjashme dhe nganjëherë ato ishin sinonime.Edhe pse garumi gëzonte popullaritetin e tij më të madh në Mesdheun Perëndimor dhe [[Kultura e Romës së lashtë|botën romake]],ai ishte në përdorim më të hershëm nga [[Greqia e Lashtë|grekët]].<ref>{{Cite book |last=Miles |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=kCrumgEACAAJ |title=Carthage Must Be Destroyed: The Rise and Fall of an Ancient Civilization |publisher=[[Viking Press]] |year=2011 |isbn=9780670022663 |edition=1st American |location=New York |lccn=2011004123 |author-link=Richard Miles (historian)|language=ang}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Downie |first=David |date=2003-05-01 |title=A Roman Anchovy's Tale |url=https://online.ucpress.edu/gastronomica/article/3/2/25/46650/A-Roman-Anchovy-s-Tale |journal=[[Gastronomica]] |publisher=[[University of California Press]] |volume=3 |issue=2 |pages=25–28 |doi=10.1525/gfc.2003.3.2.25 |issn=1529-3262 |url-access=subscription|language=ang}}</ref>Shija e garumit mendohet të ketë qenë e krahasueshme me atë të salcave të peshkut aziatik të sotëm.<ref>{{Cite book |last=Magness |first=Jodi |title=Jerusalem through the ages: from its beginnings to the Crusades |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-093780-5 |location=New York, NY |pages=355|language=ang}}</ref> Ashtu si salca moderne e fermentuar e peshkut dhe salca e sojës,garumi ishte një burim i pasur i aromës umami për shkak të pranisë së glutamateve.<ref>{{Cite book |last=Lewicka, Paulina |url=https://books.google.com/books?id=7HTqyTrJmVQC&q=garum%20monosodium%20glutamate&pg=PA296 |title=Food and Foodways of Medieval Cairenes: Aspects of Life in an Islamic Metropolis of the Eastern Mediterranean |date=2011-08-25 |publisher=Brill |isbn=9789004194724 |page=296|language=ang}}</ref> Përdorej së bashku me murrin në kuzhinën mesjetare bizantine dhe arabe për t'i dhënë një shije të këndshme gatimeve. <ref>{{Citation |last=Perry |first=Charles |title=The Soy Sauce That Wasn't |date=October 31, 2001 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-oct-31-fo-63688-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=12 January 2020|language=ang}}</ref>Murri mund të rrjedhë nga garumi.<ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Alan |url=https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 |title=The Wilder Shores of Gastronomy: Twenty Years of the Best Food Writing from the Journal Petits Propos Culinaires |last2=Saberi |first2=Helen |last3=McGee |first3=Harold |publisher=Ten Speed Press |year=2002 |isbn=978-1-580-08417-8 |pages=[https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 358–360] |url-access=registration|language=ang}}</ref> == Prodhimi dhe eksporti == [[Plini Plaku]] dhe [[Isidori i Seviljes]] e kanë prejardhjen nga fjala [[Gjuha latine|latine]] {{Lang|la|garum}} nga [[Gjuha greke|greqishtja]] {{Lang|grc|γάρος}}( {{Transl|grc|gáros}} ),<ref>''[[Etymologiae|Origines]]'' 20.3.19; {{Cite journal |last=Corcoran |first=Thomas H. |year=1963 |title=Roman Fish Sauces |journal=Classical Journal |volume=58 |issue=5 |pages=204–210 |jstor=3295259 |postscript=none|language=ang}}, citing D'Arcy W. Thompson, ''A Glossary of Greek Fishes'' (London, 1947), p. 43.</ref>një ushqim i emëruar nga [[Aristofani]],[[Sofokliu]] dhe [[Eskili]]. '''Garos''' mund të ketë qenë një lloj peshku,ose një salcë peshku e ngjashme me garumin.<ref name="Smith1998">{{Cite book |last=Smith |first=Andrew F. |title=Fish: Food from the Waters |publisher=Oxford Symposium |year=1998 |isbn=978-0-907325-89-5 |editor-last=Walker, Harlan |pages=299–306 |chapter=From Garum to Ketchup. A Spicy Tale of Two Fish Sauces |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mPS0tH02IDUC&pg=PA299|language=ang}}</ref>Plini deklaroi se garumi bëhej nga zorrët e peshkut,me kripë,duke krijuar një pije alkoolike,garumin,dhe pastën e peshkut të quajtur (h)allec ose allex (e ngjashme me {{Lang|fil|[[bagoong]]}},kjo pastë ishte një nënprodukt i prodhimit të salcës së peshkut).<ref>{{Cite book |last=Curtis |first=Robert Irvin |url=https://books.google.com/books?id=p2d9DwAAQBAJ |title=Garum and Salsamenta: Production and Commerce in Materia Medica |date=1991 |publisher=Brill |isbn=9789004377264 |page=22|language=lat}}</ref><ref name="Smith1998" />Një garum i koncentruar i avulluar deri në një pastë të trashë me kristale kripe quhej muria;<ref>{{Cite book |title=Cured, Smoked, and Fermented: Proceedings of the Oxford Symposium on Food |date=2011 |publisher=Prospect Books, Oxford Symposium, 2011 |isbn=9781903018859 |editor-last=Saberi, Helen |page=121 |chapter=Roman fish sauce. An experiment in archaeology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OTxvBQAAQBAJ|language=ang}}</ref> do të ishte përdorur për të kriposur dhe aromatizuar ushqime.<ref>{{Cite web |last=Muusers |first=Christianne |title=Recipe for Garum or liquamen, the Roman fish sauce |url=https://coquinaria.nl/en/roman-fish-sauce/ |access-date=2017-10-11 |website=Coquinaria|language=ang}}</ref> Manuali [[Perandoria Bizantine|bizantin]] i shekullit të 10-të ''Geōponika(Ndjekje Bujqësore)''përfshin recetën e mëposhtme për ''likuamen'': "Ajo që quhet ''liquamen'' bëhet në këtë mënyrë: zorrët e peshkut hidhen në një enë dhe kripën; edhe peshqit e vegjël, veçanërisht ''atherinae'', ose qefujt e vegjël, ose ''maenae'', ose ''lycostomi'', ose çdo peshëk i vogël, kripën të gjithë në të njëjtën mënyrë; ato lihen të thartohen në diell dhe rrotullohen shpesh; dhe pasi të jenë thartuar në nxehtësi, ''garumi'' nxirret prej tyre në këtë mënyrë: një shportë e vogël me thurrje të ngjeshur vendoset në enën e mbushur me peshqit e vegjël të përmendur më lart, dhe ''garumi'' do të rrjedhë në shportë; dhe ajo që është kulluar përmes shportës, e cila quhet ''liquamen'', mblidhet; dhe pjesa e mbetur e mbetjeve bëhet ''allec''." [[Skeda:Factoría_de_salazones_001.jpg|parapamje|Rrënojat e një fabrike garumi në Baelo Claudia në [[Spanja|Spanjë]]]] Garumi prodhohej në lloje të ndryshme dhe konsumohej nga të gjitha klasat shoqërore.Pasi lëngu hidhej me lugë nga sipër përzierjes,mbetjet e peshkut,të quajtura {{Lang|la|allec}}, përdoreshin nga klasat më të varfra për t’i dhënë shije qullit të tyre kryesor ose farinatës.Produkti i përfunduar— {{Lang|la|nobile garum}} të epigramit të [[Mark Valerio Marciali|Martialit]]—me sa duket ishte i butë dhe delikat në shije.Garumi më i mirë shitej me çmime jashtëzakonisht të larta, dhe kripa mund të zëvendësohej me të në një pjatë më të thjeshtë.Garumi shfaqet në shumë receta të paraqitura në librin romak të gatimit {{Lang|la|[[Apicius]]}} Për shembull,Apicius (8.6.2–3) përmend përdorimin e garumit si [[Brota|lëng peshku]] për t'i dhënë shije gjetheve të grira të mallit të skuqura në tigan. Në shekullin e 1-rë pas Krishtit,''liquamen'' ishte një salcë e ndryshme nga ''garum'',siç tregohet në të gjithë ''[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]'' IV.Megjithatë, deri në shekullin e 5-të ose më herët,''liquamen'' filloi t'i referohej ''garum''.<ref name="Curtis1983">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref>Provat në dispozicion sugjerojnë se salca zakonisht bëhej duke shtypur të brendshmet e peshqve pelagjikë(të dhjamosur)veçanërisht sardeleve,por edhe spratëve,sardeleve,skumbri ose tondhe më pas duke i fermentuar ato në shëllirë.<ref>Curtis RI (2009) [http://www.ajcn.org/contvent/90/3/712S.full "Umami and the foods of classical antiquity"] ''American Journal of Clinical Nutrition'', '''90''' (3): 712S–718S. {{Doi|10.3945/ajcn.2009.27462C}}</ref><ref>Grainger S (2006) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=HflTVd898PAC&oi=fnd&pg=PT206&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=HWlEvhc5IW&sig=CnqmVP-MpJ8wPY7ZQTxZGczrlmE#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false "Towards an Authentic Roman Sauce"] In: Pages 206–210, Richard Hosking (Ed.) ''Authenticity in the Kitchen'', Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, 2005. {{ISBN|9781903018477}}.</ref><ref>Jashemski WMF and Meyer FG (2002) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=3xfjyTqqR7IC&oi=fnd&pg=PA274&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=sL1KD-Lixc&sig=mqwv_vndkjQULDyLSOBKrnVj3pU#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false ''The Natural History of Pompeii''] Cambridge University Press, page 274. {{ISBN|9780521800549}}.</ref>Në shumicën e ''tituli picti'' të mbijetuara të gdhendura në amfora,ku tregohet përbërësi i peshkut, peshku është skumbri.<ref name="Curtis1983" /> Në kushtet më të mira,procesi i fermentimit zgjati rreth 48 orë.<ref>{{Cite journal |last=Aquerreta |first=Yolanda |last2=Astiasarán |first2=Iciar |last3=Bello |first3=José |date=2002-01-01 |title=Use of exogenous enzymes to elaborate the Roman fish sauce 'garum' |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |language=en |volume=82 |issue=1 |pages=107–112 |bibcode=2002JSFA...82..107A |doi=10.1002/jsfa.1013 |issn=1097-0010}}</ref> Prodhimi dhe eksporti i garumit ishte një element i prosperitetit të tregjeve bregdetare greke nga bregu [[Liguria|ligurian]] i Galisë deri në bregun e Hispania Baetica,dhe ndoshta një shtysë për depërtimin romak në këto rajone bregdetare.Edhe pse garumi ishte një element kryesor i kuzhinës së Perandorisë Romake,dihet se pak vende prodhimi kanë ekzistuar në Mesdheun Lindor.Në vitin 2019,një fabrikë e vogël e shekullit të 1-rë u zbulua pranë Ashkelonit.<ref>{{Cite news |last=Borschel-Dan |first=Amanda |date=16 December 2019 |title=Factory for Romans' favorite funky fish sauce discovered near Ashkelon |language=en-US |work=[[The Times of Israel]] |url=https://www.timesofisrael.com/factory-for-romans-favorite-funky-fish-sauce-discovered-near-ashkelon/ |access-date=2019-12-18 |issn=0040-7909}}</ref>Një stuhi e vitit 2013 zbuloi Neapolisin,një qendër e madhe e prodhimit të garumit, në Nabeul në Tunizi.<ref>{{Cite web |last=Day |first=Joel |date=19 August 2021 |title=Archaeology breakthrough after storm uncovered lost ancient Roman city on Tunisian coast |url=https://www.express.co.uk/news/science/1478573/archaeology-news-astounded-storm-strange-stones-ancient-roman-city-spt |website=Express.co.uk |language=en}}</ref> [[Plini Plaku]] foli për një lloj garumi që mund të kenë përdorur hebrenjtë romakë,pasi garumi normal mund të mos ketë përmbajtur ekskluzivisht ushqime deti kosher. <ref>{{Cite book |last=Marshak |first=Adam |title=The many faces of Herod the Great |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |year=2015 |isbn=978-0802866059 |location=Grand Rapids, Michigan |page=179|language=ang}}</ref>Në rrënojat e Pompeit,u gjetën kavanoza që përmbanin ''garum kosher'',<ref>{{Cite web |last=Harvey, Brian |title=Graffiti from Pompeii |url=http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184129/http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=2015-04-25 |quote=Herculaneum. Stamps on jars of garum. 2569: Kosher garum|language=ang}}</ref>duke sugjeruar një popullaritet të barabartë midis hebrenjve atje. [[Skeda:TorremuelleGarum.jpg|parapamje|Fabrika e Garum në Benalmádena]] Çdo porto kishte recetën e vet tradicionale,por në kohën e [[Augusti|Augustit]],romakët e konsideronin më të mirin garum nga [[Kartagjena (qytet)|Kartagjena]] dhe [[Cádiz|Gades]] në Baetica.Ky produkt quhej ''garum sociorum'',"garum i aleatëve".Rrënojat e një fabrike garumi mbeten në vendin baetian të Baelo Claudia(në [[Tarifa|Tarifën]] e sotme)dhe Carteia([[San Roque, Cádiz|San Roque]]). Vende të tjera janë një fabrikë e madhe garumi në [[Cádiz|Gades]](Cadiz),<ref>{{Cite web |title=Gadir archaeological site |url=http://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/cadiz/yacimiento-arqueologico-de-gadir.html |website=spain.info|language=ang}}</ref>në [[Malaga]] nën muzeun Picasso dhe në vendin Torremuelle në Benalmádena.<ref>{{Cite web |last=García |first=José Carlos |date=22 October 2025 |title=Benalmádena to invest 845,000 euros to make Roman salting factory accessible to visitors |url=https://www.surinenglish.com/malaga/benalmadena-torremolinos/benalmadena-invest-845000-euros-making-the-torremuelle-20251022071645-nt.html |access-date=7 February 2026 |website=Sur in English|language=ang}}</ref> [[Skeda:Fábrica_romana_de_Salga_05.jpg|parapamje|Fabrika e lashtë romake e garumit në Portugali]] Garumi ishte një produkt i rëndësishëm eksporti nga [[Hispania]] në Romë dhe u dha qyteteve njëfarë prestigji. Garumi i Lusitanisë(në Portugalinë e sotme)vlerësohej gjithashtu shumë në Romë dhe transportohej direkt nga porti i Lacobrigës(Lagos).Një ish-fabrikë romake garumi mund të vizitohet në zonën Baixa të [[Lisbona|Lisbonës]] qendrore. Fossae Marianae në Galinë jugore,e vendosur në majën jugore të Francës së sotme,shërbeu si një qendër shpërndarjeje për Evropën Perëndimore,duke përfshirë Galinë,Gjermaninë dhe Britaninë Romake. Fabrikat e Garumit ndodheshin gjithashtu në provincën e Mauretania Tingitana([[Maroku]] modern),për shembull në Cotta dhe Lixus.<ref name="blacksea">{{Cite book |last=Trakadas |first=Athena |url=https://www.academia.edu/952713 |title=Ancient Fishing and Fish Processing in the Black Sea Region |date=2005 |publisher=Aarhus University Press |editor-last=Bekker-Nielsen |editor-first=Tonnes |series=Black Sea Studies 2 |volume=110 |location=Aarhus |pages=64–66 |chapter=The Archaeological Evidence for Fish Processing in the Western Mediterranean |issue=3|language=ang}}</ref> Prodhimi i garumit nga Umbricius Scaurus ishte çelësi i ekonomisë së Pompeit.Fabrikat ku prodhohej garumi në Pompei nuk janë zbuluar,ndoshta duke treguar se ato ndodheshin jashtë mureve të qytetit.Prodhimi i garumit krijonte aroma kaq të pakëndshme saqë fabrikat në përgjithësi zhvendoseshin në periferi të qyteteve.Në vitin 2008,arkeologët përdorën mbetjet e garumit të gjetura në enë në Pompei për të konfirmuar datën e shpërthimit të [[Vezuvi|malit Vezuv]] në gusht.Garumi ishte bërë tërësisht nga bogues,peshq që mblidhen në muajt e verës.<ref>{{Cite web |last=Lorenzi |first=Rossella |date=2017-05-10 |title=Fish Sauce Used to Date Pompeii Eruption |url=http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127122522/http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |archive-date=November 27, 2012 |website=Discovery|language=ang}}</ref> == Kuzhinë == [[Skeda:Garum_Mosaik_Pompeji.JPG|parapamje|Mozaik që përshkruan një enë "Lule Garumi" me një ''titull'' që lexon "nga punishtja e importuesit të garumit Aulus Umbricius Scaurus " ]] Kur përzihej me ''oenogarum''(një salcë bizantine popullore me bazë [[Vera (pije alkoolike)|vere]]),[[Uthulla|uthull]],[[Piperi i zi|piper të zi]] ose vaj, garumi përmirësonte shijen e një larmie të gjerë gatimesh,duke përfshirë mishin e viçit të zier dhe midhjet e avulluara,madje edhe suflenë me dardhë dhe mjaltë.I holluar me ujë(''hydrogarum'')u shpërnda në [[Legjioni romak|legjionet romake]].[[Plini Plaku|Plini]](v.79)vuri në dukje në veprën e tij ''"Historia Natyrore"''se mund të hollohej në ngjyrën e verës së mjaltit dhe të pihej. == Aspektet sociale == ''Garumi'' kishte një dimension shoqëror që mund të krahasohet me atë të [[Hudhra|hudhrës]] në disa shoqëri moderne perëndimore,ose me miratimin e salcës së peshkut në kuzhinën vietnameze(e quajtur ''nước mắm'' atje).<ref name="Curtis1983">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]],duke mbajtur qëndrimin e modës së vjetër kundër çmendurisë së shtrenjtë,paralajmëroi kundër saj,edhe pse familja e tij ishte nga [[Kordova|Baetian Corduba]]:   "A nuk e kuptoni se ''garum sociorum'', ajo masë e shtrenjtë dhe e përgjakshme peshku të kalbur, konsumon stomakun me kalbëzimin e saj të kripur? —Seneka, Letra 95." Një fragment i mbijetuar i Platon Comicus flet për "garum të kalbur".[[Mark Valerio Marciali|Martial]] përgëzon një mik që vazhdon të bëjë afrime dashurore me një vajzë e cila i ishte dhënë gjashtë racione të tij.<ref name="Curtis1983">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> Antropologu biologjik Piers Mitchell sugjeron se garumi mund të ketë ndihmuar në përhapjen e krimbave të shiritit të peshkut në të gjithë Evropën.<ref name="Tapeworms">{{Cite journal |last=Mitchell |first=Piers D. |year=2017 |title=Human parasites in the Roman World: health consequences of conquering an empire |journal=Parasitology |volume=144 |issue=1 |pages=48–58 |doi=10.1017/S0031182015001651 |pmid=26741568 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Si ilaç == Garumi përdorej edhe si ilaç.Mendohej se ishte një nga kurat më të mira për shumë sëmundje,duke përfshirë kafshimet e qenve,dizenterinë dhe ulcerat,si dhe për të lehtësuar diarrenë kronike dhe për të trajtuar kapsllëkun.Garumi përdorej madje si përbërës në [[Kozmetika|kozmetikë]] dhe për heqjen e qimeve dhe njollave të padëshiruara.<ref name="Medicine">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1984 |title=Salted Fish Products in Ancient Medicine |journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences |volume=39 |issue=4 |pages=430–445 |doi=10.1093/jhmas/39.4.430 |jstor=24633198 |pmid=6389686|language=ang}}</ref> == Trashëgimi == Garumi mbetet me interes për historianët e ushqimit dhe shefat e kuzhinës,dhe është rifutur në përgatitjen moderne të ushqimit.<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR|language=ang}}</ref>Në [[Cádiz]] të Spanjës,në vitin 2017,një shef kuzhine përdori aromat e tij për një recetë sallate peshku,pasi [[Arkeologjia|arkeologët]] spanjollë gjetën prova të garumit në [[Amfora|amforat]] e gjetura në rrënojat e Pompeit,që datojnë në vitin 79.pas Krishtit<ref>{{Cite web |last=Valeri |first=Salvatore |last2=Bika |first2=Koldo |date=12 October 2017 |title=The ancient condiment that came back from the dead |url=http://www.bbc.com/travel/story/20171011-the-ancient-condiment-that-came-back-from-the-dead |access-date=14 October 2017 |website=BBC|language=ang}}</ref> Garumi besohet të jetë paraardhësi i salcës së fermentuar me sardele ''colatura di alici'',e cila ende prodhohet në [[Kampania]],Itali,<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR}}</ref> si dhe i pastës së fermentuar me sardele dhe sardele ''pissalat'' në rajonin e [[Nica|Nicës]],Francë.<ref>{{Cite journal |last=Grainger |first=Sally |date=2021-01-21 |editor-last=Gannon |editor-first=Kathryn |title=The Story of Garum: Roman Fish Sauce in a Modern Context |url=https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv |url-status=live |journal=Fermentology |publisher=[[North Carolina State University#Libraries|NC State University Libraries]] |doi=10.52750/793108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629174025/https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv/release/1 |archive-date=2023-06-29 |access-date=2023-07-03 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Shih edhe ==   * Lista e pjatave të lashta * Lista e salcave të peshkut * Peshk i fermentuar * Salca të tjera historike: ** Salcë kameline ** Murri (erëz) == Referencat == {{Reflist|30em}}{{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Garum}} * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/garum.html Garum], in James Grout's ''Encyclopædia Romana'' {{Fish sauce}}{{seafood}} 0180yn4kpehc3r0dgl6jkhydxgfskb9 2980861 2980849 2026-05-15T18:27:53Z Do0ra234 185009 2980861 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Garumamphoren.JPG|parapamje|[[Amfora|Amforat]] Garum nga Pompeii]] '''Garumi''' është një salcë peshku e fermentuar që përdorej si erëznë [[Kuzhinieria|kuzhinat]] e [[Fenikasit|Fenikisë]],<ref>{{Cite web |last=Schuster |first=Ruth |date=December 16, 2019 |title=Ancient Roman Garum Factory Found in Israel, Suitably Far Away from Town |url=https://www.haaretz.com/archaeology/.premium.MAGAZINE-ancient-roman-garum-factory-found-in-israel-suitably-far-away-from-town-1.8269538 |access-date=February 7, 2021 |website=Haaretz|language=en}}</ref>Greqisë së lashtë,[[Kuzhina e Romës së Lashtë|Romës]],<ref>{{Cite web |last=Stevens |first=Ashlie D. |date=February 7, 2021 |title=Garum, the Funky and Fishy Condiment that Rose and Fell with the Roman Empire |url=https://www.salon.com/2021/02/07/garum-the-funky-and-fishy-condiment-that-rose-and-fell-with-the-roman-empire/ |access-date=February 8, 2021 |website=Salon|language=ang}}</ref>Kartagjenës dhe më vonë Bizantit. '''Liquamen''' është një përgatitje e ngjashme dhe nganjëherë ato ishin sinonime.Edhe pse garumi gëzonte popullaritetin e tij më të madh në Mesdheun Perëndimor dhe [[Kultura e Romës së lashtë|botën romake]],ai ishte në përdorim më të hershëm nga [[Greqia e Lashtë|grekët]].<ref>{{Cite book |last=Miles |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=kCrumgEACAAJ |title=Carthage Must Be Destroyed: The Rise and Fall of an Ancient Civilization |publisher=[[Viking Press]] |year=2011 |isbn=9780670022663 |edition=1st American |location=New York |lccn=2011004123 |author-link=Richard Miles (historian)|language=ang}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Downie |first=David |date=2003-05-01 |title=A Roman Anchovy's Tale |url=https://online.ucpress.edu/gastronomica/article/3/2/25/46650/A-Roman-Anchovy-s-Tale |journal=[[Gastronomica]] |publisher=[[University of California Press]] |volume=3 |issue=2 |pages=25–28 |doi=10.1525/gfc.2003.3.2.25 |issn=1529-3262 |url-access=subscription|language=ang}}</ref>Shija e garumit mendohet të ketë qenë e krahasueshme me atë të salcave të peshkut aziatik të sotëm.<ref>{{Cite book |last=Magness |first=Jodi |title=Jerusalem through the ages: from its beginnings to the Crusades |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-093780-5 |location=New York, NY |pages=355|language=ang}}</ref> Ashtu si salca moderne e fermentuar e peshkut dhe salca e sojës,garumi ishte një burim i pasur i aromës umami për shkak të pranisë së glutamateve.<ref>{{Cite book |last=Lewicka, Paulina |url=https://books.google.com/books?id=7HTqyTrJmVQC&q=garum%20monosodium%20glutamate&pg=PA296 |title=Food and Foodways of Medieval Cairenes: Aspects of Life in an Islamic Metropolis of the Eastern Mediterranean |date=2011-08-25 |publisher=Brill |isbn=9789004194724 |page=296|language=ang}}</ref> Përdorej së bashku me murrin në kuzhinën mesjetare bizantine dhe arabe për t'i dhënë një shije të këndshme gatimeve. <ref>{{Citation |last=Perry |first=Charles |title=The Soy Sauce That Wasn't |date=October 31, 2001 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-oct-31-fo-63688-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=12 January 2020|language=ang}}</ref>Murri mund të rrjedhë nga garumi.<ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Alan |url=https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 |title=The Wilder Shores of Gastronomy: Twenty Years of the Best Food Writing from the Journal Petits Propos Culinaires |last2=Saberi |first2=Helen |last3=McGee |first3=Harold |publisher=Ten Speed Press |year=2002 |isbn=978-1-580-08417-8 |pages=[https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 358–360] |url-access=registration|language=ang}}</ref> == Prodhimi dhe eksporti == [[Plini Plaku]] dhe [[Isidori i Seviljes]] e kanë prejardhjen nga fjala [[Gjuha latine|latine]] {{Lang|la|garum}} nga [[Gjuha greke|greqishtja]] {{Lang|grc|γάρος}}( {{Transl|grc|gáros}} ),<ref>''[[Etymologiae|Origines]]'' 20.3.19; {{Cite journal |last=Corcoran |first=Thomas H. |year=1963 |title=Roman Fish Sauces |journal=Classical Journal |volume=58 |issue=5 |pages=204–210 |jstor=3295259 |postscript=none|language=ang}}, citing D'Arcy W. Thompson, ''A Glossary of Greek Fishes'' (London, 1947), p. 43.</ref>një ushqim i emëruar nga [[Aristofani]],[[Sofokliu]] dhe [[Eskili]]. '''Garos''' mund të ketë qenë një lloj peshku,ose një salcë peshku e ngjashme me garumin.<ref name="Smith1998">{{Cite book |last=Smith |first=Andrew F. |title=Fish: Food from the Waters |publisher=Oxford Symposium |year=1998 |isbn=978-0-907325-89-5 |editor-last=Walker, Harlan |pages=299–306 |chapter=From Garum to Ketchup. A Spicy Tale of Two Fish Sauces |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mPS0tH02IDUC&pg=PA299|language=ang}}</ref>Plini deklaroi se garumi bëhej nga zorrët e peshkut,me kripë,duke krijuar një pije alkoolike,garumin,dhe pastën e peshkut të quajtur (h)allec ose allex (e ngjashme me {{Lang|fil|[[bagoong]]}},kjo pastë ishte një nënprodukt i prodhimit të salcës së peshkut).<ref>{{Cite book |last=Curtis |first=Robert Irvin |url=https://books.google.com/books?id=p2d9DwAAQBAJ |title=Garum and Salsamenta: Production and Commerce in Materia Medica |date=1991 |publisher=Brill |isbn=9789004377264 |page=22|language=lat}}</ref><ref name="Smith1998" />Një garum i koncentruar i avulluar deri në një pastë të trashë me kristale kripe quhej muria;<ref>{{Cite book |title=Cured, Smoked, and Fermented: Proceedings of the Oxford Symposium on Food |date=2011 |publisher=Prospect Books, Oxford Symposium, 2011 |isbn=9781903018859 |editor-last=Saberi, Helen |page=121 |chapter=Roman fish sauce. An experiment in archaeology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OTxvBQAAQBAJ|language=ang}}</ref> do të ishte përdorur për të kriposur dhe aromatizuar ushqime.<ref>{{Cite web |last=Muusers |first=Christianne |title=Recipe for Garum or liquamen, the Roman fish sauce |url=https://coquinaria.nl/en/roman-fish-sauce/ |access-date=2017-10-11 |website=Coquinaria|language=ang}}</ref> Manuali [[Perandoria Bizantine|bizantin]] i shekullit të 10-të ''Geōponika(Ndjekje Bujqësore)''përfshin recetën e mëposhtme për ''likuamen'': "Ajo që quhet ''liquamen'' bëhet në këtë mënyrë: zorrët e peshkut hidhen në një enë dhe kripën; edhe peshqit e vegjël, veçanërisht ''atherinae'', ose qefujt e vegjël, ose ''maenae'', ose ''lycostomi'', ose çdo peshëk i vogël, kripën të gjithë në të njëjtën mënyrë; ato lihen të thartohen në diell dhe rrotullohen shpesh; dhe pasi të jenë thartuar në nxehtësi, ''garumi'' nxirret prej tyre në këtë mënyrë: një shportë e vogël me thurrje të ngjeshur vendoset në enën e mbushur me peshqit e vegjël të përmendur më lart, dhe ''garumi'' do të rrjedhë në shportë; dhe ajo që është kulluar përmes shportës, e cila quhet ''liquamen'', mblidhet; dhe pjesa e mbetur e mbetjeve bëhet ''allec''." [[Skeda:Factoría_de_salazones_001.jpg|parapamje|Rrënojat e një fabrike garumi në Baelo Claudia në [[Spanja|Spanjë]]]] Garumi prodhohej në lloje të ndryshme dhe konsumohej nga të gjitha klasat shoqërore.Pasi lëngu hidhej me lugë nga sipër përzierjes,mbetjet e peshkut,të quajtura {{Lang|la|allec}}, përdoreshin nga klasat më të varfra për t’i dhënë shije qullit të tyre kryesor ose farinatës.Produkti i përfunduar— {{Lang|la|nobile garum}} të epigramit të [[Mark Valerio Marciali|Martialit]]—me sa duket ishte i butë dhe delikat në shije.Garumi më i mirë shitej me çmime jashtëzakonisht të larta, dhe kripa mund të zëvendësohej me të në një pjatë më të thjeshtë.Garumi shfaqet në shumë receta të paraqitura në librin romak të gatimit {{Lang|la|[[Apicius]]}} Për shembull,Apicius (8.6.2–3) përmend përdorimin e garumit si [[Brota|lëng peshku]] për t'i dhënë shije gjetheve të grira të mallit të skuqura në tigan. Në shekullin e 1-rë pas Krishtit,''liquamen'' ishte një salcë e ndryshme nga ''garum'',siç tregohet në të gjithë ''[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]'' IV.Megjithatë, deri në shekullin e 5-të ose më herët,''liquamen'' filloi t'i referohej ''garum''.<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref>Provat në dispozicion sugjerojnë se salca zakonisht bëhej duke shtypur të brendshmet e peshqve pelagjikë(të dhjamosur)veçanërisht sardeleve,por edhe spratëve,sardeleve,skumbri ose tondhe më pas duke i fermentuar ato në shëllirë.<ref>Curtis RI (2009) [http://www.ajcn.org/contvent/90/3/712S.full "Umami and the foods of classical antiquity"] ''American Journal of Clinical Nutrition'', '''90''' (3): 712S–718S. {{Doi|10.3945/ajcn.2009.27462C}}</ref><ref>Grainger S (2006) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=HflTVd898PAC&oi=fnd&pg=PT206&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=HWlEvhc5IW&sig=CnqmVP-MpJ8wPY7ZQTxZGczrlmE#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false "Towards an Authentic Roman Sauce"] In: Pages 206–210, Richard Hosking (Ed.) ''Authenticity in the Kitchen'', Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, 2005. {{ISBN|9781903018477}}.</ref><ref>Jashemski WMF and Meyer FG (2002) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=3xfjyTqqR7IC&oi=fnd&pg=PA274&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=sL1KD-Lixc&sig=mqwv_vndkjQULDyLSOBKrnVj3pU#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false ''The Natural History of Pompeii''] Cambridge University Press, page 274. {{ISBN|9780521800549}}.</ref>Në shumicën e ''tituli picti'' të mbijetuara të gdhendura në amfora,ku tregohet përbërësi i peshkut, peshku është skumbri.<ref name="curtis1983b" /> Në kushtet më të mira,procesi i fermentimit zgjati rreth 48 orë.<ref>{{Cite journal |last=Aquerreta |first=Yolanda |last2=Astiasarán |first2=Iciar |last3=Bello |first3=José |date=2002-01-01 |title=Use of exogenous enzymes to elaborate the Roman fish sauce 'garum' |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |language=en |volume=82 |issue=1 |pages=107–112 |bibcode=2002JSFA...82..107A |doi=10.1002/jsfa.1013 |issn=1097-0010}}</ref> Prodhimi dhe eksporti i garumit ishte një element i prosperitetit të tregjeve bregdetare greke nga bregu [[Liguria|ligurian]] i Galisë deri në bregun e Hispania Baetica,dhe ndoshta një shtysë për depërtimin romak në këto rajone bregdetare.Edhe pse garumi ishte një element kryesor i kuzhinës së Perandorisë Romake,dihet se pak vende prodhimi kanë ekzistuar në Mesdheun Lindor.Në vitin 2019,një fabrikë e vogël e shekullit të 1-rë u zbulua pranë Ashkelonit.<ref>{{Cite news |last=Borschel-Dan |first=Amanda |date=16 December 2019 |title=Factory for Romans' favorite funky fish sauce discovered near Ashkelon |language=en-US |work=[[The Times of Israel]] |url=https://www.timesofisrael.com/factory-for-romans-favorite-funky-fish-sauce-discovered-near-ashkelon/ |access-date=2019-12-18 |issn=0040-7909}}</ref>Një stuhi e vitit 2013 zbuloi Neapolisin,një qendër e madhe e prodhimit të garumit, në Nabeul në Tunizi.<ref>{{Cite web |last=Day |first=Joel |date=19 August 2021 |title=Archaeology breakthrough after storm uncovered lost ancient Roman city on Tunisian coast |url=https://www.express.co.uk/news/science/1478573/archaeology-news-astounded-storm-strange-stones-ancient-roman-city-spt |website=Express.co.uk |language=ang}}</ref> [[Plini Plaku]] foli për një lloj garumi që mund të kenë përdorur hebrenjtë romakë,pasi garumi normal mund të mos ketë përmbajtur ekskluzivisht ushqime deti kosher. <ref>{{Cite book |last=Marshak |first=Adam |title=The many faces of Herod the Great |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |year=2015 |isbn=978-0802866059 |location=Grand Rapids, Michigan |page=179|language=ang}}</ref>Në rrënojat e Pompeit,u gjetën kavanoza që përmbanin ''garum kosher'',<ref>{{Cite web |last=Harvey, Brian |title=Graffiti from Pompeii |url=http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184129/http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=2015-04-25 |quote=Herculaneum. Stamps on jars of garum. 2569: Kosher garum|language=ang}}</ref>duke sugjeruar një popullaritet të barabartë midis hebrenjve atje. [[Skeda:TorremuelleGarum.jpg|parapamje|Fabrika e Garum në Benalmádena]] Çdo porto kishte recetën e vet tradicionale,por në kohën e [[Augusti|Augustit]],romakët e konsideronin më të mirin garum nga [[Kartagjena (qytet)|Kartagjena]] dhe [[Cádiz|Gades]] në Baetica.Ky produkt quhej ''garum sociorum'',"garum i aleatëve".Rrënojat e një fabrike garumi mbeten në vendin baetian të Baelo Claudia(në [[Tarifa|Tarifën]] e sotme)dhe Carteia([[San Roque, Cádiz|San Roque]]). Vende të tjera janë një fabrikë e madhe garumi në [[Cádiz|Gades]](Cadiz),<ref>{{Cite web |title=Gadir archaeological site |url=http://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/cadiz/yacimiento-arqueologico-de-gadir.html |website=spain.info|language=ang}}</ref>në [[Malaga]] nën muzeun Picasso dhe në vendin Torremuelle në Benalmádena.<ref>{{Cite web |last=García |first=José Carlos |date=22 October 2025 |title=Benalmádena to invest 845,000 euros to make Roman salting factory accessible to visitors |url=https://www.surinenglish.com/malaga/benalmadena-torremolinos/benalmadena-invest-845000-euros-making-the-torremuelle-20251022071645-nt.html |access-date=7 February 2026 |website=Sur in English|language=ang}}</ref> [[Skeda:Fábrica_romana_de_Salga_05.jpg|parapamje|Fabrika e lashtë romake e garumit në Portugali]] Garumi ishte një produkt i rëndësishëm eksporti nga [[Hispania]] në Romë dhe u dha qyteteve njëfarë prestigji. Garumi i Lusitanisë(në Portugalinë e sotme)vlerësohej gjithashtu shumë në Romë dhe transportohej direkt nga porti i Lacobrigës(Lagos).Një ish-fabrikë romake garumi mund të vizitohet në zonën Baixa të [[Lisbona|Lisbonës]] qendrore. Fossae Marianae në Galinë jugore,e vendosur në majën jugore të Francës së sotme,shërbeu si një qendër shpërndarjeje për Evropën Perëndimore,duke përfshirë Galinë,Gjermaninë dhe Britaninë Romake. Fabrikat e Garumit ndodheshin gjithashtu në provincën e Mauretania Tingitana([[Maroku]] modern),për shembull në Cotta dhe Lixus.<ref name="blacksea">{{Cite book |last=Trakadas |first=Athena |url=https://www.academia.edu/952713 |title=Ancient Fishing and Fish Processing in the Black Sea Region |date=2005 |publisher=Aarhus University Press |editor-last=Bekker-Nielsen |editor-first=Tonnes |series=Black Sea Studies 2 |volume=110 |location=Aarhus |pages=64–66 |chapter=The Archaeological Evidence for Fish Processing in the Western Mediterranean |issue=3|language=ang}}</ref> Prodhimi i garumit nga Umbricius Scaurus ishte çelësi i ekonomisë së Pompeit.Fabrikat ku prodhohej garumi në Pompei nuk janë zbuluar,ndoshta duke treguar se ato ndodheshin jashtë mureve të qytetit.Prodhimi i garumit krijonte aroma kaq të pakëndshme saqë fabrikat në përgjithësi zhvendoseshin në periferi të qyteteve.Në vitin 2008,arkeologët përdorën mbetjet e garumit të gjetura në enë në Pompei për të konfirmuar datën e shpërthimit të [[Vezuvi|malit Vezuv]] në gusht.Garumi ishte bërë tërësisht nga bogues,peshq që mblidhen në muajt e verës.<ref>{{Cite web |last=Lorenzi |first=Rossella |date=2017-05-10 |title=Fish Sauce Used to Date Pompeii Eruption |url=http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127122522/http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |archive-date=November 27, 2012 |website=Discovery|language=ang}}</ref> == Kuzhinë == [[Skeda:Garum_Mosaik_Pompeji.JPG|parapamje|Mozaik që përshkruan një enë "Lule Garumi" me një ''titull'' që lexon "nga punishtja e importuesit të garumit Aulus Umbricius Scaurus " ]] Kur përzihej me ''oenogarum''(një salcë bizantine popullore me bazë [[Vera (pije alkoolike)|vere]]),[[Uthulla|uthull]],[[Piperi i zi|piper të zi]] ose vaj, garumi përmirësonte shijen e një larmie të gjerë gatimesh,duke përfshirë mishin e viçit të zier dhe midhjet e avulluara,madje edhe suflenë me dardhë dhe mjaltë.I holluar me ujë(''hydrogarum'')u shpërnda në [[Legjioni romak|legjionet romake]].[[Plini Plaku|Plini]](v.79)vuri në dukje në veprën e tij ''"Historia Natyrore"''se mund të hollohej në ngjyrën e verës së mjaltit dhe të pihej. == Aspektet sociale == ''Garumi'' kishte një dimension shoqëror që mund të krahasohet me atë të [[Hudhra|hudhrës]] në disa shoqëri moderne perëndimore,ose me miratimin e salcës së peshkut në kuzhinën vietnameze(e quajtur ''nước mắm'' atje).<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]],duke mbajtur qëndrimin e modës së vjetër kundër çmendurisë së shtrenjtë,paralajmëroi kundër saj,edhe pse familja e tij ishte nga [[Kordova|Baetian Corduba]]:   "A nuk e kuptoni se ''garum sociorum'', ajo masë e shtrenjtë dhe e përgjakshme peshku të kalbur, konsumon stomakun me kalbëzimin e saj të kripur? —Seneka, Letra 95." Një fragment i mbijetuar i Platon Comicus flet për "garum të kalbur".[[Mark Valerio Marciali|Martial]] përgëzon një mik që vazhdon të bëjë afrime dashurore me një vajzë e cila i ishte dhënë gjashtë racione të tij.<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> Antropologu biologjik Piers Mitchell sugjeron se garumi mund të ketë ndihmuar në përhapjen e krimbave të shiritit të peshkut në të gjithë Evropën.<ref name="Tapeworms">{{Cite journal |last=Mitchell |first=Piers D. |year=2017 |title=Human parasites in the Roman World: health consequences of conquering an empire |journal=Parasitology |volume=144 |issue=1 |pages=48–58 |doi=10.1017/S0031182015001651 |pmid=26741568 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Si ilaç == Garumi përdorej edhe si ilaç.Mendohej se ishte një nga kurat më të mira për shumë sëmundje,duke përfshirë kafshimet e qenve,dizenterinë dhe ulcerat,si dhe për të lehtësuar diarrenë kronike dhe për të trajtuar kapsllëkun.Garumi përdorej madje si përbërës në [[Kozmetika|kozmetikë]] dhe për heqjen e qimeve dhe njollave të padëshiruara.<ref name="Medicine">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1984 |title=Salted Fish Products in Ancient Medicine |journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences |volume=39 |issue=4 |pages=430–445 |doi=10.1093/jhmas/39.4.430 |jstor=24633198 |pmid=6389686|language=ang}}</ref> == Trashëgimi == Garumi mbetet me interes për historianët e ushqimit dhe shefat e kuzhinës,dhe është rifutur në përgatitjen moderne të ushqimit.<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR|language=ang}}</ref>Në [[Cádiz]] të Spanjës,në vitin 2017,një shef kuzhine përdori aromat e tij për një recetë sallate peshku,pasi [[Arkeologjia|arkeologët]] spanjollë gjetën prova të garumit në [[Amfora|amforat]] e gjetura në rrënojat e Pompeit,që datojnë në vitin 79.pas Krishtit<ref>{{Cite web |last=Valeri |first=Salvatore |last2=Bika |first2=Koldo |date=12 October 2017 |title=The ancient condiment that came back from the dead |url=http://www.bbc.com/travel/story/20171011-the-ancient-condiment-that-came-back-from-the-dead |access-date=14 October 2017 |website=BBC|language=ang}}</ref> Garumi besohet të jetë paraardhësi i salcës së fermentuar me sardele ''colatura di alici'',e cila ende prodhohet në [[Kampania]],Itali,<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR}}</ref> si dhe i pastës së fermentuar me sardele dhe sardele ''pissalat'' në rajonin e [[Nica|Nicës]],Francë.<ref>{{Cite journal |last=Grainger |first=Sally |date=2021-01-21 |editor-last=Gannon |editor-first=Kathryn |title=The Story of Garum: Roman Fish Sauce in a Modern Context |url=https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv |url-status=live |journal=Fermentology |publisher=[[North Carolina State University#Libraries|NC State University Libraries]] |doi=10.52750/793108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629174025/https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv/release/1 |archive-date=2023-06-29 |access-date=2023-07-03 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Shih edhe ==   * Lista e pjatave të lashta * Lista e salcave të peshkut * Peshk i fermentuar * Salca të tjera historike: ** Salcë kameline ** Murri (erëz) == Referencat == {{Reflist|30em}}{{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Garum}} * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/garum.html Garum], in James Grout's ''Encyclopædia Romana'' {{Fish sauce}}{{seafood}} izrp61t4yis6r6m0xxhbaxr3mdm0psc 2980872 2980861 2026-05-15T18:37:48Z Do0ra234 185009 2980872 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Garumamphoren.JPG|parapamje|[[Amfora|Amforat]] Garum nga Pompeii]] '''Garumi''' është një salcë peshku e fermentuar që përdorej si erëznë [[Kuzhinieria|kuzhinat]] e [[Fenikasit|Fenikisë]],<ref>{{Cite web |last=Schuster |first=Ruth |date=December 16, 2019 |title=Ancient Roman Garum Factory Found in Israel, Suitably Far Away from Town |url=https://www.haaretz.com/archaeology/.premium.MAGAZINE-ancient-roman-garum-factory-found-in-israel-suitably-far-away-from-town-1.8269538 |access-date=February 7, 2021 |website=Haaretz|language=en}}</ref>Greqisë së lashtë,[[Kuzhina e Romës së Lashtë|Romës]],<ref>{{Cite web |last=Stevens |first=Ashlie D. |date=February 7, 2021 |title=Garum, the Funky and Fishy Condiment that Rose and Fell with the Roman Empire |url=https://www.salon.com/2021/02/07/garum-the-funky-and-fishy-condiment-that-rose-and-fell-with-the-roman-empire/ |access-date=February 8, 2021 |website=Salon|language=ang}}</ref>Kartagjenës dhe më vonë Bizantit. '''Liquamen''' është një përgatitje e ngjashme dhe nganjëherë ato ishin sinonime.Edhe pse garumi gëzonte popullaritetin e tij më të madh në Mesdheun Perëndimor dhe [[Kultura e Romës së lashtë|botën romake]],ai ishte në përdorim më të hershëm nga [[Greqia e Lashtë|grekët]].<ref>{{Cite book |last=Miles |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=kCrumgEACAAJ |title=Carthage Must Be Destroyed: The Rise and Fall of an Ancient Civilization |publisher=[[Viking Press]] |year=2011 |isbn=9780670022663 |edition=1st American |location=New York |lccn=2011004123 |author-link=Richard Miles (historian)|language=ang}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Downie |first=David |date=2003-05-01 |title=A Roman Anchovy's Tale |url=https://online.ucpress.edu/gastronomica/article/3/2/25/46650/A-Roman-Anchovy-s-Tale |journal=[[Gastronomica]] |publisher=[[University of California Press]] |volume=3 |issue=2 |pages=25–28 |doi=10.1525/gfc.2003.3.2.25 |issn=1529-3262 |url-access=subscription|language=ang}}</ref>Shija e garumit mendohet të ketë qenë e krahasueshme me atë të salcave të peshkut aziatik të sotëm.<ref>{{Cite book |last=Magness |first=Jodi |title=Jerusalem through the ages: from its beginnings to the Crusades |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-093780-5 |location=New York, NY |pages=355|language=ang}}</ref> Ashtu si salca moderne e fermentuar e peshkut dhe salca e sojës,garumi ishte një burim i pasur i aromës umami për shkak të pranisë së glutamateve.<ref>{{Cite book |last=Lewicka, Paulina |url=https://books.google.com/books?id=7HTqyTrJmVQC&q=garum%20monosodium%20glutamate&pg=PA296 |title=Food and Foodways of Medieval Cairenes: Aspects of Life in an Islamic Metropolis of the Eastern Mediterranean |date=2011-08-25 |publisher=Brill |isbn=9789004194724 |page=296|language=ang}}</ref> Përdorej së bashku me murrin në kuzhinën mesjetare bizantine dhe arabe për t'i dhënë një shije të këndshme gatimeve. <ref>{{Citation |last=Perry |first=Charles |title=The Soy Sauce That Wasn't |date=October 31, 2001 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-oct-31-fo-63688-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=12 January 2020|language=ang}}</ref>Murri mund të rrjedhë nga garumi.<ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Alan |url=https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 |title=The Wilder Shores of Gastronomy: Twenty Years of the Best Food Writing from the Journal Petits Propos Culinaires |last2=Saberi |first2=Helen |last3=McGee |first3=Harold |publisher=Ten Speed Press |year=2002 |isbn=978-1-580-08417-8 |pages=[https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 358–360] |url-access=registration|language=ang}}</ref> == Prodhimi dhe eksporti == [[Plini Plaku]] dhe [[Isidori i Seviljes]] e kanë prejardhjen nga fjala [[Gjuha latine|latine]] {{Lang|la|garum}} nga [[Gjuha greke|greqishtja]] {{Lang|grc|γάρος}}( {{Transl|grc|gáros}} ),<ref>''[[Etymologiae|Origines]]'' 20.3.19; {{Cite journal |last=Corcoran |first=Thomas H. |year=1963 |title=Roman Fish Sauces |journal=Classical Journal |volume=58 |issue=5 |pages=204–210 |jstor=3295259 |postscript=none|language=ang}}, citing D'Arcy W. Thompson, ''A Glossary of Greek Fishes'' (London, 1947), p. 43.</ref>një ushqim i emëruar nga [[Aristofani]],[[Sofokliu]] dhe [[Eskili]]. '''Garos''' mund të ketë qenë një lloj peshku,ose një salcë peshku e ngjashme me garumin.<ref name="Smith1998">{{Cite book |last=Smith |first=Andrew F. |title=Fish: Food from the Waters |publisher=Oxford Symposium |year=1998 |isbn=978-0-907325-89-5 |editor-last=Walker, Harlan |pages=299–306 |chapter=From Garum to Ketchup. A Spicy Tale of Two Fish Sauces |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mPS0tH02IDUC&pg=PA299|language=ang}}</ref>Plini deklaroi se garumi bëhej nga zorrët e peshkut,me kripë,duke krijuar një pije alkoolike,garumin,dhe pastën e peshkut të quajtur (h)allec ose allex (e ngjashme me {{Lang|fil|[[bagoong]]}},kjo pastë ishte një nënprodukt i prodhimit të salcës së peshkut).<ref>{{Cite book |last=Curtis |first=Robert Irvin |url=https://books.google.com/books?id=p2d9DwAAQBAJ |title=Garum and Salsamenta: Production and Commerce in Materia Medica |date=1991 |publisher=Brill |isbn=9789004377264 |page=22|language=lat}}</ref><ref name="Smith1998" />Një garum i koncentruar i avulluar deri në një pastë të trashë me kristale kripe quhej muria;<ref>{{Cite book |title=Cured, Smoked, and Fermented: Proceedings of the Oxford Symposium on Food |date=2011 |publisher=Prospect Books, Oxford Symposium, 2011 |isbn=9781903018859 |editor-last=Saberi, Helen |page=121 |chapter=Roman fish sauce. An experiment in archaeology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OTxvBQAAQBAJ|language=ang}}</ref> do të ishte përdorur për të kriposur dhe aromatizuar ushqime.<ref>{{Cite web |last=Muusers |first=Christianne |title=Recipe for Garum or liquamen, the Roman fish sauce |url=https://coquinaria.nl/en/roman-fish-sauce/ |access-date=2017-10-11 |website=Coquinaria|language=ang}}</ref> Manuali [[Perandoria Bizantine|bizantin]] i shekullit të 10-të ''Geōponika(Ndjekje Bujqësore)''përfshin recetën e mëposhtme për ''likuamen'': "Ajo që quhet ''liquamen'' bëhet në këtë mënyrë: zorrët e peshkut hidhen në një enë dhe kripën; edhe peshqit e vegjël, veçanërisht ''atherinae'', ose qefujt e vegjël, ose ''maenae'', ose ''lycostomi'', ose çdo peshëk i vogël, kripën të gjithë në të njëjtën mënyrë; ato lihen të thartohen në diell dhe rrotullohen shpesh; dhe pasi të jenë thartuar në nxehtësi, ''garumi'' nxirret prej tyre në këtë mënyrë: një shportë e vogël me thurrje të ngjeshur vendoset në enën e mbushur me peshqit e vegjël të përmendur më lart, dhe ''garumi'' do të rrjedhë në shportë; dhe ajo që është kulluar përmes shportës, e cila quhet ''liquamen'', mblidhet; dhe pjesa e mbetur e mbetjeve bëhet ''allec''." [[Skeda:Factoría_de_salazones_001.jpg|parapamje|Rrënojat e një fabrike garumi në Baelo Claudia në [[Spanja|Spanjë]]]] Garumi prodhohej në lloje të ndryshme dhe konsumohej nga të gjitha klasat shoqërore.Pasi lëngu hidhej me lugë nga sipër përzierjes,mbetjet e peshkut,të quajtura {{Lang|la|allec}}, përdoreshin nga klasat më të varfra për t’i dhënë shije qullit të tyre kryesor ose farinatës.Produkti i përfunduar— {{Lang|la|nobile garum}} të epigramit të [[Mark Valerio Marciali|Martialit]]—me sa duket ishte i butë dhe delikat në shije.Garumi më i mirë shitej me çmime jashtëzakonisht të larta, dhe kripa mund të zëvendësohej me të në një pjatë më të thjeshtë.Garumi shfaqet në shumë receta të paraqitura në librin romak të gatimit {{Lang|la|[[Apicius]]}} Për shembull,Apicius (8.6.2–3) përmend përdorimin e garumit si [[Brota|lëng peshku]] për t'i dhënë shije gjetheve të grira të mallit të skuqura në tigan. Në shekullin e 1-rë pas Krishtit,''liquamen'' ishte një salcë e ndryshme nga ''garum'',siç tregohet në të gjithë ''[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]'' IV.Megjithatë, deri në shekullin e 5-të ose më herët,''liquamen'' filloi t'i referohej ''garum''.<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref>Provat në dispozicion sugjerojnë se salca zakonisht bëhej duke shtypur të brendshmet e peshqve pelagjikë(të dhjamosur)veçanërisht sardeleve,por edhe spratëve,sardeleve,skumbri ose tondhe më pas duke i fermentuar ato në shëllirë.<ref>Curtis RI (2009) [http://www.ajcn.org/contvent/90/3/712S.full "Umami and the foods of classical antiquity"] ''American Journal of Clinical Nutrition'', '''90''' (3): 712S–718S. {{Doi|10.3945/ajcn.2009.27462C}}</ref><ref>Grainger S (2006) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=HflTVd898PAC&oi=fnd&pg=PT206&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=HWlEvhc5IW&sig=CnqmVP-MpJ8wPY7ZQTxZGczrlmE#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false "Towards an Authentic Roman Sauce"] In: Pages 206–210, Richard Hosking (Ed.) ''Authenticity in the Kitchen'', Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, 2005. {{ISBN|9781903018477}}.</ref><ref>Jashemski WMF and Meyer FG (2002) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=3xfjyTqqR7IC&oi=fnd&pg=PA274&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=sL1KD-Lixc&sig=mqwv_vndkjQULDyLSOBKrnVj3pU#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false ''The Natural History of Pompeii''] Cambridge University Press, page 274. {{ISBN|9780521800549}}.</ref>Në shumicën e ''tituli picti'' të mbijetuara të gdhendura në amfora,ku tregohet përbërësi i peshkut, peshku është skumbri.<ref name="curtis1983b" /> Në kushtet më të mira,procesi i fermentimit zgjati rreth 48 orë.<ref>{{Cite journal |last=Aquerreta |first=Yolanda |last2=Astiasarán |first2=Iciar |last3=Bello |first3=José |date=2002-01-01 |title=Use of exogenous enzymes to elaborate the Roman fish sauce 'garum' |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |language=en |volume=82 |issue=1 |pages=107–112 |bibcode=2002JSFA...82..107A |doi=10.1002/jsfa.1013 |issn=1097-0010}}</ref> Prodhimi dhe eksporti i garumit ishte një element i prosperitetit të tregjeve bregdetare greke nga bregu [[Liguria|ligurian]] i Galisë deri në bregun e Hispania Baetica,dhe ndoshta një shtysë për depërtimin romak në këto rajone bregdetare.Edhe pse garumi ishte një element kryesor i kuzhinës së Perandorisë Romake,dihet se pak vende prodhimi kanë ekzistuar në Mesdheun Lindor.Në vitin 2019,një fabrikë e vogël e shekullit të 1-rë u zbulua pranë Ashkelonit.<ref>{{Cite news |last=Borschel-Dan |first=Amanda |date=16 December 2019 |title=Factory for Romans' favorite funky fish sauce discovered near Ashkelon |language=en-US |work=[[The Times of Israel]] |url=https://www.timesofisrael.com/factory-for-romans-favorite-funky-fish-sauce-discovered-near-ashkelon/ |access-date=2019-12-18 |issn=0040-7909}}</ref>Një stuhi e vitit 2013 zbuloi Neapolisin,një qendër e madhe e prodhimit të garumit, në Nabeul në Tunizi.<ref>{{Cite web |last=Day |first=Joel |date=19 August 2021 |title=Archaeology breakthrough after storm uncovered lost ancient Roman city on Tunisian coast |url=https://www.express.co.uk/news/science/1478573/archaeology-news-astounded-storm-strange-stones-ancient-roman-city-spt |website=Express.co.uk |language=ang}}</ref> [[Plini Plaku]] foli për një lloj garumi që mund të kenë përdorur hebrenjtë romakë,pasi garumi normal mund të mos ketë përmbajtur ekskluzivisht ushqime deti kosher. <ref>{{Cite book |last=Marshak |first=Adam |title=The many faces of Herod the Great |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |year=2015 |isbn=978-0802866059 |location=Grand Rapids, Michigan |page=179|language=ang}}</ref>Në rrënojat e Pompeit,u gjetën kavanoza që përmbanin ''garum kosher'',<ref>{{Cite web |last=Harvey, Brian |title=Graffiti from Pompeii |url=http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184129/http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=2015-04-25 |quote=Herculaneum. Stamps on jars of garum. 2569: Kosher garum|language=ang}}</ref>duke sugjeruar një popullaritet të barabartë midis hebrenjve atje. [[Skeda:TorremuelleGarum.jpg|parapamje|Fabrika e Garum në Benalmádena]] Çdo porto kishte recetën e vet tradicionale,por në kohën e [[Augusti|Augustit]],romakët e konsideronin më të mirin garum nga [[Kartagjena (qytet)|Kartagjena]] dhe [[Cádiz|Gades]] në Baetica.Ky produkt quhej ''garum sociorum'',"garum i aleatëve".Rrënojat e një fabrike garumi mbeten në vendin baetian të Baelo Claudia(në [[Tarifa|Tarifën]] e sotme)dhe Carteia([[San Roque, Cádiz|San Roque]]). Vende të tjera janë një fabrikë e madhe garumi në [[Cádiz|Gades]](Cadiz),<ref>{{Cite web |title=Gadir archaeological site |url=http://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/cadiz/yacimiento-arqueologico-de-gadir.html |website=spain.info|language=ang}}</ref>në [[Malaga]] nën muzeun Picasso dhe në vendin Torremuelle në Benalmádena.<ref>{{Cite web |last=García |first=José Carlos |date=22 October 2025 |title=Benalmádena to invest 845,000 euros to make Roman salting factory accessible to visitors |url=https://www.surinenglish.com/malaga/benalmadena-torremolinos/benalmadena-invest-845000-euros-making-the-torremuelle-20251022071645-nt.html |access-date=7 February 2026 |website=Sur in English|language=ang}}</ref> [[Skeda:Fábrica_romana_de_Salga_05.jpg|parapamje|Fabrika e lashtë romake e garumit në Portugali]] Garumi ishte një produkt i rëndësishëm eksporti nga [[Hispania]] në Romë dhe u dha qyteteve njëfarë prestigji. Garumi i Lusitanisë(në Portugalinë e sotme)vlerësohej gjithashtu shumë në Romë dhe transportohej direkt nga porti i Lacobrigës(Lagos).Një ish-fabrikë romake garumi mund të vizitohet në zonën Baixa të [[Lisbona|Lisbonës]] qendrore. Fossae Marianae në Galinë jugore,e vendosur në majën jugore të Francës së sotme,shërbeu si një qendër shpërndarjeje për Evropën Perëndimore,duke përfshirë Galinë,Gjermaninë dhe Britaninë Romake. Fabrikat e Garumit ndodheshin gjithashtu në provincën e Mauretania Tingitana([[Maroku]] modern),për shembull në Cotta dhe Lixus.<ref name="blacksea">{{Cite book |last=Trakadas |first=Athena |url=https://www.academia.edu/952713 |title=Ancient Fishing and Fish Processing in the Black Sea Region |date=2005 |publisher=Aarhus University Press |editor-last=Bekker-Nielsen |editor-first=Tonnes |series=Black Sea Studies 2 |volume=110 |location=Aarhus |pages=64–66 |chapter=The Archaeological Evidence for Fish Processing in the Western Mediterranean |issue=3|language=ang}}</ref> Prodhimi i garumit nga Umbricius Scaurus ishte çelësi i ekonomisë së Pompeit.Fabrikat ku prodhohej garumi në Pompei nuk janë zbuluar,ndoshta duke treguar se ato ndodheshin jashtë mureve të qytetit.Prodhimi i garumit krijonte aroma kaq të pakëndshme saqë fabrikat në përgjithësi zhvendoseshin në periferi të qyteteve.Në vitin 2008,arkeologët përdorën mbetjet e garumit të gjetura në enë në Pompei për të konfirmuar datën e shpërthimit të [[Vezuvi|malit Vezuv]] në gusht.Garumi ishte bërë tërësisht nga bogues,peshq që mblidhen në muajt e verës.<ref>{{Cite web |last=Lorenzi |first=Rossella |date=2017-05-10 |title=Fish Sauce Used to Date Pompeii Eruption |url=http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127122522/http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |archive-date=November 27, 2012 |website=Discovery|language=ang}}</ref> == Kuzhinë == [[Skeda:Garum_Mosaik_Pompeji.JPG|parapamje|Mozaik që përshkruan një enë "Lule Garumi" me një ''titull'' që lexon "nga punishtja e importuesit të garumit Aulus Umbricius Scaurus " ]] Kur përzihej me ''oenogarum''(një salcë bizantine popullore me bazë [[Vera (pije alkoolike)|vere]]),[[Uthulla|uthull]],[[Piperi i zi|piper të zi]] ose vaj, garumi përmirësonte shijen e një larmie të gjerë gatimesh,duke përfshirë mishin e viçit të zier dhe midhjet e avulluara,madje edhe suflenë me dardhë dhe mjaltë.I holluar me ujë(''hydrogarum'')u shpërnda në [[Legjioni romak|legjionet romake]].[[Plini Plaku|Plini]](v.79)vuri në dukje në veprën e tij ''"Historia Natyrore"''se mund të hollohej në ngjyrën e verës së mjaltit dhe të pihej. == Aspektet sociale == ''Garumi'' kishte një dimension shoqëror që mund të krahasohet me atë të [[Hudhra|hudhrës]] në disa shoqëri moderne perëndimore,ose me miratimin e salcës së peshkut në kuzhinën vietnameze(e quajtur ''nước mắm'' atje).<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]],duke mbajtur qëndrimin e modës së vjetër kundër çmendurisë së shtrenjtë,paralajmëroi kundër saj,edhe pse familja e tij ishte nga [[Kordova|Baetian Corduba]]:   "A nuk e kuptoni se ''garum sociorum'', ajo masë e shtrenjtë dhe e përgjakshme peshku të kalbur, konsumon stomakun me kalbëzimin e saj të kripur? —Seneka, Letra 95." Një fragment i mbijetuar i Platon Comicus flet për "garum të kalbur".[[Mark Valerio Marciali|Martial]] përgëzon një mik që vazhdon të bëjë afrime dashurore me një vajzë e cila i ishte dhënë gjashtë racione të tij.<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> Antropologu biologjik Piers Mitchell sugjeron se garumi mund të ketë ndihmuar në përhapjen e krimbave të shiritit të peshkut në të gjithë Evropën.<ref name="Tapeworms">{{Cite journal |last=Mitchell |first=Piers D. |year=2017 |title=Human parasites in the Roman World: health consequences of conquering an empire |journal=Parasitology |volume=144 |issue=1 |pages=48–58 |doi=10.1017/S0031182015001651 |pmid=26741568 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Si ilaç == Garumi përdorej edhe si ilaç.Mendohej se ishte një nga kurat më të mira për shumë sëmundje,duke përfshirë kafshimet e qenve,dizenterinë dhe ulcerat,si dhe për të lehtësuar diarrenë kronike dhe për të trajtuar kapsllëkun.Garumi përdorej madje si përbërës në [[Kozmetika|kozmetikë]] dhe për heqjen e qimeve dhe njollave të padëshiruara.<ref name="Medicine">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1984 |title=Salted Fish Products in Ancient Medicine |journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences |volume=39 |issue=4 |pages=430–445 |doi=10.1093/jhmas/39.4.430 |jstor=24633198 |pmid=6389686|language=ang}}</ref> == Trashëgimi == Garumi mbetet me interes për historianët e ushqimit dhe shefat e kuzhinës,dhe është rifutur në përgatitjen moderne të ushqimit.<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR 2|language=ang}}</ref>Në [[Cádiz]] të Spanjës,në vitin 2017,një shef kuzhine përdori aromat e tij për një recetë sallate peshku,pasi [[Arkeologjia|arkeologët]] spanjollë gjetën prova të garumit në [[Amfora|amforat]] e gjetura në rrënojat e Pompeit,që datojnë në vitin 79.pas Krishtit<ref>{{Cite web |last=Valeri |first=Salvatore |last2=Bika |first2=Koldo |date=12 October 2017 |title=The ancient condiment that came back from the dead |url=http://www.bbc.com/travel/story/20171011-the-ancient-condiment-that-came-back-from-the-dead |access-date=14 October 2017 |website=BBC|language=ang}}</ref> Garumi besohet të jetë paraardhësi i salcës së fermentuar me sardele ''colatura di alici'',e cila ende prodhohet në [[Kampania]],Itali,<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR}}</ref> si dhe i pastës së fermentuar me sardele dhe sardele ''pissalat'' në rajonin e [[Nica|Nicës]],Francë.<ref>{{Cite journal |last=Grainger |first=Sally |date=2021-01-21 |editor-last=Gannon |editor-first=Kathryn |title=The Story of Garum: Roman Fish Sauce in a Modern Context |url=https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv |url-status=live |journal=Fermentology |publisher=[[North Carolina State University#Libraries|NC State University Libraries]] |doi=10.52750/793108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629174025/https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv/release/1 |archive-date=2023-06-29 |access-date=2023-07-03 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Shih edhe ==   * Lista e pjatave të lashta * Lista e salcave të peshkut * Peshk i fermentuar * Salca të tjera historike: ** Salcë kameline ** Murri (erëz) == Referencat == {{Reflist|30em}}{{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Garum}} * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/garum.html Garum], in James Grout's ''Encyclopædia Romana'' {{Fish sauce}}{{seafood}} 02xhns4xf38l8moem1ocwztjtibmeaf 2980876 2980872 2026-05-15T18:39:51Z Do0ra234 185009 2980876 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Garumamphoren.JPG|parapamje|[[Amfora|Amforat]] Garum nga Pompeii]] '''Garumi''' është një salcë peshku e fermentuar që përdorej si erëznë [[Kuzhinieria|kuzhinat]] e [[Fenikasit|Fenikisë]],<ref>{{Cite web |last=Schuster |first=Ruth |date=December 16, 2019 |title=Ancient Roman Garum Factory Found in Israel, Suitably Far Away from Town |url=https://www.haaretz.com/archaeology/.premium.MAGAZINE-ancient-roman-garum-factory-found-in-israel-suitably-far-away-from-town-1.8269538 |access-date=February 7, 2021 |website=Haaretz|language=en}}</ref>Greqisë së lashtë,[[Kuzhina e Romës së Lashtë|Romës]],<ref>{{Cite web |last=Stevens |first=Ashlie D. |date=February 7, 2021 |title=Garum, the Funky and Fishy Condiment that Rose and Fell with the Roman Empire |url=https://www.salon.com/2021/02/07/garum-the-funky-and-fishy-condiment-that-rose-and-fell-with-the-roman-empire/ |access-date=February 8, 2021 |website=Salon|language=ang}}</ref>Kartagjenës dhe më vonë Bizantit. '''Liquamen''' është një përgatitje e ngjashme dhe nganjëherë ato ishin sinonime.Edhe pse garumi gëzonte popullaritetin e tij më të madh në Mesdheun Perëndimor dhe [[Kultura e Romës së lashtë|botën romake]],ai ishte në përdorim më të hershëm nga [[Greqia e Lashtë|grekët]].<ref>{{Cite book |last=Miles |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=kCrumgEACAAJ |title=Carthage Must Be Destroyed: The Rise and Fall of an Ancient Civilization |publisher=[[Viking Press]] |year=2011 |isbn=9780670022663 |edition=1st American |location=New York |lccn=2011004123 |author-link=Richard Miles (historian)|language=ang}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Downie |first=David |date=2003-05-01 |title=A Roman Anchovy's Tale |url=https://online.ucpress.edu/gastronomica/article/3/2/25/46650/A-Roman-Anchovy-s-Tale |journal=[[Gastronomica]] |publisher=[[University of California Press]] |volume=3 |issue=2 |pages=25–28 |doi=10.1525/gfc.2003.3.2.25 |issn=1529-3262 |url-access=subscription|language=ang}}</ref>Shija e garumit mendohet të ketë qenë e krahasueshme me atë të salcave të peshkut aziatik të sotëm.<ref>{{Cite book |last=Magness |first=Jodi |title=Jerusalem through the ages: from its beginnings to the Crusades |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-093780-5 |location=New York, NY |pages=355|language=ang}}</ref> Ashtu si salca moderne e fermentuar e peshkut dhe salca e sojës,garumi ishte një burim i pasur i aromës umami për shkak të pranisë së glutamateve.<ref>{{Cite book |last=Lewicka, Paulina |url=https://books.google.com/books?id=7HTqyTrJmVQC&q=garum%20monosodium%20glutamate&pg=PA296 |title=Food and Foodways of Medieval Cairenes: Aspects of Life in an Islamic Metropolis of the Eastern Mediterranean |date=2011-08-25 |publisher=Brill |isbn=9789004194724 |page=296|language=ang}}</ref> Përdorej së bashku me murrin në kuzhinën mesjetare bizantine dhe arabe për t'i dhënë një shije të këndshme gatimeve. <ref>{{Citation |last=Perry |first=Charles |title=The Soy Sauce That Wasn't |date=October 31, 2001 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-oct-31-fo-63688-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=12 January 2020|language=ang}}</ref>Murri mund të rrjedhë nga garumi.<ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Alan |url=https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 |title=The Wilder Shores of Gastronomy: Twenty Years of the Best Food Writing from the Journal Petits Propos Culinaires |last2=Saberi |first2=Helen |last3=McGee |first3=Harold |publisher=Ten Speed Press |year=2002 |isbn=978-1-580-08417-8 |pages=[https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 358–360] |url-access=registration|language=ang}}</ref> == Prodhimi dhe eksporti == [[Plini Plaku]] dhe [[Isidori i Seviljes]] e kanë prejardhjen nga fjala [[Gjuha latine|latine]] {{Lang|la|garum}} nga [[Gjuha greke|greqishtja]] {{Lang|grc|γάρος}}( {{Transl|grc|gáros}} ),<ref>''[[Etymologiae|Origines]]'' 20.3.19; {{Cite journal |last=Corcoran |first=Thomas H. |year=1963 |title=Roman Fish Sauces |journal=Classical Journal |volume=58 |issue=5 |pages=204–210 |jstor=3295259 |postscript=none|language=ang}}, citing D'Arcy W. Thompson, ''A Glossary of Greek Fishes'' (London, 1947), p. 43.</ref>një ushqim i emëruar nga [[Aristofani]],[[Sofokliu]] dhe [[Eskili]]. '''Garos''' mund të ketë qenë një lloj peshku,ose një salcë peshku e ngjashme me garumin.<ref name="Smith1998">{{Cite book |last=Smith |first=Andrew F. |title=Fish: Food from the Waters |publisher=Oxford Symposium |year=1998 |isbn=978-0-907325-89-5 |editor-last=Walker, Harlan |pages=299–306 |chapter=From Garum to Ketchup. A Spicy Tale of Two Fish Sauces |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mPS0tH02IDUC&pg=PA299|language=ang}}</ref>Plini deklaroi se garumi bëhej nga zorrët e peshkut,me kripë,duke krijuar një pije alkoolike,garumin,dhe pastën e peshkut të quajtur (h)allec ose allex (e ngjashme me {{Lang|fil|[[bagoong]]}},kjo pastë ishte një nënprodukt i prodhimit të salcës së peshkut).<ref>{{Cite book |last=Curtis |first=Robert Irvin |url=https://books.google.com/books?id=p2d9DwAAQBAJ |title=Garum and Salsamenta: Production and Commerce in Materia Medica |date=1991 |publisher=Brill |isbn=9789004377264 |page=22|language=lat}}</ref><ref name="Smith1998" />Një garum i koncentruar i avulluar deri në një pastë të trashë me kristale kripe quhej muria;<ref>{{Cite book |title=Cured, Smoked, and Fermented: Proceedings of the Oxford Symposium on Food |date=2011 |publisher=Prospect Books, Oxford Symposium, 2011 |isbn=9781903018859 |editor-last=Saberi, Helen |page=121 |chapter=Roman fish sauce. An experiment in archaeology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OTxvBQAAQBAJ|language=ang}}</ref> do të ishte përdorur për të kriposur dhe aromatizuar ushqime.<ref>{{Cite web |last=Muusers |first=Christianne |title=Recipe for Garum or liquamen, the Roman fish sauce |url=https://coquinaria.nl/en/roman-fish-sauce/ |access-date=2017-10-11 |website=Coquinaria|language=ang}}</ref> Manuali [[Perandoria Bizantine|bizantin]] i shekullit të 10-të ''Geōponika(Ndjekje Bujqësore)''përfshin recetën e mëposhtme për ''likuamen'': "Ajo që quhet ''liquamen'' bëhet në këtë mënyrë: zorrët e peshkut hidhen në një enë dhe kripën; edhe peshqit e vegjël, veçanërisht ''atherinae'', ose qefujt e vegjël, ose ''maenae'', ose ''lycostomi'', ose çdo peshëk i vogël, kripën të gjithë në të njëjtën mënyrë; ato lihen të thartohen në diell dhe rrotullohen shpesh; dhe pasi të jenë thartuar në nxehtësi, ''garumi'' nxirret prej tyre në këtë mënyrë: një shportë e vogël me thurrje të ngjeshur vendoset në enën e mbushur me peshqit e vegjël të përmendur më lart, dhe ''garumi'' do të rrjedhë në shportë; dhe ajo që është kulluar përmes shportës, e cila quhet ''liquamen'', mblidhet; dhe pjesa e mbetur e mbetjeve bëhet ''allec''." [[Skeda:Factoría_de_salazones_001.jpg|parapamje|Rrënojat e një fabrike garumi në Baelo Claudia në [[Spanja|Spanjë]]]] Garumi prodhohej në lloje të ndryshme dhe konsumohej nga të gjitha klasat shoqërore.Pasi lëngu hidhej me lugë nga sipër përzierjes,mbetjet e peshkut,të quajtura {{Lang|la|allec}}, përdoreshin nga klasat më të varfra për t’i dhënë shije qullit të tyre kryesor ose farinatës.Produkti i përfunduar— {{Lang|la|nobile garum}} të epigramit të [[Mark Valerio Marciali|Martialit]]—me sa duket ishte i butë dhe delikat në shije.Garumi më i mirë shitej me çmime jashtëzakonisht të larta, dhe kripa mund të zëvendësohej me të në një pjatë më të thjeshtë.Garumi shfaqet në shumë receta të paraqitura në librin romak të gatimit {{Lang|la|[[Apicius]]}} Për shembull,Apicius (8.6.2–3) përmend përdorimin e garumit si [[Brota|lëng peshku]] për t'i dhënë shije gjetheve të grira të mallit të skuqura në tigan. Në shekullin e 1-rë pas Krishtit,''liquamen'' ishte një salcë e ndryshme nga ''garum'',siç tregohet në të gjithë ''[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]'' IV.Megjithatë, deri në shekullin e 5-të ose më herët,''liquamen'' filloi t'i referohej ''garum''.<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref>Provat në dispozicion sugjerojnë se salca zakonisht bëhej duke shtypur të brendshmet e peshqve pelagjikë(të dhjamosur)veçanërisht sardeleve,por edhe spratëve,sardeleve,skumbri ose tondhe më pas duke i fermentuar ato në shëllirë.<ref>Curtis RI (2009) [http://www.ajcn.org/contvent/90/3/712S.full "Umami and the foods of classical antiquity"] ''American Journal of Clinical Nutrition'', '''90''' (3): 712S–718S. {{Doi|10.3945/ajcn.2009.27462C}}</ref><ref>Grainger S (2006) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=HflTVd898PAC&oi=fnd&pg=PT206&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=HWlEvhc5IW&sig=CnqmVP-MpJ8wPY7ZQTxZGczrlmE#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false "Towards an Authentic Roman Sauce"] In: Pages 206–210, Richard Hosking (Ed.) ''Authenticity in the Kitchen'', Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, 2005. {{ISBN|9781903018477}}.</ref><ref>Jashemski WMF and Meyer FG (2002) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=3xfjyTqqR7IC&oi=fnd&pg=PA274&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=sL1KD-Lixc&sig=mqwv_vndkjQULDyLSOBKrnVj3pU#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false ''The Natural History of Pompeii''] Cambridge University Press, page 274. {{ISBN|9780521800549}}.</ref>Në shumicën e ''tituli picti'' të mbijetuara të gdhendura në amfora,ku tregohet përbërësi i peshkut, peshku është skumbri.<ref name="curtis1983b" /> Në kushtet më të mira,procesi i fermentimit zgjati rreth 48 orë.<ref>{{Cite journal |last=Aquerreta |first=Yolanda |last2=Astiasarán |first2=Iciar |last3=Bello |first3=José |date=2002-01-01 |title=Use of exogenous enzymes to elaborate the Roman fish sauce 'garum' |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |language=en |volume=82 |issue=1 |pages=107–112 |bibcode=2002JSFA...82..107A |doi=10.1002/jsfa.1013 |issn=1097-0010}}</ref> Prodhimi dhe eksporti i garumit ishte një element i prosperitetit të tregjeve bregdetare greke nga bregu [[Liguria|ligurian]] i Galisë deri në bregun e Hispania Baetica,dhe ndoshta një shtysë për depërtimin romak në këto rajone bregdetare.Edhe pse garumi ishte një element kryesor i kuzhinës së Perandorisë Romake,dihet se pak vende prodhimi kanë ekzistuar në Mesdheun Lindor.Në vitin 2019,një fabrikë e vogël e shekullit të 1-rë u zbulua pranë Ashkelonit.<ref>{{Cite news |last=Borschel-Dan |first=Amanda |date=16 December 2019 |title=Factory for Romans' favorite funky fish sauce discovered near Ashkelon |language=en-US |work=[[The Times of Israel]] |url=https://www.timesofisrael.com/factory-for-romans-favorite-funky-fish-sauce-discovered-near-ashkelon/ |access-date=2019-12-18 |issn=0040-7909}}</ref>Një stuhi e vitit 2013 zbuloi Neapolisin,një qendër e madhe e prodhimit të garumit, në Nabeul në Tunizi.<ref>{{Cite web |last=Day |first=Joel |date=19 August 2021 |title=Archaeology breakthrough after storm uncovered lost ancient Roman city on Tunisian coast |url=https://www.express.co.uk/news/science/1478573/archaeology-news-astounded-storm-strange-stones-ancient-roman-city-spt |website=Express.co.uk |language=ang}}</ref> [[Plini Plaku]] foli për një lloj garumi që mund të kenë përdorur hebrenjtë romakë,pasi garumi normal mund të mos ketë përmbajtur ekskluzivisht ushqime deti kosher. <ref>{{Cite book |last=Marshak |first=Adam |title=The many faces of Herod the Great |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |year=2015 |isbn=978-0802866059 |location=Grand Rapids, Michigan |page=179|language=ang}}</ref>Në rrënojat e Pompeit,u gjetën kavanoza që përmbanin ''garum kosher'',<ref>{{Cite web |last=Harvey, Brian |title=Graffiti from Pompeii |url=http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184129/http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=2015-04-25 |quote=Herculaneum. Stamps on jars of garum. 2569: Kosher garum|language=ang}}</ref>duke sugjeruar një popullaritet të barabartë midis hebrenjve atje. [[Skeda:TorremuelleGarum.jpg|parapamje|Fabrika e Garum në Benalmádena]] Çdo porto kishte recetën e vet tradicionale,por në kohën e [[Augusti|Augustit]],romakët e konsideronin më të mirin garum nga [[Kartagjena (qytet)|Kartagjena]] dhe [[Cádiz|Gades]] në Baetica.Ky produkt quhej ''garum sociorum'',"garum i aleatëve".Rrënojat e një fabrike garumi mbeten në vendin baetian të Baelo Claudia(në [[Tarifa|Tarifën]] e sotme)dhe Carteia([[San Roque, Cádiz|San Roque]]). Vende të tjera janë një fabrikë e madhe garumi në [[Cádiz|Gades]](Cadiz),<ref>{{Cite web |title=Gadir archaeological site |url=http://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/cadiz/yacimiento-arqueologico-de-gadir.html |website=spain.info|language=ang}}</ref>në [[Malaga]] nën muzeun Picasso dhe në vendin Torremuelle në Benalmádena.<ref>{{Cite web |last=García |first=José Carlos |date=22 October 2025 |title=Benalmádena to invest 845,000 euros to make Roman salting factory accessible to visitors |url=https://www.surinenglish.com/malaga/benalmadena-torremolinos/benalmadena-invest-845000-euros-making-the-torremuelle-20251022071645-nt.html |access-date=7 February 2026 |website=Sur in English|language=ang}}</ref> [[Skeda:Fábrica_romana_de_Salga_05.jpg|parapamje|Fabrika e lashtë romake e garumit në Portugali]] Garumi ishte një produkt i rëndësishëm eksporti nga [[Hispania]] në Romë dhe u dha qyteteve njëfarë prestigji. Garumi i Lusitanisë(në Portugalinë e sotme)vlerësohej gjithashtu shumë në Romë dhe transportohej direkt nga porti i Lacobrigës(Lagos).Një ish-fabrikë romake garumi mund të vizitohet në zonën Baixa të [[Lisbona|Lisbonës]] qendrore. Fossae Marianae në Galinë jugore,e vendosur në majën jugore të Francës së sotme,shërbeu si një qendër shpërndarjeje për Evropën Perëndimore,duke përfshirë Galinë,Gjermaninë dhe Britaninë Romake. Fabrikat e Garumit ndodheshin gjithashtu në provincën e Mauretania Tingitana([[Maroku]] modern),për shembull në Cotta dhe Lixus.<ref name="blacksea">{{Cite book |last=Trakadas |first=Athena |url=https://www.academia.edu/952713 |title=Ancient Fishing and Fish Processing in the Black Sea Region |date=2005 |publisher=Aarhus University Press |editor-last=Bekker-Nielsen |editor-first=Tonnes |series=Black Sea Studies 2 |volume=110 |location=Aarhus |pages=64–66 |chapter=The Archaeological Evidence for Fish Processing in the Western Mediterranean |issue=3|language=ang}}</ref> Prodhimi i garumit nga Umbricius Scaurus ishte çelësi i ekonomisë së Pompeit.Fabrikat ku prodhohej garumi në Pompei nuk janë zbuluar,ndoshta duke treguar se ato ndodheshin jashtë mureve të qytetit.Prodhimi i garumit krijonte aroma kaq të pakëndshme saqë fabrikat në përgjithësi zhvendoseshin në periferi të qyteteve.Në vitin 2008,arkeologët përdorën mbetjet e garumit të gjetura në enë në Pompei për të konfirmuar datën e shpërthimit të [[Vezuvi|malit Vezuv]] në gusht.Garumi ishte bërë tërësisht nga bogues,peshq që mblidhen në muajt e verës.<ref>{{Cite web |last=Lorenzi |first=Rossella |date=2017-05-10 |title=Fish Sauce Used to Date Pompeii Eruption |url=http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127122522/http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |archive-date=November 27, 2012 |website=Discovery|language=ang}}</ref> == Kuzhinë == [[Skeda:Garum_Mosaik_Pompeji.JPG|parapamje|Mozaik që përshkruan një enë "Lule Garumi" me një ''titull'' që lexon "nga punishtja e importuesit të garumit Aulus Umbricius Scaurus " ]] Kur përzihej me ''oenogarum''(një salcë bizantine popullore me bazë [[Vera (pije alkoolike)|vere]]),[[Uthulla|uthull]],[[Piperi i zi|piper të zi]] ose vaj, garumi përmirësonte shijen e një larmie të gjerë gatimesh,duke përfshirë mishin e viçit të zier dhe midhjet e avulluara,madje edhe suflenë me dardhë dhe mjaltë.I holluar me ujë(''hydrogarum'')u shpërnda në [[Legjioni romak|legjionet romake]].[[Plini Plaku|Plini]](v.79)vuri në dukje në veprën e tij ''"Historia Natyrore"''se mund të hollohej në ngjyrën e verës së mjaltit dhe të pihej. == Aspektet sociale == ''Garumi'' kishte një dimension shoqëror që mund të krahasohet me atë të [[Hudhra|hudhrës]] në disa shoqëri moderne perëndimore,ose me miratimin e salcës së peshkut në kuzhinën vietnameze(e quajtur ''nước mắm'' atje).<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]],duke mbajtur qëndrimin e modës së vjetër kundër çmendurisë së shtrenjtë,paralajmëroi kundër saj,edhe pse familja e tij ishte nga [[Kordova|Baetian Corduba]]:   "A nuk e kuptoni se ''garum sociorum'', ajo masë e shtrenjtë dhe e përgjakshme peshku të kalbur, konsumon stomakun me kalbëzimin e saj të kripur? —Seneka, Letra 95." Një fragment i mbijetuar i Platon Comicus flet për "garum të kalbur".[[Mark Valerio Marciali|Martial]] përgëzon një mik që vazhdon të bëjë afrime dashurore me një vajzë e cila i ishte dhënë gjashtë racione të tij.<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> Antropologu biologjik Piers Mitchell sugjeron se garumi mund të ketë ndihmuar në përhapjen e krimbave të shiritit të peshkut në të gjithë Evropën.<ref name="Tapeworms">{{Cite journal |last=Mitchell |first=Piers D. |year=2017 |title=Human parasites in the Roman World: health consequences of conquering an empire |journal=Parasitology |volume=144 |issue=1 |pages=48–58 |doi=10.1017/S0031182015001651 |pmid=26741568 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Si ilaç == Garumi përdorej edhe si ilaç.Mendohej se ishte një nga kurat më të mira për shumë sëmundje,duke përfshirë kafshimet e qenve,dizenterinë dhe ulcerat,si dhe për të lehtësuar diarrenë kronike dhe për të trajtuar kapsllëkun.Garumi përdorej madje si përbërës në [[Kozmetika|kozmetikë]] dhe për heqjen e qimeve dhe njollave të padëshiruara.<ref name="Medicine">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1984 |title=Salted Fish Products in Ancient Medicine |journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences |volume=39 |issue=4 |pages=430–445 |doi=10.1093/jhmas/39.4.430 |jstor=24633198 |pmid=6389686|language=ang}}</ref> == Trashëgimi == Garumi mbetet me interes për historianët e ushqimit dhe shefat e kuzhinës,dhe është rifutur në përgatitjen moderne të ushqimit.<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=|language=ang}}</ref>Në [[Cádiz]] të Spanjës,në vitin 2017,një shef kuzhine përdori aromat e tij për një recetë sallate peshku,pasi [[Arkeologjia|arkeologët]] spanjollë gjetën prova të garumit në [[Amfora|amforat]] e gjetura në rrënojat e Pompeit,që datojnë në vitin 79.pas Krishtit<ref>{{Cite web |last=Valeri |first=Salvatore |last2=Bika |first2=Koldo |date=12 October 2017 |title=The ancient condiment that came back from the dead |url=http://www.bbc.com/travel/story/20171011-the-ancient-condiment-that-came-back-from-the-dead |access-date=14 October 2017 |website=BBC|language=ang}}</ref> Garumi besohet të jetë paraardhësi i salcës së fermentuar me sardele ''colatura di alici'',e cila ende prodhohet në [[Kampania]],Itali,<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR}}</ref> si dhe i pastës së fermentuar me sardele dhe sardele ''pissalat'' në rajonin e [[Nica|Nicës]],Francë.<ref>{{Cite journal |last=Grainger |first=Sally |date=2021-01-21 |editor-last=Gannon |editor-first=Kathryn |title=The Story of Garum: Roman Fish Sauce in a Modern Context |url=https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv |url-status=live |journal=Fermentology |publisher=[[North Carolina State University#Libraries|NC State University Libraries]] |doi=10.52750/793108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629174025/https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv/release/1 |archive-date=2023-06-29 |access-date=2023-07-03 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Shih edhe ==   * Lista e pjatave të lashta * Lista e salcave të peshkut * Peshk i fermentuar * Salca të tjera historike: ** Salcë kameline ** Murri (erëz) == Referencat == {{Reflist|30em}}{{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Garum}} * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/garum.html Garum], in James Grout's ''Encyclopædia Romana'' {{Fish sauce}}{{seafood}} 4txggva8ekkn0j03je44r710wz74bc1 2980883 2980876 2026-05-15T18:43:11Z Do0ra234 185009 2980883 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Garumamphoren.JPG|parapamje|[[Amfora|Amforat]] Garum nga Pompeii]] '''Garumi''' është një salcë peshku e fermentuar që përdorej si erëznë [[Kuzhinieria|kuzhinat]] e [[Fenikasit|Fenikisë]],<ref>{{Cite web |last=Schuster |first=Ruth |date=December 16, 2019 |title=Ancient Roman Garum Factory Found in Israel, Suitably Far Away from Town |url=https://www.haaretz.com/archaeology/.premium.MAGAZINE-ancient-roman-garum-factory-found-in-israel-suitably-far-away-from-town-1.8269538 |access-date=February 7, 2021 |website=Haaretz|language=en}}</ref>Greqisë së lashtë,[[Kuzhina e Romës së Lashtë|Romës]],<ref>{{Cite web |last=Stevens |first=Ashlie D. |date=February 7, 2021 |title=Garum, the Funky and Fishy Condiment that Rose and Fell with the Roman Empire |url=https://www.salon.com/2021/02/07/garum-the-funky-and-fishy-condiment-that-rose-and-fell-with-the-roman-empire/ |access-date=February 8, 2021 |website=Salon|language=ang}}</ref>Kartagjenës dhe më vonë Bizantit. '''Liquamen''' është një përgatitje e ngjashme dhe nganjëherë ato ishin sinonime.Edhe pse garumi gëzonte popullaritetin e tij më të madh në Mesdheun Perëndimor dhe [[Kultura e Romës së lashtë|botën romake]],ai ishte në përdorim më të hershëm nga [[Greqia e Lashtë|grekët]].<ref>{{Cite book |last=Miles |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=kCrumgEACAAJ |title=Carthage Must Be Destroyed: The Rise and Fall of an Ancient Civilization |publisher=[[Viking Press]] |year=2011 |isbn=9780670022663 |edition=1st American |location=New York |lccn=2011004123 |author-link=Richard Miles (historian)|language=ang}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Downie |first=David |date=2003-05-01 |title=A Roman Anchovy's Tale |url=https://online.ucpress.edu/gastronomica/article/3/2/25/46650/A-Roman-Anchovy-s-Tale |journal=[[Gastronomica]] |publisher=[[University of California Press]] |volume=3 |issue=2 |pages=25–28 |doi=10.1525/gfc.2003.3.2.25 |issn=1529-3262 |url-access=subscription|language=ang}}</ref>Shija e garumit mendohet të ketë qenë e krahasueshme me atë të salcave të peshkut aziatik të sotëm.<ref>{{Cite book |last=Magness |first=Jodi |title=Jerusalem through the ages: from its beginnings to the Crusades |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-093780-5 |location=New York, NY |pages=355|language=ang}}</ref> Ashtu si salca moderne e fermentuar e peshkut dhe salca e sojës,garumi ishte një burim i pasur i aromës umami për shkak të pranisë së glutamateve.<ref>{{Cite book |last=Lewicka, Paulina |url=https://books.google.com/books?id=7HTqyTrJmVQC&q=garum%20monosodium%20glutamate&pg=PA296 |title=Food and Foodways of Medieval Cairenes: Aspects of Life in an Islamic Metropolis of the Eastern Mediterranean |date=2011-08-25 |publisher=Brill |isbn=9789004194724 |page=296|language=ang}}</ref> Përdorej së bashku me murrin në kuzhinën mesjetare bizantine dhe arabe për t'i dhënë një shije të këndshme gatimeve. <ref>{{Citation |last=Perry |first=Charles |title=The Soy Sauce That Wasn't |date=October 31, 2001 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-oct-31-fo-63688-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=12 January 2020|language=ang}}</ref>Murri mund të rrjedhë nga garumi.<ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Alan |url=https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 |title=The Wilder Shores of Gastronomy: Twenty Years of the Best Food Writing from the Journal Petits Propos Culinaires |last2=Saberi |first2=Helen |last3=McGee |first3=Harold |publisher=Ten Speed Press |year=2002 |isbn=978-1-580-08417-8 |pages=[https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 358–360] |url-access=registration|language=ang}}</ref> == Prodhimi dhe eksporti == [[Plini Plaku]] dhe [[Isidori i Seviljes]] e kanë prejardhjen nga fjala [[Gjuha latine|latine]] {{Lang|la|garum}} nga [[Gjuha greke|greqishtja]] {{Lang|grc|γάρος}}( {{Transl|grc|gáros}} ),<ref>''[[Etymologiae|Origines]]'' 20.3.19; {{Cite journal |last=Corcoran |first=Thomas H. |year=1963 |title=Roman Fish Sauces |journal=Classical Journal |volume=58 |issue=5 |pages=204–210 |jstor=3295259 |postscript=none|language=ang}}, citing D'Arcy W. Thompson, ''A Glossary of Greek Fishes'' (London, 1947), p. 43.</ref>një ushqim i emëruar nga [[Aristofani]],[[Sofokliu]] dhe [[Eskili]]. '''Garos''' mund të ketë qenë një lloj peshku,ose një salcë peshku e ngjashme me garumin.<ref name="Smith1998">{{Cite book |last=Smith |first=Andrew F. |title=Fish: Food from the Waters |publisher=Oxford Symposium |year=1998 |isbn=978-0-907325-89-5 |editor-last=Walker, Harlan |pages=299–306 |chapter=From Garum to Ketchup. A Spicy Tale of Two Fish Sauces |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mPS0tH02IDUC&pg=PA299|language=ang}}</ref>Plini deklaroi se garumi bëhej nga zorrët e peshkut,me kripë,duke krijuar një pije alkoolike,garumin,dhe pastën e peshkut të quajtur (h)allec ose allex (e ngjashme me {{Lang|fil|[[bagoong]]}},kjo pastë ishte një nënprodukt i prodhimit të salcës së peshkut).<ref>{{Cite book |last=Curtis |first=Robert Irvin |url=https://books.google.com/books?id=p2d9DwAAQBAJ |title=Garum and Salsamenta: Production and Commerce in Materia Medica |date=1991 |publisher=Brill |isbn=9789004377264 |page=22|language=lat}}</ref><ref name="Smith1998" />Një garum i koncentruar i avulluar deri në një pastë të trashë me kristale kripe quhej muria;<ref>{{Cite book |title=Cured, Smoked, and Fermented: Proceedings of the Oxford Symposium on Food |date=2011 |publisher=Prospect Books, Oxford Symposium, 2011 |isbn=9781903018859 |editor-last=Saberi, Helen |page=121 |chapter=Roman fish sauce. An experiment in archaeology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OTxvBQAAQBAJ|language=ang}}</ref> do të ishte përdorur për të kriposur dhe aromatizuar ushqime.<ref>{{Cite web |last=Muusers |first=Christianne |title=Recipe for Garum or liquamen, the Roman fish sauce |url=https://coquinaria.nl/en/roman-fish-sauce/ |access-date=2017-10-11 |website=Coquinaria|language=ang}}</ref> Manuali [[Perandoria Bizantine|bizantin]] i shekullit të 10-të ''Geōponika(Ndjekje Bujqësore)''përfshin recetën e mëposhtme për ''likuamen'': "Ajo që quhet ''liquamen'' bëhet në këtë mënyrë: zorrët e peshkut hidhen në një enë dhe kripën; edhe peshqit e vegjël, veçanërisht ''atherinae'', ose qefujt e vegjël, ose ''maenae'', ose ''lycostomi'', ose çdo peshëk i vogël, kripën të gjithë në të njëjtën mënyrë; ato lihen të thartohen në diell dhe rrotullohen shpesh; dhe pasi të jenë thartuar në nxehtësi, ''garumi'' nxirret prej tyre në këtë mënyrë: një shportë e vogël me thurrje të ngjeshur vendoset në enën e mbushur me peshqit e vegjël të përmendur më lart, dhe ''garumi'' do të rrjedhë në shportë; dhe ajo që është kulluar përmes shportës, e cila quhet ''liquamen'', mblidhet; dhe pjesa e mbetur e mbetjeve bëhet ''allec''." [[Skeda:Factoría_de_salazones_001.jpg|parapamje|Rrënojat e një fabrike garumi në Baelo Claudia në [[Spanja|Spanjë]]]] Garumi prodhohej në lloje të ndryshme dhe konsumohej nga të gjitha klasat shoqërore.Pasi lëngu hidhej me lugë nga sipër përzierjes,mbetjet e peshkut,të quajtura {{Lang|la|allec}}, përdoreshin nga klasat më të varfra për t’i dhënë shije qullit të tyre kryesor ose farinatës.Produkti i përfunduar— {{Lang|la|nobile garum}} të epigramit të [[Mark Valerio Marciali|Martialit]]—me sa duket ishte i butë dhe delikat në shije.Garumi më i mirë shitej me çmime jashtëzakonisht të larta, dhe kripa mund të zëvendësohej me të në një pjatë më të thjeshtë.Garumi shfaqet në shumë receta të paraqitura në librin romak të gatimit {{Lang|la|[[Apicius]]}} Për shembull,Apicius (8.6.2–3) përmend përdorimin e garumit si [[Brota|lëng peshku]] për t'i dhënë shije gjetheve të grira të mallit të skuqura në tigan. Në shekullin e 1-rë pas Krishtit,''liquamen'' ishte një salcë e ndryshme nga ''garum'',siç tregohet në të gjithë ''[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]'' IV.Megjithatë, deri në shekullin e 5-të ose më herët,''liquamen'' filloi t'i referohej ''garum''.<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |title=In Defense of Garum |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref>Provat në dispozicion sugjerojnë se salca zakonisht bëhej duke shtypur të brendshmet e peshqve pelagjikë(të dhjamosur)veçanërisht sardeleve,por edhe spratëve,sardeleve,skumbri ose tondhe më pas duke i fermentuar ato në shëllirë.<ref>Curtis RI (2009) [http://www.ajcn.org/contvent/90/3/712S.full "Umami and the foods of classical antiquity"] ''American Journal of Clinical Nutrition'', '''90''' (3): 712S–718S. {{Doi|10.3945/ajcn.2009.27462C}}</ref><ref>Grainger S (2006) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=HflTVd898PAC&oi=fnd&pg=PT206&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=HWlEvhc5IW&sig=CnqmVP-MpJ8wPY7ZQTxZGczrlmE#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false "Towards an Authentic Roman Sauce"] In: Pages 206–210, Richard Hosking (Ed.) ''Authenticity in the Kitchen'', Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, 2005. {{ISBN|9781903018477}}.</ref><ref>Jashemski WMF and Meyer FG (2002) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=3xfjyTqqR7IC&oi=fnd&pg=PA274&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=sL1KD-Lixc&sig=mqwv_vndkjQULDyLSOBKrnVj3pU#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false ''The Natural History of Pompeii''] Cambridge University Press, page 274. {{ISBN|9780521800549}}.</ref>Në shumicën e ''tituli picti'' të mbijetuara të gdhendura në amfora,ku tregohet përbërësi i peshkut, peshku është skumbri.<ref name="curtis1983b" /> Në kushtet më të mira,procesi i fermentimit zgjati rreth 48 orë.<ref>{{Cite journal |last=Aquerreta |first=Yolanda |last2=Astiasarán |first2=Iciar |last3=Bello |first3=José |date=2002-01-01 |title=Use of exogenous enzymes to elaborate the Roman fish sauce 'garum' |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |language=en |volume=82 |issue=1 |pages=107–112 |bibcode=2002JSFA...82..107A |doi=10.1002/jsfa.1013 |issn=1097-0010}}</ref> Prodhimi dhe eksporti i garumit ishte një element i prosperitetit të tregjeve bregdetare greke nga bregu [[Liguria|ligurian]] i Galisë deri në bregun e Hispania Baetica,dhe ndoshta një shtysë për depërtimin romak në këto rajone bregdetare.Edhe pse garumi ishte një element kryesor i kuzhinës së Perandorisë Romake,dihet se pak vende prodhimi kanë ekzistuar në Mesdheun Lindor.Në vitin 2019,një fabrikë e vogël e shekullit të 1-rë u zbulua pranë Ashkelonit.<ref>{{Cite news |last=Borschel-Dan |first=Amanda |date=16 December 2019 |title=Factory for Romans' favorite funky fish sauce discovered near Ashkelon |language=en-US |work=[[The Times of Israel]] |url=https://www.timesofisrael.com/factory-for-romans-favorite-funky-fish-sauce-discovered-near-ashkelon/ |access-date=2019-12-18 |issn=0040-7909}}</ref>Një stuhi e vitit 2013 zbuloi Neapolisin,një qendër e madhe e prodhimit të garumit, në Nabeul në Tunizi.<ref>{{Cite web |last=Day |first=Joel |date=19 August 2021 |title=Archaeology breakthrough after storm uncovered lost ancient Roman city on Tunisian coast |url=https://www.express.co.uk/news/science/1478573/archaeology-news-astounded-storm-strange-stones-ancient-roman-city-spt |website=Express.co.uk |language=ang}}</ref> [[Plini Plaku]] foli për një lloj garumi që mund të kenë përdorur hebrenjtë romakë,pasi garumi normal mund të mos ketë përmbajtur ekskluzivisht ushqime deti kosher. <ref>{{Cite book |last=Marshak |first=Adam |title=The many faces of Herod the Great |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |year=2015 |isbn=978-0802866059 |location=Grand Rapids, Michigan |page=179|language=ang}}</ref>Në rrënojat e Pompeit,u gjetën kavanoza që përmbanin ''garum kosher'',<ref>{{Cite web |last=Harvey, Brian |title=Graffiti from Pompeii |url=http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184129/http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=2015-04-25 |quote=Herculaneum. Stamps on jars of garum. 2569: Kosher garum|language=ang}}</ref>duke sugjeruar një popullaritet të barabartë midis hebrenjve atje. [[Skeda:TorremuelleGarum.jpg|parapamje|Fabrika e Garum në Benalmádena]] Çdo porto kishte recetën e vet tradicionale,por në kohën e [[Augusti|Augustit]],romakët e konsideronin më të mirin garum nga [[Kartagjena (qytet)|Kartagjena]] dhe [[Cádiz|Gades]] në Baetica.Ky produkt quhej ''garum sociorum'',"garum i aleatëve".Rrënojat e një fabrike garumi mbeten në vendin baetian të Baelo Claudia(në [[Tarifa|Tarifën]] e sotme)dhe Carteia([[San Roque, Cádiz|San Roque]]). Vende të tjera janë një fabrikë e madhe garumi në [[Cádiz|Gades]](Cadiz),<ref>{{Cite web |title=Gadir archaeological site |url=http://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/cadiz/yacimiento-arqueologico-de-gadir.html |website=spain.info|language=ang}}</ref>në [[Malaga]] nën muzeun Picasso dhe në vendin Torremuelle në Benalmádena.<ref>{{Cite web |last=García |first=José Carlos |date=22 October 2025 |title=Benalmádena to invest 845,000 euros to make Roman salting factory accessible to visitors |url=https://www.surinenglish.com/malaga/benalmadena-torremolinos/benalmadena-invest-845000-euros-making-the-torremuelle-20251022071645-nt.html |access-date=7 February 2026 |website=Sur in English|language=ang}}</ref> [[Skeda:Fábrica_romana_de_Salga_05.jpg|parapamje|Fabrika e lashtë romake e garumit në Portugali]] Garumi ishte një produkt i rëndësishëm eksporti nga [[Hispania]] në Romë dhe u dha qyteteve njëfarë prestigji. Garumi i Lusitanisë(në Portugalinë e sotme)vlerësohej gjithashtu shumë në Romë dhe transportohej direkt nga porti i Lacobrigës(Lagos).Një ish-fabrikë romake garumi mund të vizitohet në zonën Baixa të [[Lisbona|Lisbonës]] qendrore. Fossae Marianae në Galinë jugore,e vendosur në majën jugore të Francës së sotme,shërbeu si një qendër shpërndarjeje për Evropën Perëndimore,duke përfshirë Galinë,Gjermaninë dhe Britaninë Romake. Fabrikat e Garumit ndodheshin gjithashtu në provincën e Mauretania Tingitana([[Maroku]] modern),për shembull në Cotta dhe Lixus.<ref name="blacksea">{{Cite book |last=Trakadas |first=Athena |url=https://www.academia.edu/952713 |title=Ancient Fishing and Fish Processing in the Black Sea Region |date=2005 |publisher=Aarhus University Press |editor-last=Bekker-Nielsen |editor-first=Tonnes |series=Black Sea Studies 2 |volume=110 |location=Aarhus |pages=64–66 |chapter=The Archaeological Evidence for Fish Processing in the Western Mediterranean |issue=3|language=ang}}</ref> Prodhimi i garumit nga Umbricius Scaurus ishte çelësi i ekonomisë së Pompeit.Fabrikat ku prodhohej garumi në Pompei nuk janë zbuluar,ndoshta duke treguar se ato ndodheshin jashtë mureve të qytetit.Prodhimi i garumit krijonte aroma kaq të pakëndshme saqë fabrikat në përgjithësi zhvendoseshin në periferi të qyteteve.Në vitin 2008,arkeologët përdorën mbetjet e garumit të gjetura në enë në Pompei për të konfirmuar datën e shpërthimit të [[Vezuvi|malit Vezuv]] në gusht.Garumi ishte bërë tërësisht nga bogues,peshq që mblidhen në muajt e verës.<ref>{{Cite web |last=Lorenzi |first=Rossella |date=2017-05-10 |title=Fish Sauce Used to Date Pompeii Eruption |url=http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127122522/http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |archive-date=November 27, 2012 |website=Discovery|language=ang}}</ref> == Kuzhinë == [[Skeda:Garum_Mosaik_Pompeji.JPG|parapamje|Mozaik që përshkruan një enë "Lule Garumi" me një ''titull'' që lexon "nga punishtja e importuesit të garumit Aulus Umbricius Scaurus " ]] Kur përzihej me ''oenogarum''(një salcë bizantine popullore me bazë [[Vera (pije alkoolike)|vere]]),[[Uthulla|uthull]],[[Piperi i zi|piper të zi]] ose vaj, garumi përmirësonte shijen e një larmie të gjerë gatimesh,duke përfshirë mishin e viçit të zier dhe midhjet e avulluara,madje edhe suflenë me dardhë dhe mjaltë.I holluar me ujë(''hydrogarum'')u shpërnda në [[Legjioni romak|legjionet romake]].[[Plini Plaku|Plini]](v.79)vuri në dukje në veprën e tij ''"Historia Natyrore"''se mund të hollohej në ngjyrën e verës së mjaltit dhe të pihej. == Aspektet sociale == ''Garumi'' kishte një dimension shoqëror që mund të krahasohet me atë të [[Hudhra|hudhrës]] në disa shoqëri moderne perëndimore,ose me miratimin e salcës së peshkut në kuzhinën vietnameze(e quajtur ''nước mắm'' atje).<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]],duke mbajtur qëndrimin e modës së vjetër kundër çmendurisë së shtrenjtë,paralajmëroi kundër saj,edhe pse familja e tij ishte nga [[Kordova|Baetian Corduba]]:   "A nuk e kuptoni se ''garum sociorum'', ajo masë e shtrenjtë dhe e përgjakshme peshku të kalbur, konsumon stomakun me kalbëzimin e saj të kripur? —Seneka, Letra 95." Një fragment i mbijetuar i Platon Comicus flet për "garum të kalbur".[[Mark Valerio Marciali|Martial]] përgëzon një mik që vazhdon të bëjë afrime dashurore me një vajzë e cila i ishte dhënë gjashtë racione të tij.<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> Antropologu biologjik Piers Mitchell sugjeron se garumi mund të ketë ndihmuar në përhapjen e krimbave të shiritit të peshkut në të gjithë Evropën.<ref name="Tapeworms">{{Cite journal |last=Mitchell |first=Piers D. |year=2017 |title=Human parasites in the Roman World: health consequences of conquering an empire |journal=Parasitology |volume=144 |issue=1 |pages=48–58 |doi=10.1017/S0031182015001651 |pmid=26741568 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Si ilaç == Garumi përdorej edhe si ilaç.Mendohej se ishte një nga kurat më të mira për shumë sëmundje,duke përfshirë kafshimet e qenve,dizenterinë dhe ulcerat,si dhe për të lehtësuar diarrenë kronike dhe për të trajtuar kapsllëkun.Garumi përdorej madje si përbërës në [[Kozmetika|kozmetikë]] dhe për heqjen e qimeve dhe njollave të padëshiruara.<ref name="Medicine">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1984 |title=Salted Fish Products in Ancient Medicine |journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences |volume=39 |issue=4 |pages=430–445 |doi=10.1093/jhmas/39.4.430 |jstor=24633198 |pmid=6389686|language=ang}}</ref> == Trashëgimi == Garumi mbetet me interes për historianët e ushqimit dhe shefat e kuzhinës,dhe është rifutur në përgatitjen moderne të ushqimit.<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=|language=ang}}</ref>Në [[Cádiz]] të Spanjës,në vitin 2017,një shef kuzhine përdori aromat e tij për një recetë sallate peshku,pasi [[Arkeologjia|arkeologët]] spanjollë gjetën prova të garumit në [[Amfora|amforat]] e gjetura në rrënojat e Pompeit,që datojnë në vitin 79.pas Krishtit<ref>{{Cite web |last=Valeri |first=Salvatore |last2=Bika |first2=Koldo |date=12 October 2017 |title=The ancient condiment that came back from the dead |url=http://www.bbc.com/travel/story/20171011-the-ancient-condiment-that-came-back-from-the-dead |access-date=14 October 2017 |website=BBC|language=ang}}</ref> Garumi besohet të jetë paraardhësi i salcës së fermentuar me sardele ''colatura di alici'',e cila ende prodhohet në [[Kampania]],Itali,<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR}}</ref> si dhe i pastës së fermentuar me sardele dhe sardele ''pissalat'' në rajonin e [[Nica|Nicës]],Francë.<ref>{{Cite journal |last=Grainger |first=Sally |date=2021-01-21 |editor-last=Gannon |editor-first=Kathryn |title=The Story of Garum: Roman Fish Sauce in a Modern Context |url=https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv |url-status=live |journal=Fermentology |publisher=[[North Carolina State University#Libraries|NC State University Libraries]] |doi=10.52750/793108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629174025/https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv/release/1 |archive-date=2023-06-29 |access-date=2023-07-03 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Shih edhe ==   * Lista e pjatave të lashta * Lista e salcave të peshkut * Peshk i fermentuar * Salca të tjera historike: ** Salcë kameline ** Murri (erëz) == Referencat == {{Reflist|30em}}{{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Garum}} * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/garum.html Garum], in James Grout's ''Encyclopædia Romana'' {{Fish sauce}}{{seafood}} 38ihiifw6myoca7g7xj1j8zdh0hzb2a 2980889 2980883 2026-05-15T18:47:05Z Do0ra234 185009 2980889 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Garumamphoren.JPG|parapamje|[[Amfora|Amforat]] Garum nga Pompeii]] '''Garumi''' është një salcë peshku e fermentuar që përdorej si erëznë [[Kuzhinieria|kuzhinat]] e [[Fenikasit|Fenikisë]],<ref>{{Cite web |last=Schuster |first=Ruth |date=December 16, 2019 |title=Ancient Roman Garum Factory Found in Israel, Suitably Far Away from Town |url=https://www.haaretz.com/archaeology/.premium.MAGAZINE-ancient-roman-garum-factory-found-in-israel-suitably-far-away-from-town-1.8269538 |access-date=February 7, 2021 |website=Haaretz|language=en}}</ref>Greqisë së lashtë,[[Kuzhina e Romës së Lashtë|Romës]],<ref>{{Cite web |last=Stevens |first=Ashlie D. |date=February 7, 2021 |title=Garum, the Funky and Fishy Condiment that Rose and Fell with the Roman Empire |url=https://www.salon.com/2021/02/07/garum-the-funky-and-fishy-condiment-that-rose-and-fell-with-the-roman-empire/ |access-date=February 8, 2021 |website=Salon|language=ang}}</ref>Kartagjenës dhe më vonë Bizantit. '''Liquamen''' është një përgatitje e ngjashme dhe nganjëherë ato ishin sinonime.Edhe pse garumi gëzonte popullaritetin e tij më të madh në Mesdheun Perëndimor dhe [[Kultura e Romës së lashtë|botën romake]],ai ishte në përdorim më të hershëm nga [[Greqia e Lashtë|grekët]].<ref>{{Cite book |last=Miles |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=kCrumgEACAAJ |title=Carthage Must Be Destroyed: The Rise and Fall of an Ancient Civilization |publisher=[[Viking Press]] |year=2011 |isbn=9780670022663 |edition=1st American |location=New York |lccn=2011004123 |author-link=Richard Miles (historian)|language=ang}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Downie |first=David |date=2003-05-01 |title=A Roman Anchovy's Tale |url=https://online.ucpress.edu/gastronomica/article/3/2/25/46650/A-Roman-Anchovy-s-Tale |journal=[[Gastronomica]] |publisher=[[University of California Press]] |volume=3 |issue=2 |pages=25–28 |doi=10.1525/gfc.2003.3.2.25 |issn=1529-3262 |url-access=subscription|language=ang}}</ref>Shija e garumit mendohet të ketë qenë e krahasueshme me atë të salcave të peshkut aziatik të sotëm.<ref>{{Cite book |last=Magness |first=Jodi |title=Jerusalem through the ages: from its beginnings to the Crusades |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-093780-5 |location=New York, NY |pages=355|language=ang}}</ref> Ashtu si salca moderne e fermentuar e peshkut dhe salca e sojës,garumi ishte një burim i pasur i aromës umami për shkak të pranisë së glutamateve.<ref>{{Cite book |last=Lewicka, Paulina |url=https://books.google.com/books?id=7HTqyTrJmVQC&q=garum%20monosodium%20glutamate&pg=PA296 |title=Food and Foodways of Medieval Cairenes: Aspects of Life in an Islamic Metropolis of the Eastern Mediterranean |date=2011-08-25 |publisher=Brill |isbn=9789004194724 |page=296|language=ang}}</ref> Përdorej së bashku me murrin në kuzhinën mesjetare bizantine dhe arabe për t'i dhënë një shije të këndshme gatimeve. <ref>{{Citation |last=Perry |first=Charles |title=The Soy Sauce That Wasn't |date=October 31, 2001 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-oct-31-fo-63688-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=12 January 2020|language=ang}}</ref>Murri mund të rrjedhë nga garumi.<ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Alan |url=https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 |title=The Wilder Shores of Gastronomy: Twenty Years of the Best Food Writing from the Journal Petits Propos Culinaires |last2=Saberi |first2=Helen |last3=McGee |first3=Harold |publisher=Ten Speed Press |year=2002 |isbn=978-1-580-08417-8 |pages=[https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 358–360] |url-access=registration|language=ang}}</ref> == Prodhimi dhe eksporti == [[Plini Plaku]] dhe [[Isidori i Seviljes]] e kanë prejardhjen nga fjala [[Gjuha latine|latine]] {{Lang|la|garum}} nga [[Gjuha greke|greqishtja]] {{Lang|grc|γάρος}}( {{Transl|grc|gáros}} ),<ref>''[[Etymologiae|Origines]]'' 20.3.19; {{Cite journal |last=Corcoran |first=Thomas H. |year=1963 |title=Roman Fish Sauces |journal=Classical Journal |volume=58 |issue=5 |pages=204–210 |jstor=3295259 |postscript=none|language=ang}}, citing D'Arcy W. Thompson, ''A Glossary of Greek Fishes'' (London, 1947), p. 43.</ref>një ushqim i emëruar nga [[Aristofani]],[[Sofokliu]] dhe [[Eskili]]. '''Garos''' mund të ketë qenë një lloj peshku,ose një salcë peshku e ngjashme me garumin.<ref name="Smith1998">{{Cite book |last=Smith |first=Andrew F. |title=Fish: Food from the Waters |publisher=Oxford Symposium |year=1998 |isbn=978-0-907325-89-5 |editor-last=Walker, Harlan |pages=299–306 |chapter=From Garum to Ketchup. A Spicy Tale of Two Fish Sauces |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mPS0tH02IDUC&pg=PA299|language=ang}}</ref>Plini deklaroi se garumi bëhej nga zorrët e peshkut,me kripë,duke krijuar një pije alkoolike,garumin,dhe pastën e peshkut të quajtur (h)allec ose allex (e ngjashme me {{Lang|fil|[[bagoong]]}},kjo pastë ishte një nënprodukt i prodhimit të salcës së peshkut).<ref>{{Cite book |last=Curtis |first=Robert Irvin |url=https://books.google.com/books?id=p2d9DwAAQBAJ |title=Garum and Salsamenta: Production and Commerce in Materia Medica |date=1991 |publisher=Brill |isbn=9789004377264 |page=22|language=lat}}</ref><ref name="Smith1998" />Një garum i koncentruar i avulluar deri në një pastë të trashë me kristale kripe quhej muria;<ref>{{Cite book |title=Cured, Smoked, and Fermented: Proceedings of the Oxford Symposium on Food |date=2011 |publisher=Prospect Books, Oxford Symposium, 2011 |isbn=9781903018859 |editor-last=Saberi, Helen |page=121 |chapter=Roman fish sauce. An experiment in archaeology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OTxvBQAAQBAJ|language=ang}}</ref> do të ishte përdorur për të kriposur dhe aromatizuar ushqime.<ref>{{Cite web |last=Muusers |first=Christianne |title=Recipe for Garum or liquamen, the Roman fish sauce |url=https://coquinaria.nl/en/roman-fish-sauce/ |access-date=2017-10-11 |website=Coquinaria|language=ang}}</ref> Manuali [[Perandoria Bizantine|bizantin]] i shekullit të 10-të ''Geōponika(Ndjekje Bujqësore)''përfshin recetën e mëposhtme për ''likuamen'': "Ajo që quhet ''liquamen'' bëhet në këtë mënyrë: zorrët e peshkut hidhen në një enë dhe kripën; edhe peshqit e vegjël, veçanërisht ''atherinae'', ose qefujt e vegjël, ose ''maenae'', ose ''lycostomi'', ose çdo peshëk i vogël, kripën të gjithë në të njëjtën mënyrë; ato lihen të thartohen në diell dhe rrotullohen shpesh; dhe pasi të jenë thartuar në nxehtësi, ''garumi'' nxirret prej tyre në këtë mënyrë: një shportë e vogël me thurrje të ngjeshur vendoset në enën e mbushur me peshqit e vegjël të përmendur më lart, dhe ''garumi'' do të rrjedhë në shportë; dhe ajo që është kulluar përmes shportës, e cila quhet ''liquamen'', mblidhet; dhe pjesa e mbetur e mbetjeve bëhet ''allec''." [[Skeda:Factoría_de_salazones_001.jpg|parapamje|Rrënojat e një fabrike garumi në Baelo Claudia në [[Spanja|Spanjë]]]] Garumi prodhohej në lloje të ndryshme dhe konsumohej nga të gjitha klasat shoqërore.Pasi lëngu hidhej me lugë nga sipër përzierjes,mbetjet e peshkut,të quajtura {{Lang|la|allec}}, përdoreshin nga klasat më të varfra për t’i dhënë shije qullit të tyre kryesor ose farinatës.Produkti i përfunduar— {{Lang|la|nobile garum}} të epigramit të [[Mark Valerio Marciali|Martialit]]—me sa duket ishte i butë dhe delikat në shije.Garumi më i mirë shitej me çmime jashtëzakonisht të larta, dhe kripa mund të zëvendësohej me të në një pjatë më të thjeshtë.Garumi shfaqet në shumë receta të paraqitura në librin romak të gatimit {{Lang|la|[[Apicius]]}} Për shembull,Apicius (8.6.2–3) përmend përdorimin e garumit si [[Brota|lëng peshku]] për t'i dhënë shije gjetheve të grira të mallit të skuqura në tigan. Në shekullin e 1-rë pas Krishtit,''liquamen'' ishte një salcë e ndryshme nga ''garum'',siç tregohet në të gjithë ''[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]'' IV.Megjithatë, deri në shekullin e 5-të ose më herët,''liquamen'' filloi t'i referohej ''garum''.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |title=In Defense of Garum |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref>Provat në dispozicion sugjerojnë se salca zakonisht bëhej duke shtypur të brendshmet e peshqve pelagjikë(të dhjamosur)veçanërisht sardeleve,por edhe spratëve,sardeleve,skumbri ose tondhe më pas duke i fermentuar ato në shëllirë.<ref>Curtis RI (2009) [http://www.ajcn.org/contvent/90/3/712S.full "Umami and the foods of classical antiquity"] ''American Journal of Clinical Nutrition'', '''90''' (3): 712S–718S. {{Doi|10.3945/ajcn.2009.27462C}}</ref><ref>Grainger S (2006) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=HflTVd898PAC&oi=fnd&pg=PT206&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=HWlEvhc5IW&sig=CnqmVP-MpJ8wPY7ZQTxZGczrlmE#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false "Towards an Authentic Roman Sauce"] In: Pages 206–210, Richard Hosking (Ed.) ''Authenticity in the Kitchen'', Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, 2005. {{ISBN|9781903018477}}.</ref><ref>Jashemski WMF and Meyer FG (2002) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=3xfjyTqqR7IC&oi=fnd&pg=PA274&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=sL1KD-Lixc&sig=mqwv_vndkjQULDyLSOBKrnVj3pU#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false ''The Natural History of Pompeii''] Cambridge University Press, page 274. {{ISBN|9780521800549}}.</ref>Në shumicën e ''tituli picti'' të mbijetuara të gdhendura në amfora,ku tregohet përbërësi i peshkut, peshku është skumbri.<ref> Në kushtet më të mira,procesi i fermentimit zgjati rreth 48 orë.<ref>{{Cite journal |last=Aquerreta |first=Yolanda |last2=Astiasarán |first2=Iciar |last3=Bello |first3=José |date=2002-01-01 |title=Use of exogenous enzymes to elaborate the Roman fish sauce 'garum' |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |language=en |volume=82 |issue=1 |pages=107–112 |bibcode=2002JSFA...82..107A |doi=10.1002/jsfa.1013 |issn=1097-0010}}</ref> Prodhimi dhe eksporti i garumit ishte një element i prosperitetit të tregjeve bregdetare greke nga bregu [[Liguria|ligurian]] i Galisë deri në bregun e Hispania Baetica,dhe ndoshta një shtysë për depërtimin romak në këto rajone bregdetare.Edhe pse garumi ishte një element kryesor i kuzhinës së Perandorisë Romake,dihet se pak vende prodhimi kanë ekzistuar në Mesdheun Lindor.Në vitin 2019,një fabrikë e vogël e shekullit të 1-rë u zbulua pranë Ashkelonit.<ref>{{Cite news |last=Borschel-Dan |first=Amanda |date=16 December 2019 |title=Factory for Romans' favorite funky fish sauce discovered near Ashkelon |language=en-US |work=[[The Times of Israel]] |url=https://www.timesofisrael.com/factory-for-romans-favorite-funky-fish-sauce-discovered-near-ashkelon/ |access-date=2019-12-18 |issn=0040-7909}}</ref>Një stuhi e vitit 2013 zbuloi Neapolisin,një qendër e madhe e prodhimit të garumit, në Nabeul në Tunizi.<ref>{{Cite web |last=Day |first=Joel |date=19 August 2021 |title=Archaeology breakthrough after storm uncovered lost ancient Roman city on Tunisian coast |url=https://www.express.co.uk/news/science/1478573/archaeology-news-astounded-storm-strange-stones-ancient-roman-city-spt |website=Express.co.uk |language=ang}}</ref> [[Plini Plaku]] foli për një lloj garumi që mund të kenë përdorur hebrenjtë romakë,pasi garumi normal mund të mos ketë përmbajtur ekskluzivisht ushqime deti kosher. <ref>{{Cite book |last=Marshak |first=Adam |title=The many faces of Herod the Great |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |year=2015 |isbn=978-0802866059 |location=Grand Rapids, Michigan |page=179|language=ang}}</ref>Në rrënojat e Pompeit,u gjetën kavanoza që përmbanin ''garum kosher'',<ref>{{Cite web |last=Harvey, Brian |title=Graffiti from Pompeii |url=http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184129/http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=2015-04-25 |quote=Herculaneum. Stamps on jars of garum. 2569: Kosher garum|language=ang}}</ref>duke sugjeruar një popullaritet të barabartë midis hebrenjve atje. [[Skeda:TorremuelleGarum.jpg|parapamje|Fabrika e Garum në Benalmádena]] Çdo porto kishte recetën e vet tradicionale,por në kohën e [[Augusti|Augustit]],romakët e konsideronin më të mirin garum nga [[Kartagjena (qytet)|Kartagjena]] dhe [[Cádiz|Gades]] në Baetica.Ky produkt quhej ''garum sociorum'',"garum i aleatëve".Rrënojat e një fabrike garumi mbeten në vendin baetian të Baelo Claudia(në [[Tarifa|Tarifën]] e sotme)dhe Carteia([[San Roque, Cádiz|San Roque]]). Vende të tjera janë një fabrikë e madhe garumi në [[Cádiz|Gades]](Cadiz),<ref>{{Cite web |title=Gadir archaeological site |url=http://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/cadiz/yacimiento-arqueologico-de-gadir.html |website=spain.info|language=ang}}</ref>në [[Malaga]] nën muzeun Picasso dhe në vendin Torremuelle në Benalmádena.<ref>{{Cite web |last=García |first=José Carlos |date=22 October 2025 |title=Benalmádena to invest 845,000 euros to make Roman salting factory accessible to visitors |url=https://www.surinenglish.com/malaga/benalmadena-torremolinos/benalmadena-invest-845000-euros-making-the-torremuelle-20251022071645-nt.html |access-date=7 February 2026 |website=Sur in English|language=ang}}</ref> [[Skeda:Fábrica_romana_de_Salga_05.jpg|parapamje|Fabrika e lashtë romake e garumit në Portugali]] Garumi ishte një produkt i rëndësishëm eksporti nga [[Hispania]] në Romë dhe u dha qyteteve njëfarë prestigji. Garumi i Lusitanisë(në Portugalinë e sotme)vlerësohej gjithashtu shumë në Romë dhe transportohej direkt nga porti i Lacobrigës(Lagos).Një ish-fabrikë romake garumi mund të vizitohet në zonën Baixa të [[Lisbona|Lisbonës]] qendrore. Fossae Marianae në Galinë jugore,e vendosur në majën jugore të Francës së sotme,shërbeu si një qendër shpërndarjeje për Evropën Perëndimore,duke përfshirë Galinë,Gjermaninë dhe Britaninë Romake. Fabrikat e Garumit ndodheshin gjithashtu në provincën e Mauretania Tingitana([[Maroku]] modern),për shembull në Cotta dhe Lixus.<ref name="blacksea">{{Cite book |last=Trakadas |first=Athena |url=https://www.academia.edu/952713 |title=Ancient Fishing and Fish Processing in the Black Sea Region |date=2005 |publisher=Aarhus University Press |editor-last=Bekker-Nielsen |editor-first=Tonnes |series=Black Sea Studies 2 |volume=110 |location=Aarhus |pages=64–66 |chapter=The Archaeological Evidence for Fish Processing in the Western Mediterranean |issue=3|language=ang}}</ref> Prodhimi i garumit nga Umbricius Scaurus ishte çelësi i ekonomisë së Pompeit.Fabrikat ku prodhohej garumi në Pompei nuk janë zbuluar,ndoshta duke treguar se ato ndodheshin jashtë mureve të qytetit.Prodhimi i garumit krijonte aroma kaq të pakëndshme saqë fabrikat në përgjithësi zhvendoseshin në periferi të qyteteve.Në vitin 2008,arkeologët përdorën mbetjet e garumit të gjetura në enë në Pompei për të konfirmuar datën e shpërthimit të [[Vezuvi|malit Vezuv]] në gusht.Garumi ishte bërë tërësisht nga bogues,peshq që mblidhen në muajt e verës.<ref>{{Cite web |last=Lorenzi |first=Rossella |date=2017-05-10 |title=Fish Sauce Used to Date Pompeii Eruption |url=http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127122522/http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |archive-date=November 27, 2012 |website=Discovery|language=ang}}</ref> == Kuzhinë == [[Skeda:Garum_Mosaik_Pompeji.JPG|parapamje|Mozaik që përshkruan një enë "Lule Garumi" me një ''titull'' që lexon "nga punishtja e importuesit të garumit Aulus Umbricius Scaurus " ]] Kur përzihej me ''oenogarum''(një salcë bizantine popullore me bazë [[Vera (pije alkoolike)|vere]]),[[Uthulla|uthull]],[[Piperi i zi|piper të zi]] ose vaj, garumi përmirësonte shijen e një larmie të gjerë gatimesh,duke përfshirë mishin e viçit të zier dhe midhjet e avulluara,madje edhe suflenë me dardhë dhe mjaltë.I holluar me ujë(''hydrogarum'')u shpërnda në [[Legjioni romak|legjionet romake]].[[Plini Plaku|Plini]](v.79)vuri në dukje në veprën e tij ''"Historia Natyrore"''se mund të hollohej në ngjyrën e verës së mjaltit dhe të pihej. == Aspektet sociale == ''Garumi'' kishte një dimension shoqëror që mund të krahasohet me atë të [[Hudhra|hudhrës]] në disa shoqëri moderne perëndimore,ose me miratimin e salcës së peshkut në kuzhinën vietnameze(e quajtur ''nước mắm'' atje).<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]],duke mbajtur qëndrimin e modës së vjetër kundër çmendurisë së shtrenjtë,paralajmëroi kundër saj,edhe pse familja e tij ishte nga [[Kordova|Baetian Corduba]]:   "A nuk e kuptoni se ''garum sociorum'', ajo masë e shtrenjtë dhe e përgjakshme peshku të kalbur, konsumon stomakun me kalbëzimin e saj të kripur? —Seneka, Letra 95." Një fragment i mbijetuar i Platon Comicus flet për "garum të kalbur".[[Mark Valerio Marciali|Martial]] përgëzon një mik që vazhdon të bëjë afrime dashurore me një vajzë e cila i ishte dhënë gjashtë racione të tij.<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> Antropologu biologjik Piers Mitchell sugjeron se garumi mund të ketë ndihmuar në përhapjen e krimbave të shiritit të peshkut në të gjithë Evropën.<ref name="Tapeworms">{{Cite journal |last=Mitchell |first=Piers D. |year=2017 |title=Human parasites in the Roman World: health consequences of conquering an empire |journal=Parasitology |volume=144 |issue=1 |pages=48–58 |doi=10.1017/S0031182015001651 |pmid=26741568 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Si ilaç == Garumi përdorej edhe si ilaç.Mendohej se ishte një nga kurat më të mira për shumë sëmundje,duke përfshirë kafshimet e qenve,dizenterinë dhe ulcerat,si dhe për të lehtësuar diarrenë kronike dhe për të trajtuar kapsllëkun.Garumi përdorej madje si përbërës në [[Kozmetika|kozmetikë]] dhe për heqjen e qimeve dhe njollave të padëshiruara.<ref name="Medicine">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1984 |title=Salted Fish Products in Ancient Medicine |journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences |volume=39 |issue=4 |pages=430–445 |doi=10.1093/jhmas/39.4.430 |jstor=24633198 |pmid=6389686|language=ang}}</ref> == Trashëgimi == Garumi mbetet me interes për historianët e ushqimit dhe shefat e kuzhinës,dhe është rifutur në përgatitjen moderne të ushqimit.<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=|language=ang}}</ref>Në [[Cádiz]] të Spanjës,në vitin 2017,një shef kuzhine përdori aromat e tij për një recetë sallate peshku,pasi [[Arkeologjia|arkeologët]] spanjollë gjetën prova të garumit në [[Amfora|amforat]] e gjetura në rrënojat e Pompeit,që datojnë në vitin 79.pas Krishtit<ref>{{Cite web |last=Valeri |first=Salvatore |last2=Bika |first2=Koldo |date=12 October 2017 |title=The ancient condiment that came back from the dead |url=http://www.bbc.com/travel/story/20171011-the-ancient-condiment-that-came-back-from-the-dead |access-date=14 October 2017 |website=BBC|language=ang}}</ref> Garumi besohet të jetë paraardhësi i salcës së fermentuar me sardele ''colatura di alici'',e cila ende prodhohet në [[Kampania]],Itali,<ref name="NPR">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR}}</ref> si dhe i pastës së fermentuar me sardele dhe sardele ''pissalat'' në rajonin e [[Nica|Nicës]],Francë.<ref>{{Cite journal |last=Grainger |first=Sally |date=2021-01-21 |editor-last=Gannon |editor-first=Kathryn |title=The Story of Garum: Roman Fish Sauce in a Modern Context |url=https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv |url-status=live |journal=Fermentology |publisher=[[North Carolina State University#Libraries|NC State University Libraries]] |doi=10.52750/793108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629174025/https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv/release/1 |archive-date=2023-06-29 |access-date=2023-07-03 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Shih edhe ==   * Lista e pjatave të lashta * Lista e salcave të peshkut * Peshk i fermentuar * Salca të tjera historike: ** Salcë kameline ** Murri (erëz) == Referencat == {{Reflist|30em}}{{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Garum}} * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/garum.html Garum], in James Grout's ''Encyclopædia Romana'' {{Fish sauce}}{{seafood}} lery49il9p4y0p5mkqrwwoc4kjgwldn 2980896 2980889 2026-05-15T18:52:14Z Do0ra234 185009 2980896 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Garumamphoren.JPG|parapamje|[[Amfora|Amforat]] Garum nga Pompeii]] '''Garumi''' është një salcë peshku e fermentuar që përdorej si erëznë [[Kuzhinieria|kuzhinat]] e [[Fenikasit|Fenikisë]],<ref>{{Cite web |last=Schuster |first=Ruth |date=December 16, 2019 |title=Ancient Roman Garum Factory Found in Israel, Suitably Far Away from Town |url=https://www.haaretz.com/archaeology/.premium.MAGAZINE-ancient-roman-garum-factory-found-in-israel-suitably-far-away-from-town-1.8269538 |access-date=February 7, 2021 |website=Haaretz|language=en}}</ref>Greqisë së lashtë,[[Kuzhina e Romës së Lashtë|Romës]],<ref>{{Cite web |last=Stevens |first=Ashlie D. |date=February 7, 2021 |title=Garum, the Funky and Fishy Condiment that Rose and Fell with the Roman Empire |url=https://www.salon.com/2021/02/07/garum-the-funky-and-fishy-condiment-that-rose-and-fell-with-the-roman-empire/ |access-date=February 8, 2021 |website=Salon|language=ang}}</ref>Kartagjenës dhe më vonë Bizantit. '''Liquamen''' është një përgatitje e ngjashme dhe nganjëherë ato ishin sinonime.Edhe pse garumi gëzonte popullaritetin e tij më të madh në Mesdheun Perëndimor dhe [[Kultura e Romës së lashtë|botën romake]],ai ishte në përdorim më të hershëm nga [[Greqia e Lashtë|grekët]].<ref>{{Cite book |last=Miles |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=kCrumgEACAAJ |title=Carthage Must Be Destroyed: The Rise and Fall of an Ancient Civilization |publisher=[[Viking Press]] |year=2011 |isbn=9780670022663 |edition=1st American |location=New York |lccn=2011004123 |author-link=Richard Miles (historian)|language=ang}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Downie |first=David |date=2003-05-01 |title=A Roman Anchovy's Tale |url=https://online.ucpress.edu/gastronomica/article/3/2/25/46650/A-Roman-Anchovy-s-Tale |journal=[[Gastronomica]] |publisher=[[University of California Press]] |volume=3 |issue=2 |pages=25–28 |doi=10.1525/gfc.2003.3.2.25 |issn=1529-3262 |url-access=subscription|language=ang}}</ref>Shija e garumit mendohet të ketë qenë e krahasueshme me atë të salcave të peshkut aziatik të sotëm.<ref>{{Cite book |last=Magness |first=Jodi |title=Jerusalem through the ages: from its beginnings to the Crusades |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-093780-5 |location=New York, NY |pages=355|language=ang}}</ref> Ashtu si salca moderne e fermentuar e peshkut dhe salca e sojës,garumi ishte një burim i pasur i aromës umami për shkak të pranisë së glutamateve.<ref>{{Cite book |last=Lewicka, Paulina |url=https://books.google.com/books?id=7HTqyTrJmVQC&q=garum%20monosodium%20glutamate&pg=PA296 |title=Food and Foodways of Medieval Cairenes: Aspects of Life in an Islamic Metropolis of the Eastern Mediterranean |date=2011-08-25 |publisher=Brill |isbn=9789004194724 |page=296|language=ang}}</ref> Përdorej së bashku me murrin në kuzhinën mesjetare bizantine dhe arabe për t'i dhënë një shije të këndshme gatimeve. <ref>{{Citation |last=Perry |first=Charles |title=The Soy Sauce That Wasn't |date=October 31, 2001 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-oct-31-fo-63688-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=12 January 2020|language=ang}}</ref>Murri mund të rrjedhë nga garumi.<ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Alan |url=https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 |title=The Wilder Shores of Gastronomy: Twenty Years of the Best Food Writing from the Journal Petits Propos Culinaires |last2=Saberi |first2=Helen |last3=McGee |first3=Harold |publisher=Ten Speed Press |year=2002 |isbn=978-1-580-08417-8 |pages=[https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 358–360] |url-access=registration|language=ang}}</ref> == Prodhimi dhe eksporti == [[Plini Plaku]] dhe [[Isidori i Seviljes]] e kanë prejardhjen nga fjala [[Gjuha latine|latine]] {{Lang|la|garum}} nga [[Gjuha greke|greqishtja]] {{Lang|grc|γάρος}}( {{Transl|grc|gáros}} ),<ref>''[[Etymologiae|Origines]]'' 20.3.19; {{Cite journal |last=Corcoran |first=Thomas H. |year=1963 |title=Roman Fish Sauces |journal=Classical Journal |volume=58 |issue=5 |pages=204–210 |jstor=3295259 |postscript=none|language=ang}}, citing D'Arcy W. Thompson, ''A Glossary of Greek Fishes'' (London, 1947), p. 43.</ref>një ushqim i emëruar nga [[Aristofani]],[[Sofokliu]] dhe [[Eskili]]. '''Garos''' mund të ketë qenë një lloj peshku,ose një salcë peshku e ngjashme me garumin.<ref name="Smith1998">{{Cite book |last=Smith |first=Andrew F. |title=Fish: Food from the Waters |publisher=Oxford Symposium |year=1998 |isbn=978-0-907325-89-5 |editor-last=Walker, Harlan |pages=299–306 |chapter=From Garum to Ketchup. A Spicy Tale of Two Fish Sauces |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mPS0tH02IDUC&pg=PA299|language=ang}}</ref>Plini deklaroi se garumi bëhej nga zorrët e peshkut,me kripë,duke krijuar një pije alkoolike,garumin,dhe pastën e peshkut të quajtur (h)allec ose allex (e ngjashme me {{Lang|fil|[[bagoong]]}},kjo pastë ishte një nënprodukt i prodhimit të salcës së peshkut).<ref>{{Cite book |last=Curtis |first=Robert Irvin |url=https://books.google.com/books?id=p2d9DwAAQBAJ |title=Garum and Salsamenta: Production and Commerce in Materia Medica |date=1991 |publisher=Brill |isbn=9789004377264 |page=22|language=lat}}</ref><ref name="Smith1998" />Një garum i koncentruar i avulluar deri në një pastë të trashë me kristale kripe quhej muria;<ref>{{Cite book |title=Cured, Smoked, and Fermented: Proceedings of the Oxford Symposium on Food |date=2011 |publisher=Prospect Books, Oxford Symposium, 2011 |isbn=9781903018859 |editor-last=Saberi, Helen |page=121 |chapter=Roman fish sauce. An experiment in archaeology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OTxvBQAAQBAJ|language=ang}}</ref> do të ishte përdorur për të kriposur dhe aromatizuar ushqime.<ref>{{Cite web |last=Muusers |first=Christianne |title=Recipe for Garum or liquamen, the Roman fish sauce |url=https://coquinaria.nl/en/roman-fish-sauce/ |access-date=2017-10-11 |website=Coquinaria|language=ang}}</ref> Manuali [[Perandoria Bizantine|bizantin]] i shekullit të 10-të ''Geōponika(Ndjekje Bujqësore)''përfshin recetën e mëposhtme për ''likuamen'': "Ajo që quhet ''liquamen'' bëhet në këtë mënyrë: zorrët e peshkut hidhen në një enë dhe kripën; edhe peshqit e vegjël, veçanërisht ''atherinae'', ose qefujt e vegjël, ose ''maenae'', ose ''lycostomi'', ose çdo peshëk i vogël, kripën të gjithë në të njëjtën mënyrë; ato lihen të thartohen në diell dhe rrotullohen shpesh; dhe pasi të jenë thartuar në nxehtësi, ''garumi'' nxirret prej tyre në këtë mënyrë: një shportë e vogël me thurrje të ngjeshur vendoset në enën e mbushur me peshqit e vegjël të përmendur më lart, dhe ''garumi'' do të rrjedhë në shportë; dhe ajo që është kulluar përmes shportës, e cila quhet ''liquamen'', mblidhet; dhe pjesa e mbetur e mbetjeve bëhet ''allec''." [[Skeda:Factoría_de_salazones_001.jpg|parapamje|Rrënojat e një fabrike garumi në Baelo Claudia në [[Spanja|Spanjë]]]] Garumi prodhohej në lloje të ndryshme dhe konsumohej nga të gjitha klasat shoqërore.Pasi lëngu hidhej me lugë nga sipër përzierjes,mbetjet e peshkut,të quajtura {{Lang|la|allec}}, përdoreshin nga klasat më të varfra për t’i dhënë shije qullit të tyre kryesor ose farinatës.Produkti i përfunduar— {{Lang|la|nobile garum}} të epigramit të [[Mark Valerio Marciali|Martialit]]—me sa duket ishte i butë dhe delikat në shije.Garumi më i mirë shitej me çmime jashtëzakonisht të larta, dhe kripa mund të zëvendësohej me të në një pjatë më të thjeshtë.Garumi shfaqet në shumë receta të paraqitura në librin romak të gatimit {{Lang|la|[[Apicius]]}} Për shembull,Apicius (8.6.2–3) përmend përdorimin e garumit si [[Brota|lëng peshku]] për t'i dhënë shije gjetheve të grira të mallit të skuqura në tigan. Në shekullin e 1-rë pas Krishtit,''liquamen'' ishte një salcë e ndryshme nga ''garum'',siç tregohet në të gjithë ''[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]'' IV.Megjithatë, deri në shekullin e 5-të ose më herët,''liquamen'' filloi t'i referohej ''garum''.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |title=In Defense of Garum |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref>Provat në dispozicion sugjerojnë se salca zakonisht bëhej duke shtypur të brendshmet e peshqve pelagjikë(të dhjamosur)veçanërisht sardeleve,por edhe spratëve,sardeleve,skumbri ose tondhe më pas duke i fermentuar ato në shëllirë.<ref>Curtis RI (2009) [http://www.ajcn.org/contvent/90/3/712S.full "Umami and the foods of classical antiquity"] ''American Journal of Clinical Nutrition'', '''90''' (3): 712S–718S. {{Doi|10.3945/ajcn.2009.27462C}}</ref><ref>Grainger S (2006) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=HflTVd898PAC&oi=fnd&pg=PT206&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=HWlEvhc5IW&sig=CnqmVP-MpJ8wPY7ZQTxZGczrlmE#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false "Towards an Authentic Roman Sauce"] In: Pages 206–210, Richard Hosking (Ed.) ''Authenticity in the Kitchen'', Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, 2005. {{ISBN|9781903018477}}.</ref><ref>Jashemski WMF and Meyer FG (2002) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=3xfjyTqqR7IC&oi=fnd&pg=PA274&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=sL1KD-Lixc&sig=mqwv_vndkjQULDyLSOBKrnVj3pU#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false ''The Natural History of Pompeii''] Cambridge University Press, page 274. {{ISBN|9780521800549}}.</ref>Në shumicën e ''tituli picti'' të mbijetuara të gdhendura në amfora,ku tregohet përbërësi i peshkut, peshku është skumbri.<ref> Në kushtet më të mira,procesi i fermentimit zgjati rreth 48 orë.<ref>{{Cite journal |last=Aquerreta |first=Yolanda |last2=Astiasarán |first2=Iciar |last3=Bello |first3=José |date=2002-01-01 |title=Use of exogenous enzymes to elaborate the Roman fish sauce 'garum' |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |language=en |volume=82 |issue=1 |pages=107–112 |bibcode=2002JSFA...82..107A |doi=10.1002/jsfa.1013 |issn=1097-0010}}</ref> Prodhimi dhe eksporti i garumit ishte një element i prosperitetit të tregjeve bregdetare greke nga bregu [[Liguria|ligurian]] i Galisë deri në bregun e Hispania Baetica,dhe ndoshta një shtysë për depërtimin romak në këto rajone bregdetare.Edhe pse garumi ishte një element kryesor i kuzhinës së Perandorisë Romake,dihet se pak vende prodhimi kanë ekzistuar në Mesdheun Lindor.Në vitin 2019,një fabrikë e vogël e shekullit të 1-rë u zbulua pranë Ashkelonit.<ref>{{Cite news |last=Borschel-Dan |first=Amanda |date=16 December 2019 |title=Factory for Romans' favorite funky fish sauce discovered near Ashkelon |language=en-US |work=[[The Times of Israel]] |url=https://www.timesofisrael.com/factory-for-romans-favorite-funky-fish-sauce-discovered-near-ashkelon/ |access-date=2019-12-18 |issn=0040-7909}}</ref>Një stuhi e vitit 2013 zbuloi Neapolisin,një qendër e madhe e prodhimit të garumit, në Nabeul në Tunizi.<ref>{{Cite web |last=Day |first=Joel |date=19 August 2021 |title=Archaeology breakthrough after storm uncovered lost ancient Roman city on Tunisian coast |url=https://www.express.co.uk/news/science/1478573/archaeology-news-astounded-storm-strange-stones-ancient-roman-city-spt |website=Express.co.uk |language=ang}}</ref> [[Plini Plaku]] foli për një lloj garumi që mund të kenë përdorur hebrenjtë romakë,pasi garumi normal mund të mos ketë përmbajtur ekskluzivisht ushqime deti kosher. <ref>{{Cite book |last=Marshak |first=Adam |title=The many faces of Herod the Great |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |year=2015 |isbn=978-0802866059 |location=Grand Rapids, Michigan |page=179|language=ang}}</ref>Në rrënojat e Pompeit,u gjetën kavanoza që përmbanin ''garum kosher'',<ref>{{Cite web |last=Harvey, Brian |title=Graffiti from Pompeii |url=http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184129/http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=2015-04-25 |quote=Herculaneum. Stamps on jars of garum. 2569: Kosher garum|language=ang}}</ref>duke sugjeruar një popullaritet të barabartë midis hebrenjve atje. [[Skeda:TorremuelleGarum.jpg|parapamje|Fabrika e Garum në Benalmádena]] Çdo porto kishte recetën e vet tradicionale,por në kohën e [[Augusti|Augustit]],romakët e konsideronin më të mirin garum nga [[Kartagjena (qytet)|Kartagjena]] dhe [[Cádiz|Gades]] në Baetica.Ky produkt quhej ''garum sociorum'',"garum i aleatëve".Rrënojat e një fabrike garumi mbeten në vendin baetian të Baelo Claudia(në [[Tarifa|Tarifën]] e sotme)dhe Carteia([[San Roque, Cádiz|San Roque]]). Vende të tjera janë një fabrikë e madhe garumi në [[Cádiz|Gades]](Cadiz),<ref>{{Cite web |title=Gadir archaeological site |url=http://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/cadiz/yacimiento-arqueologico-de-gadir.html |website=spain.info|language=ang}}</ref>në [[Malaga]] nën muzeun Picasso dhe në vendin Torremuelle në Benalmádena.<ref>{{Cite web |last=García |first=José Carlos |date=22 October 2025 |title=Benalmádena to invest 845,000 euros to make Roman salting factory accessible to visitors |url=https://www.surinenglish.com/malaga/benalmadena-torremolinos/benalmadena-invest-845000-euros-making-the-torremuelle-20251022071645-nt.html |access-date=7 February 2026 |website=Sur in English|language=ang}}</ref> [[Skeda:Fábrica_romana_de_Salga_05.jpg|parapamje|Fabrika e lashtë romake e garumit në Portugali]] Garumi ishte një produkt i rëndësishëm eksporti nga [[Hispania]] në Romë dhe u dha qyteteve njëfarë prestigji. Garumi i Lusitanisë(në Portugalinë e sotme)vlerësohej gjithashtu shumë në Romë dhe transportohej direkt nga porti i Lacobrigës(Lagos).Një ish-fabrikë romake garumi mund të vizitohet në zonën Baixa të [[Lisbona|Lisbonës]] qendrore. Fossae Marianae në Galinë jugore,e vendosur në majën jugore të Francës së sotme,shërbeu si një qendër shpërndarjeje për Evropën Perëndimore,duke përfshirë Galinë,Gjermaninë dhe Britaninë Romake. Fabrikat e Garumit ndodheshin gjithashtu në provincën e Mauretania Tingitana([[Maroku]] modern),për shembull në Cotta dhe Lixus.<ref name="blacksea">{{Cite book |last=Trakadas |first=Athena |url=https://www.academia.edu/952713 |title=Ancient Fishing and Fish Processing in the Black Sea Region |date=2005 |publisher=Aarhus University Press |editor-last=Bekker-Nielsen |editor-first=Tonnes |series=Black Sea Studies 2 |volume=110 |location=Aarhus |pages=64–66 |chapter=The Archaeological Evidence for Fish Processing in the Western Mediterranean |issue=3|language=ang}}</ref> Prodhimi i garumit nga Umbricius Scaurus ishte çelësi i ekonomisë së Pompeit.Fabrikat ku prodhohej garumi në Pompei nuk janë zbuluar,ndoshta duke treguar se ato ndodheshin jashtë mureve të qytetit.Prodhimi i garumit krijonte aroma kaq të pakëndshme saqë fabrikat në përgjithësi zhvendoseshin në periferi të qyteteve.Në vitin 2008,arkeologët përdorën mbetjet e garumit të gjetura në enë në Pompei për të konfirmuar datën e shpërthimit të [[Vezuvi|malit Vezuv]] në gusht.Garumi ishte bërë tërësisht nga bogues,peshq që mblidhen në muajt e verës.<ref>{{Cite web |last=Lorenzi |first=Rossella |date=2017-05-10 |title=Fish Sauce Used to Date Pompeii Eruption |url=http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127122522/http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |archive-date=November 27, 2012 |website=Discovery|language=ang}}</ref> == Kuzhinë == [[Skeda:Garum_Mosaik_Pompeji.JPG|parapamje|Mozaik që përshkruan një enë "Lule Garumi" me një ''titull'' që lexon "nga punishtja e importuesit të garumit Aulus Umbricius Scaurus " ]] Kur përzihej me ''oenogarum''(një salcë bizantine popullore me bazë [[Vera (pije alkoolike)|vere]]),[[Uthulla|uthull]],[[Piperi i zi|piper të zi]] ose vaj, garumi përmirësonte shijen e një larmie të gjerë gatimesh,duke përfshirë mishin e viçit të zier dhe midhjet e avulluara,madje edhe suflenë me dardhë dhe mjaltë.I holluar me ujë(''hydrogarum'')u shpërnda në [[Legjioni romak|legjionet romake]].[[Plini Plaku|Plini]](v.79)vuri në dukje në veprën e tij ''"Historia Natyrore"''se mund të hollohej në ngjyrën e verës së mjaltit dhe të pihej. == Aspektet sociale == ''Garumi'' kishte një dimension shoqëror që mund të krahasohet me atë të [[Hudhra|hudhrës]] në disa shoqëri moderne perëndimore,ose me miratimin e salcës së peshkut në kuzhinën vietnameze(e quajtur ''nước mắm'' atje).<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref> [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]],duke mbajtur qëndrimin e modës së vjetër kundër çmendurisë së shtrenjtë,paralajmëroi kundër saj,edhe pse familja e tij ishte nga [[Kordova|Baetian Corduba]]:   "A nuk e kuptoni se ''garum sociorum'', ajo masë e shtrenjtë dhe e përgjakshme peshku të kalbur, konsumon stomakun me kalbëzimin e saj të kripur? —Seneka, Letra 95." Një fragment i mbijetuar i Platon Comicus flet për "garum të kalbur".[[Mark Valerio Marciali|Martial]] përgëzon një mik që vazhdon të bëjë afrime dashurore me një vajzë e cila i ishte dhënë gjashtë racione të tij.<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> Antropologu biologjik Piers Mitchell sugjeron se garumi mund të ketë ndihmuar në përhapjen e krimbave të shiritit të peshkut në të gjithë Evropën.<ref name="Tapeworms">{{Cite journal |last=Mitchell |first=Piers D. |year=2017 |title=Human parasites in the Roman World: health consequences of conquering an empire |journal=Parasitology |volume=144 |issue=1 |pages=48–58 |doi=10.1017/S0031182015001651 |pmid=26741568 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Si ilaç == Garumi përdorej edhe si ilaç.Mendohej se ishte një nga kurat më të mira për shumë sëmundje,duke përfshirë kafshimet e qenve,dizenterinë dhe ulcerat,si dhe për të lehtësuar diarrenë kronike dhe për të trajtuar kapsllëkun.Garumi përdorej madje si përbërës në [[Kozmetika|kozmetikë]] dhe për heqjen e qimeve dhe njollave të padëshiruara.<ref name="Medicine">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1984 |title=Salted Fish Products in Ancient Medicine |journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences |volume=39 |issue=4 |pages=430–445 |doi=10.1093/jhmas/39.4.430 |jstor=24633198 |pmid=6389686|language=ang}}</ref> == Trashëgimi == Garumi mbetet me interes për historianët e ushqimit dhe shefat e kuzhinës,dhe është rifutur në përgatitjen moderne të ushqimit.<ref name="NPRa">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=|language=ang}}</ref>Në [[Cádiz]] të Spanjës,në vitin 2017,një shef kuzhine përdori aromat e tij për një recetë sallate peshku,pasi [[Arkeologjia|arkeologët]] spanjollë gjetën prova të garumit në [[Amfora|amforat]] e gjetura në rrënojat e Pompeit,që datojnë në vitin 79.pas Krishtit<ref>{{Cite web |last=Valeri |first=Salvatore |last2=Bika |first2=Koldo |date=12 October 2017 |title=The ancient condiment that came back from the dead |url=http://www.bbc.com/travel/story/20171011-the-ancient-condiment-that-came-back-from-the-dead |access-date=14 October 2017 |website=BBC|language=ang}}</ref> Garumi besohet të jetë paraardhësi i salcës së fermentuar me sardele ''colatura di alici'',e cila ende prodhohet në [[Kampania]],Itali,<ref>{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR}}</ref> si dhe i pastës së fermentuar me sardele dhe sardele ''pissalat'' në rajonin e [[Nica|Nicës]],Francë.<ref>{{Cite journal |last=Grainger |first=Sally |date=2021-01-21 |editor-last=Gannon |editor-first=Kathryn |title=The Story of Garum: Roman Fish Sauce in a Modern Context |url=https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv |url-status=live |journal=Fermentology |publisher=[[North Carolina State University#Libraries|NC State University Libraries]] |doi=10.52750/793108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629174025/https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv/release/1 |archive-date=2023-06-29 |access-date=2023-07-03 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Shih edhe ==   * Lista e pjatave të lashta * Lista e salcave të peshkut * Peshk i fermentuar * Salca të tjera historike: ** Salcë kameline ** Murri (erëz) == Referencat == {{Reflist|30em}}{{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Garum}} * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/garum.html Garum], in James Grout's ''Encyclopædia Romana'' {{Fish sauce}}{{seafood}} 3mu7gn2fs5dsmlmzzmd4d51k2yp5mt6 2980900 2980896 2026-05-15T18:53:58Z Do0ra234 185009 2980900 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Garumamphoren.JPG|parapamje|[[Amfora|Amforat]] Garum nga Pompeii]] '''Garumi''' është një salcë peshku e fermentuar që përdorej si erëznë [[Kuzhinieria|kuzhinat]] e [[Fenikasit|Fenikisë]],<ref>{{Cite web |last=Schuster |first=Ruth |date=December 16, 2019 |title=Ancient Roman Garum Factory Found in Israel, Suitably Far Away from Town |url=https://www.haaretz.com/archaeology/.premium.MAGAZINE-ancient-roman-garum-factory-found-in-israel-suitably-far-away-from-town-1.8269538 |access-date=February 7, 2021 |website=Haaretz|language=en}}</ref>Greqisë së lashtë,[[Kuzhina e Romës së Lashtë|Romës]],<ref>{{Cite web |last=Stevens |first=Ashlie D. |date=February 7, 2021 |title=Garum, the Funky and Fishy Condiment that Rose and Fell with the Roman Empire |url=https://www.salon.com/2021/02/07/garum-the-funky-and-fishy-condiment-that-rose-and-fell-with-the-roman-empire/ |access-date=February 8, 2021 |website=Salon|language=ang}}</ref>Kartagjenës dhe më vonë Bizantit. '''Liquamen''' është një përgatitje e ngjashme dhe nganjëherë ato ishin sinonime.Edhe pse garumi gëzonte popullaritetin e tij më të madh në Mesdheun Perëndimor dhe [[Kultura e Romës së lashtë|botën romake]],ai ishte në përdorim më të hershëm nga [[Greqia e Lashtë|grekët]].<ref>{{Cite book |last=Miles |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=kCrumgEACAAJ |title=Carthage Must Be Destroyed: The Rise and Fall of an Ancient Civilization |publisher=[[Viking Press]] |year=2011 |isbn=9780670022663 |edition=1st American |location=New York |lccn=2011004123 |author-link=Richard Miles (historian)|language=ang}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Downie |first=David |date=2003-05-01 |title=A Roman Anchovy's Tale |url=https://online.ucpress.edu/gastronomica/article/3/2/25/46650/A-Roman-Anchovy-s-Tale |journal=[[Gastronomica]] |publisher=[[University of California Press]] |volume=3 |issue=2 |pages=25–28 |doi=10.1525/gfc.2003.3.2.25 |issn=1529-3262 |url-access=subscription|language=ang}}</ref>Shija e garumit mendohet të ketë qenë e krahasueshme me atë të salcave të peshkut aziatik të sotëm.<ref>{{Cite book |last=Magness |first=Jodi |title=Jerusalem through the ages: from its beginnings to the Crusades |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-093780-5 |location=New York, NY |pages=355|language=ang}}</ref> Ashtu si salca moderne e fermentuar e peshkut dhe salca e sojës,garumi ishte një burim i pasur i aromës umami për shkak të pranisë së glutamateve.<ref>{{Cite book |last=Lewicka, Paulina |url=https://books.google.com/books?id=7HTqyTrJmVQC&q=garum%20monosodium%20glutamate&pg=PA296 |title=Food and Foodways of Medieval Cairenes: Aspects of Life in an Islamic Metropolis of the Eastern Mediterranean |date=2011-08-25 |publisher=Brill |isbn=9789004194724 |page=296|language=ang}}</ref> Përdorej së bashku me murrin në kuzhinën mesjetare bizantine dhe arabe për t'i dhënë një shije të këndshme gatimeve. <ref>{{Citation |last=Perry |first=Charles |title=The Soy Sauce That Wasn't |date=October 31, 2001 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-oct-31-fo-63688-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=12 January 2020|language=ang}}</ref>Murri mund të rrjedhë nga garumi.<ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Alan |url=https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 |title=The Wilder Shores of Gastronomy: Twenty Years of the Best Food Writing from the Journal Petits Propos Culinaires |last2=Saberi |first2=Helen |last3=McGee |first3=Harold |publisher=Ten Speed Press |year=2002 |isbn=978-1-580-08417-8 |pages=[https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 358–360] |url-access=registration|language=ang}}</ref> == Prodhimi dhe eksporti == [[Plini Plaku]] dhe [[Isidori i Seviljes]] e kanë prejardhjen nga fjala [[Gjuha latine|latine]] {{Lang|la|garum}} nga [[Gjuha greke|greqishtja]] {{Lang|grc|γάρος}}( {{Transl|grc|gáros}} ),<ref>''[[Etymologiae|Origines]]'' 20.3.19; {{Cite journal |last=Corcoran |first=Thomas H. |year=1963 |title=Roman Fish Sauces |journal=Classical Journal |volume=58 |issue=5 |pages=204–210 |jstor=3295259 |postscript=none|language=ang}}, citing D'Arcy W. Thompson, ''A Glossary of Greek Fishes'' (London, 1947), p. 43.</ref>një ushqim i emëruar nga [[Aristofani]],[[Sofokliu]] dhe [[Eskili]]. '''Garos''' mund të ketë qenë një lloj peshku,ose një salcë peshku e ngjashme me garumin.<ref name="Smith1998">{{Cite book |last=Smith |first=Andrew F. |title=Fish: Food from the Waters |publisher=Oxford Symposium |year=1998 |isbn=978-0-907325-89-5 |editor-last=Walker, Harlan |pages=299–306 |chapter=From Garum to Ketchup. A Spicy Tale of Two Fish Sauces |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mPS0tH02IDUC&pg=PA299|language=ang}}</ref>Plini deklaroi se garumi bëhej nga zorrët e peshkut,me kripë,duke krijuar një pije alkoolike,garumin,dhe pastën e peshkut të quajtur (h)allec ose allex (e ngjashme me {{Lang|fil|[[bagoong]]}},kjo pastë ishte një nënprodukt i prodhimit të salcës së peshkut).<ref>{{Cite book |last=Curtis |first=Robert Irvin |url=https://books.google.com/books?id=p2d9DwAAQBAJ |title=Garum and Salsamenta: Production and Commerce in Materia Medica |date=1991 |publisher=Brill |isbn=9789004377264 |page=22|language=lat}}</ref><ref name="Smith1998" />Një garum i koncentruar i avulluar deri në një pastë të trashë me kristale kripe quhej muria;<ref>{{Cite book |title=Cured, Smoked, and Fermented: Proceedings of the Oxford Symposium on Food |date=2011 |publisher=Prospect Books, Oxford Symposium, 2011 |isbn=9781903018859 |editor-last=Saberi, Helen |page=121 |chapter=Roman fish sauce. An experiment in archaeology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OTxvBQAAQBAJ|language=ang}}</ref> do të ishte përdorur për të kriposur dhe aromatizuar ushqime.<ref>{{Cite web |last=Muusers |first=Christianne |title=Recipe for Garum or liquamen, the Roman fish sauce |url=https://coquinaria.nl/en/roman-fish-sauce/ |access-date=2017-10-11 |website=Coquinaria|language=ang}}</ref> Manuali [[Perandoria Bizantine|bizantin]] i shekullit të 10-të ''Geōponika(Ndjekje Bujqësore)''përfshin recetën e mëposhtme për ''likuamen'': "Ajo që quhet ''liquamen'' bëhet në këtë mënyrë: zorrët e peshkut hidhen në një enë dhe kripën; edhe peshqit e vegjël, veçanërisht ''atherinae'', ose qefujt e vegjël, ose ''maenae'', ose ''lycostomi'', ose çdo peshëk i vogël, kripën të gjithë në të njëjtën mënyrë; ato lihen të thartohen në diell dhe rrotullohen shpesh; dhe pasi të jenë thartuar në nxehtësi, ''garumi'' nxirret prej tyre në këtë mënyrë: një shportë e vogël me thurrje të ngjeshur vendoset në enën e mbushur me peshqit e vegjël të përmendur më lart, dhe ''garumi'' do të rrjedhë në shportë; dhe ajo që është kulluar përmes shportës, e cila quhet ''liquamen'', mblidhet; dhe pjesa e mbetur e mbetjeve bëhet ''allec''." [[Skeda:Factoría_de_salazones_001.jpg|parapamje|Rrënojat e një fabrike garumi në Baelo Claudia në [[Spanja|Spanjë]]]] Garumi prodhohej në lloje të ndryshme dhe konsumohej nga të gjitha klasat shoqërore.Pasi lëngu hidhej me lugë nga sipër përzierjes,mbetjet e peshkut,të quajtura {{Lang|la|allec}}, përdoreshin nga klasat më të varfra për t’i dhënë shije qullit të tyre kryesor ose farinatës.Produkti i përfunduar— {{Lang|la|nobile garum}} të epigramit të [[Mark Valerio Marciali|Martialit]]—me sa duket ishte i butë dhe delikat në shije.Garumi më i mirë shitej me çmime jashtëzakonisht të larta, dhe kripa mund të zëvendësohej me të në një pjatë më të thjeshtë.Garumi shfaqet në shumë receta të paraqitura në librin romak të gatimit {{Lang|la|[[Apicius]]}} Për shembull,Apicius (8.6.2–3) përmend përdorimin e garumit si [[Brota|lëng peshku]] për t'i dhënë shije gjetheve të grira të mallit të skuqura në tigan. Në shekullin e 1-rë pas Krishtit,''liquamen'' ishte një salcë e ndryshme nga ''garum'',siç tregohet në të gjithë ''[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]'' IV.Megjithatë, deri në shekullin e 5-të ose më herët,''liquamen'' filloi t'i referohej ''garum''.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |title=In Defense of Garum |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref>Provat në dispozicion sugjerojnë se salca zakonisht bëhej duke shtypur të brendshmet e peshqve pelagjikë(të dhjamosur)veçanërisht sardeleve,por edhe spratëve,sardeleve,skumbri ose tondhe më pas duke i fermentuar ato në shëllirë.<ref>Curtis RI (2009) [http://www.ajcn.org/contvent/90/3/712S.full "Umami and the foods of classical antiquity"] ''American Journal of Clinical Nutrition'', '''90''' (3): 712S–718S. {{Doi|10.3945/ajcn.2009.27462C}}</ref><ref>Grainger S (2006) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=HflTVd898PAC&oi=fnd&pg=PT206&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=HWlEvhc5IW&sig=CnqmVP-MpJ8wPY7ZQTxZGczrlmE#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false "Towards an Authentic Roman Sauce"] In: Pages 206–210, Richard Hosking (Ed.) ''Authenticity in the Kitchen'', Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, 2005. {{ISBN|9781903018477}}.</ref><ref>Jashemski WMF and Meyer FG (2002) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=3xfjyTqqR7IC&oi=fnd&pg=PA274&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=sL1KD-Lixc&sig=mqwv_vndkjQULDyLSOBKrnVj3pU#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false ''The Natural History of Pompeii''] Cambridge University Press, page 274. {{ISBN|9780521800549}}.</ref>Në shumicën e ''tituli picti'' të mbijetuara të gdhendura në amfora,ku tregohet përbërësi i peshkut, peshku është skumbri.<ref> Në kushtet më të mira,procesi i fermentimit zgjati rreth 48 orë.<ref>{{Cite journal |last=Aquerreta |first=Yolanda |last2=Astiasarán |first2=Iciar |last3=Bello |first3=José |date=2002-01-01 |title=Use of exogenous enzymes to elaborate the Roman fish sauce 'garum' |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |language=en |volume=82 |issue=1 |pages=107–112 |bibcode=2002JSFA...82..107A |doi=10.1002/jsfa.1013 |issn=1097-0010}}</ref> Prodhimi dhe eksporti i garumit ishte një element i prosperitetit të tregjeve bregdetare greke nga bregu [[Liguria|ligurian]] i Galisë deri në bregun e Hispania Baetica,dhe ndoshta një shtysë për depërtimin romak në këto rajone bregdetare.Edhe pse garumi ishte një element kryesor i kuzhinës së Perandorisë Romake,dihet se pak vende prodhimi kanë ekzistuar në Mesdheun Lindor.Në vitin 2019,një fabrikë e vogël e shekullit të 1-rë u zbulua pranë Ashkelonit.<ref>{{Cite news |last=Borschel-Dan |first=Amanda |date=16 December 2019 |title=Factory for Romans' favorite funky fish sauce discovered near Ashkelon |language=en-US |work=[[The Times of Israel]] |url=https://www.timesofisrael.com/factory-for-romans-favorite-funky-fish-sauce-discovered-near-ashkelon/ |access-date=2019-12-18 |issn=0040-7909}}</ref>Një stuhi e vitit 2013 zbuloi Neapolisin,një qendër e madhe e prodhimit të garumit, në Nabeul në Tunizi.<ref>{{Cite web |last=Day |first=Joel |date=19 August 2021 |title=Archaeology breakthrough after storm uncovered lost ancient Roman city on Tunisian coast |url=https://www.express.co.uk/news/science/1478573/archaeology-news-astounded-storm-strange-stones-ancient-roman-city-spt |website=Express.co.uk |language=ang}}</ref> [[Plini Plaku]] foli për një lloj garumi që mund të kenë përdorur hebrenjtë romakë,pasi garumi normal mund të mos ketë përmbajtur ekskluzivisht ushqime deti kosher. <ref>{{Cite book |last=Marshak |first=Adam |title=The many faces of Herod the Great |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |year=2015 |isbn=978-0802866059 |location=Grand Rapids, Michigan |page=179|language=ang}}</ref>Në rrënojat e Pompeit,u gjetën kavanoza që përmbanin ''garum kosher'',<ref>{{Cite web |last=Harvey, Brian |title=Graffiti from Pompeii |url=http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184129/http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=2015-04-25 |quote=Herculaneum. Stamps on jars of garum. 2569: Kosher garum|language=ang}}</ref>duke sugjeruar një popullaritet të barabartë midis hebrenjve atje. [[Skeda:TorremuelleGarum.jpg|parapamje|Fabrika e Garum në Benalmádena]] Çdo porto kishte recetën e vet tradicionale,por në kohën e [[Augusti|Augustit]],romakët e konsideronin më të mirin garum nga [[Kartagjena (qytet)|Kartagjena]] dhe [[Cádiz|Gades]] në Baetica.Ky produkt quhej ''garum sociorum'',"garum i aleatëve".Rrënojat e një fabrike garumi mbeten në vendin baetian të Baelo Claudia(në [[Tarifa|Tarifën]] e sotme)dhe Carteia([[San Roque, Cádiz|San Roque]]). Vende të tjera janë një fabrikë e madhe garumi në [[Cádiz|Gades]](Cadiz),<ref>{{Cite web |title=Gadir archaeological site |url=http://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/cadiz/yacimiento-arqueologico-de-gadir.html |website=spain.info|language=ang}}</ref>në [[Malaga]] nën muzeun Picasso dhe në vendin Torremuelle në Benalmádena.<ref>{{Cite web |last=García |first=José Carlos |date=22 October 2025 |title=Benalmádena to invest 845,000 euros to make Roman salting factory accessible to visitors |url=https://www.surinenglish.com/malaga/benalmadena-torremolinos/benalmadena-invest-845000-euros-making-the-torremuelle-20251022071645-nt.html |access-date=7 February 2026 |website=Sur in English|language=ang}}</ref> [[Skeda:Fábrica_romana_de_Salga_05.jpg|parapamje|Fabrika e lashtë romake e garumit në Portugali]] Garumi ishte një produkt i rëndësishëm eksporti nga [[Hispania]] në Romë dhe u dha qyteteve njëfarë prestigji. Garumi i Lusitanisë(në Portugalinë e sotme)vlerësohej gjithashtu shumë në Romë dhe transportohej direkt nga porti i Lacobrigës(Lagos).Një ish-fabrikë romake garumi mund të vizitohet në zonën Baixa të [[Lisbona|Lisbonës]] qendrore. Fossae Marianae në Galinë jugore,e vendosur në majën jugore të Francës së sotme,shërbeu si një qendër shpërndarjeje për Evropën Perëndimore,duke përfshirë Galinë,Gjermaninë dhe Britaninë Romake. Fabrikat e Garumit ndodheshin gjithashtu në provincën e Mauretania Tingitana([[Maroku]] modern),për shembull në Cotta dhe Lixus.<ref name="blacksea">{{Cite book |last=Trakadas |first=Athena |url=https://www.academia.edu/952713 |title=Ancient Fishing and Fish Processing in the Black Sea Region |date=2005 |publisher=Aarhus University Press |editor-last=Bekker-Nielsen |editor-first=Tonnes |series=Black Sea Studies 2 |volume=110 |location=Aarhus |pages=64–66 |chapter=The Archaeological Evidence for Fish Processing in the Western Mediterranean |issue=3|language=ang}}</ref> Prodhimi i garumit nga Umbricius Scaurus ishte çelësi i ekonomisë së Pompeit.Fabrikat ku prodhohej garumi në Pompei nuk janë zbuluar,ndoshta duke treguar se ato ndodheshin jashtë mureve të qytetit.Prodhimi i garumit krijonte aroma kaq të pakëndshme saqë fabrikat në përgjithësi zhvendoseshin në periferi të qyteteve.Në vitin 2008,arkeologët përdorën mbetjet e garumit të gjetura në enë në Pompei për të konfirmuar datën e shpërthimit të [[Vezuvi|malit Vezuv]] në gusht.Garumi ishte bërë tërësisht nga bogues,peshq që mblidhen në muajt e verës.<ref>{{Cite web |last=Lorenzi |first=Rossella |date=2017-05-10 |title=Fish Sauce Used to Date Pompeii Eruption |url=http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127122522/http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |archive-date=November 27, 2012 |website=Discovery|language=ang}}</ref> == Kuzhinë == [[Skeda:Garum_Mosaik_Pompeji.JPG|parapamje|Mozaik që përshkruan një enë "Lule Garumi" me një ''titull'' që lexon "nga punishtja e importuesit të garumit Aulus Umbricius Scaurus " ]] Kur përzihej me ''oenogarum''(një salcë bizantine popullore me bazë [[Vera (pije alkoolike)|vere]]),[[Uthulla|uthull]],[[Piperi i zi|piper të zi]] ose vaj, garumi përmirësonte shijen e një larmie të gjerë gatimesh,duke përfshirë mishin e viçit të zier dhe midhjet e avulluara,madje edhe suflenë me dardhë dhe mjaltë.I holluar me ujë(''hydrogarum'')u shpërnda në [[Legjioni romak|legjionet romake]].[[Plini Plaku|Plini]](v.79)vuri në dukje në veprën e tij ''"Historia Natyrore"''se mund të hollohej në ngjyrën e verës së mjaltit dhe të pihej. == Aspektet sociale == ''Garumi'' kishte një dimension shoqëror që mund të krahasohet me atë të [[Hudhra|hudhrës]] në disa shoqëri moderne perëndimore,ose me miratimin e salcës së peshkut në kuzhinën vietnameze(e quajtur ''nước mắm'' atje).<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref> [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]],duke mbajtur qëndrimin e modës së vjetër kundër çmendurisë së shtrenjtë,paralajmëroi kundër saj,edhe pse familja e tij ishte nga [[Kordova|Baetian Corduba]]:   "A nuk e kuptoni se ''garum sociorum'', ajo masë e shtrenjtë dhe e përgjakshme peshku të kalbur, konsumon stomakun me kalbëzimin e saj të kripur? —Seneka, Letra 95." Një fragment i mbijetuar i Platon Comicus flet për "garum të kalbur".[[Mark Valerio Marciali|Martial]] përgëzon një mik që vazhdon të bëjë afrime dashurore me një vajzë e cila i ishte dhënë gjashtë racione të tij.<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180}}</ref> Antropologu biologjik Piers Mitchell sugjeron se garumi mund të ketë ndihmuar në përhapjen e krimbave të shiritit të peshkut në të gjithë Evropën.<ref name="Tapeworms">{{Cite journal |last=Mitchell |first=Piers D. |year=2017 |title=Human parasites in the Roman World: health consequences of conquering an empire |journal=Parasitology |volume=144 |issue=1 |pages=48–58 |doi=10.1017/S0031182015001651 |pmid=26741568 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Si ilaç == Garumi përdorej edhe si ilaç.Mendohej se ishte një nga kurat më të mira për shumë sëmundje,duke përfshirë kafshimet e qenve,dizenterinë dhe ulcerat,si dhe për të lehtësuar diarrenë kronike dhe për të trajtuar kapsllëkun.Garumi përdorej madje si përbërës në [[Kozmetika|kozmetikë]] dhe për heqjen e qimeve dhe njollave të padëshiruara.<ref name="Medicine">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1984 |title=Salted Fish Products in Ancient Medicine |journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences |volume=39 |issue=4 |pages=430–445 |doi=10.1093/jhmas/39.4.430 |jstor=24633198 |pmid=6389686|language=ang}}</ref> == Trashëgimi == Garumi mbetet me interes për historianët e ushqimit dhe shefat e kuzhinës,dhe është rifutur në përgatitjen moderne të ushqimit.<ref name="NPRa">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=|language=ang}}</ref>Në [[Cádiz]] të Spanjës,në vitin 2017,një shef kuzhine përdori aromat e tij për një recetë sallate peshku,pasi [[Arkeologjia|arkeologët]] spanjollë gjetën prova të garumit në [[Amfora|amforat]] e gjetura në rrënojat e Pompeit,që datojnë në vitin 79.pas Krishtit<ref>{{Cite web |last=Valeri |first=Salvatore |last2=Bika |first2=Koldo |date=12 October 2017 |title=The ancient condiment that came back from the dead |url=http://www.bbc.com/travel/story/20171011-the-ancient-condiment-that-came-back-from-the-dead |access-date=14 October 2017 |website=BBC|language=ang}}</ref> Garumi besohet të jetë paraardhësi i salcës së fermentuar me sardele ''colatura di alici'',e cila ende prodhohet në [[Kampania]],Itali,<ref>{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR|language=ang}}</ref> si dhe i pastës së fermentuar me sardele dhe sardele ''pissalat'' në rajonin e [[Nica|Nicës]],Francë.<ref>{{Cite journal |last=Grainger |first=Sally |date=2021-01-21 |editor-last=Gannon |editor-first=Kathryn |title=The Story of Garum: Roman Fish Sauce in a Modern Context |url=https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv |url-status=live |journal=Fermentology |publisher=[[North Carolina State University#Libraries|NC State University Libraries]] |doi=10.52750/793108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629174025/https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv/release/1 |archive-date=2023-06-29 |access-date=2023-07-03 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Shih edhe ==   * Lista e pjatave të lashta * Lista e salcave të peshkut * Peshk i fermentuar * Salca të tjera historike: ** Salcë kameline ** Murri (erëz) == Referencat == {{Reflist|30em}}{{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Garum}} * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/garum.html Garum], in James Grout's ''Encyclopædia Romana'' {{Fish sauce}}{{seafood}} q10h870lqfmli2qdqxnixc47yv7luyc 2980901 2980900 2026-05-15T18:54:35Z Do0ra234 185009 2980901 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Garumamphoren.JPG|parapamje|[[Amfora|Amforat]] Garum nga Pompeii]] '''Garumi''' është një salcë peshku e fermentuar që përdorej si erëznë [[Kuzhinieria|kuzhinat]] e [[Fenikasit|Fenikisë]],<ref>{{Cite web |last=Schuster |first=Ruth |date=December 16, 2019 |title=Ancient Roman Garum Factory Found in Israel, Suitably Far Away from Town |url=https://www.haaretz.com/archaeology/.premium.MAGAZINE-ancient-roman-garum-factory-found-in-israel-suitably-far-away-from-town-1.8269538 |access-date=February 7, 2021 |website=Haaretz|language=en}}</ref>Greqisë së lashtë,[[Kuzhina e Romës së Lashtë|Romës]],<ref>{{Cite web |last=Stevens |first=Ashlie D. |date=February 7, 2021 |title=Garum, the Funky and Fishy Condiment that Rose and Fell with the Roman Empire |url=https://www.salon.com/2021/02/07/garum-the-funky-and-fishy-condiment-that-rose-and-fell-with-the-roman-empire/ |access-date=February 8, 2021 |website=Salon|language=ang}}</ref>Kartagjenës dhe më vonë Bizantit. '''Liquamen''' është një përgatitje e ngjashme dhe nganjëherë ato ishin sinonime.Edhe pse garumi gëzonte popullaritetin e tij më të madh në Mesdheun Perëndimor dhe [[Kultura e Romës së lashtë|botën romake]],ai ishte në përdorim më të hershëm nga [[Greqia e Lashtë|grekët]].<ref>{{Cite book |last=Miles |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=kCrumgEACAAJ |title=Carthage Must Be Destroyed: The Rise and Fall of an Ancient Civilization |publisher=[[Viking Press]] |year=2011 |isbn=9780670022663 |edition=1st American |location=New York |lccn=2011004123 |author-link=Richard Miles (historian)|language=ang}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Downie |first=David |date=2003-05-01 |title=A Roman Anchovy's Tale |url=https://online.ucpress.edu/gastronomica/article/3/2/25/46650/A-Roman-Anchovy-s-Tale |journal=[[Gastronomica]] |publisher=[[University of California Press]] |volume=3 |issue=2 |pages=25–28 |doi=10.1525/gfc.2003.3.2.25 |issn=1529-3262 |url-access=subscription|language=ang}}</ref>Shija e garumit mendohet të ketë qenë e krahasueshme me atë të salcave të peshkut aziatik të sotëm.<ref>{{Cite book |last=Magness |first=Jodi |title=Jerusalem through the ages: from its beginnings to the Crusades |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-093780-5 |location=New York, NY |pages=355|language=ang}}</ref> Ashtu si salca moderne e fermentuar e peshkut dhe salca e sojës,garumi ishte një burim i pasur i aromës umami për shkak të pranisë së glutamateve.<ref>{{Cite book |last=Lewicka, Paulina |url=https://books.google.com/books?id=7HTqyTrJmVQC&q=garum%20monosodium%20glutamate&pg=PA296 |title=Food and Foodways of Medieval Cairenes: Aspects of Life in an Islamic Metropolis of the Eastern Mediterranean |date=2011-08-25 |publisher=Brill |isbn=9789004194724 |page=296|language=ang}}</ref> Përdorej së bashku me murrin në kuzhinën mesjetare bizantine dhe arabe për t'i dhënë një shije të këndshme gatimeve. <ref>{{Citation |last=Perry |first=Charles |title=The Soy Sauce That Wasn't |date=October 31, 2001 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-oct-31-fo-63688-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=12 January 2020|language=ang}}</ref>Murri mund të rrjedhë nga garumi.<ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Alan |url=https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 |title=The Wilder Shores of Gastronomy: Twenty Years of the Best Food Writing from the Journal Petits Propos Culinaires |last2=Saberi |first2=Helen |last3=McGee |first3=Harold |publisher=Ten Speed Press |year=2002 |isbn=978-1-580-08417-8 |pages=[https://archive.org/details/wildershoresofga00davi/page/358 358–360] |url-access=registration|language=ang}}</ref> == Prodhimi dhe eksporti == [[Plini Plaku]] dhe [[Isidori i Seviljes]] e kanë prejardhjen nga fjala [[Gjuha latine|latine]] {{Lang|la|garum}} nga [[Gjuha greke|greqishtja]] {{Lang|grc|γάρος}}( {{Transl|grc|gáros}} ),<ref>''[[Etymologiae|Origines]]'' 20.3.19; {{Cite journal |last=Corcoran |first=Thomas H. |year=1963 |title=Roman Fish Sauces |journal=Classical Journal |volume=58 |issue=5 |pages=204–210 |jstor=3295259 |postscript=none|language=ang}}, citing D'Arcy W. Thompson, ''A Glossary of Greek Fishes'' (London, 1947), p. 43.</ref>një ushqim i emëruar nga [[Aristofani]],[[Sofokliu]] dhe [[Eskili]]. '''Garos''' mund të ketë qenë një lloj peshku,ose një salcë peshku e ngjashme me garumin.<ref name="Smith1998">{{Cite book |last=Smith |first=Andrew F. |title=Fish: Food from the Waters |publisher=Oxford Symposium |year=1998 |isbn=978-0-907325-89-5 |editor-last=Walker, Harlan |pages=299–306 |chapter=From Garum to Ketchup. A Spicy Tale of Two Fish Sauces |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mPS0tH02IDUC&pg=PA299|language=ang}}</ref>Plini deklaroi se garumi bëhej nga zorrët e peshkut,me kripë,duke krijuar një pije alkoolike,garumin,dhe pastën e peshkut të quajtur (h)allec ose allex (e ngjashme me {{Lang|fil|[[bagoong]]}},kjo pastë ishte një nënprodukt i prodhimit të salcës së peshkut).<ref>{{Cite book |last=Curtis |first=Robert Irvin |url=https://books.google.com/books?id=p2d9DwAAQBAJ |title=Garum and Salsamenta: Production and Commerce in Materia Medica |date=1991 |publisher=Brill |isbn=9789004377264 |page=22|language=lat}}</ref><ref name="Smith1998" />Një garum i koncentruar i avulluar deri në një pastë të trashë me kristale kripe quhej muria;<ref>{{Cite book |title=Cured, Smoked, and Fermented: Proceedings of the Oxford Symposium on Food |date=2011 |publisher=Prospect Books, Oxford Symposium, 2011 |isbn=9781903018859 |editor-last=Saberi, Helen |page=121 |chapter=Roman fish sauce. An experiment in archaeology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OTxvBQAAQBAJ|language=ang}}</ref> do të ishte përdorur për të kriposur dhe aromatizuar ushqime.<ref>{{Cite web |last=Muusers |first=Christianne |title=Recipe for Garum or liquamen, the Roman fish sauce |url=https://coquinaria.nl/en/roman-fish-sauce/ |access-date=2017-10-11 |website=Coquinaria|language=ang}}</ref> Manuali [[Perandoria Bizantine|bizantin]] i shekullit të 10-të ''Geōponika(Ndjekje Bujqësore)''përfshin recetën e mëposhtme për ''likuamen'': "Ajo që quhet ''liquamen'' bëhet në këtë mënyrë: zorrët e peshkut hidhen në një enë dhe kripën; edhe peshqit e vegjël, veçanërisht ''atherinae'', ose qefujt e vegjël, ose ''maenae'', ose ''lycostomi'', ose çdo peshëk i vogël, kripën të gjithë në të njëjtën mënyrë; ato lihen të thartohen në diell dhe rrotullohen shpesh; dhe pasi të jenë thartuar në nxehtësi, ''garumi'' nxirret prej tyre në këtë mënyrë: një shportë e vogël me thurrje të ngjeshur vendoset në enën e mbushur me peshqit e vegjël të përmendur më lart, dhe ''garumi'' do të rrjedhë në shportë; dhe ajo që është kulluar përmes shportës, e cila quhet ''liquamen'', mblidhet; dhe pjesa e mbetur e mbetjeve bëhet ''allec''." [[Skeda:Factoría_de_salazones_001.jpg|parapamje|Rrënojat e një fabrike garumi në Baelo Claudia në [[Spanja|Spanjë]]]] Garumi prodhohej në lloje të ndryshme dhe konsumohej nga të gjitha klasat shoqërore.Pasi lëngu hidhej me lugë nga sipër përzierjes,mbetjet e peshkut,të quajtura {{Lang|la|allec}}, përdoreshin nga klasat më të varfra për t’i dhënë shije qullit të tyre kryesor ose farinatës.Produkti i përfunduar— {{Lang|la|nobile garum}} të epigramit të [[Mark Valerio Marciali|Martialit]]—me sa duket ishte i butë dhe delikat në shije.Garumi më i mirë shitej me çmime jashtëzakonisht të larta, dhe kripa mund të zëvendësohej me të në një pjatë më të thjeshtë.Garumi shfaqet në shumë receta të paraqitura në librin romak të gatimit {{Lang|la|[[Apicius]]}} Për shembull,Apicius (8.6.2–3) përmend përdorimin e garumit si [[Brota|lëng peshku]] për t'i dhënë shije gjetheve të grira të mallit të skuqura në tigan. Në shekullin e 1-rë pas Krishtit,''liquamen'' ishte një salcë e ndryshme nga ''garum'',siç tregohet në të gjithë ''[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]'' IV.Megjithatë, deri në shekullin e 5-të ose më herët,''liquamen'' filloi t'i referohej ''garum''.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |title=In Defense of Garum |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref>Provat në dispozicion sugjerojnë se salca zakonisht bëhej duke shtypur të brendshmet e peshqve pelagjikë(të dhjamosur)veçanërisht sardeleve,por edhe spratëve,sardeleve,skumbri ose tondhe më pas duke i fermentuar ato në shëllirë.<ref>Curtis RI (2009) [http://www.ajcn.org/contvent/90/3/712S.full "Umami and the foods of classical antiquity"] ''American Journal of Clinical Nutrition'', '''90''' (3): 712S–718S. {{Doi|10.3945/ajcn.2009.27462C}}</ref><ref>Grainger S (2006) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=HflTVd898PAC&oi=fnd&pg=PT206&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=HWlEvhc5IW&sig=CnqmVP-MpJ8wPY7ZQTxZGczrlmE#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false "Towards an Authentic Roman Sauce"] In: Pages 206–210, Richard Hosking (Ed.) ''Authenticity in the Kitchen'', Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, 2005. {{ISBN|9781903018477}}.</ref><ref>Jashemski WMF and Meyer FG (2002) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=3xfjyTqqR7IC&oi=fnd&pg=PA274&dq=garum+anchovy%7Canchovies&ots=sL1KD-Lixc&sig=mqwv_vndkjQULDyLSOBKrnVj3pU#v=onepage&q=garum%20anchovy%7Canchovies&f=false ''The Natural History of Pompeii''] Cambridge University Press, page 274. {{ISBN|9780521800549}}.</ref>Në shumicën e ''tituli picti'' të mbijetuara të gdhendura në amfora,ku tregohet përbërësi i peshkut, peshku është skumbri.<ref> Në kushtet më të mira,procesi i fermentimit zgjati rreth 48 orë.<ref>{{Cite journal |last=Aquerreta |first=Yolanda |last2=Astiasarán |first2=Iciar |last3=Bello |first3=José |date=2002-01-01 |title=Use of exogenous enzymes to elaborate the Roman fish sauce 'garum' |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |language=en |volume=82 |issue=1 |pages=107–112 |bibcode=2002JSFA...82..107A |doi=10.1002/jsfa.1013 |issn=1097-0010}}</ref> Prodhimi dhe eksporti i garumit ishte një element i prosperitetit të tregjeve bregdetare greke nga bregu [[Liguria|ligurian]] i Galisë deri në bregun e Hispania Baetica,dhe ndoshta një shtysë për depërtimin romak në këto rajone bregdetare.Edhe pse garumi ishte një element kryesor i kuzhinës së Perandorisë Romake,dihet se pak vende prodhimi kanë ekzistuar në Mesdheun Lindor.Në vitin 2019,një fabrikë e vogël e shekullit të 1-rë u zbulua pranë Ashkelonit.<ref>{{Cite news |last=Borschel-Dan |first=Amanda |date=16 December 2019 |title=Factory for Romans' favorite funky fish sauce discovered near Ashkelon |language=en-US |work=[[The Times of Israel]] |url=https://www.timesofisrael.com/factory-for-romans-favorite-funky-fish-sauce-discovered-near-ashkelon/ |access-date=2019-12-18 |issn=0040-7909}}</ref>Një stuhi e vitit 2013 zbuloi Neapolisin,një qendër e madhe e prodhimit të garumit, në Nabeul në Tunizi.<ref>{{Cite web |last=Day |first=Joel |date=19 August 2021 |title=Archaeology breakthrough after storm uncovered lost ancient Roman city on Tunisian coast |url=https://www.express.co.uk/news/science/1478573/archaeology-news-astounded-storm-strange-stones-ancient-roman-city-spt |website=Express.co.uk |language=ang}}</ref> [[Plini Plaku]] foli për një lloj garumi që mund të kenë përdorur hebrenjtë romakë,pasi garumi normal mund të mos ketë përmbajtur ekskluzivisht ushqime deti kosher. <ref>{{Cite book |last=Marshak |first=Adam |title=The many faces of Herod the Great |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |year=2015 |isbn=978-0802866059 |location=Grand Rapids, Michigan |page=179|language=ang}}</ref>Në rrënojat e Pompeit,u gjetën kavanoza që përmbanin ''garum kosher'',<ref>{{Cite web |last=Harvey, Brian |title=Graffiti from Pompeii |url=http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184129/http://www.pompeiana.org/resources/ancient/graffiti%20from%20pompeii.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=2015-04-25 |quote=Herculaneum. Stamps on jars of garum. 2569: Kosher garum|language=ang}}</ref>duke sugjeruar një popullaritet të barabartë midis hebrenjve atje. [[Skeda:TorremuelleGarum.jpg|parapamje|Fabrika e Garum në Benalmádena]] Çdo porto kishte recetën e vet tradicionale,por në kohën e [[Augusti|Augustit]],romakët e konsideronin më të mirin garum nga [[Kartagjena (qytet)|Kartagjena]] dhe [[Cádiz|Gades]] në Baetica.Ky produkt quhej ''garum sociorum'',"garum i aleatëve".Rrënojat e një fabrike garumi mbeten në vendin baetian të Baelo Claudia(në [[Tarifa|Tarifën]] e sotme)dhe Carteia([[San Roque, Cádiz|San Roque]]). Vende të tjera janë një fabrikë e madhe garumi në [[Cádiz|Gades]](Cadiz),<ref>{{Cite web |title=Gadir archaeological site |url=http://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/cadiz/yacimiento-arqueologico-de-gadir.html |website=spain.info|language=ang}}</ref>në [[Malaga]] nën muzeun Picasso dhe në vendin Torremuelle në Benalmádena.<ref>{{Cite web |last=García |first=José Carlos |date=22 October 2025 |title=Benalmádena to invest 845,000 euros to make Roman salting factory accessible to visitors |url=https://www.surinenglish.com/malaga/benalmadena-torremolinos/benalmadena-invest-845000-euros-making-the-torremuelle-20251022071645-nt.html |access-date=7 February 2026 |website=Sur in English|language=ang}}</ref> [[Skeda:Fábrica_romana_de_Salga_05.jpg|parapamje|Fabrika e lashtë romake e garumit në Portugali]] Garumi ishte një produkt i rëndësishëm eksporti nga [[Hispania]] në Romë dhe u dha qyteteve njëfarë prestigji. Garumi i Lusitanisë(në Portugalinë e sotme)vlerësohej gjithashtu shumë në Romë dhe transportohej direkt nga porti i Lacobrigës(Lagos).Një ish-fabrikë romake garumi mund të vizitohet në zonën Baixa të [[Lisbona|Lisbonës]] qendrore. Fossae Marianae në Galinë jugore,e vendosur në majën jugore të Francës së sotme,shërbeu si një qendër shpërndarjeje për Evropën Perëndimore,duke përfshirë Galinë,Gjermaninë dhe Britaninë Romake. Fabrikat e Garumit ndodheshin gjithashtu në provincën e Mauretania Tingitana([[Maroku]] modern),për shembull në Cotta dhe Lixus.<ref name="blacksea">{{Cite book |last=Trakadas |first=Athena |url=https://www.academia.edu/952713 |title=Ancient Fishing and Fish Processing in the Black Sea Region |date=2005 |publisher=Aarhus University Press |editor-last=Bekker-Nielsen |editor-first=Tonnes |series=Black Sea Studies 2 |volume=110 |location=Aarhus |pages=64–66 |chapter=The Archaeological Evidence for Fish Processing in the Western Mediterranean |issue=3|language=ang}}</ref> Prodhimi i garumit nga Umbricius Scaurus ishte çelësi i ekonomisë së Pompeit.Fabrikat ku prodhohej garumi në Pompei nuk janë zbuluar,ndoshta duke treguar se ato ndodheshin jashtë mureve të qytetit.Prodhimi i garumit krijonte aroma kaq të pakëndshme saqë fabrikat në përgjithësi zhvendoseshin në periferi të qyteteve.Në vitin 2008,arkeologët përdorën mbetjet e garumit të gjetura në enë në Pompei për të konfirmuar datën e shpërthimit të [[Vezuvi|malit Vezuv]] në gusht.Garumi ishte bërë tërësisht nga bogues,peshq që mblidhen në muajt e verës.<ref>{{Cite web |last=Lorenzi |first=Rossella |date=2017-05-10 |title=Fish Sauce Used to Date Pompeii Eruption |url=http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127122522/http://dsc.discovery.com/news/2008/09/29/pompeii-fish-sauce.html |archive-date=November 27, 2012 |website=Discovery|language=ang}}</ref> == Kuzhinë == [[Skeda:Garum_Mosaik_Pompeji.JPG|parapamje|Mozaik që përshkruan një enë "Lule Garumi" me një ''titull'' që lexon "nga punishtja e importuesit të garumit Aulus Umbricius Scaurus " ]] Kur përzihej me ''oenogarum''(një salcë bizantine popullore me bazë [[Vera (pije alkoolike)|vere]]),[[Uthulla|uthull]],[[Piperi i zi|piper të zi]] ose vaj, garumi përmirësonte shijen e një larmie të gjerë gatimesh,duke përfshirë mishin e viçit të zier dhe midhjet e avulluara,madje edhe suflenë me dardhë dhe mjaltë.I holluar me ujë(''hydrogarum'')u shpërnda në [[Legjioni romak|legjionet romake]].[[Plini Plaku|Plini]](v.79)vuri në dukje në veprën e tij ''"Historia Natyrore"''se mund të hollohej në ngjyrën e verës së mjaltit dhe të pihej. == Aspektet sociale == ''Garumi'' kishte një dimension shoqëror që mund të krahasohet me atë të [[Hudhra|hudhrës]] në disa shoqëri moderne perëndimore,ose me miratimin e salcës së peshkut në kuzhinën vietnameze(e quajtur ''nước mắm'' atje).<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref> [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]],duke mbajtur qëndrimin e modës së vjetër kundër çmendurisë së shtrenjtë,paralajmëroi kundër saj,edhe pse familja e tij ishte nga [[Kordova|Baetian Corduba]]:   "A nuk e kuptoni se ''garum sociorum'', ajo masë e shtrenjtë dhe e përgjakshme peshku të kalbur, konsumon stomakun me kalbëzimin e saj të kripur? —Seneka, Letra 95." Një fragment i mbijetuar i Platon Comicus flet për "garum të kalbur".[[Mark Valerio Marciali|Martial]] përgëzon një mik që vazhdon të bëjë afrime dashurore me një vajzë e cila i ishte dhënë gjashtë racione të tij.<ref name="curtis1983b">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1983 |title=In Defense of Garum |url=https://www.jstor.org/stable/3297180 |journal=The Classical Journal |volume=78 |issue=3 |pages=232–240 |jstor=3297180|language=ang}}</ref> Antropologu biologjik Piers Mitchell sugjeron se garumi mund të ketë ndihmuar në përhapjen e krimbave të shiritit të peshkut në të gjithë Evropën.<ref name="Tapeworms">{{Cite journal |last=Mitchell |first=Piers D. |year=2017 |title=Human parasites in the Roman World: health consequences of conquering an empire |journal=Parasitology |volume=144 |issue=1 |pages=48–58 |doi=10.1017/S0031182015001651 |pmid=26741568 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Si ilaç == Garumi përdorej edhe si ilaç.Mendohej se ishte një nga kurat më të mira për shumë sëmundje,duke përfshirë kafshimet e qenve,dizenterinë dhe ulcerat,si dhe për të lehtësuar diarrenë kronike dhe për të trajtuar kapsllëkun.Garumi përdorej madje si përbërës në [[Kozmetika|kozmetikë]] dhe për heqjen e qimeve dhe njollave të padëshiruara.<ref name="Medicine">{{Cite journal |last=Curtis |first=Robert I. |year=1984 |title=Salted Fish Products in Ancient Medicine |journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences |volume=39 |issue=4 |pages=430–445 |doi=10.1093/jhmas/39.4.430 |jstor=24633198 |pmid=6389686|language=ang}}</ref> == Trashëgimi == Garumi mbetet me interes për historianët e ushqimit dhe shefat e kuzhinës,dhe është rifutur në përgatitjen moderne të ushqimit.<ref name="NPRa">{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=|language=ang}}</ref>Në [[Cádiz]] të Spanjës,në vitin 2017,një shef kuzhine përdori aromat e tij për një recetë sallate peshku,pasi [[Arkeologjia|arkeologët]] spanjollë gjetën prova të garumit në [[Amfora|amforat]] e gjetura në rrënojat e Pompeit,që datojnë në vitin 79.pas Krishtit<ref>{{Cite web |last=Valeri |first=Salvatore |last2=Bika |first2=Koldo |date=12 October 2017 |title=The ancient condiment that came back from the dead |url=http://www.bbc.com/travel/story/20171011-the-ancient-condiment-that-came-back-from-the-dead |access-date=14 October 2017 |website=BBC|language=ang}}</ref> Garumi besohet të jetë paraardhësi i salcës së fermentuar me sardele ''colatura di alici'',e cila ende prodhohet në [[Kampania]],Itali,<ref>{{Cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 October 2013 |title=Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |access-date=2 October 2016 |publisher=NPR|language=ang}}</ref> si dhe i pastës së fermentuar me sardele dhe sardele ''pissalat'' në rajonin e [[Nica|Nicës]],Francë.<ref>{{Cite journal |last=Grainger |first=Sally |date=2021-01-21 |editor-last=Gannon |editor-first=Kathryn |title=The Story of Garum: Roman Fish Sauce in a Modern Context |url=https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv |url-status=live |journal=Fermentology |publisher=[[North Carolina State University#Libraries|NC State University Libraries]] |doi=10.52750/793108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629174025/https://fermentology.pubpub.org/pub/h0khkmbv/release/1 |archive-date=2023-06-29 |access-date=2023-07-03 |doi-access=free|language=ang}}</ref> == Shih edhe ==   * Lista e pjatave të lashta * Lista e salcave të peshkut * Peshk i fermentuar * Salca të tjera historike: ** Salcë kameline ** Murri (erëz) == Referencat == {{Reflist|30em}}{{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Garum}} * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/garum.html Garum], in James Grout's ''Encyclopædia Romana'' {{Fish sauce}}{{seafood}} 74llo3otjfqb3yuw2rdedw0ihbx0siy 14 400598 2980860 2026-05-15T18:27:30Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2980860 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2980862 2980860 2026-05-15T18:27:54Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Nënfusha të kimisë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980862 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Nënfusha të kimisë]] 60w07r4uf59vsie2uglowebqbc90g3h 0 400599 2980882 2026-05-15T18:42:50Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Beteja e Grykës së Kaçanikut]] 2980882 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Beteja e Grykës së Kaçanikut]] jbe716khytds0du2a7pyxyrn7gvvugn 0 400600 2980885 2026-05-15T18:44:58Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Ushqimi]] 2980885 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Ushqimi]] ak2moczpjo2jwodjcsxh8cszhh4t5mq 0 400602 2980915 2026-05-15T19:03:48Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Trajner (sport)]] te [[Trajneri (sport)]] 2980915 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Trajneri (sport)]] cgomqver5ih67soojqmd278gyy5ckib 2 400603 2980922 2026-05-15T19:07:59Z Arianit 106 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:de:Special:Redirect/revision/246369825|Bakllama]]" 2980922 wikitext text/x-wiki '''Bakllama''' ( {{Sq}}, forma e papërcaktuar ''bakllamë; ose'' '''sazja,''' forma e papërcaktuar ''saze'') është një lahutë me tre tela dhe qafë të gjatë me trup në formë dardhe, e cila luhet në [[Shqipëria|Shqipërinë]] juglindore në zonën e [[Korça|Korçës]], qoftë solo ose, që nga fillimi i shekullit të 20-të, në ansamble të vogla. Ashtu si me ''bagllamat'' greke të ngjashme, emri dhe forma kthehen te ''bağlama'' turke, e cila i përket familjes së ''[[Sazja|sazeve]]''. Midis [[Toskërishtja|toskanëve]] në Shqipërinë jugore, ''bakllama'' u zëvendësua kryesisht në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të nga ''lahuta me qafë të shkurtër llauta'' me katër tela të dyfishtë. Dy stile muzikore popullore urbane rreth Korçës në të cilat përdoret ''bakllama'' janë ansambli instrumental ''saze'' dhe ''këngë korçare'' ("Këngët e Korçës"). red brown green fox == Origjina dhe shpërndarja == [[Skeda:Byzantine_Pandore.gif|parapamje|''Pandura'' me tre tela dhe ndoshta një mbulesë pergamene. Mozaik bizantin nga Pallati i Madh në Kostandinopojë, shekulli i 6-të. Foto nga ekskavatori Robert B.K. Stevenson, 1935–1938.]] [[Skeda:Sargija.svg|parapamje|''[[Sharkia|Shargija]]'' me tre tela të dyfishtë]] red brown green fox Fjala ''bakllama'', [[Gjuha turke|turqisht]] ''bağlama'', si emër foljor rrjedh nga ''bağlamak'', "të lidhësh, të bashkosh së bashku" dhe i referohet tastave në lahutën turke me qafë të gjatë, të cilat më parë bëheshin nga zorrë deleje dhe lidheshin rreth qafës në një mënyrë të lëvizshme. Emri i instrumentit ''bağlama'' ndoshta përmendet për herë të parë në veprën historike-muzikore ''Essai sur la musique ancienne et moderne'' të vitit 1780 nga kompozitori francez Jean-Benjamin de La Borde (1734–1794). Në Turqi, emri i përgjithshëm për ''bağlama'' dhe lahuta të tjera me qafë të gjatë ''është saz''. Fjala perso-turke ''saz'' (fillimisht "instrument muzikor"), në formën shqipe ''saze,'' përcakton një lahutë me qafë të gjatë në veri të vendit dhe një lloj ansambli të muzikës popullore urbane në jug. Disa emra të tjerë turq që hynë në fjalorin muzikor shqiptar gjatë [[Perandoria Osmane|sundimit osman]] mbi Shqipërinë nga shekulli i 15-të deri në vitin 1912 janë ''buzuq'' nga turqishtja ''bozuq'' për një lahutë me qafë të gjatë dhe arabisht ''ud'' për një lahutë me qafë të shkurtër. Të dy lahutat, si dhe ''bakllamaja'', u shtynë në sfond që nga fillimi i shekullit të 20-të e tutje nga instrumentet evropiane me tela ([[kitara]], [[violina]] ose [[mandolina]]) për shoqërimin e zhanrit të ri të këngës urbane ''këngë qytetare''. Në të kundërt, ''[[çiftelia]]'' me dy tela (turqisht afërsisht "dy tela") me një trup të hollë dhe tasta është sot lahuta më e popullarizuar shqiptare me qafë të gjatë. ''Sharki'' me tre tela me një trup disi më të madh përdoret gjithashtu për të shoqëruar këngët në Shqipërinë veriore. ''Sharki'' është një variant i ''[[Sharkia|sargjisë]]'' që luhet në vendet fqinje në Ballkan dhe është emëruar sipas ''sharkı-t'' turk, një formë e këngës klasike të artit osman. red brown green fox red brown green fox Lahutat me qafë të gjatë janë dokumentuar në [[Mesopotamia|Mesopotami]] që nga mijëvjeçari i 3-të para Krishtit dhe në Azinë Qendrore dhe [[Kaukazi|Kaukaz]] që nga mijëvjeçari i 2-të para Krishtit. Zona e tyre e shpërndarjes shtrihet nga India në lindje përmes rajoneve të lartpërmendura dhe vendeve të [[Levanti|Levantit]] deri në [[Ballkani|Ballkan]] në perëndim. Një lahutë me dy tela dhe qafë të gjatë me një trup të vogël e të rrumbullakët të bërë nga një guaskë breshke është ruajtur nga Dinastia e 18-të në Egjipt (rreth viteve 1550 - rreth vitit 1300 para Krishtit). Një pikturë në vazo nga [[Kreta]] e datuar në të njëjtën periudhë tregon një instrument të ngjashëm, me sa duket të adoptuar nga Egjipti, në duart e një interpretuesi të lahutës. Një formë tjetër e lahutës me trup të beluar mund të shihet në një reliev guri [[Hititët|hitit]] nga Alaca Höyük në [[Anadolli|Anadoll]], i cili u krijua rreth vitit 1300 para Krishtit. Në Greqinë e lashtë, lahutat me qafë të gjatë (''pandoura'') nuk u përdorën deri në shekullin e 4-të para Krishtit. Të njohura nga disa ilustrime nga shekulli i 5-të para Krishtit. Ato kishin një trup drejtkëndor ose oval, një qafë pa takë dhe të paktën tre tela. Lahutat me qafë të gjatë u përhapën nga Greqia e lashtë në Romë, ku janë përshkruar në sarkofagë romakë të vonë. Dy mozaikë [[Perandoria Bizantine|bizantinë]] nga shekujt e 5-të dhe të 6-të tregojnë lahuta me qafë të gjatë të tipit ''pandura''. Lahutat bizantine me qafë të gjatë luheshin me një plektrum. red brown green fox red brown green fox Në Perandorinë Osmane që pasoi, lahuta me qafë të gjatë u bë instrumenti kombëtar i turqve nën emrin ''saz'', i cili mund të përdoret kolektivisht për të gjitha lahutat orientale me qafë të gjatë si ''bağlama, tanbur, buzuq'' dhe ''çoğur'' (në Azerbajxhan, krh''. tschonguri''), origjina e të cilave supozohet të jetë në Azinë Qendrore me ''kopuz''. ''Tanbur'' mund të përdoret si emër tipik për lahutat orientale me qafë të gjatë. Lahutat me qafë të gjatë, të quajtura posaçërisht ''saz'', janë të përhapura, përveç Turqisë, në Azerbajxhan, [[Armenia|Armeni]], midis myslimanëve urbanë të [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjës dhe Hercegovinës]] (''saz, polusaz'') dhe në Shqipëri (''saz''). Trupi i saj i thellë në formë dardhe, i cili është gjithashtu karakteristik për ''bakllamanë'', e dallon atë nga ''pandura'' e Greqisë së lashtë dhe Mesjetës Bizantine, e cila ka një trup pothuajse drejtkëndor. Një element tjetër specifik i dizajnit të trupit është një bazë e thellë dhe e rrumbullakët që ngushtohet në një kilë të theksuar varke në mes. Kjo formë sugjerohet në një reliev prej mermeri grek të një lahute nga [[Mantinea|Mantineia]] në Peloponez, i cili datohet midis viteve 375 dhe 300 para Krishtit dhe stilistikisht ndoshta i përket periudhës së vonë klasike. Lahuteja mishëron një nga nëntë [[Muza|muzat]] dhe instrumenti i saj është unik për Greqinë kontinentale. Trupi drejtkëndor i lirës greke ''kithara'' ka gjithashtu një bazë të ngjashme në formë kile. Një fund në formë kile konsiderohet të jetë një traditë më e vjetër e ''sazit'', i cili është ndërtuar rreth [[Gaziantepi|Gaziantepit]] në Turqinë juglindore nën emrin ''balık sırtı'' ("shpina e peshkut") dhe gjithashtu gjendet në disa lahuta me qafë të gjatë në Azinë Qendrore. red brown green fox red brown green fox Në Shqipëri, ''sharki'' dhe ''çiftelia'' kanë një fund të theksuar në formë kile. ''Sharki'' (me fjalën e lidhur ''šargija''), ''çiftelia'' (''qifteli'', gjithashtu ''karadyzen'') dhe ''tambura'' maqedonase me ''bozuqin'' e lidhur në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] dhe me ''bakllamanë'' formojnë tre lloje lahutash me qafë të gjatë në Ballkan. Lahutat me qafë të gjatë u futën në Ballkan më herët pas shekullit të 12-të gjatë Perandorisë Bizantine në rënie ose në Perandorinë Osmane nëpërmjet Anadollit. Besohet gjerësisht se lahuta me qafë të gjatë erdhi në Ballkan vetëm me zgjerimin e Perandorisë Osmane gjatë shekullit të 15-të me turqit; vetëm ''[[lahuta]]'' me hark me një telë mund të jetë luajtur në Ballkan disa shekuj më parë (harku u përdor në Evropë nga shekulli i 10-të e tutje). Ky është edhe mendimi i ''lahutësve'' shqiptarë, të cilët e konsiderojnë ekuivalentin e tyre të ''gusles'' serbe si një instrument më të vjetër krahasuar me lahutat me qafë të gjatë (si ''sharkia'' dhe ''çiftelia'') që konsiderohen "të reja". Nuk ka prova për lahuta me qafë të gjatë midis [[Sllavët|sllavëve]] në Ballkan para kësaj kohe. Një burim nga shekulli i 15-të përmend ''tamburasitët'' turq në [[Sarajeva|Sarajevë]], dhe gjeografi francez Nicolas de Nicolay (1517–1583) vëzhgoi [[Jeniçeri|jeniçerët]] turq duke mësuar të luanin ''tambure'' gjatë udhëtimit të tij nëpër Ballkan drejt Stambollit në vitin 1551. Shumë më tepër prova për lahuta me qafë të gjatë në Ballkan janë transmetuar që nga mesi i shekullit të 18-të. Lahutat me qafë të gjatë që kanë mbijetuar që nga shekulli i 19-të tregojnë një larmi të madhe formash. red brown green fox == Dizajni == [[Skeda:Baglama_turc_manche_long.jpg|parapamje|Baglama ''turke'']] ''red brown green fox Bakllamaja'' ka një trup në formë dardhe të bërë nga tallash të holla druri të ngjitura së bashku. Pjesa e sipërme pak e harkuar është bërë prej bredhi, dhe pjesa e pasme është bërë nga [[Mani|man]] i errët ose qershi e kuqërremtë. Një shtresë e hollë arre shërben si mbrojtëse për pizhame. Karakteristikë e të gjitha lahutave me qafë të gjatë në grupin ''e tanburit'' është një qafë e gjatë me një tastierë të ngushtë që shtrihet në vijë të drejtë deri te kunjat e akordimit. red brown green fox red brown green fox Tre telat individuale të çelikut kalojnë nëpër një tastierë me 11 deri në 14 tasta të fiksuara, më parë të bëra prej zorrësh por tani prej plastike, deri te kunjat anësore (''burgji'', tani me mekanikë akordimi). ''Bağlama'' turke dhe ''baglamat më të vogla greke,'' në të kundërt, kanë tre tela të dyfishta. Akordimi i telave është i ndryshëm: dy telat e sipërm akordohen një të katërtën, të pestën ose të dytën madhore larg, dhe teli më i ulët akordohet në të njëjtën lartësi si teli i mesëm ose një oktavë më poshtë. Muzikanti e interpreton melodinë me një plektrum druri qershie ose pendë gjeldeti, si në instrumentin turk, kryesisht në telin e parë dhe herë pas here në telin e mesëm. Ai shton një tingull në telin e poshtëm. red brown green fox == Stili i lojës == red brown green fox Pas pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, dy qytetet e [[Shkodra|Shkodrës]] në veri dhe Korçës në jug u zhvilluan në qendrat kryesore të shfaqjeve të koncerteve klasike. Në Korçë, një stil specifik këndimi i muzikës tradicionale popullore i quajtur ''këngë korçare'' ("Këngë korçare") u shfaq nga shekulli i 19-të e tutje. Derisa lahuta me grykë të shkurtër, ''llauta'', zuri gradualisht vendin e saj në mesin e shekullit të 20-të, ''bakllama'' u përdor në zonën e Korçës kryesisht si solist, në ansamble të vogla ''sazesh'' ose për të shoqëruar ''këngën korçare''. red brown green fox red brown green fox Gjatë periudhës osmane, përpara se Shqipëria të fitonte pavarësinë në vitin 1912, [[Muzika shqiptare|muzika popullore urbane në Shqipëri,]] ashtu si në rajone të tjera të Ballkanit, dominohej kryesisht nga grupet profesionale muzikore [[Romët|rome]], stili i të cilave i të cilave përfshinte elementë turko-arabë dhe klasikë evropianë. Muzika e luajtur nga amatorët në zonat rurale, në të kundërt, bazohej në traditat lokale. Në Shqipërinë jugore, muzika popullore urbane ''e quajtur saze'' u prezantua në mesin e shekullit të 19-të. Në fillim të shekullit të 20-të, ansamblet e ''sazeve'' zakonisht përbëheshin nga një ose dy klarineta (shqip: ''gërneta'' ) dhe/ose [[violina]], një ''llautë'' (me trup në formë dardhe dhe qafë me gjatësi mesatare) dhe një daulle me kornizë të madhe (''[[Defi|def]]'' ose ''[[Dajrja|dajre]]''). Ansambli profesional rom, ekuivalent me ''sazet'' në Greqi, është quajtur ''kumpaneia'' që nga shekulli i 19-të. Melodikisht, ansambli i ''sazeve'' mbështetej në këndimin tradicional koral [[Iso-Polifonia|izo-polifonik]] të Shqipërisë jugore. Klarineta mori rolin e këngëtarit kryesor, violina u përgjigj si zë i dytë solo dhe lahuta prodhoi një tingull të zhurmshëm. Regjistrimet e muzikës ''saze'' të prodhuar në Korçë nga vitet 1930 deri në vitet 1980 tregojnë se instrumentet më të njohura në këto ansamble ishin flauti i bariut (''fyell'', ''[[Fyelli|kaval]]''), klarineta, violina, ''llauta, bakllama'' dhe daullja me kornizë. red brown green fox red brown green fox Një nga muzikantët më të famshëm ''të bakllamasë'' ishte Sulejman Bakllamaja (1885–1952). Muzikantë të tjerë të njohur në vitet 1930 ishin Alo Qorri, Demka dhe Demir Telhai. Një ''saze'' e njohur nga Korça në gjysmën e parë të shekullit të 20-të quhej ''Ciloja me shokët'' ("Ciloja dhe Miqtë"). Një përzgjedhje e repertorit të tyre u publikua në disqe shellac në etiketën ''Odeon'' në fillim të viteve 1930. Ata luanin ''kaval'' (''fyell'' ), klarinetë (''gërneta''), violinë, ''bakllama, llautë'' dhe ''dajre'' . Përveç pjesëve instrumentale virtuoze, të njohura në rajon si ''kaba'' dhe ''avaze'', ansambli, nën udhëheqësin e tij Cilo Qorri (emri i vërtetë Vasil Çezmaxhi, 1887–1953), interpretoi këngë me shoqërim instrumental në bare, në valle në dasma dhe në ngjarje festive. Vetë Cilo Qorri luante, ndër instrumente të tjera'', fyell, bakllama, buzuq'' dhe klarinetë. Këngëtarja rome shqiptare Hafize Leskoviku (rreth viteve 1885 - rreth vitit 1965) shoqërohej gjithashtu nga ''saze'' me instrumentacionin tipik, duke përfshirë ''bakllama''. Një tjetër këngëtare rome nga Korça që interpretoi këngët e saj solo dhe me shoqërim ''sazesh'' ishte Qerimeja (rreth viteve 1898-1968). Ajo këndoi këngë grash dhe këngë dashurie në dasma, veçanërisht për gratë. Në fillim të viteve 1930, këngët e tyre, të shoqëruara me ''saze'', u publikuan në etiketën ''His Master's Voice''. Në mesin e shekullit të 20-të, këngët popullore moderne të këtij folklori urban, që përmbanin disa instrumente tradicionale, u riemëruan ''këngë popullore'' e Korçës dhe ansamblet ''orkestrina popullore''. Ata performuan repertorin e tyre të gjerë në skenë, në radio dhe në televizion. red brown green fox red brown green fox Përveç kësaj, në shekullin e 19-të, muzikantë amatorë formuan grupe në qytetet e Shqipërisë jugore, duke kënduar këngë në stilin e përgjithshëm osman ose në stile rajonale, të shoqëruara nga ''bakllama'', ''buzuq'' ose udi arab i ''lahutës'' . Në fillim të shekullit të 20-të, popullariteti i tyre ra gradualisht në favor të instrumenteve muzikorë evropianë si kitara, violina, [[mandolina]] dhe [[fizarmonika]] . Këto instrumente tani përdoreshin për të luajtur një lloj kënge ''qytetare'' bazuar në temperamentin e barabartë evropian. red brown green fox red brown green fox Pasi [[Mehmet Ali Pasha|Muhamed Ali Pasha]], i lindur në Greqinë e sotme veriore në vitin 1770 dhe me rrënjë shqiptare u emërua guvernator i provincës osmane të Egjiptit në vitin 1805, një [[Shqiptarët në Egjipt|komunitet i konsiderueshëm shqiptar]] filloi të vendoset në Egjipt. Shqiptarët vinin nga të gjitha anët e vendit dhe ishin të krishterë ose myslimanë. Sipas një raporti nga shkrimtari shqiptar Spiro Dine (1846–1922), i cili lindi pranë Korçës dhe emigroi në Egjipt në vitin 1866, një jetë e gjallë kulturore shqiptare u kultivua në kohën e tij, me këngë dhe valle të shoqëruara me ''bozuq, tambura'' dhe ''bakllama'', të cilat mund të dëgjoheshin kudo - "si në Shqipëri", shkroi ai. red brown green fox == Bibliografi == * Ardian Ahmedaja: ''Bakllama'' . Në: ''Grove Music Online,'' 3 shtator 2014 * Jeffrey B. Charest: [http://orca.cf.ac.uk/126268/ ''Kthimi i Përjetshëm i Lahutës me Qafë të Gjata: Mitologjia, Morfologjia, Ikonografia e Familjes së Lahutës Tanbūr nga Mesopotamia e Lashtë në Shqipërinë Osmane.''] (Disertacion) Universiteti i Cardiffit, 2019 * Eno Koço: ''Këngët dhe Muzika Tradicionale e Rajonit të Korçës në Shqipëri.'' Cambridge Scholars Publishing, Newcastle upon Tyne 2018 * Nicola Scaldaferri: [https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/235675/289772/phd_unimi_R08871.pdf ''Këngë Korçare: Krijimi i këngëve dhe kultura muzikore në qytetin e Korçës gjatë shekullit të njëzetë.''] (Disertacion) Universiteti i Milanos, 2011 == Lidhjet e internetit == * [https://www.youtube.com/watch?v=FpYias40yl8&list=OLAK5uy_lSbPvyD60P1Tw8CKGeB0yQZEof7Ps9kfo&index=2 ''Bakllama Solo.''] Video në YouTube == Refererime == <references responsive="" /> <nowiki> [[Kategoria:Muzika e Shqipërisë]]</nowiki> 87ltxh93jw2tdt061g8wq3p5t2dqw8g 2980925 2980922 2026-05-15T19:11:26Z Arianit 106 2980925 wikitext text/x-wiki '''Bakllama''' (e pashquar ''bakllamë'' ose '''sazja,''' e pashquar ''saze'') është një lahutë me tre tela dhe qafë të gjatë me trup në formë dardhe, e cila luhet në [[Shqipëria|Shqipërinë]] juglindore në zonën e [[Korça|Korçës]], qoftë solo ose, që nga fillimi i shekullit të 20-të, në ansamble të vogla. Ashtu si me ''bagllamat'' greke të ngjashme, emri dhe forma kthehen te ''bağlama'' turke, e cila i përket familjes së ''[[Sazja|sazeve]]''. Midis [[Toskërishtja|toskanëve]] në Shqipërinë jugore, ''bakllama'' u zëvendësua kryesisht në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të nga ''lahuta me qafë të shkurtër llauta'' me katër tela të dyfishtë. Dy stile muzikore popullore urbane rreth Korçës në të cilat përdoret ''bakllama'' janë ansambli instrumental ''saze'' dhe ''këngë korçare'' ("Këngët e Korçës"). == Origjina dhe shpërndarja == [[Skeda:Byzantine_Pandore.gif|parapamje|''Pandura'' me tre tela dhe ndoshta një mbulesë pergamene. Mozaik bizantin nga Pallati i Madh në Kostandinopojë, shekulli i 6-të. Foto nga ekskavatori Robert B.K. Stevenson, 1935–1938.]] [[Skeda:Sargija.svg|parapamje|''[[Sharkia|Shargija]]'' me tre tela të dyfishtë]] Fjala ''bakllama'', [[Gjuha turke|turqisht]] ''bağlama'', si emër foljor rrjedh nga ''bağlamak'', "të lidhësh, të bashkosh së bashku" dhe i referohet tastave në lahutën turke me qafë të gjatë, të cilat më parë bëheshin nga zorrë deleje dhe lidheshin rreth qafës në një mënyrë të lëvizshme. Emri i instrumentit ''bağlama'' ndoshta përmendet për herë të parë në veprën historike-muzikore ''Essai sur la musique ancienne et moderne'' të vitit 1780 nga kompozitori francez Jean-Benjamin de La Borde (1734–1794). Në Turqi, emri i përgjithshëm për ''bağlama'' dhe lahuta të tjera me qafë të gjatë ''është saz''. Fjala perso-turke ''saz'' (fillimisht "instrument muzikor"), në formën shqipe ''saze,'' përcakton një lahutë me qafë të gjatë në veri të vendit dhe një lloj ansambli të muzikës popullore urbane në jug. Disa emra të tjerë turq që hynë në fjalorin muzikor shqiptar gjatë [[Perandoria Osmane|sundimit osman]] mbi Shqipërinë nga shekulli i 15-të deri në vitin 1912 janë ''buzuq'' nga turqishtja ''bozuq'' për një lahutë me qafë të gjatë dhe arabisht ''ud'' për një lahutë me qafë të shkurtër. Të dy lahutat, si dhe ''bakllamaja'', u shtynë në sfond që nga fillimi i shekullit të 20-të e tutje nga instrumentet evropiane me tela ([[kitara]], [[violina]] ose [[mandolina]]) për shoqërimin e zhanrit të ri të këngës urbane ''këngë qytetare''. Në të kundërt, ''[[çiftelia]]'' me dy tela (turqisht afërsisht "dy tela") me një trup të hollë dhe tasta është sot lahuta më e popullarizuar shqiptare me qafë të gjatë. ''Sharki'' me tre tela me një trup disi më të madh përdoret gjithashtu për të shoqëruar këngët në Shqipërinë veriore. ''Sharki'' është një variant i ''[[Sharkia|sargjisë]]'' që luhet në vendet fqinje në Ballkan dhe është emëruar sipas ''sharkı-t'' turk, një formë e këngës klasike të artit osman. Lahutat me qafë të gjatë janë dokumentuar në [[Mesopotamia|Mesopotami]] që nga mijëvjeçari i 3-të para Krishtit dhe në Azinë Qendrore dhe [[Kaukazi|Kaukaz]] që nga mijëvjeçari i 2-të para Krishtit. Zona e tyre e shpërndarjes shtrihet nga India në lindje përmes rajoneve të lartpërmendura dhe vendeve të [[Levanti|Levantit]] deri në [[Ballkani|Ballkan]] në perëndim. Një lahutë me dy tela dhe qafë të gjatë me një trup të vogël e të rrumbullakët të bërë nga një guaskë breshke është ruajtur nga Dinastia e 18-të në Egjipt (rreth viteve 1550 - rreth vitit 1300 para Krishtit). Një pikturë në vazo nga [[Kreta]] e datuar në të njëjtën periudhë tregon një instrument të ngjashëm, me sa duket të adoptuar nga Egjipti, në duart e një interpretuesi të lahutës. Një formë tjetër e lahutës me trup të beluar mund të shihet në një reliev guri [[Hititët|hitit]] nga Alaca Höyük në [[Anadolli|Anadoll]], i cili u krijua rreth vitit 1300 para Krishtit. Në Greqinë e lashtë, lahutat me qafë të gjatë (''pandoura'') nuk u përdorën deri në shekullin e 4-të para Krishtit. Të njohura nga disa ilustrime nga shekulli i 5-të para Krishtit. Ato kishin një trup drejtkëndor ose oval, një qafë pa takë dhe të paktën tre tela. Lahutat me qafë të gjatë u përhapën nga Greqia e lashtë në Romë, ku janë përshkruar në sarkofagë romakë të vonë. Dy mozaikë [[Perandoria Bizantine|bizantinë]] nga shekujt e 5-të dhe të 6-të tregojnë lahuta me qafë të gjatë të tipit ''pandura''. Lahutat bizantine me qafë të gjatë luheshin me një plektrum. Në Perandorinë Osmane që pasoi, lahuta me qafë të gjatë u bë instrumenti kombëtar i turqve nën emrin ''saz'', i cili mund të përdoret kolektivisht për të gjitha lahutat orientale me qafë të gjatë si ''bağlama, tanbur, buzuq'' dhe ''çoğur'' (në Azerbajxhan, krh''. tschonguri''), origjina e të cilave supozohet të jetë në Azinë Qendrore me ''kopuz''. ''Tanbur'' mund të përdoret si emër tipik për lahutat orientale me qafë të gjatë. Lahutat me qafë të gjatë, të quajtura posaçërisht ''saz'', janë të përhapura, përveç Turqisë, në Azerbajxhan, [[Armenia|Armeni]], midis myslimanëve urbanë të [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjës dhe Hercegovinës]] (''saz, polusaz'') dhe në Shqipëri (''saz''). Trupi i saj i thellë në formë dardhe, i cili është gjithashtu karakteristik për ''bakllamanë'', e dallon atë nga ''pandura'' e Greqisë së lashtë dhe Mesjetës Bizantine, e cila ka një trup pothuajse drejtkëndor. Një element tjetër specifik i dizajnit të trupit është një bazë e thellë dhe e rrumbullakët që ngushtohet në një kilë të theksuar varke në mes. Kjo formë sugjerohet në një reliev prej mermeri grek të një lahute nga [[Mantinea|Mantineia]] në Peloponez, i cili datohet midis viteve 375 dhe 300 para Krishtit dhe stilistikisht ndoshta i përket periudhës së vonë klasike. Lahuteja mishëron një nga nëntë [[Muza|muzat]] dhe instrumenti i saj është unik për Greqinë kontinentale. Trupi drejtkëndor i lirës greke ''kithara'' ka gjithashtu një bazë të ngjashme në formë kile. Një fund në formë kile konsiderohet të jetë një traditë më e vjetër e ''sazit'', i cili është ndërtuar rreth [[Gaziantepi|Gaziantepit]] në Turqinë juglindore nën emrin ''balık sırtı'' ("shpina e peshkut") dhe gjithashtu gjendet në disa lahuta me qafë të gjatë në Azinë Qendrore. Në Shqipëri, ''sharki'' dhe ''çiftelia'' kanë një fund të theksuar në formë kile. ''Sharki'' (me fjalën e lidhur ''šargija''), ''çiftelia'' (''qifteli'', gjithashtu ''karadyzen'') dhe ''tambura'' maqedonase me ''bozuqin'' e lidhur në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] dhe me ''bakllamanë'' formojnë tre lloje lahutash me qafë të gjatë në Ballkan. Lahutat me qafë të gjatë u futën në Ballkan më herët pas shekullit të 12-të gjatë Perandorisë Bizantine në rënie ose në Perandorinë Osmane nëpërmjet Anadollit. Besohet gjerësisht se lahuta me qafë të gjatë erdhi në Ballkan vetëm me zgjerimin e Perandorisë Osmane gjatë shekullit të 15-të me turqit; vetëm ''[[lahuta]]'' me hark me një telë mund të jetë luajtur në Ballkan disa shekuj më parë (harku u përdor në Evropë nga shekulli i 10-të e tutje). Ky është edhe mendimi i ''lahutësve'' shqiptarë, të cilët e konsiderojnë ekuivalentin e tyre të ''gusles'' serbe si një instrument më të vjetër krahasuar me lahutat me qafë të gjatë (si ''sharkia'' dhe ''çiftelia'') që konsiderohen "të reja". Nuk ka prova për lahuta me qafë të gjatë midis [[Sllavët|sllavëve]] në Ballkan para kësaj kohe. Një burim nga shekulli i 15-të përmend ''tamburasitët'' turq në [[Sarajeva|Sarajevë]], dhe gjeografi francez Nicolas de Nicolay (1517–1583) vëzhgoi [[Jeniçeri|jeniçerët]] turq duke mësuar të luanin ''tambure'' gjatë udhëtimit të tij nëpër Ballkan drejt Stambollit në vitin 1551. Shumë më tepër prova për lahuta me qafë të gjatë në Ballkan janë transmetuar që nga mesi i shekullit të 18-të. Lahutat me qafë të gjatë që kanë mbijetuar që nga shekulli i 19-të tregojnë një larmi të madhe formash. == Dizajni == [[Skeda:Baglama_turc_manche_long.jpg|parapamje|Baglama ''turke'']] ''Bakllamaja'' ka një trup në formë dardhe të bërë nga tallash të holla druri të ngjitura së bashku. Pjesa e sipërme pak e harkuar është bërë prej bredhi, dhe pjesa e pasme është bërë nga [[Mani|man]] i errët ose qershi e kuqërremtë. Një shtresë e hollë arre shërben si mbrojtëse për pizhame. Karakteristikë e të gjitha lahutave me qafë të gjatë në grupin ''e tanburit'' është një qafë e gjatë me një tastierë të ngushtë që shtrihet në vijë të drejtë deri te kunjat e akordimit. Tre telat individuale të çelikut kalojnë nëpër një tastierë me 11 deri në 14 tasta të fiksuara, më parë të bëra prej zorrësh por tani prej plastike, deri te kunjat anësore (''burgji'', tani me mekanikë akordimi). ''Bağlama'' turke dhe ''baglamat më të vogla greke,'' në të kundërt, kanë tre tela të dyfishta. Akordimi i telave është i ndryshëm: dy telat e sipërm akordohen një të katërtën, të pestën ose të dytën madhore larg, dhe teli më i ulët akordohet në të njëjtën lartësi si teli i mesëm ose një oktavë më poshtë. Muzikanti e interpreton melodinë me një plektrum druri qershie ose pendë gjeldeti, si në instrumentin turk, kryesisht në telin e parë dhe herë pas here në telin e mesëm. Ai shton një tingull në telin e poshtëm. == Stili i lojës == Pas pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, dy qytetet e [[Shkodra|Shkodrës]] në veri dhe Korçës në jug u zhvilluan në qendrat kryesore të shfaqjeve të koncerteve klasike. Në Korçë, një stil specifik këndimi i muzikës tradicionale popullore i quajtur ''këngë korçare'' ("Këngë korçare") u shfaq nga shekulli i 19-të e tutje. Derisa lahuta me grykë të shkurtër, ''llauta'', zuri gradualisht vendin e saj në mesin e shekullit të 20-të, ''bakllama'' u përdor në zonën e Korçës kryesisht si solist, në ansamble të vogla ''sazesh'' ose për të shoqëruar ''këngën korçare''. Gjatë periudhës osmane, përpara se Shqipëria të fitonte pavarësinë në vitin 1912, [[Muzika shqiptare|muzika popullore urbane në Shqipëri,]] ashtu si në rajone të tjera të Ballkanit, dominohej kryesisht nga grupet profesionale muzikore [[Romët|rome]], stili i të cilave i të cilave përfshinte elementë turko-arabë dhe klasikë evropianë. Muzika e luajtur nga amatorët në zonat rurale, në të kundërt, bazohej në traditat lokale. Në Shqipërinë jugore, muzika popullore urbane ''e quajtur saze'' u prezantua në mesin e shekullit të 19-të. Në fillim të shekullit të 20-të, ansamblet e ''sazeve'' zakonisht përbëheshin nga një ose dy klarineta (shqip: ''gërneta'' ) dhe/ose [[violina]], një ''llautë'' (me trup në formë dardhe dhe qafë me gjatësi mesatare) dhe një daulle me kornizë të madhe (''[[Defi|def]]'' ose ''[[Dajrja|dajre]]''). Ansambli profesional rom, ekuivalent me ''sazet'' në Greqi, është quajtur ''kumpaneia'' që nga shekulli i 19-të. Melodikisht, ansambli i ''sazeve'' mbështetej në këndimin tradicional koral [[Iso-Polifonia|izo-polifonik]] të Shqipërisë jugore. Klarineta mori rolin e këngëtarit kryesor, violina u përgjigj si zë i dytë solo dhe lahuta prodhoi një tingull të zhurmshëm. Regjistrimet e muzikës ''saze'' të prodhuar në Korçë nga vitet 1930 deri në vitet 1980 tregojnë se instrumentet më të njohura në këto ansamble ishin flauti i bariut (''fyell'', ''[[Fyelli|kaval]]''), klarineta, violina, ''llauta, bakllama'' dhe daullja me kornizë. Një nga muzikantët më të famshëm ''të bakllamasë'' ishte Sulejman Bakllamaja (1885–1952). Muzikantë të tjerë të njohur në vitet 1930 ishin Alo Qorri, Demka dhe Demir Telhai. Një ''saze'' e njohur nga Korça në gjysmën e parë të shekullit të 20-të quhej ''Ciloja me shokët'' ("Ciloja dhe Miqtë"). Një përzgjedhje e repertorit të tyre u publikua në disqe shellac në etiketën ''Odeon'' në fillim të viteve 1930. Ata luanin ''kaval'' (''fyell'' ), klarinetë (''gërneta''), violinë, ''bakllama, llautë'' dhe ''dajre'' . Përveç pjesëve instrumentale virtuoze, të njohura në rajon si ''kaba'' dhe ''avaze'', ansambli, nën udhëheqësin e tij Cilo Qorri (emri i vërtetë Vasil Çezmaxhi, 1887–1953), interpretoi këngë me shoqërim instrumental në bare, në valle në dasma dhe në ngjarje festive. Vetë Cilo Qorri luante, ndër instrumente të tjera'', fyell, bakllama, buzuq'' dhe klarinetë. Këngëtarja rome shqiptare Hafize Leskoviku (rreth viteve 1885 - rreth vitit 1965) shoqërohej gjithashtu nga ''saze'' me instrumentacionin tipik, duke përfshirë ''bakllama''. Një tjetër këngëtare rome nga Korça që interpretoi këngët e saj solo dhe me shoqërim ''sazesh'' ishte Qerimeja (rreth viteve 1898-1968). Ajo këndoi këngë grash dhe këngë dashurie në dasma, veçanërisht për gratë. Në fillim të viteve 1930, këngët e tyre, të shoqëruara me ''saze'', u publikuan në etiketën ''His Master's Voice''. Në mesin e shekullit të 20-të, këngët popullore moderne të këtij folklori urban, që përmbanin disa instrumente tradicionale, u riemëruan ''këngë popullore'' e Korçës dhe ansamblet ''orkestrina popullore''. Ata performuan repertorin e tyre të gjerë në skenë, në radio dhe në televizion. Përveç kësaj, në shekullin e 19-të, muzikantë amatorë formuan grupe në qytetet e Shqipërisë jugore, duke kënduar këngë në stilin e përgjithshëm osman ose në stile rajonale, të shoqëruara nga ''bakllama'', ''buzuq'' ose udi arab i ''lahutës'' . Në fillim të shekullit të 20-të, popullariteti i tyre ra gradualisht në favor të instrumenteve muzikorë evropianë si kitara, violina, [[mandolina]] dhe [[fizarmonika]] . Këto instrumente tani përdoreshin për të luajtur një lloj kënge ''qytetare'' bazuar në temperamentin e barabartë evropian. Pasi [[Mehmet Ali Pasha|Muhamed Ali Pasha]], i lindur në Greqinë e sotme veriore në vitin 1770 dhe me rrënjë shqiptare u emërua guvernator i provincës osmane të Egjiptit në vitin 1805, një [[Shqiptarët në Egjipt|komunitet i konsiderueshëm shqiptar]] filloi të vendoset në Egjipt. Shqiptarët vinin nga të gjitha anët e vendit dhe ishin të krishterë ose myslimanë. Sipas një raporti nga shkrimtari shqiptar Spiro Dine (1846–1922), i cili lindi pranë Korçës dhe emigroi në Egjipt në vitin 1866, një jetë e gjallë kulturore shqiptare u kultivua në kohën e tij, me këngë dhe valle të shoqëruara me ''bozuq, tambura'' dhe ''bakllama'', të cilat mund të dëgjoheshin kudo - "si në Shqipëri", shkroi ai. == Bibliografi == * Ardian Ahmedaja: ''Bakllama'' . Në: ''Grove Music Online,'' 3 shtator 2014 * Jeffrey B. Charest: [http://orca.cf.ac.uk/126268/ ''Kthimi i Përjetshëm i Lahutës me Qafë të Gjata: Mitologjia, Morfologjia, Ikonografia e Familjes së Lahutës Tanbūr nga Mesopotamia e Lashtë në Shqipërinë Osmane.''] (Disertacion) Universiteti i Cardiffit, 2019 * Eno Koço: ''Këngët dhe Muzika Tradicionale e Rajonit të Korçës në Shqipëri.'' Cambridge Scholars Publishing, Newcastle upon Tyne 2018 * Nicola Scaldaferri: [https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/235675/289772/phd_unimi_R08871.pdf ''Këngë Korçare: Krijimi i këngëve dhe kultura muzikore në qytetin e Korçës gjatë shekullit të njëzetë.''] (Disertacion) Universiteti i Milanos, 2011 == Lidhjet e internetit == * [https://www.youtube.com/watch?v=FpYias40yl8&list=OLAK5uy_lSbPvyD60P1Tw8CKGeB0yQZEof7Ps9kfo&index=2 ''Bakllama Solo.''] Video në YouTube == Refererime == <references responsive="" /> <nowiki> [[Kategoria:Muzika e Shqipërisë]]</nowiki> f20cao6ib5oi3b3775l0hhco4onjihe 2980926 2980925 2026-05-15T19:11:57Z Arianit 106 2980926 wikitext text/x-wiki '''Bakllama''' (e pashquar ''bakllamë'' ose '''sazja,''' e pashquar ''saze'') është një lahutë me tre tela dhe qafë të gjatë me trup në formë dardhe, e cila luhet në [[Shqipëria|Shqipërinë]] juglindore në zonën e [[Korça|Korçës]], qoftë solo ose, që nga fillimi i shekullit të 20-të, në ansamble të vogla. Ashtu si me ''bagllamat'' greke të ngjashme, emri dhe forma kthehen te ''bağlama'' turke, e cila i përket familjes së ''[[Sazja|sazeve]]''. Midis [[Toskërishtja|toskanëve]] në Shqipërinë jugore, ''bakllama'' u zëvendësua kryesisht në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të nga ''lahuta me qafë të shkurtër llauta'' me katër tela të dyfishtë. Dy stile muzikore popullore urbane rreth Korçës në të cilat përdoret ''bakllama'' janë ansambli instrumental ''saze'' dhe ''këngë korçare'' ("Këngët e Korçës"). == Origjina dhe shpërndarja == [[Skeda:Byzantine_Pandore.gif|parapamje|''Pandura'' me tre tela dhe ndoshta një mbulesë pergamene. Mozaik bizantin nga Pallati i Madh në Kostandinopojë, shekulli i 6-të. Foto nga ekskavatori Robert B.K. Stevenson, 1935–1938.]] [[Skeda:Sargija.svg|parapamje|''[[Sharkia|Shargija]]'' me tre tela të dyfishtë]] Fjala ''bakllama'', [[Gjuha turke|turqisht]] ''bağlama'', si emër foljor rrjedh nga ''bağlamak'', "të lidhësh, të bashkosh së bashku" dhe i referohet tastave në lahutën turke me qafë të gjatë, të cilat më parë bëheshin nga zorrë deleje dhe lidheshin rreth qafës në një mënyrë të lëvizshme. Emri i instrumentit ''bağlama'' ndoshta përmendet për herë të parë në veprën historike-muzikore ''Essai sur la musique ancienne et moderne'' të vitit 1780 nga kompozitori francez Jean-Benjamin de La Borde (1734–1794). Në Turqi, emri i përgjithshëm për ''bağlama'' dhe lahuta të tjera me qafë të gjatë ''është saz''. Fjala perso-turke ''saz'' (fillimisht "instrument muzikor"), në formën shqipe ''saze,'' përcakton një lahutë me qafë të gjatë në veri të vendit dhe një lloj ansambli të muzikës popullore urbane në jug. Disa emra të tjerë turq që hynë në fjalorin muzikor shqiptar gjatë [[Perandoria Osmane|sundimit osman]] mbi Shqipërinë nga shekulli i 15-të deri në vitin 1912 janë ''buzuq'' nga turqishtja ''bozuq'' për një lahutë me qafë të gjatë dhe arabisht ''ud'' për një lahutë me qafë të shkurtër. Të dy lahutat, si dhe ''bakllamaja'', u shtynë në sfond që nga fillimi i shekullit të 20-të e tutje nga instrumentet evropiane me tela ([[kitara]], [[violina]] ose [[mandolina]]) për shoqërimin e zhanrit të ri të këngës urbane ''këngë qytetare''. Në të kundërt, ''[[çiftelia]]'' me dy tela (turqisht afërsisht "dy tela") me një trup të hollë dhe tasta është sot lahuta më e popullarizuar shqiptare me qafë të gjatë. ''Sharki'' me tre tela me një trup disi më të madh përdoret gjithashtu për të shoqëruar këngët në Shqipërinë veriore. ''Sharki'' është një variant i ''[[Sharkia|sargjisë]]'' që luhet në vendet fqinje në Ballkan dhe është emëruar sipas ''sharkı-t'' turk, një formë e këngës klasike të artit osman. Lahutat me qafë të gjatë janë dokumentuar në [[Mesopotamia|Mesopotami]] që nga mijëvjeçari i 3-të para Krishtit dhe në Azinë Qendrore dhe [[Kaukazi|Kaukaz]] që nga mijëvjeçari i 2-të para Krishtit. Zona e tyre e shpërndarjes shtrihet nga India në lindje përmes rajoneve të lartpërmendura dhe vendeve të [[Levanti|Levantit]] deri në [[Ballkani|Ballkan]] në perëndim. Një lahutë me dy tela dhe qafë të gjatë me një trup të vogël e të rrumbullakët të bërë nga një guaskë breshke është ruajtur nga Dinastia e 18-të në Egjipt (rreth viteve 1550 - rreth vitit 1300 para Krishtit). Një pikturë në vazo nga [[Kreta]] e datuar në të njëjtën periudhë tregon një instrument të ngjashëm, me sa duket të adoptuar nga Egjipti, në duart e një interpretuesi të lahutës. Një formë tjetër e lahutës me trup të beluar mund të shihet në një reliev guri [[Hititët|hitit]] nga Alaca Höyük në [[Anadolli|Anadoll]], i cili u krijua rreth vitit 1300 para Krishtit. Në Greqinë e lashtë, lahutat me qafë të gjatë (''pandoura'') nuk u përdorën deri në shekullin e 4-të para Krishtit. Të njohura nga disa ilustrime nga shekulli i 5-të para Krishtit. Ato kishin një trup drejtkëndor ose oval, një qafë pa takë dhe të paktën tre tela. Lahutat me qafë të gjatë u përhapën nga Greqia e lashtë në Romë, ku janë përshkruar në sarkofagë romakë të vonë. Dy mozaikë [[Perandoria Bizantine|bizantinë]] nga shekujt e 5-të dhe të 6-të tregojnë lahuta me qafë të gjatë të tipit ''pandura''. Lahutat bizantine me qafë të gjatë luheshin me një plektrum. Në Perandorinë Osmane që pasoi, lahuta me qafë të gjatë u bë instrumenti kombëtar i turqve nën emrin ''saz'', i cili mund të përdoret kolektivisht për të gjitha lahutat orientale me qafë të gjatë si ''bağlama, tanbur, buzuq'' dhe ''çoğur'' (në Azerbajxhan, krh''. tschonguri''), origjina e të cilave supozohet të jetë në Azinë Qendrore me ''kopuz''. ''Tanbur'' mund të përdoret si emër tipik për lahutat orientale me qafë të gjatë. Lahutat me qafë të gjatë, të quajtura posaçërisht ''saz'', janë të përhapura, përveç Turqisë, në Azerbajxhan, [[Armenia|Armeni]], midis myslimanëve urbanë të [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjës dhe Hercegovinës]] (''saz, polusaz'') dhe në Shqipëri (''saz''). Trupi i saj i thellë në formë dardhe, i cili është gjithashtu karakteristik për ''bakllamanë'', e dallon atë nga ''pandura'' e Greqisë së lashtë dhe Mesjetës Bizantine, e cila ka një trup pothuajse drejtkëndor. Një element tjetër specifik i dizajnit të trupit është një bazë e thellë dhe e rrumbullakët që ngushtohet në një kilë të theksuar varke në mes. Kjo formë sugjerohet në një reliev prej mermeri grek të një lahute nga [[Mantinea|Mantineia]] në Peloponez, i cili datohet midis viteve 375 dhe 300 para Krishtit dhe stilistikisht ndoshta i përket periudhës së vonë klasike. Lahuteja mishëron një nga nëntë [[Muza|muzat]] dhe instrumenti i saj është unik për Greqinë kontinentale. Trupi drejtkëndor i lirës greke ''kithara'' ka gjithashtu një bazë të ngjashme në formë kile. Një fund në formë kile konsiderohet të jetë një traditë më e vjetër e ''sazit'', i cili është ndërtuar rreth [[Gaziantepi|Gaziantepit]] në Turqinë juglindore nën emrin ''balık sırtı'' ("shpina e peshkut") dhe gjithashtu gjendet në disa lahuta me qafë të gjatë në Azinë Qendrore. Në Shqipëri, ''sharki'' dhe ''çiftelia'' kanë një fund të theksuar në formë kile. ''Sharki'' (me fjalën e lidhur ''šargija''), ''çiftelia'' (''qifteli'', gjithashtu ''karadyzen'') dhe ''tambura'' maqedonase me ''bozuqin'' e lidhur në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] dhe me ''bakllamanë'' formojnë tre lloje lahutash me qafë të gjatë në Ballkan. Lahutat me qafë të gjatë u futën në Ballkan më herët pas shekullit të 12-të gjatë Perandorisë Bizantine në rënie ose në Perandorinë Osmane nëpërmjet Anadollit. Besohet gjerësisht se lahuta me qafë të gjatë erdhi në Ballkan vetëm me zgjerimin e Perandorisë Osmane gjatë shekullit të 15-të me turqit; vetëm ''[[lahuta]]'' me hark me një telë mund të jetë luajtur në Ballkan disa shekuj më parë (harku u përdor në Evropë nga shekulli i 10-të e tutje). Ky është edhe mendimi i ''lahutësve'' shqiptarë, të cilët e konsiderojnë ekuivalentin e tyre të ''gusles'' serbe si një instrument më të vjetër krahasuar me lahutat me qafë të gjatë (si ''sharkia'' dhe ''çiftelia'') që konsiderohen "të reja". Nuk ka prova për lahuta me qafë të gjatë midis [[Sllavët|sllavëve]] në Ballkan para kësaj kohe. Një burim nga shekulli i 15-të përmend ''tamburasitët'' turq në [[Sarajeva|Sarajevë]], dhe gjeografi francez Nicolas de Nicolay (1517–1583) vëzhgoi [[Jeniçeri|jeniçerët]] turq duke mësuar të luanin ''tambure'' gjatë udhëtimit të tij nëpër Ballkan drejt Stambollit në vitin 1551. Shumë më tepër prova për lahuta me qafë të gjatë në Ballkan janë transmetuar që nga mesi i shekullit të 18-të. Lahutat me qafë të gjatë që kanë mbijetuar që nga shekulli i 19-të tregojnë një larmi të madhe formash. == Dizajni == [[Skeda:Baglama_turc_manche_long.jpg|parapamje|Baglama ''turke'']] ''Bakllamaja'' ka një trup në formë dardhe të bërë nga tallash të holla druri të ngjitura së bashku. Pjesa e sipërme pak e harkuar është bërë prej bredhi, dhe pjesa e pasme është bërë nga [[Mani|man]] i errët ose qershi e kuqërremtë. Një shtresë e hollë arre shërben si mbrojtëse për pizhame. Karakteristikë e të gjitha lahutave me qafë të gjatë në grupin ''e tanburit'' është një qafë e gjatë me një tastierë të ngushtë që shtrihet në vijë të drejtë deri te kunjat e akordimit. Tre telat individuale të çelikut kalojnë nëpër një tastierë me 11 deri në 14 tasta të fiksuara, më parë të bëra prej zorrësh por tani prej plastike, deri te kunjat anësore (''burgji'', tani me mekanikë akordimi). ''Bağlama'' turke dhe ''baglamat më të vogla greke,'' në të kundërt, kanë tre tela të dyfishta. Akordimi i telave është i ndryshëm: dy telat e sipërm akordohen një të katërtën, të pestën ose të dytën madhore larg, dhe teli më i ulët akordohet në të njëjtën lartësi si teli i mesëm ose një oktavë më poshtë. Muzikanti e interpreton melodinë me një plektrum druri qershie ose pendë gjeldeti, si në instrumentin turk, kryesisht në telin e parë dhe herë pas here në telin e mesëm. Ai shton një tingull në telin e poshtëm. == Stili i lojës == Pas pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, dy qytetet e [[Shkodra|Shkodrës]] në veri dhe Korçës në jug u zhvilluan në qendrat kryesore të shfaqjeve të koncerteve klasike. Në Korçë, një stil specifik këndimi i muzikës tradicionale popullore i quajtur ''këngë korçare'' ("Këngë korçare") u shfaq nga shekulli i 19-të e tutje. Derisa lahuta me grykë të shkurtër, ''llauta'', zuri gradualisht vendin e saj në mesin e shekullit të 20-të, ''bakllama'' u përdor në zonën e Korçës kryesisht si solist, në ansamble të vogla ''sazesh'' ose për të shoqëruar ''këngën korçare''. Gjatë periudhës osmane, përpara se Shqipëria të fitonte pavarësinë në vitin 1912, [[Muzika shqiptare|muzika popullore urbane në Shqipëri,]] ashtu si në rajone të tjera të Ballkanit, dominohej kryesisht nga grupet profesionale muzikore [[Romët|rome]], stili i të cilave i të cilave përfshinte elementë turko-arabë dhe klasikë evropianë. Muzika e luajtur nga amatorët në zonat rurale, në të kundërt, bazohej në traditat lokale. Në Shqipërinë jugore, muzika popullore urbane ''e quajtur saze'' u prezantua në mesin e shekullit të 19-të. Në fillim të shekullit të 20-të, ansamblet e ''sazeve'' zakonisht përbëheshin nga një ose dy klarineta (shqip: ''gërneta'' ) dhe/ose [[violina]], një ''llautë'' (me trup në formë dardhe dhe qafë me gjatësi mesatare) dhe një daulle me kornizë të madhe (''[[Defi|def]]'' ose ''[[Dajrja|dajre]]''). Ansambli profesional rom, ekuivalent me ''sazet'' në Greqi, është quajtur ''kumpaneia'' që nga shekulli i 19-të. Melodikisht, ansambli i ''sazeve'' mbështetej në këndimin tradicional koral [[Iso-Polifonia|izo-polifonik]] të Shqipërisë jugore. Klarineta mori rolin e këngëtarit kryesor, violina u përgjigj si zë i dytë solo dhe lahuta prodhoi një tingull të zhurmshëm. Regjistrimet e muzikës ''saze'' të prodhuar në Korçë nga vitet 1930 deri në vitet 1980 tregojnë se instrumentet më të njohura në këto ansamble ishin flauti i bariut (''fyell'', ''[[Fyelli|kaval]]''), klarineta, violina, ''llauta, bakllama'' dhe daullja me kornizë. Një nga muzikantët më të famshëm ''të bakllamasë'' ishte Sulejman Bakllamaja (1885–1952). Muzikantë të tjerë të njohur në vitet 1930 ishin Alo Qorri, Demka dhe Demir Telhai. Një ''saze'' e njohur nga Korça në gjysmën e parë të shekullit të 20-të quhej ''Ciloja me shokët'' ("Ciloja dhe Miqtë"). Një përzgjedhje e repertorit të tyre u publikua në disqe shellac në etiketën ''Odeon'' në fillim të viteve 1930. Ata luanin ''kaval'' (''fyell'' ), klarinetë (''gërneta''), violinë, ''bakllama, llautë'' dhe ''dajre'' . Përveç pjesëve instrumentale virtuoze, të njohura në rajon si ''kaba'' dhe ''avaze'', ansambli, nën udhëheqësin e tij Cilo Qorri (emri i vërtetë Vasil Çezmaxhi, 1887–1953), interpretoi këngë me shoqërim instrumental në bare, në valle në dasma dhe në ngjarje festive. Vetë Cilo Qorri luante, ndër instrumente të tjera'', fyell, bakllama, buzuq'' dhe klarinetë. Këngëtarja rome shqiptare Hafize Leskoviku (rreth viteve 1885 - rreth vitit 1965) shoqërohej gjithashtu nga ''saze'' me instrumentacionin tipik, duke përfshirë ''bakllama''. Një tjetër këngëtare rome nga Korça që interpretoi këngët e saj solo dhe me shoqërim ''sazesh'' ishte Qerimeja (rreth viteve 1898-1968). Ajo këndoi këngë grash dhe këngë dashurie në dasma, veçanërisht për gratë. Në fillim të viteve 1930, këngët e tyre, të shoqëruara me ''saze'', u publikuan në etiketën ''His Master's Voice''. Në mesin e shekullit të 20-të, këngët popullore moderne të këtij folklori urban, që përmbanin disa instrumente tradicionale, u riemëruan ''këngë popullore'' e Korçës dhe ansamblet ''orkestrina popullore''. Ata performuan repertorin e tyre të gjerë në skenë, në radio dhe në televizion. Përveç kësaj, në shekullin e 19-të, muzikantë amatorë formuan grupe në qytetet e Shqipërisë jugore, duke kënduar këngë në stilin e përgjithshëm osman ose në stile rajonale, të shoqëruara nga ''bakllama'', ''buzuq'' ose udi arab i ''lahutës'' . Në fillim të shekullit të 20-të, popullariteti i tyre ra gradualisht në favor të instrumenteve muzikorë evropianë si kitara, violina, [[mandolina]] dhe [[fizarmonika]] . Këto instrumente tani përdoreshin për të luajtur një lloj kënge ''qytetare'' bazuar në temperamentin e barabartë evropian. Pasi [[Mehmet Ali Pasha|Muhamed Ali Pasha]], i lindur në Greqinë e sotme veriore në vitin 1770 dhe me rrënjë shqiptare u emërua guvernator i provincës osmane të Egjiptit në vitin 1805, një [[Shqiptarët në Egjipt|komunitet i konsiderueshëm shqiptar]] filloi të vendoset në Egjipt. Shqiptarët vinin nga të gjitha anët e vendit dhe ishin të krishterë ose myslimanë. Sipas një raporti nga shkrimtari shqiptar Spiro Dine (1846–1922), i cili lindi pranë Korçës dhe emigroi në Egjipt në vitin 1866, një jetë e gjallë kulturore shqiptare u kultivua në kohën e tij, me këngë dhe valle të shoqëruara me ''bozuq, tambura'' dhe ''bakllama'', të cilat mund të dëgjoheshin kudo - "si në Shqipëri", shkroi ai. == Bibliografi == * Ardian Ahmedaja: ''Bakllama'' . Në: ''Grove Music Online,'' 3 shtator 2014 * Jeffrey B. Charest: [http://orca.cf.ac.uk/126268/ ''Kthimi i Përjetshëm i Lahutës me Qafë të Gjata: Mitologjia, Morfologjia, Ikonografia e Familjes së Lahutës Tanbūr nga Mesopotamia e Lashtë në Shqipërinë Osmane.''] (Disertacion) Universiteti i Cardiffit, 2019 * Eno Koço: ''Këngët dhe Muzika Tradicionale e Rajonit të Korçës në Shqipëri.'' Cambridge Scholars Publishing, Newcastle upon Tyne 2018 * Nicola Scaldaferri: [https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/235675/289772/phd_unimi_R08871.pdf ''Këngë Korçare: Krijimi i këngëve dhe kultura muzikore në qytetin e Korçës gjatë shekullit të njëzetë.''] (Disertacion) Universiteti i Milanos, 2011 == Lidhjet e internetit == * [https://www.youtube.com/watch?v=FpYias40yl8&list=OLAK5uy_lSbPvyD60P1Tw8CKGeB0yQZEof7Ps9kfo&index=2 ''Bakllama Solo.''] Video në YouTube == Refererime == <references responsive="" /> <nowiki> [[Kategoria:Muzika e Shqipërisë]]</nowiki> jo91chs5t5xniqlecltpsl8axrzz820 2980936 2980926 2026-05-15T19:26:27Z Arianit 106 2980936 wikitext text/x-wiki '''Bakllama''' (e pashquar ''bakllamë''; ose '''sazja,''' e pashquar ''saze'') është një [[Instrumenti muzikor|instrument muzikor]] [[Kordofonia|kordofon]] me akordim përdorur në muzikën klasike osmane, popullore turke, perse, azere, asiriane, armene, nëpër Siri, Irak dhe Ballkan. Është një lahutë me tre tela dhe qafë të gjatë me trup në formë dardhe, e cila luhet në [[Shqipëria|Shqipërinë]] juglindore në zonën e [[Korça|Korçës]], qoftë solo ose, që nga fillimi i shekullit të 20-të, në ansamble të vogla. Ky instrument është përdorur nga kolonët shqiptarë në [[Turqia|Turqi]] në gjysmën e dytë të [[Shekulli XIX|shekullit XIX]]. Nga këta është sjellë tek ne rreth viteve 20-30 të shekullit XIX.<ref>[[Vasil Tole|Vasil S. Tole]] [https://web.archive.org/web/20091026231058/http://www.geocities.com/vaso_tole/Albanian/Encyclopedia/EncyclopediaA.html Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare]</ref>. Ashtu si me ''bagllamat'' greke të ngjashme, emri dhe forma kthehen te ''bağlama'' turke, e cila i përket familjes së ''[[Sazja|sazeve]]''. Midis [[Toskërishtja|toskëve]] në Shqipërinë jugore, ''bakllama'' u zëvendësua kryesisht në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të nga ''lahuta me qafë të shkurtër llauta'' me katër tela të dyfishtë. Dy stile muzikore popullore urbane rreth Korçës në të cilat përdoret ''bakllama'' janë ansambli instrumental ''saze'' dhe ''këngë korçare'' ("Këngët e Korçës"). == Origjina dhe shpërndarja == [[Skeda:Byzantine_Pandore.gif|parapamje|''Pandura'' me tre tela dhe ndoshta një mbulesë pergamene. Mozaik bizantin nga Pallati i Madh në Kostandinopojë, shekulli i 6-të. Foto nga ekskavatori Robert B.K. Stevenson, 1935–1938.]] [[Skeda:Sargija.svg|parapamje|''[[Sharkia|Shargija]]'' me tre tela të dyfishtë]] Fjala ''bakllama'', [[Gjuha turke|turqisht]] ''bağlama'', si emër foljor rrjedh nga ''bağlamak'', "të lidhësh, të bashkosh së bashku" dhe i referohet tastave në lahutën turke me qafë të gjatë, të cilat më parë bëheshin nga zorrë deleje dhe lidheshin rreth qafës në një mënyrë të lëvizshme. Emri i instrumentit ''bağlama'' ndoshta përmendet për herë të parë në veprën historike-muzikore ''Essai sur la musique ancienne et moderne'' të vitit 1780 nga kompozitori francez Jean-Benjamin de La Borde (1734–1794). Në Turqi, emri i përgjithshëm për ''bağlama'' dhe lahuta të tjera me qafë të gjatë ''është saz''. Fjala perso-turke ''saz'' (fillimisht "instrument muzikor"), në formën shqipe ''saze,'' përcakton një lahutë me qafë të gjatë në veri të vendit dhe një lloj ansambli të muzikës popullore urbane në jug. Disa emra të tjerë turq që hynë në fjalorin muzikor shqiptar gjatë [[Perandoria Osmane|sundimit osman]] mbi Shqipërinë nga shekulli i 15-të deri në vitin 1912 janë ''buzuq'' nga turqishtja ''bozuq'' për një lahutë me qafë të gjatë dhe arabisht ''ud'' për një lahutë me qafë të shkurtër. Të dy lahutat, si dhe ''bakllamaja'', u shtynë në sfond që nga fillimi i shekullit të 20-të e tutje nga instrumentet evropiane me tela ([[kitara]], [[violina]] ose [[mandolina]]) për shoqërimin e zhanrit të ri të këngës urbane ''këngë qytetare''. Në të kundërt, ''[[çiftelia]]'' me dy tela (turqisht afërsisht "dy tela") me një trup të hollë dhe tasta është sot lahuta më e popullarizuar shqiptare me qafë të gjatë. ''Sharkia'' me tre tela me një trup disi më të madh përdoret gjithashtu për të shoqëruar këngët në Shqipërinë veriore. ''Sharkia'' është një variant i ''[[Sharkia|sargjisë]]'' që luhet në vendet fqinje në Ballkan dhe është emëruar sipas ''sharkı-t'' turk, një formë e këngës klasike të artit osman. Lahutat me qafë të gjatë janë dokumentuar në [[Mesopotamia|Mesopotami]] që nga mijëvjeçari i 3-të para Krishtit dhe në Azinë Qendrore dhe [[Kaukazi|Kaukaz]] që nga mijëvjeçari i 2-të para Krishtit. Zona e tyre e shpërndarjes shtrihet nga India në lindje përmes rajoneve të lartpërmendura dhe vendeve të [[Levanti|Levantit]] deri në [[Ballkani|Ballkan]] në perëndim. Një lahutë me dy tela dhe qafë të gjatë me një trup të vogël e të rrumbullakët të bërë nga një guaskë breshke është ruajtur nga Dinastia e 18-të në Egjipt (rreth viteve 1550 - rreth vitit 1300 para Krishtit). Një pikturë në vazo nga [[Kreta]] e datuar në të njëjtën periudhë tregon një instrument të ngjashëm, me sa duket të adoptuar nga Egjipti, në duart e një interpretuesi të lahutës. Një formë tjetër e lahutës me trup të beluar mund të shihet në një reliev guri [[Hititët|hitit]] nga Alaca Höyük në [[Anadolli|Anadoll]], i cili u krijua rreth vitit 1300 para Krishtit. Në Greqinë e lashtë, lahutat me qafë të gjatë (''pandoura'') nuk u përdorën deri në shekullin e 4-të para Krishtit. Të njohura nga disa ilustrime nga shekulli i 5-të para Krishtit. Ato kishin një trup drejtkëndor ose oval, një qafë pa takë dhe të paktën tre tela. Lahutat me qafë të gjatë u përhapën nga Greqia e lashtë në Romë, ku janë përshkruar në sarkofagë romakë të vonë. Dy mozaikë [[Perandoria Bizantine|bizantinë]] nga shekujt e 5-të dhe të 6-të tregojnë lahuta me qafë të gjatë të tipit ''pandura''. Lahutat bizantine me qafë të gjatë luheshin me një plektrum. Në Perandorinë Osmane që pasoi, lahuta me qafë të gjatë u bë instrumenti kombëtar i turqve nën emrin ''saz'', i cili mund të përdoret kolektivisht për të gjitha lahutat orientale me qafë të gjatë si ''bağlama, tanbur, buzuq'' dhe ''çoğur'' (në Azerbajxhan, krh''. tschonguri''), origjina e të cilave supozohet të jetë në Azinë Qendrore me ''kopuz''. ''Tanbur'' mund të përdoret si emër tipik për lahutat orientale me qafë të gjatë. Lahutat me qafë të gjatë, të quajtura posaçërisht ''saz'', janë të përhapura, përveç Turqisë, në Azerbajxhan, [[Armenia|Armeni]], midis myslimanëve urbanë të [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjës dhe Hercegovinës]] (''saz, polusaz'') dhe në Shqipëri (''saz''). Trupi i saj i thellë në formë dardhe, i cili është gjithashtu karakteristik për ''bakllamanë'', e dallon atë nga ''pandura'' e Greqisë së lashtë dhe Mesjetës Bizantine, e cila ka një trup pothuajse drejtkëndor. Një element tjetër specifik i dizajnit të trupit është një bazë e thellë dhe e rrumbullakët që ngushtohet në një kilë të theksuar varke në mes. Kjo formë sugjerohet në një reliev prej mermeri grek të një lahute nga [[Mantinea|Mantineia]] në Peloponez, i cili datohet midis viteve 375 dhe 300 para Krishtit dhe stilistikisht ndoshta i përket periudhës së vonë klasike. Lahuteja mishëron një nga nëntë [[Muza|muzat]] dhe instrumenti i saj është unik për Greqinë kontinentale. Trupi drejtkëndor i lirës greke ''kithara'' ka gjithashtu një bazë të ngjashme në formë kile. Një fund në formë kile konsiderohet të jetë një traditë më e vjetër e ''sazit'', i cili është ndërtuar rreth [[Gaziantepi|Gaziantepit]] në Turqinë juglindore nën emrin ''balık sırtı'' ("shpina e peshkut") dhe gjithashtu gjendet në disa lahuta me qafë të gjatë në Azinë Qendrore. Në Shqipëri, ''sharkia'' dhe ''çiftelia'' kanë një fund të theksuar në formë kile. ''Sharkia'' (me fjalën e lidhur ''šargija''), ''çiftelia'' (''qifteli'', gjithashtu ''karadyzen'') dhe ''tambura'' maqedonase me ''bozuqin'' e lidhur në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] dhe me ''bakllamanë'' formojnë tre lloje lahutash me qafë të gjatë në Ballkan. Lahutat me qafë të gjatë u futën në Ballkan më herët pas shekullit të 12-të gjatë Perandorisë Bizantine në rënie ose në Perandorinë Osmane nëpërmjet Anadollit. Besohet gjerësisht se lahuta me qafë të gjatë erdhi në Ballkan vetëm me zgjerimin e Perandorisë Osmane gjatë shekullit të 15-të me turqit; vetëm ''[[lahuta]]'' me hark me një telë mund të jetë luajtur në Ballkan disa shekuj më parë (harku u përdor në Evropë nga shekulli i 10-të e tutje). Ky është edhe mendimi i ''lahutësve'' shqiptarë, të cilët e konsiderojnë ekuivalentin e tyre të ''gusles'' serbe si një instrument më të vjetër krahasuar me lahutat me qafë të gjatë (si ''sharkia'' dhe ''çiftelia'') që konsiderohen "të reja". Nuk ka prova për lahuta me qafë të gjatë midis [[Sllavët|sllavëve]] në Ballkan para kësaj kohe. Një burim nga shekulli i 15-të përmend ''tamburasitët'' turq në [[Sarajeva|Sarajevë]], dhe gjeografi francez Nicolas de Nicolay (1517–1583) vëzhgoi [[Jeniçeri|jeniçerët]] turq duke mësuar të luanin ''tambure'' gjatë udhëtimit të tij nëpër Ballkan drejt Stambollit në vitin 1551. Shumë më tepër prova për lahuta me qafë të gjatë në Ballkan janë transmetuar që nga mesi i shekullit të 18-të. Lahutat me qafë të gjatë që kanë mbijetuar që nga shekulli i 19-të tregojnë një larmi të madhe formash. == Dizajni == [[Skeda:Baglama_turc_manche_long.jpg|parapamje|Baglama ''turke'']] ''Bakllamaja'' ka një trup në formë dardhe të bërë nga tallash të holla druri të ngjitura së bashku. Pjesa e sipërme pak e harkuar është bërë prej bredhi, dhe pjesa e pasme është bërë nga [[Mani|man]] i errët ose qershi e kuqërremtë. Një shtresë e hollë arre shërben si mbrojtëse për pizhame. Karakteristikë e të gjitha lahutave me qafë të gjatë në grupin ''e tanburit'' është një qafë e gjatë me një tastierë të ngushtë që shtrihet në vijë të drejtë deri te kunjat e akordimit. Tre telat individuale të çelikut kalojnë nëpër një tastierë me 11 deri në 14 tasta të fiksuara, më parë të bëra prej zorrësh por tani prej plastike, deri te kunjat anësore (''burgji'', tani me mekanikë akordimi). ''Bağlama'' turke dhe ''baglamat më të vogla greke,'' në të kundërt, kanë tre tela të dyfishta. Akordimi i telave është i ndryshëm: dy telat e sipërm akordohen një të katërtën, të pestën ose të dytën madhore larg, dhe teli më i ulët akordohet në të njëjtën lartësi si teli i mesëm ose një oktavë më poshtë. Muzikanti e interpreton melodinë me një plektrum druri qershie ose pendë gjeldeti, si në instrumentin turk, kryesisht në telin e parë dhe herë pas here në telin e mesëm. Ai shton një tingull në telin e poshtëm. == Stili i lojës == Pas pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, dy qytetet e [[Shkodra|Shkodrës]] në veri dhe Korçës në jug u zhvilluan në qendrat kryesore të shfaqjeve të koncerteve klasike. Në Korçë, një stil specifik këndimi i muzikës tradicionale popullore i quajtur ''këngë korçare'' ("Këngë korçare") u shfaq nga shekulli i 19-të e tutje. Derisa lahuta me grykë të shkurtër, ''llauta'', zuri gradualisht vendin e saj në mesin e shekullit të 20-të, ''bakllama'' u përdor në zonën e Korçës kryesisht si solist, në ansamble të vogla ''sazesh'' ose për të shoqëruar ''këngën korçare''. Gjatë periudhës osmane, përpara se Shqipëria të fitonte pavarësinë në vitin 1912, [[Muzika shqiptare|muzika popullore urbane në Shqipëri,]] ashtu si në rajone të tjera të Ballkanit, dominohej kryesisht nga grupet profesionale muzikore [[Romët|rome]], stili i të cilave i të cilave përfshinte elementë turko-arabë dhe klasikë evropianë. Muzika e luajtur nga amatorët në zonat rurale, në të kundërt, bazohej në traditat lokale. Në Shqipërinë jugore, muzika popullore urbane ''e quajtur saze'' u prezantua në mesin e shekullit të 19-të. Në fillim të shekullit të 20-të, ansamblet e ''sazeve'' zakonisht përbëheshin nga një ose dy klarineta (shqip: ''gërneta'' ) dhe/ose [[violina]], një ''llautë'' (me trup në formë dardhe dhe qafë me gjatësi mesatare) dhe një daulle me kornizë të madhe (''[[Defi|def]]'' ose ''[[Dajrja|dajre]]''). Ansambli profesional rom, ekuivalent me ''sazet'' në Greqi, është quajtur ''kumpaneia'' që nga shekulli i 19-të. Melodikisht, ansambli i ''sazeve'' mbështetej në këndimin tradicional koral [[Iso-Polifonia|izo-polifonik]] të Shqipërisë jugore. Klarineta mori rolin e këngëtarit kryesor, violina u përgjigj si zë i dytë solo dhe lahuta prodhoi një tingull të zhurmshëm. Regjistrimet e muzikës ''saze'' të prodhuar në Korçë nga vitet 1930 deri në vitet 1980 tregojnë se instrumentet më të njohura në këto ansamble ishin flauti i bariut (''fyell'', ''[[Fyelli|kavall]]''), klarineta, violina, ''llauta, bakllama'' dhe daullja me kornizë. Një nga muzikantët më të famshëm ''të bakllamasë'' ishte Sulejman Bakllamaja (1885–1952). Muzikantë të tjerë të njohur në vitet 1930 ishin Alo Qorri, Demka dhe Demir Telhai. Një ''saze'' e njohur nga Korça në gjysmën e parë të shekullit të 20-të quhej ''Ciloja me shokët'' ("Ciloja dhe Miqtë"). Një përzgjedhje e repertorit të tyre u publikua në disqe shellac në etiketën ''Odeon'' në fillim të viteve 1930. Ata luanin ''kavall'' (''fyell''), klarinetë (''gërneta''), violinë, ''bakllama, llautë'' dhe ''dajre'' . Përveç pjesëve instrumentale virtuoze, të njohura në rajon si ''kaba'' dhe ''avaze'', ansambli, nën udhëheqësin e tij Cilo Qorri (emri i vërtetë Vasil Çezmaxhi, 1887–1953), interpretoi këngë me shoqërim instrumental në bare, në valle në dasma dhe në ngjarje festive. Vetë Cilo Qorri luante, ndër instrumente të tjera'', fyell, bakllama, buzuq'' dhe klarinetë. Këngëtarja rome shqiptare Hafize Leskoviku (rreth viteve 1885 - rreth vitit 1965) shoqërohej gjithashtu nga ''saze'' me instrumentacionin tipik, duke përfshirë ''bakllama''. Një tjetër këngëtare rome nga Korça që interpretoi këngët e saj solo dhe me shoqërim ''sazesh'' ishte Qerimeja (rreth viteve 1898-1968). Ajo këndoi këngë grash dhe këngë dashurie në dasma, veçanërisht për gratë. Në fillim të viteve 1930, këngët e tyre, të shoqëruara me ''saze'', u publikuan në etiketën ''His Master's Voice''. Në mesin e shekullit të 20-të, këngët popullore moderne të këtij folklori urban, që përmbanin disa instrumente tradicionale, u riemëruan ''këngë popullore'' e Korçës dhe ansamblet ''orkestrina popullore''. Ata performuan repertorin e tyre të gjerë në skenë, në radio dhe në televizion. Përveç kësaj, në shekullin e 19-të, muzikantë amatorë formuan grupe në qytetet e Shqipërisë jugore, duke kënduar këngë në stilin e përgjithshëm osman ose në stile rajonale, të shoqëruara nga ''bakllama'', ''buzuq'' ose udi arab i ''lahutës'' . Në fillim të shekullit të 20-të, popullariteti i tyre ra gradualisht në favor të instrumenteve muzikorë evropianë si kitara, violina, [[mandolina]] dhe [[fizarmonika]] . Këto instrumente tani përdoreshin për të luajtur një lloj kënge ''qytetare'' bazuar në temperamentin e barabartë evropian. Pasi [[Mehmet Ali Pasha|Muhamed Ali Pasha]], i lindur në Greqinë e sotme veriore në vitin 1770 dhe me rrënjë shqiptare u emërua guvernator i provincës osmane të Egjiptit në vitin 1805, një [[Shqiptarët në Egjipt|komunitet i konsiderueshëm shqiptar]] filloi të vendoset në Egjipt. Shqiptarët vinin nga të gjitha anët e vendit dhe ishin të krishterë ose myslimanë. Sipas një raporti nga shkrimtari shqiptar Spiro Dine (1846–1922), i cili lindi pranë Korçës dhe emigroi në Egjipt në vitin 1866, një jetë e gjallë kulturore shqiptare u kultivua në kohën e tij, me këngë dhe valle të shoqëruara me ''bozuq, tambura'' dhe ''bakllama'', të cilat mund të dëgjoheshin kudo - "si në Shqipëri", shkroi ai. == Bibliografi == * Ardian Ahmedaja: ''Bakllama'' . Në: ''Grove Music Online,'' 3 shtator 2014 * Jeffrey B. Charest: [http://orca.cf.ac.uk/126268/ ''Kthimi i Përjetshëm i Lahutës me Qafë të Gjata: Mitologjia, Morfologjia, Ikonografia e Familjes së Lahutës Tanbūr nga Mesopotamia e Lashtë në Shqipërinë Osmane.''] (Disertacion) Universiteti i Cardiffit, 2019 * Eno Koço: ''Këngët dhe Muzika Tradicionale e Rajonit të Korçës në Shqipëri.'' Cambridge Scholars Publishing, Newcastle upon Tyne 2018 * Nicola Scaldaferri: [https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/235675/289772/phd_unimi_R08871.pdf ''Këngë Korçare: Krijimi i këngëve dhe kultura muzikore në qytetin e Korçës gjatë shekullit të njëzetë.''] (Disertacion) Universiteti i Milanos, 2011 == Lidhjet e internetit == * [https://www.youtube.com/watch?v=FpYias40yl8&list=OLAK5uy_lSbPvyD60P1Tw8CKGeB0yQZEof7Ps9kfo&index=2 ''Bakllama Solo.''] Video në YouTube == Refererime == <references responsive="" /> <nowiki> [[Kategoria:Muzika e Shqipërisë]] [[Kategoria:Vegla kordofone]] [[Kategoria:Vegla muzikore shqiptare]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje perse]] </nowiki> 2qeic1a57kkytt3jrdr6qow13yza18n 2980938 2980936 2026-05-15T19:27:00Z Arianit 106 2980938 wikitext text/x-wiki '''Bakllama''' (e pashquar ''bakllamë''; ose '''sazja,''' e pashquar ''saze'') është një [[Instrumenti muzikor|instrument muzikor]] [[Kordofonia|kordofon]] me akordim përdorur në muzikën klasike osmane, popullore turke, perse, azere, asiriane, armene, nëpër Siri, Irak dhe Ballkan. Është një lahutë me tre tela dhe qafë të gjatë me trup në formë dardhe, e cila luhet në [[Shqipëria|Shqipërinë]] juglindore në zonën e [[Korça|Korçës]], qoftë solo ose, që nga fillimi i shekullit të 20-të, në ansamble të vogla. Ky instrument është përdorur nga kolonët shqiptarë në [[Turqia|Turqi]] në gjysmën e dytë të [[Shekulli XIX|shekullit XIX]]. Nga këta është sjellë tek ne rreth viteve 20-30 të shekullit XIX.<ref>[[Vasil Tole|Vasil S. Tole]] [https://web.archive.org/web/20091026231058/http://www.geocities.com/vaso_tole/Albanian/Encyclopedia/EncyclopediaA.html Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare]</ref> Ashtu si me ''bagllamat'' greke të ngjashme, emri dhe forma kthehen te ''bağlama'' turke, e cila i përket familjes së ''[[Sazja|sazeve]]''. Midis [[Toskërishtja|toskëve]] në Shqipërinë jugore, ''bakllama'' u zëvendësua kryesisht në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të nga ''lahuta me qafë të shkurtër llauta'' me katër tela të dyfishtë. Dy stile muzikore popullore urbane rreth Korçës në të cilat përdoret ''bakllama'' janë ansambli instrumental ''saze'' dhe ''këngë korçare'' ("Këngët e Korçës"). == Origjina dhe shpërndarja == [[Skeda:Byzantine_Pandore.gif|parapamje|''Pandura'' me tre tela dhe ndoshta një mbulesë pergamene. Mozaik bizantin nga Pallati i Madh në Kostandinopojë, shekulli i 6-të. Foto nga ekskavatori Robert B.K. Stevenson, 1935–1938.]] [[Skeda:Sargija.svg|parapamje|''[[Sharkia|Shargija]]'' me tre tela të dyfishtë]] Fjala ''bakllama'', [[Gjuha turke|turqisht]] ''bağlama'', si emër foljor rrjedh nga ''bağlamak'', "të lidhësh, të bashkosh së bashku" dhe i referohet tastave në lahutën turke me qafë të gjatë, të cilat më parë bëheshin nga zorrë deleje dhe lidheshin rreth qafës në një mënyrë të lëvizshme. Emri i instrumentit ''bağlama'' ndoshta përmendet për herë të parë në veprën historike-muzikore ''Essai sur la musique ancienne et moderne'' të vitit 1780 nga kompozitori francez Jean-Benjamin de La Borde (1734–1794). Në Turqi, emri i përgjithshëm për ''bağlama'' dhe lahuta të tjera me qafë të gjatë ''është saz''. Fjala perso-turke ''saz'' (fillimisht "instrument muzikor"), në formën shqipe ''saze,'' përcakton një lahutë me qafë të gjatë në veri të vendit dhe një lloj ansambli të muzikës popullore urbane në jug. Disa emra të tjerë turq që hynë në fjalorin muzikor shqiptar gjatë [[Perandoria Osmane|sundimit osman]] mbi Shqipërinë nga shekulli i 15-të deri në vitin 1912 janë ''buzuq'' nga turqishtja ''bozuq'' për një lahutë me qafë të gjatë dhe arabisht ''ud'' për një lahutë me qafë të shkurtër. Të dy lahutat, si dhe ''bakllamaja'', u shtynë në sfond që nga fillimi i shekullit të 20-të e tutje nga instrumentet evropiane me tela ([[kitara]], [[violina]] ose [[mandolina]]) për shoqërimin e zhanrit të ri të këngës urbane ''këngë qytetare''. Në të kundërt, ''[[çiftelia]]'' me dy tela (turqisht afërsisht "dy tela") me një trup të hollë dhe tasta është sot lahuta më e popullarizuar shqiptare me qafë të gjatë. ''Sharkia'' me tre tela me një trup disi më të madh përdoret gjithashtu për të shoqëruar këngët në Shqipërinë veriore. ''Sharkia'' është një variant i ''[[Sharkia|sargjisë]]'' që luhet në vendet fqinje në Ballkan dhe është emëruar sipas ''sharkı-t'' turk, një formë e këngës klasike të artit osman. Lahutat me qafë të gjatë janë dokumentuar në [[Mesopotamia|Mesopotami]] që nga mijëvjeçari i 3-të para Krishtit dhe në Azinë Qendrore dhe [[Kaukazi|Kaukaz]] që nga mijëvjeçari i 2-të para Krishtit. Zona e tyre e shpërndarjes shtrihet nga India në lindje përmes rajoneve të lartpërmendura dhe vendeve të [[Levanti|Levantit]] deri në [[Ballkani|Ballkan]] në perëndim. Një lahutë me dy tela dhe qafë të gjatë me një trup të vogël e të rrumbullakët të bërë nga një guaskë breshke është ruajtur nga Dinastia e 18-të në Egjipt (rreth viteve 1550 - rreth vitit 1300 para Krishtit). Një pikturë në vazo nga [[Kreta]] e datuar në të njëjtën periudhë tregon një instrument të ngjashëm, me sa duket të adoptuar nga Egjipti, në duart e një interpretuesi të lahutës. Një formë tjetër e lahutës me trup të beluar mund të shihet në një reliev guri [[Hititët|hitit]] nga Alaca Höyük në [[Anadolli|Anadoll]], i cili u krijua rreth vitit 1300 para Krishtit. Në Greqinë e lashtë, lahutat me qafë të gjatë (''pandoura'') nuk u përdorën deri në shekullin e 4-të para Krishtit. Të njohura nga disa ilustrime nga shekulli i 5-të para Krishtit. Ato kishin një trup drejtkëndor ose oval, një qafë pa takë dhe të paktën tre tela. Lahutat me qafë të gjatë u përhapën nga Greqia e lashtë në Romë, ku janë përshkruar në sarkofagë romakë të vonë. Dy mozaikë [[Perandoria Bizantine|bizantinë]] nga shekujt e 5-të dhe të 6-të tregojnë lahuta me qafë të gjatë të tipit ''pandura''. Lahutat bizantine me qafë të gjatë luheshin me një plektrum. Në Perandorinë Osmane që pasoi, lahuta me qafë të gjatë u bë instrumenti kombëtar i turqve nën emrin ''saz'', i cili mund të përdoret kolektivisht për të gjitha lahutat orientale me qafë të gjatë si ''bağlama, tanbur, buzuq'' dhe ''çoğur'' (në Azerbajxhan, krh''. tschonguri''), origjina e të cilave supozohet të jetë në Azinë Qendrore me ''kopuz''. ''Tanbur'' mund të përdoret si emër tipik për lahutat orientale me qafë të gjatë. Lahutat me qafë të gjatë, të quajtura posaçërisht ''saz'', janë të përhapura, përveç Turqisë, në Azerbajxhan, [[Armenia|Armeni]], midis myslimanëve urbanë të [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjës dhe Hercegovinës]] (''saz, polusaz'') dhe në Shqipëri (''saz''). Trupi i saj i thellë në formë dardhe, i cili është gjithashtu karakteristik për ''bakllamanë'', e dallon atë nga ''pandura'' e Greqisë së lashtë dhe Mesjetës Bizantine, e cila ka një trup pothuajse drejtkëndor. Një element tjetër specifik i dizajnit të trupit është një bazë e thellë dhe e rrumbullakët që ngushtohet në një kilë të theksuar varke në mes. Kjo formë sugjerohet në një reliev prej mermeri grek të një lahute nga [[Mantinea|Mantineia]] në Peloponez, i cili datohet midis viteve 375 dhe 300 para Krishtit dhe stilistikisht ndoshta i përket periudhës së vonë klasike. Lahuteja mishëron një nga nëntë [[Muza|muzat]] dhe instrumenti i saj është unik për Greqinë kontinentale. Trupi drejtkëndor i lirës greke ''kithara'' ka gjithashtu një bazë të ngjashme në formë kile. Një fund në formë kile konsiderohet të jetë një traditë më e vjetër e ''sazit'', i cili është ndërtuar rreth [[Gaziantepi|Gaziantepit]] në Turqinë juglindore nën emrin ''balık sırtı'' ("shpina e peshkut") dhe gjithashtu gjendet në disa lahuta me qafë të gjatë në Azinë Qendrore. Në Shqipëri, ''sharkia'' dhe ''çiftelia'' kanë një fund të theksuar në formë kile. ''Sharkia'' (me fjalën e lidhur ''šargija''), ''çiftelia'' (''qifteli'', gjithashtu ''karadyzen'') dhe ''tambura'' maqedonase me ''bozuqin'' e lidhur në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] dhe me ''bakllamanë'' formojnë tre lloje lahutash me qafë të gjatë në Ballkan. Lahutat me qafë të gjatë u futën në Ballkan më herët pas shekullit të 12-të gjatë Perandorisë Bizantine në rënie ose në Perandorinë Osmane nëpërmjet Anadollit. Besohet gjerësisht se lahuta me qafë të gjatë erdhi në Ballkan vetëm me zgjerimin e Perandorisë Osmane gjatë shekullit të 15-të me turqit; vetëm ''[[lahuta]]'' me hark me një telë mund të jetë luajtur në Ballkan disa shekuj më parë (harku u përdor në Evropë nga shekulli i 10-të e tutje). Ky është edhe mendimi i ''lahutësve'' shqiptarë, të cilët e konsiderojnë ekuivalentin e tyre të ''gusles'' serbe si një instrument më të vjetër krahasuar me lahutat me qafë të gjatë (si ''sharkia'' dhe ''çiftelia'') që konsiderohen "të reja". Nuk ka prova për lahuta me qafë të gjatë midis [[Sllavët|sllavëve]] në Ballkan para kësaj kohe. Një burim nga shekulli i 15-të përmend ''tamburasitët'' turq në [[Sarajeva|Sarajevë]], dhe gjeografi francez Nicolas de Nicolay (1517–1583) vëzhgoi [[Jeniçeri|jeniçerët]] turq duke mësuar të luanin ''tambure'' gjatë udhëtimit të tij nëpër Ballkan drejt Stambollit në vitin 1551. Shumë më tepër prova për lahuta me qafë të gjatë në Ballkan janë transmetuar që nga mesi i shekullit të 18-të. Lahutat me qafë të gjatë që kanë mbijetuar që nga shekulli i 19-të tregojnë një larmi të madhe formash. == Dizajni == [[Skeda:Baglama_turc_manche_long.jpg|parapamje|Baglama ''turke'']] ''Bakllamaja'' ka një trup në formë dardhe të bërë nga tallash të holla druri të ngjitura së bashku. Pjesa e sipërme pak e harkuar është bërë prej bredhi, dhe pjesa e pasme është bërë nga [[Mani|man]] i errët ose qershi e kuqërremtë. Një shtresë e hollë arre shërben si mbrojtëse për pizhame. Karakteristikë e të gjitha lahutave me qafë të gjatë në grupin ''e tanburit'' është një qafë e gjatë me një tastierë të ngushtë që shtrihet në vijë të drejtë deri te kunjat e akordimit. Tre telat individuale të çelikut kalojnë nëpër një tastierë me 11 deri në 14 tasta të fiksuara, më parë të bëra prej zorrësh por tani prej plastike, deri te kunjat anësore (''burgji'', tani me mekanikë akordimi). ''Bağlama'' turke dhe ''baglamat më të vogla greke,'' në të kundërt, kanë tre tela të dyfishta. Akordimi i telave është i ndryshëm: dy telat e sipërm akordohen një të katërtën, të pestën ose të dytën madhore larg, dhe teli më i ulët akordohet në të njëjtën lartësi si teli i mesëm ose një oktavë më poshtë. Muzikanti e interpreton melodinë me një plektrum druri qershie ose pendë gjeldeti, si në instrumentin turk, kryesisht në telin e parë dhe herë pas here në telin e mesëm. Ai shton një tingull në telin e poshtëm. == Stili i lojës == Pas pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, dy qytetet e [[Shkodra|Shkodrës]] në veri dhe Korçës në jug u zhvilluan në qendrat kryesore të shfaqjeve të koncerteve klasike. Në Korçë, një stil specifik këndimi i muzikës tradicionale popullore i quajtur ''këngë korçare'' ("Këngë korçare") u shfaq nga shekulli i 19-të e tutje. Derisa lahuta me grykë të shkurtër, ''llauta'', zuri gradualisht vendin e saj në mesin e shekullit të 20-të, ''bakllama'' u përdor në zonën e Korçës kryesisht si solist, në ansamble të vogla ''sazesh'' ose për të shoqëruar ''këngën korçare''. Gjatë periudhës osmane, përpara se Shqipëria të fitonte pavarësinë në vitin 1912, [[Muzika shqiptare|muzika popullore urbane në Shqipëri,]] ashtu si në rajone të tjera të Ballkanit, dominohej kryesisht nga grupet profesionale muzikore [[Romët|rome]], stili i të cilave i të cilave përfshinte elementë turko-arabë dhe klasikë evropianë. Muzika e luajtur nga amatorët në zonat rurale, në të kundërt, bazohej në traditat lokale. Në Shqipërinë jugore, muzika popullore urbane ''e quajtur saze'' u prezantua në mesin e shekullit të 19-të. Në fillim të shekullit të 20-të, ansamblet e ''sazeve'' zakonisht përbëheshin nga një ose dy klarineta (shqip: ''gërneta'' ) dhe/ose [[violina]], një ''llautë'' (me trup në formë dardhe dhe qafë me gjatësi mesatare) dhe një daulle me kornizë të madhe (''[[Defi|def]]'' ose ''[[Dajrja|dajre]]''). Ansambli profesional rom, ekuivalent me ''sazet'' në Greqi, është quajtur ''kumpaneia'' që nga shekulli i 19-të. Melodikisht, ansambli i ''sazeve'' mbështetej në këndimin tradicional koral [[Iso-Polifonia|izo-polifonik]] të Shqipërisë jugore. Klarineta mori rolin e këngëtarit kryesor, violina u përgjigj si zë i dytë solo dhe lahuta prodhoi një tingull të zhurmshëm. Regjistrimet e muzikës ''saze'' të prodhuar në Korçë nga vitet 1930 deri në vitet 1980 tregojnë se instrumentet më të njohura në këto ansamble ishin flauti i bariut (''fyell'', ''[[Fyelli|kavall]]''), klarineta, violina, ''llauta, bakllama'' dhe daullja me kornizë. Një nga muzikantët më të famshëm ''të bakllamasë'' ishte Sulejman Bakllamaja (1885–1952). Muzikantë të tjerë të njohur në vitet 1930 ishin Alo Qorri, Demka dhe Demir Telhai. Një ''saze'' e njohur nga Korça në gjysmën e parë të shekullit të 20-të quhej ''Ciloja me shokët'' ("Ciloja dhe Miqtë"). Një përzgjedhje e repertorit të tyre u publikua në disqe shellac në etiketën ''Odeon'' në fillim të viteve 1930. Ata luanin ''kavall'' (''fyell''), klarinetë (''gërneta''), violinë, ''bakllama, llautë'' dhe ''dajre'' . Përveç pjesëve instrumentale virtuoze, të njohura në rajon si ''kaba'' dhe ''avaze'', ansambli, nën udhëheqësin e tij Cilo Qorri (emri i vërtetë Vasil Çezmaxhi, 1887–1953), interpretoi këngë me shoqërim instrumental në bare, në valle në dasma dhe në ngjarje festive. Vetë Cilo Qorri luante, ndër instrumente të tjera'', fyell, bakllama, buzuq'' dhe klarinetë. Këngëtarja rome shqiptare Hafize Leskoviku (rreth viteve 1885 - rreth vitit 1965) shoqërohej gjithashtu nga ''saze'' me instrumentacionin tipik, duke përfshirë ''bakllama''. Një tjetër këngëtare rome nga Korça që interpretoi këngët e saj solo dhe me shoqërim ''sazesh'' ishte Qerimeja (rreth viteve 1898-1968). Ajo këndoi këngë grash dhe këngë dashurie në dasma, veçanërisht për gratë. Në fillim të viteve 1930, këngët e tyre, të shoqëruara me ''saze'', u publikuan në etiketën ''His Master's Voice''. Në mesin e shekullit të 20-të, këngët popullore moderne të këtij folklori urban, që përmbanin disa instrumente tradicionale, u riemëruan ''këngë popullore'' e Korçës dhe ansamblet ''orkestrina popullore''. Ata performuan repertorin e tyre të gjerë në skenë, në radio dhe në televizion. Përveç kësaj, në shekullin e 19-të, muzikantë amatorë formuan grupe në qytetet e Shqipërisë jugore, duke kënduar këngë në stilin e përgjithshëm osman ose në stile rajonale, të shoqëruara nga ''bakllama'', ''buzuq'' ose udi arab i ''lahutës'' . Në fillim të shekullit të 20-të, popullariteti i tyre ra gradualisht në favor të instrumenteve muzikorë evropianë si kitara, violina, [[mandolina]] dhe [[fizarmonika]] . Këto instrumente tani përdoreshin për të luajtur një lloj kënge ''qytetare'' bazuar në temperamentin e barabartë evropian. Pasi [[Mehmet Ali Pasha|Muhamed Ali Pasha]], i lindur në Greqinë e sotme veriore në vitin 1770 dhe me rrënjë shqiptare u emërua guvernator i provincës osmane të Egjiptit në vitin 1805, një [[Shqiptarët në Egjipt|komunitet i konsiderueshëm shqiptar]] filloi të vendoset në Egjipt. Shqiptarët vinin nga të gjitha anët e vendit dhe ishin të krishterë ose myslimanë. Sipas një raporti nga shkrimtari shqiptar Spiro Dine (1846–1922), i cili lindi pranë Korçës dhe emigroi në Egjipt në vitin 1866, një jetë e gjallë kulturore shqiptare u kultivua në kohën e tij, me këngë dhe valle të shoqëruara me ''bozuq, tambura'' dhe ''bakllama'', të cilat mund të dëgjoheshin kudo - "si në Shqipëri", shkroi ai. == Bibliografi == * Ardian Ahmedaja: ''Bakllama'' . Në: ''Grove Music Online,'' 3 shtator 2014 * Jeffrey B. Charest: [http://orca.cf.ac.uk/126268/ ''Kthimi i Përjetshëm i Lahutës me Qafë të Gjata: Mitologjia, Morfologjia, Ikonografia e Familjes së Lahutës Tanbūr nga Mesopotamia e Lashtë në Shqipërinë Osmane.''] (Disertacion) Universiteti i Cardiffit, 2019 * Eno Koço: ''Këngët dhe Muzika Tradicionale e Rajonit të Korçës në Shqipëri.'' Cambridge Scholars Publishing, Newcastle upon Tyne 2018 * Nicola Scaldaferri: [https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/235675/289772/phd_unimi_R08871.pdf ''Këngë Korçare: Krijimi i këngëve dhe kultura muzikore në qytetin e Korçës gjatë shekullit të njëzetë.''] (Disertacion) Universiteti i Milanos, 2011 == Lidhjet e internetit == * [https://www.youtube.com/watch?v=FpYias40yl8&list=OLAK5uy_lSbPvyD60P1Tw8CKGeB0yQZEof7Ps9kfo&index=2 ''Bakllama Solo.''] Video në YouTube == Refererime == <references responsive="" /> <nowiki> [[Kategoria:Muzika e Shqipërisë]] [[Kategoria:Vegla kordofone]] [[Kategoria:Vegla muzikore shqiptare]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje perse]] </nowiki> 9plr3gtpjw5ke89gpv0ezfxu6yk9v42 2980976 2980938 2026-05-15T19:56:37Z Arianit 106 2980976 wikitext text/x-wiki '''Bakllama''' (e pashquar ''bakllamë''; ose '''sazja,''' e pashquar ''saze'') është një [[Instrumenti muzikor|instrument muzikor]] [[Kordofonia|kordofon]] me akordim përdorur në muzikën klasike osmane, popullore turke, perse, azere, asiriane, armene, nëpër Siri, Irak dhe Ballkan. Është një lahutë me tre tela dhe qafë të gjatë me trup në formë dardhe, e cila luhet në [[Shqipëria|Shqipërinë]] juglindore në zonën e [[Korça|Korçës]], qoftë solo ose, që nga fillimi i shekullit të 20-të, në ansamble të vogla. Ky instrument është përdorur nga kolonët shqiptarë në [[Turqia|Turqi]] në gjysmën e dytë të [[Shekulli XIX|shekullit XIX]]. Nga këta është sjellë tek ne rreth viteve 20-30 të shekullit XIX.<ref>[[Vasil Tole|Vasil S. Tole]] [https://web.archive.org/web/20091026231058/http://www.geocities.com/vaso_tole/Albanian/Encyclopedia/EncyclopediaA.html Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare]</ref> Ashtu si me ''bagllamat'' greke të ngjashme, emri dhe forma kthehen te ''bağlama'' turke, e cila i përket familjes së ''[[Sazja|sazeve]]''. Midis [[Toskërishtja|toskëve]] në Shqipërinë jugore, ''bakllama'' u zëvendësua kryesisht në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të nga ''lahuta me qafë të shkurtër llauta'' me katër tela të dyfishtë. Dy stile muzikore popullore urbane rreth Korçës në të cilat përdoret ''bakllama'' janë ansambli instrumental ''saze'' dhe ''këngë korçare'' ("Këngët e Korçës"). == Origjina dhe shpërndarja == [[Skeda:Byzantine_Pandore.gif|parapamje|''Pandura'' me tre tela dhe ndoshta një mbulesë pergamene. Mozaik bizantin nga Pallati i Madh në Kostandinopojë, shekulli i 6-të. Foto nga ekskavuesi Robert B.K. Stevenson, 1935–1938.]] [[Skeda:Sargija.svg|parapamje|''[[Sharkia|Shargija]]'' me tre tela të dyfishtë]] Fjala ''bakllama'', [[Gjuha turke|turqisht]] ''bağlama'', si emër foljor rrjedh nga ''bağlamak'', "të lidhësh, të bashkosh së bashku" dhe i referohet tastave në lahutën turke me qafë të gjatë, të cilat më parë bëheshin nga zorrë deleje dhe lidheshin rreth qafës në një mënyrë të lëvizshme. Emri i instrumentit ''bağlama'' ndoshta përmendet për herë të parë në veprën historike-muzikore ''Essai sur la musique ancienne et moderne'' të vitit 1780 nga kompozitori francez Jean-Benjamin de La Borde (1734–1794). Në Turqi, emri i përgjithshëm për ''bağlama'' dhe lahuta të tjera me qafë të gjatë ''është saz''. Fjala perso-turke ''saz'' (fillimisht "instrument muzikor"), në formën shqipe ''saze,'' përcakton një lahutë me qafë të gjatë në veri të vendit dhe një lloj ansambli të muzikës popullore urbane në jug. Disa emra të tjerë turq që hynë në fjalorin muzikor shqiptar gjatë [[Perandoria Osmane|sundimit osman]] mbi Shqipërinë nga shekulli i 15-të deri në vitin 1912 janë ''buzuq'' nga turqishtja ''bozuq'' për një lahutë me qafë të gjatë dhe arabisht ''ud'' për një lahutë me qafë të shkurtër. Të dy lahutat, si dhe ''bakllamaja'', u shtynë në sfond që nga fillimi i shekullit të 20-të e tutje nga instrumentet evropiane me tela ([[kitara]], [[violina]] ose [[mandolina]]) për shoqërimin e zhanrit të ri të këngës urbane ''këngë qytetare''. Në të kundërt, ''[[çiftelia]]'' me dy tela (turqisht afërsisht "dy tela") me një trup të hollë dhe tasta është sot lahuta më e popullarizuar shqiptare me qafë të gjatë. ''Sharkia'' me tre tela me një trup disi më të madh përdoret gjithashtu për të shoqëruar këngët në Shqipërinë veriore. ''Sharkia'' është një variant i ''[[Sharkia|sargjisë]]'' që luhet në vendet fqinje në Ballkan dhe është emëruar sipas ''sharkı-t'' turk, një formë e këngës klasike të artit osman. Lahutat me qafë të gjatë janë dokumentuar në [[Mesopotamia|Mesopotami]] që nga mijëvjeçari i 3-të para Krishtit dhe në Azinë Qendrore dhe [[Kaukazi|Kaukaz]] që nga mijëvjeçari i 2-të para Krishtit. Zona e tyre e shpërndarjes shtrihet nga India në lindje përmes rajoneve të lartpërmendura dhe vendeve të [[Levanti|Levantit]] deri në [[Ballkani|Ballkan]] në perëndim. Një lahutë me dy tela dhe qafë të gjatë me një trup të vogël e të rrumbullakët të bërë nga një guaskë breshke është ruajtur nga Dinastia e 18-të në Egjipt (rreth viteve 1550 - rreth vitit 1300 para Krishtit). Një pikturë në vazo nga [[Kreta]] e datuar në të njëjtën periudhë tregon një instrument të ngjashëm, me sa duket të adoptuar nga Egjipti, në duart e një interpretuesi të lahutës. Një formë tjetër e lahutës me trup të beluar mund të shihet në një reliev guri [[Hititët|hitit]] nga Alaca Höyük në [[Anadolli|Anadoll]], i cili u krijua rreth vitit 1300 para Krishtit. Në Greqinë e lashtë, lahutat me qafë të gjatë (''pandoura'') nuk u përdorën deri në shekullin e 4-të para Krishtit. Të njohura nga disa ilustrime nga shekulli i 5-të para Krishtit. Ato kishin një trup drejtkëndor ose oval, një qafë pa takë dhe të paktën tre tela. Lahutat me qafë të gjatë u përhapën nga Greqia e lashtë në Romë, ku janë përshkruar në sarkofagë romakë të vonë. Dy mozaikë [[Perandoria Bizantine|bizantinë]] nga shekujt e 5-të dhe të 6-të tregojnë lahuta me qafë të gjatë të tipit ''pandura''. Lahutat bizantine me qafë të gjatë luheshin me një plektrum. Në Perandorinë Osmane që pasoi, lahuta me qafë të gjatë u bë instrumenti kombëtar i turqve nën emrin ''saz'', i cili mund të përdoret kolektivisht për të gjitha lahutat orientale me qafë të gjatë si ''bağlama, tanbur, buzuq'' dhe ''çoğur'' (në Azerbajxhan, krh''. tschonguri''), origjina e të cilave supozohet të jetë në Azinë Qendrore me ''kopuz''. ''Tanbur'' mund të përdoret si emër tipik për lahutat orientale me qafë të gjatë. Lahutat me qafë të gjatë, të quajtura posaçërisht ''saz'', janë të përhapura, përveç Turqisë, në Azerbajxhan, [[Armenia|Armeni]], midis myslimanëve urbanë të [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjës dhe Hercegovinës]] (''saz, polusaz'') dhe në Shqipëri (''saz''). Trupi i saj i thellë në formë dardhe, i cili është gjithashtu karakteristik për ''bakllamanë'', e dallon atë nga ''pandura'' e Greqisë së lashtë dhe Mesjetës Bizantine, e cila ka një trup pothuajse drejtkëndor. Një element tjetër specifik i dizajnit të trupit është një bazë e thellë dhe e rrumbullakët që ngushtohet në një kilë të theksuar varke në mes. Kjo formë sugjerohet në një reliev prej mermeri grek të një lahute nga [[Mantinea|Mantineia]] në Peloponez, i cili datohet midis viteve 375 dhe 300 para Krishtit dhe stilistikisht ndoshta i përket periudhës së vonë klasike. Lahuteja mishëron një nga nëntë [[Muza|muzat]] dhe instrumenti i saj është unik për Greqinë kontinentale. Trupi drejtkëndor i lirës greke ''kithara'' ka gjithashtu një bazë të ngjashme në formë kile. Një fund në formë kile konsiderohet të jetë një traditë më e vjetër e ''sazit'', i cili është ndërtuar rreth [[Gaziantepi|Gaziantepit]] në Turqinë juglindore nën emrin ''balık sırtı'' ("shpina e peshkut") dhe gjithashtu gjendet në disa lahuta me qafë të gjatë në Azinë Qendrore. Në Shqipëri, ''sharkia'' dhe ''çiftelia'' kanë një fund të theksuar në formë kile. ''Sharkia'' (me fjalën e lidhur ''šargija''), ''çiftelia'' (''qifteli'', gjithashtu ''karadyzen'') dhe ''tambura'' maqedonase me ''bozuqin'' e lidhur në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] dhe me ''bakllamanë'' formojnë tre lloje lahutash me qafë të gjatë në Ballkan. Lahutat me qafë të gjatë u futën në Ballkan më herët pas shekullit të 12-të gjatë Perandorisë Bizantine në rënie ose në Perandorinë Osmane nëpërmjet Anadollit. Besohet gjerësisht se lahuta me qafë të gjatë erdhi në Ballkan vetëm me zgjerimin e Perandorisë Osmane gjatë shekullit të 15-të me turqit; vetëm ''[[lahuta]]'' me hark me një telë mund të jetë luajtur në Ballkan disa shekuj më parë (harku u përdor në Evropë nga shekulli i 10-të e tutje). Ky është edhe mendimi i ''lahutësve'' shqiptarë, të cilët e konsiderojnë ekuivalentin e tyre të ''gusles'' serbe si një instrument më të vjetër krahasuar me lahutat me qafë të gjatë (si ''sharkia'' dhe ''çiftelia'') që konsiderohen "të reja". Nuk ka prova për lahuta me qafë të gjatë midis [[Sllavët|sllavëve]] në Ballkan para kësaj kohe. Një burim nga shekulli i 15-të përmend ''tamburasitët'' turq në [[Sarajeva|Sarajevë]], dhe gjeografi francez Nicolas de Nicolay (1517–1583) vëzhgoi [[Jeniçeri|jeniçerët]] turq duke mësuar të luanin ''tambure'' gjatë udhëtimit të tij nëpër Ballkan drejt Stambollit në vitin 1551. Shumë më tepër prova për lahuta me qafë të gjatë në Ballkan janë transmetuar që nga mesi i shekullit të 18-të. Lahutat me qafë të gjatë që kanë mbijetuar që nga shekulli i 19-të tregojnë një larmi të madhe formash. == Dizajni == [[Skeda:Baglama_turc_manche_long.jpg|parapamje|Baglama ''turke'']] ''Bakllamaja'' ka një trup në formë dardhe të bërë nga tallash të holla druri të ngjitura së bashku. Pjesa e sipërme pak e harkuar është bërë prej bredhi, dhe pjesa e pasme është bërë nga [[Mani|man]] i errët ose qershi e kuqërremtë. Një shtresë e hollë arre shërben si mbrojtëse për pizhame. Karakteristikë e të gjitha lahutave me qafë të gjatë në grupin ''e tanburit'' është një qafë e gjatë me një tastierë të ngushtë që shtrihet në vijë të drejtë deri te kunjat e akordimit. Tre telat individuale të çelikut kalojnë nëpër një tastierë me 11 deri në 14 tasta të fiksuara, më parë të bëra prej zorrësh por tani prej plastike, deri te kunjat anësore (''burgji'', tani me mekanikë akordimi). ''Bağlama'' turke dhe ''baglamat më të vogla greke,'' në të kundërt, kanë tre tela të dyfishta. Akordimi i telave është i ndryshëm: dy telat e sipërm akordohen një të katërtën, të pestën ose të dytën madhore larg, dhe teli më i ulët akordohet në të njëjtën lartësi si teli i mesëm ose një oktavë më poshtë. Muzikanti e interpreton melodinë me një plektrum druri qershie ose pendë gjeldeti, si në instrumentin turk, kryesisht në telin e parë dhe herë pas here në telin e mesëm. Ai shton një tingull në telin e poshtëm. == Stili i lojës == Pas pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, dy qytetet e [[Shkodra|Shkodrës]] në veri dhe Korçës në jug u zhvilluan në qendrat kryesore të shfaqjeve të koncerteve klasike. Në Korçë, një stil specifik këndimi i muzikës tradicionale popullore i quajtur ''këngë korçare'' ("Këngë korçare") u shfaq nga shekulli i 19-të e tutje. Derisa lahuta me grykë të shkurtër, ''llauta'', zuri gradualisht vendin e saj në mesin e shekullit të 20-të, ''bakllama'' u përdor në zonën e Korçës kryesisht si solist, në ansamble të vogla ''sazesh'' ose për të shoqëruar ''këngën korçare''. Gjatë periudhës osmane, përpara se Shqipëria të fitonte pavarësinë në vitin 1912, [[Muzika shqiptare|muzika popullore urbane në Shqipëri,]] ashtu si në rajone të tjera të Ballkanit, dominohej kryesisht nga grupet profesionale muzikore [[Romët|rome]], stili i të cilave i të cilave përfshinte elementë turko-arabë dhe klasikë evropianë. Muzika e luajtur nga amatorët në zonat rurale, në të kundërt, bazohej në traditat lokale. Në Shqipërinë jugore, muzika popullore urbane ''e quajtur saze'' u prezantua në mesin e shekullit të 19-të. Në fillim të shekullit të 20-të, ansamblet e ''sazeve'' zakonisht përbëheshin nga një ose dy klarineta (shqip: ''gërneta'' ) dhe/ose [[violina]], një ''llautë'' (me trup në formë dardhe dhe qafë me gjatësi mesatare) dhe një daulle me kornizë të madhe (''[[Defi|def]]'' ose ''[[Dajrja|dajre]]''). Ansambli profesional rom, ekuivalent me ''sazet'' në Greqi, është quajtur ''kumpaneia'' që nga shekulli i 19-të. Melodikisht, ansambli i ''sazeve'' mbështetej në këndimin tradicional koral [[Iso-Polifonia|izo-polifonik]] të Shqipërisë jugore. Klarineta mori rolin e këngëtarit kryesor, violina u përgjigj si zë i dytë solo dhe lahuta prodhoi një tingull të zhurmshëm. Regjistrimet e muzikës ''saze'' të prodhuar në Korçë nga vitet 1930 deri në vitet 1980 tregojnë se instrumentet më të njohura në këto ansamble ishin flauti i bariut (''fyell'', ''[[Fyelli|kavall]]''), klarineta, violina, ''llauta, bakllama'' dhe daullja me kornizë. Një nga muzikantët më të famshëm ''të bakllamasë'' ishte Sulejman Bakllamaja (1885–1952). Muzikantë të tjerë të njohur në vitet 1930 ishin Alo Qorri, Demka dhe Demir Telhai. Një ''saze'' e njohur nga Korça në gjysmën e parë të shekullit të 20-të quhej ''Ciloja me shokët'' ("Ciloja dhe Miqtë"). Një përzgjedhje e repertorit të tyre u publikua në disqe shellac në etiketën ''Odeon'' në fillim të viteve 1930. Ata luanin ''kavall'' (''fyell''), klarinetë (''gërneta''), violinë, ''bakllama, llautë'' dhe ''dajre'' . Përveç pjesëve instrumentale virtuoze, të njohura në rajon si ''kaba'' dhe ''avaze'', ansambli, nën udhëheqësin e tij Cilo Qorri (emri i vërtetë Vasil Çezmaxhi, 1887–1953), interpretoi këngë me shoqërim instrumental në bare, në valle në dasma dhe në ngjarje festive. Vetë Cilo Qorri luante, ndër instrumente të tjera'', fyell, bakllama, buzuq'' dhe klarinetë. Këngëtarja rome shqiptare Hafize Leskoviku (rreth viteve 1885 - rreth vitit 1965) shoqërohej gjithashtu nga ''saze'' me instrumentacionin tipik, duke përfshirë ''bakllama''. Një tjetër këngëtare rome nga Korça që interpretoi këngët e saj solo dhe me shoqërim ''sazesh'' ishte Qerimeja (rreth viteve 1898-1968). Ajo këndoi këngë grash dhe këngë dashurie në dasma, veçanërisht për gratë. Në fillim të viteve 1930, këngët e tyre, të shoqëruara me ''saze'', u publikuan në etiketën ''His Master's Voice''. Në mesin e shekullit të 20-të, këngët popullore moderne të këtij folklori urban, që përmbanin disa instrumente tradicionale, u riemëruan ''këngë popullore'' e Korçës dhe ansamblet ''orkestrina popullore''. Ata performuan repertorin e tyre të gjerë në skenë, në radio dhe në televizion. Përveç kësaj, në shekullin e 19-të, muzikantë amatorë formuan grupe në qytetet e Shqipërisë jugore, duke kënduar këngë në stilin e përgjithshëm osman ose në stile rajonale, të shoqëruara nga ''bakllama'', ''buzuq'' ose udi arab i ''lahutës'' . Në fillim të shekullit të 20-të, popullariteti i tyre ra gradualisht në favor të instrumenteve muzikorë evropianë si kitara, violina, [[mandolina]] dhe [[fizarmonika]] . Këto instrumente tani përdoreshin për të luajtur një lloj kënge ''qytetare'' bazuar në temperamentin e barabartë evropian. Pasi [[Mehmet Ali Pasha|Muhamed Ali Pasha]], i lindur në Greqinë e sotme veriore në vitin 1770 dhe me rrënjë shqiptare u emërua guvernator i provincës osmane të Egjiptit në vitin 1805, një [[Shqiptarët në Egjipt|komunitet i konsiderueshëm shqiptar]] filloi të vendoset në Egjipt. Shqiptarët vinin nga të gjitha anët e vendit dhe ishin të krishterë ose myslimanë. Sipas një raporti nga shkrimtari shqiptar Spiro Dine (1846–1922), i cili lindi pranë Korçës dhe emigroi në Egjipt në vitin 1866, një jetë e gjallë kulturore shqiptare u kultivua në kohën e tij, me këngë dhe valle të shoqëruara me ''bozuq, tambura'' dhe ''bakllama'', të cilat mund të dëgjoheshin kudo - "si në Shqipëri", shkroi ai. == Bibliografi == * Ardian Ahmedaja: ''Bakllama'' . Në: ''Grove Music Online,'' 3 shtator 2014 * Jeffrey B. Charest: [http://orca.cf.ac.uk/126268/ ''Kthimi i Përjetshëm i Lahutës me Qafë të Gjata: Mitologjia, Morfologjia, Ikonografia e Familjes së Lahutës Tanbūr nga Mesopotamia e Lashtë në Shqipërinë Osmane.''] (Disertacion) Universiteti i Cardiffit, 2019 * Eno Koço: ''Këngët dhe Muzika Tradicionale e Rajonit të Korçës në Shqipëri.'' Cambridge Scholars Publishing, Newcastle upon Tyne 2018 * Nicola Scaldaferri: [https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/235675/289772/phd_unimi_R08871.pdf ''Këngë Korçare: Krijimi i këngëve dhe kultura muzikore në qytetin e Korçës gjatë shekullit të njëzetë.''] (Disertacion) Universiteti i Milanos, 2011 == Lidhjet e internetit == * [https://www.youtube.com/watch?v=FpYias40yl8&list=OLAK5uy_lSbPvyD60P1Tw8CKGeB0yQZEof7Ps9kfo&index=2 ''Bakllama Solo.''] Video në YouTube == Refererime == <references responsive="" /> <nowiki> [[Kategoria:Muzika e Shqipërisë]] [[Kategoria:Vegla kordofone]] [[Kategoria:Vegla muzikore shqiptare]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje perse]] </nowiki> l26zjlbflsgd3mhhf2zw28m6yrxe0o8 2981117 2980976 2026-05-16T07:58:13Z Arianit 106 2981117 wikitext text/x-wiki '''Bakllama''' (e pashquar ''bakllamë''; ose '''sazja,''' e pashquar ''saze'') është një [[Instrumenti muzikor|instrument muzikor]] [[Kordofonia|kordofon]] me akordim përdorur në muzikën klasike osmane, popullore turke, perse, azere, asiriane, armene, nëpër Siri, Irak dhe Ballkan. Është një lutë me tre tela dhe qafë të gjatë me trup në formë dardhe, e cila luhet në [[Shqipëria|Shqipërinë]] juglindore në zonën e [[Korça|Korçës]], qoftë solo ose, që nga fillimi i shekullit të 20-të, në ansamble të vogla. Ky instrument është përdorur nga kolonët shqiptarë në [[Turqia|Turqi]] në gjysmën e dytë të [[Shekulli XIX|shekullit XIX]]. Nga këta është sjellë tek ne rreth viteve 20-30 të shekullit XIX.<ref>[[Vasil Tole|Vasil S. Tole]] [https://web.archive.org/web/20091026231058/http://www.geocities.com/vaso_tole/Albanian/Encyclopedia/EncyclopediaA.html Enciklopedia e muzikës popullore shqiptare]</ref> Ashtu si me ''bagllamat'' greke të ngjashme, emri dhe forma kthehen te ''bağlama'' turke, e cila i përket familjes së ''[[Sazja|sazeve]]''. Midis [[Toskërishtja|toskëve]] në Shqipërinë jugore, ''bakllama'' u zëvendësua kryesisht në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të nga ''luta me qafë të shkurtër'' me katër tela të dyfishtë. Dy stile muzikore popullore urbane rreth Korçës në të cilat përdoret ''bakllama'' janë ansambli instrumental i ''sazeve'' dhe ''këngët korçare'' ("Këngët e Korçës"). == Origjina dhe shpërndarja == [[Skeda:Byzantine_Pandore.gif|parapamje|''Pandura'' me tre tela dhe ndoshta një mbulesë pergamene. Mozaik bizantin nga Pallati i Madh në Kostandinopojë, shekulli i 6-të. Foto nga ekskavuesi Robert B.K. Stevenson, 1935–1938.]] [[Skeda:Sargija.svg|parapamje|''[[Sharkia|Shargija]]'' me tre tela të dyfishtë]] Fjala ''bakllama'', [[Gjuha turke|turqisht]] ''bağlama'', si emër foljor rrjedh nga ''bağlamak'', "të lidhësh, të bashkosh së bashku" dhe i referohet tastave në lutën turke me qafë të gjatë, të cilat më parë bëheshin nga zorrë deleje dhe lidheshin rreth qafës në një mënyrë të lëvizshme. Emri i instrumentit ''bağlama'' ndoshta përmendet për herë të parë në veprën historike-muzikore ''Essai sur la musique ancienne et moderne'' të vitit 1780 nga kompozitori francez Jean-Benjamin de La Borde (1734–1794). Në Turqi, emri i përgjithshëm për ''bağlama'' dhe latat të tjera me qafë të gjatë ''është saz''. Fjala perso-turke ''saz'' (fillimisht "instrument muzikor"), në formën shqipe ''saze,'' përcakton një lutë me qafë të gjatë në veri të vendit dhe një lloj ansambli të muzikës popullore urbane në jug. Disa emra të tjerë turq që hynë në fjalorin muzikor shqiptar gjatë [[Perandoria Osmane|sundimit osman]] mbi Shqipërinë nga shekulli i 15-të deri në vitin 1912 janë ''buzuq'' nga turqishtja ''bozuq'' për një lutë me qafë të gjatë dhe arabisht ''ud'' për një lutë me qafë të shkurtër. Të dy lutat, si dhe ''bakllamaja'', u shtynë në sfond që nga fillimi i shekullit të 20-të e tutje nga instrumentet evropiane me tela ([[kitara]], [[violina]] ose [[mandolina]]) për shoqërimin e zhanrit të ri të këngës urbane ''këngë qytetare''. Në të kundërt, ''[[çiftelia]]'' me dy tela (turqisht afërsisht "dy tela") me një trup të hollë dhe tasta është sot luta më e popullarizuar shqiptare me qafë të gjatë. ''Sharkia'' me tre tela me një trup disi më të madh përdoret gjithashtu për të shoqëruar këngët në Shqipërinë veriore. ''Sharkia'' është një variant i ''[[Sharkia|sargjisë]]'' që luhet në vendet fqinje në Ballkan dhe është emëruar sipas ''sharkı-t'' turk, një formë e këngës klasike të artit osman. Lahutat me qafë të gjatë janë dokumentuar në [[Mesopotamia|Mesopotami]] që nga mijëvjeçari i 3-të para Krishtit dhe në Azinë Qendrore dhe [[Kaukazi|Kaukaz]] që nga mijëvjeçari i 2-të para Krishtit. Zona e tyre e shpërndarjes shtrihet nga India në lindje përmes rajoneve të lartpërmendura dhe vendeve të [[Levanti|Levantit]] deri në [[Ballkani|Ballkan]] në perëndim. Një lutës me dy tela dhe qafë të gjatë me një trup të vogël e të rrumbullakët të bërë nga një guaskë breshke është ruajtur nga Dinastia e 18-të në Egjipt (rreth viteve 1550 - rreth vitit 1300 para Krishtit). Një pikturë në vazo nga [[Kreta]] e datuar në të njëjtën periudhë tregon një instrument të ngjashëm, me sa duket të adoptuar nga Egjipti, në duart e një interpretuesi të lutës. Një formë tjetër e lutës me trup të beluar mund të shihet në një reliev guri [[Hititët|hitit]] nga Alaca Höyük në [[Anadolli|Anadoll]], i cili u krijua rreth vitit 1300 para Krishtit. Në Greqinë e lashtë, lahutat me qafë të gjatë (''pandoura'') nuk u përdorën deri në shekullin e 4-të para Krishtit. Të njohura nga disa ilustrime nga shekulli i 5-të para Krishtit. Ato kishin një trup drejtkëndor ose oval, një qafë pa takë dhe të paktën tre tela. Lahutat me qafë të gjatë u përhapën nga Greqia e lashtë në Romë, ku janë përshkruar në sarkofagë romakë të vonë. Dy mozaikë [[Perandoria Bizantine|bizantinë]] nga shekujt e 5-të dhe të 6-të tregojnë lahuta me qafë të gjatë të tipit ''pandura''. Lahutat bizantine me qafë të gjatë luheshin me një plektrum. Në Perandorinë Osmane që pasoi, lahuta me qafë të gjatë u bë instrumenti kombëtar i turqve nën emrin ''saz'', i cili mund të përdoret kolektivisht për të gjitha lahutat orientale me qafë të gjatë si ''bağlama, tanbur, buzuq'' dhe ''çoğur'' (në Azerbajxhan, krh''. tschonguri''), origjina e të cilave supozohet të jetë në Azinë Qendrore me ''kopuz''. ''Tanbur'' mund të përdoret si emër tipik për lahutat orientale me qafë të gjatë. Lahutat me qafë të gjatë, të quajtura posaçërisht ''saz'', janë të përhapura, përveç Turqisë, në Azerbajxhan, [[Armenia|Armeni]], midis myslimanëve urbanë të [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjës dhe Hercegovinës]] (''saz, polusaz'') dhe në Shqipëri (''saz''). Trupi i saj i thellë në formë dardhe, i cili është gjithashtu karakteristik për ''bakllamanë'', e dallon atë nga ''pandura'' e Greqisë së lashtë dhe Mesjetës Bizantine, e cila ka një trup pothuajse drejtkëndor. Një element tjetër specifik i dizajnit të trupit është një bazë e thellë dhe e rrumbullakët që ngushtohet në një kilë të theksuar varke në mes. Kjo formë sugjerohet në një reliev prej mermeri grek të një lahute nga [[Mantinea|Mantineia]] në Peloponez, i cili datohet midis viteve 375 dhe 300 para Krishtit dhe stilistikisht ndoshta i përket periudhës së vonë klasike. Lahuteja mishëron një nga nëntë [[Muza|muzat]] dhe instrumenti i saj është unik për Greqinë kontinentale. Trupi drejtkëndor i lirës greke ''kithara'' ka gjithashtu një bazë të ngjashme në formë kile. Një fund në formë kile konsiderohet të jetë një traditë më e vjetër e ''sazit'', i cili është ndërtuar rreth [[Gaziantepi|Gaziantepit]] në Turqinë juglindore nën emrin ''balık sırtı'' ("shpina e peshkut") dhe gjithashtu gjendet në disa lahuta me qafë të gjatë në Azinë Qendrore. Në Shqipëri, ''sharkia'' dhe ''çiftelia'' kanë një fund të theksuar në formë kile. ''Sharkia'' (me fjalën e lidhur ''šargija''), ''çiftelia'' (''qifteli'', gjithashtu ''karadyzen'') dhe ''tambura'' maqedonase me ''bozuqin'' e lidhur në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] dhe me ''bakllamanë'' formojnë tre lloje lahutash me qafë të gjatë në Ballkan. Lahutat me qafë të gjatë u futën në Ballkan më herët pas shekullit të 12-të gjatë Perandorisë Bizantine në rënie ose në Perandorinë Osmane nëpërmjet Anadollit. Besohet gjerësisht se lahuta me qafë të gjatë erdhi në Ballkan vetëm me zgjerimin e Perandorisë Osmane gjatë shekullit të 15-të me turqit; vetëm ''[[lahuta]]'' me hark me një telë mund të jetë luajtur në Ballkan disa shekuj më parë (harku u përdor në Evropë nga shekulli i 10-të e tutje). Ky është edhe mendimi i ''lutësve'' shqiptarë, të cilët e konsiderojnë ekuivalentin e tyre të ''gusles'' serbe si një instrument më të vjetër krahasuar me lahutat me qafë të gjatë (si ''sharkia'' dhe ''çiftelia'') që konsiderohen "të reja". Nuk ka prova për lahuta me qafë të gjatë midis [[Sllavët|sllavëve]] në Ballkan para kësaj kohe. Një burim nga shekulli i 15-të përmend ''tamburasitët'' turq në [[Sarajeva|Sarajevë]], dhe gjeografi francez Nicolas de Nicolay (1517–1583) vëzhgoi [[Jeniçeri|jeniçerët]] turq duke mësuar të luanin ''tambure'' gjatë udhëtimit të tij nëpër Ballkan drejt Stambollit në vitin 1551. Shumë më tepër prova për lahuta me qafë të gjatë në Ballkan janë transmetuar që nga mesi i shekullit të 18-të. Lahutat me qafë të gjatë që kanë mbijetuar që nga shekulli i 19-të tregojnë një larmi të madhe formash. == Dizajni == [[Skeda:Baglama_turc_manche_long.jpg|parapamje|Baglama ''turke'']] ''Bakllamaja'' ka një trup në formë dardhe të bërë nga tallash të holla druri të ngjitura së bashku. Pjesa e sipërme pak e harkuar është bërë prej bredhi, dhe pjesa e pasme është bërë nga [[Mani|man]] i errët ose qershi e kuqërremtë. Një shtresë e hollë arre shërben si mbrojtëse për pizhame. Karakteristikë e të gjitha lahutave me qafë të gjatë në grupin ''e tanburit'' është një qafë e gjatë me një tastierë të ngushtë që shtrihet në vijë të drejtë deri te kunjat e akordimit. Tre telat individuale të çelikut kalojnë nëpër një tastierë me 11 deri në 14 tasta të fiksuara, më parë të bëra prej zorrësh por tani prej plastike, deri te kunjat anësore (''burgji'', tani me mekanikë akordimi). ''Bağlama'' turke dhe ''baglamat më të vogla greke,'' në të kundërt, kanë tre tela të dyfishta. Akordimi i telave është i ndryshëm: dy telat e sipërm akordohen një të katërtën, të pestën ose të dytën madhore larg, dhe teli më i ulët akordohet në të njëjtën lartësi si teli i mesëm ose një oktavë më poshtë. Muzikanti e interpreton melodinë me një plektrum druri qershie ose pendë gjeldeti, si në instrumentin turk, kryesisht në telin e parë dhe herë pas here në telin e mesëm. Ai shton një tingull në telin e poshtëm. == Stili i lojës == Pas pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, dy qytetet e [[Shkodra|Shkodrës]] në veri dhe Korçës në jug u zhvilluan në qendrat kryesore të shfaqjeve të koncerteve klasike. Në Korçë, një stil specifik këndimi i muzikës tradicionale popullore i quajtur ''këngë korçare'' ("Këngë korçare") u shfaq nga shekulli i 19-të e tutje. Derisa lahuta me grykë të shkurtër, ''llauta'', zuri gradualisht vendin e saj në mesin e shekullit të 20-të, ''bakllama'' u përdor në zonën e Korçës kryesisht si solist, në ansamble të vogla ''sazesh'' ose për të shoqëruar ''këngën korçare''. Gjatë periudhës osmane, përpara se Shqipëria të fitonte pavarësinë në vitin 1912, [[Muzika shqiptare|muzika popullore urbane në Shqipëri,]] ashtu si në rajone të tjera të Ballkanit, dominohej kryesisht nga grupet profesionale muzikore [[Romët|rome]], stili i të cilave i të cilave përfshinte elementë turko-arabë dhe klasikë evropianë. Muzika e luajtur nga amatorët në zonat rurale, në të kundërt, bazohej në traditat lokale. Në Shqipërinë jugore, muzika popullore urbane ''e quajtur saze'' u prezantua në mesin e shekullit të 19-të. Në fillim të shekullit të 20-të, ansamblet e ''sazeve'' zakonisht përbëheshin nga një ose dy klarineta (shqip: ''gërneta'' ) dhe/ose [[violina]], një ''llautë'' (me trup në formë dardhe dhe qafë me gjatësi mesatare) dhe një daulle me kornizë të madhe (''[[Defi|def]]'' ose ''[[Dajrja|dajre]]''). Ansambli profesional rom, ekuivalent me ''sazet'' në Greqi, është quajtur ''kumpaneia'' që nga shekulli i 19-të. Melodikisht, ansambli i ''sazeve'' mbështetej në këndimin tradicional koral [[Iso-Polifonia|izo-polifonik]] të Shqipërisë jugore. Klarineta mori rolin e këngëtarit kryesor, violina u përgjigj si zë i dytë solo dhe lahuta prodhoi një tingull të zhurmshëm. Regjistrimet e muzikës ''saze'' të prodhuar në Korçë nga vitet 1930 deri në vitet 1980 tregojnë se instrumentet më të njohura në këto ansamble ishin flauti i bariut (''fyell'', ''[[Fyelli|kavall]]''), klarineta, violina, ''llauta, bakllama'' dhe daullja me kornizë. Një nga muzikantët më të famshëm ''të bakllamasë'' ishte Sulejman Bakllamaja (1885–1952). Muzikantë të tjerë të njohur në vitet 1930 ishin Alo Qorri, Demka dhe Demir Telhai. Një ''saze'' e njohur nga Korça në gjysmën e parë të shekullit të 20-të quhej ''Ciloja me shokët'' ("Ciloja dhe Miqtë"). Një përzgjedhje e repertorit të tyre u publikua në disqe shellac në etiketën ''Odeon'' në fillim të viteve 1930. Ata luanin ''kavall'' (''fyell''), klarinetë (''gërneta''), violinë, ''bakllama, llautë'' dhe ''dajre'' . Përveç pjesëve instrumentale virtuoze, të njohura në rajon si ''kaba'' dhe ''avaze'', ansambli, nën udhëheqësin e tij Cilo Qorri (emri i vërtetë Vasil Çezmaxhi, 1887–1953), interpretoi këngë me shoqërim instrumental në bare, në valle në dasma dhe në ngjarje festive. Vetë Cilo Qorri luante, ndër instrumente të tjera'', fyell, bakllama, buzuq'' dhe klarinetë. Këngëtarja rome shqiptare Hafize Leskoviku (rreth viteve 1885 - rreth vitit 1965) shoqërohej gjithashtu nga ''saze'' me instrumentacionin tipik, duke përfshirë ''bakllama''. Një tjetër këngëtare rome nga Korça që interpretoi këngët e saj solo dhe me shoqërim ''sazesh'' ishte Qerimeja (rreth viteve 1898-1968). Ajo këndoi këngë grash dhe këngë dashurie në dasma, veçanërisht për gratë. Në fillim të viteve 1930, këngët e tyre, të shoqëruara me ''saze'', u publikuan në etiketën ''His Master's Voice''. Në mesin e shekullit të 20-të, këngët popullore moderne të këtij folklori urban, që përmbanin disa instrumente tradicionale, u riemëruan ''këngë popullore'' e Korçës dhe ansamblet ''orkestrina popullore''. Ata performuan repertorin e tyre të gjerë në skenë, në radio dhe në televizion. Përveç kësaj, në shekullin e 19-të, muzikantë amatorë formuan grupe në qytetet e Shqipërisë jugore, duke kënduar këngë në stilin e përgjithshëm osman ose në stile rajonale, të shoqëruara nga ''bakllama'', ''buzuq'' ose udi arab i ''lutës'' . Në fillim të shekullit të 20-të, popullariteti i tyre ra gradualisht në favor të instrumenteve muzikorë evropianë si kitara, violina, [[mandolina]] dhe [[fizarmonika]] . Këto instrumente tani përdoreshin për të luajtur një lloj kënge ''qytetare'' bazuar në temperamentin e barabartë evropian. Pasi [[Mehmet Ali Pasha|Muhamed Ali Pasha]], i lindur në Greqinë e sotme veriore në vitin 1770 dhe me rrënjë shqiptare u emërua guvernator i provincës osmane të Egjiptit në vitin 1805, një [[Shqiptarët në Egjipt|komunitet i konsiderueshëm shqiptar]] filloi të vendoset në Egjipt. Shqiptarët vinin nga të gjitha anët e vendit dhe ishin të krishterë ose myslimanë. Sipas një raporti nga shkrimtari shqiptar Spiro Dine (1846–1922), i cili lindi pranë Korçës dhe emigroi në Egjipt në vitin 1866, një jetë e gjallë kulturore shqiptare u kultivua në kohën e tij, me këngë dhe valle të shoqëruara me ''bozuq, tambura'' dhe ''bakllama'', të cilat mund të dëgjoheshin kudo - "si në Shqipëri", shkroi ai. == Bibliografi == * Ardian Ahmedaja: ''Bakllama'' . Në: ''Grove Music Online,'' 3 shtator 2014 * Jeffrey B. Charest: [http://orca.cf.ac.uk/126268/ ''Kthimi i Përjetshëm i lutës me Qafë të Gjata: Mitologjia, Morfologjia, Ikonografia e Familjes së lutës Tanbūr nga Mesopotamia e Lashtë në Shqipërinë Osmane.''] (Disertacion) Universiteti i Cardiffit, 2019 * Eno Koço: ''Këngët dhe Muzika Tradicionale e Rajonit të Korçës në Shqipëri.'' Cambridge Scholars Publishing, Newcastle upon Tyne 2018 * Nicola Scaldaferri: [https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/235675/289772/phd_unimi_R08871.pdf ''Këngë Korçare: Krijimi i këngëve dhe kultura muzikore në qytetin e Korçës gjatë shekullit të njëzetë.''] (Disertacion) Universiteti i Milanos, 2011 == Lidhjet e internetit == * [https://www.youtube.com/watch?v=FpYias40yl8&list=OLAK5uy_lSbPvyD60P1Tw8CKGeB0yQZEof7Ps9kfo&index=2 ''Bakllama Solo.''] Video në YouTube == Refererime == <references responsive="" /> <nowiki> [[Kategoria:Muzika e Shqipërisë]] [[Kategoria:Vegla kordofone]] [[Kategoria:Vegla muzikore shqiptare]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje perse]] </nowiki> grqmhup89k7sk7pugqtlkrvpor079qv 14 400604 2980930 2026-05-15T19:19:17Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2980930 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2980931 2980930 2026-05-15T19:20:10Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Sëmundje ngjitëse sipas llojit të patogjenit]]; +[[Kategoria:Virologji]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2980931 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Sëmundje ngjitëse sipas llojit të patogjenit]] [[Kategoria:Virologji]] sqfmlc56ydebidx369yk403vbzwv336 0 400605 2980943 2026-05-15T19:32:38Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Zonë e natyrës së egër]] te [[Zona e natyrës së egër]] 2980943 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Zona e natyrës së egër]] s5en2vqlb0hsz5yiiubkrish1tqvsj7 1 400606 2980948 2026-05-15T19:42:58Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2980948 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Projekti GNU]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980947 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081225130527/http://www.gnu.org/home.sq.html për lidhjen http://www.gnu.org/home.sq.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 21:42 (CEST) bmfgtfkmmjgti9xwiwwjk6v72ps9357 0 400607 2980950 2026-05-15T19:45:13Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Broadcom]] te [[Broadcom Corporation]] 2980950 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Broadcom Corporation]] kauantj01oba9mopibmyd0o1z6k33ql 0 400608 2980956 2026-05-15T19:49:37Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Bota është e sheshtë]] 2980956 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Bota është e sheshtë]] 9tm2unyv6g4eolchgwq19y4634aeaeg 2980958 2980956 2026-05-15T19:50:21Z Leutrim.P 113691 Objektivi i ridrejtimit u ndryshua nga [[Bota është e sheshtë]] te [[Bota Është e Sheshtë]] 2980958 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Bota Është e Sheshtë]] cydponj2e3hlvj20xevmb6w8pjora7o 0 400609 2980964 2026-05-15T19:54:19Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 GLOBALIST LIBERTARIAN zhvendosi faqen [[Luani XIV]] te [[Leoni XIV]] përmes ridrejtimi: Titull i gabuar: Nuk njihet kështu në shqip. Nuk mund të përkthejmë çdo gjë për të ruajtur "purizmin" e shqipes. 2980964 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Leoni XIV]] e0utw6yzcyfrki6uycl2axx8x1yzv27 1 400610 2980966 2026-05-15T19:54:19Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 GLOBALIST LIBERTARIAN zhvendosi faqen [[Diskutim:Luani XIV]] te [[Diskutim:Leoni XIV]] përmes ridrejtimi: Titull i gabuar: Nuk njihet kështu në shqip. Nuk mund të përkthejmë çdo gjë për të ruajtur "purizmin" e shqipes. 2980966 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diskutim:Leoni XIV]] c9r7htdn4qbz01l4sow2e3rn27ghnyq 0 400611 2980969 2026-05-15T19:55:22Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Terminal i autobusëve]] te [[Ndalesa e autobusit]] 2980969 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Ndalesa e autobusit]] 0t95de5rtycbvlupvzwpgcqm8vgpgt3 1 400612 2980971 2026-05-15T19:55:22Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Diskutim:Terminal i autobusëve]] te [[Diskutim:Ndalesa e autobusit]] 2980971 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diskutim:Ndalesa e autobusit]] 3grlr7106q86s1tyltfmjjog9p6qbkb 0 400613 2980974 2026-05-15T19:56:03Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Terminali i autobusit]] te [[Stacioni i autobusit]]: Standardizim 2980974 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Stacioni i autobusit]] ni2xo4irx6ff1z3172p1a3nq5wwxn5g 1 400614 2980990 2026-05-15T20:04:05Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2980990 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Prvi Partizan]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980989 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180121125843/http://money.cnn.com/2016/12/13/news/companies/ammo-imports/ për lidhjen https://money.cnn.com/2016/12/13/news/companies/ammo-imports/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 22:04 (CEST) 75xjh61bfwwpu5ttg5jcss2tbfrzx20 0 400615 2980996 2026-05-15T20:08:10Z Qendrimi15 122927 Faqe e re: {{Infobox chess player | name = Andor Lilienthal | image = Lilienthal Torino.JPG | caption = Lilienthal në [[Olimpiada e 37-të e Shahut|Olimpiadën e Torinos]] 2006 | birthname = Andor Arnoldovich Lilienthal | country = Hungaria<br/>Bashkimi Sovjetik | birth_date = 5 maj 1911 | birth_place = [[Moskë]], [[Perandoria Ruse]] | death_date = 8 maj 2010 (99 vjeç) | death_place = [[Budapest]], [[Hungari]] | title = Mjeshtër i madh (shah)|Mjeshtër i... 2980996 wikitext text/x-wiki {{Infobox chess player | name = Andor Lilienthal | image = Lilienthal Torino.JPG | caption = Lilienthal në [[Olimpiada e 37-të e Shahut|Olimpiadën e Torinos]] 2006 | birthname = Andor Arnoldovich Lilienthal | country = Hungaria<br/>Bashkimi Sovjetik | birth_date = 5 maj 1911 | birth_place = [[Moskë]], [[Perandoria Ruse]] | death_date = 8 maj 2010 (99 vjeç) | death_place = [[Budapest]], [[Hungari]] | title = [[Mjeshtër i madh (shah)|Mjeshtër i madh]] (1950) | peakrating = 2450 (korrik 1971) }} '''Andor (André, Andre, Andrei) Arnoldovich Lilienthal'''<ref>George Négyesi (editor), ''Champions' Friend, Friendship's Champion: Lilienthal's Hundred Best Games'', Caissa Chess Books, 2001, p. 18.</ref><ref name="Finep.216">[[Reuben Fine]], ''The World's Great Chess Games'', Dover Publications, 1983, p. 216. {{ISBN|0-486-24512-8}}.</ref> (5 maj 1911 – 8 maj 2010) ishte një shahist hungarez dhe sovjetik. Në karrierën e tij të gjatë, ai luajti kundër dhjetë [[Kampionati Botëror i Shahut|kampionëve botërorë]] meshkuj dhe femra, duke mposhtur [[Emanuel Lasker]], [[José Raúl Capablanca]], [[Alexander Alekhine]], [[Max Euwe]], [[Mikhail Botvinnik]], [[Vasily Smyslov]], dhe [[Vera Menchik]].<ref name="Adzic">Slobodan Adzic, [http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2419 He Has Beaten Lasker, Capablanca, Alekhine as well as Old Age!], ChessBase News, May 30, 2005.</ref> Në kohën e vdekjes së tij, ai ishte mjeshtri i madh më i vjetër i gjallë (që atëherë u tejkalua nga [[Yuri Averbakh]]) dhe personi i fundit mbijetues nga [[Mjeshtër i madh (shah)#Statusi zyrtar (nga viti 1950 e tutje)|grupi origjinal i mjeshtrave të mëdhenj]] të cilëve iu dha titulli nga [[FIDE]] në vitin 1950. ==Biografia== Lilienthal, me prejardhje jehude, lindi në Moskë, [[Perandoria Ruse]], dhe u transferua në Hungari në moshën dy vjeç.<ref name="HooperWhyldp.226">[[David Hooper (chess player)|David Hooper]] and [[Kenneth Whyld]], ''The Oxford Companion to Chess'' (2nd ed. 1992), Oxford University Press, p. 226. {{ISBN|0-19-866164-9}}.</ref><ref>Négyesi, p. 11.</ref> Ai luajti për Hungarinë në tre [[Olimpiada e Shahut|Olimpiada Shahu]]: [[Olimpiada e 5-të e Shahut|Folkestone 1933]] (duke shënuar +7−0=6 si rezervë, lojtari i pestë në ekip), [[Olimpiada e 6-të e Shahut|Varshavë 1935]] (duke shënuar +11−0=8 në tabelën e dytë) dhe [[Olimpiada e 7-të e Shahut|Stokholm 1937]] (duke shënuar +9−2=6 në tabelën e parë, duke e çuar ekipin e tij drejt medaljes së argjendtë).<ref>Árpád Főldeák ''Chess Olympiads 1927–1968'', Dover Publications, 1979, pp. 91, 110, 143. {{ISBN|0-486-23733-8}}.</ref> Ai fitoi medaljen individuale të artë për tabelën e tij (rezervë dhe tabelën e dytë, përkatësisht) në Olimpiadat e viteve 1933 dhe 1935, dhe pati rezultatin e katërt më të mirë në tabelën e parë në vitin 1937.[8] Rezultati i tij i përgjithshëm në Olimpiada ishte 75.51%.<ref name="Négyesip.15">Négyesi, p. 15.</ref> Duke emigruar në [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimin Sovjetik]] në vitin 1935, Lilienthal u bë qytetar sovjetik në vitin 1939.<ref name="HooperWhyldp.226"/> Ai luajti tetë herë në [[Kampionati i Shahut i Bashkimit Sovjetik|Kampionatin e Shahut të BRSS-së]].<ref>Bernard Cafferty and [[Mark Taimanov]], ''The Soviet Championships'', Cadogan Chess Books, 1998, pp. 41, 48, 52, 56, 59, 62, 67, 81. {{ISBN|1-85744-201-6}}.</ref> Rezultati i tij më i mirë erdhi në kampionatin e vitit 1940, kur u barazua në vendin e parë me [[Igor Bondarevsky]], përpara Smyslov, [[Paul Keres]], [[Isaac Boleslavsky]], Botvinnik dhe 14 lojtarëve të tjerë.<ref>Cafferty and Taimanov, p. 48.</ref> Ai u kualifikua për Turneun e Kandidatëve një herë, në vitin 1948.<ref name="Négyesip.15"/> Nga viti 1951 deri në vitin 1960 ai ishte trajneri i [[Tigran Petrosian]].<ref name="Adzic"/> Lilienthal filloi një miqësi me Vasily Smyslov në vitin 1938 dhe ishte ndihmësi i Smyslov në ndeshjet e tij të kampionatit botëror kundër Botvinnik.<ref name="Adzic"/> Ai u tërhoq nga turneu në vitin 1965 dhe u kthye në Hungari në vitin 1976.<ref name="HooperWhyldp.226"/> Turneu i tij i fundit ishte Zamárdi 1980, ku ai përfundoi i gjashti në grupin B, duke shënuar +3−1=11.<ref>Négyesi, p. 233.</ref> Lilienthal mbeti i përfshirë aktivisht në botën e shahut deri në dekadën e tij të nëntë. Ai vdiq më 8 maj 2010, në moshën 99 vjeç. U raportua se ai kishte qenë i sëmurë për njëfarë kohe.<ref name="hirzona.hu">{{cite web|url=http://hirzona.hu/2010/05/elhunyt-lilienthal-andor/ |title=Elhunyt Lilienthal Andor &#124; Hirzóna |access-date=2010-06-07 |language=hu |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513202114/http://hirzona.hu/2010/05/elhunyt-lilienthal-andor/ |archive-date=2010-05-13 |url-status=dead}}</ref> Në kohën e vdekjes së tij, ai ishte mjeshtri i madh më i vjetër që jetonte. Sipas [[Boris Spassky]], [[Bobby Fischer]] miratoi vetëm tre shahistë që mund të mbanin arkivolin e tij në funeralin e tij: Andor Lilienthal, [[Lajos Portisch]], dhe Boris Spassky.<ref>[https://www.chess.com/blog/Spektrowski/boris-spassky-2016-interview "Boris Spassky 2016 interview". 9 qershor 2016.</ref> ==Referime== {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=65392 Andor Lilienthal] profili dhe lojërat në [[Chessgames.com]] * [[Dmitry Gorodin|Gorodin, Dmitry]] (2002). [https://web.archive.org/web/20040616211704/http://www.chesscafe.com/text/skittles172.pdf Andor Lilienthal and His Contribution to the History of Modern Chess]. Chesscafe.com. * [[Vladimir Anzikeev|Anzikeev, Vladimir]]. [https://web.archive.org/web/20060615035550/http://www.64.ru/?/en/magazine/year=2006&no=5&part=202&article=768 The Last of the Chess Mohicans], ''[[64 (chess magazine)|64]]'', May 2006 * [[Edward Winter|Winter, Edward]], [http://www.chesshistory.com/winter/index.html#6569._A._Lilienthal Chess Note 6569, A. Lilienthal]. Photographs of Lilienthal from the collection of Edward Winter. Chesshistory.com. [[Kategoria:Lindje 1911]] [[Kategoria:Vdekje 2010]] [[Kategoria:Shahistë hungarezë]] [[Kategoria:Shahistë sovjetikë]] [[Kategoria:Mjeshtra të mëdhenj shahu]] [[Kategoria:Garues të Olimpiadës së Shahut]] btuxw957j2wjur4scoj2np97xkuvoto 14 400616 2981000 2026-05-15T20:10:11Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2981000 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2981001 2981000 2026-05-15T20:10:15Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Filma]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981001 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Filma]] khdd1zcu3lnkdn7cg3fefhuwocje6ls 14 400617 2981002 2026-05-15T20:11:42Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2981002 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2981004 2981002 2026-05-15T20:11:53Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Filma dokumentarë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981004 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Filma dokumentarë]] h50oemjqwkj1mzd3hw7cn1xorml5qfq 2981006 2981004 2026-05-15T20:12:24Z Leutrim.P 113691 U largua krejt përmbajtja e artikullit. 2981006 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2981008 2981006 2026-05-15T20:13:08Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Filma dokumentarë]]; +[[Kategoria:Filma dokumentarë sipas vendit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981008 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Filma dokumentarë]] [[Kategoria:Filma dokumentarë sipas vendit]] anufd04dnlj0bjss5h8zl9meajtoj5u 14 400618 2981003 2026-05-15T20:11:43Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2981003 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2981005 2981003 2026-05-15T20:11:56Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Filma dokumentarë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981005 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Filma dokumentarë]] h50oemjqwkj1mzd3hw7cn1xorml5qfq 2981007 2981005 2026-05-15T20:12:58Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Filma dokumentarë sipas vendit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981007 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Filma dokumentarë]] [[Kategoria:Filma dokumentarë sipas vendit]] anufd04dnlj0bjss5h8zl9meajtoj5u 2981009 2981007 2026-05-15T20:13:53Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Filma dokumentarë shqiptarë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981009 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Filma dokumentarë]] [[Kategoria:Filma dokumentarë sipas vendit]] [[Kategoria:Filma dokumentarë shqiptarë]] a6bpeobc4x7f27gqgrhsonwm4oxnaw2 14 400619 2981010 2026-05-15T20:14:11Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2981010 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2981011 2981010 2026-05-15T20:14:31Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Filma dokumentarë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981011 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Filma dokumentarë]] h50oemjqwkj1mzd3hw7cn1xorml5qfq 2981012 2981011 2026-05-15T20:14:45Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Dokumentarë sipas vendit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981012 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Filma dokumentarë]] [[Kategoria:Dokumentarë sipas vendit]] t2wzgc4ypvtuxi3of5clf89ckozed4w 3 400620 2981014 2026-05-15T20:15:01Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2981014 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Anita0 K2002}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 15 maj 2026 22:15 (CEST) 1txi88doxtlmjzmyxtjkbsragh1t0a6 14 400621 2981017 2026-05-15T20:15:50Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2981017 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2981018 2981017 2026-05-15T20:16:16Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Ushqim i tymosur]]; +[[Kategoria:Mish]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981018 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Ushqim i tymosur]] [[Kategoria:Mish]] jxjy99cqvbgoiffxi89munpktvhp1ck 1 400622 2981020 2026-05-15T20:22:45Z Leutrim.P 113691 /* Shqyrtim & konflikt interesi potencial */ pjesë e re 2981020 wikitext text/x-wiki == Shqyrtim & konflikt interesi potencial == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], a mund t'i hidhni një sy, ta shqyrtoni, por edhe shihni nëse meriton artikull subjekti e nëse ka shquarësi, ka shtuar 1 burim të vetëm! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 maj 2026 22:22 (CEST) ngcn0mo1u2gfr0wy05e1vcrebclp08f 2981052 2981020 2026-05-15T21:19:32Z Lanceloth345 172573 /* Shqyrtim & konflikt interesi potencial */ Përgjigje 2981052 wikitext text/x-wiki == Shqyrtim & konflikt interesi potencial == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], a mund t'i hidhni një sy, ta shqyrtoni, por edhe shihni nëse meriton artikull subjekti e nëse ka shquarësi, ka shtuar 1 burim të vetëm! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 maj 2026 22:22 (CEST) :Mendoj duhet grisur, nuk ka shquarësinë e duhur. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 15 maj 2026 23:19 (CEST) oaucx0c2newuecz89bprue0ylkumj9r 1 400623 2981024 2026-05-15T20:27:56Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981024 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Për të Ardhmen e Malit të Zi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981023 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.osce.org/odihr/elections/montenegro/469478. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.osce.org/odihr/elections/montenegro/542882. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://cepa.org/article/the-montenegrin-government-finally-completed/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 22:27 (CEST) 4jaxesd2m6pmx3wwqgk0myul1ce05m2 0 400624 2981044 2026-05-15T20:59:45Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Kulla e orës]] 2981044 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Kulla e orës]] 22v37cobmd66sjfnjeykqel6zi8hlga 1 400625 2981054 2026-05-15T21:39:08Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981054 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Radiomarrësi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981053 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.manua.ls/stabo/freecomm-650/manual. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 23:39 (CEST) 2z8tjvsj90foztk5v36qrde5qzg54yd 3 400626 2981063 2026-05-15T22:34:31Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2981063 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=But Guxha}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 16 maj 2026 00:34 (CEST) 4rjw7s4yqi4gw3xq9dgxqahl9dpg0js 2981064 2981063 2026-05-15T22:36:31Z But Guxha 187576 2981064 wikitext text/x-wiki Un jam nje guxhmapell nga tugjevci i poshtem flm , ju dua te gjithve >3 big LOVE gexa5rd3vtnmya8t6w2uyql4ma0uin2 2981066 2981064 2026-05-15T22:37:48Z ~2026-29270-85 187577 /* E Drejta Penale */ pjesë e re 2981066 wikitext text/x-wiki Un jam nje guxhmapell nga tugjevci i poshtem flm , ju dua te gjithve >3 big LOVE == E Drejta Penale == E drejta penale eshte [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29270-85|&#126;2026-29270-85]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29270-85|talk]]) 16 maj 2026 00:37 (CEST) c64vy70k5qg2gn1799s7c30cs0nkndy 2981067 2981066 2026-05-15T22:38:30Z But Guxha 187576 2981067 wikitext text/x-wiki Un jam nje guxhmapell nga tugjevci i poshtem flm , ju dua te gjithve >3 big LOVE == E Drejta Penale == E drejta penale eshte [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29270-85|&#126;2026-29270-85]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29270-85|talk]]) 16 maj 2026 00:37 (CEST) #mbappeout m2i43in6qii74wopr0wx5ifme9n4c0x 2981068 2981067 2026-05-15T22:39:12Z ~2026-29270-85 187577 /* E Drejta Penale */ Përgjigje 2981068 wikitext text/x-wiki Un jam nje guxhmapell nga tugjevci i poshtem flm , ju dua te gjithve >3 big LOVE == E Drejta Penale == E drejta penale eshte [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29270-85|&#126;2026-29270-85]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29270-85|talk]]) 16 maj 2026 00:37 (CEST) :2.bolinho [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29270-85|&#126;2026-29270-85]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29270-85|talk]]) 16 maj 2026 00:39 (CEST) #mbappeout 48ruexxyx8fofka7m0l2tt0r9r642ol 2981069 2981068 2026-05-15T22:39:24Z But Guxha 187576 2981069 wikitext text/x-wiki Un jam nje guxhmapell nga tugjevci i poshtem flm , ju dua te gjithve >3 big LOVE == E Drejta Penale == E drejta penale eshte [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29270-85|&#126;2026-29270-85]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29270-85|talk]]) 16 maj 2026 00:37 (CEST) :2.bolinho [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29270-85|&#126;2026-29270-85]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29270-85|talk]]) 16 maj 2026 00:39 (CEST) #mbappeout A e keni ju problem me shok te trashe ? Nese po a mundeni me mi dergu disa keshilla ju dua 36rsh4u0v1z9nyrmd9fpax0lne171lk 2981070 2981069 2026-05-15T22:40:47Z But Guxha 187576 2981070 wikitext text/x-wiki Un jam nje guxhmapell nga tugjevci i poshtem flm , ju dua te gjithve >3 big LOVE == E Drejta Penale == E drejta penale eshte [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29270-85|&#126;2026-29270-85]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29270-85|talk]]) 16 maj 2026 00:37 (CEST) :2.bolinho [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29270-85|&#126;2026-29270-85]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29270-85|talk]]) 16 maj 2026 00:39 (CEST) #mbappeout A e keni ju problem me shok te trashe ? Nese po a mundeni me mi dergu disa keshilla ju dua Kush ka marr pare prej gjykates speciale , ja ifsha nanen bfrjaanjdbnlo0bmmyc8aingg6sssb4 2981071 2981070 2026-05-15T22:41:07Z But Guxha 187576 2981071 wikitext text/x-wiki Un jam nje guxhmapell nga perlepi i poshtem flm , ju dua te gjithve >3 big LOVE == E Drejta Penale == E drejta penale eshte [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29270-85|&#126;2026-29270-85]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29270-85|talk]]) 16 maj 2026 00:37 (CEST) :2.bolinho [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29270-85|&#126;2026-29270-85]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29270-85|talk]]) 16 maj 2026 00:39 (CEST) #mbappeout A e keni ju problem me shok te trashe ? Nese po a mundeni me mi dergu disa keshilla ju dua Kush ka marr pare prej gjykates speciale , ja ifsha nanen nmnsmsqay44gjxqh4ci3hul5js8fqzi 2981072 2981071 2026-05-15T22:44:32Z But Guxha 187576 Faqja u zëvendësua me 'ska send dil' 2981072 wikitext text/x-wiki ska send dil de798zk0jm181osx4vcu2zr43ysn9wb 1 400627 2981098 2026-05-16T03:23:03Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981098 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roger Ebert]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981097 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230212155437/https://entertainment.time.com/2013/04/04/roger-ebert-farewell-to-a-film-legend-and-friend/ për lidhjen https://entertainment.time.com/2013/04/04/roger-ebert-farewell-to-a-film-legend-and-friend/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 05:23 (CEST) p0yv1gv1o28zivibn4uezcbr3glv7q3 1 400628 2981114 2026-05-16T06:06:28Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981114 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Sazani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981113 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305005821/http://www.bashkiavlore.org/index.php?option=com_content&task=view&id=62&Itemid=74 për lidhjen http://www.bashkiavlore.org/index.php?option=com_content&task=view&id=62&Itemid=74. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 08:06 (CEST) cifv9wb5wt9po6meq9weaq9h9etvsah 1 400629 2981119 2026-05-16T09:04:22Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981119 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shtegu i hipive]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981118 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.dw.com/en/the-hippie-trail-the-road-to-paradise/a-45607994. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 11:04 (CEST) kgl8cfvzklkm9qfopnn4d9lpy2z9l1t